Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus : Series latina"

See other formats


■'••'■".  •.!!:''! IvO •■':'!' ■..;.''!"■;■ 


1$ 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

University  of  Toronto 


http://www.archive.org/details/patrologiaecur104mign 


PATROLOGI^ 

CURSUS  COMPLETUS, 

SEU  BIBLIOTHECA  UNIVERSALIS,  INTEGRA,  UNIFORMIS,  COMMODA,   OECONOMICA, 

OMNIII SS.  PATRll,  nOGTORUM  SCRIPTORtlQlE  ECCLESIASTICORH, 

SIVE     LVTINORUM,     SIVK     GR.ECOIilM, 

QUI  Ali    EVO  APOSTOLICO  AD  TEMPORA  CONCILII  TRIDENTINI  (ANNO  1545)  PRO  LATINIS 
ET  CONCILU  FLORENTINl  t.l.V.V.    U39)  PRO  GRMCIS  FLORUERUNT : 

RECUSIO  GHRONOLOGICA 

OMNICM  QU  E  EXSTITBRB  MONUMENTORUM  CATHOLIC  E  TRVDITIOMS  PKR  QUINDBCIM  PRIMA 
ECCLESLE  S/ECULA    ET   AMPLIUS, 

JUXTA  EDITIONES    ACCURATISSIMAS,  INTER    SE    Cl  MQl   I      XONNI  I.I.IS   CODICIBUS    MANUSCBIPTIS  COLLATAS,    PEBQUAM  DILIGENTFB 

CASTIGATA  ;     DISSEBTATIONIBUS,   COMMENTARLIS,  VARIISQUE  LECTIONIBI  s    CONTINl  \  i  I  l:    II  I  USTBATA  ;    OMNIBUS   OPEBIBUS 

POST   AMPLISSIMAS    EDITIONES   Q<  .E  TBIBUS    NOVISSIMIS    SJEC\   I  IS    DEBENTUR    ABSOLl  TAS     DETECTIS,    AUCTA ;     INDll  I- 

nus      PARTICULARIBUS    ANALYTICIS,     SINGUI.OS      SIVE      IOMOS,     SIVE    AUCTORES    ALICUJUS    UOMENTI     SUBSEQUEN- 

TIBLS,      DONATAj     CAPITI    II-      INTRA      IPSUM      TEXTUM     RITE      UISPOSIIIS,     NF.CNON     ET     TITILIS     SINGULARUM 

PAGINARUM     MARGINEM     SUPERIOREM     DISTINGUENTIBUS      SUBJECTAMQUf       MATERIAM      SIGNIFICANTIBUS, 

ADORNATA  ;     OPERIBUS     CUM    DLBIIS,    TUM    A-PQORYPHIS,    ALIQUA    VERO    A.UCTORITATB    l\    ORDINE  AD 

TRADITIONEM     LCCLkVi  AS Tlif  \  M     POLLENTIBLS,     AMPLIFICATA  ; 

HLCENTIS    ET    AMPLIUS    LOCUPLETATA    INDICIBUS      IUI    !    \l    SlCUl     n    OPERUM,     ILPHABETICIS,    CHRONOLOGICIS,    STATISTICIS 

SYNTHETICIS.  ANAL1  HCIS,   INAl  OGIGIS,  IN    QUODQUE  RELIGIONIS  PUNCTl  M   DOGMATII  UM.  MORALE,  LITUBGICUM,  CANONICUM, 

DISCIPLINABE,    HISTORICUM,    ET  CUNCTA  ALIA  SINE  ULLA  EXCEPTIONE  ;    SED    PR^ESERTIM    BUS    INDICIBUS    IMMENSIS 

ET       GENERALIBUS,    ALTERO     SCILICET     liKlil    M.     C ISI    1    TO,    Ql    IDQI    10     NoN    SOLl   M    T\LIS     TALISVE    PATER, 

VERUM    ETIAM     UNUSQl   ISQUE    PATRUM,     M       I    SO     QUIDEM     OMISSO,     IN      QUODLIBET    THEMA     SCRIPSEBIT,     UNO 

INTUITl      CONSPICIATUR  ',     \L  TERO    SCH I  PTU  I  i.  K     SAC.H.E,      IX     i.ilii    [,n;i'iil;i     OOMPKRIRE    SIT    0BVIUM 

QUINAM    PATKES  ET  IN  QUIBUS    OPEBUM     Sl  OBUM    LOCIS   SINGl  LOS  SINGUl  ORl    M    LIBRORUM  SCRIPTI  i:  l 

VEBSUS,     \    PRIMO  GENESEOS  USQUE     \l'     iOVISSIMUM     IPOCALYPSIS,  COMMENTATI     SINT. 

KDITIO  ACCURATISSIMA,     - :  i:  I  1  I:  I  ■—■_►(   I      OMNIBUS     FACILE     ANTEPONENDA,      .-I     PERPENDANTUB     CHARACTERUM     NITIDITAS, 

!\I:I'.E    QUALITAS,      INTEGRITAS   TEXTUS,   PERFECTIO     COIIH  ECTIONIS,     OPERUM     BECUSORUM      11.  M     VARIETAS, 

II  M    NUMERUS,  FORMA  VOLUMINUM  PERQUAM  COMMODA  SIBIQUE  IN    TOTO  PATROLOGI.E    DKCURSi:  CONSTAN  l  I  i 

SIMILIS,      PRETIl    EXIGUITAS,    PR.-ESERTIMQLE     ISTA    COLLECTIO    I  NA.    METIIODICA    ET   CHBONOLOGICA, 

SEXCENTORUM      PRAGMENTORUM      OPUSCULOBUMQUE      IIACTENIS      HIC      II.LIC      SPARSORUM, 

PRIMUM     IUTEM    1N    NOSTRA    BIBLIOTHECA,     EX    OPERIBUS     ET     MSS.    AD    OMNES      ETATES 

LOCOS,  LINGI  AS    FORMASQUE  PERTINENTIBUS,  COADUNATORl   M. 

SERIES    LATINA    PRIOR, 

IN  QUA  PRODKUNT  PATRKS,  DOCTORES  SCRIPTORESQUE  KCCl.KSI  K   I.VTINK 
A  TERTULLIANO  AD  INNOCENTIUM  III. 

ACCURANTE    J.-P.    MIGNE, 

Kiiiii.>i  ii.  .•;<•  cleri  uaiversae, 

3IVE     CIIIM  I  M      COMPLETORUM      IN      SINGULOS     M.ILNTLE     Li  OI.KSI  \s  |'|c  I.     RAMOS     KIHTlillE. 


ATROLOGIA,  AD  INSTAB  IPSIUS  ECCLESLE,  IN  Dl  \-  PARTES  DIVIDITUR,  \I.IA  NEMPE  LATINA,  ALIA  GR.-ECO-L AI INA.  LATINA. 
IAH  PENITUS  EXABATA,  QUOAD  PRIMAM  SERIEM  VIGINTI-QLINQUI  M  DUCENTIS  VOLIMLM 111  S  MOLE  SL'A  STAT,  MOXVI. 
POST  PERACTOS  INDICES  STABIT,  AC  QUINQUE-VIGINTI  l  ENTl  M  l  l  MILLE  FRANCIS  VENIT.  illl.Ec  \  Ol  1'l.lcl  EDITIONE  TYPIS 
MANDATA  EST.  PRIOR  i.RLOLM  TKXTUM  I\A  CIM  VERSIONl  I  \IIN,  I  VTERaLIS  iUPLECTITl  I:.  I  1  \1>  NOVEM  II  CENTUM 
\nll    ill\.\    PERVENIT,    -1  Ii    SINE    INDICIBUS  J    POSTERIOR    AUTEM    IIANC    VERSIONEM    TANTUM    EXHIBET,    IDEOQUE    INTRA   QUINQUE 

ET   QUINQUAGINTA    VoLIMIW    1:1    ll\,    II   I..     LTRAQl   I      VIGESIMA    QI    \l:l\     DIB IEMBRIS     1860     oMM.NIj    APPARUERAT.    UNLM- 

QUODQUE  V0LLMEN  GK.EcO-LATINLM  OCTO,  UNUMQUODQUE  MEBE  LATTNUM  QUINQUE  FRANCIS  SOLUMMODO  EMITLR  :  LTRO- 
BIQUE  VERO,  UT  PBETIl  HUJUS  BENEFICIO  FRI  \M  l:  EMPTOR,  COLLECTTONEM  [NTEGRAM,  SIVE  OR.EOAM  SIVE  LATLNAM, 
326  VOLUMINIBUS  PHO  IMPLIORl  EDITIONE  ET  272  PRO  MINOOI  IHvlli;  INDICIRLS  CONSTANTEM,  COMPARET  NECESSE  ERITJ 
SECUS  ENIM  CUJUSQUE  VOLUMINIS  AMPLITUDINEM  NECNON  ET  DIFFICULTATES  VABIA  PRETIA  «QUABUNT.  ATTAMEN,  SI  QLIS 
EMAT  INTEGRE  ET  SEORSIM  COLI.ECTH  INEM  OR.ECO-LATI  \  \  \l ,  VII  EAMDEM  EX  C.II.ECO  LATINE  VERSAM,  TUM  QUODQUE  VQLU- 
HEN    PBO     MOVEM  VEL  PRO  SEX  FRANCIS  OBTINEBIT,   IST  E  CONDITIONES  SERIEBUS  PA LOGl  E  NONDI  M    CXCISIS  APPI.ICANTUR. 


PATROLOGIAl    LATINJE    TOMUS  CIV. 


S.     UioBARDUS,    EGIXHARDUS    ABBAS,    CLAUDIUS    TAURINENSIS, 
LUDOVICUS    I     COGNOMENTO    PIUS. 

EXCUDEBATUR  ET  VENIT  APUD  J.-P.  MIGNE  EDITOREM, 

IN  VIA  DICTA  VAMBOISE,  OLIM  PROPE  PORTAM  LUTETLE  PARISIORUM  VULGO  D'ENFER 

NOMINATAM,  SKU  PETIT-MONTIiOUGE,  NUNG  VERO  INTRA  MOENIA  PARISINA. 

1864 


THE  INSTITUTE  CF  MEDIAFVAL  STUDIES 
10  ELMSLEV  PL 
TORONTO  5,   CANADA. 


2101- 


TRADITIO   CATHOLICA. 

SMCULUM    IX.   AMUS  840. 

S.  AGOBARDI 

LUGDUNENSIS    EPISCOPI, 

EGINHARDI   ABBATIS 
OPERA   OMNIA 

JUXTA  EDITIONES    GALLANDI,    BALLZII,     BOUQUETI,   PEBTZII,  ETC,  NOVISSIME 
Alt   PBELUM   BEVOCATA. 

VCCEDUNT 

CLAUDII  TAURINENSIS 

OPUSCULA  Ql.E  SUPERSUNT,   AD    COLLECTIONES    ANTONII,   TROMBELLI,    MAU 
MABILLOMI.    BICH.   SIMONIS,   LABBEI,  RECOGNITA. 

TOMDM    CLAUDUNT 

LUDOVICI  I  C0GN0MENT0  Pll 

XEC   NON   FILIORUM    EJUS 
SCRIPTA,   DIPLOMATA    SCILICET    ECCLESIASTICA   ET   EPISTOLJl, 

EX   VARIIS   COLLECTIONIRUS   HAUSTA,    DIGESTA    SECUNDUM    ORDINEM    CHRONOLOGICUM,    ET    MM'.  1>RIMUM     l\ 

unum  COADUNATA. 

ACCURANTE  J.-P.  MIGNE, 

it  i  it  i  i  n  i  n  e  <    i     (  i  i  u  i    i  \  i  v  e  K  s .»:. 

SIVE 
CURSUUM    COMPLETORUM    IN    SINGULOS   SCIKYII.K    ECCLESIASTIC*    RAMOS   EDITORK. 


TOMUS   UNICUS. 


VEMT    10    FRANCIS   GALLIClS. 

EXCLlbEBATLB  ET  VENIT  APUD  J.-P.  MIGNE  EDITOBEM, 

IN  Vl.4  DICTA  D'AMU01SE,  OLIM  PROPK  PORTAM  I.ITKTI.K  PARISIORUM  VULGO  ffSNfER 

NOMINATAM,  SEU  PETtT-MONTROVGE,  NUNC  VERO  INTRA  MOENIA  PARISINA. 

1864 


TRADITIO     CATHOLICA. 

SJECULU  IX.  ANNUS  840. 

ELENCHUS 

«irTOHlll   II    OPKRIIll  VI  I   l\   IMM     1'IMIO  <  IV  «  ON  I  l\l  \  I  I  K. 


S.   AGOBABDUS   EPISCOPUS   LUGDUNENSIS 

Liber  adversus  Felicem  UrgeUensem.  —  Liber  de  Insolentia  Judaeorum. —  Sancti  Col. 
Agobardi,  Bernardi  et  Eaof,  episcoporum,  epistola  de  Judaicis  Superstitionibus.  — 
Consultatio  de  baptismo  Judaicorum  mancipiorum.  —  Epistola  De  cavenda  so- 
cietate  Judaica.  —  Liber  adVersus  legem  Gundobadi. —  Liber  de  Privilegio  et  Jure 
sacerdotii.  —  Liber  de  Grandine  el  Tonitruis.  —  Liber  adversus  Fredegisum.  — 
Epistdla  ad  proceres  palatii  conira  praeceptum  impium  de  baptismo  Judaicorum 
mancipiorum.  —  Epistola  ad  Bartholomaeum  episcopum  de  quorumdam  illusione 
signorum.  —  Epistola  ad  Matfredum  procerem  palatii,  deploratoria  de  injustiis. — 
Epistola  ad  clericos  et  monachos  Lugaunenses  ae  modo  regiminis  ecclesiastici.  — 
Liber  de  imaginibus  sanctorum.  —  Liber  de  Dispensatione  ecclesiasticarum  rerum. 
—  Liber  de  divinis  Sententiis.  —  Sermo  exhortatorius  ad  plebem. —  Flebilis  epi- 
stola  de  divisione  imperii  Francorum  inter  filios  imperatons.  —  Liber  de  Compa- 
ratione  regiminis  ecclesiastici  et  politici.  —  Liber  apologeticus  pro  filiis  Ludovici 
Pii  imp.  adversus  patrem.  —  Chartula  ad  Lotharium  A.ug.  —  Epistola  ad  Ebbonem 
episcopum  Rhemehsem,  de  spe  et  timore. —  Liber  de  divina  Psalmodia.  —  Liber  de 
Gorrectione  Antiphonarii.  —  Liber  adversus  Amalarium.  —  Carmina.  29-:i.'>l 


EGINHARDUS   ABBAS 


Vita  et  conversatio  gloriosissimi  imp.  Caroli  regis  Magni.  - 
ses  et  Eginhardi.  —  Epistolae.  —  Historia  translalionis  BB. 
—  Chartse.  —  Appendix. 

CLAUDIUS  TAUBINENSIS  EPISCOPUS. 


Annales  Laurissen- 
iMarcellini  el   Petri. 


331-609 


Praefatio  iu  libros  Informationum  litterse  et  spiritus;  liber  primus  Intormationum. 
-  XXX.  Qusestiones  super  libros  Regum.  —  Praefatio  in  Catenem  super  S.  Mat- 
llueum.  —  Proefalio  in  Commentarios  suos  ad  Epislolas  B.  Pauli  aposloli. —  Prasfa- 
tio  Expositioms  in  Epist.  ad  Ephesios  —  Enarratio  in  Epist.  ad  Galatas.  —  Expo- 
sitio  Epist.  ad  Philemonem.  —  Brevis  Chronica.  —  Excerpta  quaedam  ex  Commen- 
lariis  in   Epistolas   B.  Pauli  apostoli ;    Elogium   S.   Augustini. 


609-921 


LUDOVICUS  I   COGNOMENTO  PIUS. 


Diplomata  ecclesiastica.  —  Epistola?. 
lndex  in  sanctum  Agobardum. 

Ordo  rerum. 


979-1331 
1331-1345 
1345-13S2 


F»niii«.  —  Ei  Typis  J.-p.  MIGNK. 


ANNO    DOVIIM    DCCCXI. 


S.  AGOBARDUS, 


EU'ISCOPUS  LUCDUNENSIS. 


NOTITIA   IIISTORICA   IN   SANCTUM   AGOBARDUM. 

[Galland.  Bibliolb.  vet.  Pairmi  | 


Saiis  multa  de  Agob.Trdo  scriplores  ad  nos.  Fuil  \ 
ille  natione  Gallus,  ct  ortus  est  auno  779,  ut  a  Ma- 
biilonio  doeemur  (a).  Mox  Hispaniam  pcliit ,  unde 
(ligrcssus  anno  783 ,  iu  Narbonensem  Galliain  dcla- 
lus  est.  Anno  813  cuin  Leidradus  sese  in  monaste- 
lium  Suessioncnsc  contnlisset,  sedi  Lugdunensi  ad- 
ininisirandse  pr&fectus  est,  quam  aimo  insequenti 
814  tanquuni  propriam  Leidrado  vita  funcio  obti- 
nuit  ad  amium  usquc  810  vel  841,  quo  vni  Llns  Jn- 
nias  (4)  apud  Sanctonas  vilam  eum  morte  commu- 
tavit.  Annn  818  edito  ad  iiiipcrulorcm  Ludovicum 
libro,  Felicis  Uigellitani  errores  confutavil.  In  Ju- 
dxorum  petulanliam  acrins  desasviit,  daiis  eliam  ex 
Lugdiinensi  synoilo  an.  829  liiteiis  supplicilius  ad 
ipsuni  impcratorem. 

Lothario  el  Pippino  filiis  adversus  Ludovicum  pa- 
trem  aperte  arma  moventilius  (c) ,  ab  anno  833  ac 
deinceps  varia  fortuna  nsus  est.  <  Agoburdus  enim  a 
jide  principis  avulsus ,  accendit  consilio  juvemlem 
iMharii  animum.  Convocalur  concilium,  ubi  de  eri- 
picndn  patri  diadcmate  audaeissime  quisque  conten-  B 
dii  (d).  i  Anno  831  excluso  a  Galliis  Lothario  a  Lu- 
dovieo  palie,  Agobardns  sesc  illi  erroris  romiteni 
junxit.  Ncque  facti  apologia  omnibus  rhclorica:  pig- 
menlis  ornala,  neqnc  prohitas  viii  caetera  virlulibus 
clari  efficcre  potuerunt  quin  doponeretnr  (/•)  in 
convcntu  ad  Tbeonis  Villam  anno  835,  cui  t.uiien 
iiullus  alius  snffcctus  est  Anno  837,  rcliclo  Lo- 
tbario,  in  Galtiam  reversus  Ludovico  itcrum  re- 
concilialos  cst,  qucm  anno  840  vcl  841,  ad  Rlie- 
niiin  prosecuius,  apud  Sanctonas  dieni  obiit  su- 
prcmain. 

Ncnio  cst  qni  scientiam  ac  doctrinam  Agobardi 
non  comiuciulei .  Massontis,  Fabricius,  Raluzius, 
Cavaeus,  alii.  lllius  opera  forle  fortuna  invenit 
Massomis  apud  qiiemdani  Lugdunensem  bibliopegiim, 
mox  dilaceranda,  nisi  vir  eruditus  e  manibus  ejns 
arripuisset,  qna^  pnstca  vuSg.rvil  Parisiis  anno  1005. 
Iluiie  subindc  imitatus  Stephanus  Raluzius  anno 
1060,   novam  corumdcm   Operuin   edilioiiem  notis  p 

(a)  Ilin.  Ilal.,  scct.  xiv,  pag.  68. 
(fi)  Ado  in  Chron.  ad  an.  815;  Hugo  Floriac.  in 
Chion.  ad  an.  841,  ct  Chron.  S.  Remigii  Divion. 
(c)  Uspcrgens.  in  Cinon. 
(rf)  Papyrius  Massonus  in  Yita  Agobardi. 


adornatam  diligentissime  procuravit.  Nos  Baluzianam 
editionem  iterum  excudendam  decrevimus. 

Scripta  Agnbardi  recensent  Rupinius  et  Cavxus  : 
qui  lamen  iniquior  esi  aliquanlo  in  eum  propter 
lihcllum  dc  Pictuiis  et  Imaginibus.  Cum  cnim  c;v- 
teri  oinncs,  Massontun  puta ,  Balu/.iuiu,  Raynau- 
dum  ,  Mabilloniiuii  ,  Coinlium  aliosque  emunctac 
profeclo  naris  liomiues,  Agobardi  dicta  cmolliri 
ac  in  bomim  sensum  aecipi  possc  conlendant,  Ca- 
vaeus  solus  in  alia  omnia  abiisse  maluit.  Niliil  lamen 
vcl  Hercules  coutra  duos.  Nam  illud  satis  conslat  : 
1.  Gallos  per  ea  lcnipora  divisos  in  hac.parle  fuissc 
divcrsis  stwliis  (/').  2-  Caiionem  secundum  conc. 
Francofurt.  an.  794,  in  quo  Patres  illi  videntur  Ni- 
ctenam  synnduni  secundam  damnasse,  nuspiapn  re- 
pcriri  nisi  in  cod.  S.  Remigii,  in  quo  el  intrusus 
videatur  aliena  manu  (g).  3.  Verilos  maxime  Fran- 
cos,  ne  iiiiperium  quod  ad  illos  pervcneral,  e\  eo 
quod  imaginuni  cultuin  maximc  tuiti  c,t  palrocinati 
fuerant,  ut  apud  bistoricos  est  in  confessn,  ad  Grac- 
cos  ilcrum  relaberelur,  si  apud  illos  cullu.s  caiiint 
restitueretur.  Non  igitnr  Francorum  meiis  erat  lco- 
noduliam  impugnare  scnsu  a  calholicis  Occidentali- 
bus  intelleclo;  sed  rem  suam  agebanl  qno  modo 
ciinque  potcrant,  etiam  tradiiceiuto  cultum  illarum 
tanquam  a  Graeca  synodo  ad  veram  lalriam  revoca- 
imu.  Erant  igilur  qui  politica  ralionc  Nicaenum  con- 
cilioin  adniillcndum  non  esse  vcllcnt,  erant  qui  et 
rcligiosa,  lamctsi  a  verilate  aberrante.  Quid  mirum 
ergo  si  Agobar.lus,  in  religiosa  animi  sentcntia  c:c- 
teioquin  vebemens,  ralus  fortasse  rcvera  lalriac  cul- 
liun  imaginibus  decretura  fuisse  a  synodo  Nieana, 
el  ut  Fraiu  orum  ioipcrii  utilitali  serviret,  lougius 
aliquanto  quam  par  erat  in  verbis  abreptus  fuerit? 
Plura  videsis  apud  lauilalum  Bcraidum.  Nibil  ergo 
iiiiiiini  si  Agobardns  sancti  uoininc  censeatur  in  ve- 
icium  Mai  lyrologiis,  cum  et  revcra  pius  essct  admo- 
dnui ,  nec  coulra  vcriim  imaginum  culluni  scntirct, 
in  principem  vero  hiimanilus  peccaverit. 

(e)  Aventia.  Ann.  Rojar.,  lib.  IV. 
(/)  Videsis  Bcrardum  in  Can.  Gratian.,  part.  i, 
cap.  43,  et  part.  n,  cap.  71,  ad  can.  6,  dist.  57. 
(g)  Raluz.,  ad  Capit.  tom.  II,  pag.  753. 


BALUZII    PRiEFATIO 


EDITIONI    SVJE   OPEULM    SANCTI    AGOIIAIIDI    rn«FIXA. 


Proximo   anno ,    cum  Lupi  abbatis  Ferrariensis  D  velcrum  scriptorum  luciibr.itionibus.  Nunc  vero  in 


opera  ederentur,  conquestus  suu,  abqiianlulnm   de 
indiligeiilia  incuriaque  Papirii  Massoui  in  cdcndis 
Patbol.  CIV 


pnncipio  bujns  praefationis  lubet  deplorare  meara 
sorlem,  quod  iterum  de  viro  clarissimo  conqucri 

3\o 


II 


S.  AGORUUHS  EPISC0P13S  LUGDUNENSIS. 


VI 


cogor,  et  id  qiiidem  acrius  ac  veheroeutius  quam  fa 
clum  csl  iu  Prxfalione  ad  Lupum.  Nam  si  quis  un- 
quain  scriplor  habilus  est  imiiligenler,'  id  profecto 
contigil  Agobardo;  cum  eeraun  sii  uullam  ferme 

liiieam  csse  in  editione  Massoni,  qui  |>rimus  illum 
cdidit,  qu:c  non  aliquid  divcrsum  babeat  a  veieri  co- 
dicequo  Massoous  utebatur;  adeo  ui  Lupus,  alioi|tii 
conspurcatissimus ,  eraendalissimus  fuisse  videaiur 
in  comparalione  Agobardi.  Itaque  euiu  magna  viri 
fama  sii ,  plurimumque  se  illi  debere  quotidie  proii- 
teantur  homines  eruditi;  plenum  alcse  opus  ae  plane 
pcriculosum  milii  suseepisse  videor,  qui  negfigen- 
tiam  ejus  incuriamque  proderc  deslinaverim.  Sed 
tamen  illa  spes  me  solatur,  quod  lu  ac  lui  similes, 
lector  erudiie,  dabilis  lubenler  veniam  luiie  uie.e  au- 
daciae,  liunequc  laborcm  meiiui  a:qui  bonique  consu- 
letis,  cinn  ihtellexeritis  necessariaiti  prorsus  fuisse 
lianc  cnram  nieam;  i<l  quod  faeile  tibi  persuadebis, 
leetor,  pnstquam  ex  collalione  bujiis  noslra:  editio- 
nis  cuiii  Massoniana  agnoveris  quam  deformatus 
antea  dccoloratusque  fuerit  Agobardus,  innumeris- 
quc  propeiuodum  loeis  videris  emendal.uni. 

Damus  igitur  tibi  novam  Agobardi  cdilionem  , 
emendatam  ad  fidemcodicis  quo  Massonusest  nsus, 
quem  nobis  ex  bibliollieca  Hegia  subministravit 
vir  illustnssimus  Nicolaus  Coiberlus  episcopus  Lu- 
cionensis.  Ae  ne  quis  dubitet  qnin  is  sit  siremps 
Massoni  liber,  haec  in  fronte  codicis  scripla  snul 
manu  illtisir.  viri  ,lae.  Augusti  Thuani  :  Ex  libns 
Papirii  Maszoni.  Tum  mann  Joannis  Baplisbe  Mas- 
soni,  qui  lilirum  illum  bibliothecae  Hegi.e  ilono  dedit, 
ista  totidem  litteris  adjeeta  stmt  :  Hwc  Agobardi 
opera  ms.  a  Papirio  Massono  in  lucem  cdila,  ad  ma- 
jorem  illius  edilionis  Sdem  btbliotliecm  Regice  dodo 
de.di  ego  Joan.  Bapt.  Massonus,regis  eleemosynarius, 
Papirii  fntter,  xvi  Julii,  anno  salutis  miilesimo  sex- 
cenlesimo  decimo  octavo.  Le  Masson.  Quod  iiteo 
visum  est  adnotare,  ut  omnibus  eonsiei  hanc  nostram 
editionem  essc  procuratam  ad  tidcm  cjusdcmmet  co- 
dii  is  quo  Massonus  utebatur.  Magnam  porro  gratiam 
debemus  omnes  Massono,  ob  servatum  Agobardnm. 
Nam  euin  is,  ut  ipse  scribit  in  epislola  ad  Ecclesiam 
Lugdunensem,  Lugduni  invico  Slcrcium  libros  qua> 
reret,  cl  apud  compaclorem  librorum  versarctur  cjns 
rei  eausa,  compactorque  ilie  Agobardi  codicem  in 
membranis  perscriptum  veieiibiis  nolis  diianiare pa- 
ratus  essct,  cnllritinque  ad  eam  carnificinam  manu 
teneret,  vitam  illi  redemit  Massomis.  numerato  vi- 
delicei  pretio  libri. 

Pr.eterea  admoncndns  es,  leetor,  non  adeo  scru- 
puiosmn  fuisse  me  in  hac  editione,  ut  non  inlerdum 
auctorem  bunc  noslrum  emendaverim  ex  ingenio,  ubi 
occasio  tulit,  id  est,  ubi  turbata  videbalur  Agobardi 
senlentia  in  veteri  codice ,  cmendaiioque  facilis  et 
obvia  crat.  Quos  errorcs  cum  librarii  csse  viderem, 
non  vero  Agobardi ,  optimum  faclti  putavi  si  lolle- 
rein  :  ncc  puto  qiicmquam ,  cui  mens  sana  sit,  aegre 
lalurum.  Quanquam  si  emendatio  qtuepiam  sic  len- 
tata  vidcretur  alicujus  momenti  ,  non  dissimulavi 
eraendalioncm  esse  meam ,  ne  quem  hic  deciperet 
velusli  cotlicis  auctoritas.  Prxcipue  verobanc  regu- 
lain  constaiiler  ac  smmna  lide  servavi  in  libris  editis 
in  causa  discidii  inter  Ludovieum  Piuni  iinperatorem 
(iliosque  ejus,  quos  libros  emendavi  ad  fidein  codicis 
manuscripti ;  aui  si  quid  ex  recepia  leciione  mutavi 
proprio  marte,  non  taeui  inter  noias.  Kes  enim  vide- 
Latur  esse  magni  raomenti. 

Exhibet  autera  h.ec  editio,  prseter  vulgatas  jam 
olim  Agobardi  lucubrationes,  librura  ejus  adversus 


A  qualuor  libros  Amalarii  dcdivinis  Ofliciis,  hactenus 
ineditum  :  qui  qiionam  inodo  ad  ine  pervenerit,  pau- 
e.is  expediim.  borle  vir  elarissimus  Antonius  V-ioo 
Heroi  allius,  ui  csi  prono  crga  haec  sludia  animo,  me- 
cum  communicavil  schedam  quamdam,  in  qna  con- 
linebaiur  elemlins  noiiiiiili.iiiiin  lucubraiionum  quo- 
rumdam  veterum  scriplornm,  quse  nondum  edilae 
fueranl,  et  cxstare  dicebanlur  penes  clarissimum 
"irum  Pclrum  Eranciscum  ChifDetiuni  presbyterum 
c  soeietate  Jesu,  qui  nunc  Divione  commoratiir.  Et 
erat  scriptus  elenchus  manu  Cbiffletii.  Turn  ego  plu- 
liinmn  confidens  de  humanitate  viri ,  epistolam  ad 
emn  scripsi,  cumque  rogavi  ut  excinplum  Agobar- 
dicse  illius  lucubrationis  ad  me  miitercl,  ut  cuni 
caeteris  clarissimi  scriptoris  Opcribus  edi  posset. 
Feeit  lubens,  ac  slaliin  misit.  Inieriin  ea  de  re  seri- 
psi  ad  clarissimum  virum,  quo  ego  amico  gloriabar, 
Eranciscum  Solleiseium  Clapierium  patricium  Lng- 
dunensem,  qui  nuper  e  vita  excessit  apud  Lugdu- 

r>  1111  iii.  Isergo  rum  inteliexisset  veterem  cotlieem  unde 
Cliiiflelius  hune  librum  descripserat,  exslare  itt  bi- 
bliotheea  Petri  Marnaesii  senatoris  Gralianopolitani 
canonicique  Viennensis,  viri  clarissimi  ac  nobilis- 
simi,  ac  diviui  huinanique  jtn  is,  ul  seribebal  Glapie- 
rius,  callenlissimi,  cum  ad  se  deferri  curavil  Ltigtln- 
num  ,  el  bine  Luleiiam  ad  nie  statira  pro  sua  erga 
ine  amicilia  transmisit,  ut  mox  dicam. 

Enimvero  pntabam  hanc  edilionem  pnsse  incipi 
stalim  post  Pascha,  ae  perliei  demum  niense  Junio 
Sed  spes  babendi  codicis  Marnxsiaui,  quara  certam 
faciebat  Clapierins.  moram  hiiie  nogotio  atlulil.  Ac- 
cessil  huic  iucommodo  malura  niultn  gravius,  ingeus 
oculorum  morbus,  adeoque  gravis,  ut  etiam  Limer.- 
dum  mihi  fiietii  ne  oculos  perderem,  aut  saliem  al- 
terutnira  amitterem.  Sed  l)ei  providentia  factnm  esi 
u!  huic  quoque  malo  finis  nptatus  daretur.  Itaque 
postquain  ex  iiae  ;egritiiili:ie  emersi,  neque  enim  au- 
deo  dieere  convaluissc  me,  delatus  cst  ad  me  Iiber 

_  Marnaesii,  is  ipse  nimirum  quem  ChiQlelius  viderat. 

*-*  Nam  in  eo  scriptum  eral  iibruin  fuisse  ex  biblio- 
tbeca  monasterii  Bonevallcnsis  iu  iliceccsi  Vicu- 
nensi.  Prinia  ergo  mihi  cura  fuit  ut  librum  Agobardi 
adversus  Amalarium  conferrem  eum  anographo  Chif- 
lleiii;  lum,  ul  librum  de  privilegio  et  jure  saccrdotii, 
qui  in  eo  quoque  cotlice  scripttis  eral,  eum  cililione 
Massoni  simililer  conferrem.  Coniuli  eiiam,  ut  hoc 
quoque  obiter  moneain,  epistolas  Aviti  episcopi 
Viennensis  cuin  edilioue  Sirmondi ,  meliori  forlean 
luce  aliquando  donandas.  Vx  noo  ila  ruulto  post  re- 
missus  est  liber  ad  Clapieriura,  domino  suo  bona 
lide  reddendus. 

Addidi  autem  huic  editioni ,  ne  qtiid  bic  t'cesse 
conqueri  posses",  lector,  epislolam  Papirii  Massoni 
ad  Ecclesiam  Lugdunensein,  itemque  prsefationem 
ejus  ad  Agobardum,  et  synopsim  Operum  Agobardi. 
Verum  illud  le  monere  velira  ,  permulta  esse  in  bis 
Massoni  lucubrationilms,  qu;e  neque  eonveiiiunl  nio- 
ribus  sseculi  Agobardici,  ncque  rongruunl  historue 

D  illorum  temporum.  Sed  h.-ee  ad  vivum  cxeiitere  no- 
luimus.  Si  quitl  tamen  illic  repereris  tjuod  noiis 
nostris  conlrarium  sit,  existimarc  omiiino  debes  id 
totura  esse  conliarium  veritati. 

H;ec  suot,  lector,  de  quibus  le  monendum  esse 
putavi.  Vides  autem  dare  me  sedulo  operani  ne  fal- 
iam  exspecialionem  tuam.  Nam  qui  proximo  anno 
promiseram  novas  editiones  nonnulloruin  veterum 
scriptorum,  et  in  his  Agobardi,  fidem  meam,  quani 
tibi  obstrictam  seiebam,  vel  hac  cditione  liberare 
volui. 


13 


PROLEGOMENA. 


14 


ELOGIA  DE    AGOBARDO. 


Ex  evistola  Ludovki  et  Lotharii  AA.  prcefixa  cnncilio  A  Bernardns  autem  Vienncnsis  adfuerit  quidcin,  sed 
Paris.  anni  829.  rursus  fugam  inierit.  Sed  hsrc  qiiiilem  res  imperfe- 

cta  remansit,  propter  abscntiani,  m  prxdicluin  esi, 
episcoporum. 


Terlio  vero  apud  Lugdtinum  ;  ubi  Agorardus,  Ber- 
nardus,  Andreas,  Benedictus,  Agericus,  cum  suffra- 
ganeis  suis,  similiter  conveniant. 
Ex  prcecepto  Ludovici  et  Lotharii  impp.  pro  monasle- 

rio  Besuensi,  quod  edilum  est  a  ctariss.  viro  domno 

Luca  Dacherio  in  tomo  l  Spicilegii,  pag.  507. 

Sed  et  constilutionis  charlnlain,  quam  ipse  (id  est 
Albericus  episcopus  Lingonensis)  una  per  consensum 
inelropolilani  sui  Agobardi  anhiepiscopi  et  suffra- 
ganeorum  suorum,  necnon  ct  cleri  sibi  subjecli,  ct 
quorumdam  laicorum  nobilium  confirmaverat,  nobis 
ostendit,  etc.  . . .  Actum  anno  ab  incarnatione  Uo- 
mini  octingentesimo  trigesimo,  indictione  8,  epa- 
cta  13. 
Ex  charta  Alberici  episcopi  Lingonensis  prn  endeni 

monaslerio,  edita  ab  eodem  Dacherio,  pag.  509. 


Watfridi    Strabi    versus   ad   Agobaidum    episcopum 

Lvgdunensem. 
Dum  vix  ter  senos  habuissem  temporis  annos, 

Ad  vos  nomen  iit,  o  Paler  alme,  meum. 
Pervenisse  scio,  quando  rcscripla  rccepi, 

Quac  magni  nobis  inslar  amoris  erant. 
Si  meministis  enim  quia  nam  meininisse  poteslis, 

Gaudeo,  et  ut  memorcs  sitis  ubique  rogo. 
Ipse  anior  ardel  adhuc  animis,  vigel  ipsa  voluntas 

Visendi  temet,  alque  tuo  ore  lrui. 
/Elliiopuin  si  regna  calens  [F.  colensj,  si  rura  Sa- 

[bsea 

Liquit  regina,  ut  Salomona  pelat ; 
Cur  nos  non  polius,  quibus  altera  rcgna  parantur, 

In  solo  auctoris  scmper  amore  sumus  ? 


Ideoque  per  consilium  archiepiscopi  nosiri  Aco-  B  Nam,  faleor,  si  cerla  mihi  nunc  optio  detur 
bardi,  et  coiisenlientibus  coepiscopis  noslris,  necnon  et 
piissimis  nostris  principibus,  scu  omni  clero,  nccnon 
et  omnibus  fidelihus  Eeclesiae  nostrse ,  addidiinus  de 
episcopalu  nostro  villas  his  nominibus,  etc...  Infra: 
Actum  Lingonis  civitale  publica.  In  Christi  noininc 
Agobardus  Lugdunensis  Ecclesire  archiepiscopus 
snbscripsi. 
Ex  pra?ceplo  Ludovici  l'ii  imperaloris  pro  monastciio 

Anianensi,  quod  ab  eodem  Dacherio  editum  est  in 

nous  ad  Cuibertum  abbatem  B.   Maria:  de  Novi- 

gento,  pag.  625- 

Proxime  aecidit  Agobabduh  arcbiepiscopum  ad 
nostram  devenisse  prxsentiaiu,  iudicaus  nobis  quo- 
inodo  eo  praesente  et  Nibridio  archiepiscopo,  sine 
mora  onines  pari  consensu  Tructesindum  super  vos 
elegissetis  abbatem. 

Vetus  auclor  Viue  Ludovici  Pii  imperatoris,  o.d  an- 
num  855.  i 


Transcgit  ergo  imperator  maximam  parlem  Iii- 
berni  leiuporis  Aquisgrani,  indeque  profeclus  cstad 
Theodonisvillam  ante  Natalem  Domini  ;  ubi  etiam 
populus,  cui  prscceptum  fuerat,  adveuit.  llhi  consi- 
sleus,  contra  quosdam  episcopos  de  sui  dejectione 
conqtierebalur.  Sed  cum  quidam  in  Italiam  confu- 
gissenl,  quidam  vocati  obcdire  noliiisseiit,  solus  Ebo 
corum  qui  impctebanlur  adfuit.  Qui  cum  rationis 
reddendx  causa  super  talibus  urgeretur,  causabalur 
se  solum  relictis  omnibus,  in  quorum  prasenti.a  h:ec 
facta  fuerant,  urgeri.  At  vero  cacicri  episcopi,  cum 
obtenderent  necessitatem  praesenliae  ,  excusarcnt 
autem  voluntalem  innocentire ,  idem  Ebo  tandem 
nioleste  fercns  talibus  exlaediari,  consilio  petito  ali- 
quorum  episcoponun,  ipse  in  se  quamdam  confessio- 
nem  praedicavil ;  conlinuavilque  se  et  indignum  sa- 
cerdotio  ;  et  irrevocabiliter  eo  abstinere  judicavit, 
quod  el  episcopis  et  per  eos  imperatori  contradidit. 
Quo  facto,  Agobardus  Lugdunensis  arebiepiscopus,  D  pos  non  esse,  nec  vi\ente  episcopo  successorem  sibi 


Lt  capiam  niundi  dona  vcl  ingenii ; 
Otia  liberius  verum  secura  scicndi 

Aurea  quam  saecla,  sed  peritura,  sequar. 
At  de  flore  novo,  qui  vos  penes  orlus  odorem 

Prodit  ubique  sui,  haec  Ioca  rumor  alit. 
Flora  venit  quondam,  dum  singula  quacqwe  deorum 

Sunt  affata  jugis  prala  tliymumque  gercns. 
Huic  Floro  melius  senleiilia  Chrisiieolarum 

Attribuit  quidquid  dogmate  et  ore  viret. 
Nam  hic  Florus  florem  sequilur  de  germine  Jesse, 

Et  tradit  quo  1  amans  atlulit  ille  homini. 
Qua;  tam  segnis  erit,  donis  ingrala  supernis, 

Qusc  se  hoc  non  sponte  nectare  pascat  apcs  ? 
Florcat  baud  flaccens  hic  flos,  et  florea  flagrans 

Spiramenta  ferat  seniper  ubique  Dco, 
Donec  in  aslriferas  porrecta  cacuuiiiia  sedes 

Erigat,  et  fruclum  jam  sine  fine  habeat. 
Cedant  ambrosiae,  rosa,  lilia,  spica,  crocusquc, 

Suavia  cuneia  simul.  Hujus  amor  placeat. 
Hoc  fruar,  lioc  utar,  fovear,  delecter,  ulum  iem  ; 

Auditu  et  visu  hujus  alar,  docear. 
Det  quandoque  Deus  nos  muiua  dona  vicissim 

Impertiii.  Aliquid  pars  utriusque  metct. 
Munere  divino  precor  o  sine  linc  valete, 

Mittentes  vestraj  dulcia  scripta  vicis. 

Ado  Viennensis  in  Chronico,  ad  an.  810. 

Bernardus  Viennensis  episcopus  erat,  el  Leidra- 
dus  Lugdunensis,  qui  initio  iiuperii  Ludovici  impe- 
ratoris  Suessionis  monaslerii  locum  peliil;  et  in 
loco  ejus  Agobardcs  cjnsdem  Ecclesia?  coepiscopus, 
consentiente  imperatore  el  universa  Gailorum  epi- 
scoporum  synodo,  episcopus  substitutiis  esl.  Quod 
quidam  defendere  volentes,  dixerunt  eumdcm  vene- 
rabilcm  Agobardum  a  tribus  episcopis  in  sede  Lug- 
dunensi ,  jubente  Leidrado,  fuisse  ordinalum.  Sed 
canonica  auctoritas  cst  in  una  civitatc  duos  episc»- 


qui  evocatus  ad  satisfaclionem  venire  distuiit,  cuin 
ter  esset  evocatns,  ab  Ecclesiae  prxsulatu  scmolus 
est,  caeteris,  ut  diximus,  iu  Italiain  fugientibus. 
Idem  auctor  ad  annum  836. 

Proximum  huic  placilo  convcntum  imperator  in 
pago  Lugdunensi  liabuit  tempore  ;rstivo  ,  in  loco  qui 
vocatur  Strainiacus,  cuin  Pippino  et  Ludovico  filiis. 
Nam  quod  Lolharius  non  adfuit,  invalenlia  .rgritu- 
dinis  supradiclae  obfuit.  ln  quo  causam  Ecclesiarum 
Lugdunensis  atque  Viennensis  vac.inlium  ventilari 
fccit ;  co  quod  episcopi  dudum  illarum,  Agobardus 
qtiidem  jussus  ad  rationcm  non  venerit  rcddendam, 


debere  eligere  ;  ac  idcirco  ulla  quacuuque  causa  re- 
gulae  Eeclesiae  praeieriri  in  tanlo  ordine  fixae  non  de- 
bcnt. 

ldem  auclor  ad  an.  815. 
Bernardus  adhuc  et  Agobardus  Viennrdsem  Ec- 
clesiam  rcgebant.  Qui  amho  apud  iniperatorem  de- 
lati,  deserlis  Ecclesiis  in  Italiam  ad  liliuni  impera- 
toris  Lolhaiium  se  conluleiiiiil ;  ct  postmoduin,  piis 
impcralnribiis  agenlibus,  Agobaidus  Ltigdunensem, 
Bernardus  Vicnnensem  sedem  recipit.  Posl  pauculos 
annos  Agobardus  apud  Sanclonas  in  expedilione  re- 
gia  posilus  defungitur. 


I.' 


Flodoardus,  lib.  n  llisi.  Rhem.,  eap.  20 
Anno  [ncarnationis  Dominicai  octingcnlcsimo  tii- 
ccsimo  quarlo  Lotharius  i«li  i  itu--  converitn  fratrum 
siiorum  ac  plurimorum  liilolimii  patris  impcratoris, 
fnga  lapsus,  patrcin  suum  aillmc  ab  ingressu  ecclc- 
m.i-  sequcstratum  ilimisit  Cum  (|iu>  intcr  alios  otiani 
quidani  episcopi,  fautorcs  ipsius  in  adversitate  pa- 
tns  sni,  relictis  contra  sacras  regitlas  sedihus  suis, 
perrcxcrunt,  Jesse  videlicet  Amhiancnsis  ct  Ilerc- 
noldus  ^nlissiodorensiSj  Agobirdus  Lugduiicusis,  et 
Bartliolomseus  Narboncnsis  cpiscopus. 

Ex  Chromco  llugonis  Ftavmiaccnsis. 
Leidradus  vero  in  initio  impcrii  Ludovici  impera- 
loiis  Suessiouense  monastenuhi  petiil ;  et  in  loeo 
ejus  Agobardus  subslituHur  ejusdem  Ecclesiae  chore- 
piscopus,  coiisentienle  imperalore  et  omni  Gallicano- 
iiini  episcoporltm  syhodo.  Quod  quidam  deJendere 
voleriles,  drxcrunt  eum  a  trihus  episcopis  in  sede 
Lugduncnsi  jubentc  Leidrado  fuisse  orilinalum.  Hic  ft 
igilur  Agobardus  et  Bemardus  Vienncnsis  :it>ud  Lu-  "  ne 


VGOBAttDUS  EPISCOPUS  LUGDUNENSIS  16 

A  dovicum  accnsali,  desertis  Ec.Hcsiis  m  italiam  ati 
Lotharium  se  contulerunt.  Scd  agenlibus  piis  impe- 
rutoribus  uterque  sedem  suam  rueepit.  Kt  post  pau- 
cos  annos  Agobardus  apnd  Sauctonas  in  expcditione 
rcgia  defungitur, 

Ex  eodcm  Chronico,  ad  iinnuni  SH. 
Eoilcm  ;inno  Agobakdus   Lngdunensis   episcnpus 
obiit. 


Ex  Chronico  S.  IU  nigni  Divionensis,  ediio  a  li.  P. 
Pliil.  Labbeo,  ad  an.  840. 

Hnc  anno,  sonctsc  memoriae  Acomftuus  Lugdunen- 
sis  cpiscopus  obiit  vin  Idns  .liinii. 

Ex  Mnrtyrotugiu  Eeclesiai  Lugdnncnsis. 
viii  Idus  jlinias.    Lugduni,   Acubarpi  episeopi  et 
cbiifessoris,  vuigo  S.  Agubo. 

Ex  Marlyrologio  ms  monasterii  sancti  Ctuuilii 
vin  Mus  Junii.  Dcposilio  lienii  Agobarpi  Lugdu- 
nsis  episcopi. 


PAPIRII  MASSONl  PR.EFATIO  AD  AGOBARDUM , 

EDITA    ANNO    MDCV. 


Sancix;  et  illustri  Lucdunensi  Ecclesise  Papirius 
Massonus  jurisconsultus  salulem. 

Sub  Antonino  Vero  Cxsarc,  Galli.e  urbcs  facile 
principcs,  cl  quaj  prajler  casleras  pr.cslare  diceban- 
lur,  c.iant  Luedunum  ci  Vienna,  ail  conlluciilcs  ttho- 
dani  et  Araris  notissimorum  fluminum  sit:e;  ubi 
Claudiuin  Cjesarcm  Suetonius,  ei  ante  euni  Seneca, 
natuni  prsedicani.  El  Liicduni  qnidcm  nundinse  eele- 
brabautur,  qucc  propler  frcqtieiitiani  hoininuin  ex 
omuihus  eo  gcntibus  comiueanliiun,  magnx  ubique- 
fam.e,  laudari  pncdicarique  consueverant.  Enseliiiis  ^ 
Ccsariensis  libro  quinto  ecclesiaslic*  Historia;  supc- 
riora  commemorat ;  simul  ait  1'liotinum  heatissimum 
virum,  illius  urbis  episcopum,  aunn  :ciaiis  nonagesi- 
ino  ci  amplins,  pro  Chrisio  multa  passum,  in  carce- 
rc  in  quem  :i  mililibus  coujectus  esset,  execssisse  e 
vita.  Nec  multo  posl  Deus  illi  prieclarum  successo- 
rem  de  lit  Irenwum,  vifcc  sanctitate  ct  scientia  admi- 
rahdnra,  ut  Opcra  ejus  ostendunt,  iilipic  idem  scri 
pior  mulla  dc  eo  el  illustria  rcferens  narral 
quem  magni  nominis  fuit  Verissimi 
synodo  intcrfuit  solusex  epis«r:~ 
caeterosei  subscripsit.  Jam  vi 


1'ost 

,isi|iii  Sardiccnsi 

Galliarum,  el  intcr 

i  ad  Eiicherium,  eu- 


ius  monimenia  adhuc  snpersunl,  celebrcm  Joanm 
Cassiauo,  qui  Lconis  Magni  ttonianai  Ecclesia!  ponti- 
ticis  leinporihus  vixit.  ls  eiiim  duobiis  locis  dc  eo 
hoiiorilicentissimc  loquitur,  ut  et  llilarius  Arclatcn- 
sis  iu  Vita  Honorati  dcccssoris sui,  ct  multo  post  Flo- 
i-iis  Liieihmeiisis,  vir  cgregic  doctus,  cnjus  epislola  et 
Agobardi  exstai  ad  Bartholomxum  Narbonensem  ' 
cpiscopum.  Sei|iiin\r  Viventiolus ,  praestantissimus 
sanctissimnsqiic  vir.  lli(  Lucdoncnsis  episcopus,  cu- 
ius  doeliinie  fueril  non  solum  ipsa,  sed  ct  aliormn 
ile  eo  scripta  teslantur ,  inqnil  AgoUardus  :  qu:e  cum 
pericrint,  autadlwc  alicubi  lateant,  dc  successoribus 
cjus  milii  dicendum  est.  Ilaque  Agobardus,  patria 
Gallus,  Leidradi "Noriei  doctique  \iri  successor  luii  in 
episcopatu  Lucdunensi,  lemporibus  Ludovici  PiiCae- 
s.nis  regisquc  Francornm,  cjusquc  exauclorationi 
apnd  Sncssioncs  Bclgicae  secunda>.  populos  in  moua- 
steiio  sancti  Medardi  prxfuit  anno,  ut  ipse  scribit, 
octingenlcsimo  tricesimo  tcrtio.  De  qua  et  Theganes 
coepiscopus  Trcviroram  cadem  aetate  scripsit.  Et 
curiosi  lecmes  utramqne  confeire  poleiunl.  De 
Cliililcberto  aiWein  rege,  de  Pipino,  agit  Agobardus, 
«lc  Carolo  M.igno,  ut  qni  iu  ejus  funeie  epigramma 
scripserit,  de^UKoiibus  Ludovici,  Erniingarde,  et  Ju- 
ditba  pulcherrima  illius  tcmporis  leniina,  ctsi  eas 


nominalim  non  atlingii;  de  liliis  ejusricin  Ca?sans 
Lolhario,  Lulovico,  pt  Carolo  puero ;  de  regibus 
Durgundionum  Gondebado,  et  Sigismundo,  illiusque 
iniquissimam  legem  m  perniciem  morlaliiim  exeogi- 
latam  ralionibus  et  argunieiitis  lirmissimis  lestimo- 
iiiisi|iic  velcruin  planc  convcllit.  Exstant  Burgundio- 
imiii  leges,  undc  illam  funeslissiinara  possis  eruere. 
Vixit  vero  siib  Gregorio  quarto  Bomano  pontiflce, 
cujus  partes  el  Lotliarii  Caesaris  designati  nimium 
forlassc  aut  acrius  quam  vel  oportuit,  \el  (tehuit, 
iiieiui,  prseaertiiu  advcrsus  patrera  benignissimura 
regem,  ct  quo  ncmo  unquam  melior  aut  juslior  fuit. 
Caterum  qui  partes  ejus  adversus  parcnlem  sccuti 
crant,  in  graliam  landem  restiluli  sunt,  et  inler  &c- 
teros  Agobardus;  eoque  usus.est  in  magnis  regui  nc- 
gcins.  quibus  illi  ircupatus  m  S'.ni3iiibua  juxt.i 
Oceanum  deccssit.  Judicio  qui  lem  magno  pracdiuis, 
et  divina  scieiitia  inslruclissiinus  graviler  et  acerri- 
mc  scripsit,  ut  operj  ejus  fidem  facinnt;  relicla, 
proplcr  sanciimoniiim  ct  cnnlilionem  .  immortali 
nominissui  gloria,  prsescnim  npu  I  Ecclcsise  fllios,  ct 
alumnos  suos,  quorum  morcs  et  discipliuam  penc  ja- 
centem  atque  intcrmortuam  excitavit.  Conira  ICli- 
eem  Urgellttannm  episcopum  scripsit,  ut  e.t  Paulinus 
Aquileiensis ,  cl  allcr  iucerti  noniiuis,  sed  vir  dnctis- 
siimis,  qui  scpicm  contra  eumdem  libros  conscripsit, 
quos  manu  scriplos  iiuper  legi  et  a  Imiratus  siim. 
Kpiscopis  prxterea  Bernardo  Vicnnensi ,  Nibridio 
Narbonensi,  et  successori  cjus  ttartliolomaco,  de  quo 
supra  diximus,  Ebboni  quoque  tthemorum  epistolam 
scripsit  magniflcentissimum  et  desidcrantissimum 
Dominum  Paircm  ct  iiliuni  appellans,  etEaori,  cujus 
scdem  propler  penuriam  auclornm  uondtim  scirc  po- 
tui,  Hililuino  qnoque  sacri  palatii  antistiti,  et  Waluc 
abbatibus  sanclissimis  ct  beatissimis  \iris,  e(  Ada- 
lardo  alqne  Helisichari  reverendissiinis  seiiiii,  ab- 
bates  illos  vocans,  quorum  ille  in  agro  Parisioruni 
insigui  monasterio  Dionysii  pi-.cfuit,  ct  qualis  quan- 
tusque  cssel  editioue  librorum  uolum  Ocri  clianicu- 
ravit.  Judaicx  genli  sibi  omnino  molcste  infestseque 
scripsit.perstringenseos,  multasque  inauditas  eorom 
lictiones  adversus  Christum  Jcsum  egrcgic  refellit. 
Matfrcdo  prsestantissimo  aujuc  illustrissimo  viro 
etiam  rcscribit  ;  Gerricum  ,  el  Fredericum,  atque 
Evrardum  perstiingcns  et  aceusans ,  quod  illi  se 
ostemlissent  Cbristianis  formidabiles ,  Jetdadsautem 
mitcs.  Et  Malfredi  quidem  tempns mortis traditnr  in  Vi- 
ta  Ludovici.  Synodos  alupiotiuGallia  habitas  refcrt. 


J- 


PROLEGOMENA. 


18 


ei  qucritur  duobus  locis  clc  Romanis  clcricis  ci  aliis  A  pi.  qucm  doclorem,  orlliodoxum  et  facundum  dicit 


qnibusdam,  i|iii  cannnes  Gallicanos  ut  inulilos  et  su 
perftuos  aflercbant,  lcgatisque  Koman;e  sedis  absen- 
liuus  ct  injussti  Casuiis  convocalas  easdem  synodos 
jaclahaiU.  Graicorum  errorcs  dc  imagkiibus  et  pi- 
cturis  manifeslissime  detegens  ,  uegat  eas  adorari  >!e- 
liere  :  i|u:un  sentcntiam  oinncs  catholici  probamus, 
Grcgoriiquc  Magni  leslimenium  de  illis  sexuinmr. 
Divisionem  quoque  imperii  a  Ludovico  factam  per- 
seribit;  qua:  apwl  Walafridum  Strabum,  Ctsi  non  eis- 
dem  verbis,  exponitur.  De  tonitru  ct  tempcslalibas, 
falsaque  insanientis  populi  opinione  agit,  ut  anie  enni 
Maxiinus  Tauiinensi.s  in  sernione  et  lnunilia  fccerat, 
Theodosii  Joujoris  lemporibus.  ln  dispulando  aulem 
uiitur  divinoruni  librorum  teslimoniis,  e\  vcleri  sa- 
crorum  translatione,  intcrdnm  cl  Hieronymi,  qnod 
idcirco  moncre  voiuiums,  nc  quis  iulempe&tive  tm- 
bctur,  neve  cxislimcl  aliquid  :i  uie  vel  adiJilum  vol 
mutatum ;  quod  ncfas  semper  exislimavi,  bonam  li 


fuisse ;  postremo  Beda;,  hunc  gcnlis  Anglorum  homi- 
iiem  snn  lcmpore  non  mcdiocriter  doetum  pradii  u. 
F.\  Giu'cis,  Ailiauasii,  Cynlli,  Thcodoreli,  Proculi, 
JoannisChrysoslomi,  Eusebii  Cxsariensis,  atque  alio- 
rnm.  Clemenlem  Roraanum  ponlificcm  et  Silveslrum, 
quos  cilat,  prauerire  noluinus,  clsi  arihibita  hujus- 
inmli  praefalione,  licet  iidcm  libri  judicenlur  apocry- 
pbi,  pleraque  lamen  e\  liis  lestimonia  iuveniuntur  a 
iloi tiuiliiis  usurpata.  Ex  profanis  antcm  scriplori- 
bus  inillius  lcsiimonio  nlilur,  prxlcrqiiain  Prisciani 
grammalici.  Ilabetoergo,  sancia  el  illnstris  Lucdu- 
nensis  Ecclesia  (quando  ita  Eusebius  le  vocal,  inio 
illnsliissiiuaiiiappell.il),  milii  graliam,  el  civica  co- 
rona  ob  servatum  civem  mc  donato.  Nani  cum  apud 
mjs  iu  vieo  Mcrcium  libros  quajierem,  unaquc  n  ccuni 
csset  SiepJianus  Verdicrus,  nuuc  morluus,  el  apud 
compactorem  libronim  veisarmmir  ejits  rci  causa, 
illeque  Agohardi  codiccm  in  mcmbranis  pcrsrriplum 


dein  aucloribus  deberi  acquissimum  pulans.  Tcsti-  n  veteribus  nolis  dilaniare  paratus  essct, 

moiiia  Palrum  ubi  npiis  esl  adducit   alque  exhilict, 

divi  Cypriaui,  Hilaiii,  Hieronymi,  Ainbrosii.  ut  ipse 

ait,  doclrina  etsaiiclilatcpraiciptii,  Auguslini,  Leonis, 

Symmachi,  Vigilii,  Pelagii  seeunili,  Grcgorii  Magni, 

e:  Gregorii  seeuudi,  Mebinii  Aviti  Viennensis episco- 


iimquc 
ad  eani  carnificinain  manii  teneret,  vitam  illi  rcde- 
iuiruus,  quod  felix  faustmnquc  fuit. 

ISeiie  vale.   Luletix  Parisiormn,    Kal.  Jaimariis 
IG05. 


PAPIIUI    MASSONI 

DE  VITA  AGORARDI  EJUSQUE  DOGTRINA  ISUEVISSIM.E  SVNOPSEIS. 


Obscura  luit  islius  Cpiscopi  miillis  s.xculis  vila  ; 
obseura,  inquam,  non  iugenii  et  acuiniiiis  penuria, 
nequc  muneris  ignoliilitate,  sed  leinporum  iiebulis. 
Ilabct  Amandus  suos  lesles;  habcnt  Engilbertus, 
lonas,  Walafridus  c.etcriqiie  contemporanci  sua  lu- 
mina  ;  hic  vero  pauca,  iino  ferc  nnlla,  nisi  ea  qu:e 
vel  necessitas  hisloiix  interserit,  vel  ipsius  volu- 
niiua  furtim  et  quasi  perperam  rctegunt.  liabemtis 
tamcn  ev  Adone  primis  incremcnlis  initialum  fuisse 
presbytcrio;  etpropler  ipsins  viiie  et  doctrimu  in- 
tegritatem  ad  chorepiscopalus  dignitatcm  evectum  ; 
niox  Ledrado  in  Suessonieum  nionaslciium  con- 
cedente,  ad  lasligia  primatise  Lugdunex  sublatiini, 
consentienle  imperalore,  ct  universa  Gallorum  cpi- 
scoporum  synodo,  ubi  in  vestc  et  sarcina  tantx  sub- 
limitalis  mullos  annos  sinc  criminc  transngil,  pcr- 
petuis  sebol.e  et  linguae  certaminibus  aggressus  Ju- 
d;cas  syuagogas.  Sed  labes  unica  fulgciilem  uiiilta 
gloria  sencclam  obs  uravit.  «  Cuni  cnim  Clotarius 
odioet  liniis  novcrca:,  nominc  Judith,  lili.e  Welpbi 
comitis,  a  clavo  imperii  uuivcrsi  rcmovcretur,  ma- 
cbinalnr  clain  et  apertc  contra  palnui,  animosqiie 
utriusquc  gcnlis,  laicc  el  ccclcsiaslicse,  in  cxcidium 
sceptri  paierni  abripit  :  inter  quos  Agobardus  a  fide 
principis  avulsus,  accendil  consilio  juvenilem  Clo- 
t.uti  aiiunuiii.  Ganvocalnr  conc.luun  ula  ds  cn 
piendo  patri  dladeinate  audacissime  qnisque  con- 
lentlii.  ilac  speeicinvadit  Cacsarem,et  ereptacoroua, 
cumdera  in  monaslicam  solitudincm  conjicit.  Calii 
furinnt,  nec  patiuntur  tantam  ficri  patri  injuriam  , 
movent  arma,  rcstituunt  imperalorem  ;  voeani  fiiios, 
Pippinum  ct  Bernarduin,  quorum   opc  Clotarins  ad 

8  Conrad.,  abb.  lisperg  .  in  Chroii. 
'■  Avcniinus,  1.  i\    Aniial,  Boiorum 


orandaui  cl  exosaiidam  vcniam  cogilur.  Auctorcs 
cousiidi  qiuciuntur  puiiieinli.  Eeclesiastici  ejns  turbic 
fumites  dcprehendunlur ;  aufiigium  iulialiam.  «  Ebo- 
nem  ad  Saxonios  compuljl  impcralor.  Agol'crluiu 
"  Lugdunciisera  nihilo  sccius  cuiia  ponlificum  movei : 
dcponilur;  ctcteros  quoque  in  llaliani  clnpsos  per 
omaiuiu  sacerdotuni  religioncs  dcvovet,  Posl  li.ee 
piiuio  solis  die  Quadragesima:  velut  noiidum  ab 
injusla  sacrificulorum  exsecratione  solutus,  inrsus 
a  sepicm  Archimystis  solcmni  ritu  bene  precanti- 
bus,  leclis  dc  libro  supplicamcnlis  fauslis  bonisquu 
omnibus,  cum  maxima  omuiiim  qui  adcrant  uctitia, 
populo  acclamante,  feliciter  expiatur.  Ouasi  vero  in 
polestatc  hoiniuis  sit,  iu  arcaquc  sivc  vitro,  sicuti 
genitis  alcr  magico  susurro  clausa  tenealur  ateina 
illa  maji  slas,  ut  nutu  nostro  vcl  claudat  vel  apeiiat 
coelos  b.    I 

Turba»  ejusmodi  ct  vita;  pacatas  discrimina  avcr- 
mnt  aiiiiuum  a  scribendo,  ui  dcinceps  liunini  Evan- 
"  selii,  eccleshe  reparanda:,  rauneri  obeundo  inlcntus 
sit.  Quo  anoo  naliis,  nescilur.  Scitur  ipsuni  na- 
tuinauiea  Caroli  Magni  ;ctatc,  illustrium  el  doclis- 
simorum  Apollinum  alumna ;  Ooruissc  ajtalc  ar- 
gentca  I.iidoviei ;  cxstinctum  vero  intcr  ferrca  Blio- 
runi  Ludovici  ccrtami.ua,  apud  Sanclonas  c,  incx- 
[iftilitione  Fegia,  inter  quai  onme  genus  e.xcidii  impe- 
rii  labentis  iiiiuas  convcllebat.  Prxfulsil  oratorio 
dicendi  gcncre,  et  imprimis  Scripturai  mcmoria 
llalmit  illuslresconteinp  >raneos,pbiloso[i!iia  et  lliou- 
logia  claros,  quorum  volumina  lerimus,  Ilincina- 
viim  archicpiscopum  Rhcincnscni,  Lkiimonem  epi 
scnpum  Ilalherslali,   Kabauum,    Walafridum  Str.i- 

c  Ado  Viennens. ,  ?ub  an.>.   8l.*i. 


10  S.  AGOHARDUS  EPISCOPUS  LUGDUNENSIS.  20 

buin,  Claiidiuin  Taurinenscm  de  Adoralione  imagi-  A  sed  origine.  Nec  adoptione,   quia   secus  exstilisset 


liiim,  Jdiiain  Aureliancnsem  Halitgarium  et  Amala- 
rinm  Heliprandiiin  episcopuni  Toletanum,  Engillier- 
lum,  etc,  ct  plcrosque  alios,  quos  relicemus.  Gra- 
ves  tractavit  materias,  quarum  synopseis  suliji- 
ciraus. 

Sijnopsis  primi  votuminis  adoersus  dogma  Feticis. 
Imperio  Caroli  Magni  et  Ludovici  Ciesarum,  e 
sumniis  Pyrenxi  apicitius  emersit  quidam  episcopus 
Origclls  ab  Aragonia,  vir  alioquin  circumspeclus, 
et  sublilitatis  Hispanic-e  nou  indigus  :  qui  Nestoriaj 
secUe  jam  diu  fulgore  Evangelii  cxstinclx  semina 
ab  inferis  excitavit.  Objurgatur  primo  et  convinci- 
tur  ab  Heliprando  Toletano  episcopo.  Inde  ad  Rali- 
sbonx  compescenda  cjus  insolenlia  concilium  trahi- 


aliquando  alienus  a  Deo.  Nec  assumptione,  quia  as- 
sumens  et  a«sumplus  sunt  idem.  Sed  unicus  nalu- 
ralis  Filius  Dci.  Kt  quemadmodum  quilibel  bomo, 
anima  et  caro,  cst  una  persona ;  sic  Christus  una 
persona,  Verbuni  et  homo. 

II.  Ex  lali  unione  fieri.  ut  ea  quae  sunt  carnis, 
fiant  divinitalis.  Nam  si  caro  est  propria  Verbi, 
cur  nomina  carnis  non  erunt  propria  ei.  Ideoque 
cura  carnera  sumpsit,  omnia  carnis  propria  sibi 
fecit ;  ila  ut  secundum  ulramque  naturam  sit  et 
vivificalor,  el  pontifex,  etc.,  sicut  secundum  ulram- 
que  animse  et  corporis,  lolus  homo  dicitur  rationa- 
lis,  dicitur  puer,   philosophus. 

III.  El  per  consequens,  Virginem  fuissc  matrem 


tnr  ah  imperatore.  Tcrtio  Roinam ;   ubi  prostratus  B  utriusque    natur.e,  diviiue   ctiam,  sine   qua    caro 

ad  limina  D.  Pclri ,  kcrcsim  agnoscil  coram  Adria- 

no  ponlifiec.   Postrenio  r.um  ileriun  sua  figmenta 

chartis  exarassct,   convcniturab  Agobardo,  vinci- 

tur,  profiietur   errorem.   Posl  cjus  obitum ,   fun- 

damenia  doginatis  diruit,  Palruni  et  Scriptura:  au- 

clorilale.  Ilxc  siiut  Fclicis  fiindamenta. 

I.  Est  e  Neslorio  :  Dn:e  in  Chrislo  scparake  per- 
sona?,  qu:o  dupliccm  filium  sive  Cbristum  consti- 
tuunt ;  alieruin  in  carne,  altcrum  in  verba.  Istum 
non  fuisse  crucifixum  ,  sed  esscFilium  Dei,  nalura, 
veritatc,  proprictale,  genere,  nalivitate,  substanlia ; 
illuni,  nempe  incarnatum,  fuisse  passum,  et  esse 
Filium  Dci  gratia,  clectione,  voluntate,  placito, 
prxdeslinalione,  assumptionc,  adoplione. 

II.  Ut  filium  Dei  naluralem,  csse  omnia  essen- 
lialiler,  solernitatem,  sapientiam,  etc.  Ul  hominem, 
oinnia  quac  illi  insunt,  esse  accidentia,  puerum,  pro- 
pbetam,  clc.,  qua;  sunt  accidentia  illi  secundum 
dispensationera  carnis,  non  propria  secundum  po- 
teslatem  divinilatis :  in  bumanilate  esse  solum  sa- 
cerdolem,  in  divinitatc  vivificatorem. 

III.  Unde  sequitur  Virgincm  csse  alio  modo  ge- 
iiilricem  divin:e,  alio  modo  humame  naturae.  Pro- 
prie,  biimanilatis;  gralia  vero,   divinitalis. 

IV.  Et  quemadmodiim  Christus  et  Ecclesia  vo- 
cantur  unum,  nec  sunt  una  persona,  unumque  sup- 
positum  ;  sic  quamvis  dicatur  Verbum  carnem  fa- 
etuni  esse,  el  esse  "jriuin,  non  sunt  tamen  unica  hy- 
postasis. 

El  liic  snnt  fceJa:  voccs  quibus  Hispanus  ille  te- 
nebrio  Cbristi  Iiimina  ausus  obvolvere ;  qnas  noster 
Cnllus  egre.giis  cnervat  argumenlis. 

I.  In  Cliristo  duas  qiiidem  naturas,  sed  in  unara 
bypostasim  unamque  personam  substantialiter  uni- 
las  :  el  inde  non  soluin  hnmanitatem,  sed  totum  Chri- 
stum  fuisse  passum,  divinitaiem  clavis  confixam 
mio  modo  impassibili,  sine  sensu,  sine   passione. 

Ideoquc  non  duos  lilios,  scd  unicuni  in  duabus 
naluris,  sine  confusione  hyposlalieum,  filium  Dei 
natura,  proprielale,  snbslanlia ;  non  auiem  gratia, 
cum  sit  coaeternus  Patri.  Neque  pr;edestinalionc, 
quia  Paler  non  est  prior  ipso  tempore,  nec  natura, 

»  Hoc  capile  lege  Eben,  non  Eaor. 


nunquam  fuit  incarnata,   totumquc  Christum  incar- 
natnm  gcnuisse. 

IV.  Quoad  unionem  Christi  cum  Ecclesia,  impa- 
rem  esse  cum  incarnatione.  Nam  illacura  fiat.saltein 
spirilu,  non  corpore,  fide  non  carnc,  voce  non 
aciu,  amore  non  copulatione,  ex  inlinito  persona- 
rum  nuinero  cum  aliquo  capite  mystico,  non  po- 
test  dici  vera  unio,  unio  inquam  incarnalionis,  quae, 
fit  cx  duabus  naturis  ct  subslantiis  in  unam  perso- 
nam- 

Et  \vxc  sunt  argumenta,  quibus  Agobardus  vim  et 
ncrvum  dogmatis  Feliciani  confregit. 

//  volum.  De  insolentia  Judworum. 
q  In  adversis  nulla  gens  abjectior,  in  prosperis  in- 
solcntior  Judseorum.  Bencficio  Cscsarese  majestatis 
locus  pacis  et  mora;  datus  ipsis  in  Callia  fuerat, 
Lugduni  polissimum.  Sed  ubi  dulcedo  pacis  paulu- 
lum  eos  laxat  ab  incomraodis  fuga* ,  struunt  artes  , 
adiilanlur  aulicis  nobilissimis  ,  eosque  pecuniis  de- 
vincunt.  Et  sic  obliquis  fraudibus  indicula  a  clemen- 
lissirao  subripiunt  advcrsus  Ecclesia;  Lugdunensis 
episccpum,  qui  averlebat  populum  ab.his. 

Ne  divendercnt  mancipia  Christiana  Jiul.ris. 

Ne  mulieres  Cbristianx  cum  eis  sabbaiizarent. 

Ne  diebus  Doininitis  operarentur. 

Ne  Quadragesima  cum  eis  pranderent  el  easdcm 
carnes  ederent. 

Ne  carnes  imniolatas  ab  ipsis  emercnt,  vinumque 
D  eorum  biberent. 

lnsectantur  eum,  singulosque  Christianos  ad  suas 
synagogas  blanditiis  et  ampullatis  palriarchica!  di- 
gnilaiis  elogiis  rapiunt;  iusolescunt.  el  conlra  morem 
Christianos  servos  emunt.  Agobardus  queritur  apud 
Cacsarem.artes  retegit,  auctores  consilii  aperit,  petit- 
que  medelam  tant.e  rainae;  pollicilus  se  Scriptune 
tcstimoniis  corum  vitam  ,  mores  et  supersliiiosum 
vit.e  genus  depiclurum. 

///  rot.  Pe  Judaicis  superslitionibus. 

«  Abominanda;  genlis  ludaicx  pervicaciam  ritus- 
que  a  verilatis  semita  alienos  effecisse  apud  Patres 
aniiquos  'it  cauones  de  cavcndo  contubcrnio,  con- 


21 


PROLEGOMENA. 


23 


victu,  copulalione  ipsorum  componerenlui,  fusissime  A  serpenlem  in  dies  labein  JuJaicaj  communionis  ex- 
liic  disseiit  Agobardus ,  imo  lanto  odio  habuisse  ut 
illustrissimus  ille  Amhrosius  morlem  citius  optarit, 
qnam  maceriam  templi  Judaici  reaediflcare. 

I.  Seniores  clerici,  qui  convivio  Judaico  inlcrfue- 
rint,  cxcomrounicantor  per  annum.  Juniores  si  prae- 
sumpserint,  vapulanto. 

II.  A  coena  usque  prima  Pascha  per  platcas  ne 
ambiilnnto.  Secus,  a  judicibus  distringuutor. 

III.  Nulius  Cbrislianus  Judico  servus  esto,  sed 
dato  xn  solidorum  prctio  liberalor. 

IV.  Si  quis  ad  Judaicum  dogma  servum  Christia- 
riinn  illexeril.  plcctalor  mancipio.  ct  legali  damna- 
tione  ptmiator. 

V.  Ne  quis  Judxus  sub  tempus  Paschatis  Christia- 
nos  ccnvenito. 

Causa  istiusmodi  severitalis  est  ab  eorum  rabie, 
pcrvicacia  atquc  corruplione  doclrinae,  quam  tot 
ncbulis  Pharisaicse  illae  Deulcroscis  oblendet  unl ,  ul 
nil  pcne  lominis  apud  ipsos  reliquum  sil. 

Deum  esse  corporeum,  audirc  et  videre. 

Corpus  hominis  ad  imaginem  Dei  faclum. 

Ex  vanis  Dei  cogilationibus  dieiuones  creari. 

Litleras  alphabeti  esse  scmpitornas. 

Lcgem  Mosis  ante  mundum  fuissc  scriptam. 

Plurcs  csse  ccelos,  plures  terras,  plura  inferna. 

Deuni  habere  septeni  tubas. 

1'elrum  apostolum  propter  hebetudinem  sensus 
Ccpham,  id  est,  Petram  fuisse  vocatum. 

Jesum  Christum  Tiberii  judicio  furca  fuisse  sus- 
pensum,  scpultum  juxta  aqux  ductuui,  el  ab  inun- 
datione  aquarum  sublatum ,  a  Pilato  per  xu  lunas 
qu;esitum. 

Christianos  idololatras  vocant,  quia  sanctos  iuvo- 
cant. 

Habent  praepositos  synagogis,  qui  sanguinem  vir- 
ginis  menstruatae  disccrnunt  oeulis  et  guslu,  mun- 
dum  vel  immunduni. 

Possunl  ambulare  duo  millia  pedum  in  sabbato. 

Unde  concluditur  quod  si  separalio  ab  haerelicis 
scbismaticis  fuerit  prxcepta ,  tanto  magis  a  Itidseis, 
a  concisione,  a  qua  lux  evangeiiea  fuit  oninino  ex- 
stineta  ;  more  apostolorum,  qui  in  liininibtis  excu- 
tiebant  pulvcrem  pedtim,  el  diro  anatbemate  ipsos 
devovcbant. 

Ad  Adalardum,Wa(am,  etc. 

Ad  frequcnles  querelas  de  mania  turbae  Judaicae 
Ludovicus  impcralor  cocgit  ca>tum  episcoporum  , 
ubi  causam  Christianx  Ecclesi;»  egit  Agobardus,  scd 
perpcram,  etc.,  timore  pnepedilus.  Scribit  jam  ad 
nobiles  Patres,  causam  iuopias  menlis  rejicil  in  li- 
morem.  Deinde  carptim  consulit  istos  episcopos  quid 
agere  debeat  de  mancipiis  Judacis  qui  ad  Cbrislianum 
baptisma  amore  Cbrisli  iliiciuntur,  utrum  eos  susci- 
pere  an  rejiccre  debeat. 

Epistolee  nd  Nibridium. 

Connectit  superiori  querelam,  et  commovet  istum 
palrem  omnesque  episcopos,  ut  unanimi  r.onseusu 

a  Vidc  llist.  Burgtind. 


stmguanl,  ne  eoruin  Ecelesia  exstinguaiur. 
Ad  imperalorem. 
Quia  isle  tractalus  cst  ay.jyaXo? ,  affigendum  puia\  i 

llUIIC   lilullllll. 

Dc  impiclaie  duelli  contra  f.undrbadiram  Icgem,  i/h<e 
vult  eiisibus  non  jndicio  cautas  dirimi. 

» Cum  omnes  ununi  siuius  in  Christo,  unitalc 
fidei,  affectus,  religionis,  impium  est  pacem  unani- 
mcm  pnclio  diriniere,  et  in  lilibus,  gladiis  vitain 
impelere,  ubi  sequitas  judiciorum,  lestium  oculi  ct 
integrilas,  possunt  supplere.  Adde  quod  lex  illa  non 
est  nec  Mosaica,  nec  evangelica,  imo  a  foeiiissiino  et 
infensissiino  Christi  bofte  invcnta  ,  ut  non  testibus, 
aut  vcracium  testimonio  ,  scd  ferro  et  igne  litcs 
disculianttir.  Agobardus  crgo  compellat  btnignissi- 
muin  imperatorem ,  ut  e  regno  lain  sceleslam  con- 
suetudinem  abolendam  curet. 

VII  volum.  De  Jure  sacerdotii. 

Confabulatur  cum  coepiscopo  Ucrnardo  discrte 
adniodum,  c  Patrihus  niulta,  scd  plura  e  Scriptura. 

I.  Sacerdolium  esse  omnium  qui  lide  roenibra  suni 
summi  sacerdotis. 

II.  Et  quamvis  iila  vox  latissiine  patcat,  tainen  ut 
esl  vox  ministerii,  proprie  pertinere  ad  sacerdoles 
designatos,  cujns  inilium  fuit  in  Abele,  Caino,  iNoe, 
Abrahamo,  cajterisquc  Lcvilicx  tribus  Nazarais,  sine 
ullo  discriiuine  bonorum  et  malorum. 

III.  Quia  non  respiciiur  in  sacerdote  merilum,  scd 
n  vis  ministerii ;  non  persona,  sed  dignitas  persome  ; 

non  lnlegntas,  sed  ollicium. 

IV.  Ita  ut  bonus  laieus  nou  possit  exseqin  quae 
nialus  episcopus,  neinpe  sacramenta  et  rem  ecclesia- 
sticam,  sine  pernicie  aniuix,  ut  Oza. 

V.  Qikc  sunt  baplisma,  el  confeclio  corporis  ct 
sanguinis  Cbrisii,  ctc. ;  qu:e  cum  nec  bonorum  me- 
rilis,  ncc  malorum  fraude  possint  nec  mcliorari,  uce 
deteriorari,  sed  Spiritus  virlute  perficiantur,  dcbcnt 
ab  omnibus  xqualitcr  honorari,  sive  a  bonis,  sivc  a 
malis  percipiant  saceidotibus. 

Quortim  quatuor  sunt  genera.  Prinmm,  amandum, 
qui  benc  el  vivunt  et  doccnt.  Secundum,  tolcran- 
dum,  qui  benc  doccnt,  el  non  admodum  bcne  vivunt. 
Et  isti  sunt  audieudi,  r.ou  iinilandi.  Tertium,  con 
q  temnendum,  nialc  viventium  ei  ignorantium.  Quar- 
tuni,  anatliemalizandum,  bene  vel  uiale  vivenliuui, 
sed  male  doccntium.  Et  itli  omnino  rclinqueiidi. 
De  grandine  el  tcnilruis. 
Invaiuerat  in  vulgus  tetra  opinio  et  stipcislitiosa 
de  grandine  et  procellis,  quas  magtirn  incanlamentis 
cicri  putabaut.  Hoc  vocabant  Aurum  levaliliam;  quod 
multiplici  infirmal  ralione  argumeiitisqtie,  quibus 
circumvolvit  cjusmodi  tenebriones  et  veneficos.  1.  A 
lurpissimo  horainum  mcudaeio,  qui  tribuunt  honiiui 
quod  solius  Dei  cst.  2.  A  mendacii  nalura  iiitrinseca, 
qito  ilii  iunitebanlur.  5.  A  teslimoniis  Scriptura. 
Loci  Scripturse  tiiottis  lcmpcstalum  Deo  tribuunt, 
non  Mosi,  non  Samueli,  elc,  uon  Jamiii  Mambriquc 


43 


S.  AGOBAB.DUS  EPISCOPOS  LUGDUNENSIS 


<H 


venelkls.  Ergo  falso  isti  atlrihuunt  varVbus  tempc-  A  Evangellum,  non  in  pompa  cloqneuttx,  sed  in  virtu- 
stalum  niolus  i.  Ah  eXpncatione  cjusdcm  Scriptunc       te  Spiritus. 


Nam  licel  Deus  elfurrdat  proeellas,  sivc  per  angelos, 
sive  pef  Mosem  Eliseurrtquc,  non  sequilur  eos  a  se, 
sed  pcr  ininisiei  iiiui,  concitasse.  (i.  Ab  Iiarmonia  et 
testiiuonio  lotiirs  universi.  Onine  universum  agnoscit 
atictnrem  et  motorcm  Demn  soluni,  non  ergo  crea 
firras.  7.  Si  boni  Israelita;  potueriinl  evibrasse  gian- 
dines  snper  malos,  mali  quoqtie  potuisscnt  supcr 
bonos,  quoil  Rcgcs  Chanariaei  nunquam  effeeerunl 
8.  Si  hoc  possent  niali .  possent  infensos  quosque 
Suhitis  procellis  obrnere.  9.  A  natura  flagellorum 
corporumque  coeleslium,  qiiorum  proprium  est  ob- 
lempcrare  non  homini ,  scd  auctori  natnra1.  40.  A 
naitira  hominis,  qui  ignorat  secreta  relhens.  II.  A 


Ad  IV.  Quartum  infirmat  locis  Scripturai  et  philT- 
sophiae. 

Ad  V.  Qmnium  a  natura  Dei,  qtiao  nil  habet  divi- 
sum,  sed  totum  est  id  quod  est. 

Ad  Vi.  Ghristura  non  liiissc  manifestum,  scd  sub 
Levitica  veste  a  patriarchis  cognitum  per  lideni, 
Scriptnra,  Patrihus,  ralione,  att  iinrtate  Ecclesix,  ab 
orlu  Adaini,  usque  ad  Chrislum. 

Unde  factura  esl  ut  quamvis  essent  diversa  sa- 
craraenta,  taroen  eadem  fuerit  sacrameutorum  sub- 
stanlia. 

Et  Itcet  dicatur  Vetus  et  Novum  Teslamentum, 
non  id  propterea  quod  sit  nuper  inverilum,  sed  ma- 


pemhila  vciieficorum  fide,  qui  propterea  nil  cxorant  B  nifestatum  omni  inuiulo,  quod  delituerat  sub  cortice 


a  Dco.  Et  alia  multa  con.itur  e  corde  populi  delerc 
ligmenta,  jamdiu  consuctudine  imprcssa,  pra;sertim 
illud  quod  circiimferebatin'  de  Grimoaldo  Bencven- 
torum  duce  (qui  trahsmissis  pcr  pulverem  hoininibus 
cffccil  ut  bovcs  omnes  morerentur) ,  ut  genuinura 
Evangclii  characterem  insculpat 

Ad  Fredetjisum  abbatcm. 

Fredegisus  abbas  isla  contra  Agobardum  asserebat 
dogmala. 

I.  Gbrislum  vere  fuisse  hnmilehi',  et  quatenns  hu- 
milera,  sese  crrabundum  coghosse. 

U.Omnem  Scriplurarn  cum  omnihus  mtcrpretibus 
canonicam,  neque eos unqu.im errasse  in  grammatica. 

IH.Sanclum  Spiritum  inspirasse  prophelis  et  apo- 


Leviliea;  nubis  ab  origine  legis. 

Ad  Hilduimtm  Walam  antislilem,  dc  baplismo  manct- 
piorum  Judmcorum. 

a  Judxi,  tum  dolis,  turu  peeuniis,  a  Caesire  exlor- 
serant  niult.i  paci  Ecclesia?  infensa  ;  inter  c;rlera,  ul 
nullus  Jud.eoriini  servns  absquc  placilo  Judaei  doinini 
baptizarctur.  Inde  dirx  proceHae  inter  utraraque  gcn- 
tein.  Agobardus  rein  hacepistola  depingit  apud  nohi- 
lem  auiicum,  antislitera,  Caesari  gralissimum.Queri- 
lurdenovitalecdicti.  Nonperiiiiitendum  hisargumcn- 
lis.  1.  Propler  insolenliam  Jtida^oruin,  qui  ipioslibet 
servos  a  lavacro  absterrebunr.  c2.  Propter  Dei  jussuin, 
qui  vull  emnes  salvos,  iino  mancipia,  quihus  conv- 
raune  est  cum  oinuihus  natnrae  cloriginis  vinculuni, 


slolis  tum  conceptus  internos,  et  exlrinsecus  voces  C  ct  quauivis  corpore  mundo  serviant,  vult  ipsos  sibi 

obstrictos  latria  menlis  contra  omnem  eogentem 
violentiam.  5.  Quia  Christus  est  ouiuia  in  omnihus, 
et  pcr  haptismum  ab  omni  scrvitutis  jugo  liberdnlur. 
4.  Locis  Scripturae  exprcssissimis.  Tandcm  rogat 
cum  iil  clliciat  apud  imperatorem,  aut  ut  edictuni 
infringatur,  aut  sailcm  sinc  violeirtia  veniendi  ad  h- 
dcm  lihertas  servis  coiicedalur. 

De  ttltisione  signorttm. 
Ingravesccbat  quredam  t'iri).r,^i«,  ita  ut  homines 
quasi  daemoniaci  caderenl.  Imo  cxustio  quacdam  pu- 
stulacea  et  stigraata  in  corporibus  apparebaul.  Unde 
fiehat  ut  plebs  territa  ejusmodi  plagis,  more  gcntilitio 
in  propitialionem  ejusmodi  ulcerum  olTerrent.  Bar- 
D  tholonueus  ejus  irae  ccelitus  demissae  causara  petii. 
Agobardus  respondet  haec  lieri  Deo  volcntcet  angelo 
ministrante,  erudiendis  fidelibus,  cruciandisque  re- 
probis ,  u t olim  per  vesieas  turgentes  et haeraorrhoides 
^Egyptios  et  Philisthaeos  profligavit :  multaque  alia 
subjicit,  quae  otio  lectoris  relinquimus- 
\d  ilatfredum. 
Epistola  ha;c  nil  aliud  depingit  quam  miserias  sui 
saeculi  a  Judaeis  commolas,  qui  fundilus  integritatem 
iniirtiiii  et  religionis  et  harmoniae  publicae  convulse- 
rant ;  el  rogat  ut  qoi  apud  imperatorcm  plurinium 
posset,  ejiisittodi  turhis  mederctur. 

Conrad.   abb. 


ipsas  in  orc  formasse,  ut  asinae  Balaami 

IV.  Alicubl  certo  loco  animas  esse  crcatas,  inde- 
que  ad  coipora  demigrare. 

V.AIiud  csse  Deum,  aliud  Veritalcin. 

VI.  Omnes  antiquos  patriarchas  non  fiiissc  Chri- 
slianos ,  nec  Christum  fuiase  in  Veteri  Teslamcnlo. 

Responsiones  Agobardi  hac  sunt. 

Ad  I.  Christufn  habere  quidem  naturam  corporum 
noslrorum,  non  originem,  ct  indc  haberc  impecca- 
bilitatem;  ita  ullicel  scse  humilem  reddideril,  id 
inclinalione  raiserationis,  non  evacuatione  poteslatis 
fecerit,  abolcndo  peccala  aliCna,  non  conliteinlo  pro- 
pria. 

Ad  II.  Auclorilalera  Scriplune  iiiduhilabilem,  ejus 
neinpe  quae  canonica  est.  Ex  interpretibus,  lxxii 
primum,  dein  Hieronymum.  Aliqiios  explodendos  de 
judacis  :  Aquilam,  Theodotion,  Symmaeuum,  Didy- 
mum.  Exposiloresiialeganiiir,  utprxeant  Scriptura?, 
non  cum  judicandi  libertate,  sed  cum  crcdendi  necessi- 
tate,  expositorcs  vero,  non  cum  credendi  necessitatc, 
sed  cum  jiidicandi  liberlate.  Ipsos  errasse  in  grain- 
matica,  non  malitia,  nec  impcrilia,  sed  rationc  con- 
descehsionis. 

Ad  III.  Exemplo  Mosis  ct  Aaron,  quorum    alter 


prophcta  vocem  habuit  impeditiorem  quam  Aaron 
qui  non  erat  prdphcta  :  aposlolorum  qui  promulgaiit 

•  Hilduinus  abbas  raonasterii  S.  Dionysn  apud  Parisium,  saci  ique    palalii    archicape 
Usperjjens. 


85 


PROLECOMENA. 


26 


Ad  clerum  Lugdunensem,  de  modu  regiminii  eccle-  A  Con^rcgatur  Franoofiinti,  ubi  Nienja  apcrtis  senten- 


siastia. 
Exorta?  inter  clericos  Lugduna?os  rix.c  de  admini- 
strawla  Eeclesia,  moveni  Agobnnlum  de  scribendo 
lioc  themabe.  Et  primttm  ab  unitaic  Ecclesr»,  linn 
membrorum,  lum  capitis,  bortatur  singulos  ail  invi- 
cem  ineunilam  pacem.  Ejus  ha>.c  sunVa>xtomata. 

I.  Unic;c  sponsx  unicum  esse  sponsum  :  qni  cum 
sit  essentinliler  veritas,  pnx,  juslilia,  etomnobimuiii, 
dcbet  propter  se,  non  proptcr  aliml,  diligi. 

II.  Cujus  Ecelesiie  membra  non  surii  illi  qui  vicis- 
sim  dissident,  scd  qui  muluo  convcuiunt,  et  in  auio- 
rem  cullumque  ipsius  aedificant. 

III.  Unde  Dt  ut  ex  illo  mutuo  amoris  ct  vinculi 
nexu,  Christus  et  Ecclesia  voeenlur  agmis  uuus, 
sponsa  una. 

IV.  Adde  qnod  ex  illo  iuterno  et  aelerno  connubio 
agni  ct  agna»  gcncrentur  agni  cloves.  qui  elficiunt 
iini.  uni  ,  inscparabilem  ,  et  xtcrno  iiutissolubilein 
vinculo  agnum,  id  est,  Eeclesiam. 

V.  Ex  illa  generalionc  flt  ut  qtn*  sponsa  Christi  vo- 
calur,  Christi  vocelor  filia ;  quiaquos simul  et  semel  ab 
xterno  pro  sponsa  duxit,  eosricm  siiigulaiiui  et  in  ti'm- 
porc  pcr  Verbnm  gcnerat.  Vocatur  fralcr  propCer 
commune  nalurie  et  carnis  consoi  liiim  cum  boinine. 

Vinca,  proptcr  mullitudincin  IHiorum.  Ilortus, 
propler  variclstem  el  venttstatem.  Fons,  propter 
exuberanlcm  undiqnc  lvmpharunicoerestium  copiam. 
Fons  signatus,  propter  admiranda  et  occulta  myste- 
ria.  Uegina,  propter  iinperhtm  in  Synagogam,  dae- 
raoncs  sectasque  universas.  Ancilla,  pTopler  obcdicn- 
tiam.  Maler,  propter  generationem  filiorum.  Qu* 
diversilas  nominum,  nihil  divisum,  scd  unum  spon- 
sum  sponsainque  unam  eflieit, 

kta  unitas  affectus  dcbet  avocare  ab  omni  dissidio 
cli-riim,  ut  stato  inuncri  navel :  quod  est  essc  adju- 
tor  Dei,  non  Anlichrisli. 

Eorum  qui  dissorvunt  unitatein,  nvclliplires  siint. 
Corrupti ,  qui  aperlo  9candaIo  unilaiein  Ecclesisc 
conturbant.  Uypecrite,  siinulata justilia,  Adullerr 
aperlc  et  simuiate  veritalem  corrumpendo.  Ambitiosi, 
honoris  causa.  Mercenarii,lueclli  ilnlcediiie.  *t'Aav/Toc. 
corda  non  in  sponsi,  sed  in  sui  amorein  laudcmque 
alliciendo,  uniiatcm  Ecclesiae  abscindunt    At  verus 


liis  daninatiir. 

I.  Uiius  Doire  adorandus  sine  iuiaginc,  etc. 

II.  Nullum  exemplum  alicubi  toiis  lcstamcnlis  Pa- 
tribusqiiu  adoranda:  imaginis. 

III.  Essc  denere  ornarocnto,  delectandis  ocutis> 
non  mstrueudis  popuiis,  etc. 

Illa  xtate  scnlttt  Claudius  Taurinensis  de  adora- 
tione  imaginnm.  Contra  ipsum  Jonas  Aurelranensis. 
Plerique  concurrunt  in  eadem  materia  agUanda. 
Regcs  ipsi.  Agebflnlos  apertissime ,  cujus  h«c  pnc- 
cipua  sum  capita  e  D,  Augustino  c&ierisque  Patri- 
bus. 

I.  Nulla  cst  alia  Dei  imagoqitain  hoe  qttod  est  ipse 
et  secundtim  quod  est  ipse,  non  potest  pingi,  ideo 

8  neqire  adorari  iu  imagine,  n;si  in  ifta  qtuani  ip*e  no- 
bis  praesci  ipsit,  nempe  Cbristo. 

II.  Duplici  quidcm  adorationc,  cxtcrna  ct  intcrna. 
Utraque  vocatnr  rctigio ;  qira  mierne  et  e;iii'me  ob- 
slringunur  xtemum  et  soli  De».  .m  quain  pertinent 
oo-j/.ciK,  \azpeia,  cteterique  cultus,  quatenua  suni  no- 
miua  religionis. 

Ili.  Ubi  vero  sunt  nomina  officii  et  sevvitnlis  huma 
nre,  Sovteia  polest  dici  de  scrvis  el  subdHis :  rOseCica, 
de  omnibus.  Honor  de  sanclis  ei  oiarlyrihus.  Pielas 
de  parenlibus.  Al  sola  religio  de  Deo,  quia  soii  oiu- 
nino  Dco  debettir. 

IV.  Undc  patct  oeque  angclos.  nequc  sauctos  ulle 
rcligionis  adoramioscuitit,  prxlcr  .■ctuniain  Doi  ima- 
ginem,  qtise  se  mediam  inler  iiomines  Dcomque  con- 
stituit. 

V.  Angeios  :  I.  qoia  beali  suut  beoiitudiiic  aiicna; 
2.  qttia  nolunt  offern  sibi  ejusmodi  cuitus;  3.  quia 
per  hoc  a  d.vmonibus  diseernuiilirr. 

VI.  Sanctos  :  quia  non  sunl  saucti  nisi  sanctitate 
Spiritns,  lumina  nisi  :>  sumoio  Inniinc,  dii  nisi  a  Deo; 
aguntqne  inirabilia,  non  at  caus:s ,  sed  u!  media  et 
insti  umenta  ,  ideoquc  reliclis  illis,  loiigius  ad  lurocn 
setcrnum  devolandum. 

VII.  Ouoruiu  nihiloininus  mcmorias,  vestigia,  si 
(pia  Miut,  sive  in  scriptis,  sive  iucorporc,  imo  eonim 
sepulcia  proptcr  resnrrectionem,  vitam,  iuiitationcm 
iionoramus.  Non  tamen  ipsis  tcnipia  aut  alwria  con- 
sliuimiis,  scd  soli  Deo. 


pastor,  vencque   paeis  custos,  abjiiit  a  ministerio  r,     MU.  Adoiationis  enim  hjee  lcx  «»t  ul  nulb  crca- 


ejiismodi  portenta,  invigilat  gregi,  sine  ignavia.  sine 
iinpcrio,  sinc  simulatione,  sine  scandalo,  pascitque 
cum  9ecundum  omuos  formulas  sibi  a  Caesare  coclcsii 
praescriplas.  Ut  sint  lales,  hortatnr  omnes  paslores, 
prcsbytcros,  abbates,  si  velint  esse  membra  unici 
capitis,  el  adminislrare  Ecclesiam  sccundura  man- 
data  divina. 

De  inutginibus. 
Assumpto  Decalogi  secundo  mandato,  trictat  hic 
ex  pvofesso  AgobardnE  de  cultu  iraaginum,  Stnpenda 
suo  sajculo  imagimim  erat  s«perstiiio,  ••'  Circa  cu!- 
iiim  simulacvorum  horraida  dissidia.  Prima  Nieoea 
pryscripsit  adorandas,  SCcunda  confirmai.  Oriur^tiir 
rivc  tolo  Oiiente,  qu*  sese  diffundunt  m  GalHam. 


tura,  nulluni  phantasma  a  mente  <Ie  Deo  cfdctuiji, 
nullum  o}>us  iiuniamiia,  nec  moI  esoriens,  uec  occi- 
dcns,  nec  nubcs,  nec  igsis,  nec  arbon^s,  nec  opcra 
hominum,  ut  sunt  imagines.  Nam  si  opera  Dei  non 
sunl  ailoranda,  quantr,  minos  hotiiinuin,  id  est.  iiua- 
gincs  Dei,  angclorant,  sanctnrum  ! 

IX.  Neque  ocjicias,  non  tc  iitKigincin,  scd  rcm 
imagine  effictam.  Nani  objectum  tenninat  adoratio- 
ncm.  Adde  quod  fraus  est  Sat3n»,  qui  specie  htMoria 
sanctorum,  ad  Hola  mentem  traducit,  ct  a  vero 
seterno  ad  carnalia  bos  dcmergit. 

X.  Pielurae  aspecSaiida?,  ceu  res  itiHnironta;,  octilo 
externo.  Dcub  intcrne  adoraudus.  llke,  eausa  bisto- 
ria;,  ct  memerise,  non  rclig-ionis  .  Dcus  latriic,  deu- 


47 


lix  ct  sempiternx  roligioni: 

houore,  quia  noc  male  ncc  benc  possunt  f.icere.  Deus 

cmn  spe,  cum  amorc,  oum  honore  cl  gaudio  sine 

line. 

XI.  Adde  quo.l  ul  abjicialur  oinnis  snperstilio, 
nulla  imago  in  parietibus  ecclesix  depingenda,  nul- 
lum  gtmulacrum  crigenduin;  nec  illae  imagines  vo- 
candx  sanctas,  qtiia  nil  est  sanctuiu  nisi  l>ei  templum 
(/  Cor.),  ut  adorelur  umis  et  vcrus  Deus  in  sxcula 
sxcutorum.  Amen. 

De  dispensatione  toliui  rei  ecclesiasticee. 
(Prtrfixus  a  nobis  cst  hic  titulus,  ct  menlc  auctoris.) 

Convocaverat  Ludovicus  imperator  coetum  amplis- 
simum  pontificix  ct  laica;,  rie  reformanda  Eeclesia. 
Inter  c.;eleros  prxluxere  ceu  faees  lucidissirase,  Ada- 
lardus  ct  Elizaccharus ;  ille  integritate  \itue  el  fulgore 
muncris,  bic  doctrinx  lumiuc.  Unaniroi  anima  repa- 
randum  Ecclesix  decus  conclamanl  omnes.  Agobar- 
dus  cxcipit  eorum  alaeres  vultus  :  orat,  et  pro  Eeele- 
sia  agit,  convertit  singulorum  animos  ad  labantcm 
pene  Ecclesix  gloriam  ;  ajdificent,  erigant,  macerias 
jam  subruentis  Jerosolymx.  Indc  insilit  in  Iaicx 
frauiiis  sacrilegium,  qui  de  peculalu  ecolcsiastico 
convivunt,  et  rem  Dci  rem  sacrilegi  efficiunl.  Prob.it 
a  primis  nascentis  Ecclesix  exordiis,  incrementis, 
accrementis,  quibns  cxpit  ditari,  duce  Spiritu,  sia- 
tutos  canones,  qui  dircplioncm  rei  ecclesiasticae 
vetarent,  nullique  citra  conscieutix  perniciem  con- 
cedcrent  ab  illis  canonibus  discedere.  Rogat  Cxsa- 
rem  ut  raedeatur,  ccetum  ut  deprecelur  contra  sacri- 
lcgos  Gallos.  Excipitur  ab  llelizaccharo  et  Adalardo 
senibus  alacriter  oratio  Agobardi.  Mouont  de  hac  re 
imperatorem  :  qui  convocalo  conoiiio  politica;  et 
leviticx  familix,  mutuas  exslinxit  discordias  qux  de 
possidenda  re  ecclesiaslica  laicos  et  episcopos  con- 
lurbaverant.  Quia  vero  quidam  crant  dctractores  qui 
passim  de  audacia  et  ignorantia  Agobardi  runiores 
eircumlercbant  ejusque  dissidii  auctorem  ipsum  pro- 
niulgabant,  Agobardus  ejusmoJi  labem  diluit;  rei 
veritate  efligicm  exprcssit  apml  quemdam  amicum 
qui  eum  dc  bac  re  interpellarat.  Et  inde  re  nata 
captal  locum  scribendi  dc  rcbus  ecclosiasticis  eorum- 
que  ministerio,  sumplis  ex  utroque  Teslaiueiito  lesli- 
moniis.  Ejus  summa  capila  b;cc  sunl.  De  sacerdoli 


S.  AGOBARDl  EPISCOPI  LUGDtiNENSlS  28 

IIIx  sine  cura,  sine  A  tcsles,  vulgaris  purgaiio,  nempe  aquae  frigidx,  vcl 


candenlis  ferri,   adbibcbalur.   Agobardus    tanquam 
nofandas  impugnal,  ostcndcns  ros  occultas  nunquam 
patclieri  ejusmodi  eeriaminibus.  Hortatur  ad  paccni, 
cl  lolam  fore  etliicam  Cbristianam  complectitur. 
Sermo  Ayobardi. 

Hccc  conciocst  lepidissima,  varia  et  divinis  figuris 
circumlueida.  llal>et  pro  mateiia  Christum.  Sed  ab 
illo  capile  iu  varias  scse  diffundil  el  exspaliatur  are- 
n;is  :  De  Ecclcsia,  de  ejns  mcrilis,  de  Antichiisto. 
Qua;  quia  sunl  paulo  apzQo$t.xi,  relinquo. 
De  divisione  imperii. 

Imperii  pacis  sediilus,  memorque  nneipitis  vitx 
exitus,  convocato  totius  Gallix  conventu  Ludovicus 
iinpcralor  in  tria  regna  discerpsil  imperium,  snm- 
**  mamqoc  Lotbario  contulii  ;  adhibitis  omninm  jura- 
mcntis,  ut  moris  esl,  lidelilatis  et  obedientix.  Desci- 
scit  Lotliarius,  patrem  invadit.  Favent  ecclesiastici 
buic  imperatori,  cujus  obsequiis  juramenlo  solcmni 
fuerant  constricti.  Quibus  cum  pater  vellct  ptxnas 
infiigere,  Agobardus  audacter  respondet  eum  fuisse 
illius  tumullus  et  dissidii  publici  causam,  eo  quod 
divisisset  imperium  ;  et  quod  est  audaoius,  profi- 
tetur  aperte  se  obsecuturum  Lothario,  proptcr  vin- 
culum  juramenti,  etc. 

De  compuratione  utriusque  regiminis. 

Dux  hic  continentur  epislolx  ejusdem  argumenti. 
Prima  ad  Cxsarem  Ludovicum,  qua  nosler  episcopus 
oblendit  causas  fugx  et  morx.  Propter  publioos  tu- 
mullus.  Inde  insilit  in  fastigium  splendoris  iiupcrialis, 
quod  probat  subesse  pontificix  majestali,  tum  cx 
auctoritate  canonum,  tum  quibusriam  Latinorum 
Patrum  teslimoniis.  El  idco  monet  ut  venicntem  in 
Galliam  Gregorium  pontiflocm,  mediatorem  pacis 
domesticx,  bcnignc  excipiat,  eique  huraillime  scse 
subjiciat. 

Secund.T.  sensus  est  ojiismodi.  Defectio  Lotharii 
abripuerat  omnem  pene  Italiam,  pontificeni,  raul- 
tosque  eliam  episcopos  Gallos,  quonim  ope  palri 
eiiperet  imperium.  Veri  Galli  recalcitrant,  cilunt 
Agobardum,  recusat.  Habcut  conventum  ;  cujus  hxc 
fuerunt  capita  adversum  ip^ius  contumaciara,  pro 
confirinunda  Gallicana  libertate. 

1.  Episcopmn  Romanum,  vocandmn  papani,  fra- 


bus.  De  decimis  persolvendis.  De  poena  saorilegii.  De  D  trem.  "0il  antem  Patrem,  neque  ponlificem. 


honore  omni  ;evo  episoonis  impenso.  De  non  alienau- 
dis  ecclesiis,  et  pcrpetuas  inserit  calumnias  contra 
Simonianos.  !l  > •>■  omoia,  quia  niluntur  locis,  uou 
rationibus,  lectovi  do. 

Libcr  de  dicims  sententii»  digestus, 
De  divinis  scntentiis  contra  eos  qui  putant  judicium 
Dei  aqua  vel  igne  ve.i  armis  patefieri. 
Titulus  bujusoe  voluminis  non  iiiibi  videtur  satis 
congruus.  Quia  hio  est  sensus.  a  Duplices  modi  pur- 
gandx  fraudis  occulta:  et  sccleris,  ferri  ol  iguis.  Pri- 
mus  erat  Gundebadi,  qui  controversias,  ubi  non 
eraut  lcsstes,  ferro  et  anuis  dirimendas  prxcepil. 
Sccundus,  inveteratx  consuetudinis.  L'l>i  defiebant 


2.  Imperialcm  majestalem  plus  posse  in  adsuiui- 
stranda  Ecclesia  quam  pontificiam. 

5.  Cxsarem  non  dehonestandura  prxsumpluosa 
excommunioatione. 

■i.  Posse  iinunt  aliquem  pontificera  abjici  sine  in- 
juria  sedis  aposlolicx. 

5.  Episcopos  in  causa  tidei  jusjurandura  prxsiare 
soblos  imperalori. 

r>.  Agobardura  priraatem  Aquitani;e  nultam  deiu- 
eeps  habiturum  potestatein  in  excommunicando, 
nullarnque  jurisdictionem  in  cseteras  paroehias,  si 
oberiiroi  potius  pontifki  quam  Cxsari. 

7.  Privaudum  episcopum  consorlio  « t  bonore,  qui 


Instilut.  juris  canon.,  I.  iv,  lit.  2.  lo  Historia  Burgundix. 


20  LIB.  APV.  FELICEM  URGELL.  30 

polius  pontifici  quain   Ecclesioc  Gallicauae  concilio  A     2.  Antiquos  Patres  iu  carminc  solitos  moJulari. 
ubedierit.  5.  Nullam  essc  rationem  cur  noclurme  liant  vi- 


Agobardus  ex  professo  respondet  singulis.  Con- 
fringit  quanium  polesl  ista  privilegia,  propter  coin- 
mune  faclionis  cum  pontifice  el  Lothario  consor- 
tium.  Nititur  probare  Cxsarem  ct  Ecclesias  Gailicas 
pendere  a  calhedra.  Deindc  conjicit  omnes  turhas 
et  aestus  flagrantcs  imperii,  tum  in  inertiam  I.udo- 
vici,  tum  in  occiiltas  fraudes  reginarum  quibiis  ipse 
nupserat.  Aiulacissime  favet  consilio  Lotharii,  quo 
erga  noverras  usus  fuerat.  Tandem  concitat  ejus 
aniinum  ad  pneniteniiam  et  humiliialein,  ut  deinceps 
resipisccn  lo  res  impcrii  sitsecurior. 

Publica  Ludovici  impcraloris  ptxnitenlta. 

Rebus  pacatis,  publico  convcutu  compellilur  Lu- 


giiue. 

4.  Multa  csse  alia  cantica  quae  non  habentur  Scri- 
pturis. 

Quibus  quoqve  in  suo  Antiphonario  el  Responsorio 
kusce  ndjecit  blasphemias  et  portenla. 

5.  Christin»  decirlo  advexisse  humanam  naturam. 
(i.  Duas  naturas  commisceri  in  unam. 

7.  Homines  suscepisse  Christum,  quein  antea  na- 
turali  motu  cognoverant  et  desiderarant. 

8.  Christum  per  aurem  Virginis  in  locum  partus 
stibrepsisse. 

Agobardus  singula  confutat, 

Ad  1.  Ecciesiam  Lngdunensem  firmiler  inhxsissc 


dovicus  imperator,  propter  vifce  anteactae  luxnriam,  B  statutis  Leviticc  et  apostolicx  legis,  ideoque  DOn 
inertiam,  ignaviam,  ad  publicam  poenitentiam.  Agno-     posse  oberrare. 


scit,  oiat  veniam,  ad  altare  prosternitur  ;  terque 
quaterque  confessus,  fiucns  laerymis,  depositis  ar- 
mis  sceptroque,  suscepil  poenitentiam  per  manuum 
episcopalium  iniposilioiiem,  etc. 

De  vete.i  rilu  cantandi  psaimos  in  ccclesia,  et  de  cor- 
rcclione  Anliphonarii. 

(//<cc  duo  capita  non  crnnt  disjurgenda,  se.d  in  nnntn 
componenda,  quia  eamdem  prorsus  mnteriam  ira- 
ctant.) 

Erupit  Lugduni  sectarius  quidam,  qui  miias  in 
ritus  ecclesiasticos  ealumnias  invexit,  naevis  asper- 
sit,  cl  haec  sunt. 

i.  Ecclesiam  Lugdunensem  a  germano  canlandi 
ritu  deviasse. 


Ad  2.  Ecclesiam  veterem  magnopere  rcspuisse 
modum  canendi  poeticum. 

Ad  3.  Diurn.is  et  nnciurnas  vigilias  in  choro  Lc- 
vitico  a  Davide  constilulas. 

Ad  4.  Seiipltiram  adeo  perfeclam,  ut  nil  illi  ad- 
jiciendum,  neque  detrahcndum,  sed  in  eis  quaecun- 
quc  rcperiuntur  canenda,  reliqua  veronon. 

Cjeteracjiie  ejusmodi  portenta  facili  via  disccipit, 
restiluto  omnimodo  et  Anliphonario  ct  Responsorio 
in  prislinaiu  lucem. 

Et  bajc  sunt  capila  doclrinae  Agoberticae,  clara 
sane,  abstrusa,  ct  cmni  venustate  fulgida.  Quibus 
fruatur  iector. 


3  SJLNCTI  AGOBARDI 

EPISCOPI  LUGDUNENSIS 

LIBER '  ADVERSM  D9GMA  FELICIS  ERGELLENSIS 

AD  LUDOVICUM  PIUM  IMrERATOREM. 


Chrislianoriim  religiosissimo,  bcnignorum  beni-  Auguslo,  domno  gloriosissimo  Ludovico  imperalori, 
gnissimo,  mansuetorum  tranquillissimo,  Chrisli  Agobardus  quidam  ex  ultimis  fidelibus  servulis  vc- 
amalori,  idcoque  victori  ac  triumphatori   piissimo  D  slris,   subleranncxum   opusculum    sinccrissimo  ac 

MLUZH  NOTjE. 


a  Sancli  Aqobardi.  Sancli  iiunetipationem  Agobar- 
do  tribuimus  post  editioncm  Massoni,  et  quia  ccele- 
st^sei  honores  persolvunlur  in  Ecclesia  Lugdunensi, 
nhi  ^ulgo  vocatur  Saint  Agobo.  Tmn  et  in  Martyro- 
logiis  qnoque  illarum  parlium  sanctus  dicitur.  Ac 
de  Agobardo  quidem  pauea  noliis  dicenda  incum- 
buut,  praetcr  ea  quae  leguntur  inter  elogia.  Pro 
noslro  tamen  more  liic  vitam  cjus  delibabimus. 
Pairia  Gallum  fuisse  aiunl,  quanquam  id  non  satis 
constat.  Coepiscopus  primum  Leidradi  Lugdunensis 
arcbiepiscopi,  qnem  r.imc  coadjnlorem  vocamus, 
sed  iion  cuiu  titulo  fulurae  successionis,  ut  ego 
quidem  arbitror.  Nam  iil  privala  auetoritale  fncerc 
non  poluit  Lcidradus  .  nequc  «'xtra  conscienliam 
priucipis,  ncque  alibi  luin  quam  in  synodo,  sive 
provinciali,  si*e  generali.  Dein  iilo  cedente,  ac  in 
inonaslerio  Suessionensi  sese  abdicante,  Agobardus 
ad  cara  cathcdram  conscendii  an.  8!3,  <  conscn- 


ticnte,  ut  ait  Ado,  imperatore  et  ubiversa  Gallorum 
cpiscoporiiin 

b  Adv.  Doqma  Felicis.  Tituluin  hnnc  fecimus  ex 
elencho  librorum  Agobardi,  qui  praefixus  cst  codici 
ms.  Pap.  Massoni,  in  quo  sic  kabcliir  :  Adversum 
doqma  Felicis  t>ber  i  Ajobardi  episcopi  ad  Ludovi- 
cnm  imperaiorem.  Nullum  enim  alinqui  tilulum  ha- 
bebat  hic  liber  in  vetcri  codice.  Et  mirari  iubet  au- 
daciam  Massoni  qui  non  contentus  iiiscriptione  veteri 
opistolLC  ad  Ludovicuni  Piura,  aliam  de  suo  adje- 
cit ,  lanquam  c  vcteri  codice.  Sic  enim  in  inso 
operum  Agobardicorum  initio  edidit  :  Agobardus 
episcopns  Lugdunensis  Ludovico  imperalori  S.  D. 
(jtiis  r.on  creuerel  ita  scriptum  vidisse  Hassonum 
in  veieri  codice?  Ct  tamen  r.ihil  illic  leyiiur  bujus- 
cemodi. 


51 


S    AGOBARDI  EPISCOPl  LUGDUNENSIS 


59 


subtilissimo  sacroque  acumini   prudenliae   vestra:  A  aut   improbelur,    Quia  si  probatur,    illis,  qmbus 


dijudicaiiduni  direxi  .  quod  cdidi  vcl  potius  collcgi 
adverstisnovam,  iinocv  vclcri  "  redivivam  haercsim, 
proplcr  quosdam,  quibus  illud  expedire  puiavi,  sic- 
ui  ibi  luiius  continetur.  Pie  igilur  rector  et  domine, 
capnl  orbis,  derus  mundi,  catholicorum  oninimn. 
insignis  gloriatio.  qui  illuslratis  Qdem,  propagatis 
et  paccm;  b  obsecro  mansiieludiucm  vestram,  ut 
in  contempLlionem  Filii  Dei,  qui  veslrum  juval 
imperium ,  prsefalmti  opnsculum  peiiustrare  non 
dedignemini,  ul  vesiro  acerrimo  ingeuio   probetnr 


profuturum  est,  ad  tegendum  commcndatur;  si 

tem  iiuprohatur,  auclor  ejus  pei  vos  emeudalur. 
Aposlolica  namqua  doctrina  omnes  horlaiui  cre- 
scere  in  cogniUone  Domiai  nostri  Insu  Chrisli,  om- 
nesjubet  paralos  esse  ad  satisfacicudura  eis  qui  ra- 
lionera  poscunt  de  ea  qua;  in  nobis  est  spe.  Sacer- 
dolem  quoque  csse  vult  amplectentem  eum  qui  se- 
cundutn  doctrinam  est,  fidclem  sermonem,  ut  potcns 
tit  exhortari  in  doctrina  snua,  el  eos  qui  contradi- 
cunt  arguere.  Quod  siseniperseclamhim  fuit ;  quanto 


BALUZII  NOTjG. 
episcoporura  synodo,  i  seu,  ut  apertius  loquilur  Hu-  tuque  imaginum  exercuit  industriam  hominum  eru- 
go  Flaviniacensis,  «  consentiente  imperatore  et  omm  ditorum ;  adeoque  etiam  Agobardns  sentcntiam  suam 
Gallicanorum  episcoporum  synodo.  >  lit  animus  iu  boc  prompsil,  ul  acrein  ac  vebementem  adver- 
erat  eani  synodum  inlerpreiari  <le  ea  qu:c  co.lcm  ]i  sus  adorationem  imaginum,  ita  piam  ac  religiosam 
anno celebrata  est  apud  CabilJonem  ab  episcopis  et  erga  sanclos,  ad  quorum  iraitationem  hortatur 
abbalibus  totius  Galliae Lugdunensis.  Verum  Adu  et     omnes  Cbrislianos.  Superstkionum  igittir  inimicus 


Hugo  Flaviniacensis  satis  indicaut  banc  Agobardi 
subslitutiouem  praesente  imperatore  factam  fuisse 
in  universa  siv  omni  Gallicanoiurn  episcoporum 
syiiodo,  id  esl,  in  generali  ac  plenafia  synodo  epi- 
scoporum  rcgni  Francici  :  quod  lniic  Cabillonensi 
conipeteie  non  potest,  qnac  provincialis  tanlum  fuit. 
Itaque  non  de  alia  syiiodo  inielligi  potest,  quam  <le 
Mogunlina,  qua-  eodcm  airno  habita  cst,  cui  vero 
inteifuisse  Liidovieuin  imperalurein  docet  Ivo  Cir- 
nutensis  parte  ix,  cap.  82.  Praebuit  ista  Agobardi 
substiiutio  materiam  sermonibus,  <>!>  violatos,  ut 
videbalur,  vetnstos  canones;  quos  illibalos  servari 
debere  conlendcbant,  ne<[ue  violari  posse  quacunquo 
ex  causa.  Dupliciter  autem  peccatuin  videbalur  in 
canoues.  Primum,  qnia  constabat  duos  unam  ca- 
tbedram  capere  non  posse.  Deinde,  quod  prohibi 


capitalis,  etiam  eorum  stullitiam  vchemenler  exa- 
gitavit  qui  grandinem  el  lonitrua  cicterasque  cceli 
tempeslaUis  escilari  posse  putahanl  ope  magornin 
«■t  uicantatorum,  qiujs  ob  hoc  ipsura  aaas  illa  v<>- 
cabat  tempestarios.  Plane  magnum  vintm  fuisse 
persuasum  habco.  Sed  uno  pessimo  facinore,  quid- 
quid  nonnulli  contra  senliant,  illtistti.i  sna  facino- 
ra  ingentcsque  virtutcs  commacuktvit.  Nam  trans- 
gressus  in  parles  Lotharii  Augusii,  qui  Ludovicum 
patrem  anno  853  eo  usquc  d<  primerc  ausus  est,  ui 
etiam  in  carcerc  concluderet,  posniicntiaeqne  pu- 
blicx  addici  procuraret ,  Iraiisgressus,  inquam,  Ago- 
bar<Ju&  iii  partes  Lolharii,  tanta  animi  contenlionc 
ac  pertinacia  eas  luiius  est,  ut  vel  ol>  hoc  ipsum 
aiiiiunieraiiis  sii  iuler  pr.ecipuos  Lolharianse  faclio- 
auclorcs.   Ea  <lc  causa  :il>  Ecclcsi<e  praesnlatu 


tum  sit   ne  quis  episcopus  succcssorem  sibi  eligat.  ct  semotus  esi  anctorilate  synwii  quas  anno  855  habita 


Cessissc  lamen  contradiclores  constat.  Quam  vero 
obcaiisam  cesserint,  non  constat.  Ego  facile  credi- 
dcrim,  Agobarihim  propriis  virtutibus  el  principis 
optimi  simiiis  adjutum,  pratvaluisse  adversus  invi- 
dos;  luni  eliam  quia  Leidradns  iu  <'um  inclirjaverat, 
vir  in  aula  celuberrimus,  et  qui  novissimo  facinore 
luagnani  sibi  auctoritatem  coiu-iliii^se  videbatur,  Et 
exslabant  plurima  cxempla  ex  antiquitate  ,  qu;e 
substilulioncm  illaui  peragi  suicrent.  biciilit  autem 
Agobardus  in  pessiinn  e<  esnlccralissima  tenipora, 
quemailinoilum  ipse  non  semcl  conqueritur  Keti- 
nuit  tanien  iuter  baec  teniporuiu  mala  constantiam 
episcopo  ilignam,  vir  cxtcra  tiniidus.  et  qni  vix 
coram  magnatibus  auderct  loqui.  Nam  suum  illuui 
pudorcm  ac  limiditalem  ip^e  frequcnter  inculcat. 
Prx-eipue  vero  incanduil  atfverstim  Judmos,  qnorum 
impios  ritus  profauasque  rx-reuioatas  et  detastaba- 
tur  el  aboleri  cupiebat.  Hinc  gravos  adversus  Ago- 
bardum  lempcstates  et  prorcllas.  Strinvit  etiam  «* 
styliiin,  et  quidem  acriter,  el  non  uno  loco,  in  legem 
Gundohadatti,  quam  pietati  ac  smipliciiati  Christia- 
nas  valde  conlrariam  csse  existunabat.  Robuste 
etiani  ac  erudile  uervos  suos  iulendil  adversus  er- 
rorera  Felicis  episeopi  llrgellensis,  q<ii  pauU»  antc 
uiortmis  ciat  apud  urbem  Lugdiineiisein.  Canonuiu 
iu  primis  perj>ctuiis  :«.•  constans  ileleusor,  ul  gna- 
rns;  adeo  ut  etiam  Romanos  sui  temporis  ^raviter 
pei-slring.it,  quod  Galiicanoss  caiioues  ob  eara,  si 
Stiperis  placet,  causam  contemnerpnt,  quod  eos 
ncoteriri  Roinani  non  commendaverint,  v<l  quod 
legali  Romani  non  interfueriut  iu  eorum  constitutio- 
ne.  Miruiu,  si  vir  ita  composiliis  non  iiicurrisset 
invidiam  hcminum  ;eU>tis  su;e  Ilaqne  opus  babuit 
apologiam  pro  se  scribere  adversus  calumaias  et 
owreclationes  abbalis  Fredegisi,  viri  alkxpu  celo- 
berriiui,  itemque  adversus  quosdam  Provinciales 
<-t  Septimanos  Agobardico  uoinini  valde  iniquos, 
liiici'  haec,  liicalcscens  quseslio  de  adorationc  cul- 


est  ad  Thcodonis  villam.  Rursuni  ca  causa  agitat» 
est  aiino  scqucnti  apud  Slraniiacum,  haud  procul 
Liigiliun»;  setl  nullo  eventu,  propter  aliseniiaiu  Ago- 
bardi.  Taudem  cum  rcvocata  concordia  luisset  inier 
Lnilovieitm  ac  Lotharium  ,  Agobardus  a<l  sedem 
sii.iin  redfre  permissus  est.  Demnm  abiil  <•  \ iv is 
apml  Saniones  Aquiianise  secundae  populos,  in  c\- 
pedilionc  regia,  anno,  ut  ego  quiilem  arbilror,  840. 
Nani  eo  amio  Ludovicus  inipcrator,  ut  scriptum  cst 
ii;  ^nnalibils  Ceitiuianis,  in  Aquilania  fuil,  niolus 
Aquitanicos  componere  satagens.  Qtio  etiam  .umo 
Agobardum  obiisse  vm  lilus  Julii  Iratlil  auctor  bre- 
vioris  Ciironii'i  S.  Benigni  Divionensis.  Ex  scriplis 
ejiis  qii.i  i  vslanl  apparcl  notum  iuisse  ac  familia- 
rem  <  larissimis  ajlatis  illius  viris,  Ebboni  niiniriiin 
Rhemensi  archiepiscopo,  Bernardo  Viennensi,  Ni- 
bridio  et  Bartholoiuseo  Narbouensibus,  Adalhardo, 
Wala:,  Helisocharo,  et  Hilduino,  abbatibus.  Mal- 
ftedo  coniiti  Aurelianeusi ,  qui  principem  Uim  lo- 
ctiin  obtincbat  apud  Ltidovicum  Pium,  Walfrido 
Str.irytni  abbati  Augiensi  An  vero  per  irtenninni 
fiieril  abbas  inonaslerii  sancti  Hednrdi  Suessioneu- 
sis,  ut  placuit  quibu6dam,  ab  aitno  nimirum  S50  quo 
IliidoinMs  abbas  in  exstliura  missusest  a  Ludovico 
Pin,  .ibis  discutiendum  rctinqno.  \tque  hajc  de  vila 
Vg<ibaixli  <lixisse  sulfieiat.  Nunc  ad  institiituui  uo- 
struui  nevertaimir. 

»  fttdiaimm  lurresim.  Qulppe  Fiiiriaua  baercsis 
propagata  esl  ex  haeresi  Nustoriana  :  »t  ostcndel 
infra  Agobardus,  el  seribil  etiam  Adrianus  l  gapa 
ad  lli  ipanos  episeopos  in  Codice  Carolino  tit.  l>7. 

'  Obsocro  mansuetudivem.  Imitatnm  baud  dubie 
ex  libcllo  Precum  MarcellHii  el  Fatisiini  prosbyte- 
rorum.  qui  sic  incipil  Deprscamur  munsomtudincm 
teslram,  pitssii.ii  hnperatorei,  Valentiniane,  Vheodo 
tti,  et  Areudi,  ut  ktrc  in  conlemptatione  Lhrisli  filii 
Dei,  qui  vestrum  jnvttt  imperiim,  iHfntifiitbiittcr  Itqc- 
ic  rfj  tnemh  i 


55  LIB    ADV.  FELiOEM  URCEI.L.  74 

wagis  minr,  quando  jaui  propitiquum  csse  ccrni-  A  nis  glorire  cui>i»Ji,  idcirco  bonis  dclreclant,  ul  se  illis 

siipcrponere  nilantnr;  ct  si  dctractionibns  obtinue- 
rint  ne  illi  adiniicntiir,  isii  admiralionis  gloriam 
consequaolur.  El  quoniam  non  desunt  inler  nos  la- 
hs  quibus  necessc  sit  et  iniegrilatem  fidei  cogno- 
scerc,  pe.r  quani  valeanl  nialum  pcr(iili;ii  declinore, 
et  rectis  judiciis  obtemperare,  ut  mcreantur  in  ilog- 
iii.iio  pietatis  proficerc,  opportunum  putavi  ca 
quac  prsedictus  vir  malc  sensit,  exaggerauda  assu- 
inerc,  ct  vcrbis  cjus,  in  quibus  a  veritate  fidei 
exccssit,  sanctoriini  Patrum  senlentias  opponcrc  , 
ui  quisi|iiis  dignalus  fuerit  legerc ,  agnoscal  qua 
caulela  catholicae  veiitaiis  purissinmm  sensum  se- 
quatur. 
II.  Non  ego  hoc  doctis  et  eloquentibus  uris,  qui 
ii n)  B  cuncta  haec  oplime  dijudicando,  probanda  a»t  im- 
probanda  demonslrare  suffichmt,  dico,  qui  forsitan 
ncc  dignabunlur  legere  lioe  opus,  rustica  simpliei- 
tate  compositum ;  sed  meis  similibus,  quibiis  verc 
scio  cxpedire  ut  fidem  suam  subtilissime  corriganl; 
ijui  inrautc  r  admirantesvitara  pra-dicti  Fclieis,  pvo- 
BALUZH  NOT/E. 
tiainnum  liodie  no-  nomine.  Felix  olim  indignui  episcopus,  etc.  Nimirum 
olim  fuerat  episeopus,  id  est,  antequara  in  ea  syno- 
db  deponcreltir  ab  honore  episcopatus.  Tum  vero 
jussu  principis  (non  auiem  episcoporum,  ut  perpe- 
ram  sciiliit  Mariana)  apud  Lugdunuin  clarissimam 
Galliarum  urbcm  relcgatus  est. 

«  Admir.  vit.  pr.  Felicis.  Conslabat  ergo  per  illas 
tcmpestales,  Felicem  cssc  episcopuni  moris  antiqui, 
niorcsqiie  cjus  essc  inriilpaios.  Nam  non  Agobar- 
dus  solum  id  docet,  scd  etiam  Aleuinus,  eorumdcm 
lcmporum  scriplor.  Il;ec  sunt  ejns  verba  in  epi 
siola  ad  Flipandum  Tolctanum  episcopmn  :  <  Lcgi- 
iniis  cwm  in  epislolis  beati  Felicis,  viro  sciiicct 
rcligios;u  vit;e  piax-ipuo  et  sanclitalc  spectabili,  si 
catbolieam  fidem  et  ecclesiaslicam  unitatcm,  sinc 
qua  nnlliis  Deo  placcrc  potesl,  amare  etprcsdicare 
velit.  »  Et  itifra  :  <  Liret  praefalus  famulus  Dri 
Felix  laudahili  vila  vivat  coram  hominibus ;  tamen, 
ut  videtur,  in  multis  catholicae  lidei  professione  non 
omnino  nlenitcr  1'atrum  sequitur  sentenliam.  t 
Iiem  :  i  Etiain  ct  io  hoc  lu.c  sanclissimae  voluntali 
obnixius  suaderc  ratum  puiavi,  ut  eumdem  virum 
vcnerabileni  Felicem  tuis  sanctis  precibus  et  sua- 
trissimis  suggestionibus  convertere  ad  catholtcse  fidei 
unilalcm  et  veritalem  nitaris.  Fidelis  cst  enim 
Deus,  pius  et  misericors,  qui  nullatenus  oblivisca- 
lurejus  nuilia  bona,  et  religiosam  vitam,  etlabores, 
quadie  nocluque  indefessa  voluntale  desudal.  Quan- 
libi  coram  Deo  el  sanctis  ejus  gioria  ei  re- 
miincratio  intende,  et  diligenlius  cousidora  in  sa- 
lulefratris  tui,  eliamet  lanti  viri,  et  tani  prasrlars: 
dignitatis  et  sanctitatis  faniulo  Chrisli.  »  Iiem  : 
«  llliim  vero  Felirem,  qiiem  lu  charilale  siimmum, 
pudicum,  moribusqitc  ornatum  asseris,  nos  habcinus 
in  caslris  Chiisti.  i  Tuni  in  epilogo  liliri  iv  adver- 
sus  Elipandum,  eis  qui  de  ratione  catholicte  fidei 
dubitare  vidercntur,  proponit  exemplum  Felicis  ab 
crrore  ad  calhplicaui  conversi  :  <  lilius  religiosi 
viri,  inquit,  et  magni  nominis  inlrr  suos  edoctus 
exemplo,  elc.  Demuin  iii  epistola  7(i  (nunc  i)  Feli- 
cem  laudat  nl>  pietalein,  cjusquc  prcccs  postulal  apud 
Deum,  velnl  viri  sancli.  Non  injuria  ergo  in  velu- 
siis  tabuiis  Ecclesix  IJrgellensis  dicitur  sunctus. 
Nihil  itaque  fallacius  est.qnam  prava  religio.  Unde 
colligi  interim  potest  non  statim  e.x  sancta  cpisropi 
vita  seqni  docirinam  ejus  esse  sanam.  Tenlat  euim 
nos  interdum  Deus,  ut  patam  lial  ulriim  diligamus 
eum,   an   non.  c    Luce  clarius   aprrta  cau^a  esl , 


nius  tnmpus  illud,  de  quo  Dominus  loquitur  :  Verum- 
lamen  vemens  /ilnis  hominis,  pulas  inveniet  fidem 
super  terram  ? 

I.  Poslobllum  Felieis  illius  qui  fueral  quondam 
episcopus  in  "  sedc  Orgelletana  invenla  rst  a  nobis 
quaedain  schedula  ab  eo  edita  sub  specie  interroga- 
tiouis  ei  responsionis  :  quam  cum  legentes  consi- 
deraremus,  inspeximus  homincm  diligenter  et  fiuii- 
dulenter  instaurasse,  quantum  in  se  fuit,  oinnem 
pravitaiem  doginaUs  sui,  iu  qua  duduui  fuerat  de- 
tectus  et  eonvictus,  et  propter  quam  ab  -bonorc  epi- 
scopatus  !•  depositus  :  qui  licel  aliqua  verba,  quac 
prius  imprudenter  cflerebat,  postea  suppresserit, 
aliqua  lamen  nunr  addidit,  quae  tune  retieuit.  Quam 
scbedulam  ego,  ut  potui,  juxtu  veritatem  fidr 
reprebendissem,  ve.l  reprchcndendam  publicassem, 
quidam  c.x  fralribus,  ut  comperi,  indigue  lulerunt, 
el  non  pcrversilatc  animi,  ut  puto,  sed  stmplicilatc 
ingcnii,  arbilrali  sunl  ine  non  id  fccisse  zelo  lidri, 
sed  lelo  invideiilix,  sicul  moris  est  eorum  qui  ina- 

"  Sede  Orgellctana.  Rotinc 
nicn.  Vocalur  eniiu  vulgo  l.a  Seu  d'Urgel,  id  est, 
Scdeb  Urgellcnsis.  Claia  civilas  Uispaniae  Tarra- 
conensis,  in  1'yrenaji  montis  jugo  sita.  Eginhardus 
in  Aiuialiluis  ad  an.  7'Ji  :  a  Orgcllis  est  rivitas  iu 
1'yrciia'i  uioutis  jugo  sita ;  eujus episcopus,  nomine 
Felix,  natioiie  llispaiius,  ab  Elipaudo  Toleti  cpisco- 
jio  |ier  litteras  consultus  quiil  de  humauiiate  Salva- 
toris  Dei  ct  Hoiniiu  uoslri  J<'su  Clnisli  Seutire  de- 
beiet,  utruiu  secundum  id  quod  homo  cst,  pioprius  ( 
an  adoplivus  Dei  Filius  crcdendns  essel  ae  dicendus, 
valde  mcaulc  alque  iiiconsidcralc  et  conlra  auli- 
quain  eailiolii  e  Ecclcsia;  doctriuam  adoplivum  non 
soluin  pronuntiavit,  sed  etiam  scriplis  ad  menioia- 
liim  episcopum  libris  pcrvcrsissimc  pravitalem  opi- 
nionis  su.e  dcfeudere  curuvil.  llujus  rei  causa 
duclus  ad  palatium  regis,  qui  tunc  apud  Keginuni 
Hajoaria:  civilatem,  in  qu.i  cl  liiemaxeial,  leside- 
bat.  Ubi  congrcgato  episcoporuro  concilio  audilus 
csl;  et  ervasse  conviclus,  ad  praisenliam  Adriani 
pouiiliris  llomaii)  missus,  ubi  etiani  coram  ipso 
in  hasilica  beali  1'etii  aposloli  hxresim  confessus  est 
alipte  aliiiieavit.  Quo  faeto,  ad  eivilatem  suam  re- 
versus  est.  » 

b  Uepositus.  Inceitiim  hactenus  fuit,  quonani  de- 
inum  lcmporc  Felis  cpiscopus  Urgellcnsis  fucrit 
depositus  ali  bonoie  episcopatiis.  Neque  enini  as- 
scnlior  Joaimi  Mat  iaire,  viro  alioqui  crudilis  uno  : 
quie.x  corrupto  Adonis  Vieuncnsis  loco  colligit  e;im 
depositioncm  fuissc  pcraetam  in  concilio  Franro- 
ferdiensi,  quod  anno  7t>i  congrcgatum  est  jussii 
Caroli  Magni.  «  Re  discussa  (inquit  Mariaua,  lib. 
vu  Rer.  Hisp.  cap.  8),  prava  opinio  cum  aucloribus 
reprobala  est;  ae,  nisi  muiareut,  Felix  et  Elipan- 
dussaeiitieiis  inlerdicli.  Felix.  ut  Ado  Vieunensis 
esl  auctor,  Palrum  seiiientia  rclegatus  eSl,  et  Lug- 
dnni,  nunquam  eiToredeposito,  extremutu  viue  diem 
elausit.  >  Eacilius  crediueritn,  datam  Fclici  veniam 
a  synuilo,  si  rcsipisceret ;  imiic  vcro  crrorem  stiiiin 
abdicasse,  sirque  iu  bonoie  episcopatus  perman- 
sisse.  Sed  quoniam  rursum  ad  pristinos  errores 
revolvebatur,  Aquisgranum  deductiis  ad  Carolum 
Magnum,  in  synodo  qirae  anno  7!>:i  illir  babila  e->i, 
«teposilus  liiiud  dubic  fuit.  Istuil  farinus  ea  t<-m- 
pestate  peractum  ex  en  patet,  quod  in  epistola  quam 
statHii  post  synodiim  illam  scripsit  a<l  clerum  popu- 
liimque  Urgellenscm,  non  obscure  significat  se  epi- 
scopum  iiiiu  non  fuisse,  cum  sic  incipit  :  In  bci 


i) 


58  S.  AGOUARDI  EPISCOP!  LUGDUNENSJS 

bauda  pntant  cuncta  qnx  dixit;  nescientes  quia  non  A  Et.ut  alius  doctor  dicit  (Aug 

cx  vita  hominis  meticnda  est  fidcs,  scd  a  ex  fide  pro-     Sieut  virginilas  caruis,  corpu 


3C 


banda  esl  vit.t.  Quanquam  enirn  iimlti  licnc  crcden- 
lcs,  malc  vivendo  percant;  nulius  tamen  inalc  rre- 
dens,  liene  vivendo  salvalnr.  Solins  enim  omnipoten- 
tis  Dci  esi  nosse  occulia  bominnni,  vcl  quis  cum 
reprehensibili  vila  humilem  mcntcm  gestet,  aut 
quis  b  ciim  Iandabiii  \ila  supcrbam.  Ncuter  enim 
perfeclns  cst.  Scil  quis  c  duobus  in.igis  auclori  dis- 
pliceat,  illi  soli  suppetit  nossc.  Scimus  namque 
qnia  qni  infirmitatis  sux  hene  sibi  sunl  conscii, 
sanctos  se  csse,  etiamsi  ab  aliis  dicantur,  non  cre- 
dunt.  Qui  autem  propter  bonaui  convcrsationcm, 
diiin  laudanlur  ab  aliis,  sanctos  se  essc  confidunt, 
ei  idoncos  sc  putint  adjudicandum  cxteros  et  alios 
quidem  proplcr  vitaiu  carnalcm,  .ilios  autcm  pro- 
/itcr  faiuit.uem  scnsus  despiciunl,  omnibus  lamen 
in  commune  dctrahuut,  non  possunt  illi  placere 
qui  dixit  :  Discile  a  t:tc  qnia  mitis  sitin  ii  Itttmilis 
corde.  Qui  auicni  vcre  placcrc  Dco  curat,  subjiriat 
aniinani  suam  Dco  citni  oinni  bumililate.  Fiiies 
est  enim  prima  qux  subjugat  auimam  Dco,  deindc 
prxcepta  vivendi;  quibus  custoditis,  spes  nostra 
flrmatiir,  et  mitritur  chaiitas.  Cura  ergo  cognilio 
ct  actio  bcatum  hominem  (aciant;  sicut  in  cogni- 
lione  vitandus  cst  crror,  ita  in  actione  cavenda  est 
nequitia. 

III.  Quamobrem  obsecro  dilcctioncm  vestram, 
quibtis  boc  opus  nccessarium  csse  dico,  non  vobis 
injiciant  fastidium  vcrba  simplicia ;  se  I  potius  dele- 
ctet  vos  puritas  fidei.  Quoniam  in  verbis  disscren- 
tinm,  ut  quidam  Patrum  ait  fAtig.,  dc  Doctr.  Ckrist. 
I.  iv,  c.  11),  veritas  amanda  est,  non  verba  : 
«  Quid  enim  prodest  clavis  aurea,  si  aperirc  qnod 
volumns  non  potest :  Aut  quid  obest  lignea,  si  boe 
potcst,  quando  niliil  quxrimus,  nisi  patcrc  quod 
clausuni  est  ?  >  Qui  autem  omnino  dedignatur  legcre 
nostra,  babet  liic  sufficientcr  sanclorum  Patrum 
sententias  adnexas,  quibus  conferai  sciisiim  Fclicis. 
Tantiun  non  negligat  ad  carmn  rcgulam  fidciu  suam 
ptnificare  :  quia,  ut  bealus  Athanasius  ail  :  <  Ft- 
dem  calholicam  nisi  quis  intcgrani  inviolatamque 
scrvaverit,  absqtie    dubio    in   xternum  perihit.    > 


in  Psnl.  cxlvii)  : 
Sicui  virginitas  caruis,  corpus  intaclum  est;  ila 
virginilas  animx,  fidcs  incorrupta.  >  Ait  ?tiam 
(Aug.,  Tract.  vnt  in  Evantj.  Joan.)  :  i  Sic  est  verilas 
Cluistus,  ut  tolum  venun  accipiatur  in  Christovc- 
runi  Verbum  i):i,  Deus  xqualis  Patri,  vcra  anima, 
vera  caro,  verus  homo,  verus  Dcus,  vera  naiivitas, 
■'  vcra  passio.  Si  aliquid  hic  dixeris  falsum,  intral 
pulredo,  de  veneno  serpentis  nascunlur  vermes 
incndaciorum,  et  nihil  integrum  rcmanebit.  Quia 
ubi  fucrit  falsi  alicujus  corruptio,  ibi  vcritatis  intc- 
gritas  non  erit.  >  Valent  autem  mulium  ad  perpen- 
dendam  subtililatem  verilatis,  quse  didurus  siim  in 
hoc  loco;  si  lanien  competenter  valuissem  explicare 
qux  dico. 

B  IV.  Nestorius  hxrclicus  sic  duas  naturas  in  unico 
Filio  Dei  Domino  nostio  Jesu  Clnisto  dividit  ac  sc- 
parat,  ut  in  disputalionc  dogmalis  sui  sic  de  uno 
qnasi  t\e  duobus  loquatur,  quasi  alitirn  suspicans 
Dciim  Verbum,  alium  Emmanuel,  licet  plerumque 
unam  horum  fatealur  personam.  Econtrario  autei» 
Entyches  in  dogmatc  suo  sic  de  unic.i  Filii  Dei  lo- 
quilur  singulari  persona  quasi  de  una  substantia. 
Et  quanquam  scmiiilcrnani  divinitatis  cjus  nativi- 
latem  conliteatur,  lemporalem  quoque  humanitatis 
nonneget;  ita  tauicn  utramque  subslantiam  pernii- 
scet  atque  confundit,  ut  una  taiuummodo  prxdicare 
intclligatur.  Cuin  ergo  utrumquc,  id  cst,  Nestorium, 
et  Eutychem,  vciitas  fidei  abjiciat,  qux  medium 
intcr  eos  lenet   locum ;   bcatus  Cyiillus,   ejusdem 

^  veritatis  defcnsor,  Alexandrinus  antisles,  iltim  vel- 
letcorrigerc  pravitatem  Nestorii,  propter  obscurita- 
tciii  verhorum,  ut  pote  sublilissimx  rei,  oifendit 
beattim  Joanncm  prxsulem  Antiochenx  Ecelesia', 
et  eos  qui  cum  illo  evant;  factaque  est  divisio  intcr 
Anliochenam  ct  Alcxandrinam  Ecclesiam.  ftogaius 
cst  autem  ab  Antiochenis  Theodorelus  Cyii  episco- 
pus,  ut  ageret  advcrsum  beatuin  Cyrillum.  Etmirum 
in  modum,  diim  utrique  cs.,ciit  calholici,  id  est,  et 
Antiochcni,  et  Alexandrini,  beatus  Cyrillus  tlum 
putatur  cssc  hxreticus,  qnod  non  erat,  invenlus  est 
a  Theodorelo  inter  Ncstorium  bxrelicum  et  Cyril- 
lmn  catholicum  medius  locus,  unde  idem  Tbeodore- 


BALUZIl  NOT/E. 
inqnit  Vinccnlius  Lirinensis,  cur   interdum  divina  D  esse  dicuntur.  Prxclare  Optatus  Miteviiaiuis  inlihro 


providentia  quosdam  Ecclesiarum  magistros  nova 
quxdam  dngmata  prxdicare  palialur.  Ut  tentel 
vos,  inquii,  Dominus  Deus  vcstcr.  Et  profcclo  ma- 
gna  lenlatio  esi,  cum  Ule.  queiu  tu  prophetam,  quem 
prophetarnm  tliscipitlum,  quem  doctorem  et  as- 
sertorem  veiitatis  putes,  qnnn  summa  veneralione 
et  amore  complexus  sis,  is  subito  lalenter  noxios 
subinducat  errores,  eic.  >  Tnm  adtlucit  exemplum 
Nestorii,  Pholini,  et  ApoIIinaris;  quos  niagnos  vi- 
ros  fiiissc  constahat,  et  pr.cvalidos  hxrelicorum 
adversarios. 

a  Ex  fidcprobnnda  cst  vita.  Niminim  juxta  mcn- 
lem  TertuUiani,  qui  in  capite  tertio  libri  De  Prx- 
scriptione  Hxreticorum  sic  ioquitur  :  i  Ex  persouis 
probamus  fitlem,  an  ex  fide  personas?  > 

b  Cttm  lattd.  rila  superbam,  id  est,  menlem.  Ergo 
et  in  pannis  qnnquc  potest  esse  fastus.  Ergo  ct  lii 
quoijue  superbi  csse  interdum  possunt,  qui  sancti 


secundo  adversus  Parmenianum,  el  quidem  appo- 
site  prorstis  ad  inenlem  Agobardi  :  «  Meliorainventa 
siini  peccata  cuni  huniilitale,  quam  innocentia  cum 
superbia.  >  Sic  apud  Sulpitium  Scverum  in  dialogo 
I,  cap.  5,  cnm  puerquidam  aspitlcm  illxsus  appre- 
bcndisset,  idquefacinus  fiatresmonasieriiin  moduin 
miraculi  extollerent ;  abbas,  ne  inlirma  xtas  insn- 
lesceret,  virgis  compescuit,  diclilans  <  quia  mclior 
esset  infirmitatis  conscienlia,  virtutum  vanitate.  > 
Vide  S.  Gregorinm  in  lib.  iv,  DcCura  Pastorali. 

c  Vera  passio.  \ptid  Aiignstinttm  Tractatu  vill,  in 
Evangclium  Joannis,  et  apud  Prosperum  in  Libro 
Sentenliaruni  cx  Augnstino  cap.  52l>  legitur  :  Vera 
tiiiiitilas,  vcra  passio,  vcra  mors,  vera  rcsnrrectio.  Si 
aliquid  hortim  aixeris  falsum,  etc.  Scd  apud  Augu- 
stiinini  non  exslant  hxc  verba;  Quiii  ttbi  [tierii  fttUi 
alicujus  corruptio,  ibi  veritatit  intcgritas  non  etit; 
qtixtamen  leguntur  apnd  Piosperum. 


LIB.  ADV.  FELICEM  URGELL. 


38 


ius  pugnans  pro  verttate,  ageret  contra  vcrilalem  ;  A  bus  leclis,  promisil  se  omnis  cmendationis  diligen- 


qtti  dum  istis  calliolicis  placerel,   iliis  displiceret 
quod  tamen,  Dco  auxiliantc,  Joanues  cl  Cvrilii  in- 
dustria  correctum  e?t. 

V.  llacc  ilaque  idcirco  ad  medium  deduxi,  ut 
qnain  subtililcr,  quam  humiliter,  quam  veraciler, 
quam  limidc  tidei  verilas  inquirenda  sit,  sollicite 
perpeiidainus.  Igilur  antequam  de  eis  qrise  praedi- 
ctus  Felix  scripia  reliquit  disputeraus,  pr&milten- 
duni  video  quomodo  propriis  verbis  quibusdam,  ad- 
liuc  vivcns,  aliqua  improbanda  persuadere  conatas 
est.  Ccepil  aliquando,  ut  dixi,  quosdam  docerc,  ut 
crederent  Dominum  noslrom  Jesum  Christum,  se- 
iMindum  carnem  veraciler  nescisse  sepulcntm  La- 
zari,  cum  diceret  sororibus  cjus  :  Vbi  posuistis  cum 


liam  sibimel  adhibiturum.  Propler  quam  rein  siien- 
ter  cmn  dimittcns,  non  putavi  nccessariura  esse 
easdem  blasphemias  ejus  in  exteros  pulilicandas, 
quia  c  ncc  ad  mc  pertinebat. 

VI.  ■'  Posi  mortem  vero  ejns,  cognovi  pcr  qnos- 
dain  Cdeles  fratres,  qui  ab  illo  audicrant,  quod  di- 
xciit  Deum  Dei  Patris  Filium  nuliatenus  dici  debere 
passum  aut  crucifixum,  scd  ab  eo  hominem  assum- 
pluin;  conGrmare  hoc  nilcns  exemplo  Isaac,  qui  a 
pairo  diictus  ad  immolandum,  non  ipse,  sed  aries 
pro  eo  est  immolatns;  tanquam  in  Isaac  figuratus 
fit  filius  Dei,  et  in  ariete  filius  hoininis.  ILtc  autein 
faciebat  saepodiclus  Fclix,  quia  nullatenus  acquiesce- 
liai  scntire,  uec  suadcre  sibimet  ita  valebat,  ut  cre- 


(Joau.  xi,  34),  el  veraciter  a  iguorare  diem  judicii,  B  dcret  in  nno  Domiuo.  noslro  Jesu  Christo  duarur 


vevaciier  etiam  ignorasse  quid  conferretur  a  duobus 
discipulis  aiiiluiljiiiibiis  in  via  de  hisquse  facla  fue- 
rant  in  Hierusalem ;  veraciter  quoque  ignorasse 
utnim  plns  diiigeretur  a  Petro,  qnam  ab  aliis  disci- 
pulis,  cuui  diceret :  Simon  Petre,  amas  me  plus  iiis 


nalurarum  nnitioncm  substanlialitcr  factara,  et 
Deum  Verlmin  secundum  subsistenliam  carni  uni- 
tum,  sicut  iiquido  in  conseqncntibus  ex  verbis  il- 
lius  apparebil.  Conlra  quse  el  nos  obviantia  sibi  te- 
slimonia  sanctorum  Palrum,  Deo  auxilianle,  pnsi- 


(Joan.  xxi,   1G)?  Hoc  sti  cognovi,  b  accessi  ad  euui      turi  sumiis.  Titnens  eniin  permixtioncm  Eulychelis 

incurrere,  corruit  in  •  divisionem  JNeslorii.  Sed 
quia  eum,  de  qtio  sermo  csl,  corruissc  diximus  in 
Nestorii  pessimam  divisioneni,  opportunum  puto 
essc.  in  lioc  ioco  ponere  sententias  Nestorii,  ante- 
quain  ad  lmjus  dicta  discutienda  veniamus;  ut  pru- 
dcns  lcctor  cognoscere  valeal  quam  consona  Felix 
Nestorio  senserit,  ct  nbicunque  ruale  utramque  in 
uno  Domino  dividit  substautiaie  el  confugit  iterum 


coiaui  ipsis  quibus  ista  snadebat,  et  iiiterrogavi 
eum  utiiiin  iia  prorsus  sentiret.  Quod  cum  confir- 
mare  tentarct,  objurgavi  eum,  el  delcstalus  sum 
pravos  sciuioues  ejus;  oslcndique  ut  potui,  c;eteris 
qua  cuslodia  ista  repudiarent,  et  quo  sensu  loca 
illa  Scripturarum  intcliigere  deberenl;  ipsique  Fe- 
lici  sumplas  sanclornm  Patrum  scntentias,  qiia? 
blasphemiis  ejus  contrairent    legcndas  direxi.  Qui- 


B.VLU7.II  NOT<£. 


»  Ignorare  Hiem  judicii.  Idem  crimen  F'clici  cx- 
probrat  eliam  Alcuinus  in  libro  v  adversus  eiimdcm 
Feliecm  :  «  Tandcmquc  illuc  pervenisti,  inquit,  ubi 
de  die  ulliini  cxaminis  idem  Dominus  loquitur  : 
cujus  diei  coghitionem  Christo,  in  quantum  homo 
es't,  dcnegare  laboras,  ut  ex  tuis  vcrbis  agnosci  po- 
test.  »  Tuin  verba  Fclicis  adducit,  in  quibus  viile- 
batur  ita  scripsisse  :  «  Ipse  est  enini,  inquis,  qui 
seciindiim  praescientiam  Dcitatis  diem  judicii  per 
ptophetam  pr;cdixit.  Iiics  cnim  tiltionis  in  eordc 
meo,  aiiinis  redempiionis  me.e  venit.  Ipse  nihilomi- 
nus  est  propter  humanitalis  naturam  ,  qni  in  Evan- 
gclio  secuudum  Marcum  protestatur  :  Dc  die  autem 
illa  et  hora  nemo  scit,  neque  anueli  coclorum,  ncquc 
Fitius,  nisi  Pater  solus.  > 

t>  Acce.ssi  ad  cum,  nimirum  in  civitatc  Lugdunensi, 
nl>i  exsulasse  eum  tradit  Ado  bis  verbis.  «  Felix 
Urgellitanns  episcnpus  hxrcticus  deprehensus,  ado- 
ptivuin  iion  proprium  Filium  Dci  Dominum  nostrum 
Josum  Christum  dogniali/ans  :  qui  ad  prsesentiam 
Ailriani  pontificis  Hoiuani  deductus,  h&resim  vcrhis 
solummodo  abdicavit.  Synodus  iterum  facta  contra 
dictam  haeresim  iu  Franconofurt,  legaiis  apostolicae 
sedis  pr.-esidentibus  Theophylacto  ct  Stephano  epi- 
scopis,  ct  auctorilaie sanctorum  Patrum  convictus  et 
dauinatus  est.  Ilcrum  Felix  cum  errore  stio  perpetuo 
cxsilio  apud  Lugdunum  relegatus  est,  quein  ferunt 
in  i|iso  suo  errore  mortuum.  i  Sic  cnim  habetvetus 
cditio,  meiius  profecto  qiiam  eaqiue  lypis Sonnianis 
excusa  csi  Parisiisanno  1585  cnra  Laurentii  dc  la 
Barre,  in  qua  poslreina  verba  hujuslocisicleguntur: 
convictus  et  damnatus  est  iterum  Fclix  cum  errore 
suo,  perpetuoquc  exsilia,  etc,  quod  fraudi  fuit  ciudi- 
tissiuio  viro  JoanniMarianx. 

c  Nec  ad  mc  pertinebat.  Felix  eaim  erat  episcopus 


C  in  alicna  provincia,  in  Narbonensi  nimirum.  Nam 
tum,  post  Maurorum  in  Hispanias  advenliim,  excisa 
Tan-acone,  episcopi  illarum  paitiiuri  sub  metropoii- 
tano  Narbonensi  erant ;  ul  pluribns  dictum  est  in 
notisad  concilium  Narbonense  habituin  adversus 
Felicem.  Sic  Fattstinus  episcopus  Lugdunensis  de 
causa  Marciani  Arelalensis  episcopi  cognosccre  no- 
luit,  eo  qiiod  esset  cpiscopus  in  aliena  provincia,  in 
Narbonensi  iiimirum,  ut  pluribus  cxplicat  illustrissi- 
niiis  virPetrus  dc  Marca  archiepiscopus  Parisiensis 
in  libro  primo  de  Conrordia  Sacerdoni  et  Imperii 
rap.  10,  §8;  et  lib.  vn,  cap.  I ,  §  5. 

«  Posl  morlem  verocjus.  Hinc.  (olligi  potcst  (quod 
el  Ado  tradit)  Felicem  mortuum  esse  Lngdimi.  Quod 
etiam  palct  ex  ipso  iibri  istius  inilio  :  in  quo  Ago- 
bardus  ait  repertam  a  se  post  mortem  Feiicis  fuisse 
schedulam  quamdam  ab  eo  cdiiam  sub  specie  in- 
ti  rrogationis  et  responsionis.  Ex  Lugduno  aulem, 
quo  cum  relegatum  puloa  Caroto  Magno   anno  7i)9 

0  posi  synodum  Aquisgranensem  scriptam  arbitror  a 
Felice  epistolam  de  lidei  confessione  ad  clerum  et 
populum  Urgcllensem,  qu;e  edita  est  inter  opera 
Alcuini.  Diu  ergo  post  depositionem  suam  superstes 
fuissc  videttir  Felis,  nimirum  usque  ad  inilium  iiu- 
pcrii  Ludovici  Pii. 

e  Divisionem  Nestorii.  Aleuinus  in  libro  i  adver- 
susFelicem  :  «  Nosnon  sequimur  nec  Neslorianam 
divisionein,  qui  propler  duas  naturas  dtias  personas 
in  Chrislo  inserere  voluit,  nec  Euiychctis  confusio- 
nem,  qui  propler  ttnam  personam  uuam  natiuam  in 
Cltristo  intcxerc  voltiil.  Ambo  a  catholica  lide  de- 
viantes,  impietate  pares,  quia  fidcm  rcclam  non 
tcnucrunt ;  sed  errore  impares,  quia  iste  confumlit, 
ille  dividit.  > 


39  S    AGOBARDI  EPISCGPI  LUGDONENSIS  40 

quasi  :<il  unitalcm  pcrsonx  dicendo  .   f  nus   lamen  \  rit,  »  et  post  pauca  suljunvit ,   <  analhema  sif.  t 

quas  si 


tn  utroque,  noa  diw,  quanlum  ol  in  l»oc  i  iinidcni 
Nestorium   imilelur. 

VII.  Nestorius  dicil,  DomiDiim  «  Spiritus  sancti 
virtutc  in  Virginis  vulva  formatum,  facUim  ex  muj 
liere,  et  factum  suli  lcg.',  ut  omnes  nos  a  servitute 
legis  rcdimcrct;  aiite  jam  prrcdcstinatum,  adoptio- 
nem  accipicntero,  inc.iiarrabiliter  sibiuict  viveris, 
mori  quidcm  eum  sccundum  legem  humanam  fa- 
cieus.siisoilans  vero  cx  mortuis,  et  perduceus  m 
ccelum,  cl  conscdcre  faeicns  ad  dcvteiam  Dci,  undc 
super  omnes  constilutus  princjpatus,  cl  polcstalcs, 
et  virtulcs,  et  iloroinaliones,  ei  omne  nomcn  quod 
nominatur,  non  solura  iu  boe.  sseculo,  vcrum  etiam  cl 
in  futitro,  aii  ouuii   creatura  accepit  adoralionem 


Eccc  habes  bentciilius  Neslorii  :  quas  si  et  iu  rmi- 
junctiouc  pcisonac  ,  et  in  divismne  iialuranim  , 
verbis  Fclicis  confcras,  invenms  eos  uno  snisu  in- 
cedere. 

VIII.  Videtur  tnihi  cliam  vcstra  eliaritas  commo- 
nenda  de  boc  quod  Felix  frequenter  gaudct  diccre 
hominem  assumptum,  vcl  (ormam  servi.  Quanquam 
cnim  ct  pie  diei  possit,  sicut  ct  frequentissime  di- 
elum  a  sanclis  Patribns  invcnilur;  tamen  conside- 
rainliim  e.st  quod  cliam  impie  dici  possit,  sccundum 
quod  in  Ncstorio  h.cc  verba  noatris  displicucrunl, 
Ail  quod  bcatus  CyriUus  ita  respondit  {in  /)<•/'.  xu 
analh.  adv.  Theod.  c.  7)  :  «  Nos  qua;  meliora  et  ve- 
riora  sunt  sapcre  consueti ,  ei  siilitiliores  contingcn- 


sicul  inseparabitem  a  divina  nalura  babens  copula-  "  lcs  inlcllectus  ad  cxplanationcm  sacramenti,  scien- 

tiamquc  perfectam,  et  sccundum  sacrarum  placilum 
litlerarum,  et  mattsueludines  sanctorum  Palrum, 
non  homincm  assumplnm  dicimus  a  Deo  Vcrbo,  et 


tionem,  rclalione  Dci  '•!  inlolligenlia  omni  creatura 
adorationcm  exbibenlc.  Et  ncque  duos  filios  dici- 
nms,  ncquc  duos  Dominos;  quoniam  uiius  lilius  Pa- 
tiis  sccundum  Verbum  Deus  unigcuitus  filius  Patris, 
sicut  istc  coiijitiictiis  et  parliceps  constilutus  lilio 
commmiicat  uominc  el  bonorc,  Dominus  sccundum 
essenliam,  J'eu.s  Verhiim,  cni  istc  conjiiiictus  bo- 
nore  comiisinic.it.  Et  idco  neque  duos  lilios  hos  di- 
riinus,  neqiie  duos  Dominos;  quin  manifesto  cnn 
stituto  secundum  substantiain  Domino  et  Filio,  in- 
separabilem  teoet  ad  eum  copulatiouem,  qui  causa 
nostne  sahilisassumptus  confertur  nomincet  honore 
filio  et  Dominc;  non  sicut  uiuisquisquc  sccundmn 
seipsum  coiislitulus  est  lilius,  mulc  ct  nmlti  secun-  „ 
dun:  bealum  Pauhim  dicimur  filii;  sci!  solus  pracei- 
pimm  habcns  hoc  quod  ad  Dci  Vcrbi  copulationem, 
adoptionem  et  domiiialionom  parlicipans,  auferens 
quidem  omiicm  suspicioiicm  dualitalis  fiUorum  ci. 
Dominorum,  prxstato  vero  nobis  in  copulatione  ad 
Deum  Verbum  omnem  habcret  ipsius  lidem  ct  inlel- 
ligcnliam  ct  theoriam  ,  pro  quibus  ct  adoralionem 
pio  relatione  Dei  a!j  omni  snscepit  creatura.  Vcrum 
igitur  Filium  dicimus  ct  Doniinum  Jesum  Chrislum, 
per  quem  omnia  facta  smit,  principaliler  quiilein 
Deuin  Vcrbum  intelligeutes  subslanlialiler  Filiura 
Dci.  i  Iterum  idem  Ncstorius  :  <  Si  ipiis  cuni  qui  cst 
Enmianuel ,  Deum  verum  esse  dixeril,  et  non  potius 
Nobiscum  Dcus,  lioc  cst ,  inhabilasse  cain  ipia'  sc- 
ciHiduui  ims  csl  naturam,  p*T  id  quod  unitus  cst  n 
nostrx  quam  de  Maria  virgine  suscepit :  »  cl  |iost 
aliqua  sulijecit ,  1  anatbema  sil.  >  Itcni  ipse  :  <  Si 
qnis  uniim  esscpost  assumplionem  hominis,  natura- 
liter  Dei  filium  audel  dicere,  cum  sit  Emmanuel , 
anatheimi  sil.  »  ilcm  ipse  .  <  St  quis  post  incarna- 
lionem  Iieum  Verbum  alterum  quenraiam  praicr 
Chrisium  nominavcrit,  >  et  posl  pauca  subjunxil  , 
<  anathema  sit.  »  Kt  iteni  :  <  Si  i(iiis  bominem  qui 


copulatum  i  i  secundum  habitum  exlrinsecus.  scd 
poiius  homijiem  factum  essc  decernimus.  Ilae  ita- 
quc  gratia  a  pietate  dogmatum  dicimus  exccssisse 
eos  qui  pncsumuut  dicere  assumplum  boininem,  ct 
aOirmaiii  pporlere  eum  sicut  altcrum  alleri  coado- 
raii  liliu  Dei.  i  Item  ipse  :  <  Factusest igilur homo, 
non  assumpsit  hominem,  siculNcstoii»  placci.  Kt  ui 
credcreius  quia  factus  esi  homo,  mancns  quod  erat, 
videlicel  Dcus,  juxta  naturam;  idcirco  et  esuriredi- 
citur,  el  ex  ilincris  lahorc  «  lassessere,  »  et  c;etera. 

IX.  Oix.it  itaque  Felix  in  suprascripta  sua  scbe- 
dula.  post  aliqua  qiue  prxmiscrat,  qnasi  inlcrrogans  : 
«  Dcus  Pater  omtiipotens  ,  voluntate  gcmiit  Filiunt, 
annecessitalc?»  Etrespoiidtit:<Quantumaddivinilatis 
ejus  essentiam  pertiuct,  neque  voluntate,  neque  ne- 
cessitale,  scd  natura.  In  vero  ipnppe  liljo  de  sub- 
slantia  palris  genito,  voiuntas  nativitatcm  praire 
non  potcst,  uhi  nalitra  pr.ccedil.  Sed  ncque  neces- 
sitate,  qu;c  in  Deo  utique  non  est.  Quanlum  veioad 
humanitalis  cjus  substantiam  convenit,  eumdem  Fi- 
lium  siiiini,  ipiia  non  cx  semetipso  genuil.  scd  de 
subslanlia  niatris  virginis  creavit,  e.t  nasci  voluil,  db 
hoc,  voluntatc  propter  redemptionem  nostram,  non 
qualibct  nccessilale  ejus  ftlius  crediiur.  > 

X.  In  hac  sentcntia  Fclix  prinium  ex  interroga- 
lioue  superOua  et  vana,  qua  interrogat,  utrum  \o- 
luntate  an  nccessilatc  genuerit  Pater  Filium,  ocea- 
sionem  silii  paial  p  rvcnicndi  ad  id  quod  malc  sen- 
lit,  ct  loqiicndo  explieare  non  audcl.  Dieendo  nam- 
que  :  ln  vero  quippe  filiu  de  svbstantia  patrU  genito , 
ita  dividil  divinitatem  ab  humanitate  in  Domino,  ut 
c.tin  in  sola  diviniiatc  dicat  vcrum  Filium,  in  qua  ct 
de  1'jtris  siilisluulKi  osl  gcnilus;  juxla  humanilatem 
autcm,  in  «jua  et  dicil  illuin  de  substantia  matris 
virgiuis  creaUim,  sentiat  cmn  iion  verurn,  licet  lo- 


iii  virgiuc  crealus  esl,  hunc  csse  miigcnituBi    ilixi 

BALUZIl  NOT.F. 

«  Lasteuere.  Sic  omnino  codex   vclus ;  pro  quo      veteris  codicis.  Ah  uinus  in   lihro    primo   adversus 
Massonus  ediderat  fiucessere.  Et  scribendum  erat      Elipantoun,  loquens  de  diabolo  :  «  Ille  explorare  y» 
tassescere,  veterem  eamque  optimam  orWiograpbiam 
sequendo.  Sed  voluimus  exhibereboua  lideleclionem 


lens,  si  liiius  Dei  esset  quem  esurire,  sitire.  et  las- 
sesecre  ccrnebal.  » 


LIB.  ADV.  FELICEM  IKGELL 


■»3 


qiicndo  cxplicarc  non  audeat.  Apparet  cnint  Ikec  A  solamm  uobis  digiiitaiuinuiiiiaicni  introducente  lio- 

minemque  Deo  copulaium  ilicciilc  filiationis  liomo- 
nyniia,  lioc  cst,  univotalione  honoratuni ,  ncccs- 
saiio  nos  dictis  illius  rcpugnanlcs  sccuuduni  suli.i 
sicnliam  unilatcm  dicimus  fac',am ;  lioc  secundiuu 
snbsislentiam ,  nihil  aliud  dcclarantes,  nisi  quod 
sola  Verbi  natura  sive  subsistentia  ,  quod  ipsuin 
Yerbiun  humanx  naturx  sccundum  veriUleiu  uni- 
tum,  sine  ulla  conversionc  atquc  confusione,  sicuti 
sscpe  diximus,  unus  intclligiiur,  et  est  Christus,' 
idcm  Deus  et  lioiuo.  >  ltem  ipse  :  <  Enuni  atquc 
cumdem  adorantcs ;  quia  non  alienumcorpus  a  Vei bo, 
scd  ci  magis  est  proprium,  cum  quo  consedct  Fatri; 
non  sicut  duobus  tiliis  conscdcntibus,  scd  sicut  uuo 
cura  carnc  propter  unitatcm.  Si  vcro  subsistentialctn 


fraus  in  co  quod  sic  de  subslarilia  divinitatis  loqui- 
lur,  quasi  de  alia  persona  pi-xtcr  humanitatcm.  I)i- 
ccns  namquc  de  sola  divinilatis  substanlia  :  In  vero 
quippc  filio,  vult  demonslrarc  non  cum  cssc  in  ulra- 
que  siibslantia  vcruin  filium.  Quod  autcm  inlcrpo- 
•iil  dicens  :  Voluntus  nativitatem  prwire  non  putcst 
ubi  naiura  prtrcedit,  aperlissimum  mcndaciuni  pro- 
lilelur.  ln  omnipolcnte  enini  et  scmpilerno  Deo  om- 
nia  sempitcrna  sunt,  ncque  ei  qui  fecit  tcmpora,  ali- 
quid  accessil  ex  leinpore.  Naluia:  cnim  quas  inilic 
carct  ct  iiicremento  non  indigct,  quod  csl  babcre , 
lioc  esse ;  el  quod  est  esse,  pcrpcliium  est ;  et  sicul 
nullum  liitcm,  ita  uullam  rccipit  mulabililatcm.  Non 
ergo  iu  illo  natura  praecedit  voluntatem,  ncque  vo- 


lunias    consiiium,  ncque  consilium  Verbum;  quia  B  unilalem  recusamus,  irruimus  ut  duos  filics  urxdi- 


sieul  nunquain  fuil  sine  Veibo,  ila  nunquam  fuit 
sinc  sapicntia,  sine  consilio ,  sine  voluntatc ,  vcl 
quidquid  de  Deo  veraciler  dici  potcst.  *~ 

XI.  Nos  autcm  Duminum  noslruin,  unicum  Filium 
Dei,  sieut  verum  Deum  conlilcmur,  ita  el  vcrum 
Filium  crcdimus;  quia  non  esl  alter  cx  patrc,  ct 
alter  cx  malre;  licct  aliud  sil  divinitas,  et  aliud  lui- 
manitas;  sed  idcm  in  utroque  unus  cl  vcrus,  bcato 
CyriHo  nos  ila  doeenle  :  <  Unus  ergo  Filius,  unus 
Dominus  Jesus  Chrislus,  et  anlc  incarnalioncni, 
et  post  incarnalionem.  Non  eniui  alter  cst  filius  Vcr- 
bum  Dei  Patris,  et  alter  ilerum  qui  de  sancla  Vir- 
gine  naluscsl;sed  idcm  ipse  qui  cst  ante  s;ceula 


ccmus.  Nccesse  cst  cnini  cuiicla  dividere,  et  dicere 
homincmquideinspecialiicr  filii  prtedicari,  el  rursus 
specialitcr  Dcum  Verbum  lilii  nomcii  atque  appclla- 
tionem  naluraliter  habere.  Non  ergo  in  duos  (ilios 
unus  Dominus  Jcsus  Cbristus  dividendus  cst  Nullo 
uiodo  ciiim  oportet  ralionem  reclac  fidei  sic  habcre, 
scd  ucc  pcrsonarum  uniiaicm,  sicut  aliqui  opinan- 
tur.  i  Item  :  <  Proccssit  homo  ex  muliere,  Deuscssc 
non  dcsinens,  et  ex  Deo  Patre  esse  progenitus,  scii 
in  assumptione  carnis,  quod  fuerat  perscverans. 
Istud  ailegat  ubique  subtilis  fidci  ralio.  >  Itcm  ipsc :  , 
<  Cum  Scripiura  divinilus  inspirala  unum  dicat  Fi- 
lium,  atque  Doininum.   Quocirea  post  ineffabilcm 


Deus,  cii-.m  secundum  carneni  ex  muliere  credilur      umtatein,  si  Dcum  nomines  Einmanuel,  incanialitiu 
editus  :  non  quod  ex  ea  inilium  deilas  ejus  accc-  "  ct  homincm  factum  intclligimus  uos  ex  Deo  Palie 

Verbum.  Sivc  homincm  dicas,  nihilominus  illtua 
ipsum  in  mensuris  humanitatis  parlicipatura  dispen- 
sative  cognoscimus.  Faclum  vero  ditimus  palpali- 
lem  qui  impalpabilis  est,  visibilem  qui  invisibilis 
est.  Non  enim  fuit  extrancum  ei  unitum  ipsi  eorpus, 
quod  cliara  dicimus  esse  palpabilc  et  visibile.  Qui 
autcm  ita  non  credunl,  distinguunt  aulem,  sicul 
dixi,  subsistenlias  post  unitatcin,  cl  puram  eis  to- 
puiationcm  subintclligunt  secuudura  solam  dignila- 
tem  sive  aucioritatcm,  alienat  cos  ab  his  qui  recle 
sapere  consucverunl  praesens  analbematisnius.  > 

XIII.  lnlcrrogai  Felix  :  <  Utrum  Maria  virgo 
Deuin  ct  hominem,  sicul  pariici ,  ita  et  simililer  ge- 
nuit,  an  aliter  gcnitrix  deitatis,  el  aliter  humanila- 


perii  ut  sit,  aut  subsislendi  principium  dc  sancta 
virgine  sumpserit;  scd  potius,  ut  dixi,  quod  Verbum 
subsislciis  ante  s;ccula,  sccundum  carnein  ditilur  ex 
ea  progenilum.  Propria  enim  facta  cst  ejus  caro,  sic- 
ut  el  singulis  nobis  est  proprium  corpus.  > 

XII.  Quod  aulem  lotus  verus  Dcus  crcdatur ,  ita 
ipsc  bealus  Cyrillus  docct  (Anaili.  i)  :  <  Si  quis 
iion  contitctur  Deum  esse  secundum  vcritatein  Em- 
manucl,  ct  propterca  Dei  genilriccin  sanclam  Vir- 
gincin  genuisse  cura  carnaliter,  carncm  factmn  ex 
Deo  Verbum,  anatheina  sit.  >  Et  iterum  (/«  De-  i 
clar.  xii  anath.) :  Dicimus  aulem  carni  animam  ha- 
benli  ralionalcin  unilum  Verbum,  sed  ultra  mcntcm, 
cl  inelf.ibililer,  et  sicut  solus  ipse  novit.  Ergo  pei 


maiisil  Deus  et  i:i  assumptioue  camis,  et  esl  unus      tis  csse  cedatur.  >  Uespondctque  sibimel 

Filius  Dci  el  Patris  Dominus  nosler  Jesus  Christus; 

idcin  ipse  cl  unlc  orane  sa;culum  ct  lcmpus,  sccuu- 

dum  quod  inlclligilur  Vcrbum  el  splcndor  subslan- 

liae  cjus,  cl  in  novissimis  lcmporibus  dispcnsalive 

homo  proplcr  nos.  >  Itcm  ipse  :  <  Factus  csl  caro  ex 

Deo  Patre  Yerbum,  non  pcr  transilionem,  aut  con- 

versionem  su:c  nalurx,  sed  propiiam  faciens  car- 

«cm   ex  sancta  Yirgine  suinptain ;  unusque  et  idem 

appcllalus  lilius,  ante  bnmanalionem  quidem  sine 

carne    adbuc  Yerbum,  post  inhunianaiionem  vero 

idein   incorporatus.  >  Item  ipsc  (/»  Def.  xn  anatlt.  v   hominis  eam  genitricem  nominarc,  sed  scmper  Dci 


ipsi  ui- 

cens  :  <  Liccl  cadem  gloriosa  Yirgo  Dei  el  boininis 
genitrix  fidcliter  credalur,  aliter  tamcn  Dei  geuitrix, 
et  aliter  boininis  recte  profiletur.  > 

XIV.  Ad  ha^c  vcrba  nos  respondcmus  quod  non 
solum  sinl  blasphcma  el  omni  odio  digna,  veruni 
etiani  nova  ct  inaudita.  Quomodo  enim  aliter  Dci 
genilrix,  el  alitcr  hominis  essc  poluit?  Certc  Detiin 
gcnuil  incarnalum,  cui  uni  uno  cst  modo  genitrix , 
non  duobus;  eo  sciliccl  quo  Dcus  in  illa  cl  cx  illa 
factus  ct  natus  est  liomo.  Nec  est  usus  catholicu* , 


adv.  Tlteod.,  cap.  2)  :  <  INestorio  igitur  ubiquc  peri- 
uieir.e  Dei  Verbi  secundum  carncin  nalivilalcm ,  et 
Patrol.  CIV 


genitricem.  Si  Dcus  bomo  faclus,  ex  illa  natus  est , 
duobus  ulique  modis  non  cst  nalus.  Nam  si  duobus 


S.  AGOBAR.DI  EPISCOPI  HJGDUNENSIS  44 

uabus  t- 1  vicibus  nascerelur  .  A  culi  teraporibus  inconfusc,  inconvcrlibiliter  ex  vulva 
unitum  carni  animam  bauenu  rationalem,  sicque  fa- 
cium  nostrum  eecundum  bominem.  i 

XVI.  Iterum  post  aliqua  interrogando  Felix  qux- 
rit :  <  rtrum  Cbrislus  Doininiis  in  ulraquc  natura 
similiter  sit  Filius  Dei,  an  dissimiliter  ;  »  el  suljun- 
git  respondcndo,  •  non  similiter,  sed  dissimiliter.  > 
Quxrit  deindc  quo  ordine  id  fiat  :  et  respondendo 
aflirmat  dioens  :  <  Quia  sicut  in  se  continet  duas  na 
turas,  id  est ,  divinitatis  suae,  et  httmaniiatis  no- 
strx,  ita  duobus  modis  unus  creditur  Dei  Filius.  • 
ln  quo  loco  obsecro  et  admoneo  leclorem,  si  lamen 
fuerit  qui  legere  dignetur,  ut  pcnsct  attenle  quod  di- 
cilur.  Supia  dixit  sanctaiu  Virginem  alitcr  Dei  cssc, 
et   aliler  liominis   genitricem.   Nunc  dicil  dnobus 


43 

modis   nasceretur, 

quod  dici  nefas  cst.  lmo  si  aliter  Deus  ev.  ea,  et  ali- 

ter  homo  natus  est;  dtio  sunt,  aller  Deus,  et  alter 

homo,  id  esl,  non  ideni  Deus  qtii  homo,  nec  idem 

homo  qui  Deus.  Nesloritis  bxreticus,  qui  ita  sensit, 

non  dixit  Deum  ex  Maria  naiuui,   sed  hominem, 

ex  scmine   David.   lslo    autem,  si    catbolicus  es- 

set,  unum  eumdemque  esse  et  Deum  el  hominem 

et  unum  uno  modo,  ei  semel  lanium  natum  crede- 

ret.  Si  atitem  esset  Neslorianus,  aut  «  Paulianisla, 

sive  Photinianus,  solum  hominem  crederei  ex  ea  na- 

tum,  et  semel  tantum.  Nunc  autcm  quia  dicit  san- 

ctam  Virginem  aliter  Dei  esse  genitricem,  ct  aliter 

hominis,  ego  puto  quia  sicut  nec  usitato  more  lo- 

quitur,  ita  nee  catholico.  Certe  catholici  prxdicant 

Dorainum  nec  in  drcnitate  habere  matrem,  nec  in  B  modis  esse  Filium   Dei  Dominum  noslrum  ,  et  in 


humanitate  patrem.  Isle  aulem  qua  ralioue  seque- 
strando  ab  bumanitatc  divinitatem,  aliter  eam  Dei , 
et  aliler  hominis  genilricem  esse  credit,  et  hic  ex 
parte  aperit  dicendo  :  «  Natura  quippe  humanitalis 
asstimpta''  propriam  eam  esse  genitticem,  Dei  vero 
matrem  gTatia  et  dignatione  divinitatis  factam,  >  et 
in  subsequentibus  et  pejus  et  evidentius  patefacict, 
ubi  et  nos  opporturiius  ad  isla  responsuri  sumus. 

XV.  Nunc  autem  quia  aliter  Dci  et  aiiter  bominis 
eam  genitricem  dicit  esse,  cum  nunquam  ftierit  usus 
in  ratione  fidei  hominis  cam  gcnitricem  nominnri ; 
quippe  cumnecmirabilesit,cum  certeonmium  bomi- 
niimmatreshominumgeniuieessint.illaqualilerhonii- 
itis facti,  id est, VerLi  caro  facti  genilrix prxdieetur, ex 


ipsis  dissimiliter.  Ecce  quatuor  niodi,  et  inler  so 
dissimilcs  ,  qiiibus  dicit  Dominum  esse  Filium  Dei 
Palris ,  et  hominis  matiis.  Forsitan  qui  plura  , 
quam  ego,  legit,  invenit  aliquid  huic  rei  simile. 
Ego  tamen  neque  in  calholico  neque  in  hxretico 
dogmatc  htijuscemodi  rem  legisse  me  novi.  Scd  in- 
spiciarnus  ct  scquentia,  iitrumnc  ad  istos  quatuor 
modos  et  alios  plures  augeat. 

XVII.  Interrogat  itaque  Felix  dicens  :  «  Prose- 
qticrc  quibus  subauditur  modis  :  >  et'  respondcndo 
subjungit  :  i  Secundum  divinitatis  essentiam,  natu- 
ra  ,  veritate,  proprietale  ,  genere  ,  nativitate,  atquc 
substantia  :  jtixta  huinanitatcm  vero  non  nalura, 
ait,  sed  gralia  ,  electione,  voluulatc  ,  plar.ito  ,  prx- 


sanctoruni  Patrum  sententiis  audianius.  Ail  namqiie  C  destinatione,  assumptione,  etcxtera,  inquit,  his  si- 


prxcipuus  Hleexpugnalor  Neslorianx  irapietatis  do- 
clissiraus  et  beatissimus  Cyrillus :  <  Affn maraus  igiiur 
ex  Deo  palre  Verbum  in  assumplione  factum,  san- 
ctx  et  auimaUe  carni  imitum,  secundum  vcrilalem 
inconfuse  ex  vulva  ipsa  processisse  hominem,  pcr- 
mansisse  autcm  eliam  secundum  Verbum.  Ideoque 
et  Dei  gcnitrix  est  sancta  Virgo.  Superfluum  autem 
arbitror  oportere  existimandum,  et  hominis  gcnilri- 
ccm  eam  dici.  Siquidem  essent  aliqui  ex  mulla  ni- 
mis  vesania,  qui  dicerent  Dei  Verbi  naturam,  fonlem 
veluli  quemdam  et  proprix  essentix  principium  ha- 
buisse  carnem.  Forle  fuisset  aliquando  non  absurda 
ct  contemnenda  ratio  volentibus  eam  etiain  hominis 
nominari  oportere  genitricem.  Quia  vero  abomina- 


milia.  >  Ecce  dum  quatuorprxdicarct  modos  nalivi- 
tatis  dominicx,  duos  cx  matrc  virgine,  duos  ex  Pa- 
tre  Deo,  inventi  jam  sttat  duodecim,  sex  videlicet  ex 
Palrc.et  sex  ex  matre.  Qua  autem  faciat  intcntione, 
bene  considerantibus  perspicuum  est,  videlicel  quia 
cuncta  qux  nativitali  divinitatis  tribuit,  humanitati 
adimit.  Quod  si  proplerea  fecisscl,  ut  ostenderet 
aliud  essc  hnmanitatem,  aliud  divinitatem,  haberet 
profecto  faeiliorem  et  usilatiorem  loquendi  pater- 
niim  modum,  quo  id  ostendere  potuisset  :  quem  si 
sccutus  fuisset,  nec  nova  diceret,  nec  meiidacium 
incurrcrct.  Diccndo  namque  secundum  divinitatis 
essentiam  veritale  esse  Filium,  et  proprietalc,  ct 
cxteris  qttx  ibi  conjungit ;  vult  eum  csse  secundum 


bilis  et  odiosa  quidem  apud  omnes  esl  hujusmodi  D  liumanitatem  nec  verum,  ncc  proprinm,  sed  e  con- 
sententia,    intelligiturquc  non    aliter   Dei  gcnitiix      trario  omnia. 


sancla  Virgo,  uisi  primo  susceperit  quisquam  lidem, 
boc  est,  quia  factus  est  caro,  hoc  est,  homo  Verbum 
ex  Deo  Patre.  Non  enim  quodammodo  divinitatem 
nudam,  sicuti  dixi,  peperil  Virgo.  Qux  bujus  instan- 
lix  videlur  ulililas  diccnlium  oportcre  nominari  cam 
et  hominis  genitricem.  Sed,  sicut  apparet,  inventa 
quxdam  ab  eis  esl  contra  Chrislum  hxc  machinatio. 
Non  enim  paliuntur  sapere,  vel  dicere  ipsum  qui  cx 
Deo  Patre  est  ante  sxcula  Filius,  in  novissimis  sx- 


XVIII.  Sed  quia  hxc  in  subseqtientibus  manife- 
stius  apcrit,  intueamur  ntinc  quare  eum  vult  juxla 
humanitalem  esse  Filitim  Patris,  non  natura,  non 
nalivitate,  non  genere  ,  non  veritate;  sed  gralia, 
electione,  voluntate .  placilo,  prxdcstinatione,  as- 
suinptione.  Quicunque  igitur  antiquos  illius  erro- 
res  cognovit,  quid  cl  nunc  titiquc  velit  cognoscil. 
Dixcrat  namque  Dominum  nostrum  Jesum  Christum 
secundum  bumanitalem  adoptivum  esse  filium  Pa- 


BALUZII  NOTjE. 

•  Paulianisla. Itacodcxmanuscriptus.  Ncquevideo  naristartim  error  ab  eo  quem  hic  persequitur  Ago- 

quid  causx  esse  potucrilut   Massonus  Apolliriarhta  liardus.  Vide  Prxdeslinatum  lib.  i,  cap.  44,  45. 
edcret  pn>  Pauimmsta.  Nam  diversus    fuit  Apuolli- 


45 


LIB.  ADV.  FELICEM  UltGELL. 


Afi 


tri.  Ei  quia  licel  et  alia   .nlhuc  pcjora  dicerel  el  A  ex  vcvbis  Ncslorii,  ita  ci  illi  essc  inorem  loqucndi, 


sentirct,  ncscio  qua  cxislcntc  causa  de  solo  adora- 
tionis  [Buluz.,  adoptionis  a]  nomine  discussus  est, 
quod  ct  compulsus  cst  ncgare  convictus,  et  non  so- 
lum  ler  aut  ([uater,  sed  b  mullolies  de  hoc  con- 
victus.  coactus  *st  ail  ncgaiidum  hoc  quod  prave 
ausus  fueral  docere.  Sed  quia  id c  e\  inlimo  cordis  sui 
sensu  et  prompla  voluntate  non  feeit,  arbitratus  est 
apud  scmetipsum  bene  se  prius  sensisse,  ct  poslea 
male  negasse.  Ac  per  boc  quia  illic  trcpidavit  timo- 
re,  ubi  nnn  crat  timor,  idcirco  in  liis  suis  Iiltcris 
nunc  elaborat,  ut  ostendat  Domiuum  sccundum  Im- 
manitatcm,  nec  vcrum  Deum  esse  nec  vertim  Fi- 
lium  Dei ,  nec  proprium.  Scd  quia  contra  bxc 
omnia    scntcntias  sanclorum   Patrum ,    Dco  arlju- 


idcm  unum  esse  in  vtroque,  non  ditos.  Sed  certe 
bcatus  Cyrillus  cl  cacteri  qui  idonei  exsliterunl  ad 
detcgendam  fiaudem  illius  et  expugnandam  vcsa- 
niam,  non  illi  creJidcrunl  uimm  Dominum  posse 
tenere  in  lide,  de  quo  iia  aperlc  loqiicbalur,  sicut  de 
duobus. 

XX.  Sed  cslo,  consenliamus  ci  qui  conatur  assc- 
rere  unum  Filium  Feliccm  sapuissc,  non  duos.  Quid 
crgo  cst  quod  unum  cumdcmquc  dicit  vcrum  et  non 
vcrum,  proprium  ct  non  proprium,  nalivitate  et 
adoptionc  ,  gcncre  el  eleclione,  substantia  et  as- 
sumplione?  Certe  talis  unitas  non  csl  unitas,  scd 
dualitas;  sic  conjungere,  dividcre  est;  ita  copulare, 
separarc  est.  Rogo,  ubi  tinquam  legisti  in  divinis 


vante,  opposituri  sumus,  pcr  quas  dignosci  valcal  D  litteris,  vel  in    dogmatibus   calholicorum  Patrura, 


in  quantum  a  catbolica  verilalc  disccsserit ,  nunc 
sequcntia  ejus  verba  ponamus,  ut  lota  illius  pravilas 
detegatur  et  postca  veris  sensibus  mendacia  illius 
expngnentur. 

XIX.  Interrogal  ileruu  Felix  :  <  Christus  Domi- 
nus  ac  Redemptor  noster,  sicul  in  divinitate  credi- 
tur  verus  ct  proprius  Filius  Dei,  ita  et  in  huraani- 
tatc,  an  alitcr?  ct  respondendo  subjungit  :  «  Verus 
et  proprius  Filius  illc  veraciter  creditur,  qui  de 
substanlia  Pairis  est  genilus,  non  aliunde  assum- 
ptus,  cui  gencraliodat  nomen  filii,  non  cleclio,  vel 
gratia,  sive  aJoptio,  aut  voluntas.  >  Ecce  jam  pate- 
fecit  omnem  errorem,  quem  occultum  corde  gesla- 
bat.  Dicendo  namque  :  «  Verus  el  proprius  Filius 
ille  veracitcr  creditur,  qui  de  substaniia  Palris  est  C 
gemlus,  non  aliunde  assumplus,  >  duos  se  filios 
crcdcre  prodit,  unum  gcnitum,  alterum  assumptum, 
untim  cui  generatio  dat  nomen  filii ,  altcrum  cui 
eleclio,  vcl  gratia,  sive  adoptio.  Forte  dicat  aliquis 
favens  parlibus  illius  :  Non  sensit  Felix  duos,  ut  tu 
dicis,  qui  stalim  subjunxit :  Unus  tamen  in  utroque, 
non  duo.  Cui  ego  respondeo,  non  esse  morem  di- 
cendi  unquam  itle,  ct  cui,  sicut  in  hoc  loco  Felix 
scripsit,  nisi  cum  agitnr  dc  personis;  et  qucm  ita 
divisum  in  cordc  tenebal,  bene  unire  verbis  supcr- 
vacuis  non  poteral.  Jam  enim  supcrius  oslendimus 


quod  Dominus  nosler  secundum  humanitalcm  suam, 
assumptionc,  electione,  vel  gratia  dicatur  esse  Fi- 
lius  Dei  Patris?  Certe  cgo  nunquam  legi.  Et  si  dicit 
Scriptura  :  Bealus  quem  eletjisli  et  assumpsisli  (Psal. 
lxiv,  5) ;  aul  :  Exaltavi  electum  de  plebe  mea  (Psal. 
Lxxzvm  ,  20) ;  nunquid  talem  sensum  introducit,  ui 
nos  eum  dicere  ctd  confiteri  debcamus  electivum 
vel  assuinptivum  filium  Dei  Patris?  Et  si  evange- 
lista  dicit  eum  plenum  gralite  et  vcritalis;  nunquid 
docet  ut  Deo  Patri  gralia  esse  Clium  secundura  hu- 
manitatem  eura  confileri  debeamus?  Ergo  et  quia 
Apostolus  dicit  de  illo,  semelipsum  exinanivit,  for- 
mam  scrvi  accipiem,  acceptivum  filium  Deo  Pa- 
tri  esse  eum  dicemus  sccundum  humanitatem.  Pen- 
set  diligenter  quis,  et  quid,  aut  quare  assumpsit, 
suscepil.  Suscepil  ccrte  Vcrbum  Dei  coscternum  Pa- 
tri  substantiam  nostram;  seJ  uon  ideo  ut  ipse  sibi 
filiuscsset;  non  ideo  ut  Deo  Patri  alio  modo  inci- 
peret  esse  filius,  quam  eral  antc  incaruationem  ; 
non  ideo  ut  liliationis  modos  et  nomina  multipli- 
caret :  quia  nec  se  ipsum  dualitalis  copulalione  du- 
plicavit.  Non  enim  alter  cst  suscipiens ,  ct  alter 
susccptus  :  non  est  aller  pro  nobis  pauper  faclus, 
nisi  qui  erat  dives  et  anlc  snsceplionem  paupertatis  : 
non  est  allcr  pro  nobis  peccatum  faclus,  nisi  qui 
erat  antca  ncsciens  peccatura  :  ut,  sicut  Aposto- 


BALUZH  NOTiE. 

»  De  solo  adoptionis  nomine.  Hinc  ilaque  discimus,      lendat,  contendit  Felicem  his  opinionibus  implicitum 
non  inlra  Christi  naturam  substitisse    Felicem,  sed  J)  non  fuisse. 


aliis  quoque  crroribus  implicitum  fuisse  ;  attamen 
caetcros  illius  errores  non  fuisse  discussos  in  syno- 
dis,  sed  solam  hxresim  deadoptione  Filii  Dei.Quod 
usurpaliun  in  concilio  Narbonensi  palet  ex  his  ver- 
bis  :  Praseriim  pro  Felicis  Urgellitani  pestifero  dog- 
male.  Nequc  enim  aiunt,  propler dogmata  Feiicis,  sed 
pro  dogmate.  Sanc  ex  prologo  Dungali  confici  potest 
Feliccm  eadcm  de  imaginibus  sensisse  quse  et  Clau- 
dius  Taurinensis  scntiebat.  Hsec  sunt  verba  Dungali : 
«  Cum  cnim  Dominusbealissim.Te  memori;cCarolus, 
ferventissimus  vigilantissimusque  calltolicse  fidei 
tulor  et  propngnalor,  nequissiinae  caput  vipcrae  in 
magistro  hnjus  erroris  Felicc,  contra  sibilanlis  uni- 
latem  Ecclesiae  apostolicx  auctoritatis  prxvalida 
confregerit  virga,  elc.  i  Qnod  ctiam  colligi  polest 
ex  libro  primo  Jonx  Aurelianensis  adversus  eum- 
dcm  Claudium  Taurinensem.  Unde  intelligas  frustra 
esse  nolalorcm  concilii  Eliberilani :  qui  ut  Hispanos 
suos  nunquam  adversus  imagincs  iniquos  fuisse  os- 


b  Mulloties  de  hoc  conviclus.  Nimirum  in  concilio 
Narbonensi  an.  788,  in  Ratisbonensi  an.  792,  Romx 
apud  Adrianum  papam,  in  synodo  Francofordiensi 
anno  794,  inRomanaan.  799,  in  UrgellensielAquis- 
granensi  anno  eodem.  Unde  constat  verissimum 
esse  quod  adnolat  Agobardus,  non  snlum  ter,  aut 
quater,  sed  multoties  convictum  fuisse  Felicem. 

c  Ex  intimo  cordis  sui  sensu.  Evenlus  ergodocuit 
falso  hxc  ad  Urgellenses  suos  scripsisse  Felicem  -. 
«  Ad  universalem  Ecclesiam  Deo  favente  ex  toto  cor- 
dc  nostro  rcversi  sumus,  non  qualibct  simulatione, 
scu  vclamine  falsitatis,  sicut  dudum,  quoJ  Deus  scit, 
sed,  ut  dixi,  vera  cordis  crcdulitate  et  oris  profes- 
sione.  i  Nisi  si  tum  ita  vere  scntiebat  Felix,  postea 
vero  mutavit. 

d  Confiteri.  In  ms.  erat  conferi;  proquo  Massonus 
perperam  edidit  conferri.  Nos,  quia  manifestura  est 
lcgi  debere  confiteri ,  non  dubilavimus  quin  ro- 
spuenda  csset  emcndatio  Massoni. 


47                                            S.  AGOBARDI  EPISCOPI  HJGDLNENSIS  48 

lus  exponit,  coelcstis  medicus   ex  nobis  acciperet  A  ralitcr  coiicepiionem  atque  nativiiaieui   incflabilis 

per  qnoil  coiilraria   medicamenta  nobis  adbiberet,  in  sc  divinitas  accepisset.  Sie  csl  Dcus  astermis  ac 

scilicct  nt  salva  impassibililatc  sua,  immortalitatc,  verus,  veraciter  sccundum  lcmpus  conceptus,  etna- 

ct  incommulabililalc,  u  sua  nos  mortc  viviOcaret,  tus  ex  Virgine.  Dum  enim  vcnit  plenitudo  temporii, 

sua  paupcrlate  ditarel,  suis  contumelits  bonoraret,  misit  Deus  Filium  suum  factum  cx  t/tulicrc,  factum 

snis  vulneribus  sanarel.ct  c:clei'a  liujusmodi.  Sic  ct  sub  leyc,  ut  cos  qiti  subtege  crant,  redimeret,  ut  atto- 

in  quodaiu  loco  ttcalus  scribit  llicrouymus  :  i  Quai  ptionem  jiliornm  reciperemus ;  illo  scilicct  Dco  faclo 

autem  potcst  major  cssc  dcmenlia  quam  ut  Filius  Dei  naturaliter  filio  hominis,  qui  unicus  esl  ualuralitcr 

bominis  fdius  nasceretur,  dcccm  mensium  fastidia  Filius  unigenitus  Dci  Patris.  ■ 

suslincrel,partuscxspcctarctadventum,iuvolverelur  XXI.  Contra  illud  vero  quod  Felix  dicit,  duobus 

pannis,  subjiceretur  parenlibus,  per  singulas  adole-  niodis  Dco  Patri  unum  essc  ftliuin,  ei  duobus  modis 

ret  ;i'tates,  el  posl  contutnelias  vocum  ,  alapas,  et  malri  :  qux  dicendo,  illuc  tcudit,  ut  ostcndat  eum 

flagella,  crucis  quoque  nobis  fieret  maledictum,  ut  secundum  divinitatem  quidem  essevcruni,secunduin 

nos  a  malediclo  legis  absolveret,  Patri  factcs  obe-  hitnianiiatem  autcm    tion  csse  veruiu  :  quod  quain 

diens  usquc  ad  rnorlcni?  »  Sed  quia  cuncta  supra  falsuui  sit,  jam  supra  posilis  sentenliis  beati Cyrilli 

scripla  Fclieis  male  seusa  verbis  Patrum  deslruerc  JJ  oslensumcst;  ct  nunc  ejusdem  et  aliorum  ponenda 

ilcbemus,  legat  cui  placel  jam  adnexas  Patrum  sen-  sunt  teslimonia,pcr  qu;costendciiduniest,ct  unicum 

icnli.is.   lnlcrim  latucn  ,  quia   tucniini  mc   supra  Domiiiuin  noslrum  loltim  csse  Deum,et  Dei  Filium, 

divisse  iiullo  modo  Felicem  sibinict  suadere  poluisse,  homiuem  quoque  ct  bominis  filitim,  salva  tamen  pro- 

ul  in  uno  Domino  duarum  naturarum  conjunclionem  prietate  ulriusquc  subslanlia-,  lotumque  csse  veruin 

naluraliter  ac   subslanlialiter  factam  crcderel ,  et  quod  est;   ul  quicunque  diversos  inodos  filiationis 

verbis  beati  Cyrilli  ostendimus  quomodo  naluralitcr  Dci  iu  fide  nobis  introducere  volucrit,  vidcal  an  lo- 

facta  credatur,  hahet  lector  dc  eadcm  re  •>  beaii  llie-  ^  cuin  inveniat.  Beatus  Cyrillus :  t  Libel,  ait,  eum  per- 

ronymi  satis  politain  et  cuiiclcatam  scnlentiam,  cum  contari    uiruni   unitatem   Yerbi    ad    bumanitatem 

dc  illo  diviua:  Scripturx  loco  agerct, ubi  dictum  csl  :  Verbi,  sive  ad  sanctum  corpus  animatum  inlclligi- 

1'oitam  iuimicitias  inicr  te  et  iutcr  mulieiem,  ct  intcr  biliter  factam  dicat  sccundum  vcrilatcm,  an  polius 

sciiicn  luum  et  scmen  mulieris.   Ipsa  luum  calcabit  cum  aliis  simul,  et  ipse  secundum   copulationcm, 

caput,  el  ttt  incidiaberis  calcur.eo  cjus  (Gen.  m,  15).  quas  per    habiludincm   cst   scrmo    docibilis  et  in- 

«  Nonne,  inquil,  conspicis,  tionue  considcras,  qitod  exislcntis  forin;c  ad   incxistcntcm  cl  divinam   for- 

ja:n  ttinc  ilh  minabalur  in  Christo?  Alium  enim  inain.  I  Cnum   namquc  unitas  demonstravil,   et  in 

scmen  muliei  is,  nullum  prorsus  accipio,  nisi  illum  Q  duos  dividere  refutamus.  Nam  licct  faclum  est  caro 

qucm  Aposlolus  ail  factum  ex  muliere,  factum   in  Verbum    secundum  Scripluras,  attamen  cst  cliam 

carne,  illuin,  qui  ul  evangclista  refert,  loseph  lilius  sic  filius  unigeuilus  secundum  unilalem  veram,  quae 

putabatur  esse,  sed  non  eral,  illum  utiiiuc  qui  Ver-  ullra  meiitem  el  ralioncm  est.  Ipse  igitttr  unus  et 

butn  caro  facluni  est.  Nam  si  generandi  publicam  verus  Cbrisliis  Jcstis,   tanquam  pcr  instrumentum 

istam  et  naturalem  circumspicimus   rationem,  se-  proprii  corporis  opcratus  csl  sigua  divina,  et  non 

niina  non  habcnl  mulieres.  Deniquc  nulla  eoncipit  4  opcralum  in  eo.  i  Ilcm  Cyrillus  :  c  Dominus  noster 

sinc  viro.  Ac  per  boc,  quoiiiam  jam  ttinc  in  Adain  Jestis  Chrislus  unus  ,  inquil,  et  solus  verc  Filius 

sftiiien   buinuna:   generalionis  esset  transgressioiic  exislens  Dei  Palris,  caro  factus,  ct  principat  om- 

vitialum,  semen  coeleste  promiltitur,  ut  Aiiostolus  nium  simul  cum  proprio  gcnitore,  flcciiturquc  ci 

scntit,  non  ex  coiTiiplionc  viri,  sed  cx  Deo,  quod  omne  genu  ccelestium,  terrestrium  el  infernorum,  et 

tamcn  caro  fieret  iu  muliere,  et  elementa  prima  illa  confiletur  omnis  lingua,  qitia  Dominus  Jesus  Christus 

corporea  subslanli;e,  id  est,  buraoris  ct  sangiiinis,  iu  i»  gloria  esl  Dei  Palris.  Est  igitur   ipsc   Dominus 

ipso  sibi  vasculo,  in  quo  ipsa  clcmciita  sita  sunt,  quidcm  omnitim,  sceundum  quod  intclligitiir  cl  cst 

iialuralitcr  aptaret.  >  c  Dcatus  quoquc  Augustinus  :  Deus  ,  licel  non  sinc  carne  post  inhumanationcni. 

•  llla  enim  natura,  inquil,  qua:  semper  genila  manet  D  lpse  vero  rursus  nec  Deus  ncc  Dominus.  Est  cnim 

cx  Patre,  nostrain  naturam  sine  peccalo  susccpil,  ut  absurdissimura  ,  magis  autem  omni  impietate  vcrc 

nascereliir  cx  virginc.  Neque  enim  natura  seterna  »  complclum  ,   ita  saperc  vel  dicere.  »  llcra^  ipsc  : 

alque  divina  leniporaliler  concipi  et  tcmporaliter  <  Dispcnsationis  Unigeniti  cum  carne  sacramentum, 

nasci  ex  nalura  liumana  ullatcnus  posset,  nisi  secun-  a   nobis  jam  factis  ,    iiunc    nibilominus  coptilarc 

dum  suseeptionem  veritalis  bumanx  veram  lempo-  sermonibus  dignum  cst,  cl  eos  uon  sine  dccenti  ra- 

BALUZII  NOT^:. 

»  Sun  morte  vivifiearet.  Ex  sermone  7S  in  appen-  Verum  hanc epistolam  non  esse  Hieronymi  conten- 

dice  Seniionuin  sancli  Aiiguslini  :  i  Hoc  fecit  Domi-  dunt   viri  eruditi.   Agoburdus   non    duLiilabal   quin 

nus  noster  Jesus  Christus.sua  paupertate  nos  ditans,  csset  Ilicronyiiii. 

sua   bumilitate  nos  sublevans,  sua  iufirmitate  nos  «  Beattts   Auguslinus,  in  Iibro  nimirum  l)e  Fidc 

sanans,  sua  morle  uos  vivificans.  i  ad  Petruni.  Sed  hunc  .librum  non  esse  Auguslini, 

ij  Beati  llieromjim  senlenliam.  Sumplus  est  bic  lo-  sed  Ftilgeulii  Rnspensis  episcopi,  jaili  ostcnsum  cst 

cus  ex  cpistola  7  ad  amicum  xgrotum  de  viro  per-  «  viris  crudilis. 
feLto,  ipiae  edita  csl  tom.   IX   opertira  Ilieronymi. 


49  LIB.  ADV.  FELICEM  LT.GELL.  50 

lione  nionsliare.  »  Etposl  paiica  :  «  Cum  Nestorius  A  dcitalis  inseparahilis  pcrmancl,  ubi  habebunt  locum 
igitur  ita  scripserit  ile  Cbristo  :  Ergo  qui  passus  cst 


pontifex  misericors,  nam  vivilicalor  ejus  qui  passus 
csl  Dcus,  ct  Deum  Cbristi  Dcum  Vcrbum  nominavc- 
rit,  adjecerilquc  liis  :  Erat  autem  ipse  et  infans,  ei 
infanlis  Dominus,  non  aflirmamus,  quia  non  dccen- 
tior  natu  ,  magis  aulem  iinpic  nimis  ejus  verba 
prolata  sunt.  Si  cnim  Deus  est  Christi  cx  Deo 
Palrc  Vcrbuin,  duo  modis  omnibus  crunt,  ct  indu- 
bitanter.  Quomoilo  autem  inleiligilur  et  iufans  ipse, 
clDomiiiiis  infaniis?  Non  crgo  dicitur  ct  Deus  sui- 
met  ipsius,  ct  Dominus  Emmanucl,  si  est  idem  Dcus 
simul  el  bomo,  lanquam  iuliumanatum  et  incarna- 
lum  Dei  Verbum.  > 
XXII.  Realus  quoque  Aiiguslinus  :  i  Ego  eniin, 


tui  modi  ? 

XXIII.  Iiem  bealus  Auguslinus  .  «  Filiorum  num- 
que  alii,  inquit,  sunt  adoptivi,  alii  nalurales.  Ili,  quia 
geniti  ab  inilio ,  lilii  semper  ac  proprii.  Illi,  primo 
alicni ,  post  fdii ,  ciim  pcr  adoptionem  in  familiam 
videantur  adscisci.  Quibus  crgo  comparandus  cst 
Filius  Dei  ?  Si  adoptivis  ;  cril  apud  Patrem  similis 
nobis.  Si  propriis  ;  cx  subslanlia  exslitisse  diccndus 
cst  geniloris.  >  Eece  bealus  Aiigustinus  aperlcdocet, 
quia  "  adoptari  in  lilio  non  polesi,  nisi  qui  anlea  ex- 
stitit  alienus  ;  nec  poiest  quisquara  per  adoplionem 
aceipere  palrem,  nisi  qui  habuit  proprium.  Tu  qui 
duobus  modis  unicum  Doiniiiqm  prxdicas  cssc  (iliuni 
Palri ,  id  cst,  proprietatc  cl  adoptiooe,  ostcndc  ex 


inquit,  Salvalorem  nostrum  non  divido,  non  con-  B  iHa  parle  qiia  adojjtivus  cst.  quein  babuit  propriun 


fundo,  nc  aut  incorporcam  et  imaginanam  carnem, 
aul  carnalem  et  mortalein  pra:dicem  deiiaicm.  Non 
srparo;  nc  Dci  Patris  unam  secundum  carncm,  et 
alteram  secunduiu  majestalem  inlrodiirerc  vidcar 
prolcm ;  quia  idem  Oei  Filius  et  sine  inilio  proecs- 
sit  cx  Palre.et  secundum  lcmpus  nasci  cst  dignalus 
ex  Virgine.  Impassibilis  in  suo ,  passus  in  nostro, 
dum  inicomprchcnsibilem  majestalem  velut  quod- 
dam  indumenliim  camis  vcslirecsl  dignatus  ex  ulero. 
Mcdiatoris  una  pcrsona,  non  una  substantia  ;  una 
inquam  persona,  nc  sit  non  unus  Ghristus  ;  non  una 
snbstanlia  ,  nc  mcdialoris  dispcnsalione  submota, 
aut  Dci  tanliim  dieatur  aut  bominis  lilius.  >  Etpost 


aut  ostende  fuisse  illum  antequam  adoplarclur;  sicut 
bcatus  Augustinus  adoptivos  distinxit  a  propriis. 
Itcm  beatus  Aii^guslinus  [In  Encliir.  eap.  5ii) :  <  Pro- 
inde,  ait,  Cbrisliis  Jesus  Dei  Filius,  Deus  est  el  bomo. 
Deus  ante  omnia  soeeula,  bomo  in  noslro  saecnlo; 
Dcus,  quia  Dei  Verbuni :  Dcus  cnim  erat  Verbum. 
Hoino  auiem ,  quia  in  unitatem  pcrsonae  accessit 
Verbo  anima  rationalis,  et  caro.  Quocirca  in  quan- 
tum  Deus  est,  ipsc  ct  Paler  unum  sunt :  in  quanlum 
aulem  bomo  csl,  Paler  major  cst  illo.  Cum  cnim  cs- 
set  nniciis  Dei  Filius ,  non  gralia ,  sed  nalura ,  nt 
cssctcliam  plenus  graiia,  faclus  cst  ct  boniinis  filius, 
ipsc  idcm  utrumquc  cx  ulroque  unus  Christus.  >  Si 


pauca  :  «  Qnibus  in  uiiain  personam  incomprebcnsi-      aliquando   bcatus  Augustinus  debuissct  pracdicarc 
bili   mediatoris  dispcnsalionc  conjunctis  ,  servavit   '  Dominum  nostrum  gralia  essc  Filium  Patiis  sceun- 


singulis  propria,  sed  conjuiixit  propriis  alicna.  Ser- 
vavil  propria,  dum  uon  aiuisit  iuimensitalein  divi- 
nilalis,  el  infirmitatein  non  rcspuit  camis.  Con- 
junxit  propriis  aliena,  dinn  idem  atque  inseparabilis 
Chrislus,  et  propiio  carnis  occiditur,  ct  proprio  dei- 
talis  apud  inferos  non  lenetur.  Proprio  earnis  gusla- 
vit  vila  morlcm,  proprio  dcitalis  perpcluam  reddidit 
carncm.  Non  ergo  reele  dicitur,  In  Filio  Patcr  csl 
passus  ;  quoniam  in  carne,  qu:c  ci  non  csl  cum  Pa- 
tre  communis,  passus  esl  lilius.  Itaqne  glorificata 
est  caro  majeslatc ,  duni  majcstas  humiliala  dorc- 
tnr  in  carnc.  Scd  ulrumquc  non  dc  duobus  Christis, 
sicul  putas,  scd   dc  uno  alqtic  eodem   ipso,  quein 


diim  buinaiiilalem  ,  in  bac  sentcntia  babcrel  preei- 
puum  et  congruum  locum.  Diccns  ergo,  Cum  cuim 
ettel  unicus  Dci  Filius,  non  gratiu,  sed  natura,  ad- 
jungcrct  ut  esset  ctiam  filius  gratia,  faclus  csi  et  ho- 
minis  filius.  Non  autem  dixit  ila.  Sed  ail,  l't  cssel 
ctiam  plenus  gratia,  factus  est  el  hominit  filius.  Qua 
aiilcm  rationc  dicat  cum  factura  filium  hominis,  pro- 
pterea  ut  esse  possct  plenus  gratia,  in  subscquenli 
senteiitia  diligenter  exponit,  diccns  :  «  Hic  omnino 
granditer  ct  evidentcr  Dei  gratia  commendatur.  Quid 
cnim  nalura  humaiia  in  bomine  Cbristo  mcruit,  ut 
in  unitatem  pcrsoiia?  unici  Filii  Dei  singnlaritcrcsset 
assnmpta?Qu:«  bona  voluntas,  cujus  boni  propositi 


posl  parlum  Virginis  Denm  el  bmninem  novimus,  ~  studium,  quaj  bopa  pr.ccesseruiil,  quibus  mererctur 


nos  certum  cst  pRcdicarc.i  Eccc  bealus  Aiigustinus 
asscrit  quia  qui  Salvalorem  nostrum  confundit,  aut 
iiicorporcam  cl  imaginariam  carncm,  aut  carnalem 
ct  niorlalem  pi-sedicat  deitatcm  ;  qui  vcro  separat 
unain  seciindum  carnem,  et  aitcram  sccuiidum  ma- 
jestatem  Dei  Patris ,  inlroducere  videtur  prolem. 
Certum  cst  ergo  separare  lc  Salvatorem  noslrum 
qui  duos  modos  lenes  filiationis,  ut  aliter  sit  Filius 
secuiidmn  deitalem,  ct  aliter  secundum  carncm. 
Qnod  si  unus  alque  idcm  esl  inscparabilis  Deus  et 
lioino  qui  el  proprio  carnis  occidilur,  ct  proprio 


iste  bomo  una  fieri  pcrsona  cum  Dco?  Nunquid  an- 
tea  ftiit  bnmo  ;  ct  boc  ei  singularc  benefieiuni  prae- 
stitum  est,  cuin  singulariicr  promereretur  Deum? 
Nempe  ex  quo  bomo  coepit  csse,  non  aliud  ceepil  essc 
qiiam  Dei  Filius  ;  ct  boc  unicus,  et  propter  Deum 
Verbuin,  quod  illo  susccpto  caro  factuni  cst,  uliquc 
Deus ;  ut  queraadmodum  est  una  persona  quilil  et 
bomo,  anima  scilicel.  ralionalis  cl  caro,  ila  sit  Chri- 
stus  una  pcrsona,  Verbum  ct  honio.  Undc  naturre 
humanse  lanta  gloria ,  nullis  pracedentibiis  mcritis 


sinc  dubitatione  graluila,  nisiquia  magna  hic  etsola 
BALCZII  NOT.E 
«  Adoytaii  in  Iilio.  lta  codex  volus.   Ft  niani-      rlus  peccat  ln  regulas  grammalicae,  sic  arbitrali  su- 
festum  csl  lcgilimam  esse  cmcndationcm  Massoni,      mus,  relinendos  qunque  islos  crrorcs   ob  rcveren- 
<|i;i  cdidit  in  Filium,  Scd  quia  frequcnter  Agobar-      tiani  viri, 


51  S.  AGOBARDI  LPISCOPI  LICDINENSIS  52 

Dci  gralia  fldeliler  ac  sobrie  cunsideranlibus  eviden-  A  inde  diclns  esl  esse  venlurus,  sic  hodieque  in  coeli 
ler  ostenditur;  ut  intciliganl  bomines  per  eaindcm 


gratiam  se  justilicari  a  peccatis  pcr  quam  factum 
cst  ut  homo  Christus  nullum  posset  habere  pccca- 
lum?  Sic  ejus  matrem  angelus  salutavit,  quando  ei 
futurum  nuntiavit  hunc  partum.  Ave ,  inquit,  gratia 
plena  :  et  paulo  post,  Invenisti,  inquit,  gratiam  apud 
Dominum.  Et  hxc  quidcm  gralia  plcna,  et  invcnissc 
apud  Deum  gratiam  dicitur,  ut  Domini  sui,  imo  Do- 
mini  omnium,  matcr  essel  virginilatc  servata.  »  Et 
post  pauca  :  «  Verilas  quippe  ipsa ,  unigenitus  Dci 
Filius,  non  gratia  ,  sed  natura  ,  gratia  suscepit  ho- 
minem  tanta  unitate  personx,  ul  idcm  ipse  essct 
eliam  hominis  filius.  i  In  hoc  eliam  loeo  ubi  dicit 
Dei  Filiusnongratia,  scd  natura,  poterat  subjungere, 


regiune  persistit ,  diceute  Aposlolo ,  in  quo  habitat 
omnis  pteniludo  divinitatis  corporaliter.  Et  certc  de 
co  dicit  quod  nunc  est  ipse.  Ergo  ille  est  minimus 
qui  credit  in  Christo,  qui  in  hujusmodi  Christura 
credit,  qui  in  inlegruni  Christum  credit,  non  in  se- 
mi-Chrislum,  et  ideo  non  Christum ,  quia  Chrisius 
non  nisi  inleger,  intcger  autem  non  nisi  hujusniodi.  > 
Ecce  el  beatus  papa  Syiumachus  loium  Clirislum 
dicit  vcraciler  Deum  csse,  ct  totum  homincm.  Si 
ergo  lotus  veraciter  Deus,  lotus  utique  verus  Deus, 
etproprius  Filius  Dci;  quia  tota  generatio  dedit  no- 
men  lilio,  non  medio,  ut  vult  Felix,  quanquam  nec 
humanitas  sil  de  substanlia  Patris ,  nec  divinitas  de 
substantia  matris.  Sed  quia  Verbum  Dei ,  unius  cum 


gratia  etiam  factus  est  Filius  Dei,  suscipiendo  homi-  B  Palrc  subslanlix,  in  uuitale  personx  sux  suscepil 

ntm,  si  eum  gralia  Filium  Dei  Palris  secundum  hu- 

roanitatem  esse  deberemus  credere.  Sed  non  dixit 

aliquid  lale.  Imo  ait :  Gratia  suscepit  hominem.  Qui 

suscepit;  utique  Filius  Dei  Yerbum  Dei.  Cerle  gratia 

suscepit  hominem.  Misericordia  factus  est  homo ; 

quia  misericordia  natus,  non  conditione  ;  misericor- 

dia  mortuus,  non  debilo.  Nunquid  hic  aliquid  refe- 

rimus  ad  Patrem ,  ut  dicere  possimus  gratia  esse 

eum  Filium  Dei  Patris?  Nam  siculcredere  debereraus 

gratia,  adoptione,  vcl  assumptionc,  aut  quidquid  se- 

cundumhxcdici  potest,  Filium  Dei  secundum  huma- 

nitatera,  supra  fuisset  beato  Augustino  ad  proferen- 

dum  aplissimus  locus,  ubi  dixit  de  homine  assumpto, 

«  nempe  ex  quo  esse  homo  cocpit,  non  aliud  coepit 

esse  quam  Dei  Filius,  i  ut  adderet,  gralia,  adoptione, 

eleclione,  aut  aliquid  hujusraodi.  Sed  non  fecit  ita. 

Quod  ergo  addidit ,  videamus  utrum  possit  ad  ista 

pcrtinere.  Ait  enim :  «  Nempe  ex  quo  homo  esse  coe- 

pil,  non  aliud  ccepit  esse  quam  Dei  Filius,  et  hoc 

unicus,  et  propter  Deum  Yerbum ,  quod  illo  susce- 

pto  caro  factum  est,  utique  Deus.  i  Ecce  beatus 

Augustinus  horainera  dicit  unam  factum  personam 

cum  Deo,  et  esse  Filium  Dei  unicum,  et  Deum.  Nub- 

quid  significavit  bic  nobis  ul  credere  eum  debearous 

non  verum  Filiura  Dei,  non  verura  Deum ,  sicut  Fe- 

lix  docet?  Certe  ego  puto,  quia  cura  diceret,  exquo 

esse  coepit,  non  aliud  cxepit  esse  quam  Dei  Filius,  pro- 

pterea  addidit ,  ct  hoc  unicus ,  ut  nos  eum  verum 


nostram  substanliam ,  non  erit  alio  modu  filius  posl 
humanitalis  assumptionem,  uisi  quo  eral  ct  ante  in- 
carnationem. 

XXV.  Ilem  bcatus  Augustinus:  «  In  terra,  inquil, 
erat,  ct  in  ccclo  sc  esse  dicebat,  el  quod  cst  majus, 
in  coelo  filius  bomir^s,  in  caelo  Filius  Dei ,  ul  uuam 
demonslraret  in  utraque  natura  personam  ;  et  in  eo 
quod  Dei  Filius  eral,  xqualis  Patri,  Verbum  Dei,  in 
principio  Deus  apud  Deum,  et  in  eo  quod  filius  ho- 
minis  erat,  et  assumens  animam  humanam  et  car- 
nein  humanam,  et  indutus  homincm  exiens  ad  ho- 
mines  ;  quia  in  hoc  utroque  non  duo  Cbristi  sunt, 
ncc  duo  filii  Dei ,  sed  una  persona ,  unus  Christus 
Filius  Dei ;  idem  unus  Christus ,  non  alius  homiois, 
ct  nlius  Dei  Filius  ;  sed  Dei  Filius  secundum  divini- 
latcni,  hominis  filius  sccundum  carnein.  Quis  autem 
nostrum,  qni  parum  sentimus,  aut  parum  sapimus, 
non  potius  ila  vellet  distinguere  :  Filius  Dei  in  coelo, 
et  filius  hominis  in  terra  ?  Sed  ne  sic  divideremus, 
et  i:a  dividendo  duas  personas  induceremus,  non 
ascendit  in  coclum  nisi  qui  de  coelo  descendit.  Quis? 
Filius  hominis.  Filius  ergo  hominis  descendit  de 
coelo.  Nonne  filius  hominis  in  lerra  factus  est  ?  Nonuc 
lilius  hominis  per  Mariam  factus  esl  ?  Sed,  o  homo, 
noli,  inquit,  separare  quem  volo  copulare.  Parum 
csl  quia  filius  bominis  descendit.  Chrislus  enim  de- 
scendit ;  idemque  filius  qui  Filius  Dci  est.  Sed  est 
in  ccelo  qui  ambulat  in  lerra.  In  coulo  erat,  quia  ubi- 


Filium  Dei  credamus,  et  totum  verum,   et  totura  jj  que  est  Christus  ;  idemque  Christus  ct  Filius  Dei,  et 

proprium,  non  medium  proprium ,  et  medium  ado- 

plivum, 

XXIV.  Si  autem  in  hoc  loco  inusitato  more  cgo 
alicui  loqui  videor,  quia  dico  totum  Dominum  ;  au- 
diat,  quisquis  iile  est,  similem  huic  scntcntiam  »  Sym- 
machi  paps  ad  Anastasium  imperatorem : «  Christus 
itaque  Deus  veraciter  totus,  et  totus  homo  est ,  sic 
conceptus,  sic  editus,  sic  conversalus  in  sxculo,  sic 
passus,  gic  apud  inferos,  sic  resuscilatus,  sic  cum 


filius  hominis.  i  Itera  bealus  Augusiinus  ait :  «  Prx- 
destinatus  est  ergo  Jesus,  ul  qui  futurus  erat  secun- 
dum  carnem  filius  David,  essct  lamen  in  virtute  Fi- 
lius  Dei  secundura  Spiritum  sanctiticationis  ,  quia 
natus  est  de  Spirilu  sancto,  et  per  Virginem  Mariam 
illa  ipsa  incfiabitiler  facta  hominis  a  Deo  Yerbo  sus- 
ceptio  singularis,  ut  Filius  Dei  essetfilius  hominis  si- 
inul,  et  filius  hominis  propter  susceptum  hotninem, 
ct  Filius  Dei  propter  suscipientcm  unigenitum  Deum 
veraciter  et  proprie  dicilur,  ne  non  trinitas,  sed  qua- 


discipulis  apparens,  sic  elevatus  in  coelum,  sic  ex- 

BALUZI!  NOTiC. 
•  Symmachi  papce ,  in  Apologetico  ad  Anastasium      habet,  sic  legiliir  in  epislola  Symmachi :  Ergo  tlle 
iinperalorem.  Sed  paulo  aliter  legitur  hic  locus  apuvl      est  minimus ,  qui  sic  cvedit  in  Christum,scd  et  hujus- 
Symraachitm,  quam  apud  Agobardum.  Pro  his  eniin      nwdiin  Christum  credit,  qui   iu  integrum  Christum 
vcrbis,  Erqn  ille  esl  minimus,  etc,  qux  Agnbardus      crcdit,  elc. 


55 


LIB.  ADV.  FELICEM  LRGEl.L 


M 


ternilas  erederetur.  Praedeslinata  est  natunc  isia  A  stus,  unaque  persona.  Quis  enira  sacrilcga  opinioue 


humanac  tanta  et  tam  celsa  et  summa  sulneetio,  ut 
quo  atlollerelur  altius,  non  haberct ;  sicut  pro  nobis 
ipsa  divinitas  quo  usque  se  deponeret ,  non  habcret 
humiliits.  >  llem  beatus  Aiigustinus  (De  Civ.  Dei,  I. 
i ,  c.  15) :  i  Hi  sunt  filii  Dei  quolqiiot  Spiritu  Dei 
agunlur,  sed  gratia,  non  natura.  Ltiicus  enim  natura 
Dei  Filius,  propler  nos  misericordia  factus  est  homi- 
nis  filius,  ut  nos  natura  filii  hominis,  filii  Dei  per 
illum  gralia  fieremus.  Mancns  quippe  illc  immula- 
bilis,  naturam  nostram ,  in  qua  nos  susciperct,  sus- 
cepit  a  nobis,  et  tenax  divinitatis  sua\  nostne  inlir- 
mitalis  particeps  factus  esl ;  ut  nos  in  mclius  eom- 
mulati ,  qtiod  peccatores  morlalesque  sumus,  ejus 
immortalilatis  et  justitix  participatione  amitlamus  ; 
ct  quod  in  natura  nostra  bonum  fecit,  impleti  summo 
bono  in  ejus  naturae  bonitate  servcmus.  Sicut  enim 
per  umim  hominera  peecantcm  iu  boc  lam  gravc 
malum  devcnimus,  ita  pcr  unum  hominem  euradem- 
que.  Dcim  justificantem  ad  illud  boiiuni  tam  subtile 
vcnimus.»  Item  beatus  Hieronymus  :  <  Propbeta  ait : 
Virya  lua  et  baculus  luvs  ipsa  me  consolala  sunt. 
Virga,  mater  csl  Domini ;  ex  qua  baculus  isle,  fesso 
jam  pcr  aetatem  mundo  qui  cum  suslentaret,  exiit. 
lllttm  crgo  in  Virginis  uterum  delapsum ,  ut  totam 
redcmptionis  nostrae  historiam  retexaraus,  partu  ef- 
fusum  horainem  se  exhibuisse  pro  homine ,  el  crea- 
turam  suam  se  de  Crcatore  fecisse,  illura  formam 
servi  accepisse,  exinanisse  se  potestalis  voluntate, 
non  natura  deitatis,  per  quam  non  poteral  non  esse 
quod  fuerat,  illum  malcdicla  pro  salutaribus  meruissc 
miraculis,  illum  spula,  illum  palraas,  illum  coronam 
spineam ,  illum  postremo  crucera  pro  nobis  fuisse 
perpessum,  illum  inferna  penelrasse,  illum  die  tertia 
resurrexisse  in  id  corpus  quod  cruci  fuerat  afiixum, 
illum  hominem  Deum  post  mortem  ,  mortis  coelum 
petiisse  viclorem,  sedere  ad  dexteram  Dei,  venturum 
suo  tempore  ad  judicium  faciendura,  illum  Spiritum 
Dci  pcr  sanctorum  suorum  quotidie  ora  celebrari. 
Hj>c  cogitasse ,  vixisse  est,  haec  meditalio,  partus 
est  animse  ;  in  haec  relabi  vcl  recurrere,  cum  Do- 
miiiojungi  est,  et  cum  ipso,  per  haec  humiliari  est, 
cum  ipso  pati  est ,  cum  ipso  mori  est ,  cum  ipso  est 
ctiam  suseilaii.  i 

XXVI.  "  Bealus  quoque  Vigilius  :  «  Nos  umim,  in- 
quit, Christutn  eumdcmqueDei  Filium,ct  hominis  fi- 
liura,  non  duos  profitemur,  el  ita  Yerbum  inlra  Vir- 
ginis  uteri  secreta  carnis  sibi  initia  consevisse ,  id 
est,  vere  incarnatum  fuisse  ,  ul  tamen  Verbi  natura 
non  mutaretur  in  carnem  ;  itemque  carnis  naluram 
ita  per  suscipientis  commistionem  in  Vcrbi  transisse 
personara,  ut  non  tamen  fuerit  in  Vcrbo  consumpta. 
Manet  cnim  utraque,  id  est,  Verhi  camisque  naiura ; 
cl  ex  his  duabus  hodieque  mancntihus  umis  est  Chri- 


indulus,  co  usque  dcsipiat,  quis  in  tam  abruptum 
erroris  barathrum  seraetipsum  injiciat,  ut  Filium 
Dei  sine  sua  propria  carne,  quam  in  sacrse  Yirginis 
ulero  ineflabili  socielatis  per  se  mislionc  ita  sibimct 
adunavit,  ut  et  Yerbum  homo,  el  homo  Dcus,  idem- 
quc  unus,  non  mulatis  gcneribus  naturae  fieret,  negel 
hodie  sedere  ad  dexteram  Patris,  venturumque  judi- 
care  vivos  et  mortuos,  cum  ipsura  Dominnm  dixissc 
non  nesciat,  Cuni  venerit  filius  hominis  in  gloria 
Patris  sui  ?  >  Itera  ipse  :  <  Nam  cum  Jesus  Cltrislus 
non  Yerhi  sed  carnis  proprium  sit  nomen ,  cl  Deus 
proprium  Verbi  non  carnis  conslet  esse  vocabulum; 
tamen  el  Verbum  propter  carnein  suam,  homo  Jesus 
Christus  ;  et  caro  propter  Yerbum  Deum,  Deus  Vcr- 

"  buin  est.  >  Uem  ipse :  «  Diversuin  est  inilium  non 
habere,  et  ex  initio  subsistcre  ;  mori,  et  mori  non 
posse.  Et  tamen  sicut  ipsi  Christo  proprium  est 
utrumque,  ila  non  ipsi,  sed  in  ipso  est  utrumque 
coramune.  Si  enim  dicamusquia  ipsi  eslcommune, 
necesse  est  ut  exigatur  a  nobis  dare  et  osteudere 
alium,  cum  quo  sit  ei  hoc  ipsum  coinmune  :  quae 
professionis  necessilas  in  Nestorii  vergil  inipium 
dogma.  Melius  igitur  el  calholice  dicimus  iu  ipso,  et 
non  ipsi,  esse  commune  :  et  nielius  ipsi,  ct  uon  in 
ipso  ,  dicimus  proprium  esse.  Ergo  prnprium  est  illi 
mori,  qui  propler  naiuram  Verbi,  mori  non  potcst. 
ltem  propter  ineflabile  mysteritim  unius  persouae, 
utrarumque  nalurarum  communis  in  ipso  luil  mor- 
lalitas  carnis  Verhi  nalurae,  qu;e  mori  non  potuit,  et 

"  coramunis  iu  ipso  est  iraraortalitas  Verlii  natune 
carnis,  quae  niorli  succubuit.  Ergo  sicut  illi  mori  ct 
non  mori  ex  ulrisque  naturis  est  proprium ,  ita  com- 
mune  est  iu  ipso  utrisque  naturis,  quod  illarum  est 
proprium.  > 

XXVII.  Sanelus  Hilarius  confessor  :  «  Natus  ergo, 
inquit,  unigenitus  Deus  ex  Yirgine  bomo  secundum 
plenitudinem  temporum,  in  seinetipsura  provcclurus 
iu  Detim  hominem ,  hunc  per  omnia  evangelici  ser- 
monis  moduui  tenuit ,  ut  sc  Dci  Filiuin  crecli  doce- 
ret,  ethominis  filium  praedicari  admonerel;  locutus 
et  gerens  homo  uiiiversa  qiue  Dei  sunt  loquens,  dcin- 
de  et  gerens  Deus  univcrsa  qua;  hominis  stint :  ita 
tamen  ut  ipso  illo  utriusque  genere  sermonis  nun- 
quam  nisi  cum  significalione  cl  hominis  locutus  et 
Dei  sit.  >  Ecce  aperte  beatus  Hilanus  dicit  Domi- 
nuni  nostrum  Jcsum  Christum  doeenlem  in  synago- 
gis  et  ubique  hunc  modura  scrmonis  per  omnia  le- 
nuisse,  ul  sc  Dei  Filium  credi  docerct,  ct  ulique  ve- 
rum  :  quod  si  verum ,  et  proprium  :  alioquin ,  quare 
ex  illo  tempore  non  sunt  inventi  qualuor  modi  qui- 
bus  crederctur,  duobus  videlicet  Patri ,  et  duobus 
inatri?  Beatus  auiem  >■  Proculus  Conslantinopolita- 
ims  episcopus  ,  cum  cxponeret  verba  Apostoli  ubi 


BALliZH  iSOT^. 


"  Bcatus  Vigilius.  Thapscnsis  in  Afiica  episcopus. 
Asseulior  enini  lubens  crudilissimo  viro  Pe!ro  Fran- 
cisco  Chiffletio  presbytero  e  Soeietatc  Jesu,  qui  cdi- 
lis  nuper  ar  vmdicaiis  Vigilij  hujiisce  lucubrationi- 
bus,  ostendit  eum  luisso  episcopuin  Thapsensem, 


quaecivitas  erat  Africie  in  provincia  Byxacena.  Vidc 
Sirmondum  in  notis  ad  Theodulfum  pag.  277. 

b  Pruculus  CP.  episcopus-,  in  epistoia  ad  Arme- 
nlos,  ex  qua  hunc  quoque  iocuni  laudal  Alcuinus  i:i 
lib.  iv  adversus  Felieem.  <  Dequa  senlcntia,  inquit, 


55 


S.  AGORARDl  EPISCOPI  LUGDUNENSIS 


56 


loquilur  dc  Jnil;cis  (Hom.  ix,  !>)  dieens  :  «  Quorum  A  sibilis  splendor  Patris,   lomcn  cx  Iuminc,  consnb- 


Patres,  ex  quibus  Christus  secundum  earnetn ,  «7««  cst 
sitper  omnia  Dcus  bencdictus  in  sa'cula ,  ait  :  Hacc 
Panli  vcrba ,  quam  sulircptionom  caliimnia;  corum 
qui  prava  diligunl  habcrc  mittunt!  Dixitcnim  Chri- 
slum  ,  ut  ostendat  quoniam  secundum  veritalcm 
Dcus  factus  est  homo.  Dicit  cum  ex  Judncis  seeun- 
dum  carncm  ut  insinuct  quia  non  cx  illo  temporc 
quo  est  incarnatus  cxsistat.  Dixit  cum  qui  cst,  ut 
cum  sine  initio  dcclaret.  Dixit  eum  super  omnia,  nt 
lotius  creatura  Dominum  pncdicct.  Dixit  cum 
Oeum,  ne  passionibus  habiluqiic  traducti  intemera- 
tam  cjus  audeamus  negare  substantiam.  Dixit  bene- 
dictum  ,  ut  adorcmus  cum  tanquam  omnipoientem 
suppliciter,  nec  ut  conscrvum  calumniis  appctamus. 


stantialis  Patri ,  consimilis  ci ,  sequalis  per  omnia, 
invisibilis  ut  Palcr,  immcnsus,  incircumscriptus, 
omnipotens,  crcans  omuia  cum  Patrc  ct  Spirilu  san- 
cto,  factor,  vivificans  quos  vult,  sicut  el  Pater,  cli- 
gens  cuin  Palrc  qnos  vult,  prxdcslinans  cum  Patrc 
qnos  prxscit,  sanctificans,  dcificans,  glorificans  quos 
vult,  ct  rcliqua  his  similia  plurima.  Acccdcnlia  vcro 
illi  sunt,  bomo,  infans,  pucr,  adolcsccns,  juvcnis, 
minisler  lcgis,  scrvus  Patris,  ininor  Palre,  subjc- 
ctus,  frater  clcctorum ,  parliccps  corum ,  cohicres, 
propinquus  illorum,  conformis.consimilisper  omnia, 
cxcepto  pcccato  ,  mcdiator  Dci  ct  bominum,  pro- 
pheta,  cvangclista  ,  apostolus,  saccrdos  ,  ponlifex. 
1 1  i-o  omnia,  ct  his  similia  acccdcntia  sunl  illi  secun- 


Dixlt  cnm  in  sxcula,  ut  demonstret  quod  is  qui  nos  B  dum  dispcnsationem  carnis ,  non  propria  sccundum 
vcrbo  creavit,  pro  sua  divinitatc  jugi  a  nobis  hono-      polcstatoni  dcilatis.  » 


re  cclcbrctur.  Habentes  itaquc  Cbristum  cl  exsistcn- 
lcm,  ct  Dcum ,  et  bencdictum  in  sxcula  ,  veneremur 
cum  Deum  et  Dominnm,  diccntcs  asscrtoribus  cx- 
terorum  dogmalwm  ,  Si  quis  spiritnm  Christi  non 
habet,  hic  non  cst  ejus.  1 

XXVIII.  Itcrum  intcrrogat  Fclix  diccns  :  <  Quid 
dilTert  inier  propria  naturaiiaqiic  nomina  divinita- 
tis  in  uno  Filio  Dot ,  alquc  acccdcnlia  humanitatis 
ejus  ?  1  Respondetque  subjungens  :  1  Hoc  diffcrt, 
quod  in  divinitatc  sicut  verus  cst  Filius  Dci,  ita  et 
vcrus  Dpus.  In  humanilatc  vcro  sicut  verus  est  ho- 
mo,  ila  vcrus  est  Filius  hominis.  1  Videtur  mihi  Fe- 
lix  rcm  in  hoc  loco  fecisse  ridirulosam.  Differentii 


XXIX.  Eccc ,  ut  lcctio  ipsa  demonstral ,  Fcli» 
apcrte  lestalur  hxc  nomina  secundum  dispcnsatio- 
nem  carnis,  non  cssc  propria  sccundum  polestatem 
deitatis.  Si  caro  ipsa  propria  dicilur,  ct  cst  Vcrbi; 
qnare  carnis  nomina  non  cruni  propria  ci  cujus  cst 
caro  ipsa  propria?  Ut  milii  vidctur,  intcllcxit  Fclix 
quod  ista  nomina,  idcst,  homo,  infans,  pucr,  apo- 
slolus  ct  ponlifcx  ,  non  csscnl  Domiui  ct  Salvaloris 
noslri  ,  nisi  incarnarelur  :  quod  ulique  verum  cst. 
Non  lamcn  intcllcxit  quod  postquam  incarnatus  cst, 
propria  facla  sint  Dci ,  quia  Ttcus  ipse  factus  csl 
hxc,  id  cst ,  Dcus  Vcrbum  factus  cst  bomo ,  infans, 
ct  puer  :  ipse  factus  cst  aposlolus  ,  ipsc  faclns  esl 


namqtie  nommuni  intcrrogavit  divinilalis  et  huma-      pontifex.  Scdquia,  ut  dixi,  bcnc  potuil  dicere  Fe- 


mtalis,  et  rcspondit  hoc  diflcrrc  quod  in  divinitale 
verus  sil  Deus  ,  et  in  humanilatc  vcrus  liomo.  Hoc 
non  est  diflerenlia  nominum  ,  scd  potius  separatio 
subslantiarum.  Nam  si ,  ut  ait,  divinilatis  nomen 
esl  Deus,  ct  humanitatis  homo,  debuit  utique  dicere 
quid  diflerat  intcr  ulrumquc  nomcn,  id  est,  Dcus  cl 
homo;  ct  ut  in  sequcntibus  ait,  in  divin.iate  unigeni- 
tus,  in  liumanitate  primogenitns,  dcbuit  ccrte  dicere 
quid  difleral  inler  unigcnitum  ct  primogenitum.  Sed 
ponamus  ipsius  Felieis  verba  quaj  prosequitur,  ul 
cx  ipsis  lector  cognoscal  quomodo  separando  nomi- 
na,  dividit  substantias  :  <  In  illa,  inquit,  Deus  snpcr 
omnia,  in  ista  vero  bomo  intra  omnia,  et  ut  brevi 


lix  quod  ipsa  nomina  non  sint  in  Domino  cx  natura 
divinitatis  ,  scd  cx  bumanilalis;  non  tamcn  bene  di- 
xit  quod  non  sint  propria;  quia  propria  facla  sunt, 
proptcr  carncm  propriam  qnam  assumpsit. 

XXX.  Nos  lamcn ,  quam  caulelam  sanx  fidci  in 
hac  rc.  lcnere  debcmus,  cx  xcrliis  Palrum  ostcnda- 
mus.  Rc.aliis  ilaqtie  Vigilius  cpiscopus  n  in  cxpugna- 
lionc  Accpbalorum  li:crelicorum  sic  dixit  :  <  Sicut 
illi  mori  el  non  mori  cx  utrisquc  raturis  csl  pro- 
prium ,  ila  commune  cst  in  ipso  utrisquc  naturis 
quod  illarum  cst  pioprium.  El,  ut  cxcmpli  gratia 
dixerim,  propriuiii  milii  est  notam  livoris  cujusqiic 
verbcris  geslare  in  corpore  mco  per  naturam  carnis 


compcndio  plurima  concludam,  in  illa,  id  est  in  cs-  n  mex;  et  proprium  mihi  est  hanc  camdem  nolam 
sentia  divinilatis,  Deus,  Dominus  ,  Patris  Verbum,  non  gcstarc  in  spiiilu  meo  pcr  naluiam  animx  mex. 
Patris  vcriias,  sapienlia,  virlus,  imago  Patris,  invi-      llcm,  proprium  mihi  cst  plagam  vcrbi,  ld  cst,  scr- 

RALLZll  NOTyE. 

Eamdcmcpistolam  laudal  riirsum  Alcuinns  in  libro  11 
adversus  Fcliccm,  et  Theodulfus  Aurcliancnsis  sub 
lincm  libri  I)i;  Spirilu  sancto 


bcatus  Proclas  Constantinopolitanus  cpiscopus  in 
cpistola  ad  Armenios  ila  ait  :  Apostolus  dixit  eum 
Christum,  ut  ostendat  quia  secundum  vcritnlem  Dens 
factus  est  homo.  Dixit  eum  qui  cst,  ul  eum  sinc  initio 
csse  declaret.  Dixit  eum  super  omnia,  ut  totius  crea- 
tura:  dominum  pra'dicet.  Dixit  eum  bcnedictum,  111 
ndoremus  eum  tunquam  omnipotentem  humiliter,  ncc 
nl  conservum  calumniis  appetamus.  »  Caelcruni  hanc 
Procli  ad  Armcnios  cpistolam  approbavit  Joanncs 
Autiochenus  cum  Orientali  Concilio,ut  docct  Facun- 
ilus  in  libro  1  pro  defensione  triiim  Capitulorum, 
cap.  I,  3,  etlib.  viii,  cap.  i  :  qui  et  in  lib.  u.cap.  2, 
Hncel  ex  Justiniano  camdcm  Procli  epislolam  suscc- 
ptam  confirmatamqucaChalcedoncnsiconcilioruisse. 


/n  cxpuijn.  acephator.,  id  csl,  in  liliro  v  adver- 
sus  Eutychclem,  cap.  8,ubi  dcfcndil  synodum  Clial- 
cedoncnsem.  Acephali  cnim,  xvo  Justiniani  Augusti, 
infcnsi  fucre  decretis  concilii  Cbalcedoncnsis.  Acc- 
phali  autcm  iidcm  cum  Eulyehianis,  ut  docet  Fa- 
ciiiiiIiis  Hermiancnsis  in  epistola  qnaj  a  domno  Luca 
Dachcrio  edita  cst.Quanqnam  illi  non  oinnino  scquc- 
bantur  dogiiia  Eutychclis ,  ideoque  Scmiculychianos 
vorat  idcm  Facunrius  in  libro  1  pro  dcfcnsionc  liium 
Capilulorum  cap.  5,  ct  lil).  iv,  cap.  5.  Vidc  Sirmon- 
dtini  iu  nolis  ad  librum  sccundum  Faciindi. 


57 


LIB.  ADV.  FELICEM  URGELL. 


58 


moncm  durum  gcstare  in  mente  mca  pcr  naturam  A  est?  Etiam  nunc  scrmo  hic  a  nobis  examinclur.  Si- 


anim.T  meoe,  et  propnum  milii  csl  camilcm  plagam 
non  portare  in  corpcre  meo  per  naturam  carnis 
mca;.  El  cum  sil  mihi  iitrumquc  proprium  ;  ct  cor- 
pori,  ct  animic  mcaj,  iitrumque  alicnum;  quia  ncc 
cnrpus  diirum  laclumve  sermonem  intelligit,  ncc  ani- 
ma  Hagelli  vnliicre  livescil.  Utruraque  lamcn  cora- 
miinc  cst  in  semetipso,  ct  aniina;  ct  corpori  mco  : 
quia  ncc  aniina  exlra  corpus,  a  quo  ei  scntire  pro- 
prium  fuerat,  senlit;  nec.  corpus  cilra  anirox  con- 
sortium  plagarum  indicia  geslavit.  Quod  ergo  pro- 
prium  railii  in  singulis,  et  alienum  est  singulis,  id 
communc  est  in  me  ipso  singulis,  quoil  proprium  cst 
singulis.  Et  taracn  cgo  ipse  unus  sum  in  ulrisque, 
in  me  ipso  communibus ;  cl  cgo  ipse  unus  suin  in 


quidem ,  sicut  ct  sapcre  cl  dicere  ipsi  prxsumuiit, 
lioino  assumptus  a  Dco  est ,  quomodo  patipcr  est 
factus  qui  assumptus  cst,  et  ullra  naluram  dignita- 
tihus  declaratus.  Glorificalus  est  cniin ;  autsinon 
cst  hoc  verum  ,  derogabitur  ab  cis  assumplioni 
lanquam  deporlanli  ad  minorcm  parlem,  ct  inlio 
ncsliorcra  mcnsuram  Iiumanitalis.  Scd  ila  sapcre 
dissonum  cst.  Ergo  non  est  pauper  factus,  qui  as- 
sumptus  cst.  Rcstat  enim  dicere,  quia  faclus  csl  in 
paupertatc  nostra,  qui  dives  cst  tanquam  Dcus.  » 
El  ilerum  :  <  Respicienda  itaque  sunt  non  illorum  f 
mnltiloqiiia,  scd  recta  et  immaculata  lides  evangclicx 
alquc  aposlolicx  sanclionis.  Dcus  csl  in  carne  ct  in 
sanguine,  lnimanitatisquc  mcnsuram  pcr  ca  quot.  liu- 


singulis  miliimct  ipsi  propriis.    Qu;e  cum  ila  sinl,  i>  raana  sunt  cognoscimus.  Millia  millium  cnini  angc- 


scries  nobis  divinarum  pcrcurrcnda  cst  litterarum, 
cl  plurima  testimonia  congreganda  ,  quiluis  dcmon- 
strctur  quam  sit  iinpium  cl  sacrilcgum,~Pa  qux  suiil 
propria  carnis  Chrisli ,  ad  nalurani  Verbi  pioprie- 
tale  referre,  et  qux  sunt  propria  Vcrbi  proprietale 
nalurx  carnis  ascribcrc  .  et  quam  sit  nihilominus 
impium.ca  qux  sunt  propria  carnis  pcr  cxceplio- 
nem  proprietatis  alicnarc  a  Verbo,  et  qux  sunl  pro- 
pria  Yerbi,  cadem  cxccplionis  Icgc  alienare  a  carnc ; 
cum  sil  eis  in  Cbristo  utruiUque  communc,  etCbri- 
stus  sit  utrumque.  » 
XXXI.  Felix  in  sola  bumanitate  dicit  Dominum 


loruin  sanctorum  ministrant  ci ,  cl  sacram  ejus  sc- 
dcni  circumslant  scrapbim.  Quia  vero  factus  cst 
bomo,  appcllatusquc  summussaccrdos,  non  lanquain 
majori  Dco  offcrcns  sacrificium ,  sed  sibimct  cl  Pa- 
tri ,  fidci  nostrx  ncgolialus  confessioncm.  «  Etilc-< 
mm  :  <  Intuere  siquidem  cum  immolantcm  quidcm 
sccundum  bumaniiatem  ,  assidenlem  vcro  sicut 
Dcum.  Quid  cnim  ait  licalus  Paulns?  Talcm  ponlifi- 
ccm  habcmus,  qui  sedet  in  dcxtera  scdis  majcstalis 
in  cxcelsis.  Scicntes  igilur  quia  cum  Dcns  essel. 
factus  cst  bomo,  cst  aulem  unus  atquc  idcm  filius, 
ipsi  omnia  tribuimus  lanquam  uui,  ct  dispensalioriis 


aposlolum  et  pontificcm  fuissc.  Beatus  autcin  Cy_-t-  non  iSn<>''avim,1s  modos ,  sensuum  virtutcm  artili- 
ryjius  contra  hoc  ila  docct ,  dicens  .-  <  Scriptura?  ciose  a,1>,,c  Prodenler  in  cjus  scmpcr  couverlcntes 
namque  divinilus  inspiralx  Dcnm  nobis  inhumana-  C  obcdicntiam.  • 


lum  prxdicanl  Eiumanucl ,  participalumque  carne  ct 
sanguine  proximc  noliis  Dci  cl  Patris  affirmanl  Ver- 
bum  factum,  hoc  esl,  hoinincm,  non  pcr  convcrsio- 
ncm,  seu  mulationcm,  sed  virlule  ineffahili  unifafis. 
Ideoqitc  Cl  unum  dicimus  Dominum  Jcsum  Chri- 
stiini,  unamque  fidem,  cl  unum  sanctum  baplisma. 
Qni  autem  a  dogmatibus  sic  reclis  reecdunt,  el  coc- 
tra  sacras  lillcras  diirum  atqnc  supcrbum  objiciunt 
sensum,  ct  lioc  solum  (|itod  benc  se  habcrc  arbilran- 
ttir  inspiciunt ,  bominem  vcro  assumptum  a  Deo 
Verbo  dicunl ,  sccundum  illud  puto  quod  perunum 
sanclorum  dictum  cst  prophelarum  :  Non  eram  pro- 
pheta  ,  ncquc  filius  prophelac  ,  scd  caupo  eraui  fii- 
cans  sicamina,  et  assunipsit  nie  cx  ovihus.   Et  sicut 


XXXII.  Felix  soli  divinilafi  tribuit  vivificalio- 
ncm ,  diccns  Domiiium  secundum  divinitatem  vivifi- 
cantera  quos  vult;  et  non  rccordans  quodctcaro 
vivificatoris  Vcrbi ,  vivificatrix  credenda  cst,  beato 
Cyrillo  doccnte  ita  •  <  Proprium  ergo  corpus  faclum  X 
diciiuus  Vcrbi,  et  non  hominis  alicujus  scorsttm,  ct 
separati  alterius  citra  etim  qui  inlcHigilur  Christus 
clFilius.  Sicut  aiitcin  propriuni  nosiruin  uniuscu- 
jusquo  dicitur  corpus  seorsum  cjus  cujus  cst,  ct  in 
uno  Christo  inlclligendum  ulique  exsislens  nostris 
corporibus  cognaium  sive  coiisubslanlialc.  Faclum 
cnim  cx  mulicre  proprium  ejus  ,  sic  ut  dixi  intclli- 
gitur  ct  dicitur.  Quoniam  vero  sccundum  naturani 
csl  cx  Deo  Palre  Verbum,  vivificalriccm  oslcndit 


ait  bcatus  David  ,  Suseipiens  mansuetos  Domimis.  "  siiam  earncm ;  idcirco  facta  csl  nobis  benedictio. 


Pcr  babilum  quippe  et  familiaritalcm  spiritalcm, 
taiiquam  in  volunlale  et  gralia  ct  sanctificationc, 
sicut  ct  nos  ipsi  adbxcrentcs  Domino,  unus  spirilus 
sumus,  sccundura  (|iiod  scriplum  est.  Scd  non  cst 
hoc  humanari  Dominum  ,  scd  neque  proxime  nobis 
rarne  cl  sanguine  participare  ,  scd  magis  proprium 
faccre  bomincm  ,  ct  non  sccundum  alium  raodum 
quem  dici  potcril  prophelas  cl  apostolos  cl  alios 
sanctos  omnes.  I  Putasne  sanctus  Paulus  seducebat 
sanclificatos  per  fidcm  apcrtissime  dicens  <lc  unige- 
nilo,  quia  cuin  essct  dives,  panper  cst  factus  pro- 
plcr  nos?  Absit.  Verc  nnmqucdicit  omnino  verit.v 
ti<  pr.cco,  qni  cst  divcs.  El  quomodo  pauper  fai  lus 


Vivificans  dcnique  dicebat  Cbrislus  :  Anien  dico  vo- 
bis :  Etjo  sum  panis  vivus  qui  de  ccclo  dcscendi ,  ct 
vilam  dcdi  mundo.  Et  rursus  :  Pauis  autcm  qucm 
cgo  dcdero,  raro  mca  esl  pro  mundi  vita.  El  itcrum  : 
Qui  mattdttcal  meum  carncm ,  cl  bibil  mcvm  sangui- 
ncm,  in  me  manet,  el  cijo  in  co.  »  Itcm  bcatus  Cyril- 
lus  :  <  Cli  ne  videar  cgo  solus  Vcrbi  corpus  pro- 
prium  nominare,  eliam  sanclorum  Patrum  volui 
Jioncrc  lestimonia  ,  tit  sciaut  adversarii  quia  inani- 
ter  nos  inclamant  sequentes  ubique  illorum  voces. 
Ait  iiaquc  famosissimus  noslcr  Patcr  et  episcopm 
Alhahasius  in  libro  i\e  sancta  Trinitate  :  Et  appa- 
rebat  qttia  non  crai  phantasia ,  scd  vcre  habcbai 


59  S.  AGOBARDI  EPISCOPI  LCGDUNENSIS  GO 

corpus.  Docebat  enim  Chrisluni  induentem  huma-  A  cuncta  Chrisli  Ecelesia  catholica  credil  et  confitc- 


nam  carnera  ,  hanc  cum  propriis  passionibus  ejus 
indui  totara;  ut  sicut  tolam  proprium  ejus  dicimus 
essc  corpus,  ila  et  corporis  passiones  proprix  solum 
cjus  dicartlur,  licet  non  conlingerent  secundura  divi- 
nitaicm  ejus.  > 

XXXIII.  Intcrrogat  Feliv  dicens  :  <  Recurrunt 
propria  nomina  ad  accideutia,  seu  accidentia  ad  pro- 
pria,  an  non?  •  Respondet :  «  Recurrunt.  »  loterro- 
gat :  «  Quo  ordinc?  »  Rcspondet :  «  Proplcr  singula- 
ntalera  personx,  in  qua  divinilas  Filii  Dei  cum  hu- 
manitate  sua  communes  habent  actiones;  qua  ex 
causa  aliquando  ea  qux  divina  sunt  referuntur  ad 
huniaiia,  et  ea  qux  humana  liunt,  interdum  ascri- 
buntur  ad  divina,  et  hoc  ordine  aliquainlo  Dei  Filius 


lur.  Qui  csse  promeretur,  vere  et  proprie  esse  coe- 
pit :  quia,  ul  jam  supra  dictum  esl,  ex  quo  ette  coe- 
pil,  non  aliud  ccepil  esse  quam  Dei  Filius,  el  hoc 
unicus.  Qui  autem  appellantur  et  nuneupantur,  spi- 
rituui  adoptionis  acceperunt.ut  filii  Dei  vocarentur: 
quia  ex  quo  csse  coeperunt  esse  filii  Dei,  sed  filii 
Adam:  filii  iilc,  et  filii  hujus  saeculi;  et  dum  ista 
essenl,  prxvenit  eos  misericordia  Dei  antequam  illi 
ulla  bona  velle  aut  eligere  possenl:  et  sicut  eos 
prxscivit  et  praedestinavit  ante  mundi  conslilulio- 
ncm,  et  vocavii  tempore  conslituto,  ac  justificavit 
per  adoplionem  et  redcraptionera  animaruro,  deinde 
glorifieaturus  esl  per  aduptionem  et  redemptionem 
;orporum  in  ultima  resurreclione.  Hxc  front  in  illis 


hominis  filio  filius  hominis  appellari  dignatur,  et  B  Qui  PO"  gratiam  adoplionis  (ilii  efliciuiiUir  ct  appel 


hominis  filius  in  Dei  Filio  Filius  Dci  nuncupatur.  » 
Hic  admoneo  lectorcra  ut  istura  Fclicis  recursuin 
noiniiium  conferat  cum  relalionc  Nestorii,  et  per- 
pendat  ne  forte  similia  sint.  Sicut  enim  supra  (Cap. 
7)  posuimus  verba  Nestorii,  dicit  ille  :  «  Sicut  insc- 
parahilera  a  divina  nalura  hahens  copulalioiiem  re- 
hilione  Dei  et  imelligentia  omni  creatura  adoratia- 
«ero  exhibeute ;  ct  nequc  duos  filios  diciinus ,  ueque 
duos  Doroinos.  »  Et  pust  aliqua  ilerum  Nestorius 
ait :  «  Sed  solus  prxcipuuiu  habens  hoe  quod  ad 
Dci  Vcrbi  copulatioiicm  ,  adoplione  et  dominatione 
pai  ticipans  ,  auferens  quidem  omnem  suspicionem 
ilualilalis  filiorum  et  dominorum ,  prxslito  vero  no- 
bis  in  copulalione  ad  Deum  Yerbum,  omuein  habe-  _ 
ret  ipsius  lidem  et  intelligenliam  et  theuriam  ,  pro 
quihus  et  adoralioncm  pro  relalione  Dei  ab  orani 
suscepit  crealura.  >  Ecce  Nestorius  dicit  Dominum 
rclalione.  Dci  theoriam  suscepisse ,  id  est ,  deitatera 
el  adorationem.  Felix  vero  dicit  recurrere  noniina 
propter  uniiatem  personx  ,  et  propterea  appellari 
Dci  Filium  hominis  filium,  et  homiuis  filium  Dci  Fi- 
lium  nuncupari.  Yidelur  namque  mihi  quia  lieet 
ulriusqiie  ,  Nestorii  videlicet  atque  Felicis,  nova  et 
inusitata  atque  confusa  sint  verba  ,  unus  taraen  co- 
rum  aut  similis  in  hoc  loco  est  sensus.  Deinde  dili- 
genler  considerandum  est  hoc  quod  Felix  dixil : 
«  Aliquando  Dei  Filius  in  hominis  lilio  filius  borainis 
appellari  dignatur. »  Quid  estboc'Nunquidaliquando 


Iantur  Dci,  pcr  illum  qui  ante  sxcula  naturaliter 
nalus,  et  in  sxculo  naturaliler  factus  est  unicus 
Filius  Dei,  qui  nascendo  csi  Filius  Dei,  non  rena- 
scendo,  cui  nomen  filii  generatio  dedit,  non  regcne- 
ralio,  qui  ex  illa  subslanlia  qua  csse  coupit,  ex  quo 
esse  coepit,  non  aliquando  nuncupatur  Filius  Dei,  ul 
Felix  vult,  sed  semper  esl,  ut  catholici  credunl.  Ila 
nos,  sicut  bealus  Hieronymus  ait,  Deura  hominein- 
que  jungentes,  et  filium  hominis  in  Jesu,  et  Filium 
Di-i  tenemus  in  Christo.  Hic  sapientia  vertelur,  ut 
Apocalypsis  ait.  Hic  promissx  antidoti  aperienda 
viitus.  Hic  Manichaeorum  virus,  terreslre  germen 
Aiianorum,  divino,  si  dici  fas  est,  seiuine  superan- 
dum  est. 

XXXV.  Memoratur  item  Fclix  dicti  Dominici, 
quo  ail  :  Nemo  ascendit  in  coelum  nisi  qui  descendit 
de  ccelo,  /ilius  Iwminis  qui  esl  in  ccelo.  Et  subjungit 
dicens  :  « Certe  quando  hxc  loqucbalur,  nondum 
eral  filius  hominis  in  coelo  per  naluram  in  susci- 
piente  se,  Uoc  est,  in  Filio  Dci.  »  bedquia  ego  in 
hxc  verba  advertere  nou  possum  quid  dicere  vo- 
luerit,  aut  quid  senserit,  ista  indiscussa  prxterniit- 
tcnda,  cl  ad  alia  ejus  transeundum  est ;  maxime  quia 
prxilicta  dominiea  verba  exposila  verhis  beati  Au- 
gustini  supra  posuimus. 

XXXVI.  Item  Felix  :  <  Certe,  ait,  catholica  fides 
credit  quod  nor.  proprius  Dei  Filius,  qui  de  substan- 
tia  Patris  genilus  est,  et  per  omuia  Pairi  similis, 


etnonsemper?  Nunquid  appcllari  ct  nouesse?  Deinde  jj  pro  nobis  traditus  sit,  sed  horao  assumplus  ab  co. 


ait,  «  Ethominis  filius  in  Dei  Filio  Filius  Dei  nun- 
cupatur.  >  Nunquid  nuncupatur  tantum ,  et  non  cst? 
XXXIV.  Sed  quia  scio  horum  vcrboruin  quam- 
dam  simililudinem  esse  in  dictis  beati  Bieronymi, 
qux  isle  iu  prima  sua  contentione  pravo  sensu  eflerre 
solebat,  vidcamus,  si  ab  illo  lslius  sensus  et  verba 
non  discrcpant.  Ait  namque  beatus  Hieronymus 
(Yide  intecrum  locum  Hieronyrai  infra  cap.  39)  : 
«  Hic  fiiius  hominis  per  Dei  F"ilium,  Dei  esse  Filius 
in  Dei  Filio  promerelur.  >  Eccc  beatus  Bieronymus 
dicit  esscpromeretur.  Felix  dicil  appellatur  et  nun- 
cupatur.  Certe  multum  differt  inler  ess;  promeretur. 
et  appellatur,  aul  nvncupalnr.  Filius,  inquil,  homi- 
nis  in  Dei  FUio  Filius  Dei  esse  promeretur.  Certe  sic 


Hxc  Felix.  Nos  antem  dicimus :  Absit,  absil,  ut  ita 
catholica  lides  credat,  qux  sine  intermissione  de- 
canlat,  dicens :  Credo  in  Deum  Patrem  omnipoten- 
tem,  etinJesum  Christum  Filium  ejus  unicum  Do- 
minum  nostrum,  natum  de  Spiritu  sancto  et  Maria 
virgine,  passum  sub  Pontio  PUato,  crucipxum  cl 
sepuitunt.  Ila  cnim  catholica  tides  credit,  quod  ipse 
quiFilius  Dei  Palris  omnipotenlis  est,  et  nalus  esl 
de  Spiritu  sancto  el  Yirgine,  ipse  sil  pro  nobis  tra- 
ditus,  ipse  passus,  ipse  crucifixus,  mortuus  et  se- 
pultus,  ipseque  resurrcxerii,  ascenderit  ad  ccelos,  et 
sedeat  mmc  ad  desteram  Palris,  et  inde,  hoc  cst. 
de  dextera  Pairis,  venturus  sit  ad  judkandos  vivos 
et  morluos.  Scd  o.uia,   ul  superius  (cap.  2*>)  vcrbis 


61                                                       LIB.  ADV.  FELICEM  URCELL.  64 
beati  Hieronyrai  dictum  est,  hxc  cogiiasse,  vixisse  A  tulit,  ipsuni  Ycrbuia  in  suo  corporc  dum  crucifige- 

cst,  hxc  mcdilatio,  partus  est  aninix,  in  hxc  relabi  retur  aspiciens ;  ct  cum  possct  proliibere,  uon  pro- 

vel  recurrcre,  cum  Domino  jungi  cst,  ct  cum  ipso  bibuit,  scd  etiam  propria  sua  faciebat  qux  erant 

per  hxc  humiliari  est,  cum  ipso  pali  est,  cuni  ipso  propra  corporis,  laiiquam  sua,  Verbum  incorporale, 

mori  cst,  cum  ipso  esl  eliam  suscitari,  bonuni  et  denique  cxso  corpore  a  ministro,  sieut  ipse  patiens 

jocundum  cst  de  bac  re  Patrum  quoque  hic  scnten-  dicebat :  Dorsum  meum  dedi  ad  verbera,  et  faciem 

tias  subnectcre.  Bcalus  Augustinus  de  hoc  ita  dicil :  meam  non  averli  a  confusionc  spulorum.  Qux  cnim 

(De  fide,  ad  Petr.  diae.  c.  12) :  t  Cujus  ct  nativita-  humanitaspaliebatur  Yerbi,  bxc  inhabitans  Yerbuni 

tem  futuram  secundum  carnem,  et  morlcm,  et  re-  ad  se  refcrebat,  ut  nos  deitaiis  Verbi  participcs  csse 

surreclionem,  aique  ascensionem  in  coelis,   lex  et  possemus.  Et  eral  admirabile,  quia  ipsc  eral  paliens 

prophetx  prxnuntiare  nunquam  destiterunl,  prout  ct  non  paliens;  patiens  quidem,  quoniam  proprium 

ipse  prxcipiebat,  obedienles  et  vcrbis  et  factis.  Nam  ejus  corpus  patiebalur;  et  in  ipso  qui  patiebatur 

et  sacrificiis  carnalium  victimarum,  qux  sibi  ipsa  erat  non  patiens,  proplerea  quia  natura  Deus  ma- 

sancta  Trinitas,  qux  unus  esl  Deus  Novi  et  Yeteris  nens  Verbum,  est  impassibile;  et  ipse  quidem  incor- 

Teslamenti,  a  Patribus  uostris  prxcipiebat  offerri,  poralis  erat  in  corpoie  passibile  ;  corpus  autem  ha- 
illius  sacrificii   signilicabatur  gratissinmm  munus,  B  bebat  in  se  Verbum  impassibile,  deslruens  infirmita- 

quod  pro  nobis  se  ipsum  solus  Deus  Filius  secundum  tcs  ipsius  corporis.  > 

carnem  esset  misericorditer  oblaturus.  Ipse  enim  XXXVH.   Felix  dicil :  « l!a  divina  Scriptura  lo- 

sccundum  apostolicam  doclrinam  obtulit  semetipsum  qiiitur,  ut  ea  qux  capitis  sunt,  id  est  Christi,  refe- 

pro  nobis   oblationem  et  hostiam  Deo  in  odorem  ranlur  ad  corpus,  id  est  Ecclesiam,  et  ea  qux  cor- 

suavitatis.  Ipse  verus  Deus,  et  verus  pontifex,  qui  poris  sunt,  ascribantur  capiti. »  Hoc  ex  parte  verum 

pro  nobis,  non  in  sanguine  taurorum  et  hircorum,  esse  potest.  Sed  verius  dicerel,  si  dixissel  :  AH- 

sed  in  sanguine  suo  senie!  iutroivit  in  sancta  :  qnod  quando  ex  voce  corporis  loquilur  capul,  sicut  est 

tunc  pontifex  iilc  significabat,   qui    cuui  sanguine  illud,  Saule,  Saule,  quid  me  persequeris?  Et :  Esurivi, 

sancla  sanctorum  per  annos  singulob  inlroibal.  Isle  et  dcdislis  tnihi  munducare ,  ot  cxtcra  hujusmodi. 

igitur  est  qui  iu  se  uno  tantum  exhibuit  quod  esse  Cxterum  ea  qux  proprie  exccllentix  capitis  sunt, 

neccssariimi  ad  redemplionis  nostrse    sciebal  effe-  non  sic  referuntur  ad  corpus,  ut  iste  dic.it :  quoniam 

ctum.  Mem  sacerdos  et  sacrificium,  idem  Deus  et  isla  communio  capitis  et  corporis  magis  est  in  vo- 

homo;  sacerdos,  pfr  quem  sumus  reeoneiliati  ;  sa-  cibus  Scripturarum,  quam  in  actibus  et  rebus,  sicut 

crificium,  quo  rcconciliaii ,  templum,  iu  quo  recon-  e.st  illud  in  psalmo  :  Longe  a  salute  mea  vcrba  deli- 

ciliati ;  Deus,  cui  reconciliali.  Solus  taiuen  sacerdos.  elorum   meorum.    Et  :  Deus,    lu   scis    insipienliam 

sacrificium  el  templum ;  quia  hxc  omnia  Deus  se-  meam,  et  delieta  mea  u  te  non  sunt  abscondila.  In 

cundum  formam  servi.  Non  autcm  solus  Deus,  quia  quibus  Dominus  pro  corpore  suo  soiam  vocem  susce- 

lioc  cuni  Paire  et  Spiiilu  sancto  secundum  foiiuaiii  pit,  nou  actuin,  aul  reiu.  Isle  auleni,  ut  inibi  vide- 

Dei.   Reconciliaii  igitur  sumus  per  solum   Filium  lur,  propterea  elaborat  in  lanlum  conjungere  caput 

secundum  camcm,  sed  non  soli  Filio  secundum  «Ji-  el  corpus,  ut  etiam  unam  hxe  personam  dicat,  ct 

vinilalem.  •  Bealus  quoque  Vigilius  (Adv.  EuUjch.,*  ex  hoc  coniirmari  videalur  sensum  ejus,  quo  Domi- 

1.  ii,  c.  9) :  <  Ila  Yerbum  Dei  jure  dieimus  passiouis  uum  secundum  humauitatem  eisdem   lantummodo 

injurias  perlulisse,  non  tamen  passionem  ullo  modo  modis  credat  Filium  Dei  Patris,  qiiibus  et  cxleri 

sensisse.  Dicam  adhuc  manifestius.  Confixa  est  di-  sancli  fmnl  filii  Dei,  id  est,  gralia,  adoptione,  elc- 

vinitas  clavis :  sed  ipsa  penetrari  non  potuit,  sicut  ctione,   prxdeslinatione,  et  cxteris,   ut  ipse  supc- 

caro  ejus  potuit.  Siquidem  vulneri  locuin  caro  pate-  rius  aperte  de  Domino  dixit.  Propter  quod  apparet 

facla  aperuit.  Nam  deitas  indivisibilis  atque  inqie-  in  verbis  ejns,  quod  plus  quodamniodo  conjungat 

netral.ilis  mansit.  Ita  ergo  suscipiendo  passiones,  et  corpus  Salvaloris  Ecclesiae,  quam  sanclx  Trinitali. 

earum  non  cedendo  effectibus,  apparet  Dei  Verbum  u,ide  et  his  verbis  subjungit  in  conclusione  operis 

impassibililer  passum.  Sed  quia  caro  ejus  hxc  om-  sui  dicens  :  <  Nihil  eniui  habere  potest  Fxdesia^quod 

nia  non  solum  pcrtulit,  sed  et  sensit,  et  cessit,  jure  ad  vitam  et  pielatem  pertineat,  nisi  quod  a  capite 

ac  merilo  dicimus  Deum  his  omnibus  passionum  suo,  id  est  Christo,  acceperii,  Apostolo  teste,  qui  in 

conditionibus  sensibiliter  affectum  in  carne  sua,  sine  epislola  ad  Ephesios  scribens  ait :  Benediaus  Deus 

sensu  vel  mutatione   divinilatis   sux.   Yide   ergo  :  et  Pater  Domini  nostri  icsu  Christi,  qui  bencdixit  vos 

perferrc  passiouem,  nalurx  est  utriusque  ;  sed  ce-  in  omni  bcnedictionc  spiritati  in  cmlestibus  in  C.hristo, 

dere  passioni,  non  est  ulriusque  naturx,  cura  sit  q,ii  eiegit  nos  in  ipso  ante  mundi  conttiivtionem,  qui 

unius  ejusdemque  personx.  i  Bcalus  quoquc  Athana- *-  prtedestinavit  nos  in  adopnnnem  fitiorum  per  Jesum 

siusitadic.il:  «Elostensumeslomnibusquia  noncor-  Christum  inipso.  »  Verum  cst  onmino  qnod  Christus 

pus  crat  Yerbum,  sed  corpus  erat  Vcrbi;  et  hoc  ct  Ecclcsia  caput  et  corpus  dicunturab  Apostolo  fre- 

patpavit  Thomas  poslqu^m  eum  resurrexisse  vidit  quenter.  Et  a  ideo  una  persona  sunt ;  qnia  et  cor- 

a  mortuis,  et  vidit  iu  eo  fixuras  clavorum  quas  per-  pus,  capitis  corpus  dicitur;  et  caput,  corporis  uti- 

BALLZII  NOTiE. 

0  Et  ideo  unapcrsonasunt,  id  est  Chnslus  et  Kc-  clesia.  Sic  lib.  vi  Capitularrum .  cap.  502.  legitui  : 


65  S.  AGOBAKDI  EPJSCOPI  LLGDUNENSIS  M 

que  caput.  Non  euim  ad  se  dicilur  caput,  scdad  A  ergononomnia,scdaIiqua,  sicul  inomnibus  nonati- 


corpus.  Sed  lamen  modus  et  discretio  tenenda  est, 
qualiter  dicanlur  una  persona.  Ncquc  cnim  eodem 
lnodo  quo  in  Filio  Dei  \erbiiin,  ct  carnem,  unam 
crcdinius  oinnino  essc  personam,  non  conjunctani 
oxdiiabus  pcrsonis,  sed  ex  iluabus  sulistanliis;  eo- 
ilein  eiiam  nwdo  credunlur  Cliiistus  ct  Eeclcsia 
lni. i  esse  pcrsona,  qusc  conjiincta  est  ex  multis  pcr- 
sonis,  quac  unilas  persona',  itl  esl,  Chrisli  alqtie 
Eccleskc,  in  spirilu  utique  cst,  non  in  corporc.  Sic 
enim  docct  diligcntcr  Apostolus,  dicens  :  Nemo  po- 
lesl  dicere,  Dominus  Je.ius,  nisi  in  Spiritu  sanclo. 
Divisiones  vcro  graliarum  insunt,  idem  nulem  Spiriltts. 
Et  divisioncs  ministrationum  sunt,  idem  autem  Do- 
minus.    Et  divisiones   operaliommt  sunt,   idem  vero 


qua,  sed  omnia.  Diyinus  [Dividil?]Spiritus  gratias.di- 
vidit  Doiiiinus  niinistraliones,  dividit  Deus  opcralio- 
nes.  Sancta  Trinilas,  unus  videlicct  Dcns,  qni  ct  imne 
operalur  omnia  in  omnibus,  et  in  futuro  eril  omnia 
iu  omnibiis,  ct  111  singulis.  Sod  qnia  omnia  per  me- 
diatorem  Dei  cthominum  liunt,  qui  est  iiiin,uc  Deus 
ct  liorno ;  ideo  dicitnr  el  est  ipse  mcdialor  Cliristus 
caput  Ecelesi.T.  Omnis  viri  capal  Chrislus  est,  ait 
Aposlolns,  (omnis  scilicct  viri  ex  quibus  constat  om- 
nis  Ecclesia)  caput  rero  Clirisli  Deus  (7  Cur.  xi,  3). 
IIoc  itaque  modo  nos  Chrislum  ct  Ecclesiam  unam 
fateamur  csse  personam.  Felix  aulem,  quia  quadam 
indccenli  rationc  refcrri  dicil  ad  corpus  ca  qua:  capi- 
lis  sunt,  confirmarc  nitilur  qnod  ca  quac  a  Christo 


Dcus,  qiti  operatur  omnia  in  omnibus.  linicuique  an-  B  accipit  Ecclesia,  illa  sint  qu.x  Christi  cssc  astruil, 


tem  dutiir  manifestatio  Spiritus  ad  utilitatcm.  Alii 
quidcm  daliir  per  Spirilum  sermo  sttpicntiir,  alii  r.u- 
tem  sermo  scicrtliic  xccundum  eumdem  Spirilum,  al- 
leri  fides  in  codem  Spirilu,  alii  gratia  sanitattim  in 
uno  Spiritu,  alii  opcralio  virtulttm,  alii  propltetia, 
alii  discretio  spiriluum,  alii  gcncra  lingnarnm,  alii 
interprelalio  scrmonttm.  Ihve  uutem  omnia  operatttr 
nntis  altjtie  itlem  Spirilus,  dividcns  singulis  proul 
vult.  Sicut  cnim  corpns  itnuin  cst,  ct  mcmbra  habct 
mulla ,  omnia  anlem  membra  corporis  cum  sint 
mulla,  unian  corpus  sunt ;  ita  ct  Clirislus  Elenim  in 
uno  Spiiitu  omnes  nos  in  unnm  corpus  baptiiatt 
sitmus,  sirc  Judtii,  sive  Gentiles,  sive  servi,  sive  li- 
beri,  el  omncs  itno  Spirilu  polali  sitmus.  Nam  ct  cor- 


id  esl,  gratia,  adoptio,  electio,  el  csctera.  Propler 
quod  et  lesiimonio  apostolico  confirmat  ct  concludit 
dicens  :  Qui  elegit  nos  in  ipso  antc  mundi  conslilu- 
lionent,  qui  pra^dcslinavit  nos  in  adoplionem  filiorum 
pcr  Jcsum  Cltrislum  in  ipso  (Ephes.  i,  l).  Quasi 
Aposiolns  diccret  :  Deus  m  Christo  nos  clegit, 
quando  illum  clcgil;  in  ipso  nos  pcr  ipsum  pra:de- 
slinavil  in  adoplionem  filiorum,  quando  cl  illiim  pr;c- 
deslinavil  in  adoptionem  filii,  ut  csset  sccunduin 
liunianitalcm  adoplivus  filius.  Talis  omnino  fuit 
sensus  Felicis ;  et  proptcrea  b  dc  unilatc  Christi  cl 
EccIesi.TC  loquens,  ca  quas  capitis  sunl  referri  dixil 
ad  corpus  ;  dc  quibus  jam  supra  sullicicnter  diximus, 
congrua  adjungentcs  Patrum  tcstimonia,  qu.c  ostcn- 


pns  uon  est  uiium  inembritin,  sed  multa  (J  Cor.  xn,  C  dercnt  mutuo  aliter  inlclligendum,  ubiciinquc  gralia, 


3-11).  Ecce  Apostolus  evidenler  ostendil  quomodo 
crcdanlur  Christus  cl  Ecclesia  una  persona;  vidcli- 
CCl,  qnia  uno  Spirilu  polati,  in  uno  Spiriiu  bapti- 
zali,  iiiiuni  corpus  cffccti  per  Spiriluin  Chrisli  sc- 
cundiini  eumdem,  et  iu  codem  in  uno  Spiritu  sin- 
gulis  liominibus  divcrsa:  gralix  dantur;  itautunus 
cx  corporc  boino,  non  omncs  gratias  babcant,  omnes 
minislralioncs ,  omnes  opcrationes  infusas  in  cor- 
pore  per  unum  capul  Christum.  Proplcr  quod  dicit 
in  alio  loco  :  Si  quis  iiittcm  Spiritum  Clirisli  non  ha- 
bcl,  Itic  non  cst  ejtts.  Si  aittein  Cluislus  in  vobis  esl, 
cnrpus  quidem  inoiliiiiin  esl  proptcr  pcccalum,  Spiri- 
litsvero  viril  propter  jitslifuationcm.  Ecce  per  Spiri- 


clcctio,  prredestinatio,  assiuiiptio,  vel  adoplio  sonal 
in  diclis  sanctorum  Palrum. 

XXXVIII.  Quod  ut  facilius  nunc  ilerum  ostenda» 
mus,  dicamus  eiempli  causa.  Legit  Fclix  iu  hcato 
Augiislino  :  Vcrbum  Dei  gratia  suscepit  hominem  ; 
seil  non  bene  novit  disecrnere  cujus  sit  isla  gratia  , 
a  quo ,  aut  cui  largilur.  Largitur  Ulique  a  Dco,  a 
Vcrbo  Dei  nalurac  hnmanx  ,  ut  suscipiatur  in  Fiiio, 
nt  sit  cum  filio  umis  Filius,  el  babeamus  nos  in  illo 
priuiitias  substanli;c  noslrx ,  qiii  cst  vcrus  Filius , 
et  proprius  Filius.  Non  enim  merito  humanitalis  il- 
lius  suscepta?  sunt  in  persona  Verbi  ipsa;  nostra: 
priuiilix  ,  sed  misericordia  ct  gralia  cjus  pro  noslra 


tum  Christi  cfficimur  ejus  mcmbia.  Elferti  aulem  T  re.leinplionc.  Et  haec  cst  gratia  illa  quam  commen- 
mcmbra  ejus,  Christus  in  noliis  csl.  ct  bne  modo  dat  catholicus  doctor.  Fclix  auiem  non  ila  mtel- 
n  captil  cst  noslrum,  id  cst  Ecclcsi;e,  qui  opcratur  lexit;  scd  putavit  c  contrario  hanc  graliam  a  Patrc 
oiiuiia  non  in  singulis,  sed  in  omnibus.  In  singulis      Filio  largilam  ,  ul  dignarctnr  cum  ex  humanitalis 

BALUZII  NOTjE. 


i  Porro  Christum  ct  Ecclcsiam,  unam  personam 
esse  non  nescimus  Et  idco  quse  Ecclesise  sunl,Chri- 
stisunt,  cl  qu;e  Ecclesi;c  ofieruntur,  Chrislo  offe- 
rmilur;  cl  quae  ab  Ecclesia  ejus  lolluniur,  procul 
dubio  Cliristo  tolluntnr.  >  llem  cnpile  505  :  <  Ei 
quia  Christum  ot  Ecclesiam  unam  pcrsonam  cssc 
veraciler  agnoscimus,  quxcunquc  Ecclcsisc  sunl , 
Christi  sunt. »  Quomodo  auteni  ha?c  intclligenda  sinl, 
apcrte  explicat  sanctus  papa  Gregorius  in  iibro  xix 
Uoralium  in  Job,  cap.  ii  ubi  haic  legunlur  :  «  Quia 
Clirislumel  Ecclesiam,  unam  essc  pcrsonam  crcbro 
jam  dixinuis,  illum  videlicct  hujus  corporis  capul, 


bane  autcm  lllius  capitis  corpus,  ctc.  » 

»  Caput  est  nostrum  in  ms.  sic  legilur,  capul  est 
Xpm  .  quod  ila  li  ;;i  debet,  raput  est  Christum,  quo 
modo  ctiain  edilum  est  a  Massono.  Sed  ipsc  in  Er- 
raiis  admonuit  legi  delicre  nostrum.  Ei  sanc  ncces- 
saria  cst  ista  cincndalio.  Ilaquc  sic  cdi  dcbere  arbi- 
irali  sumus. 

h  De  unilatc  Cltristi.  Massonus  cdidit,  ci  proptcrea 
dc  divinitatc  Chrisii.  elc,  nullo  admodum  sensu.  In 
nis.  le.gitur,  el  proplerea  dirinilatc  Clirisli,  clc,  cx 
quo  uos  cOecimus  dc  unilate.  Sii  enim  poslulat  scn- 
sus,  ul  nianifeslum  cst. 


GS  LIB.  ADY.  l'T. 

susceplionc  graiia  sibi  adoplare  in  filium.  Ki  liic 
error  necessario  exigebat  ab  illo  ut  unum  e  duobus 
inalis  iucurrcret,  iil  est,  ut  aulduos  filios  credercl, 
uiiuiii  homincm,  cl  allcrum  Dcuni,  aul  cum  uniiin 
liliinn  dicercl ,  duobus  eum  modis  csse  liliiun  Palris 
confilcrctur,  vcrum  sciiicct  el  uou  vcruin,  proprium 
ct  adopliyum,  natura  ct  gratia,  qu;e  duo  niala  ad- 
vcrlunlur  in  lillcris  ejus  :  qua;  utiquc  non  adver- 
tcrentur,  uisi  illa  aliquando  ad  isiuiii,  aliquando  ad 
illuin  cor  inclinarcl,  occullissiiuo  Dei  judicio  per- 
mittenle.  Kt  quia  crror  terminum  habere  uescit,  ad 
hoc  devoliiins  est,  ut  sicut  euin  dixit  Patri  duobns 
modis  Filiun;  esse,  iia  dicerct  et  sanctam  Dei  geni- 
tricem  aliler  genuisse  Dcum,  cl  alilcr  liomincm, 
qttasi  extra  Deuin  bomincm  gcuuerii. 

XXXIX.  Legit  ciiani  Felix  in  sanctorum  Palrum 
Hicronymi,  Augusiini,  Ambrosii ,  Hilarii,  ct  Avili 
libris,  cum  dc  incarnalione  Salvatoris  tractarct, 
intromissum  nomen  adoptionis,  sed  juxta  moduin 
assumplionis  vel  susceplionis  ab  cis  positum ,  quoJ 
ille  alio  ct  c  contrario  bausil  scnsu.  De  qua  re  ul 
ca  qusc  senliiuus  ,  congrucntius  profcramus  ;  pona- 
iiiiis  aliquam  ex  illis  scnteutiam  tain  plenariam,  ut 
ulii  adoptio  dicitur,  qualitcr  accipienda  sil,  ex  pras- 
cedenti  et  subscquenti  sensibus  colligatur.  Ait  ita- 
qae  bealus  llierouymus  iu  suo  brevi  et  elcgantissimo 
traclalu  de  siniiliiudiue  carnis  peccali  contra  Mani- 
chaeos  :  «  Denique  boc  confirmat  proposila  ipsa  seu- 
tcnlia,  i|u;r  primuiu  Adam  in  auim.im  vivenleni 
factuui  essc  testalur,  novissimum  in  spiritu  vivili- 
cantcm.  Kcec  cur  tam  post  innumeros  annos  el  in- 
comprebensa  curricula  sxculorum  ab  omnibus  mor- 
talibus,  a  quibus  ul  qui  secundum  cariicin  natus  est 
separatur,  quoJ  Ule  primus  vivens,  bic  novissimus 
vivilicans  ;  illc  sibi  dala  vix  possidcns,  bic  possi- 
denda  coiidonans.  Quod  et  Psalmista  duobus  versi- 
cuiis  explanavit ,  dicens  ;  Quhl  est  homo  <juod  me- 
nier  cs  ejus ,  aut  jilius  hominis ,  quoniam  visilas 
eum  '!  Ilomo ,  Adam  accipicndus  csl  ;  filius  boniiiiis, 
Dominus  intclligendus  cst :  qui  iu  mcmoriara  veteris 
visitatur,  et  in  defuneti  recoidatioue  spirilu  saluta- 
lionis  impletur  :  quod  ipsa  verba  exprimunt :  ut 
rem  planam  viderc  non  niiiuin  sit,  dum  ct  bomini 
mcmoria  coiijiiugitur,  ct  filio  bomiiiis  visitatio  co- 
piilatur.  Illi  morlali  quid  aliud  poierat  superesse  ? 
huic  vivificaiiti  quid  aliud  oportebat  infundi  ?  Nam 
defuiictis  mcmoria  dcbelur,  visitatio  viventibus  ex- 
bibelur  :  quod  utrumque  in  Doinino  per  incarna- 
tionem  conslat  implctuin,  cuni  ob  prirai  coinmerao- 
raiioncin  novissimus  visitatur,  et  per  novissimi  vi- 
sitaiionem  salvatur  et  primus.  Huic  sensus  germana 
est  illa  senlenlia  :  Ptimus  hamo  de  terra  terrcnus, 
secundus  e  cwlo  catlcslis.  Quis  esl  isle  cceleslis?  Siue 
dubio  ille  qui  eum  qucm  gestabal  iu  baplismate  fc- 
cit  audirc  quod  ante  ipsum  nullus  audierat :  Fitius 
meus  cs  tu ,  etjo  hodie  genui  te.  Kt  qualiter  dicitur 
hodie,  si  in  principio  Yeibuni,  et  Verbuin  apud 
Deum ,  et  Deus  erat  Verbum  ?  quia  non  cst  istud 
Verbum  quod  semper  in  Palre ,  ci  apud  Patrem ,  et 


LICEM  URGELL.  C6 

A  cum  Paire  fuisse  essc  ercdendum  esl ;  sed  homo , 
quem  in  gratiam  salulis  Deus  Vcrbum  susccperal , 
audivil.  Ilic  lilius  bominis  per  Dei  Filiuro,  Dei  csse 
Filius  iu  Dci  Filio  promcrctur  ;  nec  adriplio  a  natura 
sejungilur,  sed  nalura  cum  adoptionc  conjungitur  : 
qiioniani  ciiiii  Vciiiinn  caro  factum  csl,  non  pcr 
assumplam  decrevit  assumplor,  sed  in  assumenlc 
crcvil  assumptio.  Crcatura:  enim  poteral  pcr  crea- 
lorcin  infirinitatis  subslanlia  commulari,  erealoris 
aulcin  iu  crcaturam  non  poteral  aHernitaiis  nalura 
convcrti.  Et  idco  cum  dicitui  Prior  homu  dc  terra 
terrenus ,  secundus  e  cu-lo  ccelestis ;  uon  corporis 
matcria  scparatur,  sed  forraa  vilalis;  nec  caro  tol- 
litur,  scd  cainis  susceptor  oslcnditur,  ille,  inquam  , 
qui  in  Evangelio  ail  :  Vos  de  inferioribus  cstis, 
H  cgo  <lc  supcrioribus  suin.  De  supcrioribus  ait,  non 
uliquc  sidcrea  carnc,  scd  virtule  diviua.  »  Ecce 
bcaius  Hieronymus,  poslquam  dixit,  «  Ncc  adoplio 
sejiintiiiir  a  nalura,  sed  natura  cuin  adoplionc  con- 
jungilur,  i  ut  oslcndcrct  qux  esscl  haic  adoptio, 
adjunxit  ;  .  Quoniaiu  craii  Vcrbum  caro  facluni  est , 
non  pcr  assumplam  decrevit  assumptor,  scd  in  as- 
suraenlc  crevil  assumplio.-i  Quod  supra  dixit  ud- 
opiio,  bocinfcrius  subjecit  assumptio;  ct  quamsupra 
dixerat  nuturam,  cxplanavit  subdcndo  assumptorem 
et  assumenlem.  Nihil  crgo  aliud  bic  significat  ado- 
ptio  quaiu  quod  assumptio  ;  et  nihil  omnino  aliquid 
tale  hic  dcmonslrat  tola  Leali  Hieioiiyini  sentciilia , 
pcr  quod  suspicaii  possimus  ila  euiii  sensisse,  ul 
^  Doraiiiura  p.ostrum  Jesum  Christuin  seeundura  hu- 
^1  niaiiilaiera  Dci  Palris  adoplivum  liliuiu  crcdcudum 
doceret.  Quia  cum  dicit  adoptio,  ct  nalura  assu- 
mens,  et  assumptio,  assumpta,  et  assumplor ;  nibil 
boruni  ad  Paiiem  rcfeni  videtur,  sed  de  duolius 
laotuni  sulislantiis,  ex  quibus  conslat  una  pcrsona 
unici  et  veri  Filii  Dei ,  tractari  cogooscitur.  Kt  ut 
pleuius  dicanras  quod  seuliinus,  adoptala  est  iiatuia 
buinana ,  id  est,  susccpta  vel  assumpia  in  persona 
Filii  a  Filio  ;  ut  euni  ipse  esset  Filius,  non  alio,  sed 
eo  modo  quo  erat  el  anle  Filius  ;  et  hoc  est  quod 
dieitur,  «  Non  pcr  assumplain  decrevit  assumplor, 
sed  in  assumentc  crcvit  absuraptio.  > 

XL.  Juxta  igitur  bunc  inodiuu  et  exleros  doctorcs 
dixisse  ct  scnsisse,  ubicunque  nonicn  et  veibuni 
p  adoplionis  in  fidei  dogmalibus  inseruerunt ,  credi- 
nius.  Dicit  itaque  beatus  Hilarius  (Lib.  n  de  Trinit. 
sub.  fin. )  :  <  Paiit  Virgo,  pailus  a  Deo  est.  Infans 
vagit ,  laudautes  Angcli  audiuntur.  Paraii  sordent , 
Deus  adoratur.  Ita  polestalis  ilignitas  non  amittiliir, 
dum  carnis  bumililas  adoptatur.  »  Scd  statira  post 
paululnin  sulijiragit  dicens  cum  in  carnis  assum- 
plione  boiiiinem  ,  Dcuni  vcro  in  gesiis  rebus  exi- 
stere.  Pauio  namque  stiperius  dixit :  «  Postremo  una 
cura  Jrakeis  irascantur  iidera  hxrelici ,  quod  Chri- 
slus  hilii  proprium  Patrem  confitcns,  Dcum  scqualcin 
sc  lcceril  Dco  ;  cl  una  cura  his  audiant,  Vcl  operi- 
bus  credite  ineis,  quia  ego  in  Paire,  et  Pater  in  mc 
csl.  Cniini  igilur  est  hoc  iraiiiol.ile  fundatnentuui , 
una  Ikcc  felix  fi.!ci  petra  .  Peiri  voce  confcssa,  Tu 


C/j  S.  ACOBAKDl  EPISCOPl  LUGDUNENSIS  C8 

e.3  Filius  Dei  vivi.  »  Eccc  admirandus  docloc  dicit  A      XLIH.  c  Fidentius  vero  quidam  calholicus  doctor 


quod  Chrislus  proprium  sibi  Palrem  conlitcatur 
Deum.  Nempe  si  proprius  Palcr,  non  adoplans ,  scd 
gcnerans,  proprius  filius,  non  adoptatus,  scd  natus. 
XLi.  "  Bealus  quoque  Avilus,  Plioiiiiianornni  hse- 
relicorum  validissimus  expugnalor,  scripsit  dicens  : 
«  Certe  circumfremenlihus  ,Iud;eis  et  in  Dominum 
nostnmi  exserta  blasphemiarum  tela  vibranlibus, 
quem  respomlissc  credimus,  Amen  dico  vohis,  ante 
Ahrahain  ego  sum ,  nisi  qnia  per  concordiam  geni- 
toris  ct  gcneris  ipse  pcr  traducem  matcrnorum  pa  ■ 
rentuin  dcsccndilcx  Abrahx  semiuc,  qui  sine  anno- 
rum  numero  Ahraham  praivit  xlernitate?  Qui  maxi- 
mus  patriarcharum ,  cimi  vidcrct  illmn  diem,  inquo 
sine  fine  permanel  Deus,  concupivil  talem  illum  \i 


cnni  siiniliter  docerct  proprium  el  verum  cssc  Fi- 
lium  Dei  Dominum  noslrum ,  exponens  locum  illum 
Evangelii ,  uhi  transflgurato  Domino  in  monte,  facta 
csl  vox  Palris  ad  apostolos  diccns  :  llic  est  FHius 
meus  dilectus,  dicit :  < Ideo,  elevantes  oculos  apo- 
stoli,  ncminem  vidcnmt  ni>i  solum  Jesum ,  ne  ct 
ipse  filius  hominis,  sicut  Moyses  ct  Elias ,  vel  ca> 
tcvi  sancti ,  pularelur  homo  Dei ,  et  aequaretur 
cum  adoplivis  Dnininus  majcslalis.  »  Ecce  et  liie 
pietatis  doctor  cuin  quein  dicit  non  sequaiidtim 
adoptivis,  lilium  hominis  nominat :  qucm  utique  si 
scirct  adoptivum  sccundnm  carnem,  nominans  eum 
lilium  hominis,  non  sic  disccrncrct  ah  adoptivis  ul 
Dominum  majestatis. 


dcro  quo  homo  miilus  cst  Dco.  Vidit,  inquit ,  et  ga-  "      XLIV.  Bealus  quoque  Auguslinus,  cum  cxponcret 


visus  esi :  quia  sicut  cernebat  illum  in  quo  crat  ge- 
nuina  majestas,  iia  et  istmn  dcsiderio  conceperal,  in 
quo  adoptata  illustrabatur  humililas.  »  Sed  quia  hxc 
dicens ,  nec  credidit  nec  docuit  Dominum  noslrum 
adoplivum  essc  filium  juxla  humanilalem ,  apparet 
b  ex  eo  qiiod  ibidem  pramisit  dicens  :  <  Apostolus 
autcm  dicit  :  Posiquam  vcro  venit  plenitudo  tempo- 
rum,  misii  Deus  Filium  suum.  Enimvero  qni  mittitur, 
erat  antequani  mittcrelur.  Quia  si  antc  Mariam  110:1 
fuissct ,  liimc  similem  caeteris  adoptio  faceret  Dci 
Filium,  non  nalura.  Ncc  in  Evangciiis  ipse  dixisset: 
Tantuui  dilexil  Deus  muiidnm,  ut  Filium  suum  diii- 
cuni  darct.  Non  electum  crgo  ah  ipsa  ineffabili  pa- 
terniiate ,  scd  genitum  ;  cui  iam  Dco  quam  homini 
vero,  in  ulraque  nalnra  fidclilcr  proprio,  in  divini- 
tale  emanasse  dc  Patre ,  in  corpore  ceepisse  de  ma- 
*.re.  «  Ecce  calholicus  doctor  veridice  contra  Fcli- 
cem  leslatur  quod  Dominus  noster  nec  adoptionc 
nec  eleclione  sit  ulius  Patris,  scd  genere  et  pro- 
prietate. 

XLII.  Bcalus  eliam  papa  Gregoiius  cum  expone- 
rel  verba  Ilciiu,  ubi  dicil :  <  Ecce,  Deus  excetsus  in 
forliludine  suu ,  et  nultus  ei  similis  in  legisluloribus , 
dixit  (  Moral.  1.  xxvn,  c.  1  )  :  Legislatorcs  cunctos 
dieere  possumus,  quos  ex  lege  admonuisse  rccta  po- 
puluin  sciraus.  Sed  huic  mcdiatori  in  lcgislatoribus 
sinnlis  millus  est.  Quia  isti  gratuite  vocali ,  ex  pec- 
catis  ad  innoccntiam  rcdcunt ;  et  ab  his  quoe  in  se- 


Epislolam  hcati  Panli  aposloli  ad  Galalas,  et  pcrve- 
nii-sel  ad  locuni  uhi  dicitur  :  At  ubi  venil  plenitudo 
temporis ,  tuitil  Detts  Fitium  snum  factum  ex  mu- 
iiere,  faclum  sub  lege,  ul  eos  qni  sub  lege  crant  redi- 
tneret ,  ut  ndoptioncm  filiorum  recperemus ,  post  ali- 
qua  quse  ad  exposilionem  horum  verhorom  pcrtine- 
hanl,  subjunxit  diccns  :  <  Nec  dixil  idem  Apostolus, 
nt  adoptionem  filioruni  accipcrcmus ,  scd  recipcre 
mus  ;  ut  signiflcaret  hoc  nos  amisisse  in  Adam ,  e\ 
quo  mortales  sumus.  Ilic  cnim  adoplioncm  recipi- 
mus  :  quod  ille  unicus  non  dcdignatus  est  participa- 
lione  natura  nostrse,  factus  ex  mulicrc.  i  Scd  si 
pnedictus  dcclor  in  his  verbis  ita  nos  sapcre  voluis- 
set,  ut  unicum  Fiiium  Dci  Dominum  noslrum  duo- 
bus  modis  Dco  Patri  filiimi  confitcrcmur,  id  est, 
natura  ,  ct  adoplione,  nunquam  iterum  taliier  doce- 
ret,  ni  in  expositione  psalmi  octogesimi  octavi  do- 
cuit,  diccns  :  <  Quis  in  nubibus  arquabitur  Domino  ? 
Et  quis  similis  eril  Domino  in  filiis  Dei?  Ergo  nemo 
in  filiis  Dci  similis  eril  Filio  Dci.  Et  ipse  pradiclus 
est  Filius  Dci,  et  nos  ditti  sumus  filii  Dei.  Sed  quis 
similis  eril  Domino  in  fdiis  Dei  ?  Ille  unicus ,  nos 
mulii ,  ille  unus,  nos  in  illo  unum  ;  ille  nalus,  nos 
adoplati  ;  ille  ab  a;terno  Filius  genitusper  naluram, 
nos  a  tcmpore  facti  per  gratiam  ,  ille  sinc  ullo  pec- 
cato,  nos  per  illum  liberali  a  peccalo.  Qnis  crgo  in 
nubibus  aquabitur  Domino ,  aut  quts  similis  eril  Do- 
mino  inter  fiUos  Dci  '!  »  Ecce  illuslris  doctor  prxdicat 


metipsis    experli    sunl  pra;dicando  alios  reducunt.  jj  Dominum  nostrum  nativitate  esse  Filium,  non  ado- 


Redcmptor  autem  noster,  homo  sine  peccato  esl, 
Filius  sine  adoptione.  »  Ecce  eximius  doctor  dicil 
Dominnm  nostrum  Filium  sine  adoplionc  :  qui  pro- 
fccto  si  sciret  duohus  modis  eum  esse  fdium  Palris  , 
id  est ,  secundum  humanitatem  adoptione,  secumlum 
divinilalcm  natura  ,  nunquam  illum  diceret  Filium 
sine  adoptione. 


•  Beatus  Avitus,  Viennensis  episcopus.  Vide  Sir- 
monduin  in  notis  ad  cpislolam  28  Avili,  ubi  hunc 
quoque  Agohardi  locum  laudat.  Sed  hic  Aviti  locus 
paulo  aliler  lceitur  in  editionc.  Sirmondi,  quam  apud 
Agohardum.  Edilio  autem  Agohardi  congruit  cum 
codice  ms.  qui  exstat  penes  ciariss.  virum  Pelrum 
Mamaesium  scnalorem  Gralianopolilanum. 

b  Ex  eo  quod  prasmisit.  Aut  periit  Aviti  opus,  in 


ptione,  dicens  :  <  llle  nalus,  nos  adoplati ;  ille  ab 
selcrno  filiiis  genitus  per  naluram  ,  nos  a  tempore 
facti  per  gratiam.  »  Quia  procul  diioio  qtii  nascitur, 
non  aduplatur  ei  de  quo  natus  est ;  et  qui  adoptaiur, 
non  de  illo  nascitur  a  quo  adoptatus  est:  scd  nisi  na- 
tus,  adoptari  non  potest.  Nalus  cnim  de  altefo,  ad- 
optaturdcaltero.  Domiimsautemnosler,  quia  non  est 
BALUZII  NOT^E. 

quo  fragmenla  isthxc  connexa  erant;  aut  falendum 
ist  Agobardum  memoria  lapsnm  essc.  Prius  enim 
fragmentum  sumptum  est  ex  epistola  secunda  Avili, 
posterius  vero  ex  28. 

c  Fidentius.  Fortassis  inlelligit  Fideniium  epi- 
scopum  et  marlyrem ,  cujus  mentio  exstat  in  ser- 
mone  50  Augustini ,  inter  cos  quos  Sirmondus 
edidit. 


fi9  DE  INSOLENTIA 

natus  de  altero  palre,  non  adoptatur  a  Deo  Pulre.  \ 
Quia  vero  nascitur  ex  Deo  Patre .  nec  cum  lionio 
sit ,  adoptalur  a  Palre ;  quia  in  assumptione  carnis 
non  fit  alter  ;  sed  is  qni  erat  Deus  ,  eliicitur  honio  , 
Deus  natus  sine  initio  propler  se,  homo  natus  a 
cerlo  initio  propter  nos,  unus  el  unicus,  propiius  el 
verus.  Nec  propterea ,  quia  parliceps  fieri  dignalus 
est  substantiaa  et  mortalitatis  nostra;  particeps  eliam 
fae.tiis  credendus  cst  et  condilionis  ;  cum  nos,  ut 
supra  jam  diclum  cst,  conditione  nascamur,  ille  mi- 
sericordia ,  nos  debilo  raoriamur,  ille  potestate  ,  nos 
illius  potestate  de  filiis  irae  elTiciamur  filii  Dei ,  ille 


JID.EOIUM. 


70 


nunquam  lalibus  obnoxius,  nihil  aliud  csse  possit, 
nisi  Filius  propritis  et  verus  aeterna  nalivitate.  Pro- 
pter  qnod  etiam  cum  ipsa  assunipta  humanilale  unus 
est  verus  Deus  cum  Patre,  non  poslerior,  non  minor 
Palrc,  aut  Spiritu  sancto,  non  difTerens  majestate, 
non  impar  poleslate ,  non  discrcpans  operatione. 
Sancla  eniin  hccc  Trinitas ,  discreta  pcrsonis,  nou 
separabilis,  unum  sunl.  Unus  cst ,  non  in  una  essen- 
lia,  sed  una  essentia  ,  una  substanlia  ,  uno  nomine, 
una  natura  ,  vivens  et  regnans,  sine  rccordatione 
pncleritorum .  sine  exspectationc  futurorum ,  per 
omnia  saecula  sscculorum.  Amen. 


aAD   EUMDEM  IMPERATOREM  , 

DE  INSOLENTIA  JUDiEORUM. 


I.  Cbristianissimo,  et  vere  piissimo,  el  in  Chrislo  B  ctissimam  sollicitudinemveslram  de  re  tam  necessa- 


victori  ac  triumphatori  Ludovico  imperaloii  felicis- 
simo,  semper  Augusto,  Agobardus  abjcctissimus  om- 
nium  servorum  vestrorum. 

Cum  Deus  omnipolens,  qui  vos  ante  lempora  prx- 
scivit  et  praordinavit  rectorcm  pium  futurum  tem- 
poribus  valde  neccssariis,  sublimaverit  prudentiam 
vestram  el  studium  religionis  supra  eajteros  vestri 
tcmporis  morlales;  dubium  non  est  prxparatum  vos 
ad  reniedium  temporibus  pcriculosis,  de  quibusapo- 
stoltis  loqnilnr :  In  novissimis  diebus  inslabuiU  tem- 
pora  pericutosa,  et  erunt  homines  se  ipsos  amantes, 
cupidi,  etati,  ctcaetera,  et  habenles  qvidem  speciem 
pietatis,  virluteta  autera  ejus  abnegantes ;  de  quihus 
nihil  est  exspectandum  quod  jam  non  videatur,  nisi 


ria,  qtiae  aut  sola,  aut  prjecipua  est,  cui  prae  caete- 
ris  succurrerc  dehealgubernatio  vestra  ;  cujus  narr.i- 
lionem  si  prosequi  potuissem  tacitis  nominibus  an- 
ctorum,  vellem  omnino.  Sed  quia  fieri  non  potest, 
committo  me  bonitati  et  patienlia?  vestrce,  dando  nie 
periculij,  et  b  iiinotescens  vohis  qua;  tacere  perni- 
ciosum  est. 

II.  Venerunt  ''Gerricits  etdFrcdericus,  quos  prar- 
currit  e  Evrardtis  f  missi  quidem  veslri  non  tamen 
per  omnia  veslra  agentes,  sed  ex  parte  alterius;  ct 
ostenderunt  se  Christianis  terribiles  et  Judocis  mites, 
maxime  Lugduni,  ubi  partem  s  persccutionis  adver- 
sus  Ecclesiam  dcpinxerunt,    qttam  mullis  gemilibus, 


solutio  Satanx,  et  publica  calcalio  sanct;e  civitalis  Q  suspiriiset  laciymis  slimitlavcrtnit.  Qnx  persecutio, 


quia  praceipue  adversum  me  acla  est,  tola  a  me  pro- 
denda  non  est,  nisi  forle  clemcntissiraa  sollicitudo 
vesira  scire  voluerit.  Tamen  in  quanlum  Ecclesise 
Christi  noxia  cst,  si  vcstra  paiitur  mansuetudo,  brc- 
viter  intimare  exordiar.  Venientes  itaqne  priinum 
Judxi,  dederunt  mihi  h  iiidiculum  ex  nomine  vestro, 


mcnsibus  quadraginla  duobus,  quae  fulura  est  per 
caput  omuium  iniquorum  Antichristum.  Cum  haec 
igitur  ita  sc  habeant,  obsecro  tranquillissimam  lon- 
ganimitatem  vcstram,  ut  prxbeatis  palicnlissimam 
aurem  vestram  verbis  quibus  ego  inflmus  servorum 
vestromm  nimis  neccssarium  puioadmonenilamsan- 

BALU7.Il  NOT.E. 

"  Ad  eumd.  imp.  de  ins.  Is  est  omnino  libri  istins  Calvi  tit.  43,  cap.  17,  exstat  racntio  cujusdam  raa- 
titulusin  veteri  codice,  quem  visum  est  rclineri  de-  gnalis,  nomine  Fredrici,  qui  fortassis  idem  quoquc 
bere.  Sed  hunc  librum  ,  seu  verius  epistolam,  non      esl  cum  hoe  Frederico, 

divisiinus  in  capita,  quia  id  epislola:  brevitas  non  D      e  Evrardus.  Idem  fortassis  qui  Ebcrardus  vocatur 
patiebalur.  in  Annalibus  EginharJi,  fuitque  magisler  pincerua- 

b  lnnotetcens,  id  est,  indicans,  insinuans  :  acliva  rum  Caroli  Magni,  ab  eo  missus  anno  781  ad  Thas- 
signilicalione,  ul  luin  solebat.  Sic  in  prxceptis  re-      silonem  ducem  Bajoaria:. 


gum,  el  in  libris  Capilularitim  :  Itle  innotuit  nobis , 
id  est,  signiticavit.  Quin  et  sancius  papa  Gregorius 
sic  usurpavil  pluribtis  in  locis,  ac  nnmiualim  lib.  n, 
Iudict.  ii,epist.  87:  iib.  ui,  indicl.  12,  epist.  %  et 
alili  pluries. 

c  Gerricus,  Capis  prirlaius  in  Yita  Ludovici  Pii  : 
in  qua  scriptum  est  eum  auno  815  missum  ex  Aqni- 
lama  in  Germaniam  fuisse  a  Ludovico  ad  Carolum 
M.ignum,  ut  eum  pro  quibusdam  necessariis  consu- 
leret. 

A  Fredericus,  Missus  dominicus,  nt  docet  Agobar- 
dus;  idcm  fortasse  qui  post  LudoviciPii  mortcm  ad- 
bxsil  Lothario,  ab  eoque  missus  est  ad  Ludovicum 
et  Carolum  Lotharii  fralres  :  quod  scrihit  Nilhardus 
extrerao  libro  secundo.  In  capilulis  quoque  Caroli 


'  Missi  vestri,  id  est,  legati,  qui  vulgo  ttim  missi 
dominici  vocabantur,  quod  a  principe  millcrentur. 
<  Missi  ergo  dominici  dicebanlur,  inqiiit  Sirmomliw 
in  notis  ad  Capilula  Caroli  Calvi,  quos  princeps  cv- 
tra  ordinem  in  diversas  regni  partes  ad  justiiias  fa- 
ciendas  (sic  enim  loquebantur)  cum  amplissima  po- 
testale  dirigcbat.  > 

8  Persecutionis  adv.  Ecct.  Non  quidem  nov.T  ali- 
cujus  persecutionis,  ne  quem  hic  fallat  obsciirum 
scribendi  gentis,  sed  veteris  perseculionis  qua'  pcr 
trccentos  eirciler  annos  ahlixjt  Ecclesiam  ,  in  initiis 
Chrisliaiiismi. 

!>  Jndiculum.  Sic  lum  vulgo  vocabant  diploma 
principis,  quod  in  praesens  dabatur  :  nam  qnae  in 
iuturuin,  pra>cepta    vocabantur.  Inde  in   Formulis 


71  S.  AGOBARDI  EPISCOPI  I.LGDUNENSIS  72 

et  alteruoi  ei  qui  pagnra  Lugduncnsem  ■>  \ice  conii-  A  corani  eis  Dominum  Ucum  ac  Salvalorcm  uoslrmn 
lis  regit,  prascipientcm  illi  ul  auxilium  fevret  Judosis 


advcrsnm  me.  Quos  indiculos,  licct  cx  sacro  110- 
mine  veslro  rccitarenlur,  el  vcstro  annulo  cssent 
signali,  uullatenus  tamen  credimus  ex  judicio  ve- 
stro  tales  prodisse  Coeperunt  autem  cflerri  quadam 
odibili  insolcntia  Judaci,  comminanles  omnibus  inju- 
riis  nos  afliciendos  per  missosquos  adepti  luerantad 
exsolvcndam  vindictam  dc  Cbristianis.  Post  eosvo- 
nitEvrardus,  eadem  iterans,  ct  dicens  majcslatem 
vcstram  commolamesse  valdeadvcrsum  mepropler 
Judseos.  Deinde  veneruntet  procdicli  missi,  habcn- 
les  in  manibus  b  traetoriam  stipendialcm,  et c  capi- 
tularia  sanctionum, qux  non  pulamus  vestra  jussione 
existcre  talia.    llis  causis  lauiiicati  sunt  Judaei  ultra 


Jesum  Clirislum 

III.  Holioralur  quoque  li;cc  pcrvcrsitas  cx  vcrbis 
missorum,  quibus  sustirrabant  quorumdam  auribus, 
dicentcs  ,quod  Judaei  non  abominabiles,  ut  p'eriquc 
putant,  sed  chari  essent  iu  oculis  vcstris,  et  homi- 
nibus  eoruin  diccntibus  c\  parte  meliorcs  eos  ha- 
bitos  quam  Christianos.  Lt  ego  quidcm  indignus 
servus  vester  11011  cram  Lugduni;  sed  aberam  lon- 
gc,  causa  ■'  Naiiluadensium  monaclioroni,  qiii  qua- 
dam  dissimultate  intcr  se  laborabant.  Tamen  direxi 
missos  nostros  ct  littcrulas  ad  illos,  ut  praccipcrenl 
quidquidvcltcnt,  aut  eis  iiijunctum  csset,  ctnos  obc- 
diremus.  Sed  uiliil  vcnia:  adcpti  sumus;  ita  ut  etiam 
alitjui  ex  saccrdotibus  noslris,  quibusnominalim  mi- 


modum,  ei  conlristati  Chrisliani,  non  solnm  illi  qui  B  nabantur,  non  auderent  prasenliam  suam  eis  exlii- 


fugerunt,  autqui  abscondili  sunt,  vel  qni  dislricti, 
sed  elcaHcri  qui  viderunt,  vel  audicruut  ;  inaximc 
ideo,  (juia  sententia  Juikcorum  ita  confirmala  cst,  ut 
auderent  irrcverenter  praedicareChrislianis  quid  po- 
lius  crcdendum  esset  ac  lenendum;  blasphcmanles 

1JALUZII  Nl 
Mareulli ,  Indiculus  regis  ud  episcopum  ut  alium  bc- 
nedicat.  El  in  Vita  Desiderii  episconi  Cadurcensis 
Indicutus  Darjoberti  regis  ad  Sitlpitium  episcopum, 
Bilurigcnsem  vidclicet ,  adeoque  iiiclropoliianuni 
episcopi  Cadurcensis,  ut  Dcsiderium,  cui  rcx  episco- 
patum  deilerat,  quamprimum  ordinet.  Et  alibi  plu- 
ries.  luterdum  lamen  indiculus  accipilur  pro  cdicto, 
ul  apud  Gregorium  Turoncnsem  lib.  v,  cap.  45  : 
«  l'er  idem  t.-mpiis  Chilpericus  rcx  scripsil  iiulieu- 
lum,  ut  saneta  Triuitas  nou  in   pjrsonarum  distin-  C 


bcre.  ILi-c  passi  siimus  a  fautoribus  Judacoruin,  non 
obaliud  nisi  quia  pradicavimusChristianis,  uteman- 
cipia  eis  Christiana  uon  vendcrcnt,  ut  ipsosJudxos 
Chrislianos  vendere  f  ad  Ilispanias  nonpermitterent, 

nec  incrccnarios  domeslicos    babcrc ,  nc   feniinx 


ctioue,  sed  lantuin  Deus  nominarctur.  > 

«  Vice  comilit.  Nam  quia  cmuitaliis  commiitebaii- 
tur  viris  magnse  dignitalis,  quique  raro  disccdebanl 
i  Ial3reprintipis  itb  m  pagis  silu  comnussis  vircs 
insliluebant,  <iui  vice  sua  populos  regcrent  •  undc 
dicti  vicecontites.  Sictit  nostra  tempcslate  vidcmus 
cardinalem  nepotem  summi  pontificis,  legatum  sem- 
per  esse  Avenionensem ;  ejus  vero  loeo  coiistilulum 
apud  Avcnionem  prjclatum  quempiain,  qui  vices 
illic  Icgati  gerit,  vicelegatum  oo  lioc  dictum. 

i>  Tracloriam  stipendiatem,  id  est,  epislolam,  cu- 
jus  bcneficio  missi  snscipiebanlur,  ct  conjectum  ac- 
cipiebant,  id  est,  pensitaiionem  et  iribuium ,  quod 
ab  iis  haud  dubie  cxigebatur  ipjorum  causa  legati 
miltebantur.  In  tracloriis  porro  adnolari  solcbal, 
quanium  cuique  misso  pro  ejus  conditione  suppcdi- 
tari  oporleret :  idcoque  tracloriam  stipcndialem  vocat 
Agobardus.  Vide  quaj  anno  superiore  diximus  in 
notis  ad  epislolam  05  Lupi  Ferrariensis. 


rum  ibi  eonfliienlium.  Poslniodum  per  admonitioncni 
angclicam  inde  translatus  Parisius,  in  cccle^ia  san- 
cti  Dionysii  rcgali  scpultnra  e.sl  lumulatus.  »  Itaque 
in  praxcpio  Ludovici  Balbi  regisproecelesia  Lugdu- 
nensi,  cujus  parlem  edidit  Severlius,  Nanioadcnse 
monasterium  dicilur  essc  in  pagoLugdunensi.  Hodie 
tamen  est  cxtra  regnum  Franciae,  in  dilioae  ducis 
Sabatulie,  mcdia  fcre  via  LugdunumiuteretGcncvam, 
in  comitatu  Beugii. 

<-•  Mancipia  eis  Cliristiana  non  venderenl.  Niliil  bic 


peecaverat  Agobardns.  Nain  istnd  ipsum  decretnm 
antea  fuerat  a  Carolo  Magno  ct  Ludovico  Pio,  lili.vi 
Capilular.  cap.  117  :  1'lncitit  ne  Judais  mnncipia  de- 
serviant  vel  adluvreant  Chrisliana.  Et  eap.  518  :  Pr;r 
cipimus  gencraliter  ommbus,  ut  maruipia  Christian 
paganis  vsi  Judccis  non  tradanlur.  El  praxesscra 
Conslantini  Magui  lex,  cujus  mcminit  Euscbius  ii 
libro  iv  dc  Vita  cjus  eap.  27  :  Itenique  Honorii 
Theodosiiquc  A  A.  constitulio,  quic  cxsiat  in  Codiee 
Theodosiano  :  Christiana  mancipia  Judtrorum  ncmo 
audeat  comparare.  Nefas  enim  wstimamus  religiosis- 
simtts  (nmulos  impiissiinorum  emptorum  inqttinuri  do- 
minio.  llem  Valentinianus  Aug.  in  appendice  Codicis 
Theodosiani  :  Judtvis  guoque  vet  paganis  cuusas 
agendi  vel  militandi  licentiam  denetjamus.  Quibus 
Chrisliantv  letjis  nolumus  servire  personas,  ne  occa- 
sionc  dominii  sectam  venerandtv  religioms  immutcnt. 
Virfc   S.  Gregorium  papam  lib.   u,  epist.  75,70; 


T»  lib.  in,  ep.  21;  et  lib.  "xn  ,  ep.  18;   (vouein  Carn. 
Capiiularia  sanclionum,  id  est,  instrucliones      part.  i,  eap.  281 :  et  scq.  el  part.  xin,  cap.  98;  Co! 


missis  uatas  in  causa  Judaeorum,  qme  valde  favora 
biles  erant  Judacis,  et  iniquae  adversura  Chrislianos. 
Ea  il<-  causa  Agobardus,  cui  Ludovici  pieias  perspe- 
cla  crat,  adduci  non  potest  ut  credat  ea  capilula  e.ssc 
vera. 

J  Ifantuadensium  monachorum,  in  finibus  Lugdu- 
nensium,  vulgo  ISantua.  HugoPlaviniaccnsis  in  Cliro- 
nieo  :  t  Imperalor  ergo  Carolus  cognomcnto  Calvus 
amio  Doni.  Incarn.  877,  ind.  XI,  vila  funclusestpri- 
die  Nonas  Octobris  in  finibus  Lugdunensium,  et  se- 
paltus  Nantoade  iu  monasterio  sanctorum  Pelri  et 
Pauli.  Sed  monitione  angeliea  Iranslatus  Parisius, 
ad  sanetum  Dionysium  regaliler  tumolatur.  >  Chro- 
uicon  sancti  Benigni  Divioncnsis  et  Clironicon  Be- 
suense  :  t  Carolus  veroGalliam  reversus,  atque  lines 
Lugdunensium  pertingens,  ibidein  viia  fuuctus  est, 
atque  in  monasterio  aposiolorum  Petri  et  Pauli  con- 
ditus,  loco  qui  dicilur  Nantoide  a  raultiludine  aqua- 


pa 

lectioncm  Bernardi  Papiensis  lib.  v,  lit.  5;  Innocen- 
tium  Cironium  in  Qiiintam  Compilalionem  lib.  v, 
tit.   5;  el  Uecretales  Gregorii  IX,  lib.  v,  tit.  G. 

'  Atl  Hispanias  ,  ubi  rcgnabaiil  Sarraceni ,  porlio 
Judoeorum.  Quain  ob  causam  Bodo  diaconus  palatii 
Ludovici  Pii,  (ad  quem  tum  siibdiaconum  exst.it,  ul 
opinor,  epigramma  Walafridi  Strabonis)  cum  se  vcr- 
tisset  ad  Jmkeos,  in  Hispaniam  commigravit  ex  Cal- 
lia,  ad  Sarraccnos  nimirum;  ui  diximus  in  notis  ad 
Liipum  Ferrariensem  pag.  548,  554.  Ex  co  aulcni 
eoustat  liiinc  Bodoiiem  fuisse  oriundum  cx  ea  regni 
Fraucici  parte  qua;  Carolo  Calvo  cessit,  qnod  cuiu 
ipsc  adversum  Chrislianos  in  llis|>ania  connnorantcs 
ulrociter  s.rvirct,  ul  cos  cogcrcl  ad  desereudam 
lidem  Cbristianam,  ii  ad  Caiobim  rcgem  el  episco- 
pos  in  regno  cjus  conslilutos  lacrymabilcm  epislo- 
lam  miserunt,  orantes  ut  memoratus  apostata  rcpt- 
sceretur,  ne  diulius  Clirislianis  iltie  versantibvs  uu.1 


75 


DE  1NS0LENTIA  JLDyEORUM 


ClirisManrc  cum  eis  sabbatisarent,  et  nc  diebns  Do-  «  maioresel,  ut  ita  dicam,  maledictores  esse  Judaeos 
...  .......  A 


ininicis  operarentur,  ne  diebus  Quadragesimae  eum 
eis  pranderent,  et  mercenarii  eorum  iisdem  diebus 
carnes  raanducarent,  ne  quilihet  Cbristianus  carnes 
a  Judaeis  immolatas  et  °  deglubatas  emeret,  et  aliis 
Chrislianis  vendeiel,  ne  vinum  illorum  biberent,  et 
alia  hujusmodi.  Est  enim  Jiidaeorum  usns,  ut  quando 
quolibel  pecus  ad  csum  mactant,  ut  subactum  idem 
pecus  tribus  incisionibus  nou  fueril  jugulatum ;  si 
aperlis  inlerancis  jecurlaesumapparuerit,  si  pulmo  la- 
leri  adhasserit,  vel  eum  insudlatioponetraverit,  si  fel 
invcntum  non  fueril,  el  alia  hujusmodi ;  haee  tan- 
quam  imnuinda  a  Judaeisrepudiata,  Christianis  ven- 
duntur,  et  insiillario  vocabulo  Chrisiiana  pecora  ap- 
pellantnr. 


Domini  Dei  Christi  et  fidelium  ejus  Chrislianorum, 
non  debemus  eis  cnnjnngi  participatione  cihorum  el 
potuum,  juxta  modum  dunlaxal  a  sanclis  Palribus 
et  exemplis  datum  et  verbis  praceptitm.  Caeterum, 
quia  inter  nos  vivunl,  el  maligni  eis  esse  non  debe- 
mus,  nec  vitae  aut  sanitati  vel  n  diviiiis  eorum  con- 
trarii;  observemus  modum  ab  Ecclesia  ordinatum, 
non  uliquc  obscurum,  scd  manifeste  expositum,  qua- 
liter  erga  eos  cauti  vel  humaui  esse  debeamus. 

V.  Haec,  piissimedomine,  de  multis  pauca  dixi  de 
perfidiaJudreomni,  deadmonilionenostra,  delaesione 
Christianitatis,  qux  lil  per  faulores  Judaeorum,  ne- 
sciens  utrum  pervenire  possit  ad  vestrain  notitiam. 
Tamen  summopere  necesseest  utsciat  piissima  solli- 


IV.  De  vino  vero,  quod  et  ipsi  immundum  faten-  B  citudo  vestra,  quomodo  nocetur  lides  Christiana  a 


tur,  et  non  eo  utunlur  nisi  ad  vendendum  Christia  - 
nis,  si  contigcrit  ut  in  terrara  defluat  quolibet  loco 
licet  sordido,  festinantes  hauriunt  iterum  de  terra, 
et  ad  conservandum  in  vasa  remittunt.  Qualiler  vero 
el  alia  impro'iauda  circa  illud  agant,  non  solum  de 
Christianis.sed  et  de  Judaeis  mulli  sunl  testes.  Quod 
aulem  Dominum  noslrum  Jesum  Cbristum  et  Chri- 
stianos  in  omnibusorationibussuissub  Nazarenonim 
nominc  quolidie  maledicant,  non  solum  beatus  Hie- 
ronymus,  qui  se  scribit  novisse  illos  intrinsecns  et 
in  cute,  testis  est,  sed  et  de  ipsis  Judseis  pleriqne 
leslanlur.  In  bac  re  sumens  exempli  gratiam,  dixi 
Christianis  hoc  modo  :  b  Si  aliquis  homo  c  seniori 
suo  vel  domino  fidelis  et  amator  exislat,  et  quem- 
piam  hominum  senserit  illi  esse  inimicum,  delraclo- 
rem,  conviciatorem,  et  comminatorcm,  non  vult  ei 
esse  amicus,.  nec  socius  mensae,  nec  particeps  cibo- 
rnm.  QuoJ  si  fuerit,  el  hoc  senior  ipsius  vel  domi- 
nus  deprehenderil,  nec  fidelem  sibi  eum  esse  existi- 
mal.    Et  ideo  cum  procul  dubio  noverimus  blasphe- 


Judaeis  in  aliqiiihus.  Dum  enim  glorianlur,  mentien- 
tes  simplicibus  flhrislianis,  quod  chari  sint  vobis 
«propter  patriarchas;  quod  honorabiliter  ingredian- 
lur  in  conspectu  vestro,  et  egrediantur,  quod  excel- 
lentissimae  personae  cupiant  eorum  orationeset  be- 
nedictiones,  et  fateantur  talem  se  legis  auctorem 
habere  velle,  qualem  ipsi  babent,  dum  dicunl  consi- 
lialores  vestros commotos  adversum  nos  eorum causa , 
eo  quod  prohiheanius  Christianos  vinum  eomm  bi- 
bere;  dum  boc  alfirmare  nitentes,  plurimas  argenti 
libras  ob  euiptionem  vini  seabeis  accepisse  jactant; 
et  decursis  canonibus  non  inveniri  quare  Christiani 
dcbeant  abstinere  a  cibis  corum  et  potibus;  dnm 
osteudunt  praeeepla  ex  nomine  vestro,  aurcis  sigilhs 
C  signata,et  continentia  verba,  ut  putamus,  non  vera; 
dum  ostendunt  vestes  muliebres,  quasi  aconsaugui- 
neis  vestris  vel  inaironispalatinoruinuxoribuseorum 
direclas;  dum  exponunt  gloriam  parentum  suorum; 
dumeis  conlra  legem  pcrinittitur  f  novas  synagogas 
exstniere ;   ad   hoc  pervenilur,   ul  dicant  imperili 


BALUZH  NOTiC 
impedimento  aut  neci  foret ,  ut  tradit  auclor  Anna- 
lium  S.  Bertini  ad  an.  847. 

*  Deglubutus.  Ita  vetus  codex;  pro  quo  Massonus 
edidil  detibalas. 

b  Si  atiquis  homo.  Fragmenlum  est  orationis  quam 
Agobardus  Lugduni  habuit  adversum  Judaeos,  usque 
ad  illa  verba,  humani  esse  debeamus. 

c  Seniori,  id  est,  domino,  vernacula  lingua  ,  Sei- 
gneur.  Vide  Hier.  Bignonii  notas  ad  Marculfum  pag 


«  Propter  palriarchas.  Abrahamum  vidclicet ,  Ja- 
cobum ,  et  caeteros  Veleris  Testamcnli  Patres,  et  ob 
hoc,  Judaeorum  patriarchas.  Neque  enim  inlelligendus 
est  hic  locus  de  patriarchis  Judaeorum  per  varias 
provincias  distractorum.  Illi  enim  desierant  anno 
429  ul  Marca  observavit  in  libro  primo  de  Concor- 
dia,  cap.  3,  §  5. 

'  Novas  synagogas.  Indignalur  Agobardus,  quod 
Judacis  liim  bcerel  novas  synagogas  exstruere,  velui 


445,  458;  et  DavidisBlondelli  Dissertationem  dejure  D  in  contunieliam  Christianae  religionis.  id  vero  ait 
plebis  in  regimine  ecclesiastico,  pag.  49.  essc  contra  legera.  Ea  autem  exsUil  in  Codice  Thec- 

d  Divitiis  eorum,  id  esl,   Judaeorum.   Haec   fama      dosiano  I.  83,  tit.  De  liis  qui  super  religione  conten- 


semper  comitata  est  Judaeos,  ex  qun  Christiani  pr;e- 
valcre  cojperiint.  Nam  adnotat  etiam  Albertus  Kraut- 
zius  lib.  vin  Melrop.  Salisburg.  cap  23,  eos  summas 
ubique  opes  comparasse.  Anno  1098,  cujn  Judaei  ex 
Bohemia  in  Poloniam  et  Pannoniam  divitias  suas  fur- 
tim  auferrent,  ejusque  fugae  rumor  ad  ducem  Bre- 
cislaum  pervenissel,  ille  retineri  eos  jussit,  thesau- 
rosque  eorum  applicari  fisco.  Addil  vero  Cosmas 
Pragensis,  qui  Iijbc  tradit  •  i  0  quantum  pecuniae 
miseris  Judaeis  est  illa  die  sublatum !  Nec  cx  succensa 
Troja  tantum  divitiarum  in  Euboico  littore  fuit  eol- 
latum.  »  Dnde  et  aetatequoque  nostra,  quoties  dicere 
voliiinus  qiiempiam  esse  valde  divitem,  ita  dicere 
solemus,  Dives  esl  ac  unus  e  Judatis,  II  est  riche 
comme  un  Juif;  atque  id  quidein  oblinet  eliam  ubi 
Judrei  noli  non  sunt  nisi  de  nomine 

Patrol.  CIV 


dunt,  ubi  Honorius  et  Theodosius  AA.  sic  decernunt : 
Quw  nuper  de  Judmis  et  synagogis  eorum  slatuimus, 
firma  pcrmaneant  :  scilicel  ul  nec  novus  unquam  syn- 
agogas  permiltantur  exstruerc,  nec  auferendas  sibi 
vetercs  pertimescant.  Hujus  legis  mcntio  exstat  apud 
sancluni  Cregorium  lib.  vu,  indict.  2,  epist.  5 :  c  Quia 
sicui ,  inquit ,  legalis  difliuitio  Judaeos  novas  nou  pa- 
titur  erigere  synagogas,  ita  quoque  eos  sine  inquie- 
tudine  veteres  habere  penniitii.  i  Ejusdem  legis  me- 
minit  iterum  in  epislola  58  ejusdem  libri  Ad  eain 
quoque  legein  respexisse  videlur  Alexander  III,  duni 
hnec  scriberet  :  «  Judaeos  de  novo  constrnere  synago- 
gas,  ubi  eas  uon  habuerunt,  pali  non  debes.  Verum 
si  anliquae  corruerint,  vel  ruinam  minantur,  ut 
reaedificent  poieris  aequanimiter  tiderare,  non  autem 
ut  eas  exaltent,  aut  ampliores  aut  pretiosiores  fa- 
3 


7"  S.  AGODARDl  EPISCOPl  LUGDCNENSIS  7 

Ciirisliani   melitis  cis  prxdicarc  Judxos  qu.im  prcs-  \  tnr  «juam  deteslabiles  habendi  siut  inimici  vcritatis 


bytcios  uostros;  maxime  eum  el  supradicti  missi, 
dc  sabbatismus  eorum  impedirelur,  °  mercata,  q»;c 
in  sabbaiis  solebant  lieri,  transmulaii  prxceperint, 
ct  quibus  diebus  deinceps  frequcntari  debeant,  in 
illorum  opinioue  posuerint,  diccntcs  hoc  Cln  istia- 
norutn  utilitati  prupler  dici  Dominici  vacalionem 
congrucre;  cum  Judxis  magis probetur  inutile :  qnia 
et  hi  qui  prope  siint,  sabbato  ementes  viclus  ue- 
cessaria,  liberius  die  Dominico  missariun  solemni- 
talibus  et  pruedicalionibns  vacanl ;  et  si  qui  de  longe 
veniuiit,  cx  occasione  raercati  tam  vcspertinis  quam 
matutinis  occurrentes  otticiis,  missarum  solemnilatc 
p^racia,  cum  xdiiivalione  reveriuniur  ad  propria. 
Nunc  igilur,   si  placet  benignissimx  ntansm  ludini 


ct  quoinodo  pejores  sint  omnihus  incredulis,  Scriplu- 
ris  divinis  hoc  doccntibus,  et  qiiam  indigniora  omni- 
bus  infidelibus  dc  Deoscntianl,  ci  rcbus  ccelcslibus. 
Qu.e  omnia  c  ciim confratribus conlulimus,  el  ampiis- 
simx  Eccellenlix  vestrx  prxsentanda  direximus, 

VI.  Ei  cum  piaccedcns  schcdula  diclata  fuisset,  su 
pervcnit  quidam  liomo  fugiens  ab  Oispaniis  de  d  Cor- 
doha,  qui  se  diccbal furatuni  fuisse  a  quodam  Judao 
Lugduno  anteannos  viginti  quatuor,  parvum  adhuc 
puerum,  el  venditum,  fugisse  aulcni  anno  prxsenli 
cura  alio  qui  similiier  furnius  fuerat  Arelale  ab  alio 
Juiixo  ante  annos  sex.  Cumquc  hnjus,  qui  Lugdu- 
nensis  fuerat,  notos  quxreremus,  et  inveniromus, 
diclum  cst  a  quibusdam  cl  alius  ab  codem  Judxo  fu- 


vcslrx  audire,  dicamus  quid  Ecelcsix  Galliarum,  ct  jj  raios,  alios  vero  einptos  ac  venditos;   ab  aiio  quo- 

rcctores  earum, *>  tam  reges  quam  cpiscopi  dediscre- 

tione  utriusque  religionis,   ccclesiasticx  viiielicet  ct 

Judaicx,  tcnuerint,  tcnendumque  tradiderint,  ct  scri- 

ptum  posteris  reliqnerint,  ci  quomodo  consonum  sit 

auctorilati  vcl  aclibus  apostoiicis,  et  a  Vclcri  Te- 

slamento  originera  trahcns.    Ex  quibus  demonsira- 

DALUZil  NOT.E. 

cius  fieri  a  Christianis  prohibucrunt.  Nimirum  re- 

frigcscente  in  dics  charilaie,  superabundat  iniquilas; 

ut  futurmn  prxdixil  Christus  Jesus  in  Evangelio  sc- 

cunduin  Malihxum. 


qne  Jndxo  anno  prxsenli  alium  puerum  furalum  et 

vcndiimn  :  qua  hora  invenlum  est  plures  Cbrislianos 
a  Chiislianis  vendi  et  comparari  a  Judteis,  pcrpe- 
trariquc  ab  eis  multa  infanda  qu;e  lurpia  sunt  ad  scri- 
bcndum. 


ciant  quam  antea  fuissc  noscuntur;  qui  ulique  pro 
magno  debent  babere  quod  in  veteribus  synagogis  et 
suis  observaotiis  toleranlur.  » 

a  Mercata  in  sabbatis.  Anliquum  crgo  est,  quod 
mercala  liunl  in  dio  sabbati.  Tuiu  paulo  posl  ratio- 
uein  hujus  instiiuii  affert  Agobardus.  Nimirum,  ut 
coemptis  eo  die  ncccssariis,  poslridie  liberius  Chri- 
siiani  Deo  servirenl.  Nain  per  tolum  diem ,  quolies 
fesius  crat,  antiqui  Christiani  vacabant  orationi ,  ut 
patet  cx  Facundo  ilermianeusi  in  prxfalione  libroi  mn 


t  Tam  reges.  Uegimen  Ecclesix  Gnllicanx  dividit 
inter  rcges  el  cpiscopos.  Ecdesia  cuini  principibus 
commissa  est  ad  regendum;  ut  ait  Carolus  Magnus 
in  prxfatione  lil  rorum  dc  non  adorandis  iinaginibus, 
itemqne  synodus  babila  apud  Theodonis-viilain  anno 
849,  can.  1.  Unde  el  episcopi  in  synodo  Parisiensi 


quos  edidit  pro  defensionc  trium  Capitulorum.  «  Vix  (]  congiegali  anno  821  scribentes  ad  Ludoviciun  et  Lo- 


lihi  septem  dierum,  inquit,  indncix  datx  snnt,  in 
quibus  erant  etiain  dtio  festi.  >  Prxclare  igilur  Joan- 
nes  Monlttcius  episcopus  Valentinus  in  libro  be  Re- 
formalione  Cleri  Valentini  cl  Dicnsis  cap.  35  :  <  Non 
onim  dics  illos  majores  noslri  oliosos  ideo  esse  vo- 
luerunl,  ut  in  his  nihil  ageremns,  et  lantum  plane 
cessaremus;  sed  festorum  ratio  prxcipue  in  Chri- 
slianis  cessationem  babet  laborum  et  operuni,  ul  sa- 
■cra  his  diebus  adcat  populus,  cultus  Dco  honorest|ue 
ac  preces  adhibeat,  concionibus,  publicis  Ecclesix 
precibus,  et  volis  adsit  assiduns.  Ob  eas  igitur  nos 
causas  ediximus,  ut  dies  Dominicos,  et  alios,  qui  iu 
catatogo  nostro  enumcrantur,  accuraie  omncs  in  no- 
stris  dicecesibus  agant ,  et  religiose ;  alqtte  in  primis 
tuveiit  ne  his  diebus  ull;e  ludorum,  fabnlarum,  et 
aliorum  id  genus  ludicrorum  coitiones  fiant.  i  Tum 
ad  probationeui  liujus  capitis  intei  cxlera  affert  de- 
crctum  concilii  provincialis  Coioniensis,  quod  sic 
habct :  «  Diligenier  quoque  populus  admonendus  est,  ~ 
cur  ferix,  et  potissinmm  dies  Dominicns,  qui  a  tem-  " 
poribns  aposlolorum  in  Ecclesia  Dei  sempcr  celebris 
fuit,  institutx  sint.  Nenipe  ui  tnm  in  unum  omnes 
pariler  convenirent  ad  audiendum  verlmai  Domini, 
ad  audiendum  quoqne  sacrum,  ct  communicandum ; 
breviter,  ad  vacandum  D  o  soli;  ul  dies  illa  tanium 
oraliouibus,  hymnis,  psahnis  et  canticis  spirituali- 
bus  transigatur.  Uoc  cnim  est  sanctilicare  sabba- 
tum.  »  Alqne  ulinam  hxc  inlelligereni  Christiani 
nostrorum  lemporum,  qui  hxc  oninia  publicc  nunc 
aguut  qtue  synodus  Colonicnsis  et  Joannes  Monlu- 


thaiium  iinperalores,  aiunt  ipsos  prineipes  univcr- 
sam  sanciam  Dei  Ecclcsiam,  Domino  dispeusanle  et 
committente,  gubernare.  Et  Ludovicus  Pius  ad  Ko- 
raanum  pontificem  scribens,  Spiritum  sanctum  sibi 
Ludovico  datum  esse  ait.  Sed  nihil  apertius,  niliil 
Agobardicx  senlentix  congrucniius ,  quam  quod 
aiunt  episcopi  in  canone  n  cjusdem  concilii  apud 
TheoJonis-villam.  i  Quia  hene  nosiis,  inquiunt,  ab 
illo,  qui  solus  meriio  ct  rex  et  sacerdos  ficri  polnii . 
ita  Ecclesiain  dispositam  esse,  ut  pontificali  auclorilate 
et  regali  poteslate  guberiielur.  »  Vide  Marcam  in  li- 
bro  sccundo  de  Concnrdia,  cap.  primo. 

c  Cum  confralribus  contulimns,  id  est,  cum  epi- 
scopis.  Hinc  itaque  confici  posse  puto  sequenteui 
epistolam  fuisse  scriptam  e  synudoquapiam,  cui  in- 
lerfueiit  Agobardus ;  quod  indicare  videtur  epislola 
illa,  qiuc  nominc  trium  episcoporum  sciipla  esl,  et 
ab  Agobardo  siniul  missa  ad  imperalorem  Ludovi- 
eum  Pium.  Ficri  quippe  polesl  ul  hi  tres  episcopi 
scripserinl  nominc  tolms  synodi ,  Agobardoque  dc- 
mandata  cura  sit  miltendi  epistolam  synodieam  ad 
principem  :  qtiod  ille  prxstare  nolnit ,  quin  relaiio- 
ncm  quoque  suam  adjungcret.  Et  fortassis  istud  per- 
aclum  est  in  synodo  qu;e  anno  821  celebrata  esl 
aptid  Lugdnnum,  cui  Agobardus  ct  Bernardus  inter- 
fuerunt. 

d  Cordoba,  sive  Corduba  ;  qux-  Sarraeenorum  iu 
Hispania  scdcs  erat,  ut  docct  Lucas  Tudensis  :  quod 
eiiam  colligi  polcst  ex  cpislola  Eulogii  Cordubcnsis 
ad  Wiliesiudura  cpiscopum  Pampilonensem. 


77 


DE  JUDAICIS  SUPERSTITIONIBUS. 


58 


a  EPISTOLA 

S.  AGOBARDI ,  b  BERNARDI ,  ET  c  E AOF 

EPISCOPORUM  , 
AD  EDMDEM  1MPERATORUM  ,  DE  JUDAICIS  SUPERSTITIONIRUS. 


I.  Christianissirao  et  gloriosissimo  Doraitio  nostro  A 
Ludovico  imperatori  perpetuo  Augusto,  Agobardus, 
Bernardus,  el  Eaor,  indigni  episcopi,  supplices  ser- 
vuli  vestri.  Sicut  in  d  praeraissa  schedula  in  brevi 
significatum  est,  insolenlia  et  importiinitale  Judaeo- 
rum  in  quorumdam  simplicium  Christianorum  pe- 
•ctoribus  tranquillilas  fidei  propulsata  compulit  nos 
mansuetissiraa;  ac  prudentissimae  sollicitudini  vestrae 
scribere  de  cautela  Christianorum,  qualis  esse  debeat 
crga  Judaicam  perfidiant,  et  superslitiones,  alque 

BALUZII 


innumerabiles  errores,  in  quantum  •  extremitas  no- 
sira  invenire  potuit  ex  usu  et  institulione  priorum 
Gullicanarum  Ecclesiarum  rectorum.  Et  quidem  si. 
sicut  nunc  multa  necessitas  poscit,  ausi  essemus  aut 
valuissemus  aurilms  vestris  ingerere  damna  anima- 
rum,  quae  per  vasa  diaboli,  meules  videlicet  Jud.-eo- 
rum,  fidelibus  iufeiuntur,  adhiberi  omnino  juberet 
pictas  vestra  remcdium.  Nunc  autem  (quia  periculo- 
sissimum  nobis  cst  dicere  et  innotescere,  quod  stcut 
terapore  passionis  sux  Dominus  noster  Jesus  Chri- 
NOT^ 


•  Epistola  Agob.  Titnlus  islc  sumptus  esl  ex  veteri 
codice;  nec  aliquid  causa;  esse  poluit  quod  omilli 
debueril  in  editionc  Pap.  Massoni. 

b  Bemardi  Viennensis  archiepiscopi  :  ad  quera 
exstant  Paschalis  I  et  Eugenii  II  Roinanorum  ponti- 
licum  epistola:,  qiuc  ediue  sunl  in  lomo  IX  cardinalis 
Baronii.  Anno  dcin  853  cum  Lotbarius  Augustus 
rebellarel  adversus  Ludovicum  Pium,  pluriraosque 
episcopos  in  partes  suas  l  raxisset ,  et  in  liis  Agobar- 
dum,  Bernardus  quoque  Yiennei.sis  in  partes  trans- 
gressus  esl;  adeoque  prnevaluit  factio  Lotharii,  ut 
Ludovicus  imperio  dejeclus  fncrit,  et  in  carcere  con- 
clusus.  Reslituto  deniiim  Ludovico,  Agobardus  et 
Bernardus  sedibus  suis  pulsi  sunt,  ob  eam  perfidiam. 
Agobardus  quidem .,  quod  adesse  distulcnt  iu  con- 
ventu  apud  Theodonis-villam,  cum  ter  fuisset  evo- 
catus.  Bernardus  vero,  quod  post  exhibitam  praesen- 
liam  suam  in  eo  conventu,  rursura  perfugerit  in 
Iialiam  ad  Lotbarium.  Causa  aiitem  illa  Agobardi  et 
liernardi  relractata  est  in  conventu  Stramiacensi, 
haud  procul  Lugduno,  anno  836,  ut  docel  auclor 
Vitae  Ludovici  Pii  :  <  ln  quo  causam,  iuquit,  Eccle- 
siarum  Lugdunensis  atque  Viennensis  vacaniium 
ventilari  fecil,  eo  quod  episcopi  dudum  illarum, 
Agobardus  quidcm  jussus  ad  rationem  non  venerit 
reddendam ;  Bernardus  aulem  Viennensis  alfuerit 
quidem,  sed  rursus  fugam  inierit.  Sed  ha?c  quidcm 
res  imperfecla  remansit.  propter  absentiam,  ut  prae- 
diclum  est,  cpiscoporuin.  »  Ilaque  supersederi  pla- 
cuit  judicio,  quod  neiuo  absens  et  inauditus  sit  dam- 
nandus.  lnlerim  illi  in  gratiam  rediere  cum  Ludo- 
vico,  eo  nimirum  tempore  quo  Lolhariu;»  patri  re- 
concilialusest.  Tunrquesedem  suam  ulcrque  recepit, 
ut  docet  Ado  Viennensis. 

c  Eaof.  lta  diserle  codex  manuscriptus,  tametsi 
in  codicc  quoque  ms.  diserte  scriptum  sit  paulo  post 
J?aor.  Sed  verior  baud  dubie  est  prior  scriptio.  Eaof 
enim  illuni  luiud  alium  esse  puto  quam  eum  qui 
Faova  noininatiir  in  Cbronico  Besuensi,  cpiscopusque 
fuit  Cabilloncnsis  anno  830,  eodcm  nimirum  tcmpore 
quo  Lugdunenscra  Ecclesiam  regebat  Agobardus, 
subscripsilquc  circa  annum  834.  Pri\ileglo  Aldrici 
archiepiscopi  Senonensis  pro  monasterio  sancli  Re- 
inigii,  ulii  vocalnr  Fova,  tom.  II  Spicilegii,  pag.  584. 
Et  apud  Hinciuaruin  in  posteriori  opere  adversus 
Gothescalcum  cap.  36  inter  episcopos  qui  Ebbonera 
daniijarunt  reccnselur  Favo  episcopus,  id  est,  hic 


noster  Cabillonensis.  Faova  autera,  Fova,  et  Favo 
scribi  potuit  perperam  pro  Eaof,  facili  amanuensium 
errore,  ut  nemo  non  videt,  cum  litteia  E  parum  dif- 
ferat  a  liltera  F.  Nam  quod  Faova  scnptum  est,  nou 
Faof;  islud  quemquam  remorari  non  debet.  Littera 
enim  F  interdum  usurpabatur  a  veteribus  librariis 

n  loco  lillerje  V.  Sic  Fuli  adus  abbas  S.  Dionysii,  sum- 
nmsque  capellanus  et  consiliarius  Pippini  rcgis, 
Vvolradus  vocatur  in  epistola  Stephani  III  papse  ad 
Pippinum  apud  Baronium  ad  annum  756,  cum  tamen 
cerlum  sit  nomen  ipsi  fuisse  Fulrado,  ct  in  edilione 
cjusdcm  epistolx  qua;  exsiat  in  Codice  Carolino, 
lit.  8  diserle  scriptum  sit,  «  praecurrenle  industria 
Deo  amabilis  viri  Folradi,  tui  fidclis.  »  Sic  FuIJa 
raonasterium  sancti  Bonifacii,  Volda  nuncupatur  in 
narratione  clericoruin  Rhemensium  dc  deposiiione 
Ebbonis  :  «  Jussit  eum  deduci  sub  cuslodia  ad  Vol- 
dam  monasteriuiii  S.  Bonifacii.  i  Et  Vulda  in  synodo 
Bhemensi  adversus  Arnulfum  c.np.  25  :  i  Eboneni 
quoque  Rliemorum  archiepiscopum  idem  molientem, 
per  Rothadum  Snessonicum  et  Erchenradum  Pari- 
siorum  episcopum  in  Vuldcnsi  monasterio  pro  simi- 
libus  similia  susiinuisse.  i  Sic  in  Chronico  Hildeus- 
heiinensi  ad  anniuu  1093  Vratislaus  dux  Bohemiu: 
vocatur   Fratislaus.   Neque   dubito,  quin,   si  quis 

C  operam  in  boc  ponere  velit,  mullo  plura  exempla  sit 
reperlurus.  Porro  errat  Papirius  Massonus,  qui  in 
Synopsi  operum  Agobardi  existimat  hic  pro  Eaor, 
legi  de!;ere  Ebon. 

d  Pnrmissa  schedula ,  in  epistola  nimirum  Ago- 
bardi,  quae  missa  esl  cura  litteris  episcoporum  Ago- 
bardi,  Bernardi,  et  Eaof. 

c  Extremitas  noslra,  id  est,  vilitas.  Evtremos  ho- 
minum  se  dicunt  viri  modestissimi ;  quemadraodum 
Paulus  se  vocat  omniiim  peripsema,  et  minimum 
apostolorum,  existimans  se  non  csse  dignum  qui  vo- 
cetur  apostolns.  Sic  Jonas  Aureliancnsis  episcopus 
in  epistola  ad  Pippinum  Aquitaniae  regera  :  i  Meam 
extreinilatem  apml  sereniialem  vestram  astu  diabo- 
lico  difiamaverunt.  »  ldem  in  epistola  ad  Matfre- 
dum  ■  i  Meam  exlremitatem  commonefecisti.  >  Sic 
enim  legendum ,  non  ex(rc»ui(at<?m ,  ut  recte  illic 
monuit  V.  C.  Lucas  Dacheiius.  Sic  in  privilcgio 
jj  Landerici  episcopi  Parisiensis  pro  monasterio  sancti 
Dionysii :  <  Dominus  gloriosissimus  Cludovicus  Fran- 
coruin  rex ,  divino  irradiatus  hiraine,  religiosa  peli- 
tione  humilitatis  nostnc  extremitatem  poposcit,  etc.  > 


79  S.  AGOBARDI  EPISCOPI  LLGDUNENSIS  80 

stus  pacificaturus  omnia  per  sanguinera  crucis  sua\  A  mortem  subire,  ne  dissimuhiiionc  sni  pracvaricalo- 


venditus  est  a  falso  discipulo,  ct  "  comparatus  a  ve- 
ris  perseculoribus  ad  illudcndnm  ct  crucifigenduni, 
ila  nunc  comparelur  ab  impiis  Judiris  quodam  mn- 
do  ad  vituperandum  liccnlius  ct  blasphcmanduni) 
srrihimus  lantiim  pauca  de  exemplis  et  slatutis  Pa- 
trum,  ac  deinde  de  Actis  apostolicis,  sive  de  Evan- 
vgciiis-ct  Vetcris  Tcstamenti  Scripturis,  ad  confir- 
mandam  piam  gubernalionis  vigilanliam  bonoruni 
pastorum. 

II.  Bcatus  confessor  Hilarius  (de  quo  sanclus  Hic- 
ronymus  ila  loquitur  in  cpistola  ad  LsHam  de  instru- 
ctionc  diccns  •  Cypriani  opuscula  semper  in  manu 
tencat.  Athanasii  epislolas  ct  Hilarii  libros  inoffenso 
currat  pede.  IUorum  traclatibus,  illorum  delectetur 


rem  faccrel  imperalorem,  qui  lam  injnsla  contra 
Ecclesiam  pracepisset.  Postea  vero  cum  Mcdiolanum 
revertitur,  posilo  Impeiatore  in  Ecclesia,  de  eadcm 
causa  tractavit  in  populo  :  in  quo  Tractatu  inlro- 
duxit  Domini  pcrsonanrloqucnlis  (Sozom.  Hisl.  Tri- 
part.  1.  vn,  c.  8  ;  I,  ix,  c.  30).  Ego  tc  ex  ultimo  Iin- 
peratorem  feci,  ego  tibi  exciciluni  iniinici  tui  tra.li- 
di,  cgo  copias  quas  ille  adversum  tc  exercitui  sno 
pncparaverat  dedi,  ego  ininiiciiin  luum  in  polcsla- 
lcm  tuam  redegi,  cgo  de  scmine  tuo  snpra  solium 
regni  conslilui,  ego  te  triumpharc  sine  labore  fcci: 
ct  lu  de  ine  inimicis  meis  donas  triumphos  ?  Cui 
dcscendenti  exedra  lmperaloi  ait :  Contra  nos  pro- 
posuisti  hudie,  cpiscope.  At  ille  respondens,  ail,  iioii 


ingcniis,  in  quorum  libris  pietas  fidei  non  vacilhit.  B  se  conlra  ipsum,  scd  pro  ipso  fuisse  loculum.  Tune 


CaHeros  sic  legat,  ut  magis  judicet  quam  sequalur  >), 
qua  cauteia  Judaeoium  scmper et  haereticorum  dcvi- 
taveril  profana  consortia,  b  Vila  ejus  scripta  fate- 
tur  ;  quod  ita  scilicet  hujusmodi  bostcs  Ecclesix 
fueiit  cxsecratus,  ut  non  solunt  convivium,  sed  ne 
salulalio  quidem  ei  exsliteril  cum  his  prsetereunti 
eommunis.  De  sancto  quoque  Ambrosio  Vitne  cjus 
sacra  narrat  historia,  quod  et  hic  inserere  digniim 
csl,  el  Chrislianis  mcnlibus  scire  rcligiosum :  «  In 
partihus,  inquit,  Orieniis  in  quodam  castello  a  Chri- 
siianis  viris  synagoga  Jud.Torum  et  '■  lucus  Valenti- 
nianorum  inccndio  concremala  siint,  propterea  quod 
Judxi  vcl  Vaicnliniain  insultarent  monachis  Chri- 
slianis.  Valentinianorum  enim  hscreses  triginta  deos 


Iroperator  Revera,  inquil,  dura  prxccperam  con- 
tra  cpiscopum  de  synagoga  rcparanda  In  monachos 
vero  vindicandum  esse  a  comitibus,  qui  in  lcinporc 
aderant,  dicebalur.  Qoilius  epiScopus  :  Ego  qiudem 
c.um  Imperatore  nune  ago.  Vobiscum  vero  mihi  aliier 
agendum.  Atquc  iia  obtinuit,  ut  illa  quse  staiuta 
fuerant,  revocarenlur.  Nec  prius  ad  allarc  accedere 
voluit,  msi  fide  sua  Imperator  illuui  agerc  dchere 
leslarcliir.  Cui  episcopus  :  Etgo  ago  fide  lua.  Ues- 
pondil  Impcrator  :  Age  (ide  mea.  Qna  spon.sionc  ile- 
rata.  jam  securus  percgil  sacerdos  divina  mysteria. » 
Ecce  duai  maxim;c  Ecclesiarum  Dci  coltunnx,  nila- 
rius  videlicet,  el  Ambrosius.  Alter  cx  his  suo  nos  do> 
cct  excmplo  non  a  cibis  solummodo,  vcrum  etiam  s 


colunl.   Sed  de  hiijusmodi  facto  comes  Orientis  ad  ^  salutatione  Judaeorum,  qua?  ab  omnibus  in  lnvicem 


imperatorem  rclationcm  direxit,  quia  imperalor  pra> 
ccperat  ut  synagoga  ab  episcopo  aedificaretur.  Sed 
dmjus  praecepti  tenor  cum  ad  aures  pervenisset  ve- 
nerahilis  viri.Ambrosii  episcopi,  dircxit  ad  imp  ra- 
torem  cpistolam  (quia  ipse  in  tempore  excurrcrc  non 
potevat)  qua  illum  commonet,  ut  id  quod  ab  eodem 
stalutum  fucral  revocaretur,  servariqiic  sibi  deberi 
ah  eo  audientiam  :  qui  si  dignus  non  essct  qui 
ab  eo  audirctur,  dignus  utiam  non  csset  qui  pro  illo 
aiidiretur,  vcl  cui  preccs  suas  aut  cui  sua  vola  com- 
inilterct.   Paratum   eliam  se  csse  pro  tali  negotio 


commiiniter  cxhibetur,  diligcntius  abslinere  debere. 
Altcr  vcro,  pro  eo  quod  cxusta  a  Cliristianis  syna- 
goga  Juda^orum,  labore  episcopi  ab  Imperatorejussa 
fuerat  rcstaurari,  morli  se  offerre  non  dubitat,  et 
(quod  leve  forsitan  putarctur,  si  hodie  contingcret) 
vir  sanctus  in  tantam  cxhorruit  et  abominatus  cst, 
ut  mortem  pro  tali  negotio  susceptam  martyrii  loco 
non  dubilarct  sibi  esse  cessuram.  Prasvaricatorcm 
eliam  indicavit  lam  iujusla  contra  Ecclesiam  pra'ci- 
pientcm  ;  ct  nisi  sibi  locum  audicnlia;  rcservasset, 
d  solitam  pro  co  intercessionem  se  inlerinissiirum 


BALUZII  NOT^E. 
Compnraius,  id  est,  emptus.  a  Soiitam  prc  eo  intercessionem,  id  est,  pro  impe- 

'>   Vita  ejus  nimiriim  Ililarii  Pictavicnsis  cpiscopi.  j)  ratorc.     Solcbant   enim   principis   noinen    recitare 


Sed  tnre  non  exslant  in  ea  qua;  Forlunali  nomine 
hodie  circumferlur.  Itaque  lum  alia  sancli  Hilarii 
vita  lcrebalur  manibus  hominum. 

c  Lucus  Valenlinianor.  Iniegrum  hunc  locum  ex 
Vita  saneti  Ambrosii  a  Paulino  scripta  retulit  Ago- 
bardus.  Rhahanus  vero,  cum  scriberct  adversus  Ju- 
da?os,  satis  hahuit  rcferrc  de  incendio  synagogie, 
ideoque  omisit  quxcunquc  narrantur  de  incenso 
Valentinianorum  fano.  Nam  et  Ainbrosius  in  epi- 
stola  29  memorat  postremum  illud  incendium  ,  ad 
impciatorem  Theodosium  scribens.  <  Vindicabitur 
cliani,  inquit,  Valentinianorum  fanum  incensum? 
Quid  est  enim  nisi  fanum,  in  quo  est  convenlus 
Gcntilium?  Licet  Genliles  duodecini  deos  appellent, 
isti  trigint.i  et  duos  conas  colant,  quos  appellant 
deos.  >  De  hoc  Valentinianorum  crrore  vide  Tertul- 
lianum  in  ltbro  De  Pra;scriplionibus  Ihereiicorum 
cap.  35  qui  et  peculiarera  adversus  eos  librum  edi- 
dit 


inter  inysteria.  Terliillianus  cap.  30  Apologelici : 
«Nosenim  pio  salule  imperaloium  Deum  invocamus 
a'ternum.  >  Infia  :  <  Oiamus  pro  omnibus  impera- 
toribus,  vilani  illis  prolixam,  imperium  securiun, 
domnm  tulam,  excrcitus  forlcs,  senalum  fiilelcn, 
popultim  probum,  orbcm  quietum,  et  qti.Tcnnque 
hominis  et  Coesaris  vota  snnt.  >  Et  paulo  post,  istud 
prajceptum  esse  Chrislianis  docet  auctorilatc  heali 
Panli  in  Epistola  prima  ad  Tiinotheum.  Neque.  luin 
videbalnr  necessarinm  ut  nomen  impcratoris  intcr 
mystnria  proferretur,  quod  uni  tanlum  pareret  orbis 
universus,  adhueque  in  Ecclesia  pcrseverarct  sancta 
illa  veterum  Christianorum  simplicitas.  Al  postca 
qnam  dividi  orhis  coepit,  proque  innoeentia  et  siin- 
plicitate  fraus  et  dolus  irrepere  coepcrunt  inter  Chri- 
slianos,  diibiumque  oh  eas  causas  esse  poiuil  pro 
quonam  rege  sacerdos  oraret,  si  nomen  principis 
laceretitr,  vcrbisque  lantum  gencralibtis  prn  co  ora- 
rct  Ecdesia ;  tum  vero   neccssari.tm  visiim  est  ut 


81  DE  JUDAICIS  SUPEKSTITIOMBIS.  ^ 

leslatus  est.  Quid  hic  igitur  vir  Dei  credendus  esl  A     IV-  Alcbimus  Avttus  Ecclesise  Viennensis  episco- 
fuisse  facturns,  si  vidissel  suo  temporc  Judaiorum 


fnlidelium  causa  canonica  slatuta  convelli  ? 

III.  Nec  sanclissimus  Cyprianus,  cl  lionio  Dei  Atha- 
nasius,  minore  illos  odio  abominantur.  Quin  potius, 
sicul  corum  liltertc  testes  sunt,  inlidelitatis  eorum 
obstinatissimam  impielalein  supra  omnem  gentiliutn 
exsecrantur  errorem.  Quorum  religiosissimam  fidcm 
el  Christo  deditam  devotioncm,  omncs  EccleSiarum 
Gallicanaruni  reverenlissiini  gubernalorcs  secuti,  to- 
tam  .Judajoruni  cx  iniegro  pollutissimam  socielatem 
fugicndam  penilus  Christianis  omnibus  esse  sanxe- 
runt :  quorum  nos  de  hac  re  sentcntias  ponere,  et 
cx  tiis  quam  sit  exsecrabile  ipsorum  consortium 
tlccrcvimus  e  vestigio  demonstrare. 


pus,  quam  exiraius  doctor  orlbodoxiis  et  facundus 
exslileril,  pene  tota  novil  Ecclesia  Chrisii.  Sanclus 
Apoltinaris  episcopus  Ecclesiae  Valentinx,  quantus 
fuerit  el  sit,  non  solum  gesta  de  eo  scripta,  sed  et 
crebra  ejus  miracula  usque  bodie  sublimiter  leslan- 
lur.  Sauctus  Gregorius  Liugonica:  Ecclosia!  episeo- 
pus,  quantse  sanctitalis  et  veritalis  ftierit,  Vita  ejus 
scripta,  el  fmis  vitac  alque  hottor  ei  ab  Ecelesia  dc- 
laius,  usque  hodie  testes  sunt.  Viventiolus  Ecclesiaj 
Lugdunensis  episcopus,  cujus  doclrina;  fuerit,  non 
solum  ipsa,  sed  et  aliorum  de  eo  scripta  teslantur. 
Hi  ergo  a  cum  aliis  viginli  reverentissimis  episcopis 
iu  noniine  Domini  congregati  pro  defensione  el  statu 
Ecclesix,  de  re  superius  memorata.  i>  inler  caeteia 


BALUZH  NOTvE. 
nomen  princ.ipis  recilareiur,  quo  fraudibus  iretur  B  regios,  si  quid  in  hotr  peccarent  monachi.  Sed  ne 
obviam,  intelligerentque  populi  eam  esse  menlera 
Ecclesiae,  e\  divino  praeeepto  et  apostolica  iraditione 
descendentem,  ut  illi  regi,  qui  tiim  imperilaret,  ti- 
dem  suam  sanctam  illibalamque  servarent,  vitam- 
<]ue  ei  prolixam,  imperium  securum,  doinum  tutani, 


et  castera  quxcunque  liominis  et  regis  vola  sunt. 
precarentur.  Itaque  in  Libro  Sacramentorum,  qui 
Gregorio  Magno  tribui  solet,  diserle  prxcipilur  ut 
nomen  regis  pronuntietur  inter  mysteria  :  Cna  cum 
fainulo  Citn  pnpa  nostro  itl.  et  rcgc  nvstro  itl.  et  om:ii- 
Ittis  orihodojis  atque  catholicat  et  upostoliccr  fidei  eul- 
lm bus.  Lt  proferri  quideni  possent  varia  exempla 
lnijus  moris  Sed,  omissis  caeteris,  ab  aetale  nosira 
sumcmus  exemplum.Cum  ante  hos  viginti  annos  Ca- 
talaui  se  juslis  iisquc  necssariis  de  causis  in  fidem 
ac  clicnlelam  Ludovici  XIII  Krancorum  regis  coulii- 
lissenl,  ejusque  se  dominio  volentes  lubenlesque 
subjecissent;   manebat  tamen  adhuc  in  quorumdam 


pcenae  viderentw  eonstitulff.  tantum  adversus  n:ona- 
chos,  ac  si  de  iis  solis  suspicio  essel,  litteras  deiude 
ad  uniuscujusque  dioeceseos  vicarios  generales  de- 
dit,  in  quihus  eadem  mandata  continebantur.  Exstat 
auiem  epistola  ejus  ad  vicarios  generales  diceceseos 
Helenensis,  in  qua  sic  scriplum  est :  <  In  oralioni- 
bus  quoque  qu;e  pro  salute  regis  inter  niissarutu 
solemnia  recitanlur,  Ludovici  nomen  diserte  et  spe- 
cialiter  exprimant.  >  Ctcleruni  adversus  hanc  ora- 
lionem  Marcx  ,  puerilem  admodum.  declamaliui,- 
culara  eodem  anuo  Tarracone  edidit  frater  Peirus 
Moliner  Tiinitariiis  magister,  theologix  doclor  ac 
vespertinus  caibedralicus  in  Ilerdeiisi  Lycxo.  His 
enini  sc  titulis  ornavit  horao  opinione  sua  docius 
et  eloquens ;  sed,  quantum  ex  ipsius  declamaiiun- 
cula  coiligi  potesl,  Musis  non  laiu  iuvisus,  quaiu 
ignotus. 
a  Cum  aliis  viginti,  in  synodo  uimirum  Epaonensi. 


pectoribus  insitum  iu  Gallos  odium,  ei  occulla  iu.p  qux  anno  517  liabita  esl,  prxside  Aviio  episcopo 
llispanos  inclinatio.  Uoium  ergo  affeclibus  uteban-      Vien 


tur  lli-pani  ail  turbandum  Catalonix  statum.  Scd 
opporlunuui  in  primis  valdequc  ulilc  visum  est, 
aiiuti  uioiiachoruiii  virlutibus,  ad  quos  tum  in  iis 
regionibus  delapsa  eral  omnis  fere  cura  sacrarum 
concionum ;  quod  id  genus  hominum  pluriiuuni  au- 
cloritalis  habeat  apud  plebem,  prDeeipue  vero  aptid 
Catalanos,  gentem  religiosissimam.  Ea  letnpestaie  vir 
illustrissimus  Petrus  ue  Marca,  qui  Tolosalium  dein 
et  Parisieniium  archiepiscoptis  fuit,  in  Cataloniani 
inissus  esl  cum  atuplissima  polestate,  ut  provinciam 
reeenlcr  ad  nos  versam  prudentia  et  sapientia  ac 
cxlcris  bonis  arlibus ,  quihus  pliirimuin  valebat, 
regi  Chrislianissimo  teneret,  imperioque  Franeico 
parere  assuefaceret.  liic  ergo  cum  Barcinonein  per- 
venisset,  deque  his  rebus  fuisset  admonilus,  reclo- 
res  mouasteriorura  illius  urbis  ,  quos  provinciales 
aul  superiores  vocant,  in  suas  a:des  cvocavit  Idibus 
Jtilii  aiuii  IGii  habitaque  ad  illos  Latina  oratione 


iennensi.  Sed  hic  Agobardtts  24  lantuni  episcopos 
ei  synodo  atlfuisse  docel,  cum  latnen  25  reperian- 
lur  in  vulgatis  edilionibus.  Nisi  si  immeruni  rolun- 
duni  ponere  voluit :  quod  facile  crediderim.  De  loco 
porro  ubi  habila  est  synodus  illa ,  non  una  est. 
oinnium  sententia,  eaque  res  in  divcrsum  traxit  in- 
genia  bominum  erudiiorum.  Sed  neque  ego  velim- 
dirimere  eam  litem.  Cxteruru  silerc  non  debeo  vi- 
disse  me  nitper  velustum  codicem  ms.  epistolarum 
Aviti,  et  in  his  etiam  esse  epistolam  ad  Quiiitianiiiii 
episcopum,  quaiu  Sirmondus  aliiqne  post  eum  exi- 
slimant  esse  tractoriam  ad  episcopos  provincix 
Viennensis  ut  ad  synoilum  veniant  Epaoneiisein. 
Et  omnino  Epaonis  iioinendeesl  incocodice,  uhi  lo- 
cus  de  conciuo  congregando  sic  habet  :  (  Idcirco 
cunctos  simul  poscimus  fratres,  ut.  Deo  favenle 
octavo  hltiiim  Septembrium  die  iu  parocliia  episco- 
patus  vcstri  medius  atque  opporiunus  locus  electus 
est,  sicut  el  lenquis,  ele.  i  Ex  quo  ioco,  iicet  vahle 


..     _  „  .  .      . „...,...,      ....      ....,.*    u..v,..u      .,.■,.,..,..  v.ji,     jivi.i    ..»■     «..a.j.u.7,     .    ...     •     .j.»     i|uv    .vvv/,    »|..vm     miui, 

de  mertlis  Ludovici  XIII  regis  ejusque  (ilii  liunc  re-  "  eorrupto,  colligi  forlasse  polerit  sedes  Epaonis,  ul 


gnantis  iu  Cataloniam,  deque  fide  qu;e  prineipi  de- 
belur,  iion  soluiii  propter  iram  ,  sed  etiam  propter 
conscientiam,  ut  ait  Aposlolus,  qualuor  eis  capita 
proposuil  ab  univcrsis  per  provinciam  monachis 
observanda,  quoruin  iiiuiin  fuil  i  tud  :  Tertiuni  quod 
a  vol.is  cxigo,  illud  est,  ut  inter  niissarum  solemnia, 
juxta  divi  Pauli  prxceplum,  antiquoruin  Palruin 
Iradilionem  jani  ab  ipso  Tcrtulliano  testalam,  ipsius- 
que  Miss.ilis  Bom^ni  conlextum,  regis  Chrislianis- 
siuii  specialis  et  exprcssa  ab  omnibus  sacerdotibus 
(iat  commemoratio ;  ita  ut  non  lautuin  regis  inentio 
gencraliler  injiciatur,  sed  Ludovioi  nomen  discrtc 
expriinatur,  quemadmodum  exigit  usus  Ecclesia; 
qaotidianus ;  ne  alioqui  suspicio  indc  nascatiir, 
aliud  atiimr)  geri,  aliud  verbis  simulari.  t  Postrcmo 
loco  adniouuil  non  defuttiios  oflicio  suo  niagistrattts 


quaj  fuerit  in  confinio  nonnullarum  dioeceseon  regnL 
Burgundionttm,  cum  Avitus  dicat  medium  esse  epi- 
scopatus  Qtiinti.ini :  qiicni  Quintianuni,  ut  hoc  obitcr 
tliram^ab  episcopo  Arvei noium  esse  diversum.  ca- 
thedramquc  aliquam  nobis  ignotam  lcnuisse  in  rc- 
gno  Burgundico,  atque  fortean  in  provincia  Vien- 
nensi,  plane  persuasiim  habeo. 

b  Inter  cirtera  slatuerunt.  Sic  eliam  Bhabanus  in 
cap.  55  libri  adversits  Jud;eus.  Queni  librum,  ul  in 
hoc  promam  ineam  senlentiani,  ex  hac  cpiscoporum 
epislola  delibalum  essc  satis  constat.  Nam  cum  illa, 
uti  stipra  diximus,  e  synodo  quapiam  missa  csset, 
adeoque  publica:  anctorilalis  robur  hal.eiet  ,  per- 
mautis  hotninem  volilare  debtiii,  ut  intelligerenl 
omnes  qiuenam  csset  in  hoc  episcoporuni  tractns. 
Lugduncnsis  sententia.  Uude  cuiu  posiea  in  niaitus, 


8-5 


S.  AGOBARDI  EPISCOPJ  LUGDUNENSI3 


staluerunt :  <  Si   superioris  loci  clericus  hxrelici  A  Judxis  a  coena  Domini  usque  prima  Pascha,  secun- 


cujuscunque  convivio  interfuerit,  anni  spatio  pacem 
doii  habeat :  quod  juniores  clerici  si  prxsumpserint, 
vapulabunt.  A  Judxorum  vero  conviviis  etiam  laicos 
conslitutio  nostra  prohibuil ;  nec  cum  ullo  clerico 
nostro  paneni  comedet,  quisquis  Judxorum  convivio 
fuerit  inquinatus.  i  Et  in  conclusione  statulorum 
suorum,  confisi  de  prxsenlia  Domini,  sicut  ipse  ail : 
«  llbi  duo  vel  tres  congregali  fuerint  in  nomine  meo, 
ibi  sum  ego  in  medio  eorum,  ila  sanxerunt  :  Quo- 
circa  hxc  qux  superna  inspiratione  communi  con- 
sensu  placnerunt,  si  quis  sanctorum  anlistitum,  qui 
stalula  prxsenlia  subscriptionibus  propriis  firma- 
verunt,  necnon  et  quos  eorum  Deus  esse  voluerit 
successores,  relecla  integritate  observationis  exces- 


dum  c  edictum  bonx  recordationis  domni  Cliildeberti 
regis,  per  plateas  aut  forum  quasi  insultalionis  causa 
deambulandi  licenlia  denegetur,  et  ut  rcvcrentiam 
cunclis  saccrdolibus  Domini  vel  clericis  impendant, 
nec  ante  saccrdotes  consessum  nisi  ordinati  habere 
prxsumant.  Quod  si  facere  fortasse  praesumpserint ; 
a  judicibus  locorura,  prout  persona  fuerit,  distrin- 
gantur.  Et  ul  nullus  Cbristianus  Judxorum  conviviis 
participare  prxsumal.  Quod  si  facere  quicunque, 
quod  nefas  est  dici,  clerieus  aut  sxcularis  prxsum- 
pserit,  ab  omnium  Christianorum  consortio  se  no- 
verit  coercendura,  quisquis  eorum  impietatibus  fuerit 
inquinatus.  El  licct  quid  de  Christianis  qui  aut  capti- 
vitatis  incursu,  aut  quibuscunquc  fraudibus,  Judaeo- 


serit,  reum  se  divinitalis  pariter  el  fraternitatis  ju-  ™  rum  servitin  implicantur,  debeat  observari,  non  so- 


dicio  futurura  esse  cognoscat.  > 

V.  Sanctus  Cxsarius  Ecclesiae  Arelalensis  episco- 
pus,  cujus  mcriti  et  doctrinx  fuerit,  roulta  ejus  prx- 
clara  moniraenla  dcsignant.  Hic  cum  "  triginia  quin- 
que  episeopis  ct  vicariis  episcoporum  congregalis 
in  unum  in  nomine  Domini,  pro  defcnsione  et  con- 
firmalione  calholiex  veritatis,  inter  cxtera  statuit 
ita  :  <  Oinnes  deiuceps  clerici,  sive  laici,  Judxorum 
convivia  evitent,  et  nec  eos  ad  convivium  quis  acci- 
piat :  quia  cum  apud  Chrislianos  cibis  communibus 
non  utanlur,  indignum  est  atque  sacrilegum  eorum 
cibos  a  Cbristianis  sumi,  cum  ea  qux  Apostolo  per- 
jniltente  nos  sumimus,  ab  illis  judicenlur  immunda, 


lum  canonicis,  scd  et  legum  beneficiis  jampridem 
fuerit  constitutum  :  tamen  quia  nunc  ita  qitorumdam 
querela  exorla  est,  quosdam  Judxos  per  civitates 
aut  rnunicipia  consistentes  in  tantam  insolenliam  el 
proterviam  prorupisse,  ut  nec  rcclamanles  Chrisiia- 
nos  liceat  ad  pretium  de  eorum  posse  servitutc  ab- 
solvi ;  idcirco  prxsenti  concilio,  Deo  auclore,  sanci- 
inus,  ut  iiullus  Chrislianus  Jttdxo  deinccps  debeat 
deservire ;  sed  datis  pro  quolihet  bono  mancipio  xu 
solidis,  ipsum  mancipium  quicunquc  Chrislianus, 
seu  ad  ingcnuitalem,  seu  ad  servitium,  licentiam  ha- 
beat  redimendi.  Quia  nefas  cst  ut  quos  Christus  Do- 
minus  sanguinis  sui  eflusione  redemit,  persecuiorum 


ae  sic  inferiores  incipiant  esse  calholici,  quam  Ju-      vinculis  permaneant  inretili.   Quod  si  acquiesce.re 

.i--.:    „:  _..-,  u:«  — . k  :n:-.  -._.___. #..-  ..•»«...-     :n:  '-'  «  .  ._     ...  ■ __-_, , =.  . 


dxi,  si  nos  his  qux  ab  illis  apponuntur  utamur,  illi 
vero  a  nobis  oblata  conlemnant.  i 

VI.  Priscus  Ecclesix  Lugdunensis  episcopus,  Ar- 
temius  Senonicx,  Remedius  Bituricx,  et  sanctus 
Siagrius  .Eduorum  episcopus.  cum  cxteris  pluribus, 
statuta  ecclesiaslica  renovanles,  b  ita  definierunt : 
<  Ne Judxi  Christianis  populis judices  deputentur.aut 
telonarii  esse  permiltantur,  pcr  quod  illis  (quod 
Deus  averlat)  Cbristiani  videantur  esse  subjecti.  Ut 


his  qune  statuimus  quicunquc  Judxus  noluerit;  quan- 
diu  ad  pecuniam  constitutam  venire  distuleris,  liceat 
mancipio  ipsi  cum  Christianis  ubicunque  voluerit 
habitare.  Illud  etiam  specialiler  sancientes,  quod  si 
quis  Judxus  Chrislianum  mancipium  ad  errorem 
Judaicum  conviclus  fuerit  persuasisse,  et  ipso  man- 
cipio  careat,  et  legali  damnatione  plectatur.  » 

VII.  d  Sanctus  Lupus  cum  aliis  viginti  el  quatuor  ' 
episropis,  vel  vicariis  episcoporum,  similiter  in  no- 


BALUZII  NOT,£. 
Rhabani  pervenisset,  alque  illi  dala  esset  occasio  vel.us  erat  memoria  illius  concilii,  ut  non  etiam  su- 
scribcndi  adversura  Judxos,  lucubrationem  suam  peresse  potuerint  qui  in  eo  praesentes  fuissenl.  Ita- 
delibavit  ex  epistola  illa  synodica.  Sic  enim  existi-  que  videtur  hinc  elici,  non  ante  viin  legis  habuissc 
mamus.  Certe  et  observaliones  el  auctoriuiles  vete-  canones  conciliorum ,  quam  a  principe  confirmati 
rum  easdem  profert,  et  iisdem  ul  plurimum  verbis,  n  fuisscnt.  Hxc  aulein  conlirmatio  fiebat  per  edictum 
quibus  utunlur  episcopi  ad  imperatorem  Ludovi-  "  publicum.  Et  quia  promptior  est  exsecutio  constitu- 
cum  Pium  scribcntes.  lionum   principalium,  prancipue  apud  magistraiiis, 

Triginla  quinque  episcopis,  in  synodo  Agathensi      qiiornm  curae  comrnissa  esl  legum  tnilio  et  exsecu- 


habita  anno  506  sub  Caesario  Arelatensi.  De  qna 
synodo  nos  pluribus  agemns  in  notis  ad  Rnricium 
Lemovicensem ;  nonniillasque  observaliones  aflere- 
mus,  quae  fortassis  indignae  non  erunl  eruditomm 
hominum  curiositate.  Vide  Rhabanum  in  libro  con- 
tra  Judxos  cap.  56. 

*>  lia  definierunt ,  in  synodo  Matisconcnsi  prima, 
qux  anno  581  hnbita  esl,  praeside  Prisco  Lugdunensi 
episcopo.  Vide  Hhabaniiin  cap.  57  ejusdem  libri. 

c  Edictum  Childeberti.  Miruiii  videii  potest  cur 
Patres  synodi  Matisconensis  utanlur  lege  Childeberli 
adversum  Judxos,  ciim  potior  apnd  iilos  esse  de- 
buisse  videatur  auctoritas  concilii  ih  Aureiianensis, 
in  quo  illud  ipsum  statutum  esl  quocl  ediclo  t:iiilde- 
bcrii  regis  continebatur.  Nam  canonem  Aurclianen- 
scm  ne  verbo  quidem  nnminant.  Et  taincn  nou  adco 


tio,  idco  Palres  Matisconenscs,  quo  magistraluiim 
favorem  sibi  concilient ,  decernere  sc  profitciitur 
juxta  edictum  Childeberti  regis,  alque  inlerim  ea  ra- 
tione  factum  principis  approbant.  Cxteruni  hunc 
concilii  Aurelianensis  cnnonem  describet  infra  Ago- 
bardus  in  capile  septimo  hujus  libri. 

<•  Sanctus  Lupus  ,  Lugdunensis  episcopus  ,  qui 
concilio  Aurelianensi  111  prxfuit  anno  538.  Errat 
enim  Rliabanus,  cnm  hunc  cx  Agobardn  lociiro  de- 
scribens,  Lupuni  illiun  ail  fuisse  Tricassenorum 
episcopum.  Sic  cnini  ait  in  capite  58libri  adversum 
Judxos  :  <  Sanctus  Lupus  Tricassenorum  episcopus, 
el  cum  eo  alii  _J4  episcopi,  vel  vicarii  episcoporum, 
etc.  »  -Sdin  Lupus  Tricassium  episcopus  mortuus 
crat  diti  anic  quam  synodus  illa  Atircliancnsis  halie- 
rettir. 


85  DE  JUDAICIS  SLPLRSTITIONIUUS.  H< 

niiiie  Doiuini  nosdi  Jesu   Clnisti  congregalis  pro  ^  quis  dicil  Cerinthum  hxrelicum  fuissc,  non  Judxuni 


c.msis  corpoiis  ejus,  quod  est  Ecclesin,  intcr  mnlta 
lia  C  eliam  staluit  :  (  Quia  Deo  propilio  sub  calho- 
licofum  reguni  doiuir.alione  consistimus,  a  die  Coe- 
nx  Domini  usque  in  secunda  sabbati  in  Pasclia,  Iioc 
<'s;,  ipso  quatritluo,  procedere  inter  Cbristianos,  nc- 
que  catholicis  populis  sc  ullo  loco,  vel  quacunque  oc- 
casione  misccrc  prxsumant.  • 

VIII.  In  eoacil  o  Laodiccno  (Capp.  37, 58)  slaliilum 
cst «  quod  miii  ojiorlcat  a  JuJxis,  vel  hxreticis,  ca 
ijiix  milluntur  munera  fesliva  suscipere,  ncc  cum 
i  is  festa  celebrare,  et  i|uoiI  non  oporleat  azymara 
a  JuJxis  accipere,  et  communicare  impielaiibus 
corum.  i  Et  inalioconcilio  (Conc.  Aurel.  i,  cap.  19; 
Arvern.  i,  cap.  C)  :  i  Ut  si  quis  Judaicx  pravitali 


noverit  lemporilius  apostolorum  non  fuisse  lisereti- 
cos  iiisi  ex  Judxis  et  Samarilanis.  Sicul  fuerunt  Si- 
mon  ct  Menander,  lloliion  et  Nicolaus.  Sdl  ex  crro- 
ribus  supradicli  Ccrinlhi  cognoscat  quodomnia  sim 
Judaica  (jn.e  aslrucbal.  (Vidc  Epiphan. ,  1.  i,  hter. 
xxvm,  et  Iren.,  I.  i,  c.  25.)  Prsedicabal  Dominum 
nostrum  Jesum  Christum  piirum  fuisse  hominem, 
nec  resui  rexisse,  et  circumcidi  oporlerc.  Post  re- 
surrectionem  dicebal  terrenum  fulurura  esse  re- 
guum  Chrisli  in  HieruSalem,  et  bomincs  in  car- 
ne  ilerum  concupisr.eniiis  el  vitiis  subjeclam  con- 
versatioiicni  habiiuros  ad  legalcs  feslivitates  rur- 
sum  celebrandas ,  et  bostias  carnales  ilcrum  ju- 
gulanJas.  Sed  et  ex  suprascriplis  statiitis  advertst 


jugali  societale  conjungilur,  id  est,  sive  Cbrisiiano  B  mulio  deleslabilius  exsecrauda  et  vilanda  ronsorlia 


Judxa,  sive  Jiidxo  Cbiistiana  mulier  carnali  con- 
sorlio  miscealur  ;  quicunque  horum  tantura  nefas  ad- 
niisisse  noscontur,  a  Cbristiano  coetu  neque  convivio 
ct  a  communione  Ecclesix  protinus  segregentur.  • 
IX.  Et  quia  a  ecclcsiaslica  staluta  per  aposlolica 
acla  lirmanda  sunt ,  et  b  nova  per  vetera  ,  videamus 
qnid  dc  beato  Joanne,  quem  diligebat  Jesus  pluri- 
iiiiiii),  aposlolo  et  evangelista,  antiquissimus  et  apo- 
Slolicus  doclor  ac  martyr  Cbristi  el  Ecclesi;e  Lugdu- 
iicnsis  cpiscopus  Irenxus  dicat  (Ap.  Euseb.,  Hist. 
<(•(■/..  1.  iv,  c.  lt.  \ide  Baron.  ad  an.  74).  Ait  ergo  : 
«  F.t  Polycarpus  vero,  non  solum  apostolorum  in  con- 
discipulalu  crudiius,  et  convcrsalus  eum  multis  qui 
Dominum  viJerunt,  setl  et  ab  aposiolis  collocatus 


Judxorum,  quam  cxterorum  bxreticorum.  Quia  si 
omncs  propterea  deteslandi  sunt.  quoniam  inimici 
vcritatis  cxistunt;  multo  illi  magisqui  majoresexcr- 
cent  immicitias.  Re  elenim  (Aug.  in  Matth.  I.  i,  c. 
H)  vera  propriumest  hxreticoriim  in  aliquibus  com- 
muniter  sentire  cum  Ecclesia,  in  aliquibus  disscnlire 
ab  ea,  hoc  est,  cx  parle  blaspbemare,  ex  partc  veri- 
lali  consonarc;  Judxorum  autcm  cx  lolo  meniiri,  ex 
toto  blasphemare  Doinimim  et  Deum  noslrum  Jcsiim 
Chrislum  et  Ecclesiarn  ejus,  el  nibil  dc  co  vcrum  cre- 
dere  nisi  raortem  :  quanquam  nec  in  co  vcrum  cre- 
dant,  eo  quod  morlem  ejus  cxterorum  bominum 
mortibus  similem  dicant,  boc  est,  ex  necessilate  na- 
lurx,  uon  ex  volunlate  misericordix.  Proptcr  hoc 


Asi;o  apud  Smyrnensium  Ecclesiara  episcopus,  quem  q  maledicere  cos  Dominum  et  corpos  cjus  in  omnibus 


ct  nos  vidimns  in  prima  nostra  xtate  (diu  etenim 
mansii,  et  valde  senectule  prx  cxtcris  lungxvus  glo- 
liose  ct  luculcnter  teslatus  obiit  vita),  bxc  docuit 
eemper  qua;  ali  nposlolis  didicit,  qux  et  Ecclesix 
tradidit,  <}•  ;c  el  sola  sunt  vcra  ;  el  sunt  qui  audierint 
ciim  qnod  Joannes  Domini  discipulus  ad  Ephesum 
diim  pergercl  lavatum,  ul  vidit  intnsCerinthum,  ex- 
!  iiivit  a  balneo  non  lotus,  dicens  quia  timeret  ne  bal- 
neum  eorrueret,  posito  iutus  Ccriniho  veritatis  ini- 
mico.  Ei  ipse  vero  Polycarpus  Marcioni  quondam  in 
facieni  ipsi  venienti  et  dicenli,  Cngnosce  nos,  ei  re- 
spondit,  Cognosco,  cognosco  primitivum  Satanx. 
Tantum  apostoli  ct  discipuli  eorum  habuere  reve- 
renliam,  ut  r.e  verbo  quidcm  communicarent  cui- 


oraiionibus  suis,  sicut  et  ante  prophetatum  cst  vocc 
Domini  dicentis  ad  Patrem  :  MtUcdicent  illi,  ci  iu 
bencdices.  Si  ergo  hosles  catholicx  fidci  proplerea 
exsecrandi  sunt  et  cavendi,  quia  inimici  sunl  verita- 
lis  :  super  omnes  infideles,  incredulos,  vcl  hxreticos, 
dctestandi  sunt  Judxi,  quia  nulium  genus  bominum 
invenitiir  cui  ita  libeal  raaledicere  Dominmn  Quod 
nobis  non  minime  notum  csi,  qui  quodiii<:  pene  cuui 
cis  loquentcs,  mystcria  erroris  ipsorum  audimus. 

X.  Dicunt  denique  Dcum  siinni  osse  corporeum, 
et  corporcls  iiniamentis  pcr  mcmbra  dislinctum,  et 
alia  quidcm  parte  illum  audire  ut  nos,  alia  videre, 
alia  vero  ioqui,  vel  aliud  quid  agere  ;  ac  per  hoc  bu- 
maiiinn  corpus  ad  imaginem  Dci  factura,  cxceplo 


quam  iucaraxanti  veritatem.  >  Ad  hxc  si  forle  ali-  D  quod  ille  digilos  mamium  habcat  inOexibiles  ac  ri- 

BvLuzii  notj:. 


s  Ecctesiastica  statuta.  Recle  admonent  episcopi, 
eeclcsiaslica  staluta  cssc  firmanda  per  acta  aposto- 
lica,  id  cst,  regulas  ecclesiasticas  non  posse  videri 
aequas,  nisi  cousiet  cas  congruere  traditioni.  Quare 
iion  injuria  adnotalum  csi  ab  optimo  Mxcenate 
mco  in  libro  v  dc  Concordia  Saccrdolii  ct  imperii 
cap  9,  §  5,  quxcunquc  olim  apud  synodos  prolcre- 
hanlur,  ab  iis  nou  simpliciter,  sed  cum  inquisitionc 
approb.ui  solita ;  nempe  si  congruercnt  cum  expo- 
sitioni'  ct  doctrina  Paiiuin.  Quare,  ut  idem  auctor 
ait  in  capile  octavo  cjusdem  libri,  illud  olim  anxic  in 
synodis  disquircbatur,  an  nova  cujuspiam  ponlilicis 
Komani  epistola  cum  Scripturis  ct  canonibus  con- 
grueret;  ut  iia  dcmum  auctoritale  illius omnes  te- 
nerenlur,  alquc  duobus  vcluti  vinculis  in  lidc  tonfir- 


mati  essenl,  definitione  ponlilicis,  et  dcclaratione 
synodi  :  hunc  esse  Marciani  Aug.  sensum,  cum  scri- 
psit  illa  qux  a  Lcone  I  papa  secundum  ecclesiasticos 
canones  definirentur,  a  synodo  declaratum  iri. 

b  iVoii«  pcr  vetera.  Nam  <  cum,  ul  illic  Marca  scri- 
bil,  semcl  tiadil.e  fidei  hxrenduin  sil,  ut  docel  Ju- 
das  aposlolus,  biuc  sequitur  cam  esse  lidci  Cbii- 
Stianx  rationem,  ut  vctera  eruantur,  nou  autem 
nova  condantur;  quemadmodum  recte  moiiuil  Viu- 
ccntius  Lirinensis.  >  Sic  Claudius  imp.  aiebat  apud 
Tacilum  in  libro  xi  Annalium  :  <  Ouinia  P.  C.  qux 
miiic  velustissiuia  creduntur,  uova  fuere.  invetern- 
scct  hoc  quoque ;  et  quod  iiodic  exemplis  tuemur, 
inter  exempla  erit.  > 


8"; 


5.  \GOBAKDI  EPISCOPI  LUGDLNLNSIS 


8» 


genles,  ut  pote  qui  nil  mambus  operetur.   Sedere  A  que  in  ullu  alio  invenitiir  loco    Et  ob  hanc  cansam 


autem  more  terreni  alicujus  regis  in  solio,  quod  a 
qualuor  circumferalur  besliis,  et  magno  quaravis 
palaiio  eontineri.  Cogilare  etiam  illum  multa  super- 
flua  et  vana ;  qiue  quia  ad  eflectuiii  cuncta  venire 
nequeant,  verlantur  in  il.euionev  Sed  et  inmimera 
infanda  de  Deo,  ut  dixiinus,  suo  praedicant,  ac  tale 
colunt  simulacrum,  quod  ipsi  sibi  in  cordium  suo- 
rum  simulacra  fntxerunl  et  slaluerunt,  non  veruin, 
iuconvertiliilem  alque  imrautabilem  Deum,  quem  pe- 
nitus  ignorant.  Litteras  quoquealphabcti  stii  credunt 
exislere  sempiternas,  et  anle  niiiiidi  principiuru  im- 
petrasse  diversa  minisleria,  qiiibus  eas  oporteat  in 
sxculo  praesidere.  Legem  vero  Mosaicam  multis  an- 
norum  curriculis  ante  liiundum  fuisse  scriptam.  Nec 


prxcipio  iil  adorelis  eum.  Quod  qui  facere  noluerit, 
partcm  suam  in  infcrno  fuluram  essc  cognoscat.  r 
Hxc  aiitem  omnia  ideo  seniores  eorum  confinxe- 
runt,  et  ipsi  slulta  obslinatioiie  lectitant,  ut  lalibus 
coramentis  toia  et  virtutis  et  passionis  Christi  veri- 
tas  evacuetur,  et  ut  adoratio  non  ei  ut  Deo  veraciter 
exhiberi  dcboat,  sed  Pilati  tantuin  lege  illi  delala  sit. 
Sed  et  Petrum  nequaquain  per  angelum,  secundum 
fidem  nostram,  de  carcere  cductmn,  sed  Herodis 
inisericordia,  apud  quem  plurimuin  ejus  sapientia 
fueril  conlaudata.  Denique  et  Christianos  idola  asse- 
runt  adorare,  et  virtutes  qure  apud  nos  sanctorum 
intercessionibus  oblinentur  ,  a  diabolo  fieri  diccre 
non  exhorrescuut.  Pro  quibus  omnibus  summo  eos 


non  aflirmant  plures  esse  lerras,  plura  inferna,  plu-  B  0()j0  dignissinios  esse  quis  ambigat?  siculi  et  odicn- 


resqoe  coelos  :  quorum  unum,  quod  ipsi  vocaut  Ra- 
cha  [V'p"i  Rakiah,  firmamenium],  id  est,  firmamen- 
tum,  molas  Dei  susienlare  asserunl,  qiiilms  niaima 
sumendum  angelis  molalur  in  escam.  Allerum  vero 
appeilant  Arabolh,  in  quo  Dominum  asiruunl  reside- 
re,  et  hoc  esse  in  Psalmo  secundum  illos  :  Iter  facite 
ei  qut  caballicat  super  Arabolh  (Psal.  LXVII,  5).  Ha- 
bere  Deum  propterea  septem  tubas,  quarum  una  mil- 
le  ei  cubitis  meliatur.  Et  quid  plura  ?  Nulla  Veteris 
Teslameoli  pagina,  nulla  sententia  est,  de  qua  vel  a 
majoribus  suis  non  habeant  conficta  et  conscripta 
roendacia,  vel  ipsi  usque  hodie  nova  semper  super- 
cstiiione  confingant,  et  inlerrogati  respondere  praesu- 
mant.  Nam  el  in  doctriuis  inajorum  suorum  lcgunt, 
Jesum  juveuem  quemdam  fuisse  apud  eos  honorabi-  ^ 
lem,  et  raagisterio  Bapiistse  Joannis  eruditum,  quam- 
plurcs  habuisse  discipulos,  quorum  uni  propler  du- 
ritiam  et  hebitudiiiera  sensiis,  Cephae  id  cst  Pelrae 
noraen  imposucril.  Et  cum  exspectarctur  a  populo 
ad  diem  feslum,  quosdam  ei  dc  schola  sua  pueros 
occurrisse,  qui  jlli  ex  bonorc  et  reverentia  magislri 
camaverint,  Osanna  filio  Uavid.  Ad  exlremuin  vero, 
prupter  plura  mendacia  accusatum,  Tiberii  judicio  iu 
carcerem  rcirusmn,  eo  quod  filia  ipsius  (cui,  sine  vi- 
ro,  masculi  partum  promiseral)  lapidis  conceptum  in- 
tuleril.  Inde  etiam,  veluti  magiim  deleslabilera,  furca 
suspensum ;  ubi  et  petra  ii.  capitc  percussum  atque 
hoc  modo  occisum,  justa  qucmdam  aquaeductum  se- 


dos  illos  demonstrat  scriptura,  quae  dicit  juxla  He- 
braicam  videlicet  verilatem  :  Qui  contradicunt  tibi, 
scelerate  elalisunt  (ruslra  adversarii  tui  (Psal.  lxxxii, 
3).  Nonne  et  odienles  te,  Uomine,  odivi?  El  conlra 
adversarios  tuos  distabui  ?  Perfeclo  odio  oderam  illos. 
inimici  facli  sunl  mihi  (Psal.  cxxxvm,  21,  2-2).  Quo 
zelo  Dei  fervens  beatus  Hieronymus  in  quodam  loco 
sic  de  ipsis  ait  :  «  Si  expedil  dlisse  homines  et  gen- 
tem  aliquam  detestari,  iniro  odio  aversor  concisio- 
nem.  llsque  hodie  enim  pcrsequunlur  Dominum  no- 
strum  Jesum  Christum  in  synagogis  Salanx.  >  Ilem- 
que  alibi  (Kpist.  151,  qua>sl.  10)  :  «  Qtianlic,  inquit, 
traditioues  Pharisoeorum,  quas  hodic  deuleroseis  vo- 
cant,  et  quam  aniles  sinl  fabulae,  revolverc  nequco. 
Pleraque  tam  turpia  sunt,  ut  erubescam  dicere.  Di- 
cam  aiilem  unum  in  ignominia  genlis  inimicae.  Prae- 
posilos  habent  synagogis  sapienlissimos,  quosiue  fce- 
do  operi  dclegalos,  ut  sanguincm  virginis  sive  men- 
strualae,  muudum  vel  immundum,  si  oculis  discerne- 
re  non  potuciint,  gustu  pro!  ent.  Prajlerca,  qtiibus 
jussum  est  ul  diebus  sabbatOrum  sedcat  unusquisque 
in  domo  sua,  et  non  egrediatur,  nec  arabulet  de  loco 
in  quo  habitat ;  si  quando  ea  juxla  lilteram  C03peri- 
mus  arctare  ut  non  ambulent,  non  jaceanl,  non  stenl, 
sed  tanlum  sedeant,  si  veliul  praecepta  servare ;  so- 
lent  responderc  et  dicere,  a  Rab  Achibas  et  Simeon 
et  b  Hillel  magistri  nostri  tradidcrunt  nobis  ut  duo 
millia  pedes  ambulemus  in  sabbato,  et  caelera  hujtis- 


pultum,  et  ludaxi  cuidam  atl  custodiam  commenda-  ^  mom)  (joctrinas  hominum  praferentes  doctrin*  Dei. » 


tum  ;  noctu  vero  subila  aquxduclum  iuuudaiione 
sublatum,  Pilati  jussu  per  duodecim  lunas  qu;esi- 
tum,  nec  usque  iuventum.  Tnnc  Pilatum  hujusmodi 
ad  eos  promulgasse  legem  :  «  Manifestum  esl,  inquil, 
resurrexisse  illum  sicut  proiniserai,  qui  el  a  vobis 
per  invidiam  peremplus  esl,  el  neque  iu  tuimilo,  ne- 


XI.  Cum  lgitur  tol  tantisque  immunditiis  et  sen- 
suum  cl  operum  polluantur,  impletur  prorsus  in  eis 
sermo  Aggaei  propheta;,  quo  prajcipienle  sibi  Domi- 
no  ita  interrogat  sacerdotes  :  Si  letigerit  polluttts  in 
anima  ex  omnibus  his,  panem  videlicet,  aut  pulmen- 
tum,  aut  vinum,  aut  oleum,  aut  omnem  cibum,  nan- 


BALUZH  NOT^E. 


»  Rub  Achibas.  In  codice  regio  scriplum  est  Bara- 
chibas,  pro  quo  Massonus  eili«lilB«rac/iias.  Sed  apud 
Hieronymiim,  cnjus  est  hic  locus,  legilur  Rub  Akibas 
Pro  quo  nos,  ne  scripturam  velusli  coilieis  desere- 
remus,  edidimus  Rub  Achibas.  El  irrepserat  error 
ex  transpositione  litterarum. 

b  llillel.  Vir  fuit  magni  nominis,  e  cujus  schola 
prodieiiint  octuaginta  viri  magni  :  i|iiorinn  clario- 
res,  ut  Genebrardus  adnotat,  fuere  Jonathan  filius 


Uziel,  et  Simeon  Justus,  qui  Christum  ulnis  excepit. 
Hos  auicm  vel  ex  eo  constat  fuisse  magnos  viros, 
quoil  Johanan  Ben  Zachei,  qoi  discipulorum  Hillelis 
minimiis  fuit  eruditione,  uuiversum  lamen  Cabbake 
et  Scripturarmn  corpus,  cunctas  eiiam  philosophi* 
partes  exactissime  tenuisse,  ac  schol;e  Scribarum 
et  Pbarisseornin  magna  cum  laude  pra?fuisse  memo- 
ratur.  Hillel  porro  vixit  annis  cenium  et  viginti. 


89  DE  JUDAICIS  SUPERSTITIOMBUS  90 

quid  contaminabilur ?  El  responderunl  sacerdotes,  et  \  tio,  lunc  riobis  in  adjuloriurn  fierel,  cum  li:>nc  illa 

ad  tlamnationis  sux  (cslimonium  superba  reptilissel. 


dixerunt  :  Coutaminabilur.  El  rcspondit  Aggans  et 
dixit :  Sic  populus  iste,  el  sic  gens  ista  antc  [aciem 
ineum,  dicit  Dominus,  et  sic  omne  opus  muiiuum  eo- 
rum  (Aggai  II,  i).  Quod  aulen»  horum  omnium  cau- 
sa  mter  caroales  Israelitas  et  spiritales  Jmkcos  ne- 
ccssario  divisionem  (ieri  oportei,  myslice  Dominus 
per  Zaehariam  prophetam  designat  dicens  :  Et  pra- 
cidi  virgam  meam  secundum,  qutc  appellalur  funicu- 
lus,  ul  dissolverem  germanilatem  inler  Judum  et  Israel 
(Zack.  xi,  14).  Nam,  juxla  Apostolum,  qute  pnrs  fi- 
dcli  cum  infidele  ?  qua  socielas  luci  ad  lenebras  '!  qua. 
convcntio  Christi  ad  tielial  ?  In  qno  adverlenJiiiii  est 
quia  sieiit  infideles  sponle  sequestraniur  ab  ecclesia 
stica  communione,  utinnullis  velint  mysleriis  parli- 


Cnmque  hoc  impleri  cu-pisset,  et  jam  tempus  adve- 
nisset  ut  implerentur  prophetix  de  assuir.ptione  gen- 
tiiim  et  repulsione  Judneorum,  prxdicantihus  Paulo  cl 
Baruaba,  et  concurrenlibus  audire  verbum  Domini, 
sicut  scriptum  est  in  Actibus  apostolorum  .  Videnles 
turbas  Judai,  repleti  sunt  zeto,  el  contrudicebanl  his 
qua  u  Pauio  diccbanlur,  bluspliemanlcs.  Tunc  con- 
stanler  Paulus  et  Barnabas  dixcrttnl :  Vobis  oportebat 
primutn  toqui  verbum  Dei.  Sed  quoniam  repeltitis  it- 
tnd,  et  indignoa  vosjudicatis  aterntr  vilw,  ccce  conver- 
timur  ad  gentes.  Sic  enim  privcepit  nobis  Dominut  : 
Posui  te  in  lumen  gentibus,  ttt  sis  in  salulem  usque  ad 
exlremum  le.rra.  Audientes  autem  gentes,  gavisa  sunt, 


cipare  fidelibus,  ita  et  fideles  devole  separare  se  de-  "  et  glorificabant  verbum  Domini ;  et  crediderunl  quot- 


bent  et  convictu  et  societate  inlideliiuu;  et  si  locis 
necdum  valent,  donec  tempore  ut  el  locis  segregen- 
tur,  sicut  idem  fideles,  quod  esl  Ecclesia,  ad  Deuni 
clamanl  dicentes  :  Judica  me,  Deus,  disccrne  causum 
meam  de  qente  non  sancta  ;  quod  tune  perfecle  imple- 
bitur,  quando  liel  illud  quod  Joannes  Bajilista  Domi- 
num  prxdicit  esse  facturum,  sic  loquens  :  Cujus  vcn- 
lilabrum  in  manu  sua,  et  pcrmundabil  aream  suatn,  et 
congregabil  triiicumin  horreum,  palcas  autem  com- 
bnret  igni  inexstinguibili.  Ante  passionem  cnim  suam 
Dominus  nolens  adhuc  sumere  paneni  filiorum  de  men- 
sa,  et  mitlere  canibus,  aiebat  discipulis  :  A'o«  sum 
missus,  nisi  ad  oves  qua  perierant  domns  Israel.  Et 
mulieri  Chananxx  loquebatur  :  •  Sine  prius  taturari  _ 
filios.  Ac  si  diceret  :  Offeratur  priinum  panis  qui  de 
coelo  descendit,  filiis  qui  nutriendi  suut  ad  vitam  ; 
illisquc  assumptis,  cxleri  qui  remanserint  fastidiosi, 
cum  dixerint :  Durus  esl  hic  sermo  :  Quis  potcst  eum 
audire  ?  Quomodo  potesl  hic  dare  nobis  carnetn  snam 
ad  manducandum  ?  transeant  ministri  mensx  Domi- 
nicx  ad  canes  esurientes,  id  est,  aposloli  ad  gentes, 
sicut  beata  Maria  Dei  genitri.  repleta  Spiritu  sanclo 
prxdixerat :  Esuricnles  imptevil  Iwnis,  cl  divitet  di- 
tnisit  inanes  (Luc.  i,  K5).  Et  niullo  ante  Anna  geni- 
trix  Sainuelis  :  Jleptcti  prius,  pro  panibus  se  locuve- 
runt,  et  (amelici  suturati  siint.  El  inler  lias  inedius 
propliela  Isaias  ait  :  Eccc  dominalor  Dominus  excr- 
cituum  aufcrel  ab  llicrusulem  et  ab  Juda  omne  robur 
panis  (Isa.  m,  I 
XII.  Quod  lali  ordine  cnepit  impleri.  Dixitprimum 


quot  erant  praordinati  ad  vitam  wlernam.  Dissemina- 
balur  autem  vcrbttm  Domini  per  universam  regionem. 
Judiri  autem  concilavcrunt  mutieres  retigiosas  el  ho- 
nestits,  et  printos  civitutis,  el  excitaverunl  perseculio- 
nem  in  Paulum  et  Barnabam,  et  ejecerunt  eos  de  fi- 
nibus  suis.  At  ilti  cxcusso  pulvere  pedum  in  eos,  vene- 
runl  Iconiutn.  Discipuli  quoque  rcptebantur  gaudio  et 
Spiritu  sancto.  ltem  in  eodem  libro  :  Inslabat,  in- 
quit,  verbo  Paulus,  lestificans  Judaris  esse  Christum 
Jesum.  Conlrudicentibus  aulem  eis  et  blusphemanli- 
bus,  exculiens  veslimenta  suu  dixit  ad  eos  .  Sunguis 
vetler  super  caput  veslrum,  mundus  ego,  ex  hoc  ad 
genles  vadttm.  Et  migrans  inde,  itUravit  in  dotnum 
cujusdam  nomtne  b  Tili  Justi.  Item  ibi :  Ingressus 
aulem  synagogam  Pautus,  cum  fiducia  toquebalur  per 
tres  menses  disputans  et  suadens  de  regno  Dei,  Cum 
aulem  quidam  indurarenlur,  et  non  crederent,  male- 
dicentes  viam  Domini  coram  multitudine,  discedens  ab 
eis,  segregavit  disciputos.  In  quibus  verbis  subtibssi- 
me  pensandum  est  quia  sicut  paulalim  crescebat  nu- 
merus  lidelium  cx  gentibus,  et  duriores  ficbant  Judxi 
adversus  verbuni  Domini,  desinebantque  credere,  sic 
paulatim  oslensa  est  et  segregatio  prxdicalorum  ab 
eis.  Nam  el  vestimenla  sua  et  pedum  pulverem  ex- 
cusserunt  in  eos,  adimplentcs  prxceplum  Domini, 
qui  diseipulos  ad  praedicandum  mittens,  ait :  Et  qui- 
cunque  non  receperit  vos,  nec  audierit  sermones  ve- 
stros  ;  exeuntes  [oras  de  domo  vel  civitate ,  excutite 
J)  piilverem  de  petitbus  veslris.  Amen  dico  vobis,  lolera^ 
bilius  erit  lerra:   Sodomorum  et  Gomorrhworum  in 


Dominus  prxdicaloribus  suis  .  In  vias  gcnthtm  ne  die  judicii,  quam  ilti  civitali.  Pulverem  vero  de  pe- 

abieritis,  et  in  civitales  Suniaritanorum  ne  intravcriti*.  dibus  jubentur  exculere  in  testimonium  laboris  sui, 

Ascensurus  vcro  ad  coelos  ait  :  Eunles  in  tnundum  quod  ingressi  sunl  civitalcm.  elpnedicalio  apostolica 

univertum,  prtvdicate  Evangelium  omni  crealunv.  L'l  ad  illos  usque  perveneiit.  Sive  excutilur  pulvis  til 

scilicet  prius  a  Jud«a  apostolorum  repulsa  prxdica-  nibil  ab  eis  accipiant,  ne  ad  victum  quideni  neccssa- 

BALU/II  NOTiE. 

synodo  Malisconensi  anno  58T>  ut  Grego  ius  Turo- 
nensis  narrat  lib.  viii,  cap.  20  Historix  Francorum. 
b  Tili  .lusti.  Vox  Justi  non  exstat  in  codice  manu- 
scripto.  Eam  tamen  habet  Editio  Massoni,  qux  Tili 
nomen,  quod  habetur  in  veteri  codice.omisit.  Clrum- 
qiie  autem  vocabulum  evstat  boc  loco  in  Aetis  Apo- 
stolorum.  Itaque  retinuimus  ob  eam  causani  titrum- 
que. 


a  Siiic  prius  salurari  filios.  Verba  Cbrisli  sunl  ad 
miiliereni  Chananxam.  Iloc  auiem  intcr  cxtera  ar- 
guinenio  usus  esl  ille  qui  exeunte  postremo  sxculo 
thcses  emisit  in  piiblicum,  ut  ostendcret  mulieres 
non  essc  liomincs.  Quod  ideo  \isum  est  adnotare, 
in  intelligal  lettor  non  tiiin  priraum  agitatam  fuisse 
h.mc  quxslionem ,  neque  animi  lanttim  gralia,  sed 
scrio  proposilain  ab  episcopo  qtiodani  Gallicano  111 


91 


s.  acoraudi  episcopi  lugdunensis 


oi 


rium,  qui  Evangelium  spreveririt.  Sicenim  a  docio-  A  rimos  cx  loci  illius  incolis  Chrisli   fiJei  subjugalus, 


rilms  exponilnr  cxcussio  pulveiis ,  non  solum  in 
Evangelio,  ubi  praecipitur,  sed  ct  in  Aciibus  aposto- 
lorum,  ulii  perficilur. 

\lll.  El  inde  esl  quod  in  primis  quidera  ,  quaudo 
segregali  sunt  in  opus  Paulus  el  Barnabas,  pev  sin- 
gulas  eivitates  lcguntur  intrasse  synagogas  Judaco- 
rum,  el  sabbalis  dispulasse  dc  regno  Dci ,  id  esl , 
quando  colleclsc  lieliant  Judoeorum.  In  secunda  au- 
ti-ni  circumcisione  [F. ,  circumitione]  per  singula 
iterum  loca  Paulus  ct  Silas  leguntur  suscepli  csse  a 
fratrilms,  cl  mansisse  apud  fratres.  Unde  el  asccn- 
dentibus  Paulo  el  sociis  cjus  Hierusalcm  ,  ierunt 
cum  eis  aliqui  ex  discipulis  a  Caesarea,  a  deduccntcs 
secum,  ui  hospitarenlur,  Mnasonem  qnemdam  Cy- 


ac  saluiis  siki-  nuntium  innumeris  honoribus  prose- 
cuios.  Et  h;cc  quidem  ab  apostolo  1'aulo  ila  eotistat 
essc  scrvata. 

XV.  Si  quis  vero  ei  principis  aposlolorum  Pelri 
gesla  considcrcl,  videbil  etiam  ingressum  ipsum  ali- 
qnando  ad  Cornelium,  ct  eos  qui  cuin  ipso  adcranl , 
non  (uiiis  apud  illos  mansissc  aut  accepisse  eibum , 
quani  sanclo  Spirilu  repleti,  et  iu  Christi  noinine 
baptizati,  fidelium  digni  fierent convictu  etsocielate. 
Scd  L-i  apud  Joppen,  in  doino  liilelis  cujusdam  Si- 
monis  coriarii  bospitatum ,  esurienlem  guslarc  vo- 
luisse,  ubi  el  vas  liiilcuni  plenum  diversis  animanti- 
bus  ccelitus  delapsum  vidit,  facta  ad  sc  voce  :  Quod 
Deus  mundavit,  lu  nc  eommune  ttixeris.  Huc  autcm 


priuiu  antiquum  discipulum.  El  cum  vcnissent  Hie-  B  per  lei  factum  csse  narratur,  ut  per   fiilein    sancl.e 


rosolymam,  excepenint  eos  fratrcs. 

XIV.  Alque  islius  rcgtilx  dislriclioncm  scrvat 
ubique  Vas  elcciionis,  et  magister  gentium  Paulus  : 
quod  diligenti  cuique  lectori,  vcl  audilori  facilc  e^i. 
cx  ipsis  geslis  cjus  agnoscere.  Denique  et  in  Pbilip- 
pis  cum  pnedicarel,  nec  in  domuro  Lydia;  purpura- 
rke,  licet  colentis  Dcum,  inlroissc  legilur,  ant  maii- 
sisse,  priusquam  cum  onini  doino  sua  in  Christum 
crcdcns  baptizaretur  :  nec  in  illius  simililer  doinum 
qui  cusios  erat  carceris  ingressus  csl,  aut  liiiinani- 
tatis  ejus  obscquiis  usus  cst ,  doncc  etiam  ipsc  crc- 
dens  Domino,  cum  omni  domosuabaptizatus,  uignus 
ficret  tantuin  apostoluin  lialiere  convivam.  Sed  et 
cuni  venissct  Tyrum.non  nisi  cuin  discipulis scptcm 


Trinitalis,  cunctarum  gentiura  futura  mundalio  prac- 
signaretur  ,  sicuii  jampridero  aposlolis  a  Doniino 
prsceeptum  fuerat,  ul  euntes  docerent  omnes  gcntes, 
baptizantes  cos  in  nomine  Patris,  ei  Filii,  et  Spi- 
ritus  smcli.  Taies  crgo  jani  erant  cl  genlilcs  illi , 
credentes,  baptizali  et  mundati;  cum  quibus,  nc 
scandalizarentur  bi  qui  ex  circumcisione  credidc- 
rant,  iliis  abseiilibus  edebat,  prsesentibus  eilcre  ilis- 
simulabat.  libi  et  illud  fideliter  considerandum  est 
quod  si  talis  ac  tantus  aposlolus ,  nc  Jud.eos  fidclcs 
scandalizarel,  qui  adbuc  carnalibus  lcgis  observatio- 
nibus  utebantur,  a  gentilium  fidelium  se  convivio 
subtrahebat,  ne  eoiitra  niorem,  scilicet  Judaeoruni  , 
videretur  agcre,  cum  genlibus  convivando ;  quo  stu- 


scribitur  mansisse  diebus.  Simililer  autcm  ct  apud  C  dio  Christiani  nunc  a  convictu  sc  debent  sublrabcre 


Caesaream  in  doino  1'bilippi  evangelistse,  cui  quatuor 
crant  filke  virgines  propbctantcs  ,  hospitio  fnnctus 
csse  incmoratiir,  u!;i  et  per  aliqiiantum  tcmporis , 
cini  custodia  detincretur  ,  sui  illi  tantnmmodo  le- 
guntur  ministrasse.  Apud  Si  loncm  quoqne  humane 
tractaius  a  Julio  cenlurionc,  ad  amicos  lantummo.lo 
rcfortur  isse ,  qm  cranl  uiique  fideles,  ct  sui  curam 
cgisse.  Ileniquecum  vcnissct  Puleolis,  diebus  septein 
apud  fratres  mansisse  perhibetur,  In  ipsa  autcm 
Rorna  biennio  in  suo  habitasse  conductu.  Sed  et 
scmpertam  ipsi  quam  bis  qui  secum  crant,  ncces- 
saria  qua:que  suis  se  fatetur  nianilius  minislrare.  El 
cum  apinl  alios  prima  verbi  Dei  jaceret  fundamenla, 


infideliumJudxorum,  ne  exemplo  hujus  illicila;  com- 
munionisscandalizent  socios  et  participesChristianaj 
religionis,  talique  facto  vel  Judaicis  videanlur  su- 
perslilionibus  favere,  vel  ecclesiastica  convincaniur 
statula  dissolvcre? 

XVI.  Sedet  h  in  lilirisClementis  EcclesiceRomanse 
pontificis  inveniuntur  aliqna  a  suprameraoratn  Apo- 
stolo  de  bujus  rei  obscrvatione  dicla,  qtiae  in  his  in- 
serere  non  inccngruum  exislimavimus.  Nam  licet 
iidem  lilni  jmlicentur  apocryphi,  pleraque  tamcn  ex 
his  icstimonia  inveniuntur  a  doctoribus  usurpala. 
Introilucit  ergo  Clemens,  cum  necdum  esset  baplisati 
gralia  purificatus,  etobboc  a  mcnsa  Petri  cum  ca> 


ab  Ecclesiis  fidelium  inveniiur  accepisse   stipendia.  _  teris  similibusseqiiestralus,  cumdem  Aposlolum  lo- 


Necessaria  vero,  qine  ipsi  ct  suis  a  patrc  Pulilii  ca1 
terisque  Mitilinensis  insula;  cultoribus  imposita  nar- 
rantur,  ipiis  non  vidcat  nequaquam  ab  infidelibus, 
sed  a  fidelibus,  fuisse  suscepla?  Nam  cl  patrcin  Pu- 
blii  salvavil,  et  lanlas  apuil  camdcro  insiilam  iulir- 
mitatum  curationes  exercuit,  utdubium  non  sit  plu- 


qucntcm  sibi  his  verbis  :  «  Non  pro  superbia,  o  Cle- 
inens,  convivium  non  ago  cum  his  qui  nondum  pmi- 
ficati  snnt.  Sedvereornc  forte  miln  quidem  noceam, 
ipsis  autcm  nihil  prosiin.  »  Et  paulo  posl :  «  Nerao 
ergo  vestrum  contristetur,  ait,  a  convivin  nostro  sc- 
paratus.  Parvo  eniin  iempore  sequeslratur  qui  cilo 


BALUZU  NOT.E. 


•  Deducentes  secum.  In  coil.  ms.  hic  locus  ila 
lcgitur  :  Dedueentes  apud  Itosvilurcnttir  Jasonem,  etc. 
I*ro  quo  Massonus  edidil  :  Deducenles  secum,  ut  ku- 
soitarentur  Mnas.  Sed  in  Aeiis  Apostolorum,  cap. 
xxi,  legitur  :  Ailducenles  seciim,  apud  quem  hospita- 
renlur,  Mnasonem.  Itaque  Actorum  aucloritate  con- 
siitiiimus  lcctionem  qase  nunc  exslat  in  cditione 
operum  Agobardi. 


h  ]>t  libris  Clementis,  nimirum  in  fine  libri  secundi 
Rccognitionum.  Et  inanifcstuin  esl  existimasse  Ago- 
bardura  hanc  Clementis  lucubrationem  esse  apo- 
crypham.  Itaque  dubium  non  est  quin  secundum 
Agobardi  sententiam  Itinerarium  beati  Pctri,  a  Cle- 
mente  scriptum,  illud  ipsum  opus  sil  quod  sub  Re- 
cognitionum  litulo  nunc  quoque  exstat  :  id  quod 
Beilarmino  eliam  probabilc  visum  cst. 


03 


DE  JUDAICIS  SUPERSTITIONIBUS. 


04 


voluerit  baptizari,  multo  autem  qui  tardius.  Et  ideo  A  Judieis  quidem  incredulis,  inter  quos  morabanlur 


in  vobis  est  quando  velilis  ad  nostram  convenirc 
mensam,  etnon  in  nobis,  quibus  periiiissum  non  est 
sumere  cum  aliquo  cibum  ,  nisi  prius  fucrit  baptiza- 
tus.  ►  Htec  de  scriptis  Clenientis  necessario  a  nobis 
prolata  sint,  volentibus  evidenter  ostendcre  ab  apo- 
stolis  traditam  liujus  rei  antiquissimam  observatio- 
nem.  Vera  enim  et  ista  ducenda  sunt,  et  eo  maxime 
quoabapostolicisactibus  in  nullovidenturdiscrepare. 
XVII.  An  putandi  sunt  electi  Christi  apostoli  cum 
Judxis  infidelibus  communem  habere  voluisse  men- 
sara,  aul  potuisse  cum  eis  gratum  convivium  ducere, 
de  quibus  magister  gentium  Paulus  Tbessalonicensi- 
bus  ita  loquitur  :  Vos  enim  imilalores  facti  cstis,  fra- 
tres,  Ecctesiarum  Dei  qutv   sitnl  in  Judtra  in  Christo 


neque  expelisse  aliquid  neque  accepisse  refcruniur, 
ab  his  vcro  qui  ex  gcntibus  ad  fidem  Christi  vene- 
rant,  neeos  minislri,  oblalioncs  fidelium  perlulerunt. 
Jam  enim  lempus  inslabat  utdiceretur  fidelibus  om- 
nibus,  dc  omnibus  inimicis  fidei  Clirislianac  :  Si  quis 
venil  ad  vos  et  hanc  doctiinam  non  afferl,  nolilc  reci- 
pere  eum  in  domum,  et  Ave  illi  nolite  dicerr.  Qui  enim 
dicit  illi  Ave,  communicnt  operibus  ejus  matignis.  Se- 
cundum  quam  sententiam,  si  is  qui  Ave  illi  dicit  qui 
a  dortrina  apostolica  exsistit  alienus,  communicat  ab 
operibus  ejus  malignis ,  quanlo  amplius  Judaicae 
communicat  raalignitati ,  qui  cum  his  conmiune 
etiam  convivium  celebrat? 
XIX.  Et.  adhuc,  utab  inqiiinationibus  hxrelicorum 


Jesu;  quia  eadem  passt  estis  et  vos  a  conlrtbutibus  B  vel  Judasorum   Chrisliani    fierent  cautiores,  diceba- 


vestris,  sicut  et  ipsi  a  Judwis,  qui  el  Dotninum  occt- 
derunl  Jesum,  el  propltelas,  et  r.os  perscculi  sunl,  ct 
Deo  non  placent,  et  omnibus  hominibus  adversanlur ., 
prohibentes  nos  gentibus  loqui  ne  satvce  fiant,  ut  im- 
pleant  peccatasua semper  ,pervcnit  autemiraDei  svper 
illos  usque  in  fincm.  Cum  talibus  ergo  (quos  occisores 
Jesu  et  prophetanim,  persccutores  apostolorum,  Deo 
non  placentes.onraibushominibus  adversantes,  pec- 
cata  sna  semper implentes el  sub  ira  Oei  usque  in  finem 
saeculi  gementes,Vaselectionis  appellat)  vel  apostoli 
credendi  sunt  a  commune  habuisse  convivium  ,  vel 
(Idelium  quisque  illuil  dcbel  rclinere  consorlium? 

XVIII.  Verum  quoniamEcclcsiarum  qux  in  Juda?a 
erant  in  Christo,  id  est,  eorum  qui  ex  Judxis  credi 


tur  imo  et  semper  dicilur  eis  :  Charissimi ,  nolile 
omni  spiritui  credere,  sed  probule  spiritns  si  ex  Deo 
smt ;  quoniam  mulli  pseudoprophelw  cxicrunl  in  mun- 
dum.  In  hoc  cognoscitur  Spiritus  Dei.  Omnis  spiritut 
qui  confiletur  Jesum  Chrislum  in  eurnc  vcnisse  ,  ex 
Deo  esl ,  ct  omnis  spirilus  qui  solvit  Jesum  ex  Deo 
non  est ;  el  hic  cst  Anlichristus.  Itcmqne  ibi  :  Qitis 
enint  est  mendax,  nisi  is  qui  nrijat  quoniam  Jrsus  non 
est  Citrislus?  Ilir  est  Anlichrislus,  qui  ncqat  Patrcm 
et  Fitium.  Omnis  qui  nrgat  Fithtm,  nec  Putrem  ha- 
bel;  qui  confttrlur  Filium,  et  Patrem  habel.  Ex  qui- 
bus  verbis  evidentissime  declaratur  non  soluni  men- 
daces  sed  et  Aniichristos  esse  Judxos,  qui  cum  ne- 
gcnt  Filiuni,  frustra  confitentiir  Patrem ;  non  autem 


dcrant,  fecilAposlolus  mentionem;  videndum  ctiam  ^  confitcnles  Filiura ,  nec  Patrem  babere  merentur; 

snper  omnia  vero  Jesuin,  qui  ex  Maria  virgine  or- 
tus  est,  Christum  esse  negantes,  Antichristi  sibi  et 
nomen  pariter  et  eloquium  vindicarunt.  Nam  quid 
aliud  Anlichrislus  diclurus  est,  nisi  Jesuni  quidem 
non  fuisse  Christuni,  se  autem  esse  quod  ille  vcluli 
falso  creditus  fuerit?  In  boc  ergo  solo  blasphemiam 
Judxorum  superat  Antichristus,  quod  se  praesnmit 
nuncupare  Christum.  In  hoe  aiitem  Judxi  nequitiam 
sequiparant  Anlichristi ,  quod  Jesum  negare  audent 
fuisse  Christum.  In  tanlurn  igitur  Anlichristi,  in 
quanlum  blasphemiae  ipsorum  blasphcmiis  consoiiant 
Antichristi.  Quis  autem  cum  Antichristo  mensam  ha- 
beat  communem,et  Christo  se  asserat  servare  Gdem? 
Aut  quis  non  libenter  eorum  fugiat  necessitatem  , 
quos  suurn  videat  blasphcmare  Salvato.-eiii?  et  qui- 
bus  ipsum  terribiliter  audiat  deiiuntiantem  :  Vtv  tibi 
Corozaim,  vtv  libi  Bethsnitlu  ;  quia  si  in  Tijro  et  Si- 
done  facta:  essenl  virtutes  qutc  fttcla;  sttnl  in  vobis , 
otim  in  cinere  et  in  cilicio  pwnilcnliam  cgisscnt.  Ve- 


de  illis,  utrura  el  ipsi  ha:c  intcr  suos  positi  contri- 
bules  observarent.  Et  facile  hoc  ex  verbis  sancti 
Luca?  possumus  agnoscere ;  quibns  ait  :  Multitudinis 
autem  credcntiitm  erat  cov  et  anima  una  ,  nec  quis- 
quum  horum  aliquid  suum  dicebat,  sed  erant  illis  om- 
nia  communia.  Et  paulo  post  :  Quolqitot,  inquit,  pos^ 
sessores domorum  aut  agrorum,  vendcnles  afferebanl 
pretia  eorum  qtta*  vendcbanl,  et  poncbanl  antc  pedes 
apostolorum.  Dividebatur  autem  sitigttlis,  prout  cui- 
que  opus  erat.  El  post  aliqua  rursuin  ait :  Et  crant 
omnes  unanimiter  in  porlicu  Salomonis.  Cwlerorum 
autetn  nemo  audebal  se  conjungere  itlis,  sed  magni- 
(icabat  eos  populus.  Neque  igitnr  communeir.  cum 
eis  ducebant  victum,  ciim  quibus  non  habebant  ne 
communc  quidcm  habitationis  consorlium.  Omnia 
vero  quaj  ipsis  erant  cominunia  ,  non  nndecunque 
quxsila,  sed  ex  sola  fidelium  fuerant  conlatione  ct 
oblatione  suscepta.  Sed  el  in  maxiina  necessitale 
f.uiiis  qua:  b  sub  Claudio  facla  esse  memoratur,  a 


BALllZII  NOTvE 


a  Commune  Itabuisse  convivium.  Ita  visum  est  edi 
debere  pro  eo  quod  editio  Massoni  babe!  commune 
eavissc  convivium.  iVain  in  codice  ms.  sic  omnino 
sci  iptum  est,  vcl  apostati  credendis  commitne  anisse 
eonvivium  :  ex  qua  scriptionc  constituimus  veram 
lectionem. 

b  Sub  Claudio.  Hujus  famis  nieminit  Eusebius  in 
libro  ii  Hist.  Eccl.,  cap.  8,  et  in  Chronico,  ubi  eam 
contigisse  ait,  nt  Baronio  visurn,  quarto  iniperii 
Claudii  Augusti  anno.  Veruni  in  Cbronico  Eusebii 


nibil  de  anno  quo  fames  illa  contigil.  Ait  enim  tan- 
tuni,  quemadmodum  et  in  llistnria,  eam  contigisse 
snb  Claudio.  Quare  perperam  boc  loco  Eusebium  cor- 
rigit  Baronius;  qui  eam  famcm  revocat  ad  secun- 
dum  Claudii  annnni,  auctoritale  Dionis  Cassii.  Jose- 
plms  taiiien  Scaliger  in  Auiniadversionibus  ad 
Chronicon  Eusebii  cxistimat  eam  evenisse  anno 
niuiidi  2061,  hoc  est,  anno  quinlo  imperanle  Clau- 
dio  Nostrum  noi!  cst  componere  hanc  lilem  inter 
lantos  viros. 


93  S.  AGOBAKDI  EPISCOPI  LCGDUNENSIS  «» 

rumtamc»  dico  vobis,  Tyro  ci  Sidoni  remistius  erit  A  trislan.es,  ei  UIos  tetillcante»,  pa.riarcharum  causa 


quam  vobis  in  dic  judicii.  El  in  Capharnaum,  nun 
quid  usi/ii<-  f»  ccdum  cxaltaberis?  ttsque  in  infermtm 
dcscendes.  Quia  si  in  Sodomis  facta>  fuisscnt  virtutes 
qua:  facttc  sunt  i»  («',  forte  miinsisscnl  usque  ud  lianc 
diem.  Vcrumtamcn  dico  vobis,  quia  lerra-  Sodomorum 
remissius  erit  iu  tlie  judicii  ,  quam  tibi  (Malth.  xi , 
21,22). 

XX.  Corozaim  namque,  ct  Bcthsaida ,  ct  Caphar- 
naum,  uriies  Galilaxe,  idcirco  a  Salvatorc  plangun- 
tnr,  quOdposllantasigna,  alque  virtutes.non  egcriut 
pcenitenliani.PrapferuDtur  auteui  eis  Tyrus  et  Sidon, 
qu<»  I  naluralem  tanlum  legem  calcavcrint,  istse  vero 
post  transgrcssionein  naluralis  legis  uibes  idolola- 
Iriae  el  vitiis  deditae.  Et  praferuiitur  ideo.quod  Tyrus 
cl  Sidon  et  scripta: ,  eliam  signa 


cla  sunt,  parvi  duxcrunt.  Et  quia  rcvcra,  licet  et 
uon  audire  verilatem  et  auditam  contemnere  perni- 
eiosum  sil,  mullo  tamen  et  incomparabiliter  pejus 
cst  audilam  el  cognitam  eontemncre,  el  conlemptani 
pcrscqui  iusuper  ,  et  blasphemare.   Quod  apertis- 
sime  bcaliis  Petrus  OSlendit,  de  lalibus  dicens  :  Me- 
lius  (ueral  illis  non  cognoscere  viam  justitiw ,   quam 
post  cognilionem  retrorsum  reflecti.  lloc  aulem  multo 
ad|iuc  evidenlius  demonslratur   verbis  Doinini  per 
parabolam   sic   loqueutis  :  C.um  immundus  spiiitus 
exieril  ab  homine,  ambulal  per  loca  artda  ,    quwrens 
requiem,  el  non  invenit.  Tunc  dicil :  Rcverlar  in  do- 
mvmmeam,  undeexhi.  Etveniem  invenit  vacanlem, 
tc  pis  mundalum  et  omatam.  Tunc  vadit  et  assumit  ^ 
sepienlalios  spiritus  uequioies  se,  et  intraules  Imbitant 
ibi,  et  fiunt  noviitima  hominis  ittius  pejora  prioribut : 
sic  eril  et  gcneralioni  huic  pessimw.   Ex  quo  perspi- 
ciihi»  esi  immiiiidum  idololalria:  spirilum  dc  corde 
qiiondaiii  populi  Judaiei,  cum  ei  lexdataest,  reces- 
sisse  et  ambulasse  cum  diu  per  loca  arida  ,    corda 
videlicet  genlilium  infructuosa,  atquc  in  his  securam 
sibi  voluissc  facere  mansionem.  Scd  et  inde  in  ad- 
vcntu  Chrisli.  cunctis  in  cum  credenlibus  nalioni- 
bus,  expulsutn,  ad  prislinam  domum  reversum.qiiam 
iiivenit  Deo  quidein  vacuam,  carnalibus  vero   legis 
obscrvalionibus  orualani,  a  Pliarisaicis  traditionibus 
veluli  mundatam.  Et  quia  vidit  cam  sui  habitalione 
dignissimam,  seplera  alios  nequiores  se   spiritus  as- 
sumpsit;  cl  cum  bis  intima  ipsius  pcnetrans,  novis-  D 
siina  ejus  pejora  feeil  prioribus.  Majori  quippe  nunc 
domus  illa  plebis  Judaicsc   da:monuin  numero  possi- 
detur,  blasphcmans  in   synagogis   suis  Christum , 
quani  in  ./Egyplo  posscssa   fuerat   anlc  Irgis  noti- 
liam. 
XXI-  Frusira  igilur  fautorcs  Judxorujn,  nos  con- 


honorandos  eos  putanl,  ctChristianis  dicerc  audcnt 
meliores;  cum   legaums  cliam  Agarenos,  qui  :iunc 
corrupto  vocabulo  a  Saraceni  vocantur,  Amalachitas 
quoque,  el  Madianitas  ,    aique  Afros,  ex  Abrabam 
geinis  ducere  ,   ideoque  nec  eos  quisqiiam  vel  hono- 
randos  vel  meliores  Cbrislianis  debeat  existimare. 
Noii  soliiin  aulcm  Jwlxi  meliores  nobis  csse  neque- 
unt,  sed  el  his,  quas  supia  enumeravimus  ,  nationi- 
bus  pejores  inveniuntur  :  quia  illac  quidem  nec  legem 
acceperunt ,  isti  vero  post  datam  sibi  legem ,  post» 
missos  ad  se  prophelas,  etiam  Dei  filium  occiderunt. 
Si  vero,  jnxla  Aposlolum,  iion  qui  filii  carnis,  hi  tilii 
sunt  Dei,  sed  qui  filii  promissionis,  hi  acslimantur  ii» 
scmine;  ergo  Judxi,  quanlum  a  promisso  Abrah;e 
•ideo.quod  lyrus  fi  ^,,^  i(J  est>  chrislo,  existunl  alieni,  lantum  et 
quae  apud  cas  fa-      fiiinrlim  n„:  „i„ria  nroi)aniur  indisni ;  nec  Ilierusa- 


filiorum  Dei  gloria  probantur  indigni ;  nec  llierusa- 
lem  ccelestem  matrem  sortiti  sunt ,  sed  Hierusalem. 
terrestris  ct  Agar  ancilkc  r  qux  in  servilulem  gcne- 
rat,  tilii  remanserunl. 

XXII.  Sed   quid  dicit  Scriptura?  Ejice  ancitlam 
el  filium  cjus.    Non  enim  ha-res  erit  filius  ancillai 
cum  fdio  liberce.  Expulsus  ergo  est  dc  paterna  domo 
Judaicus  populus  ,  atque  ab  hxre:titate  filiorum  Ec- 
clcsiae ,  qux  per  Chrisium  lihera  effecla  est,  segre- 
galus.    Nam  sicul  Doniinus  ait,  servus  non  manel  in 
domo  i/.  vternum,  filius  manct  in  trternunu  Otnuis. 
autem  qui  facil  peccatum,  servusesl  peccali ;  nec  po- 
lest  a  jugo  servilulis  islius  absolvi,  nisi  per  Dei  fi- 
lium  inerueril  liberari.    Judxi  igrtur  (qni,  drcenie 
Domino  :  Si  filitis  vos  liberaverit ,  vere  liberi  erilis, 
ipsi  quidcm  iion  credunt,  se  autem  semen  Abraltx 
csse  el  nemini  onqoam  servissc  gloriantur)  non  so- 
lum  a  libertate  spiritus  cDiciunlur  extranci ,  sed  et 
carnalis  servilutis  inveniuntur  obnoxii.  Neque  hoc 
solum ;  sed  et  lilii  pciseverant  diaboli ;  sicut  ct  Do- 
niinus  ostendit ,  dicens  eis  *.   Vos  ex  palre  diaboto- 
estis,  el  tlesidcria  putris  veslri  vultis  facere.    An  non. 
palrissui  desiderio  quotidie  satisfaciunt,  conlemnen- 
les  Iegem,  spernenles  prophetas  ,  persequenlcs  Ec- 
clesiam  ,   alque  ipsum  Dei  filium  blasphemantes  * 
Cum  hxc  crgo  ila  se  habeant ,  qua  ratione  servis. 
Dei  servi  peccati,  filiis  libcra?.  lilii  ancillac,  hxredibus 
exhxredati,  Dei  filiis  filii  diaboli  prxferenlur?  Quos 
Dominus  per  Isaiam  propbetam  tanta  a  servis  suis 
divisione  sejungit ,  ut  et  nomen  pristinum  eos  ami- 
sisse,  et  inter  mortuos  oslendat  jam  deputatos  esse, 
bis  verbis  :  Ecce  servt  mei  comedent,  ei  vos  esurietis. 
Ecce  servi  mei  bibent  ,  el  vos  sitietis.    Ecce  servi  mei 
Uvtabnntur,  rt  vos  confundemini.  Ecce  servi  mei  cla- 
mabnnlpra:  exsultalionc  cordis ,  cl  vos  ululabttis prm 
dolorc  cordis,  et  pr<r  contritionc  spiritus  ululabitis,  et 


BALUZH  NOTiE. 


«  Saraceni  vocanlur.  Eusebius  in  Chronicn  «  Abra- 
ham  cx  ancilla  Agar  genuil  Ismaeleui  :  a  qno  Isinae- 
lilarum  getis,  qui  postca  Agareni,  deinde  Saraceni 
dicti.  >  Et  arl.iiratur  D.  Hicronymus  Saracenos  di- 
ctos  a  Sara  uxore  Abrahae,  sicut  Agareni  dicuntiir 
ab  Agar  ancilla.  Scd  istud  improbat  Jos.  Scabger  m 
Aniroadversionibus  ad  Chronicon  Eusebii.  Exisumat 
enini  potitis  esse  dcducendam  vcrbi  hojns  ongmcm  a 


Sarak,  quod  Arabicesonatfuraces;  «  Qualessunt,  in- 
quil,  qui  Turcis  dicuntur  Cosalci  Tarian,  quales 
Marlolossi,  qualcs  Randolieri  ii>.  Pyrena?.is.  i  Hiero- 
nvmi  tamen  opinionein  Scaligcricai  pra:feri  Innoceu- 
tius  Cironius  in  librum  v  Dccretal.,  tit.  6.  Genebrar- 
dus  vero  pulat  Saracenos  potius  dictos  a  Sara  monte, 
qucra  olini  ipsi  incolebani. 


07 


DE  JUD.YICIS  SUPERSTiTlONlBUS. 


M 


dimitietis  nomen  vettrum  injuramentum  etectis  meis ;  A  mur  absoluii.  Meminissc  clenini  nos  oportet  quomo- 


et  interftcicl  te  Dominus  Deus  tuus ,  el  servos  suos 
tocabit  nomine  atio;  in  quo  qui  benedicius  est  super 
terram,  benedieelur  in  Deo  amen;  et  qui  jttrat  in  tcr- 
ra,  jurabit  in  Domino  amen.  Nomine  itaque  pristino 
populus  Judaicus  spolialus ,  ct  incredulitaiis  suae 
gladio  percmptiis ,  electis  Dei  nomine  alio  vocatis, 
et  Christiano  vocalmlo  bcnedictis,  alque  in  Chrisli 
sacramenta  juratis,  nec  exaequari  polest.  nec  cnrpo- 
rali  saltcm  victu  sociari  dcbet ,  quibus  ne  ipsa  qui- 
dcm  servitulis  appellalione  meruit  copulari. 

XXIII.  Si  vcro  ol  boc  eonsiderenius ,  quibus  vir- 
Uitibus  tabernaculi  Dei  habitatio ,  et  sancli  mnntis 
ejus  ascensio  valeal  coinparari ,  non  miniinum  inter 
eas  virtus  illa  obtinet  locum,  qua  vir  juslus  ita  di- 
pnis  cst  COnlaudari  :  Ad  nihiium  deductus  esl  in  con- 
speciu  ejus  maligntts,  timentes  aulem  glori/icat.  Fi- 
delcs  itaque  et  timcnles  Deum  glorificandi  sunt  in 
oranibus  atquc  honorandi.  Popnlns  autem  illc  qui 
lotus  csl  positus  in  maligno,  quique  Dei  virtuiem 
et  Dei  sapientiam  non  cognovit,  ac  per  hoc  in  mali- 
gniiatis  et  erroris  velustalc  rcmansit,  pro  nihilo  in 
conspectu  omniiim  credenlium  est  hahendus ;  nec 
pecuniae  aul  divitiarum  suariim  causa  cuiquam  ho- 
norandus;  sed  ob  caruin  potius  cupiditatem  lepra 
Naaman  aspersns,  ab  omni  (idelium  populo  per  ve- 
rum  Eliseum  aquis  baplismatis  cxpialo,  ut  vere  sor- 
didissimus  alque  immundissimus  cxseeiandus ;  in- 
super  vero  et  anathema  ci  semper  el  uhique  dicen- 


do  et  propheta  ille,  qui  de  Juda  missus  fue.-at  in 
Bctln-1 ,  ubi  ab  Jeroboam  rege  Sainariae  vitulus  au- 
rcus  colebalur,  a  Deo  prohibitus  ne  illic  comedcrei 
vel  biheret ,  etiain  invitanti  se  regi  responderit  : 
Si  dederis  milii  mediam  varlem  dumus  furr,  non  man- 
ducabo  punem ,  neque  bibam  aquam  in  loco  isto.  Iu- 
super  et  munera  oblata  sibi  ab  eodcm  rege  susci- 
pere  recusavit.  Yerum  quia  postea  scducltis  a  pscu- 
doprophcta  qiiodam  ,  contra  pwceptum  Domini  in 
eodeni  loco  comcdit  et  bibit,  Dei  judicio  Iconi  tra- 
ditus,  et  ab  eo  intevemptus  occubuit.  Nam  quod  in 
Veteri  Testamento  religiosi  Jtktei  diligenter  absti- 
nuerunt  a  cibo  et  potti  infidclium,  ubi  illis  pracce- 
ptum  sit  a  Domino  non  facile  advertitur;  doeinnenta 
B  tamen  exslant  de  exemplis  sanciorum  ,  sicut  de  D.i- 
niele  scriptum  est  •  Proposuit  aulem  Daniel  in  corde 
suo  ne  pollueretur  dt  mensa  regis,  neque  de  vino  po- 
lus  ejus ;  et  rogavit  eunuchorum  prcrpositum ,  ne  con- 
taminaretur  Concessumque  est  Danieli ,  An.mi.r, 
Azariae ,  ct  Misaheli,  cum  caeteri  pueri  Israelita?  ve- 
sccreutur  cibo  regio.  Quae  obscrvantia  in  lantiim 
inolcvit  apud  Judacos,  ut  tempore  advcntus  Domini 
generalis  esset  omnium  ;  ita  utdicerent  impii  Jud.ri 
discipulis  Domini  :  Quare  cum  pubticanis  el  peccato- 
ribus  manducatis  et  bibitis?  et  non  solum  hi ,  sed 
etiam  infideles  disceptarent  adversus  Petrum ,  qni 
erant  ex  eircumcisione,  dicenles  :  Qnare  introisti  ad 
viros  prtrputium  habentes ,  et  manducastis  cum  illis  ? 


rium  voce  Aposloli,  qui  ail  :   Siquis  non  amat  Do-  r  Qu'l,us  icddita   ratione  suhjiinxil ,  respondisse  sihi 


minum  nostrum  Jesum  Chrislum,  sit  anathema  ma- 
nrnafAa.Nam  si  is  qui  non  amalDei  filium,  anathcma 
cst;  ergo  quiodit,  qui  perscquitur,  qui  blasphemat, 
mtillo  adhuc  detestabilius  anathemaiizandus  est. 
Si  quis  porro  amicitiis  lilicnler  ipsius  indulgel,  ncc 
ferre  illi  impia;  socieialis  auxilium  erubescit,  merito 
ct  ipse  audiet  quod  Josaphat  rex  per  prophctam 
Domini  increpalus  audivit ;  Impio  pnvbes  auxiiium, 
et  his  qui  oderunt  Dominum  amicilia  jungeris,  et  id- 
circo  iram  Domini  mereris.  Et  quidem  rex  ille  in 
c-eieiis  omnibus  jus!iii;c  tcstimonium  accepit;  sed 
in  hoc  solummodo  oflendit ,  Deique  iram  promeruit, 
qnod  intpiis  et  Deuin  odientibus  auxilium  pra;bere 
et  amicilias  non  exhoirnerit  copulare  :  quos  utiqiie 


vocem  de  ecelo  secundo  :  Qua1  Deus  mundavit,  tu  ne 
communc  dixeris.  Ex  quo  tempore  cot>pil  declarari 
quod  beatus  Paiilus  scripsit  :  Omnia  mundu  mundis. 
coinquinatis  autem  et  in/idelibus  niliil  mundum  (Tit. 
i,  15).  Quo  testimonio  licet  plerique  in  conlrarium 
utanlur,  id  est,  ut  propter  boc  putent  sibi  licitura 
infidelium  sumere  cibos ,  lamen  nostrain  omninc 
conlirmat  obscrvantiam,  ut  immundorum  immundas 
noverimus  esse  mensas,  quia  inquinatx  sunt  eorum 
et  mens  et  coiiscienlia.  Quomodo  auteni  iminundae 
non  erunt  inensx,  quorum  maledicla  sunt  hoxreset 
apotheex  ? 

XXV.  Sed  quia  ad  maledicliones  inlidelihus  Ju- 
d;cis  a  Deo  impositas  scribendo  perventmus ,  paulo 


non  cssc  alios  quam  cos  qui  a  domo  David  se  ipsos  jj  diligentius  a  superiorihus  eas  repetamus.  Ait  iiaque 

excideranl,  evidenlcr  Scriptura  designat;  sicut  et  hi 

impii,  et  inimki  semper  Dci  lilio  Judaii,  a  veri  Da- 

vid  domo,  quae  est  Ecclesia  ,  se  ipso  scgregant,  et  a 

rcgnoChristi  abscisi ,  regiium  exspeclant  ac  deside- 

rant  Anticbristi  ,   quem  Dominus  Jesus  interlicict 

spirilu  oi  is   sui ,  ct  dcgtruet  ilhislratione  adventus 

sui.  Non  solum  autcm  ipsum,  scd  et  istos  qui  volue- 

runt  regnare  super  sc,  securKhim  Evangelii  parabo- 

lam,    acccplo  coslorum   regno,   rcgrediens  jubcbit 

iutcrfici  se  pracsente. 

XXIV.  Erepti  igilur  de  poteslate  tenebrariim 
Christiani,  et  translati  in  regnuni  filii  charitntis 
Dei,  nullalenus  debemus  eorum  conviciu  et  socie- 
latc  pollui,  a  qtiorum  erroribus  omni  genere  proba- 


Moyses  omni  populo  Israeliiico  trans  Jordanem  iu 
solitudine  eampestri  :  En  propono  in  conspeclu  restro 
hodie  bencdictionem  el  maleitictionem  ,  benedictiqncm, 
si  obtdieritis  mandutis  Domiui ;  malediclionem ,  si 
non  audierilis  mandata  Dei  vcslri.  Cnm  introduxerit 
te  Dominus  Deus  tuui  in  lerram  ad  quam  pergis  ha- 
bitandam  ,  pones  bencdictionem  snper  montem  Gari- 
zim  ,  maledirtioiiem  super  monlem  Hebal,  qui  sunt 
trans  Jordanem.  Qu:e  verba  cuni  permagnificis  sen- 
sihus  plena  sinl,  noo  amc  poiuerunt  impleri ,  nisi 
Jordane  Iransilo,  idest,  bapiismi  sacramento  cor- 
poie  Christi  taclis  aqnis  Jordanicis  dedicato.  Gari- 
zim  namqtie  .  qtii  inlerpretatur  divisio,  significat 
apos:olicam  p!  !iem  divisam  ab  inlidelium  svnagoga. 


m 


S.  AGOBABD!  EPISCOPI  LUGDUNENSIS 


100 


ftirut  Paulus  de  se  ipso  ait  :  Cum  autem  comptacuit  \  donec  le  conterat.    Hoe  profeclo  est  quod  supra  de 


ei  qui  me  segregavit  de  utcro  matris  mew,  ut  revelaret 
filium  suum  in  me  ,  non  ndquievi  carni  et  sanguini 
Hebal  autem,  qui  intcrprelatur  vorago  vetus,  signi- 
ficat  carnalem  et  inGdelem  Synagogam ,  quae  non 
acquievit  transire  ad  novilatein  spiritus  vivilieantis, 
sed  maluit  remanere  iti  vetustate  litterae  occidenlis. 
Ibique  eis  perseveranlilius ,  supervenit  immensus 
fluvius  maledictionum  ,  juxta  quod  scriptmn  esl  : 
Facti  sunt  principes  Juda  ,  quasi  adsumentcs  termi- 
num.  Super  eos  ejfundam,  quasi  aquam,  iram  incum. 
Et  sictil  onmes  omnino  promissiones  et  benedictio- 
nes  requieverunt  super  aposlolicam  plebem,  sic 
onines  comminaiiones  et  maledicliones  confirmata; 
simt  super  synagogam  Saianse  ,  ipso  ordine  rei  quo 


Evangelio  posuimus  :  Erunt  novissimu  Iwminis  illius, 
id  est,  ad  quem  spirilus  imrniindus  cum  aliis  septem 
se  ipso  nequioribus  ingressus  fuerit ,  pejora  prio- 
ribus. 

XXVI.  Et  hsec  quidcm  breviter  diximus,  ac  de 
multis  pauca  libavimus;  strictim  scilicct  volenles 
ostendere  quantis  benedictionum  muneribus  dignam 
prreparaverii  Deus  apostolicam  plebcm,  qtiantisque 
e  contrario  malediclionibus  suis  meritis  repletam 
iniidelem  repulerit  synagogam ;  quatenus  et  in  ele- 
clis  impleretur  quod  praedictum  fuerat;  etenim  bc- 
ncdicliones  dabit  qui  legem  dedit,  beiiedicens  eos 
videlicel  juxta  Apostoluin  in  omni  benedktione  spi- 
ritaii  in  caleslibus  i»  Otristo.  El  illis  qui  nec  Moysi 


Moyses  prxdixerat  verbis  dicens  :  Malediclus  eris  B  litteris,  nec  verbis  Christi  crediderunt,  ac  per  Iioc 


in  ckitate  ,  id  esl ,  Hierusalein ,  maledielus  in  agro 
iniuidi  dispersus;  maledictum  Iwrreum  tuum.  0<'od 
alia  Iranslalio  sic  dicit  :  Maledictas  upotheca;  tuw,  et 
omnes  reliquia!  tuat ,  maledictus  fruclus  ventris  tui, 
ct  fruclus  terras  tutr.  Maledktus  erit  ingrediens,  na- 
secndo  in  lianc  vitam;  ct  maiedictus  egredkns  (Deut. 
x.wiii,  17,  18,  l'J),  moriendo  videlicet,  de  liac  vila. 
Et  post  iiiulla  :  Advena  ,  inqtiil ,  qui  tecum  versatur 
iu  terra,  id  esl,  populus  genlium,  ascendet  super  te 
eritque  sublimior,  effectus  videlicet  filius  patriarcha- 
runi,  et  socius  radicis  oliva?.  et  pingucdinis  factns. 
Tu  autem  descendes,  et  eris  inferior,  abscisus  ab 
olea,  et  siecus  in  tena  jacens,  igni  destinatus.  Ipse 
erit  in  caput,  el  tu  cris  in  caudam.   Et  nunc  veniunt 


juslo  Dei  judieio  reprobali  sunt ,  ilia  malediclio  su- 
pervenircl,  qua;  ab  ipso  Moyse  ita  fuerat  pneniin- 
liata  :  ilalediclus  omnis  qui  nun  permanserit  in  ver- 
bis  leyis  hujus,  ut  faeiat  ea ,  nolens  audire  quod  in 
ea  scriplum  est :  Juxta  te  est  verbum  valde  in  ore 
tuo,  el  in  corde  luo,  ut  facias  illud.  Quod  Apostolus 
sic  exponit :  lloc  csi  verbum  jidei  quod  pnvdkamus. 
Quoniam  si  confessus  fueris  tn  ore  tuo  Dominum  Jc- 
sum,  et  credidcris  in  corde  luo  quod  Deus  eum  susci- 
lavit  a  morluis,  tatvus  eris.  Corde  cnim  creditur  ad 
justiliam,  ore  auiem  confessio  fit  ad  salulem. 

XXVII.  Breviter  ergo  ista  a  nobis  perstrieta  sint 
Nain  et  cedendum  est  majoribus  ,  subtilioribns ,  ac 
facundioribus,  quibus  perfacile  est  altiora  eloccul- 


quidam  per  se  eos  conantes  levare  in  capui  unde  C  tiora  hujus  rei  pandere  :  quod  jam  jamque  licri 

oportet,  frigescenle  inultorinn  eharitale,  abuiidante 
ubique  iniquilate  ,  inereduloruni  convalescente  im- 
probitate,  Antichristi  fallacia  appropinquante.  Atque 
utinam  juberet  religiosissimi  lmperaloris  induslria 
alieui  de  suis  ul  colligeret  omnia  quse  a  magistris 
Ecclesiarum  in  Scripturis  sanctis  de  Anticbristo 
intelligenda,  vel  exposita ,  vel  signata  sunt.  Valeret 
profecto  ad  caulelam  fidei,  ad  erectionem  spei,  ad 
roborandain  el  commendandam  dulcedincm  dileelio- 
nis  Christi.  Ameu. 


ceciderunt ,  quasi  non  debeant  essc  in  caudam  : 
quod  ulique  semper  erunt,  donee  plenitttdo  gentium 

introeal,  et  sic  omnis  Israel  salvus  fiat,  ouiiiis  vide- 
licct  sahandus.  Nam  istorum  qui  nunc  stmt  infide- 
liuin  augebit  Dominus  plagas,  plagus  magnas  et  per- 
severantcs  ,  infirmitates  pessimas  et  perpeluas  :  quod 
alia  translalio  dieit,  plagiis  verissimas ,  el  infirmitates 
veras.  ltem  ibi  :  El  converlel  iu  te  omnes  uf\hctioncs 
jEgypli  quus  iimuisti,  ct  adlicerebunt  libi.  Insuper  et 
universos  languorcs,  et  plagas,  qiur  non  sunt  scriptw 
in  volumiue  leyis  hujus,  inducet  Dominus    super  te, 


AGOBARDI  EPISGOPI 


AD   PROGERES  PALATII 

•  CONSULTATIO  ET   SUPPLICATIO  PE  BAPTISMO  JUDAICORUM  MANCIPIORUM. 


Reverendissimis  ac  beatissiinis  donmis  ct  dominis  D  et  Patribussanctis,  bAdalardo,  Waleetc  Helisacharo. 

BALUZII  NOT.E 


•  Consultatio.  In  codice  regio  nulliis  liiulus  exsta- 
bat  in  hoc  loco.  Sed  in  vettistissimo  operum  Ago- 
bardi  eleneho,  qui  deseriptus  esl  in  iniiio  voluminis, 
tiiulus  istius  libri  sic  legitur  qucmadmodum  nos  edi- 
dimus. 

b  Adalardo,  Corbei;c  veleris  abbali,  iu  diieeesi 
Ambianensi.  Filius  fuit  Bernardi,  fratris  Pippini  re- 
gis,  ul  in  ejus  Vita  narrat  Paschasius  Radbertus. 


Unde  et  in  aula  Pippini  educatus  est,  ut,  praMer 
alios,  docet  etiam  Agobardus  in  cap.  2  libri  De  Dis- 
pensatione  Rerum  Eeclesiastiraruin.  Mortun  dcnium 
Pippino,  Adalhardus  inter  intimos  familiarium  Ca- 

roli 

c  llelisacharo,  presbytero  et  abbati  Centulcnsis 
monastcni, 


I!!i 


DE  RAPTISMO  JUDyKOIIUM  MANCIP. 


102 


Nuper  cum  ;t  palatio  lempus  redeiindi  nobisjam  A  sedi  afllictus.  Causas  vcro  bujus  afllictionis  sciibe- 


f\ii:>sei  induitum,  suavissima  dilectio  vcstra  sedit  et 
bu  livit  mc  inussilantem  polius  quam  loquenlem  con- 
ira  eos  (|iii  qnerelas  Judseoruin  astruebant.  Cumque 
audita  fuissent  a  vobis  el  modiflcala  quse  dicebantur 
altrinsecus,  surrexislis,  et  cgo  post  vos.  Vos  ingressi 
«•slis  in  conspcctu  prirtcipis  :  ego  sleti  ante  oslium. 
Post  paululum  fecistis  ut  ingrederer.  Scil  nihil  au- 
divi,  nisi u  absolutionem  discedendi.  Quid  tamen  vos 
dixeritis  clementissimo  principi  prscfata  dc  causa, 
qualiterquc  acceperit,  quidve  responderit,  non  au- 
divi.  Ad  vos  postea  non  accessi,  prsepediente  pudore 
ignavo,  el  molestia  fatigante  me  :  quae  mibi  ulique 
acccssit,  iion  lam  ex  involutionc  rerum,  quam  ex 
ignobililate  mentis.   Quamobrem  rccessi  lurbalus, 


rem.  Sed  timco  mansuetudini  vestrae  laboreni  ingc- 

rere.  Portitor  tanien  iianun  liUerarum  potest  vobis 
edicere,  si  palitur  longanimitas  vestia.  Aliipia  sane, 
qti;e  silenda  non  pulo,  propter  quoc  mihi  et  ad  fidissi- 
maiii  paternitatem  vestram dirigo,  innoteseo  pruden- 
liae  vestrae.  Prinium,  quod  summopere  mihi  necesse 
cst  seire,  el ,  ut  exislimo,  cliam  omnibus,  ut  dare 
dignemini  eonsilium  qnod  divino  coiigmat  operi, 
(|uid  faciendnm  sitde  mancipiis  Judaeorum  ethnicis, 
quae  illi  comparaverunt,  et  nutriii  apud  illos,  inter 
nos  discuni  linguam  nostram.  Andiuiii  de  lide,  vi- 
dent  celebraliones  solemnilalum;  et  per  h:ec  roa;- 
punguntur  ad  amorem  Christianitalis,  el  desiderant 
fieri  in  corporc  Ecclesirc,  membra  Cliristi;  ct  confu- 


arripui  iter  iucerlus,  perveni  domuni  confusus,   re-  B  giuntad  Ecclesiam,  b  baplismum  poslulanles :  Ulrum 

BALUZII  NOTVE. 

liam  misit  :   cum  quo  Walachum  monachnm  pro- 


pinquum  suum,  fralrem  videlicet  Adalhardi  abbatis 
et  Gerungum  Ostiariorum  magistrum,  uua  niisit.  » 
Obiit  anno  853  apui)  Lotbariuin  imperatorem,  ut 
urihitur  m  \ua  Ludovu.!  P'.i  Ejus  hoi  txslal  i!o 
eiimi  apud  Paschasium  Radberlum  in  Vita  Adal- 
hardi  :  <  Dehv.le  W.ila,  virorum  clarissiiuus,  qui  ei 
successit,  postea  monachorum  paler  exiniius,  timc 
temporis  primus  inier  primos,  el  cunctis  amabilior 
unus,  niinia  familiaritate  regi  inh;erens,  et  maxima 
piwfccturoe  dignitatc  subveclus,  in  scnatu  clarior 
cunctis,  in  miliiia  vero  prudcnti  animo  fortior  uui- 
versis;  quein  tanta  laus  sequebatur  in  omni  vilae 
negoiio,  ut  longe  plus  ccnseretur  amore  posse,  quam 
omnium  fastus  etiam  el  lyrannis  rcliquorum.  Erat 
enim  justiliae  cuslos  ct  ilecus  bonestalis,  oppresso- 
runi  quoque  juslus  oppressor.  »  Vocatur  autem  VValo 
in  libro  Dc  Construciione  Novac  Corbeiae,  et  in  Anna- 


roli  Magni  rcgis   ascitus  est  :  a  quo  niissus   est  an. 

80!)  ad  Leoncm  111  papam,  una  eum  Bernhario  epi- 

seopo  Coloniensi,  et  Asio  Wormatiensi,  consulluriis 

ilc  processione  Spiritus  sancti,  de  qua  lum  recenter 

mola  erat  quaislio  in  Gallia.  Anno  deiu  817  in  partes 

Pippini  regis  Italiae ,  adversus  Ludovicum  patrem 

rebellantis,  transisse  credilus,  deliciente  conspira- 

lione,  puniiisque  aiictoriinis,  Adalardus  apud  mo- 

naslerium  sancii  Philiberti  in  Aquilauia  situni  rele- 

gatus  est,  id  esl,  apud  insulam  Hero,  in  qua  silum 

erat  mnnasieriuin  saucti  Philibcrli,  utp.itetex  Vita 

Piiiliberti  apnd  Duchesnimn,  et  ex  Ademaro  Caba- 

nensi.  Monasterium  antem  illud  hodie  vocatur  Ni- 

grum  Monasieriiim,  vulgo   Noirmonslier,  in  dioecesi 

Lucioncnsi.  ln  hac  crgo  insula   clausus  Ailalardus 

lisque  ad  annum  821,  qno  revocatus  ab  cxsilio,  red- 

ditusque  est  monasterio  Corbeiensi,  ut  narrat  Egin- 

hardus  :  «  Adelbardum  quoque  de  Aquilania,  ubi 

exsulahat,  evocatuui,  Corbeiie  monaslerio,  ut  prius  q  libus  Eginhardi  adannuin  S!2 

fticral,  abbalem  ac  rectorem  esse  jussit.  »  Auctor 

Vit;e  Ludovici  Pii  :    «   Adalhardum  etiam  abbatcm 

qiioiidamCorbeiae  monasterii,  scd  tunc  in  sancti  Phi- 

liberti  monaslcrio  consistentem ,   magisterio  priori 

i'1'ililiilil.  i  Auctor  Annalium  sancti  Bertiui  ad  annuin 

82-2  :  <  Doiniiiis  imperator  consilio  cuni  episcopis  et 

optimalibns  suis  habito,  fratribus  suis,  quos  iuviios 

tonderi  jussit,  reconciiiatus  est;  et  tam  de  hoc  facto 

quani  (lc  his  qu;e  crga  Bernardum  Dlium  fralris  sui 

Pippini,  nee  non  el  his  quae  circa  Adalhardum  abba- 

lem  ci  fratrem  ejus  Walachum  gesta  sunt,  publicam 

confessioiicm  fecit,  ei  poenitentiam  egit.  <  Sed  fal- 

sam  fuisse  accusalionem  adversus  Adalhardum  con- 

queritnr  auclor  libri  De  Consinictione  Nov;e  Cor- 

heirc  :  «   Tiinc  accesserunt  ad   eum  ( id  est ,    ad 

Ludovicum  Pium  imp.)  viri  pestilenlcs,  et  ejecerunt 

euin  dc  honoie  suo  absque  culpa,  ct  exsiliaverunt 

sine  causa.  <  Kursuni  itaque  consiliorum  Ludovici 

parliceps  factus,  principem  loeuni  apud  eum  occupa-  ^ 


vit,  ut  colligi  polest  ex  Hincmaro  in  epislola  14  ad 
proceres  regni,  eap.  12  :  «  Adalhardum  senem  et 
sapientem,  domni  Caroli  Magni  impcratoris  propin- 
quum,  et  monasterii  Corbeiie  abbatem,  inter  primos 
consiliarios  primum  in  adolescentia  mea  vidi  :  cujus 
libelluin  de  ordine  palatii  legi  et  S(  ripsi.  >  Mortuus 
est  anno825  postridiehal.  Jamiaiii,  ciim  anno  supe- 
riore  brevem  sive  Iibellum  conscripsisset  de  ii1-  qnae 
deiuceps  observari  volebat  in  monaslerio  Corbeicnsi : 
qui  liber  editus  est  in  tomo  IV  Spicilcgii  douini 
Luc;e  Dachcrii  monachi  Benedietini. 

Wallic,  Adalbanli  fralri,  post  quein  factus  est 
abbas  Corbeiensis.  Unde  in  Vila  Ludovici  Pii  Wala 
dicitnr  aflinis  ejusdem  imperatoris.  Et  ne  quis  du- 
bitet  hic  agi  dc  Wala  isioc,  habemus  auctoritatem 
Egiubardi,  cujns  hacc  sunl  verba  ex  Annalibus  ad 
aiuium  823  :  <  Lotharium  vero  fllium  suum  in  lla- 


monaslerii,  quod  in  dioeeesi  Ambianensi  situm  est, 
ut  docet  Ariulfus  in  libro  m  Chronici  Centulensis, 
cap.  4,  qui  adilil  eum  fnisse  rectorem  monasterii 
Gemmeticensis.  Virum  fuisse  magnae  dignationis  pa- 
tet  vel  ex  solo  libelli  istius  titulo,  nbi  nomiiiatur 
inter  proeeres  palaiii.  Sed  praetcrea  habemus  aucto- 
riiatem  Eginhardi,  apml  quem  sic  scripium  est  ad 
aiiimm  827  :  «  Impciaior  Helisachar  prcsbylcrum  ei 
abbatem,  et  cum  eo  Hildebranilnm  atque  Donatum 
comilcs,  ad  motus  Hispanicie  Marcae  compoinn  tos 
roisit,  etc.  »  Ettcstatur  Amalarius  abbas  i.n  lilno  De 
Oriline  Anli|ilionarii,  luinc  llelisachariiiii  futsse  pri- 
niuni  inlei  primos  palatii  imperatoris  Llldbvici.  Can- 
cellarium  Ludovici  Pii  fuisse  ex  eo  paiet,  quod  in 
aliquot  Ludovici  proeceplis  Duramlus  diaconus  sub- 
scribit  ad  vicem  llelisachar.  Astitit  porro  beato  Be- 
nedicto  Auianensi  abbati  moiienii,  ut  iu  ejus  Vita 
liailit  Smaragilus. 

|'  Absolutionem  discedendi,  id  esi,  licentiam  ab- 
enndi.  Absolvendi  enim  verbo  per  cas  lempestatcs 
utebantur  pro  eo  ipiod  Latini  dicerent  facere  poie- 
stalem  discedendi.  Velnti,  Absotvere  Irijnios. 

h  Baplismum  postnlanles.  Servi  nimirum  sive 
mancipia  Jadaeorum,  qui  Jmtaei  tamen  non  erant,  sed 
pagani.  Ili  evgo  cum  versarentur  Lugduni  inler  Chri- 
stianos,  morcsque  comm  ae  religionem  approbarent, 
ad  ccclcsiani  accedebant,  baptismum  postulantes. 
Et  conlradicebant  Judsei,  ne  mancipia  amitterent, 
qua;  illis  pretio  constiterant.  Sed  pretium  emplionis 
oflert  Agobardus,  juxla  canones,  niodo  lieeat  eos  ser- 
vos  facere  Christianos.  Sane  malus  animus  esse 
poteratin  servisillis;  qui,utin  libertatem  vindicarcn- 
inr,  Christianam  fidem  amplecti  se  velle  forlassis 
simulabant :  nam  lege  eaiilum  erat,  Ne  Judwis  einn- 
cipin  descrviant  vcl  adhaireant  Chrisiiana,  uli  diximus 


m 


S.  ACOBARDl  EPISCOPI  LlCDUNENSIs 


101 


vi.lelicet  debearrtus  illis  lioc  abnegare,  an   praebere,  a  Eari,  nisi  eis  permiltentibus;  scd  scientcs,  et  prxdi- 


uhi  possiimus.  Dc  qua  rc  ego  quidem  talcni  icneo  ra- 
lioncin.  Omnem  profccto  homineni  creaturam  Dei 
essc,  et  in  unoquoquc  bomine,  quamvis  servo,  majo- 
rem  portionem  habere  Domiiiiun  Deum,  qui  in  utero 
crcavit,  ad  iucetn  bujus  vil;c  produxit,  conccssam 
vitani  custodivit,  sanilatcin  scrvavit ,  qnain  illum 
qui  viginti  aut  triginla  solidis  datis,  fruilur  cor- 
poris  ejus  scrvitio.  Nec  cst  qui  dubilet  quod 
unusqnisque  servus ,  mcnibroruin  corporis  opera 
carnali  domino  debcns ,  mentis  religionem  soli  de- 
bcat  Creatori. 

Propler  quod  omnes  sancti  prsdicalorcs ,  socii 
aposloloruni,  doccntos  omnesgenles  et  baptizanles, 
iion  cxspectuverunt  dominorum  carnalium  licentiam 


cantcs,  <|ood  servi  el  domini  uiiom  babeant  Dominnm 
Deum  in  coelis,  omnes  baptizaverunt,  omnes  in  uuo 
corpore  redcgerunl,  omnesqne  fratres  ct  filios  Dei 
essc  docuernnt ;  ita  tamen  ot  nnusqtiisqne  in  quo 
vocalus  cst,  »  iu  hoc  pcrmancrcl,  non  studio,  sed 
neccssilatc,  scd  et  si  qui  posscnt  libcri  fieri  magis 
uterenlur.  In  promptu  eslctiam  r.ilione  colligere,  si 
oii i  ethnicorum  ad  ChrisUun  fugitml,  et  non  recolli- 
gimus,  scd  repudiamus  proptcr  b  carnales  dominos, 
cssc  impiiim  ctcrudcle,  cum  humanx  animx  nulliis 
esse  possit  dominus,  nisi  conditor.  Sed  et  illud  puta- 
nuis  esse  consideranduin,  quia  si  religiosus  impera- 
lor  advcrsus  genlcs  qua?  a  Christi  nomine  alien;e 
sunt  arma  niovel,  et  victor  efleclus  ,  c  subjicil  eos 


ut  servos  haplizarent,  qnasi  non  eos  oporteret  bapti-  B  Cln  isto  cl  sociat  rcligioni,  opus  cst  pietatis  et  l.mde 

BALUZU  NOT.E. 

jugumque  Chrisli   adusque  ad   terntinos  Danomm 
atque  Slavorum,  corda  ferocia  fcrro  perdomans,  do- 


a;l  libruni  De  Insolenlia  Jutkeorum.  Neque  nova  lum 
erat  haec  servorum  callidilas.  Jam  enim  tempnrc 
concilii  Gangrensis,  nonnulli  ab  obseqttio  donuno- 
rnni  recedebant,  qnod  illi  non  essent  Christiani. 
llnde  canonis  lertii  Gangrensis  leinma  sic  cxpressit 
Dionysius  Exiguus  :  I)e  servis  qui  jugum  [amulatus 
aijiciuiit  Cltrislianitatis  obtentu.  Canon  autern  sic 
hab:l ;  Si  quis  senum  ,  prtelextu  divini  cnltus,  do- 
ce.at  dominum  conlemnere  proprium  ,  ut  discedat  ab 
e/ns  obseiuio,  nec  ei  cum  benevolentia  et  omni  honore 
deterviat,  analhcma  sit.  /Evo  quoque  Gregorii  Ma- 
gni,  dura  Jubeis  visa  est  hsec  servormn  ancillarum- 
que  induslria.  Sic  cnini  ail  Gregorius  lib.  m,  indict. 
{•1,  epist.  0  :  «  Pervenit  etiam  ad  nos,  servos  ancil- 
lasque  Judtcorum,  lidci  causa  ad  ecclesiam  refugieu- 
les,  iiul  infidelibus  restitui  dominis,  aut  eorum,  ne 
restiluanlur,  pretium  dari,  ete.  »  Yide  euindem  Gre- 
gorium  lib.  v,  indictione  14,  epist.  31,  et  Gelasii 


cuit.  >  Quibus  vero  arlibus  usus  sit  Carolus  adver- 
sus  Saxoncs,  tit  eos  Chrislo  subjiceret,  non  alius  essc 
potest  testis  luculentior  quam  ipse  Carolus,  qui  lege 
lata  edixit,  ne  cui  Saxontnn  liceret  non  esse  Cliri- 
stiano,  sub  poma  capitis.  Haec  sunt  verba  ejus  e  Ca- 
pilulalione  de  partibus  Saxonke,  ab  Holstenio 
edita,  cap.  7  :  «  Si  quis  deinceps  in  genle  Saxomim 
intereoslatensnonbapli/.atus  sealiseondcrevoluerit, 
elad  bapiisinumvenireconleinpscrit,  paganiisqueper- 
manere  voltierit,  inorte  moriaiur.  »  Hinc  facluun  pulat 
antiquusscriptor  lihriDeCoiistruelioneNovaiCorheiie 
inSaxoiiia,utCaiohispr;eomnihusChristianisiegihus 
potentissimus  in  hello  fuerit.  <  Post  obiiiim  iiamqtie 
nobilissimi  regis  Pippini,  inquit,  Carolus  lilius  ejus 
regnuni  obliniiit  Francorum  universum.  Cui  Domi- 
nus  tantam  contulit  virtutem  atque  potenliam,   ut 


papaeepistolam  ad  Siracusium,  Constantium  et  Lan- p  non  soltun  Francorum  regnum  strenue  gubemaret, 


rentitim  episopos:  apud  Ivonem  partc  xin,  cap.  113 
Sed  hi  quoque  loci  Gregorii  astruunt  senlentiam 
Agoiiardi.  Nam  jtibet  omnino  Giegorius  ut  servi 
Jud;eorum  ad  ecclesiam  refugientes,  in  liberlatein 
modis  omnibus  viiidicentur,  sivejam  olim  Chiistiani 
iiieriiit,  sive  recenler  baptizati  sint. 

•  In  lioc  permanerel,  id  esi,  neniinem  post  acce- 
plura  baptisma  liberari  a  servitule,  juxla  -enten- 
tiain  Pauli  in  cap.  7  epislola:  prinuc  aU  Coriiilhios  : 
quo  eliain  respicil  cauon  Gangrensis  supra  lauda- 
lus. 

b  Carnales  aominos.  Salvianus  in  libro  m  Dc  Gu- 
hcrnatione,  pag.  S8  :  <  Quanquam  nos  non  hac  so- 
lum  injuria  conlemnamus  Deum,  qua  contemni  a 
servis  suis  domini  carnales  solenl.  > 

c  Subjicit  eos  Chrislo,  id  est,  paganos,  quos  helio 
vicit.  Eadem  plirasis  usurpata  rcperitur  etiaui  a  Ste- 
phano  Tornacensi  in  epistoia  17tl  ad  Canulum  regem 


sed  etiam  multas  barbaroruin  gentes  circumquaque 
subjugaret.  Unde  factum  cst,  ut  gentem  Saxonicam, 
qua;  oliin  contra  Francos  rebellabat,  nou  solum  stio 
dominio  subegisset,  sed  el  melliduo  Christi  nomini 
dicare  meruissel.  Nam  et  hiuie  ideo  pra;  omnibus 
Cliristianis  regibus  potenlissimiim  in  bellis  fuisse 
credinius,  quia  quos  suo  dominio  subjugabat,  Chrisii 
nomini  dedicabat.  >  Quibus  adde  loca  quae  vir  doctus 
Joannes  Launoius  theologus  Parisiensis  congessil  in 
cap.  5  libri  quein  sciipsit  de  veleri  inore  baptizandi 
Jtidaeos  et  infideles.  Cxterum  quod  in  libro  De  Cou- 
struclione  Novaj  Corbeia:  vidcs  Carolum  Magniini 
Chrisli  nomini  dcdicassc  gentes  quas  stio  doininio 
subjugabai,  memiiiisse  debes,  lector,  non  solos  Saxo- 
nes  ad  lidem  Christianam  ejus  opera  conversos  essc, 
sed  Hunnosquoqiieei  Avares,  utobservat  Sirniondiis 
ad  Thcodulfum  p;ii;.  "287.  Et  diu  antc  Carolum  pr:e- 
ccsserat  exempluin  Clodovei  Francorum  rcgis,  illius 


Uanorum  :  t  Petiiuus  ul  vos,  qui  loties  armis  snpe-  r.  qui  primus  Francoruin  priiicipum  Cluislo  noinen 
ratis  idololatras  et  jugo  subjicitis  Cbrisliano,  etc.  >      dedit.  Iseniin,  si  qua  fides  inedilo  Seriptori   Viue 


Sic  Carolus  Magnus  S.ixones  ;egre  fercns  non  esse 
Cbrislianos,  arina  in  cos  movil;  sic  staluens,  non 
ante  liiiem  hello  impositurum,  qnaiii  Christo  stib- 
jicerentur.  Eginbardus  in  Annalibus  ad  annum  77t>  : 
i  Cum  rex  iu  villa  Carisiaco  hiemaret,  consiliuni 
iniit  ut  perfidain  ac  ftedifragaui  Saxonum  gentem 
bello  aggrederetur,  et  eo  usque  perseverarel,  duin 
autvicli  Cbristianx  rcligioni  subjicerentur,  aul  om- 
nino  tollerentur  >  Feiiciler  id  evenisse  quod  Carolus 
aniino  conceperat,  lestatur  Eginhardus,  et  cum  eo 
«•«teri  Annaliuin  Francicorum  scriptores.  Sed  pra> 
cipua  lanien  auctoritas  tribuenda  est  teslimonio 
Ludovici  Pii,  qui  sic  loqnilur  in  pnecepto  quod  ad 
paganos  ad  Christianitatem  invilandos  fieri  pnecepil 
<  Genitcr  ctiam  nosler  glorios;e  meniori;e  Carolns 
oiiiiicin  Saxouiam  etclesiaslic;e  rcligioni  subdidit, 


sancti  Dominii  Lemovirensis  anachoreUe,  edictu  per 
oinnes  imperii  Francici  protincias  misso  jussitut, 
reliclo  idolorum  cultu,  cuncti  se  vericrent  ad  reli- 
gionem  Christi.  Il.cc  r.unt  verba  illius  scriptoris 
«  lllo  itaque  temporc  Clodovcus  rcx  Galliam  atque 
Germaniam  regebat,  vir  armis  strenuus,  eloqnentia 
faeundus;  et  omnesFrancigenx,  tam  Chrisliam  quam 
pagani ,  ejus  dominatui  subjacebanl.  Ipsevc.ro  rcx, 
ab  exordio  suae  prolis,  geutilis  ezslilit.  Sed  divina 
inspirante  clemenlia  Redemptoris,  per  admonilio 
nem  sancti  Remigii  Rhernensium  archicpiscopi,  ad 
catholicara  fidem,  Domino  favente,  Christianus  el.: 
citur.  Qui  denique  rex,  postquam  a  sacro  fonle  le- 
vavit,  ouiitios  peruniversas  inillens  provincias,  qua? 
ejus  potestali  subjectx  aderant,  ediut  ut  omnia  fal- 
sorum  templa  deorum  confringerentur  atque  ignibuS 


«05  DE  BAPTISMO  JUDjEORUM  MANCIP.  IQfi 

dignum ;  quomodo  negligendum  est,  si   inter  subje-  \  cordibus  veslris,  et   adliibetc  consolalioncm   serwi 


ctos  tales  existant  qui  desiderent  baplismum?  Neque 
hoc  dicimus,  ut  J'iduci  perdant  pretia  quae  in  talibus 
dederunt ;  sedqnia  oflerimus  pretia  »  secundum  sta- 
tuta  priorum  ;  el  illi  non  recipiunt,  putantes  sibi  fa- 
vcre  magi  tralus  pal  itii,  et  mclius  illis  cupere,  quam 
caeleris  qui  supra  licta  asserunt.  II  aec  sunt  dc  quibus 
precamur  veslrum  consilium  aul  jussionem  per  vos 
domini  imperaloris.  Quod  ulique  necesse  non  esset, 
si  ille,  qui  »  magister  est  Judaeorum,  ila  altenderet 
ut  vos  ei  faciendum  divislis.  Nam  si  secundum  ve- 
strain  jussionem  illc  co:.siderarct  lideliter  minisle- 
rium  nostrum,  sicut  nos  ei  honorem  exbibere  volu- 
mus  in  minislerio  suo,  nulla  esset  necessitas  inju- 
riam  facere  interrogando,  nisi  propter  angraentum 


vestro,  quia  sub  magno  timorc  diversis  anxielatibus 
lorqueor.  Si  enim  pelentibus  baptismmn  Judxis  .n..i 
servis  eorum  negamug,  timcodamnationcmdiviiiam  • 
si  danms,  limeo  offensionem  luuuanam,  et  tam  iu'r.- 
stas  kcsioncs  domus  nostra.  De  quibus  Lxsionihiin 
et  discordiis,  quia  in  his  lilterulis  scriberc  indiguun 
duxi,parvum  c  brcvieulum  pietati  vestrx  direxi, 
per  quem  cognoscerc  valeatis  quae  sint.  Neque  di- 
gnctur  fclix  mansuetudo  vestra  mihi  irasci,  quia 
imporlunus  vobis  existo  talia  flagitando;  sed  con- 
sideratc  quia  causa  esl  Ecclesix,  ralio  fi..'ei  ,  ct 
opus  divinum.  Insuper  et  mihi  omnis  fiducia  iu 
vestra  sanctitate.  Et  idcirco  assumitc  sanclum  labo- 
rem  proplcr  aelernam  rctributioiiem,  el  a.!juvaie  Eo 


doctrinx.  Cxterum  de   causis  Judxorura  non   csset  B  clesiam  nostrain,  opem  fercndo  et  instituendo,  qtm~ 
uila  conienlio  aut  discordia  ,  si  illc   rationabiliter      niam  debitores  estis  propter  mullitudiueni  Qduci  v 
agere  voluisset.  Nunc  autem  facite  nobiscum  secun-      quam  habet  in  vobis. 
duin  charilalem  quam  diffudil  Spirilus  sanctus  in 

BALUZIl  NOT.E. 


Ilianus  quidein  haec  diserte  scribit  fj  tiamini.  >  Cseterura  adeo  sempcr  visum  est  xquuir. , 
.  i  :  <  Scd  nec  religionis  est  cogere      icligionem  cngi  non  debet-e,  u:  cura  amio  639  legali 


cremarentur,  et  Dcum  unum  et  verum  cl  omnipo- 
lenleui  crederent,  illiquc  soli  deservirent.  Si  quis 
vcro  hoc  regale  dccretuin  contemnere  prxsumpsc- 
rit,  rcum  se  regalis  majcstatis  agnoscat.  >  Constal 
ergo  vi  quandoque  actum  adversus  paganos,  ut  ido- 
loruiu  cullum  desererent  lidciquc  se  Christi  appli- 
carent.  Quid  ergo  faciemus  Terlulliano,  Ililario, 
llieronynio,  Auguslino,  Cassiodoro,  aliisque  non- 
nullis  venerandx  uiemorix  viris,  qui  perspicue  do- 
cent  religioncm  noa  essc  cogendam,  ncc  imperan- 
dam.  Nain  Tertull 
ad  Scapulam  cap 

religioncm;  qux  spontc  suscipi  debeat,  non  vi.  > 
Hdarius  autem  in  epislola  ad  Constauiium  Aug.  diu 
mullunique  versatur  in  ostendcndo  religionetn  cogi 
non  debere,  ac  neininem  credere  invituiu.  llicronv- 
mus  in  Comraentario  in  caput  secundum  Epislolx 
primx  Pauli  ad  Timolheum  :  •  Hic  probatur  nemini 
oporlere  ad  crcdeudiim  vim  inferre,  ncc  tollere  ar- 
bilrii  libertalera.  >  Sanctus  papa  Gregorius,  lib.  i , 
epist.34 : «  Eos  enira  qui  a  religioneChrisliana  discor- 
dant,  mansuetudine,  benigiiilate,  admonendo,  sua- 
den.lo,  ad  unitatem  fidci  necesse  cst  congregare;  ne 
quos  dulcedo  prxdicalionis,  et  prxlentus  futuri  ju- 
dicis  terror  ad  credendura  invitare  polcrat,  minis  et 
terroribus  repellantur.  >  Quanquam  sibi  repugnare 
videtur  idem  Gregorius  lib.  m,  epist.  36,  in  qua  sic 
scribit  ad  Januariuin  episcopum  Calarilanum  :  <  Ac- 
cidit  autem  aliud  valdc  lugendum  ;  quia  ipsos  rusti- 
cos,  quos  habet  Ecclcsia  tua,  nunc  usque  in  infide- 


scveritalcin,  in;o  ci  pcr  misericcrdiam  Dei,  tribuln- 
tionum  flagellis  solet  perll  lia  casligari.  Nunqiud 
quia  moresoptimi  liberlate  voluntatis  eliguntur,  iileo 
morcs  pcssimi  non  legis  iiitegrilate  pumunlur?!  Ei 
paulo  post :  <  Si  qux  igitur  adversus  vos  leges  con- 
stitutx  stiitt,  non  eis  bene  faccre  cogimini,  sed  male 
facere  prohibemini.  Nam  bene  faccie  neiuo  polcsi, 
nisi  clegerit,  nisi  amaverit  quod  est  in  iibera  volun- 
tale.  Cum  aliquid  adversus  vos  reges  constitiiunt, 
admoneri  vos  crcditc  ut  cogitetis  quare  isia  vos  pa- 


sedis  apostolicx  agerent  in  uibe  Conslan.'inopol,taua, 
Grxcique  ab  eis  conareniur  cxturqucre  sul.scripiio 
neni  cujusdam  erroris,  aperlc  iia  rcsponderiiii:  <  Ne- 
que  cniiu  est  qui  cuilibet,  maximequc  in  causa  fidei, 
vim  possit  infcire;  >  ut  docet  sanclus  Maximus  iu 
cpistola  ad  abbatem  Thalassium,  qux  edila  esl  in 
Collectaneis  Anaslusii  Bibliothecarii.  Alia  vclen:.:. 
loca  si  quis  requirat  ad  oslendenduin  religionem  coi;i 
non  debcre,  diflicilc  non  erit  cxl.iberc.  Nam  el  ab 
aliis  jam  collecta  sunt.  Vide  Ivonem  parte  i ,  capitc 
276;  et  parte  xui,  capite  94;  itcinque  Gratianuin, 
dist.  45. 

a  Secundum  siatuta  priorum,  uimirum  juvta  cano- 
nem  16  concilii  i  Matisconensis,  qui  supra  descri- 
plus  esl  in  libro  De  JudaicisSupcrstilionibus,  ca- 
pite  6. 

b  Magister  Judworum,  id  cst,  Evrardus,  ut  patct 
ex  epistola  sequenli  dala  ad  NibridiUm  Narbonensem 


lilatc  remanere  negligenlia  fraternitalis  vestrae  per-  D  episcopum  :  <  Tenlaverunt  porro  quidani  raissi,  iu 


misil.  Et  quid  vos  aduioneo  ul  cxtraneos  ad  Deuin 
addiicalis,  qui  vestros  ab  infidelilate  corrigcre  ne- 
gligttis?  Uiide  necesse  est  vos  per  oiunia  in  eorum 
conversione  vigilarc.  Nam  si  cujuslibet  episcopi  in 
Sardinia  insida  pagauum  rttsticum  invcnirc  polucro, 
in  eum.lem  cpiscopuin  foniler  vindicabo.  Jam  vero 
si  ruslicus  tanix  fuerit  p^rlidix  el  obsiin.itionis  in- 
vectus,  ut  ad  eum  venire  minime  consciuiat,  tanto 
pensionis  onere  gravandus  est  ul  ipsa  exactionis  siue 
poena  compellalur  ad  recliludinem  festinare.  >  Nimi- 
mm  juxla  mentcin  Auguslini ,  qui  Pcliliano  liberta- 
tem  urbitrii  in  causa  lidei  esse  debere  diccnti  sic  re- 
spondit  lihro  II  conlra  lillcras  Pcliliani  cap.  10 :  <  Nam 
si  hoc  invenlum  fuerit  quod  iinpie  fcccritis,  uo.i  mi- 
reinini,  si  non  desunt  ministri  Domiui  per  quos  fla- 
gellamini :  quia  pi-rsecutionem  patimini  non  a  nobis, 
sed,  sicul  scriplum  est,  ab  ipsis  factis  veslris.  >  llem 
eap.  83    <  Ad  fidem  liullus  est   cogendus  :  sed  per 


quit,  et  Evrardus  niaxime,  qui  Judxorum  nunc  ma- 
gisler  est,  etc.  > 

«  Brevicutum ,  id  est,  inventariura,  ut  adnotavi- 
mus  ad  epistolam  primam  Lupi  Ferrariensis.  Bre- 
vem  enim  anliquitas  dixil  quod  nos  hodic  dicimus 
invenlarium.  Umleet  Eusebius  lib.  x,  cap.  6  Hist. 
Ecclcs.,  retinuil  hauc  vocem  iu  cnnlcxtu  Grxeo.  Eo- 
dein  sensu  usurpata  reperilur  hxc  vov  in  Coilicn 
Theodos.,  1.  ui ,  De  iiidulgentiis  debitor;  et  I.  i  De 
sludiis  liberalibus  urbis  Romte  et  CP.  Hinc  illtul 
Optali  in  libro  primo  aJversus  Pannenianum :  <  Bre,- 
vis  auri  el  argenti  sedeuti  Cxciliar.o,  sicut  delcga- 
tuin  a  Mensurio  fueral,  tradilur;  >  quo  ioco  vidc  nolag 
Balduiui;  qui  tamcn  veram  hujus  vocis  signiflcatio 
nein  no:>  salis  asseculus  fuisse  videtnr.  Inde  iii6r<v 
uiureiu  Capitulis  Caroli  Calvi,  et  apud  llincmarum  in 
prxfatione  libri  iv  Capilulorum. 


Patiiol.  CIV. 


107 


S.  AGOBAUIil  EPISCOPI  LUGDUNEN.SIS 


108 


EPISTOLA  S.   AGORARDI  EXHORTATORIA 

AD  MBRIDIUM  EPISCOPUM  NARBO.NENSEM , 

DE  CAVENDO  CONVICTU   ET  SOCIETATE  JUDAICA. 


Bcatissimo  Palri    "    Nibridio  Agobardus   in  Deo  A 
Patre  ct  Domino  Jesu  sempiiernam  salulem. 

Si  b  loconun  vicinitas  et  rerum  tranquillilas  91- 
nerel,  vellcm  quidem  frequontins  cum  paternitale 
vestra  osad  os  loqui,  ct  sive  in  privalis  seu  in  pu- 
blicis  necessitatibus,  consilio  semper  vestraj  sancti- 
latis  instiiui.  Sed  quoniam  probibent  iiiterjaceniiuni 
spatia  loiiginqua  lerrarum,  quod  verbis  ncqueo,  lit- 

BALUZII 

a  Nibridio,  Narbonensi  archiepiscopo,  antea  ali- 
liati  monaslerii  Crassonsis  in  dioecesi  Carcassonensi. 
Amplcclor  eniin  lul>ens  conjecturam  clarissiini  viri 
Gulielrai  Catelli,  qui  Nibridium  el  Nifridiuni  pul.it  q 
iinum  idemquc  nomen  esse.  Nifridios  enim  abbas 
Crassensis  fuit,  rcgrianic  Carolo  Magno.  Cui  senlen- 
li.e  lirinius  adb;esisset  Calellus,  si  scivisset  bunc 
nostrum  archiepiscopum  in  vctustissimo  cxemplari 
pr;ecepli  Ludovici  Pii.non  Nibridium,  sed  Nifridiiim 
nominari,  ct  Nefridium  apud  Alcuinum  in  piicfalione 
librorum  adversus  Elip.mdum.  Ex  abbale  igitur 
Crassensi  faetus  est  Narbonensis  archiepiscopns  posl 
Danieiem  circa  anmim  799.  Nam  constal  eum  fuisse 
opiscopum  anleqiiam  synodus  Aqiiisgranensis  liabc- 
retnr  adversus  Feliccm  episcopum  Urgelleusem.  In- 
terfuisse  vcro  synodo  Urgellensi,  quae  antc  Aquis- 
grancnsem  habita  est  adversus  Felicem,  colligi  po-  c 
test  cx  prsefatione  librorum  Alcuini  adversus  Elipan- 
diim  Tolelanum.  Poiro  Nibridius  vir  fnil  maguse  di- 
gnationis  per  illas  teinpesiatcs,  ut  apparel  ex  hac 
Agobardi  ad  ipsum  episiola.  Legatus  Caroli  Magni 
fnit  anno  815  in  concilio  vi  Arelatensi,  una  cum 
Joanne  mbis  illius  archiepiscopo.  Vixisse  adhuc  sub 
Ludovico  Pio  patet  ex  prxcepto  cujus  supra  fcciiuus 
menlionem,  ilemque  ex  alio  ejusdem  principis  pra> 
cepto  pro  monasterio  Ania  >nsi,  quod  edilum  esl  a 
elariss.  viro  domno  l.iua  Dacherio  monacho  Benc- 
dictino  in  nolis  ad  Guibertum  abbatem  B.  Marix  de 
Novigenlo,  pag.  023 . 

i'  Locorum  vicinitas.  A  Lugduno  enim  Narbonem 
longissima  est  via,  ut  quae  per  230  m.  p.  protendi- 
iur.  El  tamen  aliquoties  llluc  accedebat  Agobardus, 
ut  palet  ex  prxcepto  Ludovici  pro  monasterio  Ania- 
nensi. 

«  Anno  prcesenti.  Hanc  cpislolam    arbilror  esse 
scriptam  sub  initiuni  imperii  Ludovici  Pii,  paulo  .. 
pnst  quam  Agobai  dus  factus  csl  archiepiscopiis  Lug- 
dunensis. 

i  Debita  sollicitudine.  Episcopi  enim  tenenlur  cir- 
cumire  suas  parocbias,  id  est ,  dio-ceses.  Concilinm 
Tarracooense,  can.  8  :  <  Mullorum  c.msa  experientia 
magistrante  reperimus  nonnullas  dicecesanas  eccle- 
sias  dcslilutas.  Ob  qiiam  reni  hac  constilulione  de- 
ereviinus,  ut  aiiliqux  consuetudinis  ordo  servetur, 
el  annuis  vicibus  ab  episcopo  diojceses  visitentur. 
Et  si  qua  forlc  basilica  reperta  fuerit  destiluta,  or- 
dinatione  ipsius  reparari  prsecipiatur.  »  Concilium  rv 
Tolctanum  ,  can.  33  :  <  Episcopum  pcr  cunetas 
diceceses  parocbiasque  suas  pi'r  singulos  annos  ire 
oportel,  utexquirat  quid  unaquxque  basilica  iu  re- 
parationem  sui  indiget.  Quod  si  ipse,  aut  languore 
detcnlus,  aut  aliis  occupationibus  impbcatus,  Id  ad- 
implcrc  nequiverit ,  presbyteros  probabiles  aut  dia- 
cones  miit.it,  qui  et  redditus  basilicartim,  et  repara- 
liouesft  ministrantium  vilam   inquirant.  1  (juam 


tcris  molior  adiniplere;  meam  vobis,  iuio  Ecclesiac 
Dei,  non  miniinam  necessitatem  in  noiitiam  pcrfe- 
rens,  et  in  quibus  ipse  parum  fortis  iiivenior,  vir- 
ttitis  veslrae  pnesidio,  quasi  sculo  valiitissimo  et 
muro  inexpugnabili ,  dcsiderans  communiri.  Sciat 
itaque  palcrnitatis  veslrae  reverenda  canitics,  me 
c  anno  pra-senti ,  dum  parwchiae  nostrx  populos 
6  debila  solliciludine  circumirem, et si  qnainhis  de- 
NOT^E. 

ultimam  lcgem,  tamelsi  desidi:e  quorunidam  episco- 
porum  nimis  favorabilem,  reiiovavit  concilium  Tri- 
dentiiium,  sess.  2i,  cap.  3,  de  Refnroialione.  Netpie 
enim  dubilandtiiu  esl,  qtiin,  si  Tarraconeusis  synodi 
canon  per  omnes  ubii|iie  provincias  sancilus  esfcl, 
nequc  tcmpcramcnltim  ei  atlulissent  posteriores  re- 
gnl:e;  dubilandum,  inquam,  non  cst,  qtiin  nonnulli 
episcopi,  qui  desidi*  insciti;eqiic  su;c  prxtendiiut 
occupaliones,  laboraluri  ftierint  pro  viiibus  ne  quid 
peccarenl  adversus  canones.  Inielligercnt  enim,  si 
canones  non  ignorarent,  qua;  pcena  iinmincat  con- 
temploribus  canontim.  Val  !e  ergo  laudanda  est  rc- 
gum  ."evi  Agobardici  priideniia  et  religio,  qui  episco- 
pis.quibussolis  tum  competebatpotestas  conlirinamli 
Ghristianos,  necessitatem  imposiicrunt  circumeuntli 
annuatimsuas  diccceses.  Libro  vn  Capitularium,  cap. 
94  :  <  Slatuimus  ul  singttlis  annis  unusqiiisque  cpi- 
scoptts  parochiain  suain  sollicite  circumcal;  popti- 
lum  confirmarc,  el  plebes  docere,  cl  invesligare  et 
prohibere  paganas  observaliones ,  divinosque,  vel 
sortilegos,  auguria.phjlactciia,  incantationes,velom- 
nes  spurcilias  gentilium,  stutleat.  >  Vitie  etiam  cap. 
109  et  265  ejusdem  libti,  iiemque  Capitula  Caroii 
Calvi,  lit.  5,cap.4,  5,  (i;  lit.  (i,  cap.  28;  tit.  41,eap. 
C.  Prxcesserat  autcm  Carlomanni  print  ipis  cdictuin 
in  synodo  cui  martyr  Bonifacius  inleitiiil.  In  hac 
enim  synodo  sic  jussil  princeps  :  <  Et  quandocunquo 
jure  canonico  e]iiscopus  circumeat  paiocliiam  ad  po- 
ptilos  conlirmandos,  presbyler  semper  paralus  sit 
ad  suscipiendum  episcopum. »  Ncque  tamen  ex  bis 
qiiae  dicta  sunt  velini  ut  qnis  colLgat  existimare  me 
nitllas  esse  probabiles  causas,  ob  quas  episcopus  ex- 
cusari  possil  a  personali  visitatione  siue  tiiaxeseos. 
Nam  si ,  exempli  causa,  graviler  segrolet,  lum  dn- 
bitim  non  est,  quin  abstinere  possit  a  personali  visi- 
latione  :  1  Quia  non  est  ignavia?  culpa,  quem  excusat 
miscranda  calamitas;  »  ul  ait  Cassiodoius  lili.  v  Va- 
riar.,  epist.  30.  Pr.eterea,  si  abesse  cogatur  a  sua 
dicceesi  pro  rel.us  Etclesi.e  vel  reipublic*,  si  ntiles 
raptet  regionein,  neque  fanis  parcens,  neque  profa- 
nis,  si  is  qui  rerum  potitnr,  episcopum  excedere 
jtibet  provineia ;  non  negaveiini  liim  quoque  juslas 
essc  causas  ntin  visitandx  dinceseos;  tuncque  se- 
quendum  sancli  Ililarii  episcopi  Pictaviensis  cxem- 
pltim,  qui,  licet  exsul,  dicecesim  tamen  sti.iin  per 
prcsbyleros  suos  regebal.  lta  enim  ipse  docel  in  li- 
bro  quem  scripsit  ad  Cnnstanlium  Augusluiii  :  <  Epi- 
scoptis  ego  sum,  in  omnium  Gallicaruin  Ecclesiarum 
atquc  episcoporum  cominuiiione ,  licet  in  exsilio, 
periiiancus  el  Ecclesia;  adhuc  per  presbyteros  meos 
communionem  dislribuens. »  Sed  postqiiam  causae 
illae  tlesieriint,  postqitam  episcopo  sive  infirmo  sive 
abscnti  restitula  est  libera  potestas  visitandi  dioeee- 
sim;  inm  vcro  circuineat  parocbias  su;e  diceceseos; 
et  cetsante  nccessittite,  illud  qtioq  e  cesset  quvd  (a- 


109 


DE  CAVENDA  SOCIETATE  IUDAICA. 


110 


pravala  videbanlur,  pro  viribus  quas  Dei  gratia  lar-  A  bns  vidcnlur  esse  diflusi.  Quia  et  saiis  iodignum  ac 


Gdei  nostrx  inconveniens  esse  videbatur,  filios  lucis 
tenebrarum  societate  fuscari,  el  Ecclcsiam  Cbrisli, 
quam  decet  sine  macula  ct  ruga  sponsi  cceleslis  am- 
plexibus  prxparari,  maculosx,  rugosx  ac  repudialx 
Synagogx  conlubernio  decolorari.  El  vcre  absurduin 
est  virgincmcastam,  b  uni  viroCbristodcsponsatam, 
merelricis  dapes  expelere,  ctper  commuuioncm  cibi 
'A\  NOTvE. 

non  sint;  ut  ex  Aiiguslino  cl  Grcgorio  Magno  atlno- 
lavii  Marca  iu  libro  iii  de  Coucurdia  Saccrdotii  ct 
Imperii,  c  :p.  9,  §2,  etlib.  vn,  cap.  18,  §  C.  Quoil 
conQrmari  potest  auclorilale  ejnsiicni  Augusliui  sic 
scril  cnlis  ad  Januat iinii  in  cpislola  119,  cap.  18: 
i  Miror  sane  quid  ita  volucris,  ut  de  iis  qua;  varie 
per  diversa  lota  obscrvantiir,  libi   aliqua  conscribc- 


giebatur,  veritalis  ratione  corrigerem  ,  denuntiasse 
omnibus  el  prxcepissc  secundum  legem  Dei  ct  san- 
ctorum  canonum  inslituia,  ut  se,  lanquam  veri  cul- 
tores  Chrislianx  fidei,  omni  observanlia  ab  inlidc- 
lium  consortio  segregarent ;  non  ulique  genlilinm, 
qui  inter  nos  miuime  commorantur, a  scd  Judxorum, 
qui  in  nostra  bac  el  in   nonnullis  aliis  vicinis  urbi 

RAI.IJ 
ctum  esl  pro  necessitate,  ut  verbis  Urbani  II  titanuir 
petitis  ex  canonibus  concilii  Claromoutani.  Noque 
negaverim  justam  sanctamque  esse  legem  canouis 
Tolctani.  Sed  queinadmodum  olini  Niexna  synodus 
quasdam  regulas  scripto  comprehcndit,  nonnullas 
vcrbo,  ul  in  concilio  Carlhaginiensi  disseruit  Fausti- 
nus  episcopus  Putcntinus  Zoziini  papx  lcgatus ;  sic 
fortassissaliusac  nielius  fuisset  uullain  oxciisationem  R  reni;  cum  et  non  sit  ncccssarium  ;  et  una  iu  his  sa- 


inserere  canonibus,  necolordaretur  ignavix.qiinrum 
dain  episcoporum.  Quomstm  leges  ea  intenlione  lata- 
sunt,  ul  prajiciant,  uuu  ut  noceant,  queniailnioduni 
Synimaclius  papa  stri;  il  ad  Avitum  cpiscnpum  Vicn- 
iiensem. 

»  Hed  Jrdteorvm.  VYiueral  enim  cai.on  12  eoncilii 
Venclici,  quod  uimo  41»  babilum  est,  ne  clerici 
conviviis  Jiidxoriiin  inlersint.  <  Oinnes  deiuceps 
clerici  Jiidxoruin  convivia  cvitent,  nec  cos  ad  con- 
viviuin  quisiiuani  excipiat,  quia  cum  apnd  Cbri- 
stianos  cibis  communibiis  non  utantur,  indignuiu  est 
atque  sacrilegtim  coruin  cibos  a  Clirislianis  suini ; 
cum  ea  qux  Aposlolo  permiltente  nos  sumimus,  ab 
illis  judiceiiliir  immunda  :  ac  sic  inferiorcs  incipiaut 
csscclerici  quam  Judxi.si  nos  qux  ab  illis  apponuu- 
tur  ulamur,  illi  a  nobis  oblata  contemnant.  >  Sed 
quoniain  luec  lex  solos  elericos  complecli  videbatur, 
val.leque  limendum  erat  ne  ea  familiaritas  fiini  Ju 


bibcri  ima  regula  rctinenda  sil,  ulqux  non  sunt  contra 
liilcm,  ncqne  contra  bouos  niores,  el  babcnl  aliquid 
ail  exliortalioucm  viue  mcliovis,  ubirunque  insiiliii 
videinus,  vel  inslituta  cognoscinius  ,  non  solum  non 
improbemus,  scd  eliam  laudando  ct  imiiando  scc;e- 
mur.  i  Item  auctorilale  Alcuini,  qui  in  Confcssione 
fldci,partciii,cap.  17,  loquensdc  Ecclesia,  bxc  ait : 
<  Constringitur  universalitradilione  majorum  nibilo- 
ininus  lota.  Priv.itis  vcro  coustitutionibus  ct  pro- 
priis  informationibus  unaquaequc,  vel  pro  locorum 
varietate,  vel  proul  cuique  bene  visum  esi,  subsislit 
ct  regitur.  Coi.siietudincs  quippe  sunt  diver&tu.  Sed 
una  eademquc  est  in  ea  lidci  orlbodoxx  integritas. » 
Sic  Carolus  Magnus  in  Capitulari  de  non  adorandis 
imaginibus,  lib.j,  cap.  6,  exco  excusat  dissensioueni 
Ecclesix  Gallicanx  a  Komana  in  ofliciorum  celebra- 
tjone,  quod  consueludo  Ecclcsix  Gallicana;  coniia 
fidem  noii  esset.  Et  Lupiis  Eerrariensis  ad  Benedi- 


dxis  nocerel  eiiam  laicis,  canon  dein  <I0  Agatliensis  r  cmm  III  papam  scribens  ,  consuetudines  ccclesiasli 


eain  regulam  intenilit  adversuui  laicos ;  qucin  cano- 
nem  exscripsit  Agobardus  iu  capite  5  libri  De  Judai- 
cis  Siiperstilionibus.  Sed  ipse  Agobardus  eam  legcm 
ampliavit  edicto,  ne  quis  Cbristianus  habitet  cum 
Judxis.  Aliud  tamen  visum  fuerat  sanctissimo  viro 
Ferreolo  Uceticensi  cpiscopo  in  Gallia  Narbonensi , 
qui  cum  Judxis,  etiam  facinorosis,  comedebat  cl  bi- 
1  ebat.ut  eos  Cbristo  lueraretur.  Undeelsuspicionem 
Childeberti  Francornin  regis  advcrsuin  se  cxcilavit, 
timcotis  nefamiliaritas  illa  cum  Judx  s  et  Saracenis 
vcrteretur  in  perniciera  regni.  Rcm  gestam  sic  nar- 
rat  antiquus  auctorVitx  ejusdem  Ferreoli,  bactenus 
ineditus,  quam  otimTolosx  descripsi  ex  vcUisiissimo 
codicc  ms.  collegii  Fuxensis.  •  Judxorum  vero  ita  illi 
cura  erat,  imo  eliam  quos  opinio  lacerabal,  ut  come- 
dens  et  bibens  cum  cis,  et  monitis  dulcibus  amari- 
ludo  in  corum  mixta  moribus  obdulcaret,  et  ad  fldem 
Clirisliplurimosex  biscoiivertens,  baptismi  gratiam 
conseqiielianlur,  et  elatos  superbia  Chrislo  bumiles 


faciebat;  aflcrens  Pliaiisxorum  accusationem  in  ine-  v  talur  oralio,  subilit   auc.or  Vitx  sancti  Ferreoli 


cas  coiumeiuoral,  qux  varix  in  diversis  locis  teucn- 
tnr ;  oratquc  ponlilicem  ul  Adulphum  ct  Acaricum, 
monathos  Ferrarienses,  quos  ea  de  causa  Itomam 
Lupus  milteliat,  diligenler  instruere  velit,  <  ut  per 
eos  ad  nos,  inquit,  ct  ad  exteros  quosque  talia  pie 
quxrentes,  inslilutio  Romaiia  perveniat.  Siquidcm  iu 
quibuscunqiie  ad  religionem  vel  hoiicslalem  perli- 
nentibus  amhiguilalem  cre.it  varictas.  >  Uude  palet 
non  improbalas  quideui  a  Llipo  fuissc  diversas  illas 
consuctudines,  sed  tamen  oplassc  ul  omncs  Ecclcsix 
esseut  uiiiformcs,  ad  viiamlam  nimirum  ambiguita- 
leni.  Prxclare  itaque  Stephunus  Tornacensis  episco- 
pus  in  epistola  104  :  <  Antiqiias  Ecrlesiarum  consuc- 
tudines,  qux  nec  rationi  ncc  legi  obvianl ,  sancta 
Romana  Ecclesia  aut  .ipprobare  consucvit,  aul  non 
censuit  improbare.  >  Vide  Ralramnum  in  lib.  iv  ad- 
versus  Grxcns,  cap.  1,  et  Ruzeum  in  Tractatu  de 
prxeminentia  iliguitatis  archiepiscopalis,  privilegio 
13.  Sed  ul  ad  id  unde  digressi  sumus,  nostr.i  rever- 


ditim,  qui  culpabant  Dominum  cum  publicanis  et 
peccatoribus  manducantein  atque  bibenlem;  et  si- 
mul  Dominum  respondeniem  memorabatdiccns:  Non 
indigent  nui  sani  sunt  medico,sed  qui  male  habent.  El : 
flion  vem  vocure  juslos,  sed  peecatores,  ad  pmnilen- 
tiam.  >  Prxclare  sane,  et  juxta  mentem  Augustini, 
qui  sic  ait,  apud  Gratianum  23,  q.  4  :  <  lufideles  non 
possumus  Chrislo  lucrari,  si  eorum  colloquium  vi- 
tamuset  convivium.  lind  •  el  Dominus  cuin  publica- 
niset  peccaloribus  manducavit  et  bibit.  >  Unde  col- 
li  i  potest  non  eadem  placuisse  omnibus  provinciis, 
et  intertlum  regulas  in  Africa  oblinuisse  qux  minus 
probabantur  a  Gallis;  rursum  ,  iutra  Gallias  qux- 
dam  uni  episcopo  placuisse  qux  non  omuibus  placc- 
bant.  El  tamcn  inlerim  manebat  fratcrnx  concordix 
vinculum,  salvaque  erat  pax  Ecclesix.  In  causis  enim 
disciplinx,  unaqtixque  Ecclesia  peculiares  snas  con- 
suetudines  relinerepotest.qux  lamen  fidei  contrarix 


<  lindc  ci  accusalus  apud  Yldeberium  regem  Fran- 
corum,  eo  quod  cuni  Jti.lxis  ct  Saraeenis  coinedc- 
ret  et  biberet,  el  niunera  cis  douarcL  Tunc  limeiis 
prxfalus  rex  ,  nc  aliqnid  in  fr.iu  'ein  conlra  ipsum 
inoliretur,  Parisius  euni  civitate  in  Francia  in  cxsi- 
lium  mitti  prxcepii,  ibique  per  tres  annos  in  cxsi- 
lium  fuit.  > 

■>  Uni  viro  Christo  desponsatam.  Ea  fuit  vctcruin 
omnium  persuasio  de  Cbrislo  et  Ecclesia,  ul  Chri- 
stum  Ecclesix  sponsum  dicercnt,  Ecclesiam  vero 
spnnsam;  neque  cormn  cuiquum  in  menlein  venit 
Ecclesam  non  esse  univiram.  Unde  et  Cyprianus  in 
libro  Dc  Unitate  Ecclesix,  loquens  de  Etclesiu.qu.im 
sponsam  Christi  matrcmque  nostram  vocai ,  Invc 
ait :  <  Adulterari  non  polest  sponsa  Chrisli.  Incor- 
rnpta  est,  et  pudicu.  llnam  doihum  novil,  unitis  cu- 
biculi  sanclitaiem  casto  pudore  cuslodit.  >  Et  Angti- 
stiiuis  in  serinone  20  eorum  quos  Sirmondus  edidit, 


, ,,  S.  AGOBARDl  El'ISCOI'1  LICDUNE.NSIS  H* 

ae  pulus  r.ou  soluni  iu  diversa  flagitia  eomiere,  ve-  A  licipium  ,  «onsortiuni  bil.enJi,  habilandi  contuber- 
rum  cliani  fldei  pcriculum  susttnerc ;  dum  ex  fami- 


liarilale  niniia  cl  assidua  cohabilatione,  aliqui  de 
grege  Chrisliano  sabbatum  quidem  cuin  Judseis  co- 
lunt,  dicm  vero  Dominicam  illicila  operatione  vio- 
lant;  ncc  [non]  etjejunia  statula  dissolvunt;  plerx- 
que  mulierculx,  ancillarum  jme,  alix  ab  ipsis  velut 
roercenarix  detincnlur  ,  nonnullx  eiiam  corrum- 
puntur  ;  oinnes  vero  hujusmodi  vel  dominationi , 
vel  libidini,  vel  deceplioni  eorum  in  commune  pro 
stituuntur  ,  adnitenlibus  in  hoc  ipsum  diaboli  filiis, 
odiosubdolo,  cl  fallacibus  blandimenlis;  dum  se 
»  palriarcharum  progeniem,  justo-umgenus.prophe- 
larum  sobolem  superho  ore  proloqtumtur;  ignoran- 
libns  miseris,   qui   lwc   audiunt,  quod    ipsi  eorum 


niiim  liabcre  prxsuroanl  :  ne  sub  prxtexlu  socictatis 
bujusa  simplicitale  quidern  Chrislianx  Gdei  exorbi- 
lent,  Judaicis  vero  fabulis  attendentes,  inextricabili- 
bus  errorum  laqueis  implicenlur;  cumque  nos  nenii- 
nem  illorum  humanilate  tanta  et  benignitate,  qua 
erga  eos  utimur,  ad  spiriialem  tidei  nostrx  virtuitim 
valeamus  adducere ,  pars  aliqua  ex  nostris,  dum  li- 
bcnler  carnalibus  eorum  viciibus  cominunicat,  spiri- 
talibus  epulis  capiatur.  tlanc  etenim  divinx  legis 
providenliarn  Palres  nostri  inslitulis  canonicis  vidcn- 
tur  esse  seculi ;  quoruni  nos  prxceptis,  in  qoantum 
potuimus,  devotis  animis  obsecuti  sumus;  pericu- 
lum  sciliect  animarum  qux  nobis  commissx  sunt 
perliniescentes,  et  carum  '■  sanguincin  de  nostris 


pronhetx  gentem  peccalricem,  populum  gravein  ini-  B  manibus  in  divino  exquirendum  jndieio  formidantes. 

quitate,  scmcn  iiequam,    filios   sceleratos,   patrem 

i|isorum  Amorrhxum,  malrem  Celhxam,   Sodomo- 

ru;n  principcs,  el  Gomorrhx  popiilum  solcant  ap- 

pcllare.  Sed  ct  illud  pariler  neseientibus,  quod  prx- 

eursor  Domini  Joanncs  genimina  eos  dixerit  vipera- 

rnni,  et  ipse  Doroinus  frequcntcr  illos  nunc  serpen- 

tes,  nune  geneiationem  malam,  pravam,  perversain 

aiquc  aduUcram  vocilarit.  Unde  et  in  tantuin  erro- 

ris  pelagus  nonnulli  ex  viilgaribus  ac  rusticis  ab- 

ducuntur,  ul  bunc  solum  Dei  cssc  populum,   apud 

bos  pi;e  religionis  observanliam,  ac  niulto   ccrtio- 

rcin,  quam  nostra  sit,  fidem,  et  seduclo  suspiccutur 

aninio,    ct  ore  impio   inter  pares  ct  consimiles  fa^ 


Tentavcrunt  porro  quidam  missi  ,  ct  c  Evrardtis 
maxime,  qui  Judxorum  nunc  niagisler  cst,  religio- 
sum  l;oc  opus  nostrum  deslruere,  ac  sub  obtenlu 
edictorum  imperialium  labefactare.  Quibus  nos  ne- 
que  ad  horam  cessimus ,  ut  divinx  legis  verilas  ,  et 
sanctorum  Patrum  conslitulio  veneranda,  immobili 
apud  nos  atque  inconvulsa  observalionc  pcrdurct. 
Ncc  vero  tam  feralihus  jussis  ausi  sunius  acquics- 
cere,  aut  religiosissimum  ac  Deo  dignum  principem 
quidpiam  divinx  legi  conlrarium,  sacris  canonibus 
adversum,  saluti  Ecelesix  periculosum,  credcre  po- 
tiihnus  prxccpisse ;  cujus  ad  hoc  seinper  invigilat 
fidelis  industria  et  pielas  admiranda ,  ut  Icx  Dei 
ubique  servetur ,    ut  canonic!    instilula   perpetua 


Qnod  malum  cum  in  plcbe  nobis  commissa  vidc-  C  vigeant  Grmilaie ,  ut  salus  ac  virtus  Eeclesix  tolo 


rcmus  excrcscere,  atqne  in  dies  singulos  ipsa  jam 
eonsuetudine  propagari,  studuimus  pro  viribus  la- 
psis  maiuun  porrigere,  el  crrantes  animos  ad  veri- 
latis  lincain  revocare  ;  xquum  credcntes  ul  quomodo 
ipsis  quondam  lex  Dei  prxcipiebat  ne  cum  genlibns 
inatrimoiiium  copularcnt,  ncve  cum  cis  cominune 
convivium  cclebr  ncnt,  ne  videlicet  pcr  consortia 
nuptiarum  ct  communionem  ciborum  a  divino  qui- 
dem  cultu  dclicerent,  idololatrix  autem  jugo  liberla- 
lem  aniir.i  inclinareiil;  ita  nunc  ct  nosler  populus 
inhibealur,  nccum  Judxis  infidelibus  vescendi  par- 


lerrarum  orbe  gioriosius  iii    dics  singulos  conva- 
lescat. 

Cnde  et  tu.  Pater  bcatissime,  qui  columna  i.unc 
in  omnibus  ct  firmameiilum  domus  Dei  credcris,  sla 
super  petram  ecclesiaslicx  observalionis.  inmiobilis, 
intrepidus,  inconcussus,  floccipendens  adversaiix 
tempestalis  ventos,  imbres,  ac  flumina ;  qux  funda- 
mento  quidem  domus  Dci  iliidi  possunt,  ipsam  vero 
subruere  nonpossunt:  quia  nec  portx  infcrid  adver- 
sus  eam  prxvalere  queunt.  Scientes,  itaque,  Paier 
venerabUis,  omnes  qui  sub  legc  sunt,  sub  maledicto 


BALL7.I1  NOT/E. 


adeo  aperte  seiitentiam  suam  proinpsit,  ut  divinan- D  sub  Gregorio  X,  Romanns  pontifex  vocatur  sponsus 
dum  non  sit  quid  in  bac  causa  senserit.  <  Asccnsurus      Ecclcsix ;  in  cap.  Vbt  penculum.De  hlect.  in  Sexto. 

"  Patriarcnarum  progcmem.  Vide  qux  dixuuus  ;ul 
libruni  l»e  Insolentia  Judxorum. 

b  Sanguinem  de  noslris  manibus.  Timet  Agobar- 
dus,  ne  si  animarum  sibi  coiiimissariim  vigilem  ac 


iu  ccelum,  inquil,  iusam  rursus  Fcclesiam  eonnnen- 
davit.  Sponsus  profecturns,  sponsam  suam  amieis 
suis  commendavit :  non  ut  amet  aliquem  ipsorum  , 
sed  ipsum  tanquam  sponsum,  illos  tanquam  sponsi 
amicos  ,  ct  non  eam  adinitlant  lascivo  amoie  cor- 
nimpi.  »  Hiuc  faclum  ul  Leo  IX,  pomifex  Uonianus, 
scribens  a.l  Robertmn  abbatem  Casx-Dei  in  Arver- 
nis,  dixerit  Cbristum  esse  vcrum  et  ununi  sanctx 
Ecclesix  sponsum.  Denique  sanctus  Bernardus  hxc 
ad  Eugeniiim  111  scripst  in  epistola  257  :  i  Superest 
ut  facta  hac  inutalioiic  lui ,  ip»a  quoque  quoe  tibi 
eommlssa  est  Doinini  tui  sponsa  niutetiir  in  mclius, 
cl  jam  nequaquam  Sarai,  sed  Sara  de  csetero  nonii- 
r.Ctur.  Intellige qux  dico.  Dabii  enim  til.i  Doniinus 
intellectum.  Si  ainicus  sponsi  es,  ne  dixeris  mlectam 
rjus  principem  incain,  sed  principem,  nihil  luum  in 
ca  vinJicans,  nisi  qnod  pio  ea,  si  oporluerit,  eliani 
animam  dare  debfs.  >  ln  concilio  tamen  L'ig;!u:icnsi 


sollicitam  curam  non  gerat,  si  ob  Jesidiam  negli- 
genliamque  siram  pereant ,  earum  |  erditionem  de 
nianu  ejus  requir;it  Deus  in  judicio  divino.  Vide  no- 
tas  ad  epistolam  79  Lupi  Fcrrariensis. 

<  Eerardus,  niissus  dominicus.  Vide  no  as  ad  li- 
bruui  de  baptismo  Judaicorum  mam  ipioruin. 

d  Adverms  eum,  id  esi,  Eeclesiaui,  ex  sententia 
Agobardi,  qui  sic  interpretatur  locum  illuni  ex  Evan- 
gelio  Matilixi  :  Super  luinc  petrum  aidificabo  Eccle- 
siam  meum,  et  port/v  inferi  non  pnrvalebunt  ndversus 
eam.  Varie  autem  jaclatus  csl  bic  locus  ;  duin  alii 
eum  referuni  ad  pelram,  id  est,  Pelrum  el  succes- 
sores  ejus  Romanos  pontilices  ;  alii  ad  p  trani  ,  iJ 
cst,  ad confessionem   Petri.  Fueie  qni  ivlcrieui  ad 


113  LIB.  ADYERSLS  LEGEM  GLNDOIUDI.  114 

esso,  et  indutos  malediclione,  sicut  veslimenlo,  quaj  A  tl  ad  vicinos  coepiscopos  ac  fratres  coliortationmn 

tuarum  munimenta  Iransmilte,  utpari  omnium  con- 
sensu  et    labore    communi    lanlum  hoc  malurn  ile 


inlravit  sicut  oqua  in  intcriora  eorum,  et  sicut  olcum 
in  ossaeorum,  malcdictos  quoque  in  civitate,  et  ma- 
lodielos  in  agrn,  maledictos  in  ingressu,  et  inaledi- 
etos  in  e^ressu,  malcdictiiiii  fructum  vcntris  et  tcrra; 
ei  pecorum  eorum,  maledicla  eorum  ccllaria,  hor- 
rea,  apothecas,  cilios  el  ip-oriim  ciliorum  reliquias, 
ncc  posse  quempiam  eorum  a!>  hoc  tam  immani 
tninque  horribili  maled  cto  lesiis  eripi,  nisi  pcr  eum 
qui  pro  nobis  factus  cst  maledicliim.  Sciens  etiam  in 
cos  qui  prcedicalionem  aposlolicara  nolunl  rccipere, 
non  solum  nullo  coniin  utendum,  sed  et  pulverem 
civitalis  domus  eoiiini  de  pedibus  exouliendiini,  re- 
missiusque  in  die  judicii  Sodoma-el  Gomorrha;  futu- 
rum  quam  illis,  pcrmane  c-l  tu  in  divinae  legis  obser- 


Christi  Ecclesiis  auferatur.  Impleamus  Matris  Ec- 
clesiae  gaudium,  uniim  omnes  dicenles  ,  iiniim  sa- 
pientes,  iinum  scntientes,  id  est,  certamen  haben- 
tes  ,  quia  et  hoc  benignissimi  Redemploris  nostri 
desiderium  esse  cognoscimus  ;  sccundum  quod  pro 
nobis  Patrem  ipsc  precatur,  dicens  :  iVon  pro  hit 
aulem  rogn  tanlum,  sed  el  pro  omnibus  qui  credi- 
luri  sunl  per  verbutn  eorum  in  tne  ,  t/t  omncs  unuin 
sinl ,  sieuf  lu  1'atcr  in  me,  el  ego  in  tc  ,  ut  et  ipii 
in  nobis  unum  sint.  Tanla  vcro  nobis  est  de  parle 
veslra  fiducia,  ul  credamus  optis  boc  vcl  conatu  vc- 
stro  slaturum,  vel  vcs'.ra  ,  quod  absii ,   remissione. 


antia,  pcrsiste  in  canonicis  instilutis,  tene  quos  B  lapsurum.  Detis  aulem  patieiili*  el  solalii  dct 
polcs,  tcrre  quos  potcs,  nolidicere,  necsinatisqueni-  nobis  idipsum  sapere  in  allcrutrum  ,  sccundum 
qtiam  fidelium  lantis  malediclionibus  tamquc  borren-  Jesum  Cbris  um  ,  ut  unanimes  tino  ore  boho- 
dis  damnatioiiibus  per  maledictorum  cl  condemna-  rilicemus  Deum  ct  Palrem  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
lorum  profana  consorlia  comtnuiiicare.  Quin  potiiis      sli.  Amen. 

I5ALUZII  NOTiC. 
Ecclesiam,  quain  Cbrisitis  fuiulavit  supor  pctram,  inferi  nonpranalebunt.  Quam  inlernrelaiionem  am- 
id  est,  supcr  se  ipsiim.  Pelra  enim  eral  Christus,  ut  plexus  quoque  esl  Joanncs  XXI  in  episiola  scripta  ad 
ait  divus  1'aulus  111  cap.  x  Epislolac  priinae  ad  Corin-  Jacobum  regem  Majoricarum,  qua;  a  nobis  anno  su- 
tbios.  Sed  Agohardus  non  dtibitabat  quin  promissio  periore  edita  est  post  notas  ad  Lupum  rcrranonsem. 
Christi  respicerel  Ecclesiam,   adversus  quam  portx 


LIBER  EJOSDEN  AD  PRjEFATIIM  IMPERATOREM , 

ADVERSUS  LEGEM  GUNDOBADI  ,ET  IMPIA  CERTAMINA  QU^E  PER  EAM  GERUNTUR. 


I.  Obsecro  imperturbabilcm  mansuctudincm  vc- 
stram,  el  Iranquillissiniam  prudenliam,  domiiic  im- 
peralor  bcnignissime ,  ut  bas  quas  offero  paginulas 
infatigabiliter  logere  non  de.lignemini ,  in  conlem- 
plationcm  snnima:  ct  incommutabilis  illius  Veritatis, 
quae  esl  Chrislus  Dominus  noster;  dc  cujus  dictis  ct 
legibus  hatc  sumpla  sunl,  qiiiquc  amanter  ct  vigi- 
lanter  vcstrem  protegit  et  juvat  imperium.  Neque 
pr.edicandam  tranquillilatem  vestram  offendat,  quod 
minimus  omnium  excellentiori  hominum  lucc  le- 
genda  prascntal.  Neque  enim  cst  aliud  nisi  quod  vos 
optime  et  subliniius  noslis. 

U.  Deus,  Dci  Filius,  homo  propler  homines  fa- 
clus,  viam  salutis  dcmonstrans,  et  eleclis  discipulis 
magislerium  \it;e  commendans,  ascensurus  ad  cce- 
los,  ait  illis  :  Euntes  in  mtwdum  univcrstim,  pripdi- 
cale  Evangelium  omni  crealurw.  Qui  crcdiderit  et 
baptizaltis  fuerit,  salvus  erit.  Et  ilcrum  :  Ite,  doccte 
omncs  gcnles  ,  baplizanles  e»s  in  tiomine  Patris  ,  et 
tilii,  el  Spiritus  sancli ,  doccnlcs  eos  scrvare  omnio 
quacunquc  tnanduvi  vobis.  Illi  autcm  profccli,  pr<xdi- 
caverunl  ubique  Domitto  cooperanle ;  annuntialaque 
esl  ab  ois  onmi  crealurse  ,  id  esl  cunrtis  nalionibus 
miindi,  una  (ides  indita  por  Deuiii ,  una  spcs  diffusa 
per  Spirimm  sanetum  in  cordibus  credcntium,  una 
rlririias  nala  in  omnibus,  una  viluntas,  accensum 
unum  dcsiderium,  iradua  una  omiio;  ul  nniues  om- 


nino  ex  diversis  gentibus,  diversis  condilionibus,  di- 
verso  scxu,  nobilitate,  honestate,  servitute  diversa, 

C  simtil  dicant  uni  Deo  et  Patri  omnium  :  Pater  nostcr, 
qni  cs  in  ccelis,  sanclificelur  nomen  tuum  ;  sicut  unum 
Patrem  invocanles,  ita  unam  sanctificationem  qnx- 
rcntcs,  unum  regnum  postulantes,  unam  adimpletio- 
ncin  voluntatis  cjus,  sicut  fil  in  ccclo,  optantcs  : 
unum  sibi  panem  quotidianum  dari  prccantes ,  et 
omnihus  dimitli  debita.  Neque  eniin  quctnquam  do- 
cere  potuerunt  magistn  mundi ,  lux  mundi ,  s.incii 
aposloli,  Dimilte  milii  debita  mea,  aut,  el  ne  me  in- 
ducas  in  lcntationem , .  sed  iibera  me  a  malo ,   sed 

D  uimm  pro  omnibtis,  et  omnes  pro  singulis  clam3ro. 
0  ccelestis  fiaternilas ,  o  sempitcrna  concordia,  o 
iusccabilis  unitas,  ab  iino  auctorc  derivata,  ad  unum 
rerum  omninm  relata,  per  quam  hetantur  coeli,  ex- 
sultat  terra,  niovetur  mare,  el  pleniludo  ejus,  gau- 
dent  campi,  et  omnia  qtiae  in  eis  sunt,  omnes  gen- 
tesplaudiint  manibus,  jubilant  Deo  in  voce  exsulta- 
tionis '. 

III.  El  quam  decenter,  quoniam  omncs  fralres 
effecti,  untim  Patrem  Deum  invocant,  servus  et  do- 
niinus,  pauper  et  divcs,  indoclus  et  eruditus,  inlir- 
mus  el  fortis,  hiinidis  operator  ct  sublimis  impera- 
tor.  Jam  nemo  alium  dedignatur,  nemo  sub  alio  ss 
despicit,  nemo  super  alium  extolliiur.  Quoniam  unus 
panis,  unum  corpus  Christi,  imo  unus  Christus  se- 


I!5 


S.  AGOBAHDI  KPISCOPl  LUGDUNENSIS 


116 


cuiitluiu  Aposlolum  sumiis ;  cxspoliantcs  nos  vclcrem  \  uniiati  aliquid  obsistal  lania  diversilas  lcguin,  quanla 


hnminem  cum  aclilius  ejus,  cl  inducnlcs  noviim,  eum 
qui  ccROvalur  in  agnitionein  sccundum  imaginem 
ejiis  qui  crcavit  eum ;  nlii  non  esl  genlilis  et  Ju- 
tlxus,  circumcisio  et  prxpuiium,  Barbarus  ct  Siy- 
iha,  ■  Aquitanus  et  Langobardus,  Burgundio  el  Ala- 
mannus,  scrvus  ct  liber;  sed  omnia  ct  in  oinnibus 
Chrislus.  Omnia  enim  illornm  sunt ,  sive  Paiilus, 
sire  Apollo,  sive  Cephas,  sivc  mundus,  sive  vita,  sive 
mors,  sive  prxscutia  ,  sive  futura.  Omnia  enim  ,  di- 
citur  illis ,  vestra  sunt ,  vos  auiem  Christi ,  Chrislus 
aulem  Dei.  El  ilerum  :  Sicut  enim  corpus  unum  est, 
et  membra  habet  mulla,  omnia  autem  membra  corpo- 
ris  cum  sint  multa,  unum  corpus  sunt ;  ita  el  Chri- 
ttus.  Etenim  in  uno  spiritu  omnes  nos  in  unum  corput 


baptizati  sumus,  sive  Juda?i,  sive  gentiles,  sive  servi,  B  diim,  etcxtera  siffiilia. 


non  soluui  in  singulis  regionibus  aut  civitatibus,  sed 
etiam  in  multis  domilms  babetur.  Nain  plerumquc 
contingil  ut  sinml  eant  aut  scdcant  quinque  homines, 
et  nulliis  eorum  communcm  lcgcin  cum  altcro  ha- 
beat  exlerius  in  rcbus  transitoriis,  cum  interius  in 
rebus  pcrennibus  una  Christi  lege  leneanlur.  Ct  ciiin 
forle  conlingit  ut  omncs  sinl  veraciler  Christiani, 
fidci  verilatcm  amautes,  el  invicem  sibi,  ut  cliaris- 
simi  fratres,  crcdant ;  cl  nerao  alterius  teslinioniura 
spcrnat,  cum  se  bonis  locutionibus  xdilicant;  si  su- 
bilo  contigcril  alicui  ex  ipsis  discepiatio  in  judiciis, 
nullum  potcrit  habere  tcsiem  de  suis  charissimis  si>- 
ciis ,  cum  quibus  simul  gradiebatur ;  co  quod  nni. 
recipiatur  tcslimonium  alicujus  supcr  '•  Gundoba- 


tive  liberi ,  et  uno  tpirilu  omnes  potati  sumus.  Et  ne 
inli  lel.tor  aliquis  cum  perpaucissimis  se  putaretuno 
spiritu  potaliim,  dicit  :  Et  ncmo  potest  dicere,  Uomi- 
nut  Jetus ,  nisi  in  Spiritu  sancto.  Divisiones  vero 
graliarum  sunt,  atque  operationum.  Idem  autem  Do- 
minus,  ct  idcm  Deus,  qui  operalur  orania  in  orani- 
bus,  atque  idem  Spiritus,  dividcns  singulis  prout 
vull.  Nullus  ergo  horum  est  hospes  et  advena ;  sed 
sunt  cives  sanctorum  et  domeslici  Dei,  supertcdificali 
super  [undamentum  aposlolorum  et  prophetarum,  ipso 
tunimo  angulari  lapide  Christo  Jesu,  in  quo  omnis 
irdificatio  contlrucla  crescil  in  templum  sanctum  in 
Domino;  cl  qui  cranl  longe,  facti  sunt  prope  in  san- 
guine  Christi.    Ipse  esl  enim  pax  nostra ,  qui  fecil 


V.  II io  mihi  succurrat,  obsecro,  bcnignissime  et 
sacer  imperator,  paticntia  vestra  ;  neque  indignelur 
magnanimilas  vestra ,  quod  indignus  digna  loquor, 
et  piis  llus  grandia;  quia  per  ista  (qux)  forsitan 
incmendalilia  sunt  volo  pervenire  ad  ea  qux  neccs- 
saria  et  cleemosynx  vestrx  magnoperc  apta  sunt.  Si 
autem  incongrna  sunt  qux  dico,  corripiat  me  justus 
in  misericordia,  id  est,  bonitas  vestra,  el  eorripicn- 
tem  non  prodat.  Mihi  tamen  servo  vestro,  licet  ul- 
limo,  tamen  fideli,  incongruum  videtur,  ut  Chrislia- 
nns  de  Chiistiano,  ac  per  hoc  fraler  de  fratre  testi- 
monium  pcrbilxre  non  possit.  SicUt  enim  supra 
dictum  est,  omncs  unum  Patrcm  habcnles  Dcum, 
fratres  sunt,  cl  filit  Dei.   Hoc  etiam  Evangelium 


utraque  unum.  Et  veraciter  dicerc  possumus,  qui  fe-  C  aperte  loquitur.  Hinc  namqne  fit,  cum  vir  justus  sn- 


cit  omnia  unum  ,  et  medium  parietem  macerioe  sol- 
vens,  inimiciliam  in  carne  sua,  tegem  mandatorum  in 
decretis  evacuans  ,  ul  duot  condal  in  scmetipsum  in 
unum  novum  hominem ,  fucient  pacem,  el  reconciliet 
ambot  in  uno  corpore  Deo  per  crucem,  inlerfieiens 
inimiciliam  in  semelipso;  et  veniens  evangelizavitpa- 
cem  his  qui  longe  fuerunl ,  et  pacem  hit  qui  prope  : 
quoniam  per  ipsum  habent  accessum  amboin  uno  Spi- 
ritu  ad  Patrem. 

IV.  Si  ergo  Dominus  propterea  passus  cst ,  ut  in 
sanguine  suo  facerct  prope  eos  qui  longe  erant,  et 
paries  divisionis  jam  solutus,  et  inlerfecla  csl  inimi- 
cilia  in  illo,  et  omnes  reconciliali  sunt  in  uno  cor- 
pore  Deo ,  et  in  lanlum  unum  corpus  eflccli  in  uno 


pcr  injustum  lesMficari  non  pcrmillitur,  eo  quod 
altcrius  legis  sint  secundum  savuluni ,  qui  unius  le- 
gis  csse  dchcrent  sccundum  Deum.  Credo  etiam  quod 
nullatenus  hxc  agantur  sine  damno  illius  unitatis  el 
coneorpor?.;ionis,  qux  supra  demonstrata  est  senten- 
tiis  aposiolicis.  Nam  si  de  testirannio  repellendus  est 
ali<|uis  ,  iile  repellalur  polius  qui  allerius  fidei  vcl 
scctx  est,  sed  et  ille  cum  quo  Aposlolus  nec  cibuiu 
suinere  docet  dicens  :  Si  is  qui  fraler  nominatnr,  est 
fornicator,  aut  avarus ,  aut  idolis  tervient,  attl  male- 
dicus,  aut  cbriosus,  aul  rapax ;  cum  cjutmodi  nec  ci- 
bum  sumere.  Et  ileiuni  :  Qitod  si  qnit  non  obedil 
verbo  nostro  per  epislolam ,  hunc  nolute,  neque  com- 
misceamini,  utiqiie  ad  mensam.  Qui  omnes,  nisi  per 


spirita,  ul  Chrislus  polius  quam  Chrisliani  dicantur,  "  satisfaclionem  pcenitentix  regressi  fuerint  in  corpus 

Cbristi,  sine  dubio  in  corpore  rcmanebnnt  diaboli, 
ac  per  hoc  erunt  in  ejus  regno  et  civitate. 

VI.  Hic  profecto  debet  esse  discrelio  et  divisio  in- 
ter  rpgntim  et  regnum,  id  esl,  Chrisli  et  diaboli,  in- 
ter  civilatem  Dei  et  civitatem  diaboli ,  qiix  faciunt 


sicut  suprascripia  apostolica  sententia  declarat  di- 
cens  :  Omnia  autem  membra  corporis  cum  sinl  mulla, 
unum  corpus  sunt ;  ita  et  Christus  (Non  enim  ait  :  lta 
el  Chrhtiani,  sed  Christut) ;  cupio  per  pictatcm  ve- 
strara  nosse,  si  non  huic  tantx  divinx  opcrationis 


BALUZII  NOT;E. 


*  Aquitanut  el  Langobardus.  Hi  enim  omnes  po- 
puli  quos  hic  enumcrat  Agobnrdus,  et  multo  plurcs, 
Francico  lum  iinpcrio  parcbant.  Libro  vi  Capilular.. 
<  ap.  281  :  «  Volunius  atqiieprxcipirnus  ut  omnes  di- 
tioni  nostrx  Deo  auxiliante  subjecti ,  tarn  Romani 
t[(iam  Franci,  Alamanni,  Bajovarii,  Saxones,  Thu- 
ringii,  Fresones,  Galli,  Burgundiones  ,  Britloncs, 
Langoliardi,  VVascones,  Beneventani,  Gothi,  Hispani, 
cxicriqne  nobis  subjecti,  omnes,  licet  qnocunque  vi- 


dcantur  legis  vinculo  coustricli,  vel  consuetudinario 
moreconnexi,  hanc  scntentiam,  etc.  >  Hiergoomnes 
propria  lege  utebantnr.  Vide  iufra  in  notis  ad  caput 
11  hiijiis  lihri. 

b  Gundobadum,  id  est,  Burgundionem,  lege  Gun- 
dobada  vivcntem.  Istud  enim  referri  non  potesl  ad 
regem  Gundobaduin,  raultis  ante  sxculis  morluum. 
Itaque  infra  cap.  10  Burgundioncs  in  universum  vo- 
cabit  Giunlobailos. 


117 


LII5.  ADVERSUS  LLGEM  GUNDOBADr. 


il8 


dtias  plehes.  Nam  civiias  Dei  continet  populum  :ic-  A      vill.  Docirina  Clirisli  docct  :  Qui  vull  tecumjudi- 


quisilionis,  civitas  diaboli  popiiluni  pcrditionis.  Quod 
si  hominihus  impossibile  est  omnes  discernerc  qui 
sinl  dc  cmlate  Dei,  qui  vcrode  civilale  diaboli,  sal- 
lem  quos  cvidentissime  ex  Iruelibus  propriis  cogno- 
scunt ,  cl  litterae  apostolicae  a  corpore  Christi  sepa- 
ratos  docent,  rejiciant  de  leslimonio.  Quos  autem 
una  eorporis  Chrisli  compago  lenet ,  et  plerumque 
non  solum  unius  corporis  incinbrum,  verum  etiam 
unius  membri  sunt  mcmbra,  cnr  de  mutuo  repellun- 
tur  leslinioiiio?  Quae  utililas  est,  ut  propter  •  lcgem 
quam  dicunt  Guudobadam ,  cujus  auclor  exstitit 
•>  bomo  hoercJicus,  el  lidei  catbolice  veiiementer  ini- 
micus  (cujrs  legis  homines  «  sunt  perpauci ) ,  non 
possit  super  ilium  teslificari  allcr  eliam  bouus  Chii- 
slianus?  Ex  qua  reorilur.res  valde  absurda,  ut  si 
aliquis  eorum  in  eoetu  populi  aut  cliam  in  mercato 
publico  commiserit  aliqiiam  pravilalem,  non  coar- 
guatur  teslibus,  sed  <  sinalur  perjurare,  tanquam 
non  fuerint  per  quos  vcril:is  posset  agnosci.  Hic 
maiiiresle  appaictdamnosamcssedamna;  ilemlegem. 
VII.  Si  autem  placerct  domino  nostro  sapientis- 
simo  iiiiperatori,  ut  cos  transferrct  ad  legem  Franco- 
nnn ;  ct  ipsi  nobiliorcs  cllicerentur,  et  e  ha?c  rcgio 
ab  sqnalorihus  miscriarum  quaiitulumcunqiie  suble- 
varctur.  Horum  eniin  causa  accidit  ut  freqnciilcr 
non  solura  valeulcs  virilius,  sed  etiam  infirmi  ct  sc- 
nes  '  lacessantur  ad  ceriamen  et  pugnam,  ctiam  pro 
vilissimis  rebus  :  quibus  fer.ilibus  ccrtaininilnis  con- 
lingunt  homicidia  iujusta ,  el  crudcles  ac  pervcrsi 


cium  contendere,  el  tunicam  luam  lotlere,  remitteeict 
pallium.  Et  ilcrum  :  Jnm  quidem  omnino  delietum 
esl,  quod  judicia  habclis.  Quare  non  magis  injuriam 
accipilis?  Quare  non  magis  fraudem  patimini?  Isti  e 
contrario  dicunl  :  Pugna  securus;  quia  illum  qni  tua 
repetit,  aut  contcndit,  absqtie  dubio  superabis  :  et 
diviuum  cis  promillunl  adjulorium,  qui  tam  contra- 
rii  exislunl  evangelicae  pielati.  Hinc  jam  ad  certamen 
audaciter  proceditur;  ubi  duo  cominus  veniunt  pa- 
rati,  ut  se  invicem  crcbris  ictibus  cacdanl  pro  talibus 
rebus,  quas  multo  minus  amare  dcbuerant,  quam  se 
ipsos  adinvicem.  Nam  eum  quem  occidere  aut  supc- 
rare  cnpil,  jussus  esl  ul  diligat  sicut  sc  ipsum,  8  rei- 
cukis  illas  pro  quibus  conlendit ,  arbilrari  ul  sler- 
™  cora,  ut  Christum  lucrifaceret.  l)bi  tunc  est  chai  itas, 
siue  qua  perfcctus  interprcs  omnium  linguarum  an- 
gclorum  et  hoininum  elTicitur  velut  aes  sonans  aul 
cymbalum  tinniens ;  sine  qua  perfeclus  propheta,  et 
eruditissimus  doctor,  et  ex  fide  miraculis  coruscans, 
nili.l  est,  sine  qu.t  largitas  eleemosynarum,  et  acer- 
bilas  martyrii  nihil  prodesl?  Milites  Cbrisli,  qui  hanc 
veraciler  babuerunt,  siibdideiuut  in  fide  mundum 
Cbristo,  scd  moriendo,  non  occidendo. 

IX.  Quando  erat  publica  contenlio  de  veritate  re- 
ligionis,  cum  alii  putarcnl  colendam  pro  Dco  crealu- 
ram  quamlibet,  alii  docerent  solum  Crealorem  co- 
lendum  ;  illi  fuerunl  victores  qui  occisi  sunl,  non 
qui  occiderunt ;  verilas  moriendo  dcclarala  cst,  non 


evcntus  judiciorum,  non  sine  amissione  fidei  et  cha-  ^  occidendo  ;  testes  vcritatis  moriendo  crcverunt,  as 


ritatis,  ac  piclalis,  dtun  putant  Deum  illi  adessc  qui 
polueril  fralrem  sutim  superarc,  cl  in  profundum 
niisci  iarum  dejicere.  llic  est  pcssimus  crror,  et  ordo 
confiisus,  ut  pro  talibus  penersilatibus  et  Scriptura 
veritalis  coniemnalur,  et  concordia  Christiana  dis- 
pcrcat.  et  de  Deo,  qui  natura  bonus  est,  tam  indi- 
gna  sentiatur,  ul  favcal  rapacibus,  ct  advcrsctur  mi- 
seris. 


sertores  aulem  iniquitatis  occidcndo  perierunt.  Nani 
si  in  hr.c  vita  scmper  innocentes  csscnt  victores,  et 
noxii  vinccrenlur,  non  Pharao  occidisset  Josiam,  sed 
JosL.s  Pharaonem  ;  non  Joanncm  llcrodes,  sed  Hc- 
rodcm  Joannes.  Nec  sancta  illa  civilas  Hicrusalcin 
lemporibus  gratiae ,  innumerabilibus  turbis  mona- 
chorura,  clericorum  ct  caeteroruiu  fidelium  illuslris, 
h  Saracenis  suljieerelur,   sicut  el  aliae  civitates  et 


BALUZll  NOT^. 


"  Legcm  GunJobadmn,  ciijus  auclor  Gundobadus 
Burgundinniiin  in  Gallia  rex,  Magni  Clodovaei  co- 
aevus.  Hic  cnini,  tit  Gregorius  Turonensis  est  auctor, 
<  Burgundionibus  legcs  miliores  iiislituit,  nc  Boma- 
nos  opprimerent.  i  Verum  qu;e  lum  fortassis  bona 
visa  fuerat  )ex  Gundobada  ,  nonnullis  piis  viris  ;evi 
Agobardici  visa  est  iniqua. 

b  Homo  hmreticus.  Gundobadus  cnim  crat  Aria- 
nus.  Sed  tamen  pupugit  illum  aliqtiando  cupido  ab- 
dicandi  errorem  suuin;  adeo  ut  ab  Avito  Viennensi 
episcopo  persuasus  impiam  esse  Arianorum  sectain, 
clam  ul  clnismaielur  expeiierit.  Vicit  taiuen  meliis 
populi.  Itaque  <  usque  ad  exiluin  vitae  suse  in  hac 
insania  perduravit,  nec  pnblice  aequaiitatem  Tiinit.i- 
tis  voluit  conliteri  i,  ul  Gregorius  Turonensis  ail  in 
libro  n  Hisl.  Krancor.,  cap.  34. 

c  Sunt  perpauci.  Eigo  noiulum  prorsus  exstincta 
erat  in  illis  regionibus  perfijia  Arianorum  ,  lametsi 
admodum  pauci  cssent. 

d  Sinaiur  pcrjurarc.  Libro  i  Capitular.,  cap.  Go  : 
«  Et  ut  parvuli,  qui  sinc  raiionabih  aetatcsunt,  non 
coganlur  jurarc,  sicul  Gtincbodigni  faciunt ;  •  quje 
pars    hiijus  capitis  refcrlur  ab  lvone    parte  xn , 


cap.  22;   ct  a  Gratiano  22,  q.   5,   cap.  Parruli. 

e  Hccc  regio,  Lugdunensis.  Nam  ea  utebatur  Irge 
Gundobada,  quod  Lugduuuin  cssel  civitas  regui  Cur- 
iv  gundici. 

'  Lacessantur  adcertamen.  Damnat  monomacbiam, 
id  est,  duellum  privalum,ad  dcfiniendas  lites  iiislilu- 
lum  a  Gundobado. 

8  lisnultif.  illas.  Jam  antea  in  prxfatione  ad  Lu- 
iniiii  nioiiuimus  corruptam  hoc  loco  csse  editionem 
Massimi,  quso  pro  reiculas  habet  recusias;  cum  la- 
men  in  codice  antiquo,  quo  Massoiius  ulebatur,  di- 
serte  scriptum  sit  rciculas,  ut  ante  mc  monuil  vir 
clarissiinus  Franciscus  J-aretus  in  notis  ad  epislolam 
91  Ivonis  Carnotensis.  Varie  autem  scribilur  bac. 
vox  in  libris  antiquis.  Nam  bic  apud  Agobardum,  iu 
Vila  sancti  Licinii  Andegavoruin  episcopi  a  Duches- 
nio  edita,  itemque  alibi ,  sciibi:ur  reiculas;  apud 
Salvianum  vero  et  alios  non  uno  Ioco  resculas;  de- 
mum  alibi  rcculas.  Vide,  si  bibet,  Jurctum  ad  eara 
quam  diximus  epistoiam  lvonis. 

h  Saracenis  subjiccretur ,  nimirum  Hierusalem. 
Conligerat  aulcm  istud  ante  dticcntos  ferme  aii-.ios 
quam  liber  iste  scribcrclur.  Omarcm  cnim  Saracc- 


113 


S.  ACOBARDl  LIISCOPI  LLGDLNENSI5  140 

Roma  Golliis,  *  paganis  cl  hxreti-  A  quoadusquc  veniat   Domimts,  qui  el  iUuminabil  ubs- 


regiones ;  ncc  ' 
ris  simul ;  nec  c  Ilalia  Langnbarriis  :  et  niulia  liujus- 
iuoili.  Non  li:rc  idcirco  dicimus  ut  negemus  pro- 
viricnliam  Dci  aliquando  absolvcre  innoccntcm ,  c.t 
riamnare  noiios .  >ecl  quia  nullatcnus  slalutum  cst 
a  Deo  ut  hxc  in  omnihus  fiat,  nisi  cxtremo  judicio. 
El  quia  lalia  ccrlamina  vehemenier  contraria  sunt 
simplicitali  et  pietali  Chrislianx,  et  doctrinx  evan- 
gelicx  nimis  adversa,  absit  a  mcnte  Cbristiana  ut 
adversa  hujus  mundi  conflictibns  quxral  evaderc,  ct 
gaudia  ejiis  cerlaminibus  adipisci.  Cuni  e  contrario 
intra  sacra  missarum  solcmnia  frcquentcr  deprecc- 
mur  Doraiuum  ut  tribual  nobis  pro  amore  suo  pro- 
spera  mundi  dcspiccre,  ct  nulla  ejus  adversa  fonni- 
dnre,  decet  omnino  mentcm  Christianam  cum   li- 


condita  lenebrarum,  et  manifestabil  consiHa  cordium. 
Concedit  tamen  ju.licare  inter  fralrcs,  ui  contcntio- 
nes  sopianliir. 

X.  Sc.l  ulililas  judiciorum  constal  in  discussione 
causarum  ct  subtililate  investigutionum,  siculi  etSa- 
lomon  fecisse  legilur  in  contentioiic  duarum  mcre- 
tricum  :  cujus  el  pclitio  propterea  placuit  Deo,  quia 
non  pelivil  divitias  aut  dies  mulios,  scd  sapicnliam 
ad  disccrnendum  judicium.  Sic  et  Daniel  adbuc  pucr, 
suscilanlc  Dco  spiritum  cjus,  judicavit  duos  iniquos 
judices  priidcnti  sublilitate,  pcr  quam  liberala  cst  ct 
bcnta  Susanna  de  injusta  damnatione.  Nam  si  har. 
duo  judicia  lemporibus  nostris  pervenirent ,  quid 
judices  dicerent ,  facile  est  adverlere  ,   anle  quos 


more  et  tremorc,  secundum  Apostolum,  suam  salu-  1*  nmime  perjuria  aut  munera  finem  rebus  imponunt 


tcm  operari,  et  mente  ad  fulura  transire,  nec  in 
prxsentibus  rebus  sensum  figcre ;  quoniain  oceul- 
tissima  Dei  dispcnsalione  varii  sunt  in  prxsenti 
lempore  rerum  eventus,  sicut  et  sacra  Scriplura  tc- 
statur  :  Sunt  jusli  quibus  multa  proveniunt ,  (yiifisi 
opera  egerint  impiorum ;  el  sunt  impii  qui  ita  securi 
sunl  quasi  justorum  [acta  habeant.  Et  iteruin  :  El- 
enim  qu>i  non  proferlur  cito  contra  malot  sententia, 
ubsque  ullo  timore  filii  hominum  perpetrant  mala.  Et 
ilerum  :  Sunt  jusli  atque  sapientes,  el  opera  eorum  in 
manu  Dei :  et  tamen  nescit  homv,  ulrum  amore  an 
odio  dignus  sit ;  sed  omnia  in  futuro  servuntur  in- 
certa,  eo  quod  universa  a-que  veitiant  jnslo  el  impio, 
bono  el  mato,  mundo  el  inwundo,  immolanti  victi 


Quanla  aulem  necessaria  sit  integritas  judiciorum 
reguis  ct  genlibus  ,  Scriptura  lcslatur  ,  dicens  : 
Itegnum  a  gente  in  genlem  transferlur  propter  inju- 
slilias,  et  injurias,  et  conlumelias ,  el  diversos  dolos 
(Eccli.  x,  8).  Qux  omnia  plus  quam  in  cxteris  gen- 
tibus  abundaut  inter  e  Gundobados,  apud  quorum 
legcm  non  licet  discussione  aut  veracium  tcstimonio 
causas  leriuinare  ;  eo  quod  libucrit,  armis  commi- 
nari  liceal,  ne  infirmior  sua  relinere  aut  reposcere 
audcat,  tanquain  veritas  armis  roanifestari  egeat  : 
quod  nulla  auctoritas,  nulla  ratio  credere  sinit. 

XI.  Valcl  etiam  ad  hanc  rem  subtiliter  conside- 
randam  illud  quod  in  librn  Juriicum  refertur.  Curu 


mns  el  saerificia  contemnenti.  Sicut  bonns,  sic  el  pcc-  C  enim  qnidam  in  Gabaa  civitale,  dc  tribu  Benjamin, 
ita  ct  ille  qui  veriun  dejerat.  Iloc      commisissenl  lmmane  flagitium  supcr  muliere  cujus- 


cator ;  ut  perjurus 
esl  pessimum  inter  omnia  quar  sub  sole  fiunl,  quia 
eadem  cunclis  evcniunt.  Ihute  et  corda  filiorum  homi- 
num  imptenlnr  mnlilia  el  coniemptu  in  vita  sua,  et 
posl  h.ic  ad  infeins  deducnntur  (Eccle.  is,  1-3).  Et 
ilerum  :  Verti  me  ad  aliud,  vidique  nec  velocium  esse 
cursum,  nec  forlium  bellum,  nec  sapienlium  panem, 
nec  doctorum  divilius,  nec  artificum  graliam,  sed  lem- 
ptts  casnmque  in  omnibus.  Nescit  homo  finem  suum. 
Sed  sicnl  piscrs  capiunlnr  hnmo,  et  sicnt  aves  com- 
prehendunlur  laqueo  ;  sic  capiuntur  homincs  tcmpore 
malo  ,  citm  eis  exlemplo  supervcneril  (Ibid.,  v.  II, 
12).  Non  enim  csl  iu  prsesenti  mcrilorum  retribuiio, 
seJ  in  futuro.  Non  oportel  mentem  fidelcm  suspicari 
quori  oiiinipoiens  Deus  occulla  hominum  in  prsesenti 
vita  per  d  aquam  caliriam  aut  fcrnim  revelari  velit 
quanlo  ininus  per  crudelia  certamina  ?  Propter  quo  I 
Apostolus  pracipit  de  occultis  rebus  non  judicandum 


daui  lcvilis,  et  congregarenlur  universa?  tribus  Lsrael 
ad  hoc  faciuus  puniendum,  collecta  est  etiam  tola 
tribus  Benjainin  in  prsedicla  civitale  Gabaa  ad  de- 
feniiendiim  peccatum  illorum.  Filii  ergo  Israel  con- 
siilucrunt  in  primis  Dominum  in  Silo,  et  interroga- 
vernnt  quis  esse  deberel  princeps  certaminis.  Qui- 
bus  rcspondit  Dominus  :  Judas  sii  dux  vester.  Sta- 
limque  ul  cocperunt  urbem  expugnare,  occisa  sunt 
ex  eis  viginti  duo  millia  virorum.  Deinde  fleverunt 
coram  Domino  usque  ad  noctem  ;  et  inlerrogave- 
runt  cum  utrum  deberent  procedere  ad  dimicandum 
conlra  filios  Bcnjamin ,  an  non  ?  Quibus  respondit 
Dominus  :  Ascendile  ad  eos,  et  inite  cerlamen.  Quo 
inilo,  proslrata  cx  eis  decem  et  octo  millia.  Quam- 
obrcm  vciicrunt  iterum  in  domum  Dei,  ct  scdentes 
flebant  coram  Domino,  jejunavenintque  usqne  ad 
vcspcram,  el  oblulerunt  sacrificia  ;  ct  ilerum  proce- 


noriun  (Uicem  cepisse  sinctam  civitatem  anno  C36 
cx  Thcophane  aliisquc  docuit  illustriss.  cardin;ilis 
Barouius,  quem  consule. 

a  Itoma  Gothis ,  capla  nimirum  ab  Alanco  rcge 
Gothorum,  qui  victor  Urbem  ingrcssus  cst  auno  -110 
ix  Kal.  Septembris,  til  ostcndil  iricin  Baionius. 

t>  Paganis  ct  ttirreticis.  Loqnilur  ric  Golliis.  Nam 
qnia  Rariagaisus  Gotliorum  rex,  erat  paganus,  eoquc 
interfecto,  rcliquiae  exercilus  illius,  qui  hanri  dubie 
ex  paganis  constabat,  ad  Alaricnm  transierc,  bomi- 
nc:u  quitlem  Chrislianuni ,  sed  Arianse  pcrfidiaa  se- 
cialorem  ;  mantfestum  est  Coihos  ,   qni   non  mullo 


BAI.IZH  NOTyE 

post  Roinam  ceperunt,  partim  paganos  fuisse,  par- 
tim  h.trelicos. 

«  llalia  Langobardis.  Contigisse  id  anno  Christi 
508  ducc  Alboino  Langobardorum  rcge  probat  Ba- 
ronius. 

i  Aqitam  calidam.  Dc  judicio  aqua?  calidac  ct  ferri 
igniti  vide  rranciscnm  rithoRum  in  Glossario  ad  li- 
bros  Capilularium,  Juretum  in  observationibus  ad 
cp.  74  Ivonis  Carnnlensis,  Sirmondum  in  nntis  ad 
Goffriduni  Vindocincnscm,  lib.  III,  cp.  38.     < 

«  Gundobados,  id  est,  Burgnndioncs  ul  dictum  est 
ad  caput  quarlum  hujus  libri. 


13»  LIB.  ADVERSUS  LEGEM  GUNDOBADI.  122 

denles  ad  certamcn ,  interfecertinl  oinnein  iribum  \  ab  illis  exeogilala    est  qui  non   solum    non  ora- 

banl,  sed  eliam  b  blasphemabant  sapientiam  Dei. 


Kenjaniin,  praeter  illos  sexcenlos  viros.  Qnis  in  tali 
facto  non  obstnpescat?  Quis  non  vehcmcnler  expa- 
vcscat  judieiiim  Dci  frcquenier  occulium,  nunquam 
injnslum  ?  Ccrle  filii  Israel  mandaluin  lcgis  liabe- 
ban',  ut  scclera  punirent,  faciiiora  vindicareut ;  et 
non  solo  mandalo  legis  conOsi  suut,  sed  eiiam  oran- 
tcs  Dominum  intcrrogavcrunt ;  et  eo  prsccipienle,  ad 
certamen  proccsserunt :  et  tamen  nnilto  plurcs  ex 
eis  occisi  simt  antea,  ct  poslea  punierunt  flagitio- 
sos ;  si  lamcn  ipsi  inter  sc\ccntos  non  remanseruut. 
C.um  h:ec  omnia  ila  sinl ,  qirs  esl  tam  teinerarins  nt 
credat,  si  duo  ■  pro  imo  asino  molino,  aut  quidquid 
sit  eiiam  vilius,  conlendanl,  non  possii  altcrcadere, 
cujiis  illud  esse  debere  pulatur,  cum  fortc  aut  multa 


XII.  Huc  aetedit  aliud  quod  pia  eonsiderationc 
dignum  videtur,  c  dc  canonibus  scilice»  Gallicanis. 
qui  quasi  superfliii  aut  inutiles  a  quibus  lam  respuun- 
lur  ;  co  qttod  d  neolerici  Romani  tos  non  commen- 
daverint ,  cttm  anliqui  religiose  eos  venerali  sint  ; 
qiioniam  venerandi  et  sancli  viri  eos  cdiderunt, 
qiiormn  vilam  ct  sanctitatcm  crcbra  miracula  com- 
incndarmit.  Nemo  unquam  fuit  qui  lanta  sanctorum 
perGallias  episcoporum  audire  poluerit,  quanla  per 
singula  loca  lilleris  mandala  el  relatu  posteris  reli- 
Cta  repcrta  suni.  Et  rcvera,  si  secundum  dicluni  Do- 
minicum,  ulii  duo  vcl  tres  eongregati  fuerinl  in  no- 
mine  ejns,  ibi  cst  Dominus  in  medio  eoium  ;  quanto 


aut  majora  exislanl  peccata  cjns  quam  alierius,  pro  B  magis  ubi  viginti,  aut  triginta  mulio  amplius  corigre- 
quibus  pimiendus  sit  ?  Vere  boc  non  est  lex,  sed  gati  fucrint,  uon  solum  in  nomiie  Domini,  sed  insu- 
ncx  :  qure  maxime  prxterea  coalcmnenda  est,  qnia      per  ciiam  fide  prxdili,  sapicmia  illnstres,  vita  clari, 

BALUZH  NOT^: 


■  Pro  uno  asino  molinn,  id  cst,  qui  laborat  ad  mo- 
lam,  ul  dicel  in  fine  libri  De  Molo  Rcgiminis  Ecclc- 
siastici. 

k  Blasphcmnbanl,  id  est,  vilupcrabant.  Augusli- 
nus  in  libro  De  Opcrc  Monachorum,  cap.  28  :  «  Sub 
generali  nominc  monachoriim,  vestrnm  propositum 
blaspliomatur.  »  Gregorius  Turonensis,  lib.  vi,  cap. 
40,  ioquens  de  regc  Ghilperico  :  «  Causas  pauperum 
cxosas  lial  ebat,  saccrdotes  Domini  assidne  blasphe- 
mabat.  >  Vita  sancti  Lendegarii  cdiia  a  Duchesnio, 
cap.  12  :  «  Klonim  cum  Ebroinus  erudclis  dc  sttpra- 
diclis  rebtis  smim  satiasset  furorein.  rursuin  ocra- 
siones  coepit  exquirere  ut  blaspbcmiam  su;e  crndeli- 
tatis  valerel  ab  oculis  humanis  auferre.  «  Gesla 
Dagoherli  I,  Francorum  regis,  cap.  46,  ubi  agitur  de 
iiigeniibiis  Eganis  virtutibos  :  «  Tantummodo  a  plu- 
riinisblasplicmabatiir,  eoqtiodcssetavaritixdeditus.  > 
I.iliro  v  Capiiularinm,  cap,  170  :  «  Episcopos  etsa- 
cerdolcs,  quibus  omnis  terra  caput  inclinat,  pcr 
qnos  et  noslriim  pollct  iinperinm,  admodum  hono- 
rari  et  venerari  omnes  mottemus;  ncc  eos  lacerari, 
aut  blasphemari,  vcl  delrabi  a  quoqitam  voliimns.  • 
Libro  vii,  cap.  142  :  «  ls  qui  in  blasphemiam  alte- 
rius  canlica  composucrit,  vel  qui  cantaverit  ea,  cxtra 
oniinem  vindicetur.  >  Annales  Melenses  ad  anntim 
805  :  «  Adjecerunt  insuper  multa  alia,  blaspbeman- 
tes  cumdem  papam.  »  Ilinc  vox  Gallica  blamcr, 
qiias  viluperare  signilicat  :  qita"  dein  et  ipsa  v«r>a 
est  iu  conlumeliam  Dei.  Vidimus  cnini  olim  TuteLe 
vetustum  codicem  ms.  in  quo  conlincbaiitur  aeia 
litisqua:  deaiihedra  Tutelensi  crat  inter  Guichar- 
dnin  i'e  Cnmhornio  abbiitcm  Userccnsem  et  Ludovi- 
cum  de  Albuconio  priorem  de  Morlagnia  anno  1  !.r>7. 
Nain  Carolus  Petilus  serviens  rcgius  ait  io  Aclis  a  se 
u:m  confectis,  ftalris  filititn  ejusdcm  Guichardi  sibi 
mulliim  ohslilissc  ne  quodtlam  senaliis  Parisiensis 
airesium  laium  ad\ersus  Guichardum  facerel  p.i- 
lain,  miniiatitcm  eliain  ac  blasphemanlcm  Creato- 
rem,  Caroli  adjulortiuique  ejus  facinus  inullum  non 
fme,  eurumifite  c:i'de  expiandum.  Ilxc  siinl  verba 
Caroli  :  Disant  tedit  neven d'iceluy  abbe,  en  habit  d\s- 
cmjcr,  blasmant  nostre  Createur,  quil  t/  en  avroit  de 
mort  et  de  tvet  snr  lcs  carreanx. 

r  I)e  ctinnnibns  Catlicanis.  Magna  semper  apnd 
majorcs  nostros  fiit  revcrentia  canonuin  Gallicano- 
ritni;  et  non  sobim  apud  Galios,  sed  et  apnd  llisp.t- 
liosqiioque,  ui  ol  scrvatum  c»i  a  \iris  crudilissimis. 
Certe  Canonnin  Gallicanomm  noinine  vcniebant 
etiatn  llispani,  ut  patet  e\  llincinaro  in  cap.  3(>  pt>s- 
lerioris  operis  adversus  Gothescalrura  :  «  Sed  ci  in 
Gallicaiiis  canonihus  tle  Polamio  Braccarcnsc  archie- 


piscopo  et  synodo  Valcnlina  cvidentcr  agnosciiur.  > 
Manilestum  esi  enim  hic  agi  de  synodo  Toletana  x  , 
in  qua  dejectus  e»t  Potamius  episcopus  Bracarensis. 
Nam  tpiod  de  synodo  Valenlina  aii,  respicit  ad  ca- 
nonem  qnarlnm  synodi  Valentina?  quae  anno  374  ha- 
bita  est  in  provincia  Viennensi.  lisdem  canonibus 
Gallicanis  usam  olini  esse  Angliam,  ut  qnaj  in  vici- 
no  essel,  colligi  potest  ex  synodo  Hcrojfordiensi 
habita  anno672  Nani  lihrum  canonnm  in  ea  synodo 
prolatum,  hand  alium  fuisscquam  codicem  canonum 
Ecclesix  Gallicatue  probarj  posse  ccrtis  leslimoniis 
habeo    persuasum,  ut    ali.is  fortassc   plutibus   os- 

-,  tendatn. 

J  yeotcrici  l'.om".ni. Suggillal  irtidelqtie Agohardtis 
Homanos  sui  lemporis,  veteris  Erclcsi.e  motes  ad 
snos  detorquere  cupicntes,  atque  ob  eam  causam 
contemnenlcs  Gallicanos  canones,  quod  eos  neote- 
riei  Romani  non  commcndaverint.  Cui  criminalinni 
sic  respondct  Agobardus  aliaui  fuisse  ineniem  vctc- 
rum  Rnmanornm,  qni  canones  illos  religiose  vene- 
rati  sitiit.  Poluissct  igiiur  optimo  jtirc  adversus  eos 
uli  eodem  telo,  quod  postea  advcrsus  Gta-cos  vibra- 
vil  Ratranmus  monachus  Corbcicnsis  iu  Iibio  iv 
adversits  Gracos,  cap.  3.  «  Unde  mirandum,  inquit, 
qua;  sil  isla  novis  sapienlibiis  prudenlia,  non  ac- 
quiescere  qtiotl  sui  prohanlur  majores  aequievissc.  » 
llaqnc  ipti  sancti  oliin  eranl  Romanortim  niores,  re- 
vercntiamqr.e  univcrsi  otbis  huic  popnlo  conciliavc- 
rant,  jam  vcrtcranl  in  contemptuui.  Sic  tle  sa'Ctilo 
suo  conqucritur  ctiain  Gerberlus  in  epistola  40  . 
«  Romanorum  morcs  mundus  perhorrescit.  >  Atqne 
id  ex  eo  faclum  est,  opinor,  qnod  qui  in  observalione 

D  canouuin  cxleris  per  orbem  Cbrisiintis  exemplo 
esse  ilebebant.  omiiium  impudenlissimc  eos  concui- 
cabant.  Ncque  vcro  ego  id  dico,  setl  Rallierius  Ve- 
ronensis  episcopus  in  parte  u  De  Contemplu  Cano- 
num  loino  II  Spiciltgii  domiii  Lucie  Dacberii.  pag. 
188  :  <  Quxralcl  aliquis,  cur  prae  cselcris  gcnlibns 
haptismo  renalis,  contemptores  canonicc  legis  ct  vi- 
lipensorcs  clcricoru  ti  sinl  magis  llalici?  >  ci  infra 
pig.  190  :  <  Quorsum  tamen  b;ce  delrahendi  avida 
tiaulorum  si  rtipuial  invidn"  Ninitium  ui  qnc.l  in 
noiescire  nequiverunt  prxmissa,  deinonsircnt  tcr- 
mino  prtixima.  Nempe  ut  pateficret  quxrcnti,  unde 
isic,  id  est  hodicrnus,  pr.evalueril  canonum  sanc- 
lorum  lain  universalis  conlempttis.  Ad  hoc  pervcn- 
luin  nnstra  esi  inquisilione  alquc  imlagatum,  corum 
tonligisse  miic  dubio  culpa,  qui  cum  ens  Irgant 
aiquc  intclligant,  pm  niliilo  tliuiini.  >  Vidc  rursum 
notasad  capnl  20  libri  De  Dispcnsatione  ectlcsias- 
ticarmn  Rcrum. 


123 

sanclilatc  revcreiidi,  signis  el  proJigiis  fnriiiiilaiuli  ? 
Neque  hoc  idcirco  dicitur,  ut  passim  omniiim  epi- 
scopalium  convenluum  gancliones  ■  icqtiali  aucloritate 
recipicndx  credantur,  ul  Nictfni ,  Chaleedonensis, 
et  cxterorum  generalimn  cx  lotius  miindi  conscnsu 
congrcgatorum  et  reccptorum.  Sed  quia  congrua 
vcneralionc  pro  cansis  necc  sariis,  quarum  dcfini- 
tioncs  in  illis  gcncralibus  non  inveniiintnr,  fidcs  sit 
eis  adhibenda  religione  dehila  ;  et  melius  sit  uniciii- 
que  eornm  scqui  aiiclorilaiem,  quam  proprium  sen- 
sum  ;  ct  sine  aliquo  dolorc  transiri  non  possit,  cum 
definitioncs  multorum  et  sanctorum  atque  catholi- 
coruni   pr.i-irriniiiantiir ,  ct  unius  Gundobadi  regis 


S.  AGOBAKDI  EPISCOPI  LLGDlNhNSIS  121 

A  h;i'rctici  lcv  alleule,  qnasi  a  De:>  dala,  teuciiir. 
XIII.  Teinporihiis  pncdieli  Gundobatli  regis  Bur- 
gundioniim  ,  fuil  in  urbe  Vienna  saiictus  episcopus 
Avitus  nominc,  lidc  catholicus ,  eloquenlia  facuudis- 
simus ,  ingeuio  acerrimus,  sacrarum  Scripturarum 
expositor  suavissimus ,  lilterartiin  etiam  sxcularium 
dociissimus ,  et  in  mclris  facilliinus,  sicul  el  ejus 
Opera  lestantiir  :  qui  cuni  codeni  Gundobado  frc- 
quentcr  h  dc  lidc  altercans,  el  c  dialogos  in  prasenti 
conficicns,  et d  cpislolis  absenti  respondens,  plura 
et  clara  ingcnii  sui  et  virtutis  opera  reiiquit  :  qui 
ipso  •  Gundobado  m  sua  perlidia  perdito,  successo- 
rem  ejus  f  Sigismundum  regem  ad  fidcm  calholicain 


BALL7.H  NOT,E. 


•  AZqunH  aucorilate.  Ail  concilia  regionalia,  aut 
provincialia,  eujiisinodi  sunt  Gallicana,  uon  esse 
lanl:e  auctoritatis  ac  generalia  lolius  iiiiindi,  sed 
tameii  congnia  vcneralione  suscipienda,  quod  siuiip- 
lum  videri  polostex  Augusiino  in  lihro  n  De  Baptisrao 
cap.  5  :  «  Ipsa  concilia,  inquil,  qu;c  per  singulas  rc- 
gioncs  vel  provincias  liiint,  plenariorum  eonciliorum 
auctoriiati,  qu:c  liiint  ex  universo  orlie  Ghrisliano, 
sine  ullis  anibagibus  celunt.  i  Vetus  auctor  in  pne- 
fatione  Collcctionis  canonum,  postquam  loculus  est 
ilc  qiiatuor  conciliis  cccumenicis,  h;cc  ail :  «  Sed  et 
si  qua  sanl  concilia  qu;c  sancti  Patres  Spiritu  Dei 
pleni  sanxcruiil,  posl  istorum  qualiior  auctorilatcin 
iiiancnt  slaliilila.  >  El  post  illum,  Jesse  episcopus 
Ambianensis  in  epistola  ad  dioscesanos  suos:  i  Si 
qua  veio  alia  concilia  sanclorum  Paiiuni,  pro  neccs- 
siiatc  caiisaruni,  plena  Spirilu  Dci  in  uniim  congrc- 
gala  sanxerunt,  custodienda  ct  recipienda.  »  Hinc- 
inariis  in  optisrtiloi.v,  Capituloriim  ca|>.25  :  i  Si  qua 
suiit  aiitem  concilia  a  sanclis  P.ilrihus  inslitula, 
post  quatuor  concilioruni  aiictorilatcm  custodienda 
et  obscrvanda  decrevit ;  »  id  esi,  papa  Gelasius,  cu- 
jus  hnec  sunl  vciha  :  i  Sed  et  si  qua  sunl  concilia  a 
sauctis  Patribus  liactenus  inslituta,  pnst  istorum 
quatuor  auctoritalem  cliam  custodienda  ct  reci- 
pieinla  raandamus  et  decernimus.  »  Vide  Marcam 
in  libro  iii  de  Concordia  Sacerdotii  el  luipci  ii  cap. 
i,  §  6,  cl  li!>.  vi,  cap.  21,  §  I». 

b  De  fide  altercans.  Earum  altercaliouum,  ul  vo- 
c.it  Agobardus,  unam  niiper  cdidit  domnus  Lucas 
Dacherius  in  tomo  V  Spieilegii,  pag.  110  el  seqiien- 
lihus.  Alterius  vero  allercationis  cuni  Gundohado 
memiiiil  ipse  Avilus  in  epislola  21,  qu:c  data  esl  ad 
(toiuiiuiii  Sigisinuiidum  regcm,  Gundobadi  liliuiu. 
i  Cuiii  prxsenliani  vestrani,  inquit,  Deo  largienie 
meruero,  per  me  sericm  lolius  allercalionis  cxpo- 
iiam.  » 

c  Dialogos.  Lniusistoriim  Dialogorum  fragmentum 
aliud  habenius  conscrvalum  ah  Agobardo  in  lihro  de 
Picluris  sive  Imaginihus,  cap.  9. 

d  Kpislolis  ubsenli  respondens.  Exstant  omnino 
oclo  Avili  epislola^  ad  Gundobadum  re;:em,  onines 
ferine  de  causa  rcligionis.  Nuper  vero  aliam  qnoque 
reperi  in  vetcri  codicc  ms.  clarissimi  vin  Petri 
Marnxsii  senaloris  Gialianopoiitani ;  quaiu,  quod 
iioudiini  ediia  sit,  el  ulilis  cs-e  potest  adversus 
tlclorlas  qnor  undain  inlerpretationes,  etlere  visuni 
rst  oppnrtunum  post  nolas  noslras  in  AppeiidiceAc- 
tornm  Veterum,  ti:.  2. 

c  ('•undobado  m  sna  peifsdia  perdito.  Giegorius 
Toioa.  lih.  u,  cap  54,  loquens  de  Cuniiotiado.  «  Isla 
ille  r.itinne  confusus,  usquc  ad  cxiluin  vil.c  su.e  in 
hac  insania  perduravil.  > 

1  Sigismuuditm  regem,  Gundobadi  filinni,  virum, 
ul  sequens  a-tas  putavit ,  sanctissimum,  adeoque 
publice  consei  ralum.  llnde  iu  veteri  fragmenlo  his- 
loiico,  quod  Gliristianus  llrstisius  e.lidil,  ac  post 
ruin    Duvhcsnius,  sanctus  dicitur   :   «   I.cndpy^sis 


B  namquc  ,  cum  majnr.tomus  essel,  duxerat  iixorem 
de  prosapia  sano.ti  Sigismondi  regis  Biirgiindix.  > 
Sed  nnper  vir  clarissimus  Adrianus  Valesius  in  pu- 
blicum  emisii  Passionem  sancii  Sigismundi,  ab  au- 
ctore,  ul  ipse'  putat,  xqnali  ae  monacho  forsitan 
Aganneiisi  composilam  :  ex  qua  apparel  hunc  princi- 
pem,  affliclis  oinnino  rehus  suis,  cx  Burgundia  in 
nioniem  qucmdain,  cui  Veresallis  noinen  erat,  au- 
fugisse,  ibiquc  monachum  fuisse  faclitni,  ul  se  ho- 
slium  suorum  immanilali  subtrahcrct;  sed  quoruni- 
dain  Biirgtinilioiium  perfidia  faclum  ut  ex  fuga  re- 
traherelur,  specie  pictalis.  Afferam  aiilem  ipsa 
aucloris  verba.  «  Igilur  cuin  Franci  plurima  pene 
regna  devistarenl,  Galliarumqiie  urhcs  veheiiienter 
depopiilarenlur,  ita  ut  multitudo  niaxim.i  Biirgun- 
tiionuin  Francissc  sociaret  :  lunc  sanclus  Skisinun- 
dus  vidcns  se  hinc  in^le  coanguslaii,  Vcresallis  mon- 
lem  expetiit,  ct  adinslar  Eli.c  Thesbilis,  quatciius 
cn:delissim;c  genlis  barharicam  ferilalem  evadcrcl,. 

.-,  singiilariler   hahilare    elegit;   quia  sibi   imininchat 

^*  discrimen  vilau,  juxta  illud  qttod  cgregius  pradica- 
lor  de  suis  trihiilationihus  scrihens  ail.  :  Perieulis  iu 
falsis  fiatribus.  Tunc  diicrso  moito  Cuigundiouis 
neccssiiate  magis  ipiaui  vnluntale  Francis  secx  in- 
tegro  dcderiint ;  proniitteiitcs  sanctissiimim  viruiii 
Sigisinundtim,  principem  suiiin,  perquirere,  et  eis 
vinctuin  tradere.  llac  proinissione  audila,  sancius 
vir  Sigisinundus  compcrta  eorum  nequ  lia  crsarioni 
capiiis  sui  lolondil,  ct  se  a  laicali  vesiitu  in  rcfi- 
gionis  mutavit  hahiliim.  Qui  diim  iu  supradiclo  loco 
jcjiiniis  penect  vigiliis  maceratus  quiesccrel  ibidem, 
pauci  ex  Burguiidionibus  ad  ipsum  conveiiicnies 
quasi  causa  amoris,  ad  sepulcra  sanclorum  mariy- 
rum  suh  quadam  cuslodia  latcnter  perducere  proiui- 
sertiut.  Cuini|iie  a  !  claitsuras  ipsius  Agauneiisis  mo- 
uasterii  pervenissent  ag  nina  Burguiulionum  una 
cum  Francis,  adiustar  Jud;e  proditoris  Chrisli  Bur- 
gundiones  in  eum  iiiamis  injeceruut,  ct  viucluin  ca- 
tenis  tra  ieloriint  Fraucis,  eoruniqiie  rcgi  Clodome- 

0  ru.  »  Scd  ubinam  taudem  genlium  situs  fuci  it  mons 
ille,  in  quo  Sigisniiindiis  lalerc  oiipiit,  ignotum  re- 
liquit  hie  auctor.  Ei  probabile  esi  alienas  lerras 
peliisse  Sigismun ■Ium,  ac  prociil  a  Gallia  dissilas; 
ne  si  in  vicino  consisleret,  dcprchenderelur.  Itaquc 
in  llisp  iiiinii  Tarraconenscin,  haud  procnl  Barci- 
none,  secessisse  in  monlem  Signium,  conslans  illie 
tra  tilio  esl,  qiiodam  etiani  carmine  consecraia ; 
quoil  lic.ei  a  historicis  rehus  mulltim  aherret,  cvin- 
ccre  lamen  viileiur  in  hoc  secessu  hahilasse  Sigis- 
inuiiduin,  donec  a  suis  retractus  est.  Scd  epcr;c 
prcliuin  esl,  non  carnien  quiileiu  illud  «lesrribere, 
vulgari  lingiia  Calalanica  scriptum,  scd  historiam 
in  eodcscriplam  e.lissererc  verbis  noslris.  Illic  e.rgo 
habetur,  sanctum  inartyrcm  Sigismundum,  sive  S.t- 
gimundum,  ut  nunc  vocant,  Burgundionum  rcgis  li- 
lium,  ciiiii  anno  aMalis  snae  qiiinlo  decimo  a  pina 
qialam  viilnns  acccpissct,  millam  ei  inedcndo  ope- 
raui  e»sc  m?gis  idoiic.iiu  cxisliinassc,  quam  si,  s;c- 


125  LIB.  ADYEUSIS  LEGEM  GLNDOBADI.  126 

convertit  ■  ;  in  cujus  conversioiie  b  rccitavit  homi-  A  dc  «|iio  agitur  sorte  dilata  in  parteni  victam,  illa  nia- 

peccata  qux  non  recolit  vindicenltir ,  et  pereat 


liam  in  populo  seiisuiim  suavilalc  plcnissimani  ,  el 
verbormn  composilione  diilcissimam.  Quid  iste  ve- 
nerandus  et  sanctus  vir  stcpeJicto  Gundobado  de  su- 
pradictis  cerlaminibus  responderit,  audiat,  si  pla- 
cet,  bcnignilas  veslra.  Cum  de  liis  inter  utrumqne 
sermo  esset,  et  beatus  Avitus  talia  ccrlamina  repre- 
lienderet,  respondit  ei  Gundobadus  :  «  Quid  cst  qnoJ 
inter  regna  el  gcnles,  vel  etiam  intrr  personas  s.cpe 
singulas,  diriroendx  prxliis  caus:e  divino  jndicio 
committunlur  ;  eteimaxime  parti  cuijuslitia  iohi- 
pclil,  victoria  succedit?»  Ad  quod  bcalus  Avitus 
intulit  dicens  :  «  Si  divinum  ,  iiiquam  ,  judicium 
regna  vel  genles  expeleienl,  illud  prius  q-io  I  scri- 
bitur  formidarent,  dicenle  Psalmista  :  Dissipa  gentes 


ei  prxsentis  causx  mcriluin  pro  dcbito  pecealorum 
Quid  cuin  armalum  lalionem  simplex  \i..lor  incur- 
ril,  et  sine  ullius  declaralione  judicii  aul  cedens  nu- 
datur,  aul  piinilur  rcsislens,  donec  et  piacdo  ipse  in 
alio  conflictu,  in  quo  bonam  sibi  causam  judicari 
optat,  pro  isla  mngis  judicatus  inlercal  ?  Quid  jam 
dc  illa  singularium  ccrtamiiium  ambigllitate  dica- 
nnis,  quam  frequenier  inter  genies  quictas  furor 
pcrsoualis  exsequitur,  cuin  super  quacunque  repe- 
titione  bcllantes  ambo  nonnunqiiani  animas  jusle 
ponunt,  quibns  humanis  aique  preliosis  vilissiroa 
Iucra  prxponuut,  et  Dei  judicium  iracundia  invocat, 
dum  impalientia  non  evspeciat?  Hic  autem  inlcr- 


qna?  belltt  volunl,  et  illud  ijiligerenl  q'io  I  pcrinde  di-  ]i  rogo,  ulniin  causa  ulrique  mala  fueiit ,  pio  qna  l.el- 


cilur  :  Mihi  vindkla,  ego  retribuam,  dicit  ftominus. 
An  forte  sine  lelis  et  gladiis  causarum  molns  xqui- 
las  siipcrna  non  judicat?  cum  sxpe,  nt  cernimus, 
pars  aut  juste  lenens,  aut  justa  deposee;:s ,  lahorel 
in  prxliis,  et  pr:cvaleal  iniqux  partis  vel  superior 
foititudo,  vel  furliva  su'ircptio.  » 

XIV.  N.ui  autem  ista  sic  dixcrim,  quasi  non  even- 
tus  belli  varios  superni  nutus  sententia  moderclur. 
Sed  contingit  noniiunquam  ut  cum  ad  confliciuni 
sub  invocatioiie  divini  julicii  convcnitur,  ncgotii 

BAIAZll  NOT.T 


lalor  ulerque  occumbil  ?  Atque  utinam  placerel 
Oftinipotenli  Deo,  ul  sub  uno  piissimo  rege  c  una 
omiies  regeieiitur  Icgc,  ea  ipsa  ad  quam  el  ipse  vi- 
vit,  et  proximi  cjus  rcspondeni.  Valcrct  profeclo 
mulliun  ad  co::cordiam  civitalis  Dci,  ct  xquilatem 
pnpuloruin.  Se:l  quia  boc  grande  est,  el  foisiian  ho- 
iiiini  impossibrle,  saltem  una  hxe,  de  qua  senno  esl, 
non  solum  ul  inutilis,  sed  ctiani  ul  noxia,  de  mcdio 
aufcrretur ! 


culo  relicto,  in  eremnm  srse  abderet.  Ea  de  causa 
soluni  ad  Pyr.u  cos  monies,  qua  Galliam  Narbor.en- 
sem  ab  llispania  Tarraconcnsi  dislcrminaiit,  acccs- 
sis-e;  traiisceiisisque  inontiiiin  faucibus  qnx  llispa- 
nias  Gallis  jungunt,  ad  Ficarias  oppidum,  quod 
hodieipie   per   viam  illam  peigentiluis  primum  post 


pr.c  iicans  liiijns  rr.umli  gloriam,  xlcrnasque  divitias 
potius  cogilandas.  Nec  rccessil  laincn  paler  ;  sed 
eadcin  exhortalione  lenlavil  animiim  lilii  flcclere, 
iiiiiic  per  charitatem  qu.c  p  lii  debelur,  niiiic  eliain 
per  iilaiUiiim  maliis  noinen  euni  oiitestans.  Quid  iuo- 
ror  diulius?  Pcrvicil  palcr;  au  bcque  in  Biiigiiiicliam 


superaios  inontes  occurrii,  pervcmsse,   atquc  illinc  C  re^ressi,  inagni  gandii  maleria  liicrc  subjectis.  I!ac 

rccta  progrcssum  ad  civilateni  Ausoncnsem.  Tum  lenus  cx  cariiiiue  illo.  Il.rc  vcro  saiis  congriinnt  su- 

veroci  occurrisse  Domarium  qiieiinlain,   id  est,  ut  p  riori  narrationi,  si  juvenilem  illara  xtatem  ac  pe- 

opinor,  canonicum  Aiisnnensis ecclesix,  viriun  sanc-  rcgiinalionem  patris  excipias.  Quonam  aulcm  iuoiio 

lissiiux  vitx,  ab  eoque  indicaluin  illi  fuisse  monicin  viiam  liniciil,  babc  s  apud  Gregorium  Turon.  ei  alios 

Signium,  in  quo  salulcm  suam  procul  a  sxculi  pcii-  rerum   Fiancieariun  scrip:ores.  Et  bau.l  dubie  bcn^ 

culis  opcrari  possel.  Illinc  arrepla  ad  montcin  exccl-  moitr.  iisiis  cst.  Quo  factum  cst,  111  proper  boc  fa- 

sis-imiim,  cui  a  mcdia  die  noincn  csi,  via,  ad  inan-  c:iius,  elquia  mouaslcrium  Agauisense  xdiflcavcral, 


.vion;'in  qii.iriiilam  peiveuisse,  qux  Podium-Vallis 
iiuncupatiir;  compe  loque  eremitas  in  iis  moutibus 
liabitarc,  iHuc  stiMiin  profeclum  ;  requc  mullo  post 
iiicidis.se  in  eremilam  quemdam,  ali  eoque  edoctitm 
fuisse  qu:c  vilxillius  sectatores  sciic  ilccct.  Dein  >a- 
leuiccntem  viro,  in  eremtim  scscabi!idisse,liciliisillic 
nascentibus  victitanlem,  et  aquam  pro  polu  sumcii- 
lcm.  lutcriin  patrem  Sigismundi,  iluin  liliiim  quxrit, 
iu  cas  regiones  profcctiiin ;  cumque  pervenisset  acl 


iu  niimeio  saiicioium  habitus  sit  ilcii.cepi 

»  Sigismundum  rencm  convertit ,  ab  Atianismo  m- 
miruin   ad  calbolicam.  Et  id  quitiem  cvenisse  vivn 

Gtin;!olia.'o  patet  ex  epistolis  Avili. 

i*  Itcritavit  IwmUinm.  Ea  iiiinc  non  cxslal.  Vide  Sir- 
moiniiim  ad  episl.  M  Aviti. 

c  Una  omncs  regerentur  lcge.  Ail  val  le  optandiim 
csse,  ul  tot  gcnies,  qnx  imperio  Lu.loviii  parcnt, 
una  lege  regi  jubeat ;  nec  sint  lol  leges,  qitot  genles. 


ccelesi:  m  sancli  Marlialis,  qiix  in  monlc  S  gnio  sita  Nain  Langobardi  sua  lege  vivebaiit,  Biiigundiones 
cst,  illic  forle  (iliiim  repcrisse.  Nam  is  quolibct  clic  sua,  Saxoncs  ilein  sua,  ac  sua  Gothi,  el  sic  de  aliis. 
Veneris  illuc  accedebal,  ut  panem  iiordeaccum  acci-  D  Valde  autem  optandum,  ut  qiiemadmodum  bx  om- 


pcrct,  qncin  iu  eo  loco  dari  in eleemosy nam  moseral. 

Scd  agnitus  a  palre  non  fuil  lilius,  licel  siinul  collo- 
«luereiitiir.  Vicit  lamcn  natura,  sequc  ille  Sigismun- 
diim  esse  fassus  est.  At  pater  lilium  vitam  illam 
•leserere,  secunique  in  Burgundiam  redire  oravit. 
Verum  repugna!  al  Sigismun  lus,  inancm  ct  suiliain 


ncs  genles  uui  principi  parent,  uua  ciiam  legc  rc- 
gaiiliir,  iioii  diversis.  Sed  quia  illud  ilifficile  ,  ac 
biniiiiii  fcrme  impossibile ,  sallem  Guiidobada  , 
qna:  est  inhiiiiianissima  .  i'c  medio  tollalur.  Vide 
nolas  ad  capul  3  hiijus  lihri,  ct  Ivor.em  parle  VIII, 
cap.  215,  excoucilio  Trihuricnsi,  cap.  39. 


137 


s  .\r.on.\nw  episcopi  ligdunensis 


m 


AO  BERNARDUM  EPISCOPUM , 

•  DE  PRIVILEGIO  ET  JURE  SACERDOTII. 


'.  Vencrabili  in  Chrislo  fralri  ct  coepiscopob  Ber-  A  ribus  et  postibus  domorum  aspersns,  vaslalorem  pro- 


nardo  Agobardus  i"  Doinino  perpclu.ini  salutem. 
Nuperdum  in  uniim  positi  colloqueremur,  maxinic 
de  pressuris  ,  odiis  et  despoctione  Ecclesiarum 
•  alque  clericorum,  qu.-e  nunc  infervcsccre  ca-pe- 
mnt  sseculis  iiiaudim  et  innsitato  modo,  praccipere 
mihi  dignala  est  sanclitas  vcstra,  ut  aliqua  de  Scri- 
pturis  sacris,  ve!  sanctorum  Patruni  diciis  cxcer- 
percm,  quac  mateiieiu  nobis  pracbeienl  ad  inqui- 
reada,  consideranda  ct  dcploranda  inala  lemporis 
nostri ,  qnae  ignoraverunt  aiitocessores  et  patres 
noslri ;  licct  Spirilus  sanclus  loquens  in  prophetis 
non  tacucrit,  qui  dixit  :  Et  erii*  sicut  populus,  sic  cl 
sacerdos  :  el  ninlla  hujusmodi.  Visuin  itaque  mihi 
esi  paiiiuro  sanctx  dcvotioni  tuae  ut,  practermissis 


hibuit  ingredi  domos  cclebranlinm  Phase,  non  jube- 
tur  a  sacerdoiihus  snmi,  vel  a  populo  saccrdotibus, 
aut  a  sacerdolihus  Deo  offerri,  sed  ab  universo  ccctu 
Rliorum  Israel  lolli  per  familias  ct  domos,  juxta  nu- 
mcrum  animarum  qux  suflicerc  possent  ad  esum 
ejus.  Nec  excipitinlur  quiiibet  e  indigni  etimmundi, 
scd  omnibus  hoc  in  coinmune  praccipitur  ;  solis  dun- 
taxat  alicnigenis  sejunctis,  advenis  vero  et  merce- 
naiiis  conjunctis.  Denique  et  ipse  agnus,  licct  sine 
macula  csse  jubealur,  ab  ovibus  tamen  et  capris 
secundum  anliquam  translationem  mandaturassumi, 
ct  euin  amariiudinc  comedi. 

III.  Ul  igitur  liqnido  pateat  eminenlia  vel  dignitas 
in  commnne  s3ccrdotii,  consideremus  a  principio 


dcxtra  hcvaque  bis  quac  de  remuncrationc  bonorum  B  iiuuidi  gradus  cjus.  Primogenili,  si  tamen  dici  liceat, 


el  damnatione  malorum  sacerdotum,  a  Patiibus  sol- 
licitc  ac  miillipliciler  scripia  siinl,  aliquid  mcdiiim 
quod  utriusque  commune  esi,  de  privilcgio  scilicct 
et  jurc  saccrdolii,  conarcr  scribendo  non  explicare, 
sed  considcrando  diligenlius  striclim  altingcre. 

II.  Piioniillendiim  sanc  videlur  I  revissime  quod 
onines  vere  fidcles  mcnibra  sumnii  sacerdotis,  Dei 
videlicet  ae  Doraini  nostri  Jcsu  Christi ,  medialoris 
Dei  cl  honiiutim,  facti  sunl  ab  co  Patri  regiium  et 
sacerdoles,  dicunturqtte  gcnus  electum,  rcgale  sa- 
ccrdotium,  el  sunt  sub  capjte  5111111110''  tintis  sacer- 
dos.  Propter  qi;od  ct  vilia  illa  legalia,  quac  sacerdo- 
tvmesse  inhibcnt,  a  corpore  et  rcgno  summi  Saccr- 
dolia  exchidiiiit,  sictil  piobabiliiim  Patrum  cxposilio 


prinii  bominis,  primi  lcgiinlur  sacerdotale  niiiiisle- 
riuin  peregisse ,  Cain  videlicet  et  Abcl ,  id  esl,  Deo 
hostias  obtulisse  :  qiiorum  unus  iinprobatus  esl,  et 
sacrificia  ojus  non  sunt  respecti.  Et  hoc  idcirco  ficri 
potuit,  quia  non  populi.sed  propria  vola  ohiulit , 
licct  eansa  reprobationis  alia  exslitcrit.  Nam  in  con- 
seqiicnlibus  nunqiiam  invcnies  tit  oMala  pro  aliis 
reprobata  sint,  etiamsi  is  qui  obtulit  indigntis  ftierit, 
si  lanien  (idc  de  domo  fuit,  aut  in  domo  oblulit,  in  qua 
agnus  vcscendus  est ,  sicut  lcx  prscipit  dicens  :  In 
unn  domo  comedetur,  ncc  ejferetis  de  camibus  illius 
foras.  Sed  magis  eorum  corda  pensantur,  qui  pcr 
saccrdoles,  qualcscunque  illi  sin',  oflerunt,  sicut 
niultis  ostcndi  potest.  Ullde  et  de  bonis  sacerdolihus 


probal.  Undc  ctiin  sacra  lex  per  Mnysen   incipcret  C  Dominus  ait :  St  steteriut   Moyscs  et   Sumuel  coram 
dari,  saccr  il!e  aguus,  ciijus  sanguis  in  superlimina-      me,  non  cst  anima  mea  ud  populum  istum.  Et  ilerum: 

BALUZII  N0T7E 


"Ilicesloninino  libri  istius  lilnbis  in  codicePapirii 
Massoni,  el  inconlestu  libri.  In  veteri  tamcn  codice 
ms.  clariss.  viri  P.-lii  Mamaesii  scnaloris  Gratianopo- 
lilani  bic  libcr  sic  insc.riptus  cst :  Epistola  Agobardi 
episcopi  Lnqdnnensis  de  sacerdotii  diynilate,  ad  Bar- 
nardum  Vicnnensem  archiepiscopum  :  quod  eodem 
recidit. 

i'  Bernardo.  Codcx  Marnacsii,  liarnnrdo.  El  monuit 
lue  vir  erudilissimus  Petrus  Franciscus  Chifflelius 
prcsbyter  e  Societatc  lesn  ,  sic  quoque  scriptum  sc 
vidisse  hoc  nomen  in  niuliis  codicihus  manuscriptis. 


rcses,  aut  nala  schismata,  quani  indcquod  sacerdoti 
Dci  non  obtemperalur,  nec  uiuis  in  Ecclesia  ad  leni- 
pus  sacerdos  ct  ad  leinpus  judcx  vice  Christi  cogita- 
tur.  >  Nam  hoc  tantum  sibi  vulthtic  loco  Cyprianus, 
juxta  observationcm  nigaltii,  tiniusciijiisqiic  Eccle- 
si:e ,  qii:e  univcrsalis  illitis  portio  est ,  tinum  esse 
debere  cpiscopnm  saccrdolein  ,  qni  sit  Ecclesiae  stiac 
sacerdos  ad  lempus,  et  ad  tempus  judex  vice  Chrisli. 
«  Ilacc  enim  sunt,  inqnil  Cypriaiius  in  epislola  05, 
initia  hasrelicorum,  ct  orlus  atqiie  conatus  schisma- 
licorum  male  cogitantium,  tit  sibi  pluceani,  ut  pne- 


Verum   discrimcn   illud  est  nullius  aul  parvi  1110-  jj  positum   (id  csi ,  episcopum)  superbo  tttmore  con- 


iuenti. 

«  Atque  clericornm.  I  iipsnm  scqiicnli  sscculo  gra- 
viter  dcploravit  Ralherius  episcopus  Veroncnsisin 
paitc  11  dc  Conlcuiptu Canonum ,  in  lomo  II  Spicile- 
gii,  pag.  188. 

'I  IJmissacerdos.  Unicuin  in  Ecclcsia  Cbristi  s:'ccr- 
dnliuni  csse  coiitcndit  Agobarhis,  liiijnsque  sat  cr- 
doiii  caput siiminuni  csse  Christtiui,  qui  snmnius  sa- 
ccnlos  cst.  Ei  fi-.lelcs  omncs  osse  iiiimii  sacerdotem 
sul>  11110  capilc  Cluisto  .  ob  iiliiiu  locillU  cx  ejiislola 
prima  beati  Petri,  ubi  fidclesvocanlurgciinse/erfwm, 
rcnalc  sacerdotium.  Mia  Cypriano  incns  fliit,  cu:n  in 
f  P  slola  Ji.')  srribeict  «  non  aliuudc  obortas  esse  h;e- 


temnant.  >  At  Baronius  ad  annuni  Cbrisli  34,  §  203, 
conlendit  iiiuiiii  illuiii  saccrdotem  apud  Cyprianum, 
esse  Peiri  siiccessorcni  Romanum  pontificem  ,  et  iis 
quidem  verbis,  ut  manifeste  ab  eo  loco  cxcludere 
videalur  rcliquos  episcopos,  adeoque  Rnmanuin  so- 
bim  in  Ecclesia  praesidere  velit  vice  Cbristi.  El  la- 
men  singulos  cpiscopos  csse  vicarios  Christi  cx  hoc 
qnoqite  ioc.o  coilcgit  Rigallius 

'  Indigni  et  immnndi.  Videtur  admilterectiani  islos 
ad  comestionem  agni.  El  sane  illos  quoque  atimiltit 
Paubis  ;  sed  damnatioucm  sibi  manducarc  et  bibere 
pronunliat. 


129 


DE  PIUVIL    LT  JLUE  SACLUbOTII. 


130 


Nov  esl  mihi  volunlas  in  vobis,  et  munus  nvn  susci-  t,  per  sacetVotes  reprehcnsibilis  vitx,  ita  accepta,  ut 
pi.ii/i  de  munu  vestra.  E  conlrario  autem ,  etiam  au-  cf.im  »  infirxnilales  corporum  curarer.t :  qui  for- 
ditu  liominum  et  visu  nostro  didiciraus  oblata   Dco      tassis  cuin  aliis  reprohis  dicturi  suut  Deo,  Domine 

BALUZH  NOT.E. 


»  Infirmitates  corporum  curarent.  Itaque  ex  eo 
quod  quidani  in  iioinine  Doiniui  curporum  inlir.uita- 
les  curavcrini,  ac  miraculis  inclaruerint,  11011  stalim 
sequitur  viros  csse  sanclos,  nisi  caeleia  sint  pana, 
ut  diximus  ad  Lupum  Ferrariensem.  Mitactila  ergo 
11011  sunt  signa  cerlissima  sanci.e  vit;c.  Nam  si  niiia- 
cula  atlendimus  ,  narrat  Herodotus  in  libro  pr.mo, 
Cruestim  iu  ignem  conjectum  esse  jussu  Cyri  Persa- 
ruin  regis.  Dein  istum  puenitudine  ductum,  misisse 
qui  virum  flammis  eriperent.  Sed  adeo  late  patebat 


abstraxissel  virtutum  factorem ,  et  signorum  ostcn- 
sorem.  Miiacula  ergo,  ut  ad  id  redeanius  nn.  e  ci- 
gressi  suiniis,  non  suiit  semper  signa  certissiraa  sau- 
« 1  e  yitae,  quandoquidem  et  viri  quoque  mali  prodi- 
giis  iitclarcsccre  possunt,  iinoinclarueruut,  utdocet 
Agobardus.  Sed  insignis  esi  in  eam  rem  locus  bcatl 
Gregorii  papoe  ex  homilia  29  in  Evangelia  :  «  Nam 
corporalia  illa  miracula,  inquit,  ostendunt  aliquando 
sauctitatem,  non  autem  faciunt.  Hac  vero  spiritalia 
qu;e  agunlui'  in  mente,  virtutem  vilx>  nonoslendunt. 


*us,  ut  illum  exslinguere  non  potuerint  missi  a      sed  faciunt.  llla  habere  et  mali  possunt.  Isiisaute 
10;  donecCroesiprecibus.quijamcognoveralpoe-      perfrui  nisi  boni  non  possunt.    Unde  de  quibusda 


rogus , 

Cyro;  aoneccroesiprecious.qui  jamcognoveraipoe-  penrui  msi  boiu  non  possunt.  Unde  de  qinbusdan 
mlentiani  Cyri,  subilo  erumpens  iraber  exstinxil  ro-  Verilas  dicii  :  Mulli  milii  dicenl  in  die  illa .  Domine 
gum.  De  Vcspasianc  mcmorat  Tacitus  in  quarlo  B  Domine,  nonne  in  nomine  tuo  propheluviyius,  et  iii 
llistoriaruin  libro,  ipsius  ope,  absque  ullis  humanis      nomine  luo  dtrmonia  ejecimus,  et  in  nomine  tuo  vii- 


remediis,  cacco  reluxisse  diem.  Tum  ut  huic  narra- 

lioni  (idem   conciliet,   h.ec   addit  :   «  Utrumqne  qui 

inlerfuere  nunc  quoque  inemoiant,  postquara  nulluin 

raendacio  prctium.  >  Miractda  ab  imperatoreAdriano 

edita  recenset  in  ejus  Vita  Spartianus;  ab  ,£scula- 

pio  vcro  vetus  insci  iptio  Komana,  qux>  a  Lipsio  Ba- 

ronioque  eilila  esl :  el  Fl.  Vopiscus  in  D.  Aureliano 

tradil  Apnlloniuni  Tliyaiueum  reddidisse  vilam  mor- 

tuis.  Dcniqiic  velenun   lihri  pleni  sunt  istiusraodi 

narralionibus.  Videndus  Liviuslib.  1,  Dionysius  llali- 

tarnasseus  lib.    vil,   Plutarchus  in    Vita   Coriolani, 

cap.  11,  Macrobius  lib.  1  Salurnal.,  cap.  11,  Laclan- 

tios  li<>.  1,  cap.  7,  Divinarum  Institutionum,  el  alii. 

Scio  Baronium  elevare  istorum  prodigiorum  fidem , 

neqtieid  sane  injuria.  Absit  enim  ul  quis  in  animuin 

tnducal  hajc  vere  lieri  poluisse  a  viris  Deuni  veium      liles  faciunl  :  de  quibus  erunt  illiqui*dicturi%u;it*- 

liescieutibus.  Sed  si  quis  neque  paganus,  neque  rur-      Domine,  Domine,  noune  in  nomine  luo  prophetavi- 

suni  Chrislianus,  sed  qui  vacuus  religione  atque  af-  p  mits,  ct  111  uomine  tuo  dtcmonia  ejecimus,  ct   in  no- 

fectibus  hiimanis,  seiio  discuteret  liujuscciuodi  nar-      mine  tuo  virtules    muttas  fecimus?  Quiblis  ajternus 

raliones,  ishomo  forlassis  eamdem  lidera  adbiberel      arbiler  aicturus  cst  :  Nescio  vos.  Qaia  igitur  sig;  a 

liistoiiisgcntiliumacCliristianorum.Curenimpotior      plerumque  diabolico  instinclu  liunt,   i;leo  beatissi- 


tutes  mullas  fecimus?  Et  tuiic  conjitebor  itlis,  quia 
pon  novi  vos.  Discedite  a  me,  omnes  qui  operamini 
iiiiquilatem.  Nolile  eigo,  lratres  charissimi,  amare 
signa,  <|u;e  possunt  cum  reprobis  habei  i  communia  ; 
scd  haec  qua:  raodo  diximus,  charitatis  atque  pieta- 
tismiracula  auiaie  :  qua-  tanlo  se<:uriora  siinl,  quan- 
to  el  occulta.  »  Audianius  nunc  clarissimum  Calb- 
canx  Ecclesix  sidus,  Carolum  Magnuiii,  senlenli;e 
heati  Gregorii  subscribeniera.  Sic  enim  loquitnr  in 
Capilulari  de  non  adorandis  iuiaginibus,  lib.  111,  cap. 
25  :  <  Multa  etcnini  signa,  mullaque  niiracula  ,  per 
angelos  rertigas,  veletiam  per  eorum  sequaces  liunl . 
qm  duin  sint  spiritales  potentia: ,  tt  ut  ita  dixcrim 
spi  nales  nequitiaj,  et  proplietias  iufelicibus  qui' 
bnsque  linpertiunt,  el  virlutes  11111  tl.-.s  pcr  suos  sati-I 


apud  illmn  auctoiitas  Cbristi  quain  Jovis?  Ac  ne 
quis  occlaraet  nie  longius  progredi  quain  oporleat, 
iiemiuemque  esse  posse  qui  tol  lanlaque  Cbrislia- 
noium  rairacula,  qux  passim  legunlur  ,  evenisse 
neget,  airerara  tcsliiuonium  Josepbi  Albonis  Jud:ei 
ex  disputatione  contra  Christianos,  quara  Gilbertus 
Gencbrardus  Latine  vertit.  Sic  ergo  loquitur  Juda:us 
ille  :  «  Demonslratio  verae  lidci  posita  est  in  conti- 
nualione  signorum,  uli  perpetuabanlur  in  lsraele, 
cuni  in  sua  ipsorum  regione  degerent;  quam  non 
reperias  apud  eosqui  religioni  Chiistiana:  autlsraae 


raus  Gregorius  sancta?  Koraanae  Ecclesi;e  aniisles 
dixit  :  tSoiite,  fratres  mei,  nmare  signa  quce  possur.l 
cum  repiobis  huberi  cominunia.  Sanctissimus  quoqtie 
Augustinusa  ikemonibus  miracula  lieri,  similia  mira- 
culis  qu;e  liiint  per  sanctos  scrvos  Dei  ,  his  verbis 
leslalur.  Ail  eniiii  :  Non  oportet  moveri  cttm  tnaqi- 
cn  artibus  mirnctdu  fiunl  plerumque  simiLa  mira- 
culis  qiia-  fiuiit  per  sanclos  servos  Dei,  elc  »  Velus 
auctor  incognitus,  quem  penes  rae  habeo  manuscri- 
ptuin  :  «  Signa  et  prodigia  et  sanitates  eliam  pecca- 
tores  in  nomine  Doinini  facere  ab  ipso  Deodidicimus. 


licae  dediti  sunl.  >  Nam  el  gentiles  iniracula  sua  vcra  Et  cmn  alios  hac  praesuinptione  iuvenl,  sibi  per  am- 

esse  conteiidunl,  ut  vidimus  apud  Taeitura.  Et  C;eci-  biiionera  humanae  gloriae  nocent ,  qtiiagloriantur  in 

lius  apud  Miuuciura   Feliccm   defcndens  religionem  dato  falso,  non  meritis  debilo.  Signis  etpiodi"iiscla- 

paganorum,  ha:c  intcr  aiia  ait  :  «  Eiiam  per  quietem  rum  posse  lieri  Ciirisliantim,  non  tamen  sauclum    si 

deos  videmus,  audimus, agnoscimus, quos  impie  per  intemperatis  etasperismori-busagat;  temperatisau- 

diem  negaraus,  nolumus ,  pejcramus.  »  Et  paulo  an-  D  tem  et  placidis  moribus,  etiam  iibsque  signorura  elD  • 

tea  dixerat,  ope  deorum  ,  quibus  Komana  civitas  cacia,  et  sanctum  et  perfeclumet  Dei  hominem  fieri 

protegitnr,  <lari  «  cautelam  periculis,  morbis  m<'ile-  recte  creilimus.  »  Pelrus  Damiani  in  eapite  28  libri 

lam,  spem  alllictis,  opem  miseris.  >  Porro,  quid  tle  qui  appellatur  Gratissimus  :  «  Quid  rairum,  inquit 

h.eieticis  tlicemiis,  qui  fiilcm  suam  miractilis  quoque  si  per  malos  ministros omnipotens  Deus  iu   Ecclesia 

confirmatam  voluut?  Constat  enira  ex  Tertulhano  sua  propagari  officium  sacerdotale  pcrmitlal    cura 

Montanum  novain  suam  disciplinam  Paraclelo  et  re-  per  eosdein  etiara  virtutnm  signa  freiiuenter' exhi- 


velalionibus  tiibuisse,  ei  e\  Augtistino  Donalislas  ad 
statuendum  errorera  <le  haptisiuo  suum  visiones  ct 
oslenia  jactasse.  At  Aemorat  Sulpiiius  Severus, 
Valentem,  hoininera  Arianissimum ,  si  ila  loqui  li- 
ce;rt.  ciiin  Constantio  imperatori  iiuntiaret  victoriam 
de  Magncntio  partamaptld  Moisatn,  angelum  hujusce 
rei  imntiiiinsibi  fuisse  dicere  aiisiim,  111  revereitliara 
sui  adderet,  securum  de  faeiliiate  credentis.  Quin  et 
in  epislola  135  Bonifacii  Moguntini  legimus  Adal- 
bertum  impostorem  et  haerclicum  rairaculis  quoque 
apud  seclaloies  suos  inelaruisse,  ipsosque  giavem 
a-Ju  rsus  Bonifaciura   qticrci.im  excilasse,  quo.l  eis 


beat  :  non  videlicet  ob  religiosaj  viue  nieiittira  ,  se<I 
propter  acceptum  sacerdotalis  mysterii  sacramen- 
tum.  ;  Denique  valde  cousideraudum  esi  quoJ  ait 
Aiigustinus  ,  desiisse  jara  xvo  suo  miracula ,  quod 
necessaiia  11011  essent,  qu;e lamen  necessaria  fuerant 
in  initio  Cbrislianisini.  H;ec  sunl  enira  verba  Augu- 
slini  in  capiie  25  libri  de  Vera  Religione  :  <  Sed 
accepimus  majores  nostros  eo  gradu  fulei  ,  quo  a 
lcmporalibus  ad  setcrna  conscenditur,  visibilia  raira- 
cula,  iioii  enim  aliter  poiueiunt,  secutosesse  :  per 
qiios  iil  actum  est,  ut  necessaria  con  esscnlposleiis. 
Cum  eniin  Ecclesia  calholica  per  tolum  orbera  dif- 


|3|  S.  ACOBAIUU  EPISCOPI  LLCDUNENSIS  1V2 

Vomine,  in  nomineiuo  dtvmonia  ejeeimus ,  et  virtittcs  A  ficlo  discipulo,  el  u  vcro  proililori,  m:.gnam  virlu- 
multas  fccimu$,  et  cxlera.  Tale  aliquid  ctiam 


libro  Judicum  legiiur  dc  Micha.qui  habuil  sculplile, 
atque  conflalile ,  et  xdiculam  separalam,  et  fecil 
eplioil  ac  tcrapliin ,  et  recepil  adolescentem  quem- 

dam  Levitici  generis,  ut  essel  ci  sacerdos  ;  qui  cum 
essct  utique  contra  fas  sculplilium  saeerdos,  tamen 
pro  filiis  Dan  consuluit  Dominum,  et  respon.lit  pro- 
spera  qux  ventura  erant. 

IV.  Perlinet  quoque  ad  hanc  rationcm  confirman- 


tuin  graiiani  conlulit,  sicut  Evangclium  narrat,  di- 
ccns  :  Convoctttis  Jcsus  dttodeciin  discipulis  sttis,  de- 
dii  illis  potestatem  immundorum  spirituum  ,  ut  ejicc- 
rent  eos,  et  curarent  omnem  languorem,  et  omnem 
injirmitatem.  Liii  et  additur  :  Duodecim  aulenx  apo- 
stolorum  nomina  sunt  ha-c.  Primus  Simon.  qiti  dici- 
tur  Pelrus,  et  Andreas  fraler  ejus;  cnumeratisqiie 
ouinibus,  postremus  ponitur  Judas  Scariotes,  qui  ct 
tradidil  eum.  Deinde  sequilur  :  llos  duodecim  misit 


dam,  qua  dicimus  sacerdotalia  obsequia  pro  populo-  Jesus.  Et  posl  paululum  :  Euntes   autem  prtvdicale 

rum  merilis  dispensari,  quod  F.zechieli  sancto  pro-  dicentcs,  quia  uppropinquavit  regnum  cwiornm.  Infir- 

phetx  Dominus  loquitur  :  Linguam  tuam  adlttvrescere  mos  curaic,  mortuos  suscitale,  teprosos  mundale,  dtv- 

fuciam  palato  tuo,  el  cris  mtttus,  nec  quasi  vir  objttr-  mones  ejicite.  Cui  rei  subjungit  alius  cvangclisla  : 

gtms,  quia  domus  exusperans  est.  E  contrario  autem  Et  exeuntes  pradicabant  ut  panilenlium  agerent,  et 
de  Caipha  dicitur  :  Hoc  autema  semetipso  non  dixit.  B  dtvmonia  nntlta  ejicicbanl ,  ct  ungebanl   oko  multos 

Scd  cum  esset  poniifex  anni  iltius,  propttelavit  quia  irgros,  ct  sanabant.  De   talibus,  bonis  vi  elic.-l   ;  c 

Jesus  moriturus  erat  pro  gente.  Sed  cur  haec  in  aliis  malis  prxdicaloribus,  loquens  Aposlolus,  ail  :  Quid 

quxramus  ,  cum  etiam  dc  ipso  Domino  evangelista  enim  ?  dum  omnimodo  sive  per  occasionem,  sive  per 

dicat  :  Et  non  potertit  ibi  virtulem  ullam  facere,  nisi  veiitutcm  Cliiislus  aiutunlieliir,  et  in  hoc  giudeo,  sed 


paucos  infirmos  impositit  manibus  curavit,  el  mirubtt- 
tur  proptcr  incrcduliiatem  eorum.  Quam  rem  alius 
Pvangelisla  apertius  loquitur,  ilicens  :  Et  non  (ecit 
ibi  virtules  mullas  propter  inciedulitttlem  corum.  Et 
in  istis  quidem  incredulilatis  meritum  fuit,  ut  r.ec 
multx  apud  eos  virtutcs  fierenl;  et  ipsi  pauci  qui 
sinati  sunt,  non  sola  verbi  poteutia,  sed  nianuum 
impositione  euraienlur.  Paralylicnm  vcro  ccntu- 
rionis  puerum,  et  mulieris  Chananxx  filiain ,  quae 
male  a  dxmonio  vexabalur,  solo  verbo  resliluil  in- 


el  gattdebo. 

V.  Colligitiif  itaque  ex  prxtlictis  rebus,  quod  nec 
sacerdotes,  cuni  exaudhmtur,  aut  prxdicando  pro- 
sunt,  meriiis  suis  debenl  tribucrc,  sed  corum  pro 
qiiibus  hxc  agunl;  l  nec  populus  sacerdolis  culpx 
deputare,  sed  sux,  cum  sacerdos  nec  or.indo  profi- 
cil,  nec  loqneiHo;  licet  vario  conlingat  modo,  sieut 
bcatus  papa  Gregorius  allinnat,  dieens  (llomil.  17  in 
Evang.)  :  i  Sa^pc  enim  pro  sua  neqtiitia  prxdic.u.- 
tiuin  lingua  reslringitur;  sxpe  vero  ex  subjcctorum 


columilaii.  Nimiruni  magniludine  fidei  corum  hoc  C  eulpa  agitur  ut  eis  qui  prxsunl,  prxdicalionis  sermo 


exigente,  qua  alter  dizerat  :  Tantum  dic  verbo ,  et 
saniibitiir  puer  meus.  Allera  ex  micis  de  mensa  do- 
iiiinortim  cadeulibus  calellos  posse  perci|>ere  non 
dubitaveral  :  qunmque  miris  laudibus  Salvator  ex- 
lulii,  de  centurione  qiiidem  dicens  :  iVon  inveni  lun- 
ium  fidcm  in  lsrael;  mulieri  vero  Cliananxx  :  0 
nutlier,  magiut  e%t  fides  tua  :  [iul  libi  sicul  ris.  E  con- 
trario,  inter  cxleros  veros  discipulos,  eliam  Judx 


sublrahatur.  i  Hxc  idcirco  dicimus,  ut  oslemtalur 
el  per  bonos  et  per  malos  bona  posse  a  Jininistrari ; 
plerumque  autem  bonos  malis  prodesse  non  posse, 
et  ab  utilitate  ministerii  prohiberi;  sicut  Dominus 
de  infideli  vinea  loquens,  ail  .  El  nubibus  mandabo 
ncpltiani  super  eam  imbrem.  Sed  et  Jcremiam  idem 
Dominus  prohibcns  :  Tu,  inquit .  noli  orare  pro  po- 
pitto  Itoc,  nec  assumas  pro  eis  taudem  ct  orulionem. 


BALLZIl  MJT/E. 

fusa  alque  fuiulala  sit,   ncc   miracula  illa  in  noslra  ralum  ,  fuit  studio  et  man.'alo  inqnisilorum  h.rrc- 

lempora  durare  pcrmissa  sunt ,  ne  animus  semper  licae    pravitatis   iu    illis    partibus   exbuinatum    el 

visibilia  quxrerel,   el  eoiuni  consiieludine  frigesce-  coinbusliiiii ,  tanquam    damnati    hxretici ;    el  ijus 

rel  genus  huinanuni,   quoriim    novilate  flagra\il.  >  ara  prcliosa  destrucla  fuil.   >    Rerum   hiimanaruui 

Carolus  Maguns,  libro  iv,  cap.  15  :  «  Ecclesia  nam-  eitripum ! 

que  calholiea,  inquit,  ut  ad  iiclem  crescerel,  iniraeu-  j)      »    Vero  proditori.  Loquitur  de  Juda  lscariole,  qui 

lis  erat  uittriciiila,  et  ut  ejus  novella  planlatio  con-  eral  nnus  cx  duodecim.  Ollo  imp.  et  lioiu.uia  syno- 


valcsceret,  assiiiuiserat  irrigationibus  fovcnda.i  Sic 
Aymoinus  Floriacensis  in  prologo  ad  Vitam  sancti 
nJbbonis  ingenue  profilelur  iniracula  illa  ueininem 
sublevare,  el  absqtie  iis  bomiiies  posse  esse  sanclos. 
<  St  autcni  quispiam,  inquit,  idcirco  ei  creiliderit 
derogandum,  quod  in  vila  sua  vix  ullum  miral.ile  fe- 
ceril  ^igmim,  lcgat  vitas  exccllentissimoruni  doclo- 
rum  Augustini  ct  Hieronymi;  elineisnon  prodigia 
icinporalium  signortim,  qiix  faciunt  plerumque  rnali, 
sed  viix  pnritatem,  doetrinx  salubris  eloquentiam, 
ct  lidci  inveniet  laudari  constantiam.  i  Quam  parvi 
porro  momenti  esse  debeat  liima  prodigiorum,  docet 
auctor  appendicis  ad  Annales  Ileinrici  Sleronis.  Lo- 
quenscniin  de  quod.im  Arinanno.quiubcelebrilatem 
iiominis  magiio  iu  honore  erat  apud  Ferrenenses, 
ila  scribit  ad  anntim  1502  :  «  Tttnc  corpus  ctijns- 
dam  uominc  Armanni ,  qno.l  51  annis  lanquam 
sanctuiu  in   ecelesia   Fcrrenensi    exsiiterat    vene- 


dus  in  epistola  ai1  Joanuem  XII  papam,  qux  exstat 
apud  Liiiipr.iiiilum  lil>.  vi,  cap.  10  :  <  Jiul.is  Domiui 
noslri  Jesu  Chrisli  proiiilor,  imo  vendilor,  cum  cxte- 
ris  pritis  ligandi  atque  solvcndi  potesialem  a  magi- 
stro  in  haecverba  accepit  :  Amen  dico  vobis  :  Qtue- 
cunque  liguveritis  super  terram,  etc.  Quandiu  eoim 
bonus  inter  discipulos  fuit,  ligare  atque  solvere  va- 
luit.  Postquam  vero  cupidilatis  veneno  homiciJa 
factus,  vitam  occidere  voluit;  qiiem  postea  ligatum 
solvere ,  solutum  ligaie  poiuii,  nisi  se  ipsum  quem 
iufelicissimo  laqueo  strangulavil?  i 

b  Nec  populus  sac.  culpce  deputare.  No'al  impeiili 
popelli  opiuioiicm,  qtii  ex  miraculis  tantum  xslimat 
vitam  sacerJotum,  eumque  sacerdotem  juslum  non 
csse  puiai,  cujus  preces  pro  publicis  commodis  effu- 
sx  non  fueriul  cxaudilx  a  Deo ;  cum  potius  iil  populi 
ipsitts  pravis  moiibus  et  gravibus  in  Deum  offeiisio- 
niblis  veniat  impiitandum. 


133 


DE  PRIYIL.  ET  JIKE  SACERDOTH. 


134 


qnia  non  exattdiam  te.  Cselerum  quod  snpra  diximus  \  Him  sequcstrali  sunt  et  pruclati   popnlo,   ut  jubeai 

Domiuus  Moyseit  dicere  eis,  Aarnn  sciliccl  ct  filiis 
ejus  :  Sic  benedicetis  filiis  Isruel.  El  posi  benediclio- 
nein,  Ittvocabunl,  ail,  nomen  nteum  super  filios  israel, 
ct  ego  benedicam  eis.  Non  illi  beneiiicent,  sed  ego; 
illorum  est  invocare,  nieum  est  bcnedicere.  In  qui- 
bus  verbis  non  excipil  malos,  sed  de  omnibus  in 
commune  loquitur,  bonis  videlicel  et  malis.  Malos 
ilicimus,  sicut  rucriint  Ophni,  et  1'hinees,  Somn.i, 
ct  Phadassur,  ct  cxleri  tales,  licet  isti  in  prsesenti 
vita  receperint  vindiclam.  Ncc soluinmodo saccrdotuiu 
fuil  orare  pro  populo,  sed  et  omnium  Levilarum , 
sicut  ipse  Dominus  dicit  :  Tuli  Levitus  pro  cunctis 
primogenitis  /ilioritm  Israel,  tradidique  eos  dono  Aa- 
ron  et  filiis  ejus  de  medio  populi  ,ut   servii.ut   miJii 


deCain;  si  pro  aliis  sacrificium  obtulissct,  quod  sinc 
cbaritaie  lieri  non  polest ,  nullatenns  dicerelnr,  ad 
Cain  et  ad  muncra  ejus  non  respexisse  Doininum,  in 
consequcnlibus  mclius  demonslrabitur ,  si  lamen 
dare dignatus  fueiit  Dominus.  Interim  de  excellentia 
et  dignitate  sacerdolii  vel  sacerdotum  ccepta  pcrse- 
quaiuur. 

VI.  Noe,  pcrquem  restilutum  esl  gcnus  hiimnniim, 
post  diluvium  xdificavil  altare  Domino,  el  oblulit 
boiocausta;  odoratnsque  est  Dominus  odorem  sna- 
vitatis,  et  ait  ad  cum  :  Nequaquam  ullra  maledicum 
terra:  propter  homines.  Melchisedec  rex  Salem,  sacer- 
dosDei  excelsi  fuisse  scribitur;  dc  quo  Apostolus  : 
Intuemini,  ail,  quanlus  sil  liic,  cui  el  dccimas   dedit 


de   pra-cipuis  Abraham  patriarcha.    Patres   electi,  B  P™  Israel »'"  tabernaculo  faderis,  e  onnt  pro  eit,  ne 


Abraham  scilicei,  Isaac  et  Jacob  (  de  quibus  Doini- 
nus  ad  David  loquilur  :  Feci  nomen  tuuin  sicut  unius 
magnorum  qui  cclebranlur  in  tcrru),  xdificassc  legnn- 
iin  altaria.  Beatus  qiioquc  Job  holocausla  per  sin- 
gulos  dies  scribitur  obtulisse;  ct,  ut  beatus  Hierony- 
nius  ait,  «  Anliqua  Judxorum  traditio  est,quod  ante 
legcm  omncs  primogenili  fuerint  saccrdotes,  el  Dio 
victimas  immolarinl.  ■  In  Iege  autem  assumilur  tri- 
bus  Lcvi  pro  omni  priinogciiilo  qui  aperit  vulvam  in 
litiis  Israel,  fiuntque  Levitx  Dei,  dicilurque  ad  Moy- 
sen  :  Tolle  Levitas  pro  primogenilis  filiorum  Isracl, 
ct  pecora  Levilarum  pro  pecoribus  eorum,  eruntque 
Lcvilo?  mci.  Ego  sum  Dominus.  Externus  qui  ad  mi- 
nislrandum  acccsseril ,  morietur.  Et  res  mira  ,  et  ve- 


sit  in  poputo  plaga,  si  ausi  jiieriut  accedcre  ud  sun 
ctnarium.  Lbi  iiolandum  vidctur  quia  sicut  omues 
sacerdotes  cl  Levilx  sancti  et  justi  essc  non  potue- 
runt,  ila  nec  omnes  cxleri  IsracliUc  iniqui  ci  pecca- 
tores  :  scd  tamen  pcr  peccatores  sacerdo:esel  Levitas 
completa  sunt  salutaria  popuIi.qusD  per  justnspopuli 
impleri  non  potuernnl.  El  quanquam  sclerna  viia 
plus  digni  sunt  justi  populares  qiiam  injusti  saccr- 
dotes,  tamen  sacramenta  iu  quil  us  salus  pcpuli  con- 
sislit  ageie  possnnt  injusti  saccrdotes,  quod  non  pos- 
s.inl  justi  populares  :  sciliccl  quia  valet  in  qualiculi- 
que  minislro  ipsa  vis  minislcrii,  quod  non  valct 
juslitia  in  eo  cui  non  conceditur  licentia  minislran- 
di.  Atque  hoc  etiam  alque  etiam  Moyscspopulo  in- 


hementcr  slupenda !  Omnes  Leviue  quos  numerave-  ^  culcat,  dicens  :  Separuvit  Domiiius  iribum  I.eri,  ut 


rnnl  Moyscs  et  Aaron  juxla  prxceplum  Domini  per 
familias  suas  in  genere  masculino  a  meitse  tino  et 
supra,  fucrunt  viginti  duo  millia  ,  sicut  viginti  dux 
liltcrxapud  Hchrxos,  et  viginti  duo  libri  diviuic  au- 
cloritatis  iu  Veteri  Teslamenlo.  Ut  id  ipsum  sit  quod 
in  Deuteronomio  dicitur:  Scripsit  itaque  Moyseshanc 
legem  et  tradidit  cum  sacerdotibus  filiis  Lcvi,  qui 
portabunt  arcam  (cederis  Domini,et  cunctis  senioribus 
Israetis. 

VII.  Sed  et  illud  omni  admiratione  dignum  esi 
quod  primogcniti  filioruni  Israel,  pro  quibus  dati 
sunt  filii  Levi,  fucrunt  masculi  pcr  nomina  sua  n 
mense  uno  et  supra,  viginti  duo  millia,  ducenti  se- 
ptiiagtnta  trcs.  Nam  viginli  duo,  ul  dictum  cst,  nu- 


portaret  arcam  fvederis  Domini,  et  starel  coram  eo  i.»r 
ministerio,  ac  bencdiceret  in  nomine  illins. 

VIII.  In  lauliim  autem  ab  aliis  inlentanda  sunt 
sacramcnta  allaris,  ut  dical  Dominus  ad  Aaron  :  Tu  ct 
filii  lui  et  domus  palris  tui  lecttm,  portabilis  iniqni- 
talem  sanctuarii,  et  tu  et  filii  tui  simitl  suslinetiitis 
feccala  sacerdotii  vestri.  Et  post  aliqua  :  Si  quis  ex- 
ternits  accesoeril,  occidetur.  Quod  leiribililer  lcgilur 
adimplcliim  in  O/.a,  cum  adtluccrct  Davkl  arcam  Do- 
mini  de  domo  Aminadab,  sicut  scriptum  cst  :  Et  im- 
posnerunt  urcam  Domiui  supcr  plauslntm  novum,  tu- 
lerunique  aream  de  domo  Aminadab,  qni  crat  w 
Gabaa.  Oza  aulem  ci  Ahio  filii  Aminadub  minabant 
plauslrum  novuni.  Et  posl  pauca  :  Postquum  autem 


mero  lilterarum  concinit  el  libroruin,  habenl  sujira  D  VCnerunt  ad  aream  Nachon,  exlend.t  manum  Oza  ttd 


duplicem  centenariiim  ,  scptempliccm  denarium  ,  et 
simplicein  ternariuiu,  numcros  in  »  divinis  litleris 
sacratissinios.  Ex  hoc  jam  lempore  non  oporluit  esse 
sacerdotes  quoscunque  priniigenitos,  sed  lantum 
Levitas  filios  Aaron,  qui  separati  sunt  a  populo, 
sicut  scriptum  cst  :  Tribum  Lcvi  noti  nttmerare,  ne- 
que  ponas  summam  eorum  cum  filiis  Israel,  sed  con- 
stilues  eos  super  tabemaculum  testimonii.  Et  post 
paululum  :  Cum  proficiscendum  fuerit ,  deponenl  Le- 
vita?  labcrnaculum ;  cum  castrumetandum ,  erigent. 
Quisquis  externorum  accesserit,  occidetttr.  Et  in  lan- 

BALLZII  NOTiE. 
•  Dirinis  Uttcris.  Ita  codex  regius.  Sed  Marnrsianus  habet,  librisdivin':s 


arcum  Dei,  et  lenuit  cam ,  qitoiiiam  calcilrubani 
boves,  et  declinaverant  eam.  Iratutqui  est  indignu- 
lione  Dominus  conlra  Ozam,  et  pcrcussit  eum  super 
temeritate,  qui  mortuus  est  ibi  juxta  arcam  Dei. 
Certc  Ola  ii.junclum  sibi  officiuni  agebal,  plaustruni 
minabat;  el  obsequii  ejus  csse  videhalur,  ut  arcaiu 
Dei,  quam  recalcitranlcs  boves  inClinaveranl,  sus- 
teniarct.  Yerum  quia  non  erat  officii  ejus  ul  ea  con- 
tingeret,  quod  ille  sibi  visns  est  fecisse  pielate,  rc- 
putatum  illi  a  Deo  est  tcrribili:er  in  t  mci  italem,  el 
Umtatn  lemeritatem  quse  statim  mortis  supphcio  plo- 


135 


S.  AGOBARl)!  EIUSCOPl  LUGDUNENSIS 


13li 


cicretnr.  Quam  renibealus  Davidin  lantuin  expavit,  \  Cumque  respexisset  emn  Aiarias  pontifcx,  et  omnes 


ut  sequalur  Scriplura,  dicens  :  Extimuii  David  Do- 
minum  in  die  illa  dicens  :  Quomodo  ingredietur  ad 
me  arca  Domini?  F.t  noliiil  dirertere  ad  se  arc.m 
Domini  in  civilatcm  David;  scd  divcrtit  cnm  in  duino 
Obedednm  Geltliai.  Onde  et  post  aliquod  lcmporis, 
cum  audisset  <iiio<l  benedixisset  Dominus  ilomui 
Obededoni  Gettkei  proptcr  arcam  Dei,  vocatis  ad 
se  principibus sacer.dotum  ac  Levitarum,  sic  lcgilur 
pracepisse  :  Vos  qui  cslis  principes  familiarum  l.c- 
vilicarutn ,  sanctificamiui  cum  fratribus  ves!ris,ct 
a/ferle  arcam  Domini  Dei  hrael  ad  locum  qui  ei  pra- 
paratus  esl ,  ne  ut  a  principio,  quia  non  eratis  pnv- 
senles,  percussit  nos  Dominus ;  sic  et  nunc  jiat  iltici- 
tum  quid  nobis  agcutibus.  E  eonlrario  O/.ias  rex,  dc 


iiliqui  saceidolcs,  vidciunt  lcjiram  111  fronte  ejus,  et 
feslinato  expuleruni  cum.  Sed  ct  ipse  pcrterritus  accc- 
leravit  egredi,  co  quod  sensisset  illico  plagam  Domini 
(11  l'nr.  \xm,  \(i  scqq.).  Tali  itaque  COMtClliplOrcS 
sacerdolum  ullione  feriuntur,  lalis  iu  sacerdotibui 
fortitudo  et  constanlia  praedicatur.  Oli  lianc  el  Aza- 
rias  istc  singulari  laude  attollilur,  sicul  scriptum  est 
de  eo.  Azarias  sacerdos  de  gencre  Aaron,  ipsc  est 
qui  sacerdolio  funelus  est  in  domo  quam  scdificavit 
Salomon  iu  Hierusaleni. 

IX.  Tania  igilur  sacerdoltthis  sacerdotii  dignitate 
collata,  praecipilur  pupulo  ui  eis  iu  cuuctis  obediul. 
Aii  denique  Moyses  :  Accedent  ituque  sicerdotcs  /ilii 
Lctt,  quos  elegcrit  Dominus  Dcus  luus  ut  ministrent 


quo  legitur  quod  requisierit  Domimnn ,  cl  dilexcrit  ]$  ei  et  bencdicani  in  nominc  ejus,  ct  ud  verbum  eorum 


eura  in  omnibus,  cum  roborutus  essci,  elevalum  est 
cor  ejus  in  interilum  suum,  et  neglexit  Dominum 
Deum  suum  ;  ingressnsque  lemplum  Doinini,  adolere 
voluit  incensum  super  ultare  thymiamalis ;  slatimque 
ingressus  esl  posl  eum  Azarius  saccrdos,  et  cum  eo 
s.cerdoles  Domint  oc.cjinta,  vm  fort.ssv.i.t ,  reslite- 
runt  regi.atque  dixerunt  :  Non  est  lui  ojjicii,  Ozia, 
ut  adoleas  incensum  Domino,  sed sacerdolum,ltoc  esl, 
filiorum  Aaron ,  qui  consecrali  sunl  ad  hujusmodi 
ministerium.  Egredere  desanctuario,  necontcmpseris : 
quia  non  repulabitur  tlbi  in  gloriam  hoc  a  Domino 
Deo.  Iratusque  esl  Ozias  ;  et  tencns  in  manu  thuri- 
bulum  ul  adolcret  incensum,  minubatur  saccrdvtibus  ; 
statimque  orla  esl  lepra  in  fronle  ejus  coram  sucerdo- 


omnc  ncgotiuin  et  qui.lquid  mundum  vel  immundusn 
est  judicelur.  Qiiam  sil  aulein  pcrniciosum  non  obe- 
dire  sacerdotibus,  miro  niodo  eliam  per  Moysen  di- 
ciliir  :  Observa,  inquit,  diligcnler  ne  incurras  playam 
lcprcr ;  sed  facies  qutvcunque  docuerinl  te  sacerdoics 
Levitici  yetieris,  juxta  id  uuod  pracepi  eis,  ct  imple 
sollicitc.  Nam  cuni  lepra  iniirmilas  eorporis  sit,  cur 
iion  poiius  inedicis  obedieudum  praecipit,  sed  sacer- 
dotibus!  nisiquia  bumiliter  audieudo  sacerdoies  de- 
(lm.it  quis  iinuiuiiilitiam  inenlis,  maxime  erroris  : 
ita  lamcn  si  sacerdos  ea  docuerit  <ju;v  Domiuus  prx- 
ccpit.  Hoc  est  enim  quod  dicil :  Faeies  qnacnnque 
docucrinl  te  snccrdotes,  juxta  id  quod  praxcpi  eis. 
Nain  »  si  sacerilos  aliud  docueril  quani  quoil  Domi- 


tibus   in   domo    Domini  super    allare    thijmiamatis.  C  nus  jussil,  quisquis  ei  auscullaverit,  leprosus  lepro- 

DALLZII  NOT.tf. 


a  Si  sttccrdos  aiiud  docuerit.  ltaque  si  sacerdotcs 
ha-'resim  doceant,  aut  quidpiam  eonlra  bonos  mores 
proponant,  fas  esl  populo  rcsistcre  et  pradicatio- 
ncm  eoiuni  spcrncre.  Licet  ergo  subjectis  cxcutere 
serinones  prseposilorum,  salteni  quoties  aliquiil  ju- 
benl  quod  nec  saciae  Scriplura;  congruat,  nec  tra- 
dilioni.  Elcgriiiter,  ut  solet,  hoc  argumeiilum  lraet.it 
D.  Erasmus  in  illud  e  capite  xxui  Evangelii  seeun- 
diiiii  Mattkeum,  Super  cathedram  Moysi,  elc.nbi 
sic  loquitur  :  «  Hiine  locum  quidam  eo  lorquent , 
quasi  parendum  sit  omnibus  qua;  pnccipiunt  epi- 
sropi,  aut  pra;positi,  etiam  iinpii,  o!>  muncris  aueto- 
rilatein;  euni  Christus  <le  iis  lo(|uatur  qui  reclc  do- 
ccrenl  legero  Mosaicain,  non  qui  suis  coiistitutiun- 
eulis  illaqtiearenl  bomines.  lta  ntine  ([uoque  fortas- 
sis  audiendus  sit  episcopus,  qui  recte  doeeat  Evan- 
gcliuin,  eliamsi  ipsc  parum  evangelicevivat.  Cx-lcrum 
quis  ferat  eos,  advcrsus  Chrisli  doeiriuam,  pro  suo 


exscqui,  ut  maneat  fraternx  concordiai  vinculum. 
Quod  si  quid  grave  atque  asperuiii  subjeclis  inipo- 
uant  pr.epositi,  lenenda  est  paticntia,  neqtie  statim 
adversus  eos  iVemendum  est:  qtiilius,  tametsi  di- 
scoli  sint,  obediendum  cst,  ne  diseidiuin  excilclur  , 
modo  ne  cogant  ad  inipielaleiii.  Audio  quosdam  di- 
eentes  nibil  profiei  patienlia,  uiri  ufgraviora  Uui- 
qtiain  ex  facili  loleranlibus  iiiiperenlur.  Verum  illud 
iuterdum  fateor.  Sed  malum  quod  lollere  non  pos- 
sis,  aiquo  animo  ferenduin  est.  Qua:>quam  non  re- 
quiro  servilempatientiam,  a  quaprocul  abesseopor- 
tet  cosqui  in  adoplionem  Dliorillli  Dci  ascripli  suut. 
Sed  ejusinodi  volo  essc  patientiani,  qme  Chrisii  se- 
ctatoribus  digua  sit;  hoc  est,  quae  non  sil  projecta  , 
neque  rtirsuni  contuinax,  sed  eonstans  et  generosa. 
Sie  fortassis  miligabuntui  fe  oces  praeposilorum 
aninii.  El  si  rtelera  remedia  desint,  licet  quandoque 
subjeclis  moncre  dominaoles,  si  quid  esl  alicujus 


eoiiiinodo  fixis  ar  rcfixis  legibus  meraiii  tyrannidem  J)  rnomenti,  aut  si  peccenl  in  publica  commoda.  Insi- 


exercenles  io  populuin,  suoijue  quaislu  ac  majestate 
melienles  nmnia?  Qui  conslituliunculis  ad  qutestum, 
ad  tyrannidem  excogitatis  irretiunt  populum,  non 
sedent  in  eatbedra  evaugelica,  sed  in  catbedra  Si- 
inonis  M:igi,  aut  Caipli.e.  »  Lnde  et  graviler  monel 
Goffridns  Vindocinensis  in  epistola  27  libri  nr  ad 
Ilildeberluni  Cenoiiianiiorum  episcopum  scrihens  , 
non  esse  obedientlum  pr.elalis,  si  quid  contra  Scri- 
pturam  aut  canones  jubeaut.  «  PrselalO  quidem  obe- 
diendiim  est,  inquit,  non  lameii  in  omnibus  quaj 
ipse  suggerit,  sed  in  his  tantiim  quie  Deus  pracipit. 
tvani  si  quid  contra  constituiionein  Dei  vel  Patrum 
pralali  pnecipiunt,  statim  auctoritateui  praecipiendi 
ainitlunt,  etiu  illa  reiiullateiiusesleisobedienduiii.  » 
Ea  uimirum  semper  fuit  Ecclesi*  meiis,  debere  po- 
puios  es^e  subjeetos  episcopis,   iinperiaquc  corum 


gnis  est  in  eam  rem  locus  Gregorii  Magni  iu  libro 
xxv  Moralium  in  Job,  eap.  21  :  <  Igilur  dum  salva 
fide  res  agitur,  virtutis  esl  meritum,  si  quiili|iiid 
prioris  cst,  toleratur.  Debet  tamen  humililersuggeri, 
si  fortasse  valcat  quod  displicei  emendari.  Sed  cu- 
rantbim  summopere  est,  ne  in  superhiam  iranseat 
justitiae  inordinata  defensio ;  ne  dum  reclilu.lo  in- 
caule  diligilur,  ipsa  magistra  rectiludiiiis  huinililas 
amittatur ;  ne  eum  sibi  proeesse  quisquc  despicial , 
quem  fortasse  contingil  ut  in  aliqua  aclione  repre- 
hcndat.  Coutra  hunc  tumorem  superbiiB, subditorum 
meiis  ad  custodiam  humiliUitis  edomatur,  si  in- 
lirmitas  propria  iiicessanler  attendilur.  »  Vide  eum- 
dcm  Gregorium  in  libro  u  de  Cura  Pastorali,'  ;ap. 
8-  Gregorium  sequitur  sanctus  Bernardus  aobas 
Claravallensis,  qui  sic  ad  Eugenium  lli  papam  seri- 


157 


1)E  PRIVTL.  ET  JMTE  SACERDOTlI 


»:s 


6uiii   eeqtiitur,   et  caecus  eaccum;    ct  conscqucnlcr  \  scrtpta  sunt  :  quomam  debet  in  spe  qut  arul  arure,  <t 


anibo  dc  caslris  expellentur,  ambuque  in  foveam 
cadenl.  Nun  ergo  aliud  doceat  sacerdos,  nisi  quod 
Dominus  prrjecipit,  ul  salubriter  audiatur.  Sic  ct 
Ezechieli  Dominus  loquilur  :  Audics  crgo  ex  ore  meo 
sermonem,  el  annuntiabis  eis  ex  me.  Audies,  iimttit, 
non  aliunde,  sed  ex  ore  meo,  el  annuntiabis  ex  me, 
non  ex  te  :  quia  qui  loquitur  mendacium,  de  suo  lo- 
quitur.  E  contrario  autem,  omne  datum  optimum,  et 
omnc  donum  perfeclum,  desursum  cst,  el  lux  verilu- 
lis  a  patre  lumimtm  est;  nec  est  ullum  bonum  aut 
verum,  nisi  ab  eo  qui  solus  vere  natura  cst  bonus. 

X.  SeJ  videamus  utrum  apostolicae  quoqtie  littene 
consonantcr  lcgi  de  bis  duceant.  Bealus  Paulus  apo- 
stolus  ad  Hebiacos  scribens  :  Obcdile,  ait,  pra-positis 


qui  triturat,  in  spe  fructus  percipicndi.  Si  nos  vobit 
spirilalia  seminavimus,  magnnm  cst  si  veslra  carnalia 
metamus.  El  post  pauca  :  Ncscith  quoniam  qui  in 
sncrario  operanlur,  qum  de  sucrario  sunt,  edunl ;  qui 
altario  descrviunt,  cum  allario  participantur  ?  Ita  el 
Dominus  ordinavil  his  qui  Evangelium  annuntiant, 
de  Evnngelio  vivere.  Itemque  ibi  :  Obsccro  autcm  vos, 
fratres,  nnslis  domum  Stephantr  el  Forlunuti,  quo- 
nitttn  sunl  primiliiv  Achaitv,  ct  in  ministerio  sanclo- 
rum  ordinaverunt  se  ipsos;  ul  el  vos  subdili  sitis  ejus- 
modi,  et  omni  cooperanti  et  laboranli.  Caudeo  autem 
in  prasentia  Stephnna;  et  Fortunati  el  Achaici,  quo- 
niam  id  quod  vobis  dcerat,  ipsi  suppleverunt.  Refecc- 
runt  ctenim  meum  spiritum   el  vestrum-  Cognoscne 


veslris,  ct  subjacele  eis.  Ipsi  enim  pervigilant ,  quasi  B  ergo  qui  ejusmodi  sunt.  Item  ad  Thcssalonicenses  : 


rationem  pro  animabus  veslris  rctldiluri;  ut  cnm  3.111- 
dio  hoc  faciant ,  et  non  gemenles.  Ad  Timotheum 
etiam  scribens  ait :  0"»  bene  prtesunt  presbijteri,  du- 
plici  honore  digni  hubeanlur,  maxime  qui  luboranl  in 
verbo  cl  doclrina.  Dicil  enim  Scriplura,  Non  infrena- 
bis  os  bovi  trituranti.  El  :  Dignus  est  operarius  mer- 
cede  snu.  <  Qua  in  rc,  ut  ail  bcatus  papa  Gregorius 
(Homil.  17  iii  Evang.),  considerandum  esl  quod  uni 
eorum  opcri  duoe  mercedes  debentur,  una  in  via, 
altera  in  patria ;  una  qux'  nos  iu  labore  sustentat, 
altera  qtire  nos  in  restirrectione  remunerat.  »  Item 
ad  Corinlhios,  intcr  mulla  ad  h;cc  pertinenlia,  dicit : 
Quis  pascit  greges,  et  de  lucte  gregis  non  manducal  ? 
Nunquid  sratndum  hominem  hmc  dico  ?  An  el  hx  ho?c 


Rogamus  autem  vos,  fratrct,  ut  novcritis  cos  qui  In- 
boranl  inter  vos,  cl  prwsunl  vobis  in  Domino,  el  mo- 
nenl  vos,  al  habcntis  illos  ubundan.ius  in  charitate 
propter  opus  illorum  :  pncem  habele  cum  eis. 

XI.  IIsc  pauca  Veteris  ac  Novi  Teslainenli  colle- 
gimus  testimonia,  in  quibns  qtiasi  in  speculo  con- 
tueri  valeamus  feeditatem  noslri  tcmporis,  omni 
lacrymarum  fonte  plorandam  ;  quando  increbuit 
consuetudo  impia,  ut  pene.  nullus  inveniatur  anbc- 
lans  et  quantulnmcunque  proficiens  ad  honores  et 
gloriam  lemporalem,  qui  non  *  doniesiicum  habeat 
sacerdotem,  non  cui  obediat,  sed  a  quo  incessanler 
exigat  licilam  simnl  atque  illicitam  obedienliam, 
non  solum  in  divinis  ofllciis,  verum  eliam  in  hnma- 


non  dicit?  Scriptum  est  enim  inlege  Motjsi .  Non  al-  ^1  nis;  ita  ut  pleriqne  invcnianltir,  qui  aut  ad  mensas 
ligabis  os  bovi  triiuranii.  Nunquid  de  bobus  cura  est  ministrent,  aut  b  saccata  vina  misceanl,  aut  cancs 
Deo?  Anpropier  nos  utique  dicii?  Nam  propter  nos      tiucant,  aut  caballos,  quibus  femin.-e  sedent,  regant, 

BALUZIl  NOLE. 


bcns  prudentia  tua  diecrc  voluerit,  ct  quid  supcr 
hujiiscomodi  verbo  intelligeretis,  fateor,  nos  ignora- 
nius.  Ntinquid  Gerardus  comes  illum  presbyterum 
consecravit?  Nunqnid  de  ipsius  esl  dioeccsi  ?  ubi  hoc 
legisli  ?  ubi  hocdidicisli?  Nisi  quia  presbyteri  non 
specialiter  ecclesi.c,  possessionis,aul  mariyrii  secun- 
diim  sacras  Scripturas  ordinantur,  sed  in  domibus 
laicorum  constiluuntur,  cum  siecularibus  conver- 
santur;  ut  jam  non  Dei,  nec  Ecclesi.T  cujuslibct,  sed 
illius  comitis,  etillius  ducis  esse  dicantur. »  Hujusec- 
modi  clericos,  qui  niancnt  in  famitiis  magnalum  , 
acephalos  vocatcanon  18  synodi  Ticinensis  stib  Lo- 
Domesiicum  sacerdotem.  Invaluerat  a:vo  Ago-  p,  tbario  et  Ludovico  Au^Tg.  celebratx  circa  annnm 
!i  mos  ille,  ut  viri  priiicipesdomesticos  haberent      850  :  «  Nulla  ralione  clcrici  aut  sacerdotes  habendi 


bit  in  libro  n  de  consideralione,  cap.  1.  t  Non  cst 
merc  humilitalis  dictare  tibisicvel  sic  fieri  quid- 
quam.  Suffieii  iiilimasse  oporlere aliquid fieri  undeet 
Ecclesia  consoleliir,  et  obstruatiir  os  loquenlitim 
iniqua.  >  Attamen  illud  in  primis  curare  debent  suli- 
jceli,  ne  ex  eo  quod  praiposilorum  vita  reprehensi- 
bilis  in  aliquo  videtur,  eos  propterca  contemnant. 
•  Subtilis  etenim  via  tenenda  est  rectitudinis  et  hu- 
mililatis,  ut  sic  rcprehcnsibilia  magistrorum  facta 
displiceanl,  quatenus  subditorum  mens  a  servanda 
magisterii  reverenlia  non  recedat ;  »  ut  sanctus 
Gregonus  admonet  in  eodem  libro  xxv,  csp.  22 


bardi  mos  ille,  ut  vin  pnncipes 
sacerdotes,  qui  eis  divina  oflicia  ac  mysteria  in  pos- 
sessionibus  et  agris  celebrarcnl :  idque  factum  an- 
tiquitus  indiilgenlia  episcoporum,  ut  patct  cx  canone 
21  concilii  Agatbensis.  Veruin  aevo  Agobardi  ea 
episcoporuni  indulgentia  verterat  in  necessitatem. 
Esstat  enim  lex  de  non  repellendis  clericis,  quos 
laici  obtnlerint  episcopis,  ut  presbyteri  liant,  libro  1 
Capitularium,  cap.  90,  et  lil».  v,  cap.  178.  Vide 
etiani  Hincmari  Capitula  data  presbyleris  anno  874, 
cap.  5.  Hinc  factum  ut,  quoniam  presbyteri  illi  ma- 
nebant  apud  magnates,  presbyteri  illorum  diceren- 
tur.  Quod  graviter  tulit  Nicolaus  I  papi,  ut  palct  ex 
ejus  epislola  ad  episcopum  qucmdam  Gallicanum  , 
quaJ  exstat  in  Chronico  Hugonis  abbatis  Flavinia- 
ccnsis.  1  lllud  autem,  inquit,  frater  charissime,  ri- 
diculosum  sonuit,  quod  apicum  tuorum  gerulum  110- 
bis  commendans,  bunc  prcsbyterum  esse  Gerardi 
illustris  comilis  perbibuisti.  Vcrum  quid  boc  scri- 
PkTnoi..  CIV. 


sunt  ,  qui  stib  nullius  episcopi  disciplina  et  provi- 
dentia  gubcrnantur.  Tales  enim  acephalos,  id  esl , 
sine  capile.  prisca  Ecclcsiaj  consueludo  nuncupavii. 
Docendi  sunt  igilur  sscculares  viri',  ut  si  in  domibu> 
suis  mvsleria  divina  jngiter  cxerceri  deheant,  quo.l 
valde  iaudabilc  est,  ab  hjs  tamen  tractentur  qui  ab 
episcopis  examinaii  fuerint,  et  ab  ordinatoribus  suis 
commendatitiis  litteriscomitalipiobantur,cum  ad  pe- 
regrina  forte  migrare  est.  »  Item  Urtanus  II,  in  c.i- 
none  9  concilii  Mclphitani.  <  Quia  novuin  hoc  tem- 
pure,  inquit,  clericorum  acephalorumgenuscmersit, 
qui  morantur  in  curiis,  et  viris  etfeminis  ad  sui  or- 
dinis  dedecus  subditi ,  cum  in  canonibus  cautum  sit 
ne  qnis  sine  ticentia  episcopi  clcriciis,  nec  cpiscopus 
sine  metropolitano  curiam  adeat;  pra-cipiendo  prx- 
cipimns,  et  prohibenles  prohibemus  ,  ne  qnis  re- 
lineat  lmjiismodi.  » 
i'  Saccata  vina.    Itrt    codex    regius,  itemque  Mar- 

B 


159 


S.  AGOBARDI  EPISCOPI  LUGDLNENSIS 


UO 


uul  °  agellos  providcanl.  Ei  quia  tales,  de  quibus  ha?c  A  1"***  dicens  :  H;ce  dicla  sunt  dc  dccem  tribubus 


dicimus,  bonos  sacerdoles  in  domibus  suis  habere 
non  possunt  (uam  quis  esset  bonus  clericus  qui  cum 
talibus  bominibiis  dehoneslari  nomen  ct  vitam  suam 
ferrct?),  non  curant  omnino  quales  clerici  illi  sint, 
quanta  ignorantia  cacci,  quanlis  criminibus  involuti; 
tanlum  ut  babcanl  presbylcros  proprios,  qiiorum 
occasione  dcserant  ecclesias,  k  seniores,  ct  oflicia 
publica.  Quod  aulem  non  habeant  eos  propter  reli- 
gionis  honorem,  apparct  ex  hoc  quod  non  habent  eos 
in  honore.  Undc  et  contnmcliosc  cos  nominantes, 
quando  volunt  illos  ordinari  presbyleros,  roganl  nos 
aut  jubent,  dicentes  :  Habeo  unum  clcricioncm , 
qucm  mihi  mitrivi  de  servis  meis  propriis,  aut c  be- 
ncficialibus,  sivc  d  pagcnsibus;   aut  oblinui  ah  illo 


Israel,  qu;c  pcr  Hicroboam  recesserunt  a  domo  Da- 
vid,  ct  c.iviiate  saiu  ta,  ac  templo  cl  altari,  sive  mini- 
stcrio  electorum  sacerdotum ;  et  propterea  debent 
de  h;eretieis  intclligi,  qni  rcccdunt  a  veri  domo  Da- 
vid,  id  est  Chrisli,  et  a  communionc  vei  doclrina 
sacerdolum  catholicoriim.  Nos  ab  Ecclesia  non  re- 
cedimus,  nec  spernimus  '  nutriccs  ecclcsias;  sed 
habemus  sacerdoles  quales  possumus.  Consiileret  qni 
hasc  dicit  quaniis  modis  receditur  a  domo  el  corpore 
David,  et  invcniet  procul  dubio  valde  congruere  iu 
liac  re  omnibus  improbandis  factis,  sicul  ct  doctorcs 
nostri  senserunt.  Quanquam  sunt  alise  divinx  aucto- 
ritatis  inulLe  sententi;c,  in  quibus  sinc  contradiclione 
temeratio  lantac  sanctitatis  arguitur.  Sictit  est  illud 


vcl  illo  homine,  sive  dc  illo  vel  illo  pago.  Volo  ut  B  Maiaehi;e  propheUc  (i,  8)  :  Si  offcratis  ccccum  ad 


ordincs  eum  mihi  presbyterum.  Cumquc  factum  fue- 
rit,  pulant  e.\  hoc  quod  c  niajoris  ordinis  sacerdo- 
tcs  non  cis  sint  nece>sarii,  et  deiclinquunt  frcquen- 
ter  pulilica  ollicia  ct  prcedicamenta  ;  impletumque 
est  ctiam  in  nobis  quod  ait  prophcta  :  Populus  tuus 
sicut  hi  qiti  contradicunt  sacerdoli.  Et  corrucs  hodie, 
el  corrnct  eliam  prophcta  tecum.  El  post  paululum  : 
Gloriam  corum  in  ignominian.  commutabo.  Peccata 
populi  mei  comedenl,  cl  ad  iniquitatem  eorum  suble- 
vabunl  animas  eorum.  Et  erit  sicut  poputus,  sic  sacer- 
dos,  et  visitabo  svver  eum  vias  ejus,  et  cogitationes 
ejus  reddam  ei.  Yel  illud  quod  Scriptura  alia  loqui- 
lur,  dicens  :  Posl  ha?c  verba  non  est  reversus  lliero- 
boam  de  via  sua  pessima  ;  sed  e  conlrario  fecil  de 


immolandum,  nonnc  malum  est?  ct  si  o/feratis  clau- 
dum  ct  langnidum,  nonnc  malum  cst?  Quae  scnlenlia 
potest  qnidem  ct  dc  hostiis  carnalibus  vel  spiritali- 
bus  specialitcr  accipi,  intelligilur  tamen  probabiliter 
cliam  de  offercnlibus.  Veriuu  quia  de  his,  qualcs 
esse  vcl  non  csse  debcant,  Patruni  dicta  sunt  plu- 
rima,  nobis  ncccsse  est  cum  omni  cordis  contrilione 
tractare,  qui  in  his  pessiniis  temporibus  ordinandi  et 
regendi  ecclesias  ministeriuin  sortiti  sumus ;  ut  si  ex 
tolo  caverc  non  possumus,  sallcm  quantulunicunquc 
nobis  ipsis  succurrerc  sludcaraus,  nc  peccatis  alienis 
coinmuoiccmiis,  quia  noslra  superabundant,  et  cum 
iniquitatcs  noslra;  siipcrgressa;  sint  capita  nostra, 
et  sicut  oiuis  grave  gravata?  sint  super  nos,  non  con- 


novissimis  populi  saccrdotes  excelsorum.  Quicunque  C  tcnuiainus  pie  moncntem  Apostolum  ac  dicentem 


volebat,  implebat    manum  suam,  cl  ficbal  sacerdos 
excelsorum.  Et  propler  hanc  causam  pcccarit  domus 
Ilicroboam,  ct  eversa  est  et  delela  de  superficie  terrm 
(111  lleg.  xiii,  35,  31). 
XI'..  Forsilan  in  his  duabus  senlentiis  resistat  ali- 


na-siani  s  ;  non  autcm  srtrrfltfl,  ul  malescripiumesl  in 
cditione  Massoni.  Saccata  vina,  id  est,  pcr  saccum 
colata  :  illud  Ibrtassis  quod  nos  hodic  dicinius  vinum 
hippocraticum ;  quod  gcnus  potionis  cst  magno  in 
usu  apud  eos  qui  vitani  in  voluptalibus  et  deliciis 
transigere  amant. 

a  Agctlos  provideant,  id  est,  agrorum  curam  susc i- 
piant,  el  cxaclores  liant  flscalium  rernin,  vel  redi- 
tuiim,  aut  vectigalium.  Ktud  Agobardo  displicebat, 
ct  displieuit  etiam   Palribus  synodi  Ticinensis  ha- 


Manus  cito  nemini  imposueris,  neque  communicaveris 
peccatis  alienis. 

XIII.  Nempc  ex  quo  fides  Christi  mundo  annuii- 
tiata  est  et  recepla,  non   fuerunl  rcctores  ccclesia- 
rum  lantis  pcriculis  ct  tam  gravibus  atquc  incvila- 
BALLZII  NOT^:. 

scoporum  ad  Ludovicum  regcm  Germaniae  eap.  12 : 
«  Constituite  comiles  et  ministros  reipublicse,  qui 
non  diligant  muncra,  qui  odiant  avaritiam,  qui  de- 
teslentur  superbiam,  qui  non  opprimant  ncquc  dc- 
bonestent  pagcnses.  >  Vide  Bignonium  in  notis  ad 
Marculfum  pag.  .ril8,  et  Siiniondum  in  notis  ad  Ca- 
pitula  Caroli  Calvi,  pag.  47. 

e  Majoris  ordinis  sacerdotes,  id  est,  preshyteri 
quos  nunc  vocamus  rectores  ecciesiarum  parochia- 
lium;  quos  vcro  Gicgorius  Magnus  vocat  presbyte- 


bilx  circa  annum  8fi0.  Sic  cnim  illi  loquuntur  in  ca-  D  ros  cardinalcs,  lib.  n,    epist.  9,  ut  a  cseteris  distin- 


none  19  :  «  Sed  et  ille  cxcessus  inhibendus  est.  quo 
quidam  s;cculares  viri  piesbyteros  aul  alios  clericos 
conductorcs,  vel  procuratores,  sive  exactores  fisca- 
lium  rcrum,  vcl  redituum,  aut  vccligalium,  consti- 
liiunt.  Si  quis  igilur  dcinccps  bujus  evorbilationis 
reus  inventus  fuerit,  utcrque  cxeommunicelur,  tam 
ipsc  qui  consliiuit,  quam  illc  qni  indigne  paruit.  > 
Alque  istud  ipsinn  graviler  deinceps  prohibitum  est 
in  synodis  posteriorum  s;cculorum.  Verura  mala  re- 
incdiis  pncvalucrunt. 

b  Seniores.  Ila  uterqne  codcx.  Massonus  lamen 
cdidit  sermoncs. 

c  Beneficialibns,  id  cst,  vassalis,  vel  feudatariis. 
Bcneficium  cniin  lum  dicebatur,  quod  fcudum  po- 
stea  dictum  esl;  nt  adnotaviiuus  ad  epistolara  119 
Lupi  Fc.rarieusis. 

"  Pagensibus  ,  id  cst,  cx  iis  qui  in  pago  niihi  ad 
rcgcmium  commisso  habitant.  Ex  admonilione  epi- 


guat,  iteinque  Walterius  cpiscopus  Aiireliancnsis  in 
capite  secundo  suoruni  Capilulorum.  Quo  etiam 
niodo  iiitclligendus  cst  locus  Lconis  papx-  dc  saccr- 
dotibus  cardinalibus,  relaliis  in  ljbrb  primo  Decreta- 
lium  tit.  24,  cap.  2.  Neque  enim  assenlior  Duarcno, 
qui  in  libro  i,  cap.  15  de  Sacris  EcclesiseMlnisteriis 
luinc  locum  inlcrpretatur  Je  presbyteris  qui  in  ma- 
jore  ecclesia,  qiiaiu  cath 'dralem  dicimus,  rem  divi- 
nam  simul  cum  episcopo  suo  faciunt,  cunonici  hodic 
vulgo  appellati. 

1  Nutrices  ecclesias  ,  id  est,  parochiales  apud 
quas  inserti  sunius  corpori  Chrisli,  et  in  quibus 
cducati  sumus.  E;edcm  dictae  siinl  matrices  in  con- 
cilio  Cabilloncnsi  quod  aimo  915  hahiluni  esl,  cnjus 
fragmentuin  cdidit  Scvcrliiis,  iieinque  apud  Ivoncm 
in  cpistola  173.  Iu  concilio  tamen  Carthagincbabilo 
aiiiin  ils.  can.  53,  matricis  ecclesiae  nomiue  iutclli- 
gilur  caihcdralis. 


DE  miVIL.  ET  JURE  SACERDOTII.  142 

Quia,   sicut  jam  diclum  csse  A  Ecce    ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus    usque  ad 


141 

bilibus  circumsepli 
memiiiimus,  miindus  in  annis  prioribus,  velut  in 
juvenlule  viguil.  Al  nunc  ipsa  sua  soneclulc  dcpri- 
iniiur,  el  quasi  ad  vicinam  mortem  molcsiiis  cre- 
scenlibus  urgetur.  Quod  nos  absque  ambiguo  de  Ec- 
clesia  diccrc  possumus,  quae  in  annis  prioribus  ad 
loleranliam  passionum  robusla,  in  perfcciione  veri- 
latis  erecta,  ad  oslensiouem  signorum  valida,  studio 
mirandx  continenlia;  el  abslinentix  accincta,  conlra 
rabiem  luporum  sollicita,  ad  rcsislendum  improbis 
libcra.  At  nunc  omnibus  infirmilalibus  mentis  •■  iia 
cst  languida,  ul  b  ad  dicendum  quidem  nec  tultim 
sit,  noc  possibile;  ad  cavendum  vero,  ncc  promptum, 
nec  l'acile.  Atquc  ulinam  vel  dolere  digne  possemus 
anuos  islos  famis  ct  stcrilitalis,  quos  per  somnium 


consummatinnem  strculi,  procul  dubio  d  erunl  scm- 
per  in  Ecclesia,  cum  quibus  ille  sit,  erunlque  forlis- 
simi  ac  robuslissimi  pugnatores  Dei,  advcrsum  qnos 
illc  qui  nunc  ligatus  cst  in  abysso,  solutus,  tolis  vi- 
ribus  permittelur  belligerare,  quos  divina  gratia 
idoneos  reddct  advcrsum  lam  immanem  bestiam  di 
micarc,  etviclores  do  ca  existere.  Adbortemur  ita- 
qne  nosmetipsos  per  singulos  dies,  non  deserenles 
collectionem  nostram.  Audianms  Dominum  pcr  pro- 
phetam  moncnlcin  :  Congregate  triticum  in  horreum 
meum,  el  sit  cibus  in  domo  mea.  Trilicum  ulique  illud 
evangeliciim,  dc  quo  dicilur  :  Quis  pulas  est  ftdciit 
dispensutor  et  prudens,  quem  constiluit  Dominus  su- 
pcr  familiam  suum,  ul  det  ittis  in  lempore  tritici  men- 


Pharao  vidit,  Joseph  vjr  sanctus  intcllexit  et  expo-  B  suram?  Deatus  enim  ille  servus,  quem,  eum  venerit 


suit.  Quippc  fluvius  sxculi  hujus,  de  quo  asccndere 
videbantur  septein  boves  pukhr;n  el  crassas  nimis,- 
quae  pasccbantur  in  locis  palustribus,  prxleritorum 
lomporum  significalionem  goril,  qu;c  habucre  docto- 
rcs  doclrina  sublimes,  sanctitate  fulgidos,  in  defcn- 
sione  veritalis  rigidos.  Nunc  autem  (quod  sine  gravi 
dolore  dici  non  potest)  cx  prxdicto  fluminc  jam 
emergunt  alise  boves  foedae  confeclxque  macic  :  de 
qua  re  si  juxta  gracilitatem  scrmonis  nostri  aliquid 
dicere  tentamus ,  ofliendimus  forsitan  ad  inviccm. 
Tamen  si  Deo  juvantc  c  in  unum  convencrimus, 
oporlet  nos  de  hoc  diligentcr  et  fidcliter  colloqui  : 
qnia  et  his  in  quibus  sanitas  deficit,  et  infirmilas 
roboratur,  moris  esl  inde  cogilare,  inde  inter- 
rogare ,  ut  ad  earum  rerum  pcrveniant  cognitio-  C 

UOill. 

XiV.  Quxramus  etiam  ne  forte  jam  propo  sit,  el 
timeamus  ue  nos  in  perditionem  involval  illud  quod 
terribilitor  per  prophetam  dicilur  :  ln  die  itlo,  dicit 
Vominus  erercituum,  aufcretur  paxillus  qui  fixus  fue- 
rat  in  toco  fideli,  et  [rangetu-r,  et  cttdet,  et  peribil  quod 
pepcnderal  in  eo,  quia  Dominus  locutas  esl.  Da  ut 
consoquenler  iinpleatur  quod  Veriias  dicit  :  Verum- 
tamen  fitius  hominis  veniens,  putas  invenict  fidcm  su- 
per  terram?  Tamen  quia  Vcrilas  ipsa  dicit  iteruin  : 


Dominus,  itivenerit  ita  [acientem.  At  si  hoc  sempcr 
necessarium  fuit,  quanlo  magis  nunc,  quaudo  jam 
propius  cst  lempiis  illud,  de  quo  Dominus  ait :  Kcce 
dics  venient,  ct  inittam  famem  in  terram,  non  famem 
panis,  neqne  silim  aquo?,  scd  audiendi  verbum  Dei,  et 
deficient  virgines  bonw.  Intcrim  tamen,  sicut  alins 
prophcta  loquitur  :  Quid  bonum  ejus,  aut  quid  pul- 
chrum  ejus,  nisi  frumentum  eleclorum  el  vinum  ger- 
minans  virgines  ?  In  quibus  verbis  magnopcre  necesse 
est  unicuiquo  nostrum  subiie  contra  scnictipsum  ju- 
dicii  districtionem,  el  exigere  a  sometipso  vcrilatis 
confessionem,  utrum  sollicitior  sit  ad  congrcgandum 
viuum  iu  quo  est  luxuria,  an  vinum  germinans  vir- 
gines. 

XV.  Ilncc  brevissime  de  nobis  dicla  sint,  quae  pcr- 
linent  ad  olficium  et  minisleiium  noslrum.  Doin 
dicamus  fidclibus  laicis,  qua  fide  ct  spe  vencrari 
Studeant  sacramcnta  divina  in  omnibus  communilcr 
sacerdolibus ;  sive  sinl  diligentcs  sive  negligcntcs, 
sive  sinl  providi  sive  lerpenles.  Sacramenta  clenini 
divina,  baptisma  scilicot,  ct  confcclio  corporis  ac 
sanguinis  Domiui,  caHeraqite  in  quibus  salus  el  vi- 
ta  fulclium  consislit,  tam  magna  et  sancta  sunt,  ut 
necbonoriiiii  mcritis  meliorari,  nec  «  malorum  pcr- 
versilatc  possint  dclerioi  ai  i ;  cum  ad  invocationcm 


BALUZU  NOT^E. 
•  Ita  est  Languida.  Loquitur  de  Ecclesia.  Salvia-  cossibus  viscorum  virus  inc!nsum  dum  servat  exag- 
nus  in  principio  libri  primi  ad  Eccles'am  catboli-  gerat.  Apeiicndum  viilniisesl  el  secandum  et  putra- 
cam  :  <  Miilliplicalis  enim  fidei  populis,  lidesimnii-  minibus  amputaiis  mcdela  fortiorc  curandum.  Voci- 
nuta  esl ;  el  crescenlibus  filiis  suis ,  matcr  xgrotat ;  u  fcreturel  clamet  licet,  el  coni|iicratura;ger  impations 
factaque  es,  Ecclcsia,  profeclu  tn;c  fecundilatis  in-      per  dolorem,  graiias  aget  poslmodum  cum  senserit 


finnior,  alqnc  accessu  rclabcns,  el  quasi  viribus 
minus  valida.  > 

b  Ad  dicendum  nec  lutum.  Ea  ergo  init  Agobar- 
dici  siivuli  infelicilas,  ut  sacordotibus  non  licerct 
cloqui  quod  vellenl,  sed  palpanda  essent  vilia  sub- 
jectorum  :  quod  cst  ullimum  calamitatis.  I'ra;clare 
ilaque  inagnus  illc  vir,  sanctus  Cyprianus  Carlhagi- 
niousis  episcopus  in  libro  de  Lapsis  :  «  Qui  peccan- 
tom  blandimontis  adulanlibus  palpal,  inquit,  pec- 
c.indi  fomilem  siibminislrat;  nec  coiupriniit  dclica 
illo,  sed  nutrit.  At  qui  consiliis  fortioribus  rcdar- 
guit  simul  atque  instruit  fratrcm,  proniovct  ad  salu- 
tem.  Quos  diligo .  inquil  Dominiis,  redarguo  et  ca- 
sligo.  Sic  oportcl  et  Dci  sacordotem  non  obsequiis 
decipicniibus  fallerc,  sed  rcmediis  saliitaribus  pro- 
videro.  Imperitus  est  modiciis,  qni  tunientos  vulno- 
rum  sinus  inanu  parconto  conirectat,  et  in  allis  ro 


sanitalem.  Einersit  enim,  fialrosdilectissimi,  novum 
genus  cladis;  ct  quasi  parum  persccutionis  procell.i 
saevicrit,  accessit  ad  ciimiilum  sub  misericordioc  li- 
tulo  malum  fallens,  et  blanda  pernicies.  i 

«  In  unum  convcncrimus.  Admonet  Bernardum 
episcopum  Viennensem,  adco  gravcm  esse  hanc  cau- 
sam  ,  ut  in  synodo  plurium  provinciarum  meritn 
traclanda  sit :  quod  si  occasio  ingruat,  non  prxtcr- 
mittendam  esse. 

J  Erunt  semper  in  Ecclesia.  Videtur  coercere  pro- 
n  issionem  Christi,  qui  pronuniiavil  fulurum  se  no- 
bisciimomnibiisdiebusiisqiieadcnnsummationomsa; 
culi,  ad  eos  qui  vore  Chrisliani  sunt,  hoc  ost,  sancti. 
Vcrum  non  ncgat  quin  istud  rcfcratur  ad  Eccle^iam 
universalcm,  quam  Cbrislus  non  reliquit,  sed  sem- 
pcr  gubcrnat. 

e  Malorum  pcrversitate.  Existimat  igitur  Agohar- 


1^5  S.  AGOBARDl  EPISCOPI  LUGDCNENSIS  tll 

•  summi  sacerdolis,  uon  humana  virlute,  sed  sancti  A  ca-lesie  miuit,  et  ipsa  in  cloacas  descendit?  Timea 

inus  lisec,  fratres.  Convcniat  actionem  nostram  ipsum 


Spiritus  perficianlur  ineffabiliter  majestate.  Nullo 
rmnJo  igitur,  sicut  beatus  Augustinus  docet,  «  sa- 
cramentum  Christi  in  bonis  ministris  approbamlum 
est,  in  malis  respuendum,  quasi  aut  hujus  aut  bujus 
sit,  cum  in  utroquc  idem  sit,  ct  non  nisi  Dci  sit.  Et 
quamvis  in  pessimis  bonum  sit,  etsi  hominiim  qui 
hocaguntalius  est  alio  detcrior,  non  ideo  illud  quod 
agunt  deterius  cst  in  illo  quam  in  isto  :  quia  ncc  in 
duobus  catholicis  malis,  si  unus  sit  alio  deterior,  de- 
leriorem  baplismum  geril :  nec  si  unus  corum  sit 
boniis,  alius  malus,  in  malo  malus  cst  baptismus,  ct 
in  buno  bonus,  sed  in  utroque  bonus  :  sicut  Itinun 
solis,  vcl  eti.im  luccrnx,  non  utiqiie  delerius  est  in 
oculis  delerioribtis,  quam  in  nielioribus;  sed  idem 


minislerium  nostrum.  De  pcccatorum  nostrorum  co- 
tidie  relaxatione  cogitemus;  ne  nostra  vila  peccaio 
obligata  rcmancat,  per  quam  omnipolens  Dcus  quo- 
tidic  alios  solvit.  i 

XVII.  Consonanter  quoque  etbeatus  •>  pnpa  Anas- 
tasius  de  bis  docet  (Dccret.,  c-  7,  8),  dieens  : 
Nam  et  baptisaium  quod  procul  fit  ab  Ecclesia,  sivc 
ab  adultero  vcl  a  fure  fuerit  tlaltim,  ad  percipienlem 
munus  pervenit  illtbatum,  quia  vo.v  illa  qua;  sonuit 
pcr  columbam,  oiiincm  maculam  humanx  polltitio- 
nis  cxcluJit  ,  qua  dcclaratur  ac  dicitur  :  Ilic  est 
qui  baplisal  in  Spiritu  sanclo.  Nempe  et  Judas,  cuni 
fueiil  sacrilegus  aique  fur,  quidquid  egit  inlcr  apo- 


in  utrisque,  quamvis  eos  diverse  pro  illorum  diver-  B  stolospro  dignilatecominissa,bcnelicia  per  indignum 


sitale  vel  laHilicel  vcl  excrucict.  i 

XVI.  Simililer  auiera  et  beatus  papa  Gregorius 
de  non  contemnendis  divinis  sacramentis  in  quali- 
buscunque  ministris  Dei  sub  quodam  congruo  exem- 
plo  admonet,  dicens  :  «  Sa-pe,  fralres  mei,  solel 
evenire  quod  dico,  ut  persona  potcns  famulum  ha- 
bcat  dcspcctum;  cuinque  per  eum  suis  forte  vcl 
extrancis  responsum  alitpjod  mandat,  non  despicitur 
persona  loquenlis  servi,  quia  servatur  in  corde  re- 
verenlia  mitlentis  domini ,  uec  pcnsant  qui  audiunl, 
per  quem;sed  qtiid,  vel  a  quo  audiant.  Ita  ergo, 
fratrcs,  ila  vos  agite.  Etsi  forsitan  nos  digne  despi- 
cilis,  in  mcnie  tamen  vestra  vocantis  Domini  reve- 
rentiam  servate.  »  Idem  ctiam  Pater  de  eisdem  rebus 
in  quadam  episeoporum  exhortatione  sic  loquitisr 
(llomit.  17  in  F.vung.)  :  «  El  per  nos  quidem  fidelcs 
ad  sanctum  baptisma  venitnil,  nostris  precilms  bc- 
nedicuntur,  per  imposilionem  manuuin  nostrarum  a 
Deo  Spiritum  sanclum  pcrcipiunt,  atquc  ipsi  ad 
regnuni  ccelesle  pertingunt.  Et  ecce  nos  per  ncgli- 
gentiam  nostram  deorsum  tcndimus,  IngreiJitintur 
elccti  saccrtlotum  manibus  expiati  ccelestem  pa- 
tiiam,  et  sacerdotcs  ipsi  per  vilam  reprobam  ad  in- 
lcrni  supplicia  fcstinant.  Cui  crgo  rci,  cui  similes 
dixerim  sacerdotes  malos,  nisi  aqua;  baplismatis, 
qua;  pcccata  baplizatorum  diluens,  il!os  ad  regnum 


daia,  nulla  ex'  hoc  deirimenta  senserunt.  Quidqui  I 
ergo  ad  honiinum  proveclum  quilibelin  Ecclesia  mi- 
nislcr  pro  oflicio  suo  videlur  operari,  hoc  totum 
coniineii  iinplendum  divinitatis  effcctu,  ita  ille  per 
quem  Chrislus  loquitur,  Paulus  affirmat  .  Ego  ptun- 
tavi,  Apotlo  riguvit,  sed  Deus  incrementum  dedit. 
Itaque  ncque  qui  plantat  cst  atiquid,  neque  qui  rigat, 
scd  qui  incremenlum  dat  Dcus  A  Deo  autcm  non 
quasritur  qe.is  vel  qualis  praedicet,  sed  quem  pr.cdi- 
cet,  ut  invidos  cti:tm  benc  Christum  praxiirare  con- 
lirmet.  Mali  itaquc  bona  ministrando,  sibi  tantuni- 
modo  noccnt,  i:cc  Ecclesise  mysleria  commaculant. 
Acpcr  boc  nullatcnus  debeut  meluere  qui  vcl  in  con- 
secrationibus  vcl  in  baptismate  mysleria  tradita 
suseipiunl,  ne  irrita  beneficia  divina  videanlur  : 
quia  virtutem  suam  oblincntibus  mysleriis,  in  hoc 
aliis  rca  sibi  persona  non  noeet.  » 

XYIU.  Hxc  igitttr  sensa  Patrum  et  dcfinitiones 
posuimus,  ut  noverint  lideles  poptili,  niliil  se  lasdi 
criminibus  sacerdoium  in  acccplionc  sacranicnto- 
rum  ;  si  tamen  juxta  rcgulam  a  Domino  posilam,  vel 
secundtim  Iraditioncm  ccclesiasticani,  celebrcntur. 
Ca:teruin  summopcre  necesse  cst  prxcaveri,  ut  in 
ordinandis  c  offerendisve  minisiris  non  communi- 
cenius.  ut  supra  dicluiu  est,  peccalis  alienis,  J  cri- 
minosos  videlicel  ad  sacerdotium  promoveudo,  aut, 


haluzii  nota:. 

dus,  sacrificio  eliam  saccrdolis  impii  confici  sacra-  qus:  a  ministris  Christi  impenditur,  non  per  eunri 
menla.  Alia  Cypriano  mens  1'uit  :  qui  in  epislola  G8  n  qui  videtur,  sed  qui  non  videlur,  sacerdotem  inftm- 
(tii  illic  adnoUt  Erasmus)  omnino  sentiie  videlur  "  diltir.  Neque  enim  qui  rigat  est  aliquid,  neque  qui 


sacrilicio  sacerdoiis  impii  nihil  cffici,  imo  magis 
inquinari  populum.  Oplatus  tamen  in  libro  ,vi 
aperte  scribil  posse  aliquid  sanctificari,  eliamsi  pec- 
catoris  opera  liat  tlivint  nominis  invocatio.  «  Ergo 
jam  liquido  apparet,  inquit,  ex  invocalionc  noininis 
Dei  posse  aliqui  1  sanclilicari,  eliamsi  peccator  in- 
vocet  Deum.  •  IJipsum  in  causa  Acacii  sensit  Ana- 
stasius  papa  in  epistola  ad  Anasiasium  Aug.  cap.  7 
et  8,  referturquc ab  Agobardo  inlra  in  ca  ite  17  hu- 
jus  libri.  AUjue  ea  aucloritate  utitur  Ilincmarus 
Hhemensis  in  epistola  2(i  qtKudata  esl  ad  Nicolaum 
papam.  Intle  eliain  sumpsisse  videtur  Liiitpramlus 
Ticinensis  lib.  i,  cap.  8  :  «  Quoniam  ctii,  inqtiit, 
qtii  a  Juda  Domini  nostri  JesuChrisli  proditore  ante 
proJitionem  salulem  seu  benediclionem  apostolicam 
perceperant,  ca  post  proditionem  propriique  corpo 
ris  suspensionem  iiiinime  sunt  privali,  nisi  quos  im- 
proba  forte  defujd  "uut  ll.igitia.  Benedictio  siquidem 


plantat,  sed  qui  incremenium  dat  Dens  >  Saiie 
tempore  Alexandri  III  Ecclesia  credebat  Dominieum 
corpus  aeque  confici  a  nialo  sacerdole;  eta  bono;  tit 
patet  ex  sententia  advcrsus  Bonos  homines  lata  a 
Gaticelino  Lotlovensi  episcopo  nomine  tolius  syuodi , 
quae  ex^lat  apud  Rogcrium  de  Iloveden  in  parte  po- 
sleriori  A  uialitim. 

»  Summi  sacerdotis  ,  id  est,  Cbristi. 

t>  Papa  Anastasius,  in  Decrctis  cap.  7  el  8.  N.mi 
verba  Anastasii  decurtavil  Agobardus. 

c  Offerendisve.  Islud  addiliim  est  ex  codice  M.tr- 
nxsii. 

«I  Criminosos  proveliendo.  Yetilum  illtid.  Eutn  eniin 
qui  ad  sacerdolium  proniovctiir,  integra  fania  isse 
oporlet,  juxta  prxceptum  Apostoli.  Quo  faciuiii  est 
ut  vetus  Ecclesia  procul  a  clericorum  collegio  arcuc- 
rit  eos  qui  flagitiis  commactilati  crant;  ut  patel  cx 
Decretis  papa3  Gelasii  cap.  18.  Atque  id  graviter  do- 


U5 


DE  PRIVIL.  ET  JLRE  SACERDOTH 


146 


quod  adliuc  multo  detcrius  cst,  «  ignoranlia  coccos,  A  sollicitc   est    qualuor   eorum  esse   genera;    unuui 


qui  vel  secunduin  tenorem  eeclesiasticum  ncsciant 
peragcre  i;;sa  mysteria,  quod  omuino  est  impro- 
bandum  et  nullo  inoJo  admittendum,  vel  cxcis  du- 
catum  pra»beant  ad  foveam  ;elerna;  damnalionis. 
Quod  et  Dominus  terribililcr  se  reprobare  demon- 
slrat,  dicens  per  prophetam  :  Quia  tu  scientiam  re- 
puitsti,  rcpellam  le  el  egn,  ne  sncerdotio  funguris  milii. 
Et  iterum  :  Sacerdotes  conlempserunt  lcgem  mcum ,  et 
polluerunt  sanc.uaria  mca :  inter  sanctum  et  profanum 
non  habuerunt  distantiam,  el  intcr  pollulum  el  mun- 
dum  non  inlellexerunt.  Cum  c  contrario  sccundum 
praeepla  apostoliea  debcamus  essc  parali  seinper  ad 
salisfactionem  omni  posccnti  nos  ralionem  de  ea 
qua;  in  nobis  est  spe,  et  oportcat  pradicatorem  esse 


amandum,  alterum  toleraudum,  tertium  rontemneu- 
diim,  quartum  analbematizandum.  Amandum  ita- 
que  genus  rectorum  csl  bcne  viventium,  et  bene 
docenlium.  Tolerandum  autem  bene  quidem  docen- 
lium,  sad  rcprchensibiliter  vivenliiim;  aut  bene  vi- 
ventiuin,  et  propter  simplicitatcm  sensus  docere 
alios  non  valenlium.  Hujus  gcncris  priores  audien- 
di  sunt,  non  imilandi,  sicut  Dominus  de  lalibus 
loquens,  ait  :  Qucc  dicunt  facite ,  qucc  aulem  fa- 
ciunt,  facerc  nolite.  Sequentes,  si  eorum  vita  pie- 
tati  subdita  est,  pielalisque  doctoribus  adhxrens, 
ten.lunt  i>rocul  dtibio  ad  finem  pr.Tcepli,  quod  est 
charitas  de  cordc  puro,  et  conscientia  bona,  ei  fi- 
de  non  ficia.  Potest   quidem  et  eorum  vita  aliqui- 


amplectentem  eum,  qui  secundum  doclrinam  est  B  i,us  esse  doctrina.  Altamen  lales  inter  perfectos 
fidelem  sermonem,  ul  potens  sit  exhortari  in  doc- 
trina  sana,  et  eos  qui  conlradieunt  arguere.  Quan- 
quara  enim  sacerdos  el  vita  cl  doctrina  irreprehen- 
sibilis  esse  dcbeat,  quo  rite  et  audialur  ct  imitelur; 
tanien  si  unum  horuin  defuerit,  tolerabilius  est  illi 
obedirc  qui  bcne  docet  et  reprehensibiliter  vivit, 
quam  illi  qui  et  nequitcr  vivit,  et  quid  doceat  ne- 
scit.  Illi  namque  erant  similes  de  quihus  Dominus 
jubebat,  diceus  :  Qnce  dicunt  facile  ;  qua:  aulem  fa- 
ciunl,  [acere  nulitc.  Scilicet  quia  ha;c  observantes, 
sine  sui  periculo  tales  polerant  susiincre  rectores. 
De  isto  autein,  cum  sil  tntus  iuutiliset  tolus  noxius. 
ct  sine  periculo  nec  audiri  possit  nec  imitari,  recte 
quibusdam  dictum  inlelligitur  in  Evangelio  :  Si 


pr;e;iicatores  deputari  non  possunt,  quia  non  ha- 
benl  unde  proferant  nova  et  vetera.  Et  sicut  Pa 
trcs  dixerunt:  <  Latralu  canum,  et  baculo  pasloris, 
luporum  rabies  dclerrcnda  est.  »  Contemnendum 
vcro,  sicut  supra  dixinius,  genus  est  reprehensibi- 
litcr  vivenlium,  ctquid  doceant  ignorantium.  Postre- 
inum,  quod  et  anathematizandum  diximus,  b  quali- 
lercunque  vivenlium,  id  est,  vei  bene  vel  male,  scd 
tamen  male  doccntium.  Sunt  enim  haeretici,  ctiamsi 
bene  vivant. 

XX.  Deprehensi  igitur  iuter  tanlas  ac  tales  an- 
gustias,  de  qnibus  viribus  nostris  evadcre  non  pos- 
sumus,  summopere  necessarium  esl,  ut  ei  qui  om- 
nia  facere  poicns  cst   supra  quam  petimus  aut  iu- 


nculus  tuus  nequam  fueril,   tolum  corptts  tttum  tene-  C  lelligimus,  ex  toto  corde  supplicemus,  qualcnus  per 


brosum  erit.  Rursumqne  in  Proverbiis  .  Non  decenl 
stultum  deiicitv,  ncc  servum  dominari  principibus 
llenique  ibi  :  Labia  justi  erudiunl  plurimos.  Qui  au- 
le,n  indocti  sunt,  in  cordis  cgcslate  morienlttr.  Et 
iterum  :  Sicutqui  miltit  lopidem  in  acervum  Metcu- 
rii,  sic  qui  tribuit  insipienli  Itonorem.  Licet  bxc  sen- 
tentia  praecipue  illos  langat,  qui  lales  ordinare  pra> 
suniiint. 

XIX.  Et  quoniam  nobis  nunc  de  dignitalc  sacer- 
dotii  sermo  est,  sed  et  sacerdotum,  si  lamen  concor- 
dcnt  moribus  niinistcrio  ;  in  fine  opusculi  sciendum 


abundantiam  misericordia;  suae  lenens  manum  dex- 
teram  nostram,  in  voluntatem  suara  dirigal  nos, 
et  cum  gloria  assumat  nos  ;  ipse  regat  regentes, 
ipse  dirigal  dirigentes,  ut  possimus  pascere  c  gre- 
gem  ejus  cum  disciplina,  et  non  in  vasis  pastoris 
impcriti ;  ipse  prxslel  virtulem  et  fortiludinera 
populo,  ct  exhibeat  ipse  sibi  mundum  el  candidum 
gregem,  alque  in  omnibus  immaculatum  ac  supcr- 
nis  ovibus  dignuni,  ubi  est  habilatio  laetanliiiin  in 
splendoribus  sanctorum,  d  in  lemplo  ejtis  omnes  di- 
camus  gloriam,  grex   simul  et  pastores,  in  Chrislo 


BALUZII  NOTjE. 
let  Alcuinns  in  Confessionc  lidei  lib.  m,  cap.  30,      stolic.-e  scdis  vetus  forma  non  recipit,  quia  ncc  litte- 
quod  velusta  haec  lex  iu  desuetudincm  jain  tum  ve-  T.  ris  earens  sacris  esse  potest  aplus  officiis,  et  vitio- 
nisset.  <  0  infclicia  tempora  noslra,  inquit,  qua:  nec      sum     nihil    Dco    prorsus   olferre  legalia   prsecepta 


Deum  liment,  nec  viin  sacrorum  canonum  reveren- 
iur!  Nulliis  modo  s.icrilegus  vel  rriminosus,  ne  ad 
sacri  ordinis  ollicium  accedat,  inhibelur.   > 

a  Iqnoranlia  cwcos.  Ail  Agobardus  multo  dcterius 
esse,  si  ii  qui  indocti  sunt ,  ad  sacerdolitnn  pro- 
vchanlur,  quam  si  criminosi.  Sane  inter  viiliites 
C|iisco|>o  neccss;irias  Patilus  enumerat  doctrinam; 
ul  polens  sit,  inqiiit,  eiltorlari  ni  doclrina  sana,  et 
eos  qtti  contradicunt  arguere.  ltaque  vcteres  eum 
oninino  arcebant  a  sacerdolio  qui  iloctus  non  erat. 
Ililarus  iianiquc  papa  sic  edixil  in  syno.Io  Romana 
amii  lli.S  :  <  Inscii  quoquc  littcranim,  nec  non  cl  ali- 
<|iia  meuibrorum  dainna  perpessi,  el  hi  qui  ex  poeni- 
lentibus  sunl,  ad  sacros  ordincs  aspirare  non  au- 
«leant.  >  lleui  Gelasius  in  Decrelis,  cap.  10  :  <  llli- 
leralos  quoquc,  et  noimulla  parte  corporis  iinmiiiti- 
los,  sine  ullo  respectu  ad  ecclesiaslicum  didicimus 
venirc  scrvilium  :  qno.l  simul  anliuua  tradilio  ct  apo- 


saiixerunl.  Itaque  de  c;etero  modis  omnibus  haec  \i- 
tentur.  nec  quisquani  talis  suscipiatur  in  clerum.  • 
Vide  noias  ad  epistolam  71)  Lupi  Ferrariensis. 

b  QuaHlercutiqne  vitentium.  Analbcmatizandos  ait 
illos  sacerdoics,  quorinu  vita  tamelsi  aliquo  mndo 
sil  irreprchcnsibilis,  male  lamen  docent.  Alque  hu- 
jusmodi  exemplum  vidimus  supra  in  libro  adversus 
Fclicem  episcopurn  Urgeltenscm. 

c  Gregcni  ejus ,  id  est,  Christi.  Oiianquam  enim 
interdum  fideles  uniuseujusque  dioeceseos  dicantur 
grex  episcopi  illius  qui  «'icecesim  regit,  id  lit  per 
translalionem.  Nam  proprie  grex  non  est  episcopi, 
sed  Christi.  IJnde  et  Chrislianos  oves  et  agnos  suos 
ipsc  nunciipat  in  Evangelio,  dum  eos  commendat 
Petro  et  caaeris  apostolis  ,  id  est ,  episcopis. 

d  In  templo  ejtis  H.ec  oinnia,  usque  ad  voceui 
4mt?;i,dcstintin  editione  Massoni.  Ettamenexstanlin 
codicequo  Massonusuiebatur,ilemauein  Marn*siano. 


1*7  S.  AGOUAHDI  LPISCOPI  LUGDUNLNSIS  148 

Jcsu  Domino  nostro,  cui  csl  honor  et  virtus  in  sxeula  A  lissimc  et  dileclissiinc  in  Chrislo  semper  henc  va- 
saeculorum.  Amen.  Opto  te,  Pater  et  fratcr  reveren-      lere,  cl  nostri  mcminissc. 


ITEM  LIBER 


CONTRA   INSULSAM   VULGl  OPINIONEM 

DE  GUANDINE  ET   TONITRUIS. 


I.  •  In  his  regionibus  pene  omnes  homines,  no- 
hiles  el  ignobiles,  urbani  et  ruslici,  scncs  et  ju- 
vencs,  putant  grandines  et  lonitrua  homimim  libitu 
posse  fieri.  Dicunt  cnim,  mo\  ut  audierint  toni- 
irua,  et  viderint  fulgura,  Aura  levatitia  est.  In-  R 
lerrogati  vcro  quid  sil  aura  levatitia,  alii  cum  ve- 
rccundia,  parum  rcmordenle  conscientia,  alii  aulem 
conlidcnter,  ut  imperitorum  moris  esse  solet,  con- 
lirmant  incanlationibus  hominum ,  qui  dicuntur 
h  Tempestarii,  esse  levatam,  et  ideo  dici  levati- 
liam  auram.  Quod  utrum  vemm  sit,  ut  vulgo  cre- 
ditur,  ex  auctoritale  divinarum  Seripturaruni  pro- 
belur  neccssc  est.  Sin  autem  falsum  est,  ut  absque 
ambiguo  crcdimus,  summopere  exaggerandum  est 
quanii  mendacii  rcus  sit  qui  opus  diviniim  hoinini 
Iribuit.  Nam  per  hoc  inter  duo  morlifcra  raaxima- 
quc  mendacia  cooslringitur,  dum  lestificatur  homi- 
ncm  facere  possc  quod  solius  Dci  cst  possc,  et  Dcum 
non  facere  quae  facit.  Si  vero  in  mcndaciis  minorum 


Domimmi  rcsuscitatum  a  Patre  prscdicanl,  falsi 
tcsles  Dei  invcnirenlur,  si  mortui  non  resurge- 
rcnt ;  sic  etiam  iste  qui  admiiabile  el  valde  ler- 
ribile  opus  Dei  Dcoauferlulhomini  tribuat,  falsuscst 
sinc  dubio  testis  Dci. 

II.  Plerosque  autem  vidimus  et  audivimus  tanta 
dementia  obrutos,  tanta  slultltia  alienatos,  ut  cre- 
dant  ct  dicant  quamdam  esse  regionem,  qua;  dica- 
lur  Magonia,  ex  qua  naves  veniant  in  nubibus,  in 
quibus  fruges,  quae  grandinibus  decidiinl,  el  tempe- 
statibus  pcreunt,  vebanlur  in  eamdera  regionem, 
ipsis  videlicct  naulis  aereis  dantibus  pretia  Tempe- 
stariis,  ct  accipientibus  frumcnla  vel  c.isieras  fruges. 
Ex  his  item  tam  profunda  stultitia  cxcxcalis,  ut  hxc 
posse  fieri  crcdant,  vidimus  plures  in  quodam  con- 
veutu  hominum  exhibere  vinctos  quatuor  homines, 
tres  viros,  et  unam  feminam,  quasi  qui  de  ip^is  na- 
vibus  cecideriul :  quos  scilicet  per  aliquot  dies  in 
vinculis  deientos,  tandem  collecto  conventu  homi- 


rerum  veraciter   est  lcnendum  quod  scriplum  cst  :  q  num  exhibuerunt,  ut  dixi,  in  noslra  prxsentia,  lan- 


Sermo  obtcurut  in  vacuum  non  ibil ;  os  atitem  quod 
menlitur,  occidit  animam  (Sap.  i,  II).  Et  ilerttin: 
Perdet  omnet  qui  loquuntur  mendacium.  Et  :  Teslis 
mendax  peribit.  Vel  :  Teslis  falsus  non  crit  impu- 
nitus.  Vel  eliam  illud  quod  in  Apocalypsi  Joannis 
Apostoli  legilur  :  Beati  qui  lavant  ttolas  suas,  ut  sit 
poleslat  eorum  in  ligno  vitw,  et  porlis  inlrent  in  ci- 
vitatem.  Foris  aulem  canes,  et  venefici,  et  impudici, 
et  liomicidte,  et  idotis  servienles,  et  omnis  qui  amat  et 
facil  mendacium.  Quanlo  magis  in  tam  gravi  men- 
dacio,  ut  istud  ostendi  polest,  de  quo  nunc  ioquen- 
dum  suscepimus,  quod  non  minus  aliquorum  bxre- 
licorum  mendaciis  invenitur.  Beatus  Paulus  aposlo- 
lus    dlcil    :    Invenimur   aulem  et   falsi  tcstcs  Dei, 


quam  lapidandos.  Sed  tamen  vincente  verilate,  post 
mullam  raliocinationem,  ipsi  qui  eos  exhibuerant, 
secundum  prophelicum  illud  confusi  sunt,  sicut  con- 
funditur  fur  quando  deprehendilur. 

III.  Verum  quia  hic  error,  qui  lam  generaliler  in 
bac  regione  pcne  oranium  mentes  possidet,  ab  omni- 
bus  ratione  pneditis  dijudicandus  est,  proferamus 
lestimonia  Scripturarum,  per  qua?  dijudicari  possit : 
quibus  inspectis,  non  nos  ipsi,  sed  ipsa  verilas  ex- 
pugnct  stultissimum  errorem,  et  omnes  qui  cum  ve- 
ritate  sentiunt,  arguant  vasa  erroris,  dicenles  cum 
Apostolo  :  Omne  mendacium  ex  veritale  non  est.  Quod 
autem  ex  veritatc  non  est,  ex  Deo  utique  non  est  ; 
et  quod  ex  Deo  non  est,  verba  ejus  non  audit ;  sicul 


quoniam  lestimonium  diximus  advertum  Dcum,  quod  D  ipsa  per  se  Ycritas  dicit :  Qui  est  ex  Deo,  verba  Dei 
suscitaverit  Christum,  qucm  nnn  suscitavit,  si  inorlui  audit.  Proplerea  vos  non  auditis,  quia  ex  Deo  non 
non  resurgunt  :  nam  si  morlui  non  rcsurgunt,  neque  estis.  Quod  in  alio  quoquc  loco  aliis  etiam  verbis  di- 
thristus  resurrexit.  Sicut  ergo  ouuies  qui  Christum      cit :  Ovcs  mem  voccm  meam  audiunt.  Propterea  vos 

BALUZII  KOTJE. 
a  ln  his  regionibns,  in  agro  iiiniirtiin  Lugdunensi,      tissimcexaminatione  conslringanlur ,  si  forte  confi- 


ct  circuuiposilis  regionibus 

•>  Tcmpestarii.  Alibi  sortiarii;  qui  fulgura,  et  to- 
nitrua,  aliasque  aeris  lempestates  excitare  se  posse 
prolitentur  ope  arlis  su;e.  Carolus  Magnus  :  «  Ideo 
jirjccipimus  ut  caucolatores,  cl  incanlatores,  et  tem- 
pestarii ,  vel  obligatores  non  fiant ;  et  ubicunque 
sunt,  eincndenttir,  vel  damnentur.  »  Item  ipse  : 
«  Dc  incanlationibus,  auguriis,  vel  divinationibus, 
ct  de  his  qui  tempestales  vel  alia  maleficia  faciunt, 
placuit  sancto  concilio  ut  ubicunque  deprehensi  fuc- 
rint,  videat  archipresbjter  diocccsis  illius  ut  diligen- 


leanturmaloruin  qii.ie  gesserunt.  Sed  tali  moderatione 
liat  eadem  dislrictio,  ne  vitam  perdanl ;  sed  ul  sal 
ventur  in  carcere  alllicti,  usque  dum  Deo  inspiranic 
spondeant  emendationem  peccalorum.  >  Teinpe- 
stuarios  eliam  vocat  Herardus  archiepiscopus  Turo- 
nensis  in  capite  3  suorum  Capitulorum  :  i  De  ma- 
lelicis,  incantatoribus,  divinis,  sorlilegis,  somniariis, 
tcmpestua^iis ,  ct  brevibus  pro  frigoiibus  ,  et  de 
mulieribus  veneflcis",  et  qua;  diversa  finguni  por- 
tcnta,  ut  probibcantur,  et  publicx  poenilentia:  uiul- 
teutur.  > 


119 


LIB.  DK  CRANDINK  KT  TONITRKIS. 


1.0 


non  auditis,  qttia  non  estis  ex  ovibus  meis.  Itemque  A  ulterius  tale  conali.  Cerle  si  quilibcl  liomo  grandi- 


alibi :  Omnis  qui  est  ex  verilate,  audil  vocem  mcam. 
Onmis  iiaque  qui  mendacium  crcilii,  aut  loquitur, 
aut  aslmit  quod  non  cst,  el  lenendo  quidlibet  quod 
non  cst,  quo  nisi  ad  non  esse  tcndit?  quia  ilem  ad 
non  csse  tendil ;  proculduliio  ab  co  qui  est  reccdit, 
qui  dixit  Moysi  :  Sic  diccs  filiis  Isracl :  Qui  cst,  misit 
me  ad  vos.  Kt  de  quo  bcatus  Joli  loquitur :  Ipsc 
cuim  solus  est.  Atque  ut  apertius  loquamur,  vcritas 
essenliam  hahct,  vcl  potius  essentia  est  in  propria 
substantia,  quia  subsisiit ;  mendacium  vero,  qnia 
null.im  liabcl  cssentiam,  nibil  enim  CSl,  non  suhsi- 
siit.  Solus  ergo  Deus  est,  quia  solus  veium  essc  lia- 
bcl,  qiii  non  accepit  ut  esscl.  Omnes  autcm  res  ab 
co  crealre,  ct  quidem  sunt ;  sed  verum  et  sununum 


nem  poluisset  immitlcre,  Jamnes  ct  Mambrcs  iinmi- 
sissent,  quia  aquas  converlerunt  in  sanguinem,  et 
ranas  de  fluminibus  produxcrunt,  quod  isli  facere 
lion  possunl,  qui  nunc  dicuntur  Tcmpestarii. 

V.  Sequitnr  autem  in  eodem  loco  Scriptura: :  Ex- 
tendil  Moysses  virgam  in  ceelum,  ct  Dominus  dcdit 
lonilrua  et  grandinem,  ac  discurrentia  fulgura  supcr 
tcrram,  pluitque  Dominus  grandinem  supcr  terram 
/Egypii,  et  grando  ct  ignis  mixta  pariter  ferebantur 
(Ibid.  v,  23).  Kccc  cl  hic  loeus  soluin  Domimim 
osiendit  crealorem  el  auclorem  grandinis,  non  ali- 
qucm  liominem.  Dicant  forsiian  isli  qui  bominibus 
hoe  tribuunf,  Moysen  extendisse  virgam  in  cocluin, 
et  ideo  per  hominem  immissam  fuisse  tempeslatem. 


illud  esse  non  babcnt,  quia  acceperimt  ut  essent.  "  Certe  Moyses  servus  Domini  erat  bonus  ct  jiistus. 


Porro  mendacia,  quia  non  acccperunt  ul  esscnt,  iml- 
lum  csse  habent.  Ac  per  hoc,  is  qui  mendacio  adhac- 
ret,  ei  rei  adh.Terct  qua;  non  est :  qijanquam  ncc  rci 
dicendum  sil.  Quiaulem  ci  adhxretquodnon  est,  non 
solum  ab  eo  recedit  qui  fecit  cum,  sed  eli.im  ab  eo 
ipso  quod  faclus  est ;  quoniam  non  amplius  quam 
duo  csse  sunt ;  iinum  suminum,  quod  suum  esse  non 
accepit  ab  alio  ;  alterum  inagnum,  quod  suum  esse 
a  Deo  accepit  ;  id  est,  crcalor,  et  crealura.  Mcnda- 
cium  igitur,  quia  non  cst  creator,  non  esl  summiim 
esse  ;  qnia  non  esl  creatura,  non  cst  magnum  csse  ; 
quia  nullam  habct  essenliam,  non  cst  ullum  csse. 
Qui  ergo  vult  persistcre  in  eo  quod  cst,  non  rece- 
dal  ab  eo  qui  ci  dedit  essc.  Qui  autcm  non  vtilt  rc- 
cedere  ab  co  qui  vere  est,  fugiat  quod  omnino  non 
cst,  id  est  mendacium. 

IV.  Qiioniam  crgo  omnis  mcndax,  falsilalis  asser- 
tor  esi,  et  omnis  asserlor  falsitalis,  falsus  tcslis  est, 
agcnscontra  vcritatem  ;  videamus  jam,  isli  qui  opus 
divinum  auctore  homine  fieri  dieunl,  utruni  fulcian- 
iiir  aliqua  auctoritate.  In  sacris  igitur  Scripturis,  nbi 
primum  grando  iiitrodiiciliir,  in  plagis  uliquc  illis 
quibus  yKgyptus  percussa  csl,  inveniliir.  Septima 
denique  plaga  jEgypti  isla  est.  Dixit  anlem  Domi- 
nus  :  En  plitam  Itac  ipsa  Itora  c.rus  gramlincm  mul- 
tam  nimis,  qualis  non  fuit  in  .Egijpio  a  die  </««  fun- 
dala  esl,  usqtte  in  prwscns  tempus  (Exod.  ix,  18).  In 
bis  itaque  verbis  Dominus  se  ipsum  dicit  missurum 


Isli  autem  eos  quos  dicunt  Tempcstarios,  non  au- 
denl  fateii  bonos  esse  ct  jtistos,  sed  malos  potius,  et 
iniquos,  ct  dignos  damnalione  temporali  et  rclerna, 
sed  nequc  servos  Dei,  nisi  forte  condilione,  non 
lamen  volnntaria  servitute.  Nam  si  ad  imiiaiionem 
Moysi  homines  esscnt  aiiclores  grandinis,  scrvi  uli- 
que  Dei  essent,  non  ser\i  diaholi.  Quanquam  pra> 
missrc  sentenliae  neque  illos  ejns  demonstranl  aueto- 
res,  sed  solum  omnipotentem  Deum.  Siquidem  ct 
Psalmista,  qui  hujus  et  grandinis  mcminit,  dc  Deo 
dicit :  Occidit  in  grandine  vineas  eoriim,  el  moros 
corttm  in  pruina,  et  tradidit  in  grandine  jumenta 
eorum,  et  possessiones  eorum  igni  (Psal.  lxxvii,  47, 


c . 


48).  Sed  quoniam  in  prcesenti  loco  addit  1'sabnista 


immissioncm  per  angelos  malos,  sciendum  quod  vin- 
dictarura  atit  probationum  flagella  pcr  ministros  ma- 
los  cxerceat  Deus,  qui  voluntatem  qiiidem  nocendi 
de  suo  babeant,  polestatem  autem  ab  illo  accipiant. 
Sicutenim  corum  propria  est  volunlas  nocendi,  sic 
solins  Domini  poteslas  ul  possint  qttx  volunt.  Non 
est  ccite  hominum  poteslas,  neque  honorum,  neque 
ni  dorum,  non  cst  contrariarum  fortitudinum  poie- 
slas,  sed  solius  Doniini,  qui  eaium  malte  voluntati 
tribuit  poteslatem,  in  quantum  vult,  et  abrogat  in 
quanlum  non  vuli  tii  possint.  Nam  ct  in  alio  quoque 
ps.ilmo  Psalmista  sic  de  Deo  ait  :  Posttil  plttvias 
eorum,  grandincm,  igncm  comburentem  in  tcrntm  ip- 
sorum  ;  el  pcrciissil  vincas  eorutn,  ct  coiilrivit  liijnttm 


grandinem  in  crastina,  non  aliquem  homiiiem,  ccrle  jj  ftnium  eorum.  Pcrcnssit  vere,  et  vere  contrivit ;  scd 

nec  Moysen   aut  Aaron,  qui  justi  et  Dei  bomines 

erant,  nec  Jamnem  el  Mambiem  incantatores  ^gy- 

ptinrum,  qtii  scrihunlur  mai^i  Pbaraonis,  tpios  Apo- 

stolus  dicit  restiiisse  Moysi,  sicut  et  bi  resislunt  ve- 

ritati.  Jam  equidem  illi,   sicut  scriptum  est,  per  in- 

cantationes  ^Egyplias   et  arcana  quaedam  projece- 

rant  singuli  virgas  suas  coiam  Pharaonc,  el  versae 

fueraiii  iu  dracones,  licel  virga  Aaron  devoraverit 

virgas  eorum.  Jam  aquas  vcrleranl  iu  sanguinem, 

jam  ranas  produxerant  e  fluminibus,   lieet  cas  cohi- 

bere  non  possent,  sicut  Moyses  in  vcrho  Domini  fccit, 

ut  lanluin  in  flumine  remancrent.  At  enni  ventum 

cst  ad  scynipbas,  ct  nihil  inde  faeere  potuisscnt,  di- 

xcrunt  digitum  Dei  sibi  csse  contrarium,  nihilque 


non  bomo,  ncque  angelus  malus,  nisi  solus  Dcns, 
siue  qtto  legio  malornm  angelortim  neqtie  porcos  |io- 
tuil  nocere,  ct  in  mare  prtecipiiare.  Dcus  planc,  dc 
quodicitur:  Prtv  fnlgore  in  conspcctu  ejits  nubcs 
transicrunt,  grando  et  carboncs  ignis,  ct  intonttit  de 
cceto  Dominus,  et  Altissimus  dedit  voccm  suam,  gran- 
dincm  et  carbones  ignis.  Et  ctii  canlavimtis  :  Ettlgura 
coruscaltonem,  et  dissipabis  cos ;  emillc  sagitlas  tuas, 
•A  conturbabis  cos.  Qui  operil  coclum  nubibus,  ct  pa- 
rat  terrw  pluviam,  qui  dal  nivem  sicut  lanum,  millit 
crystallum  sttum  sicut  buccellas,  millet  verbitiit  suttm 
el  liquefaciet  ea,  (labit  spiritus  cjits,  et  flucnl  aqutv. 
Quem  laudanl  de  terra,  non  soluin  dracones  abyssi, 
verum  cliam  ignis,  grando,  nix,  qlacics,  spiriim  vrv 


r,i 


S.  AGOBAKDl  EPISCOPI  LUCDUNENSIS 


152 


ccltarum,  qwe  faciunt  verbum  ejns  ,  non  verbuni  ho-  A  sollicitudiue  egi  ul  viderem  illum,  sicuti  cl  fcci.  Cum 


uiinis,  non  vertiuin  angrli  mali. 

VI.  Legimus  eliam  dfl  graniiine  in  libro  Jcsu  Nave 
iu  :  Congregali  iqitur  ascenderunt  quinque  reges 
Amorrhxorum,  rex  llierusalem,  rex  llebron,  rex  Hie- 
rimot,  rex  Lachis,  rex  Eglon,  simul  cum  exercitibus 
suis,el  castrametali  sunl  contra  Gabann,  oppugnan- 
les  eam.  Et  nost  pauca  :  Dixitque  Dominus  ad  Josue : 
.Ve  timeas  eos.  In  manus  enim  luas  tradidi  illos.  Et 
post  pauca  :  Cumque  fugcrent  fitios  (Israel),  el  essent 
in  desccnsu  Belhoron,  Dominus  misit  super  eos  lapi- 
dcs  magnos  de  ccelo  usque  Azecka  ;  el  morlui  sunt 
inutto  ptures  tapidibus  grandinis,  qtiam  quos  gtadio 
percusserant  fttii  Israel  (Josne  x,  5,  8  Seqq.).  Ecce 
ergoet  in  lioc  loco  apparet,  sine  ulla  iniprecaiione 


autem  loquerer  cum  illo,  cl  tentarct  dicere  se  ita 
vidisse,  cgo  multis  prccibus  et  adjuralionibus  cum 
divinis  ctiam  comruinationibus  obslrinxi  illum  rogi- 
tans,  ut  non  diccret  illud  nisi  quod  vcrum  esset. 
Tunc  ille  aliirmabat  quidem  vorum  esse  quod  dire- 
bat,  nominans  hominem,  tempus  el  locuiu  ;  sed  ta- 
inen  confessus  est  se  eodera  tempore  prxscntcm  non 
fuissc.  Ilcm  in  libro  Eoclesiastici,  qui  pncnotalur 
Jesu  filii  Sirach,  scriptum  est :  Sunt  spiritus  qui  ad 
vindictam  creati  sunt,  et  in  furore  suo  coutirmavcrunl 
tormenta  sua,  et  in  lempore  consummationis  effun- 
dent  virtulem,  et  furorem  ejus.  qui  fecit  illos,  confun- 
denl.  Ignis,  grando,  fames,  et  mors.  omnia  hmc  ad 
vindictam  creata  sunt.   Besliarum  dcntes,  et  scorpii, 


hominum  Dominum  misissc  grandinem   supcr  eos,  U  ct  serpentes,  et  romphoea  vindicans  in  extcrminium 


ijuos  tali  flagello  dignos  judicavit.  Nam  si  mali  ho- 
iiiines,  sicut  sunt  quos  isti  erranles  nominant  Tem- 
pestarios,  id  facere  poluissent,  super  Qlios  utique 
Israel  fieret  grando,  non  super  adversarios  illorum. 
Sed  quia  nec  mali  super  bonos,  ncc  boni  super  malos 
hoc  faccre  possunt,  evideniissime  in  hac  sententia 
declaratur.  Quod  et  libcr  quoque  Sapieutix  altesla- 
tur,  diccns  Domino  :  Tuam  manum  cffugere  impos- 
sibite  est.  Negantes  enim  nosse  te  impii,  per  fortiludi- 
nem  brachii  lui  flagellati  sunt  novis  aquis,  et  grandi- 
nibus  ct  pluviis  perseculionem  passi  sunt,  et  per  ignem 
consummati.  Quod  enim  mirabile  eral,  in  aqua,  qux 
oauttaautittgv.il,  plus  ignis  valebat.  Vindex  est  enim 
orbis  justorum.  El  post  pauca  :  Nix  autem  et  glacies 


impiis  (Eccti.  xxxix,  53  seqq.).  Si  igitur  grando  crea- 
la  est,  sicut  et  csetera  qua?  hic  dicuntnr,  a  Deo  nti- 
que  creata  est,  non  ab  homine.  Item  in  praediclo  li- 
bro  seripltiru  legimus  :  Vide  arcum,  el  benedic  qui 
fecit  iUum.  Valde  speciosus  est  in  splcndore  suo.  Gy- 
ravil  coelum  in  circuitu  gtoriw  sux,  manus  Excelsi 
aperuerunt  illum.  Imperio  suo  acceleravit  nivcm.  et 
acceleral  coruscationcs  emittere  judicii  siti.  Proplcrca 
aperti  sunt  thesauri,  et  evolaverum  nebula',  sicut  ares. 
In  magnitudine  sua  posuit  nubes,  et  eonfracli  sunt 
grandinis  lapides.  In  conspectu  ejus  commovebuntur 
montes,  et  in  voluntate  ejus  aspirabit  nolus.  Vor  toni- 
trux  ejus  vcrberabit  lcrram,  lempestas  aquilonis,  et 
congregatio  spirilus ;  et  sicut  avis  deponcns  ad  seden- 


«ttstinebant  vim  ignis,  et  non  tubescebunt ;  ul  scirent  ^  dum  aspergil  nivem  ;  et  sicul  locusta  deaiergens  de- 


quoniam  (ructtts  inimicorum  cxterminabal  ignis  ar- 
dens,  in  grandine  et  pluvia  coruscans  (Sap.  xvt,  15 
seqq.). 

VII.  Si  ijiitur  omnipolens  Deus  per  forlitudinem 
brachii  sui  flagdlat  inimicos  justorum  novis  aquis 
et  graudinibus  et  pluviis,  cujus  manum  cffugcrc  im- 
possibilc  cst,  nmnino  ignoranliain  Dei  habent  qui 
haec  homincs  facere  posse  credunt.  Nam  si  homines 
grandincm  iinmiliere  possent,  utique  et  pluvias  pos- 
sent.  Nemo  enim  grandinem  sine  pluvia  unquam 
vUit.  Possent  quoqtie  de  inimicis  suis  se  vindicare, 
non  solum  ablatione  frugum,  sed  el  vita;  ademptione, 
Quando  cnim    conlingit  iniraicos   Tempestarioruin 


scensus  ejus.  Putchritudinem  coloris  ejus  admirabilur 
oculus,  et  supcr  imbrem  ejus  expavescel  cor.  Getu  sicitl 
salcm  cffundct  super  terram ;  et  cum  gelaveril,  fiet 
tanquam  cacumina  tribuli.  Erigidus  venlus  aquilo 
flabil,  et  gelabit  ciystatltts  ab  aqua,  super  omncm  con- 
gregutionem  aquurum  requicscet.  et  sicut  lorica  in- 
duet  se  aquis.  Devorabil  montes,  et  exnret  deserlum, 
et  exslinyuet  viride,  sicul  ignem.  Mcdicina  omnium  in 
festinatione  nebultf,  el  ros  obvians  ab  ardore  venienti 
liuinilem  efficiet  eum.  ln  sermone  ejus  situit  ventus, 
cogilutione  sua  placabil  abyssum,  et  planlabil  "  illum 
Dominus  Jesus  (Eccli.  xliii,  12-25). 
VIII.  Ecce  in  hac  magna  et  prolixa  Ecclesiaslici 


esse  in  itincre  aut  in  agris,  ut  eos  occiderent,  pos-  ,    libri  scntentia,  ctiiu  sublilissima  admiralione  im- 


scnt  mulliplicatam  grandincm  super  eos  in  unarn 
congeiiem  fundere,  et  obruere  illos.  Nam  et  hoc 
quidam  dicunt,  nosse  se  tales  Tempestarios,  qui 
dispersam  grandinem,  et  late  per  regionem  deci- 
dcntem,  facianl  unum  in  locttm  fluminis  aut  siivx 
infrucluosx,  aut  super  unam,  ut  aiunt,  cupam,  sub 
qtia  ipse  laleat,  defluere.  Fiequenter  certe  audivi- 
mus  a  inultis  dici  quod  talia  nossent  certe  in  Iocis 
facta  ;  scd  necdum  audivimus  ul  aliquis  se  ha-c  vi- 
disse  leslaretur  Diclum  est  mibi  aliquando  de  ali- 
quo,  quod  se  haec  vidisse  dicerel.  Sed  ego  mulla 


perio  Dei  tribuitur  quidquid  in  aere  fil,  quidquid  de 
aere  in  terram  dcscendit,  quidquid  mari  el  venlis  ; 
apparitio,  splendor,  et  gyrus  arcus  ;  fcstinalio  ni- 
vis,  terror  coruscationis,  vclocitas  nebulae,  suspensio 
venlorum,  vcrberatio  terra;,  concertatio  aurarum, 
Congelatio  aqux,  non  solum  in  nubibus,  sicut  gran- 
dinis  et  nivis,  sed  ctiam  in  terra,  nivium,  pluvi.r, 
ct  slantiiun  aquarum,  vcl  fluminum  discnrrentinm, 
et  ex  gelu  desiccatio  viridium  rerum,  sicut  sa>pe  vi- 
dcmus,  necnon  et  horum  omnium  resolulio,  quae  fit 
tempore  rorantium  nebuiarum,  ct  flatibus  austri,  el 


DALUZII  NOT^. 

•  //f«»i  Dominus  Jesus.  Ita  omnino  codex  rcgius;  neque  tamcn  duluto  quin    vcrior    sit  vulgata  Icctio , 
quaj  habel,  plantavit  in  ilta  Dominns  insutas. 


153  LIB.  DE  GRANDINE  ET  TOMTRllS.  ir,4 

favoni.  Ail  sermonem  quoquc  Dei  dicit  omnia  L-.ta  A  sure,    id  est,   ut  prius  corriperentur  de  aversionc 

mentis,  eo  quod  dereiiquissent  cultum  Dei  omni- 
potenlis,  et  post  sordes  idoloruin  abirent,  et  postea 
flagcllali  el  fatigati,  exspcclatione    pluviarum   cor- 


conquiescere  et  placari.  Non  crgo  in  talibus  adjutor 
liomo  quseralur,  quia  non  invenietur,  nisi  forte  san- 
cii  Dei,  qui  multa  oblinuerunt,  et  oblenlun  sunl 
quoruni  aliqui  potestatem  habebunt  claudere  coeltini, 
nc  pluat  diebus  prophetiae  ipsorum,  sicut  Elias,  et 
aquas  convertendi  in  sanguinem,  et  pcrcutere  ler- 
ram  omni  plaga,  quolieiis  voluerint,  sicut  Moyses 
et  Aaron  ^Egypttim.  Vere  non  alius  inittit  gran- 
dinem  tempore  sestalis,  nisi  qtii  et  nives  tempore 
hicmis.  Nam  et  utnusque  una  est  ratio  ut  (iat.  quan- 
do  nubes  utroque  tempore  solito  altius  eievantur. 

IX.  In  libro  quoque  beati  Job  scriptum  est  :  Ab  in- 
terioribus  egrcdietur  tempestas,  et  ab  arcturo  frigus. 
Flan'e  Deo  concrescit  gelu,  ct  rursum  lalissime  fun- 


ngerenlur,  ct  redirent  ad  Doniinum  Deum  quem  de- 
reliquerant. 

XI.  Sic  etiam  Samuel  propheta,  et  dux  populi 
Israel,  cmn  corriperet  eumdem  populum  propter 
frequcntissimas  transgressiones  illorum,  replicans 
eis  bencficia  Dei  omnipolentis ,  et  corum  e  cou- 
trario  aversiones,  intelligeret  idem  populus  grande 
malum  se  fecisse,  ct  Deum  offendisse  in  petcndo 
sibi  regem,  orando  obinuiit  ul  insueto  lempore 
terribiliter  cum  tonitruis  ct  coruscationibus  pluvia 
(caderel).  Sic  denique  scriptum  est  dixisse  pnpul 


duntur  aquw.  Frumenlum  desiderat  nubcs,   et  nubes  B  Samiielcm  .  State,  el  vidctc  rem  islam  grandcm  quam 


spargunt  lumen  snum ,  qute  lustrant  runcta  per 
circuilnm  quocuuque  eas  volunias  gnbernantis  Dei 
duxerit,  ad  omne  quod  prwceperit  illis  super  faciem 
orbis  terrarum  (Job  xxxvn,  9  seq.).  Attenle  au- 
diendum  quod  dicilur  :  Luslrani  nubcs  p<?r  circui- 
iiim  cuncla,  sed  qtwcunque  eas  voluntas  gubertian- 
tis  Dei  duxeril.  Si  crgo  Deus  eas  gubcrnat.  non  po- 
test  homo  iniquus  eas  aliain  in  parlem  couvertere, 
qnia  nec  imperare  Dco  polest,  nec  precibus  obli- 
nere  meretur.  Qnoil  aulem  subjungitur,  ad  omne 
quod  pra'ceperil  illls  stipcr  facicm  orbis  lerrw,  quid 
aliud  inlelligendum,  nisi  ad  oinne  quod  pneccperit 
Deus  nubibus,  vel  ad  flagellum,  vel  ad  subsidium 
humanum,  ad  nives,  ad  grandincs,  ad  pluvias,  ad 


faclurus  est  Dominus  in  conspectn  vestro.  Nunquid 
non  messis  Iritici  esi  hodic?  Jnvocabo  Dominum, 
et  dabit  voccs,  et  pluvias  ;  et  scictis  ct  vidcbilis  quia 
grande  malum  fecerilis  vobis  in  conspeclu  Domini, 
petcntes  super  vos  regem.  Et  clamnvtt  Samuet  ad 
Dominum,  el  dcdit  Dominus  voccs  et  pluviam  in  die 
illa;  et  timuit  omnis  popalus  nimis  Dominum  et  Sa- 
muclem.  Dixilque  nniversus  poyulus  ad  Sumuet : 
Ora  pro  scnis  tuis  ad  Dominum  Deum  tuum,  ut  non 
moriamur.  Addidimus  enim  universis  peccutis  nosiritt 
malum,  ut  peteremus  nobis  regcm  (I  Iteg.  xu,  16' 
seq.).  Terriii  enim  vocibus  tonitruum  ct  coruscis 
ftil^ttrum,  inlercessioneni  sancti  propheiie,  licet  psc- 
catores,  (amen   ut    fideles  postnlariint ;  non  sicut 


fulgura,  vel  fulmina,  sive  tonitrua,  ex  quibus  ple-  C.  isii  nostri  semifideles,   qui   mox  ut  aiidiui>t  toni- 

rumque  alta  aedificia   prostemi   soleul?   Sane  non 

pracepto  hominis,  sed  prajceplo  Dei,  sicut  in  hac 

seiilenlia  legilur,  in  qtia  eliam  post  paululum  sub- 

ditnr  :  Nunquid  scis  quando  prwccperit  Dcus  pluiiis 

ut   oslenderent  lueem    nubium  ejus  ?  Nunquid  nosii 

semitas    nubium  mugnus,  et  pcrfectas   scienlias  ?   In 

quibus   verliis  ltoc   quoque   iiotandtim  est,   quia   si 

homo  non  novit  scmitas  nuhium,  nec   perfectas  ea- 

rum    scientias,   mullo  minus   novil  earum  oflicio 

hominibus   prodcsse  vel  obesse;    exceptis,  ut  di- 

clum  est,  sanclis,   qui  secundiim  voluntatem   Dei 

niulla    per  illum  ipso  donante  possunt,  non  ulique 

propria  aut  aliqua  contraria  virtute,  sed  voluntate 

conditoris  :  sicut  saepc  multi  scrvorum  Dei  orationi- 


Irua  vcl  cuni  levi  fiatu  venti.  dicunt  Levatitia  anra 
est,  et  raaledicunl  dicentes  :  «  Maledicta  lingua  ilta, 
et  arefiat,  el  jam  prwcisa  esse  debebat  quce  lioc  fa- 
cit.  Dic,  rogo,  cui  maledicis?  justo,  an  percatori-? 
Peccator  namque,  et  ex  parte  infidelis  similis  tui,  au- 
ram,  ut  dicere  soletis,  levare  non  poluit;  quia  ncc 
virtule  sua  valuit,  nec  angelis  malis  imperare  po- 
tuit  :  quanquam  nec  eorum  in  hac  re  sit  potestas. 
Domino  non  supplicavit,  ut  orando  id  oblineret  : 
quia  sicut  vos,  ita  et  illi  quos  tcmpestarios  puta- 
tis,  prxsligiis  malis  fieri  haec  p.iiaul,  non  volun- 
tale  Dei  .  licet  etsi  a  Domino  Deo  hoc  petcrent, 
non  merereiilur  a.lipisci  :  quotl  titique  juslorum  est, 
non  iniquorum    qui  in  talibus  rebus,  elsi  petunt  a 


bus  obliniierunt,  ul  temporc  siccilatis  pluvias  Domi-  "  Doinino  aliquid,  infideliter  et  duplici  animo  pcttint, 


nus  largiri  dignaietur. 

X.  Sic  enim  beatus  Jacobus  aposlolus,  factum 
Eli;r,  propheta;  in  exemplum  nobis  proponens,  ex- 
hortalur  nos  ad  orationem  rccurrere  pro  trislitia, 
pro  infirmilale,  pro  reniissionc  peccalorum,  dicens. 
Orate  pro  invicem  ut  salvemini.  Multum  cnim  valet 
deprecatio  justi  assidna.  llelias  homo  erat  similis 
nobis,  passibilis;  cl  orationem  oravil  ut  non  plueret, 
et  non  pluit  annos  trcs  et  menses  sex.  Et  rursum 
oiavit  :  el  cwluin  dcdil  pluvias,  et  terra  dedit  fruetum 
suum.  Elias  itaque  oralionem  oravit  ut  non  plucret, 
el  non  pluil  annos  tres  menses  sex-  Fecit  autcm 
lioc  proptcr  correptioncm   et  corrcctioncra  geniis 


non  in  rcrlitudine  fidei. 

XII.  Illo  praeterea  tempore  quando  oratione  Elias 
siccitas  erat  in  teria  Israel,  etiam  pasctia  pecori- 
Lus  negahantur.  Scriptum  est  enim  :  Dixit  Achab 
ad  Abdiam  :  Vade  it>  terram  ad  universos  fontes  aqua- 
rum,  et  in  cunctas  valles,  si  forte  invenire  possimus 
herbam,  ci  salvare  equos  et  mulos,  et  non  penitus 
jumenta  intereant  (III  Rcg.  xvui,  5).  Eccc,  ut  ap- 
parel,  de  plmia  desperali  quod  non  esset  nisi  juxta 
Eli;w  verba,  pro  jumentis  herbas  quaerunt  juxla 
fonles  et  rivos  aquarum,  jam  enim  seniiebant  ve- 
rttm  essc  quod  ipsi  Achab  Elias  dixcrat :  Vivit  Do- 
minus  Detts  Israel,  in  cujus  conspcetn  sto,  si  erit  an- 


«55  S.  AGODARDl  EPISCOPI  LLGDUNENSIS  l.-;G 

rtis   his  ros  ct  pluvia,  nisi  jnxta  oris  mei   verba.   El  A  fiebant,   inlerrogat   de    lalibus   ulique   qua:  nemo 


certe  Elias  annos  dixil.  quanti  esseni.  Isie  ergo 
Acbali,  ul  dixi,  quare  non  rogavit  Tempcstarios 
ut  lcvarent  teiiipestates,  ct,  ut  dicerc  solclis,  auras  le- 
vatitias,  pcr  quas  irrigata  terrahabere  possetherbas 
cquis  ci  nmlis  suis  caelerisque  jumenlis,  pro  qui- 
Iius  sollicitus  cral ;  inaximc  quia  non  limcbat  perde* 
ic  fruges  in  campis,  el  vincas,  qux  null.c  oiuniiio 
tunc  cranl? 

XIII.  Noslris  quoque  lemporibns  vidcmus  ali- 
quando,  collccUs  messibus  ct  'vindemiis,  propter 
sicci  atem  agricol.is  scminarc  non  possc.  Quare  non 
oluinclis  apud  Tempcslarios  vcslros  ut  mitlaul  au- 
ras  levalitias,  quilms  tcrra  irrigctur,  ct  postea  se- 
niinare  possitis?  Ycrum    quia  id  vos  ncc  fecistis, 


alius  nisi  solus  omnipotcns  laccrc  polesl,  cl  dicit : 
Ibi  erus  qttitndo  ponebnm  [undamcnta  terrw?  El  : 
Qtiis  postiit  mensnras  ejus,  vel  supef  qtto  buscs 
illius  solidaliv  sunt  ?  Quis  conclusit  osliis  mare? 
Et  :  Nunqnid  conjungere  valebis  micanles  stctlas, 
Pleiades,  aut  gyrum  Arcturi  poteris  dissipare  ?  El : 
Nnnquid  nosti  ordinem  coeli?  Et  :  Nunqttid  miltes 
fnlgura,  ct  ibttnl?  ct  inulla  biijusmodi.  Inler  hxr, 
iiiqiiam,  lanta  ac  talia,  inquirit  ctiam  ab  co  dicens : 
Nunquid  ingrcssus  cs  thesauros  nivis,  ant  thesatt- 
ros  (jrandinis  aspexisli,  qnai  ynrpnravi  in  tempus 
hostis,  in  dietn  pttijnte  ct  bclli?  Per  qnam  viam 
sparvlur  lux,  dniditui  nstus  super  terram ?  Quis 
dedil  vehementissimo  imbri  cursum,  et  viam  sonan- 


nec  faeere  unquam  vidistis  et  audistis,  audite  imnc  15  "s  tonitrui?   ut   plueret   super  terram   absque   ho- 


qm  !  ipse  Doininus,  reruin  omnium  eondilor,  rc- 
ctor,  guberiiator,  ordiuator  et  dispensalor,  servo 
suo  beato  Job  inler  c;elera  etiam  de  bujusinodi 
rebus  dicat.  Etenim  cum  diabolus,  invcntor  mali, 
priiic.eps  etcapul  Omnium  malonnn,  accusator  fra- 
truin,  accusasset  bealum  Job  apud  Dominum,  di- 
cens  quod  non  recta  intenlione,  id  est,  soli  ei  pla- 
cendi,  et  solo  eo  fruendi  illi  serviret,  sed  pro  ter- 
renarum  rerum  multiplicalione  ac  dcfensione  ;  ex- 
petiissctque  eum  lentandum,  quatenus  tcntando  ita 
verum  esse  oslenderet ;  improbus,  superbus,  et 
slttltissimus,  quasi  mentem  viri  Dei  melius  nosset 
quam  conditor  ejus  ;  Dominus  quoque  juslus  et  mi- 
sericors,  justus  ad  confundcndiim  diabolum,  niise- 


mine  in  descrto,  ubi  nullns  morlalium  commoratur  ? 
ut  impterel  inviam  et  desolatam,  et  produc.eret  !ter- 
bas  virentes?  Quis  est  pluviee  paler?  vet  quis  ge- 
nuit  stillas  roris  ?  De  cujits  ulero  cgressa  esl  gla- 
ctes?et  ijetu  de  cceto  quis  genuit?  In  simililudinem 
lamdis  aquec  durantur,  et  super/kies  abyssi  constrin- 
gilur    (Job  xxxvm,  4  seq.). 

XIV.  Ecce  igitur  opera  Dei  magna,  quorum  ra- 
tinnem  ucc  ipse  bcilus  Job  tam  subliuriter,  lam 
subtililer  antea  potcrai  adinirari.  Si  Dominus  tbe- 
sauros  babet  grandinis,  et  solus  eos  aspicit,  quos 
beatus  Job  necdum  aspexerat,  ubi  eos  iuvenerunt 
isli  Tempestarir,  quos  beatus  Job  non  invenit,  ne- 
que  invenire  possumus,  sed  neque  xslimare  ubi  in- 


ricors  ad  exaltandmn  fidclem  faniulum  suum,  con-  C  veniantur?  Dominus  inlerrogat  fldelem   famulum, 


cessit  illi  poteslaleni,  primum  quidem  in  rebus  om- 
nibus,  dcinde  vero  in  filiis,  post  etiam  in  salute 
corporis,  ac  deinccps  in  siiasione  conjugis,  postre- 
ino  aulein  in  cxprobratione  et  muliifaria  despectione 
famulorura.  Sed  diabolus  victus  ct  confusus  rcccs- 
sit ;  servus  Domini  viclor  et  tiiuinpbans  excrevit. 
Volens  igilur  pius  Dominns  secundum  quod  Aposto- 
lus  dicit  de  se  ipso,  ne  magnitudo  eum  revelalio- 
iiuin  extolleret,  ita  ct  illum,  nc  magnitudo  victo- 
ri;e  clatum  reddcret,  bumiliare,  uon  ablatiooe  re- 
ruai  quas  pcrdidcrat,  non  percussionc  corporis, 
per  quam  jam  sicut  aurum  in  camino  examina- 
lus  erat,  non  comparatione  alicujus  magni  viri, 
quia   similis  ci  snper  terram  nullus   erat,  quippe 


utrum  sciat  quis  dederit  vehemenlissimo  imbri  cur- 
siiiu,  et  viain  sonantis  lonitrui.  Isti  autem  contra 
quos  sernio  est,  ostemhint  nobis  bomuncidos  a 
sanctilalc,  justitia,  ct  sapienlia  alicnos,  a  fide  ctve- 
rilatc  nudos,  oilibilcs  cliam  proximis,  a  quibus 
dicant  veliemcntissimos  iinbres,  sonantia  aqiue  to 
niirua,  et  levatitias  auras  posse  fieri.  Dominus  di- 
cil  se  b:rc  pra:parasse  in  tcmpus  bostis,  id  est, 
ad  vimliclani.  Isti  eosdem  ipsos  bostcs  alque  ad- 
versarios  aequitalis  (in  qnibus  quani  maxime,  post 
cos  qui  terminos  transfernnl,  auferunt  pro  pignore 
bovem  viduje,  lacertos  pupillorum  comminuunt, 
nudos  dimittunt  bomines  qntbus  non  estoperimen- 
tuin,    egcnos  educunt  de  domibus  coruin,  bomiues 


qui  inlcr  bomines  Oricnlales  magiius  esset,  coepit  D  contristant,  vindicandum  est)  dicunt  eorum  babere 


tamen  cum  humiliare  vehementer,  suHimiter  ostcn- 
<lcndo  illi  iinmeiisiiatem  polentise  sua% ,  ut  fidclis 
famulus  cogiioscendo  inoestimabilis  atque  incircum- 
scripii  conditoris  ineffabilia  magnalia,  scmetipsum 
despiceret,  ct  dcspicicndo  inelinarcl,  sicuti  et  fa- 
ctiun  est.  N.im  hoc  in  verhis  ejus  apparet,  qnibus 
a.t  :  Ideirco  ipse  me  rcprehcndo,  el  ago  pcenilenliam 
in  favilla  et  cinerc  (Job  xi  u,  C).  Qtiod  alia  transla- 
tio  apertius  declarat,  dicens  :  Despexi  memetipsum, 
et  distabui,  et  cestimavi  mctcrram  cl  cinerem.  In  bac 
crgo  bumiliatione,  cum  omnipolens  Deus  scisci- 
taielur  fidelcm  famultim,  uiruin  ista  aul  illa  f;iccre 
posset  aut  nosset  quis  fcccrit,  aut  ubi  esscl  quando 


polestalein,  qu;e  Dominus  ad  vindictain  bostium 
stiorum  pr;eparavit.  Dominus  se  dicil  plitvuepatrcm, 
ci  gelti  de  cado  se  generasse  confirmat.  Isti  nii- 
serrimos  boininum  dicunt  haberc  niagnam  portio- 
iK-iii  lnijtis  dispensationis.  Quod  in  similitudincm 
lapidis  aqiia-  durantur,  Dominus  nobis  mirandum 
proponit.  lloc  si  ad  libitum  iniserrimornm  horum 
bomiuum  aliquando  lieri  posset,  proctil  dubio  mi- 
randum  non  esset. 

XV.  Il;cc  slultiiia  est  portio  non  mininia  infide- 
lilalis;  ct  in  (antum  malum  istud  jam  adolevit,  ut 
in  plerisque  locis  sint  homines  miserrimi,  qui  di- 
cant  se  non  cquidem  nosse  immittere  tempcstates, 


157 


LIB.  DE  GRANDLNE  ET  TONITKIJIS. 


158 


sed    nossc  tanien  defenderc  a  tcmpeslale  habitalo-  A  quaedam  sittltilia,  cum  csset  morlalilas  houm,  ut  di- 


res  Ioci.  His  haheiil  slaiutum  quantum  de  frugi- 
Ims  suis  dcnent,  et  a  appellant  hoc  canonicum.  Multi 
vero  sunt  qui  sponle  sacerdolihus  deciniam  nun- 
quam  donanl,  viduis  ct  orphanis  caelerisque  indi- 
gentibus  eleemosynas  non  Iribuunt,  quae  illis  fre- 
quentec  pnedicantur,  crehro  leguntur,  subinde  ad 
h;cc  cxhortantur,  ct  non  acquiescunl.  Canonicum 
autem  quem  dicunt,  suis  .defensorihus  (a  qnibus  so 
dcfendi  credunt  a  tempestate)  ntillo  praedicanle, 
nullo  admonenle,  vel  exhoriante,  sponte  pcrsol- 
\iint,  diabolo  inliciente.  Deniipie  in  lalibusex  parle 
magnam  spem  habent  vit;c  suoe,  quasi  per  illos 
vivant.  Iloc  non  esl  portio,  sed  fcre  pleniludo  in- 
fidelitatis,  et   si   diligenter  consideramus,   ahsquc 


cerent  «>  Grimaldum  ducem  Benevenlorum  transmi- 
sisse  homincs  cum  pulveribus,  quos  spargereni  per 
campos,  et  inonles,  prata,  ct  fonles,  eo  quod  esset 
c  inimicus  Chrislianissimo  imperatori  Carolo,  et  dc 
ipso  sparso  pulvere  mori  hoves  :  propter  quani  cau- 
sam  iiiultos  comprehensos  audivimus.et  vidimus, 
ei  aliquos  occisos,  plerosqiie  atiteni  alfixos  tabulis  iu 
flumcn  projectos ,  atque  necatos.  Et,  quod  mirum 
valde  est ,  coniprehensi ,  ipsi  adversum  se  dicchant 
testimonium  ,  habcre  se  lalem  pulvorem  ,  ct  sparge- 
re.  Ita  nainque  diabolus ,  occulto  cl  juslo  Dei  judi- 
cio,  accepta  in  illos  potestate,  lantum  eis  succedere 
valebat,  ut  ipsi  sibi  essent  tcstcs  fallaces  ad  niortem  : 
et  neque  disciplina,  neque  tortura,  neqtie  ipsa  mors 


amhiguo  pronuntiabinius  id  pleniludinem  esse  in-  B  dcterrebat  illos ,  ul  adversum  semetipsos  falsum  di 


fidclitatis.  Tres  namque  virtutes  sunt,  secundum 
Scripturas  divinas,  in  quibus  totus  coniprehendilur 
cultus,  per  qnas  colitur  Deus,  id  est,  fidcs,  spcs, 
charilas.  Quicunque  igitur  fidem  et  spem  suam  par- 
titus  fucrit,  ut  ex  parle  credal  in  Deum,  ex  parte 
credat  hominum  esse  qua:  Dci  sunt,  et  ex  parte 
speret  in  Deo,  ex  parle  autem  spcrel  in  homine, 
hujus  profecto  fidem  et  spem  divisam  non  acci- 
pit  Deus;  ac  pcr  hoc  inter  fideles  censeri  non  po- 
test;  et  quem  partita  lides  ct  spes  a  numero  fide- 
lium  secernit,  vorago  procul  dubio  infidelitaiis  ab- 
sorhet ;  meriloque  talis  malcdiclum  illtid  ineurrit 
prephetse  dicenlis  :  Maledietus  homo  qui  spem  suam 
ponii  in  homine.  Neque  vero  hlandiatur  sihi  dicens 


cere  non  auderent.  Hoc  ita  ab  omnihus  credebatur  , 
ut  pene  pauci  esscnl  quibus  absurdissiinum  videre- 
tur.  Nec  rationabiliter  pensahanl  unde  fieri  possct 
talis  puhis,  de  quo  soli  boves  morerentur,  non  c;e- 
tera  animalia  :  aut  qtiomodo  portari  posset  pcr  tam 
lalissimas  rcgiones,  quas  snperspargere  pulveribus 
homines  non  possnnt,  nec  si  Benevenlani  viri  elfe- 
minoe,  sencs  et  juvenes  .  cum  ternis  carris  pulvcrc 
carricatis  egressi  de  regione  fuissent.  Tanla  jam 
stultilia  oppressit  roiserum  mundum ,  ut  nunc  sic 
absurde  res  credantur  a  Christianis,  qualcs  nun- 
quam  anlea  ad  credendum  poterat  quisquam  sua- 
dere  paganis  creatorem  omnium  ignorantibus.  Hanc 
itaque  rem  propterea  ad  medium  deduximus  ,  quia 


Magis  spero  in  Deo  quam  in  homine  :  quia  spes  per  ^  buic  unde  loquimur  similis  est ,  et  vel  exemplum 
parles  dividi  non  potest.  Aut  enim  totacril,  ct  lula  ;  poleral  tribuere  de  inani  seductione  et  vera  6ensus 
aut  intuia  eril,  ct  ntilla.  diminutione. 

XVI.   Anto   hos    p.iucos  annos   disscminata   cst 

BALUZII  NOT,E. 


0  Appcllant  hoc  canonicum,  nimirum  cam  fruguni 
portioncin,  quac  tempestariis  Irihuebalur  annuatim 
a  posscssoribus,  ut  al>  agris  eortmi  depellerent  lem- 
pcstates. 

h  Crimaldum  ducem  Beneventorum.  Duo  per  ea 
tempora  Beneventanorum  duces  fuere,  quorura  utii- 
quc  nonicn  fuit  Grimaldo,  et  qtiortim  alter  alleri 
successit.  Chronicon  sancti  Vincentii  de  Vullurno  : 
«  Defuncto  dehinc  Arichis  apud  Beneveiitum,  Bcne- 
vcntanorum  piecibus  Grimoaltlus  a  Carolo  receptus 
rcvocatur,  et  patcrnuni  ipse  suscepit  ducatum.  Isie 


«  Imperator  per  Bothomagiim  et  Amhiaiium  urbem 
rcclo  itinere  se  Aquisgrani  atl  hiberna  conlulit.  Cui 
revertenti,  et  Heristallium  palatium  intranti,  occur- 
rere  niissi  Sigmiis  Benevcnlani  tlucis ,  dona  qiiam 
maxima  deferentes,  dorainum  suuni  a  niorie  Gri- 
nioaldi  pradecessoiis  sui  purgantes.  >  I)e  utro  au- 
tem  hortim  capienda  sit  historia  qtiam  hic  narrat 
Agobardus,  affirniare  non  licet.  Facilius  lamen  cre- 
diderim  h.cc  in  vul;,'ii<  jactata  sub  priore  Grimoaldo. 
H:cc  eiiiui  acla  suh  Carolo  Magno.  Successerat  au- 
lcm  Arigiso,  qui  aiino  787  morluus  est,  ut  tradil 


niulta  dona  ecclesiis  el  monasleriis  servorum  Dei  -r»  Eginhardus  in  Annalibus,  acpostetim  alii. 
contulit,  sed  pracipue  bealissimi  Vincentii.  Griinoal-         c  Inimicus  imp.  Carolo.  Ilinc  palet  librum  istum 


do  vero  nostro  mortuo ,  aller  Grimoaldus  exadel- 
phus  ei  succedil;  et  hoc  deccdenle,  Sico  subroga- 
tur.  i  De  priore  intelligendum  puto  quoil  tradit 
Eginhardtis  ad  annum  80:2  :  «  Grimoaldos  Beneven- 
tanorum  dux  ,  inquil ,  in  Nuceria  Winigisum  coini- 
tcm  Spoleli ,  qui  praesidio  praeerat,  adversa  valetu- 
dine  faligaturo  obsedit,  ct  in  dedilionem  accepit, 
captiimquc  honorifice  babuit.t  Eadem  quoque  habct 
auctor  Annalitim  S.  Bcrtini.  rosterior  antem  intci- 
fecltis  cst  anno  818,  ut  habet  idem  Eginhardus  : 
<  [inperalor,  inquil,  cum  Haristallitim  venisset, 
obvios  habuit  legatos  Sigonisdticis  Beneventanorum, 
dona  deferenles ,  euraque  de  nece  Grinioaldi  ducis 
anieccssoris  sui  excusanlcs.  >  Yiia  Ludovici  Pii  : 


fuisse  scriplum  in  initio  imperii  Ludovici  Pii,  qtiando 
recens  eral  memoria  belli  quod  adverstis  Grimoal- 
tluro  Benevenlanorum  ducem  felicitcr  gestum  est  a 
Carolo  Magno.  Eginhardus  ad  annum  812  :  «  Pax 
cum  Aluihaz  rege  Sarracenorum  facta.  Itcm  cum  duce 
Beneventanoruro  Grimoaldo;  cl  iributi  nomine  quin- 
que  el  viginli  millia  solidorum  atiri  a  Beneventanis 
solula.  »  Quam  paccm  poslea  linnavit  Ludovicus 
Pins,  ut  docei  Eginhardus  ad  annum  814  :  «  Cum 
Grimoaldo  Bencveutanorum  duce  pacium  fecit  atque 
firmavit ,  eo  niodo  quo  et  pater ,  seilicet  ut  Rene- 
ventani  tribulum  annis  singulis  7  uiillia  solidorum 
darcnt.  > 


ivj 


S.  ACOBARDI  KPISCOPI  LKGDIJNENSIS 


100 


1TEM  LIBER 

CONTRA  OBJECTIONES  FREDIGISl  ABBATIS. 


I    Reverentissimo  ac  beatissimo  domino  ei  patri  A  miniim  nostrum  Jesum  Christum  cictcris  hominibus 


•  Fredcgiso  abbati.  Dudum  modestia:  vestrx-  benigni- 
las  adversum  nos,  pcccatis  noslris  exigenlibus,  mo- 
ta,  talibus  nos  invectionihus  pereulit,  qua:  lcnitalis 
ac  sinccrilatis  vcstrje  moduiu  excedcre  viderentur  , 
nisi  in  refellendis  nobis  tali  rcdargulione  uleremini, 
qua;  vcrbis  tantum  a  vobis  proferretur,  corde  tamen 
non  approbaretur.  Nam  si  illa  omnia  qu:e  adversum 
nos  prolulislis,  et  cx  parte  finxisiis,  ita  a  voMssensa 
cssent  ut  prolata  sunt ,  non  solum  modesliaro  ve- 
stiam  transgrcderemini ,  verum  etiam  veritatem  of- 
fenderctis.  Kt  idcirco,  sapicntissimc  vir,  si  dignatur 
a  Imiltcre  magnittulo  vcstra  ,  nitimur  nos  per  has 
litterulas  purgare  a!i  illis  criminibiis,  quse  adversum 
nos  in  vestris  litteris  exarata  reperimus.  Recordari 


pcrmiseere  ;  nce  vos  debuislis  pro  eo  quod  Dominus 
Jesus  Cliristus  alijeeta  dc  se  non  sensit,  et  crrasse 
se  nunquam  cognovit ,  cxleros  liomincs  ab  buinili- 
tate  alijii  lionis  peccati  confessione  dcfendcre  in 
lantiun,  ut  ex  lioc  probare  velitis,  sicul  in  veslris 
apparet  litteris  ,  niillnm  verc  bumilium  abjccla 
de  sc  senlire,  niillnin  sc  peccatorem  fatcri  dcberc. 

III.  Ncmpe  ,  o  venerabilis  magister,  pulabat  ac 
putat  nostra  insipienlia  quia  cum  de  talibus  rebus 
Ioquitur  homo,  non  dcbet  Diiminum  nnslrum  Jesum 
Christum  c;cleris  aggregare  hominibus  :  quia  hu- 
manilas  qua?  a  Verbo  assumpta  est,  quaiiquam  ha- 
beat  naturam  nostrornm  corporum ,  non  tamen 
habet  originem.  Nos  enini  humano  scmine  coagula- 


dignamini  litlerarum  vestrarum,  quas  tunc  adversum  B  mur,  ille  de  Spiritu  sancto  nalus  est :  qui  etsi  homo 


nos  novissime  dedistis;  et  cognoscite  contra  qux 
irimina  nunc  respoudere  curamns. 

II.  Scripsistis  igitur  in  pnefalione  diccnles  :  <  Si 
ad  omnia  qu;e  in  vestrsc  dileclionis  cbartiila  scripta 
rcpcriiiius,  respondendnm  judicaremus,  non  tantum 
ciiarlulae  ,  veriim  prolixioris  libri  inodum  eveodere 
vidercmur.  Sed  quia  compendii  causa,  panca  ex 
plurimis  smmnatiiii  atlingere  libuit.  i  Ex  quibus 
vcrbis  vcstris  apparct  omnia  vos  illa  reprehendisse 
qup.  in  nostra  chartula  scripla  reperistis.  Sed  qui 
omnia  reprehendilis,  niliil  laudatis;  cuncla  refclliiis, 
iiibil  recipitis;  qiinm  juste  boc  facialis,  ex  istis  por- 
pendile  qtiae  compendii  causa  summatim  attigistis. 
Quia  si  ista  lam  injusle  reprehendistis ,   quanto  in- 


factus  esl  prepter  nostram  salutcm,  Deus  tamen  esse 
non  desiil;  qui  licet  bomo  verus  sil,  verus  tamcn 
el  uniis  est  Deus  cum  Patre  et  Spirilu  sanclo.  Illa 
namquc  humilitas,  qua  Dominus  noster  Jesus  C!ni- 
stus,  cum  in  forma  Dei  Patris  esset,  semetipsnm 
exinanivit  ut  formam  servi  acciperel,  inclinatio  fuit 
miseralionis  ,  nou  evacualio  polcstatis  ;  qui  clsi 
abjecta  passionis  pertulit,  tamen  Deo  Patri  ncqualcm 
seesse  innotuit.  .'Equalis  omnino  esl  Patri,  non  mi- 
nor  est  gloria,  non  postcrior  tempore,  non  inferior 
potcstale  :  qui  propterea  factus  esl  homo,  non  ut 
crrarct,  sed  ut  erraticam  ovem  inventam  humeris 
suis  gestarct,  ct  ad  domum  ccelostis  patriae,  ad  pa- 
lernam  scilicct  visionem  penluccret.  Et  idcirco  ncn 


justius  illa  qu:e  reliquislis'.'  Et  prinium  quidem  de  C  est  consequens,  imo  valde  injustum  est,  ut  cum  quis 


bisqtiae  vobis  altingerc  libuit,  assiiinilis  reliagandam 
nostram  sentenliam,  qua  diximus  :  «  Quienim  vere 
b  uiiilis  est,  abjecta  de  se  sentit;  et  qui  aljccta  de 
sc  seiilit,  errassese  non  dubitat.  i  Quam  sententiam 
ut  veram  non  esse  os;cndcre  vidcamini ,  probatis 
Dominum  Jestini  Christum  verc  luimilem  fuisse,et 
dicitis  :  «  Quia  vere  humilis  crat  secundum  nos, 
a'  jecta  de  se  sentit,  et  errasse  se  non  dubitavit.  i 
Quod  quam  calumniosc  a  vobis  diclum  sit,  quaesu- 
nius  dignamini  perpendcre.  Quis  enim  fidelium  igno- 
rat  quia  nec  nos  debemns  unquam,  cum  de  abje- 


ca  qu;e  hon.inuni  sunl  vere  loquitur,  allcr  Dominica 
comparatione  evacuet.  Iterum  atque  iterum  dicirous, 
quia  pervicacis  bominis  csl  Dominico  exemplo  im- 
pugnare  ea  qua:  de  puris  bominibus  veraciter  dioun- 
lur,  quorum  niillus  existil  sine  peccato,  sicut  scri- 
ptlini  cst  :  iVom  esl  justus  quisquum  qui  faciul  bonv.m 
et  non  peccel.  El  iterum  :  JSemo  mundus  a  sorde, 
etiam  s:  unius  diei  fueril  vita  ejus  super  terram.  De 
Domino  Aposiolus  Petrus  testatur  ,  diccns  :  Quia 
peccalum  non  fecit,  nec  inventus  est  dolus  inore  ejus. 
Nunquid  quia  hoc  verum  est ,  proplerea  hoc  verum 
non  erit  illud  quod  Paulus  ait :  Omnes  enim  pccca- 


ciiouis  humilitate  et  peccali  confessione  loquimur 
qu;c  vcra  in  omniluis  procul  dubio  csse  debent,  Do-  D  verunf,  ct  egent  gloria  Dei? 

BALCZII  NOT^E. 


i  Fredegito  abbtiti  sancti  Martini  Turoncnsis  post 
Aliiiiiiuni ;  riijus  fucral  discipuliis  ,  ut  patet  ex  vita 
Alciiini.  Kuii  ciiain  c.ancellarius  Ludovici  Pii  impe- 
raloris.  Varie aulem scribitur  nouicii  ejus.  Ilii  enim, 
ilemque  iu  pnccepto  ejusdem  Ludovici  pro  Hildc- 
baldo  episcopo  Malisconensi;  vocatur  Kredegisus.  In 
Tesiamentn  autein  Caroli  Magni  apud  Eginbardum 
vocatur  Fridugisus,  ct  quidem  reclius,  ul  opinor. 
Nam  sio  quoque  nominatur  in  pncceptis  Ludovici 
Pii  pro  ecclesia  Parisiensi ,   itemque  in   pneccplo 


cjusdem  principis  pro  ecclcsia  sancti  Lambcrli  Tra- 
jcctensi-,  quod  eiliium  est  in  tomo  primo  Hislorke 
Episcoporum  Lcodiensium,  pag.  151,  ac  demum  iu 
cjusdcm  Ludovici  pncceplispro  monasterio  Aruleusi 
in  riioecesi  Hulenensi  et  pro  monaslerio  sanct;c  Gia- 
t.e  in  dicecesi  Urgcllensi.  Fregedis  tamen,  quod  idem 
c-l  ac  Fredegisus,  vocatur  a  Thcodulfo  episcopo  Au- 
rclianensi ,  ex  qno  ctiam  discimus  diatonum  fnisse. 
Vi  le  Sirmondum  in  notis  ad  Tbeodulfuin,  pag.  2'J2. 


ICI  LIB.  ADVERSUS 

IV.  Quia  dicitis,  <  Ilis  bene  perspectis,  apparcbit  A 
hanc  veslram  non  esse  veram  ratiocinationcm,  >  lixc 
qualiicr  dixcritis  aestimare  noii  possumus ;  affinnare 
tainen  audemus  quia  qui  lianc  ratiocinationem  ve- 
ram  esse  ncgat ,  necdum  cognovit  quemadmodum 
eam  oportcat  scire.  Quid  ergo  est  qno.i  Apostolus  , 
diun  de  Domino  loqueretur  ,  dicens  •  Qui  cttm  in 
forma  Deiesset,  non  rupinam  arbilrattis  est  esse  se 
crquc.lcm  Deo  ,  scd  semetipswn  exinnnivit  ,  formam 
servi  accipietis,  pracmisil  :  lloc  senlite  in  vobis,  quod 

et  in  Christo  Jesu  (Philtp.  i,  5-6).  El  paulo  ante  dixe- 
rat  :  ATi/it/  pcr  tontenlionem,  ncque  per  inanem  ylo- 
rium,  sed  in  kumililale  superiores  sibi  invicem  arbi- 
trantes  (Ibid.  ,  r.  3).  Si  verum  non  cst  ut  is  qui 
vcre  lmmilis  est  ahjecla  de  se  sentiat,  quare  Abra- 
ham  cum  Domino  loquens,  cinerem  se  pulveremque  B 
fatetur?  Moyscs  quoque  non  se  esse  cloquenlem  te- 
statur,  et  ex  quo  ei  Dominus  loqui  eccpit,  impedi- 
tiorem  et  tardiorem  se  esse  lingiiam  dicit.  Dc  se 
qiioque  et  Aaron  ad  populum  ail :  Nosenim  quid  sn- 
mtw?Gedeon  etiam,  queni  angehis  fortissimum  vi- 
rorum  appcllat,  ille  e  conlrario  tam  abjecla  de  se 
senlit  ,  ut  se  minimum  in  domo  patris  sui  dicai,  ct 
familiam  suain  inlimam  in  Hanasse.  Saul  quoqise 
cum  pcne  his  veriiis  de  ininima  liiliu  essese  diceret, 
et  in  eadcm  iribu  minimum  sc  recognosceret,  ita  ut 
indignum  se  regio  honore  fatcretur,  in  regcm  cle- 
etus  est.  Unrte  Dominus  ei  loquitur  :  Cum  esscs  pnr- 
tulus  in  oculis  luis,  capttt  in  tribubus  Isracl  factus 
es.  David  quoqe.e  (dc  quo  Dominus  loquilur,  Inveni 
virum  secundum  cor  mcum,  qnia  vere  humilis  erai)  C 
tam  aStjccla  de  sc  sensit ,  ut  no:i  solum  ad  regnan- 
duni  indignum  se  esse  testarclur,  vcruin  eliam  gcner 
fieret  regis;  qui  postea  de  ipso  clainal  ad  Sanl  : 
Qucm  persequeris,  rex  Isrucl?  cancm  morlnum,  et 
pulicem  unum.  Sicque  pcrsequi  conqueritur,  quasi 
si  perscquatur  pcrdix  in  montibus.  Postea  vero  cum 
csset  in  inagna  regni  gloria  ,  nulhiimpe  advcrsarium 
palerclnr,  ail  :  Lndant,  el  vilior  fium  plusquam  fa- 
cltis  sum,  eioqne  Itumilis  in  oculis  meis.  Et  itcrum  : 
Domiue,  non  csl  cxallultim  cor  meum  ,  iicque  clati  sunl 
oculi  mci ,  ncqne  ambulavi  in  magnis,  nequc  in  mira- 
bilibus  super  me  ,  ct  caetera.  Errasse  se  quoquc  non 
dubilavit,  quia  siepissime  non  solum  errores  suos 
ronfitelur  ,  scd  eliam  iuiqnilales,  peccata,  delicla, 
scelcra,  inlinuitates  quoque  ,  et  turbationcs  ,  linio- D 
reni,  ac  tremoreoi,  anxietatemqiie  cordis  :  quoriiin 
omnium  testimonia  si  poncre  voluerimus  ,  prolixi 
operis  scries  ordinabilur. 

V.  Vos  dieitis  quia  non  est  vera  raiiocinatio,  ut 
qui  vere.  hiimilis  cst,  ahjecta  de  se  scntial,  aut  pec- 
casse  se  indiibilanler  credat.  Nos  vcro  c  contrario 
pcr  lianc  ratocinationcm  omncs  sancios  in  suis  pre- 
cihus  a  Douiino  exaudilos  esse  novimus;  sicut  Da- 
nielem  in  suam  exomologesin ,  ubi  confitebatur  non 
soluni  peccala  sua  et  peccata  populi  sui,  verum  etiam 
pcccata  rcgum  ac  principum  ,  vcl  sacerdotuni.  Tres 
ctiam  pueri  in  camino  ignis  clamabant  in  verilate 
il  ju  licio  :  Induxisli  omnia  haic  prooter  peccata  no- 


FREDEGISUM.  ji-2 

stra.  Peccavimtts  enim,  et  intque  egimus,  recedenles 
a  te.  Dominus  quoque  in  Evangelio  lestatur  pnbli- 
eaiuun  qui  asccnderat  ciim  Pharisaeo  iu  lempluiii  ut 
oraret,  idcirco  juslificatum  descendisse  in  domuin 
suam,  quia  abjecta  dc  sc  sciens,  a  longe  slabat,  et 
nolebat  nec  oculos  ad  ccelum  levare;  ct  peccasse  se 
non  dubitans,  perculieliat  peclus  suum,  dicens  : 
Deus,  propitius  eslo  milii  pcccatori.  De  cenlurione 
qiioque  quare  Domiims  ait  quod  nec  in  Israel  lai.tam 
fidcui  iiivencril,  nisi  quia  idem  centurio  abjecta  de 
se  sentiens,  el  alta  de  Domino  sapiens,  semetipsum, 
ulait,  indignum  arbitrabalur  ire  ad  deprecandum 
Doiiiiiiiim  ul  sanarel  pueruni  ejus,  sed  polius  amieos 
suos  misit,  et  iieriim  per  iuternuntium  mandavit 
Domino,  dicens  ,  Domine,  non  sum  diguus  ul  intres 
sub  tcctum  mcttm.  Miilicr  vcro  Chananaea,  cui  Donii 
nus  clamitanti  respondit,  Non  cst  bontim  sumcrc  pa- 
nem  fdiorum  et  mittcre  canibtts,  statim  consentiens, 
ait  :  Ltiam,  Domine  :  nam  et  calclli  edunl  de  micis 
qtiif  cadunt  de  mensa  douiiiiorum  suorum.  Et  idcirco 
audire  nieruit   :  0  mulier,  magna  csl  ftdes  tua. 

VI.  Quod  si  aliquis  objeccrit  nobis  verba  justi  vcre 
Imniiiis  dicenlis  :  Non  pcccavi ,  cl  in  amaritndinibus 
morulur  oculus  mctts  (Job  xvn  ,  2).  El  iternm  :  Ilac 
passus  sum  absque  iniquilatc  manus  mecc.  :  audiat 
rtirsiuu  eumdcm  jiislum  humilitei'  confilontem  : 
Peccavi.  Qidd  faciam  tibi,  o  custos  hominum  ?  Et' 
iteriim  :  Quantas  luibeo  iniqitilates,  percata  ,  scelera, 
atquc  dclicta  ,  ostende  mihi  (Job  xui ,  23).  Et  ilcriuu 
Scriptura  dicit  quia  is  queni  Deus  propterca  flagellat, 
ut  doloribus  eruditus  abjectionem  et  peccata  sua  rc- 
cognoscat,  respicil  bomines  et  dic>t  :  Pcccavi ,  vere 
deliqni,  ut  eram  dignns  iwn  recipi.  Qiiare  ergo  vos 
diciiis  non  esse  vcriuii,  ut  vcre  humilis  abjecta  de 
sc  sentiat,  aut  peccasse  se  credat,  cum  apertissime 
pitcat  boc  proprium  esse  sanctorum,  non  supcrbo- 
liiiii.'  Cur  Joaiuies  aposlolus  ait  ;  Si  dixerimtis  quin 
pecctttum  non  habcmus,  ipsi  nos  scducimus,  el  veritas 
in  nobis  non  est.  Si  vero  confiteamur  dchcta  noslra, 
fidelis  est,  ct  justus,  ut  remiltat  nobis  peccata.  Qui 
si  sccundiim  vos  magna  de  se  ,  non  abjecla,  sentire 
volnisset,  habebat  unde  gloriaretur,  quia  et  supra 
pcetus  Domini  recubuit :  et  praj  ca?leris  discipulis 
ab  illo  dilectus  csl.  Jacobus  quoque  apostolus  ait  : 
In  multis  cnim  offendimus  omnes.  Quoe  si  quis  pula- 
verit  non  veracitcr,  seJ  tanlum  bumiliter  dicU.  no- 
verit  se  in  hoc  scnsu  Pelagium  sequi;  cl  propterca, 
si  corrigi  vult  ,  legat  lihros  beati  Augiistiui  conlia 
Pelagianistas,  et  sciat  omnes  sanctos  veraciter  sc  de 
peccatis  accusasse ,  ita  nt  necesse  baheant  pro  se  ip- 
sis  dicere,  Dtmitle  nobis  debita  nostra.  Sed  de  his 
quanta  dici  possunt.,  vos  nosse  non  ambigimus. 

VII.  Dicitisetiam  tota  vos  intentionc  divinam  scri- 
pturam  cum  editorihus  ,  inlerpreiibiis  atqtie  exposi- 
toribus  suis  ab  impeiitia;  nostrse  caluiuniis  defen- 
dere.  Ad  quam  rem  nou  respondebimiis  vobis,  quia 
sicut  dequibusdam  dicitur,  i7/j'c  trepidaverunt  timore, 
ubi  non  eral  timor,  ita  et  vobis  dici  potcsl  ;  lllic 
tota  inteniione  paravit  defensionem,  ubi  nulla  eral 


,C3  S.  ACOBAKDI  EPISCOPI  LUGDUNENSIS  i(tf 

omnino  neecssitas  defensionis.  Qiiis  enim  de  nobis  A  pcr  genus  feniininum  significatur,  nec  tanicn  a  La- 


calumniatus  est  unquam  editorem  aut  interpretcm 
aliqucm  diviuarum  Scripturarum  ?  Dicitis  reprehcn- 
disse  nos  aposlolos  et  iulerpretcs  ,  quos  tantum  pu- 
tabamiis  unquam  reprehendendos ,  quantnm  nunc 
putamus  veriiatis  vituperatores  laudandos.  Diximus 
namquc  quia  inlerpretes  divinorum  voluminum  vol 
oxpositores  nnn  curarunt  omnino  tenere  indeclina- 
bilitcr  regulam  grammaticx  artis ;  quod  utique  neque 
inperilia,  neque  malitia  fecerunt,  scd  ratione  con- 
Jcscensionis;  ut  sicut  usus  sanctx  Scriplurae  est 
verbis  condcscendere  bumanis ,  qualcnus  vim  inef- 
fabilis  rei  humano  more  loquens ,  ad  notitiam  ho- 
minum  deduceret ,  ct  mysteria  insnliia  solitis  osten- 
deret  rcbus ;  ita  ct  interpreles  ejus  cam  sequcndo 


tiuis  fominino  gcnoro  dicitur.  Pecealum  quoque  in 
Hebrseo  gcneris  masculini  est,  in  Graco  fcminini, 
in  Lalino  neutri;  et  cum  in  Scripturis  multis  rebus 
significetur,  nullus  tamen  Latinorum  genus  ejus 
mutavit,  quia  ncc  aliqua  ulilitas  posiulavit.  IKcc  id- 
circo  diximus,  quia  vos  diciiis  propterea  iuterpre- 
lcm  sanguines  plurali  numero  transtulisse ,  quia 
apud  Gracos  pluraliler  effcrtur;  cum  non  ila  sit. 
Sive  intcrprelcs,  sive  cxpositores  divinorum  eloquio- 
rum,  ut  inlegritatem  sensus  ostcndercnt,  contra 
grammaticam  loqui  non  timuerunt :  quos  non  soluni 
non  reprehendimus,  vcrum  eliam  per  cos  a  rcpre- 
bensionc  defendi  cupimus.  Quia  sicut  illi  iaudandi 
sunt  in  vcrbis  contra  graimnaticain  prolalis,  ita  nos 


illud  studucrunt  summopere  transfcrre,  unde  mani-  B  'olerandi :  qnia  illi  divites  in  verbis,  sicut  voluc 


fesliorcm  sensum  lcgentibus  pnrberenl,  cliam  si 
contra  gramniaiicam  csset  eaionus,  ut  sacramento 
rci  concordaret.  Kl  ita  hoc  ad  noslram  sumpsimus 
defensionem,  ut  sicut  illos  qui  poterant,  si  voluis- 
sent ,  omnia  secundum  disciplinam  grammaticam 
proferre,  seil  ut  uobis  condesceudcrent,  cl  simplici- 
tatem  veritalis  non  dcsercrent ,  non  sunl  veriti  ali- 
qua  contra  eamdem  disciplinam  loqui,  rcprchendere 
nullus  debet;  ila  nobis  omnino  dcbel  parcerc  ,  qui 
etiamsi  velimus  omnia  secundum  grammaticam  lo- 
qui ,  non  possuinus  ,  si  tamen  fidom  rectam  et  sen- 
sum  catholicum  tcnemus,  in  bisque  verbis  quibus 
possunius  dicimus  ,  sicut   cl  vos  a  testimonio  Pri- 


runt,  dixerunt;  nos  voro  pauperos,  ul  possumus  por 
angustias  verborum  tenuiler  ea  quae  volumus  signi- 
flcamus.  Kt  si  illorum  filii  sumus ,  ct  ab  eorum 
sensu  et  fidc  non  erramus:  quod  in  illis  amatur,  in 
nobis  tolerctur;  alque  is  cui  loquimur  sensum  at- 
tendat,  non  verba,  ut  audiat  consilium  Apostoli  di- 
centis  :  Noli  verbis  con'.endcre.  Kt  :  Ne  sit  languens 
circa  quoesliones  et  pugnas  verborum,  ex  quibus  oriun- 
tur  invidite ,  contentiones,  blaspkemia:,  suspiciones 
mala?. 

IX.  Illud  vcro  quod  post  verba  doctorum  vcrbis 
veslris  subjunxistis :  «  Ita  igitur  hoc  uno  modo  apo- 
stoli  et  evangelista:  ct  totius  divinse  Scripturac  inlcr- 


seiani  oslonditis,  qui  dixit  :  i  Nibil  eni.n  cx  omni      »,rctcs>  cu">  calholicis  ejus  exposiioribus,  ab  i.npc- 
parte  pcrfoctum  iu  humar.is  crcdo  esse  invcnlionibus  L  rili;c  calumnia  rationabilitcr  dorendi  qucunt.  Nihil 

enim  oinnino  contra  rogulam  grammalicac  dixcrunt, 


parte  perfectum 
posse. » 

VIII.  Assnmpsislis  grandcm  Iaborem,  non  neccs- 
sarium,  quasi  defcndentes  evangclistam,  vcl  in:er- 
pretem ,  quod  non  fruslra  vel  evangelista  e.lidcrit 
vel  interprcs  transtulcrit  plurali  numcro  sanguincs, 
sccundum  quod  certa  ratio  postulavil :  quam  rcm 
nnn  snluni  non  reprehcndimus,  scd  nequc  ab  inipiis 
audivimus  unquam  rcprebensani.  Kt  cum  in  hac  dc- 
fcnsione  lantopere  laboraverilis,  nihil  nobis  vcslro 
labore  innotuistis.  Jam  enim  lcgerainus  sanctos  do- 
Clores  ila  oxposuisse,  qnod  interpres  idco  plurali 
nuinero  sanguines  in  hoc  loco  transtulit,  qnia  sen- 
snm  evangelislae,  quem  illc  in  Graseo  edidit,  hoc  in 


quod  non  ila  aut  ralio  aliqua,  aut  causa  myslcrii 
dici  cxigcret.  t  Ab  his  vcrbis  vcsiris  multum  cccle- 
siastici  doctores  dissonanl.  Kxiguilali  nostrae  vidc- 
tur  qiiod  neque  vos  nequc  nos  de  hac  re  aliquid  sen- 
tirc  aut  dicore  debomus,  nisi  ea  qiuc  orthodoxos 
magislros  sensisse  aut  dixisse  legimus.  Isla  taincn 
inconcussa  ct  fiima  aucioritas  illorum  aucloruni 
cst,  pcrquos  Spiiilus  sanctus  Novi  el  Vcteris  Testa- 
incnii  volumina  confecit;  de  quibus  nulli  unquam 
hoinini  licuit  aul  licct  cogitare  vcl  unam  lilteram 
aliter  cos  dicere  debuisse  quam  dixerunt,  quoniam 
eorum  auctoritas  Grmior  est  ccelo  ac  terra,  secun- 


Latino  iransfcrre  aliter  non   poluit;  non  sicut  vos  D  diim  quod   Dominus  ait  :  Facilius  esl  ccelum  ct  ter- 


dicilis  propterca  fecit,  quia  in  Giaeco  plural  tcr  in- 
venit.  Nain  sniit.  multa  nomina  qiue  iu  Hebi;oo  vcl 
Gicco  alterius  generis  aut  numcri  esse  inveniiinlur, 
non  ejus  ciijus  sunt  in  Latinum.  Nec  tamen  intcr- 
pres  eodem  gcnere  quo  iiivonil,  transferrc  curavit, 
quia  nulla  neccssilas  compulit.  Sicut,  verbi  gratia, 
Spirilus  apud  Bebneos,  genere  dicitur  feminino,  ct 
cum  sit  in  Latino  gcnciis  masculini,  nullus  intcr- 
prclum  llcbraicuin  sequcns  genere  femiiiino  in  La- 
tino  ponere  tentavit,  etiani  cum  necossitas  poscerct. 
Nam  invenitur  in  Scripluris  ubi   Spiritus  sanctus 


ram  transire,  quam  de  lcqe.  unum  apieem  cadere. 
Post  bos  quoque  firma  aucloritas  est  Septuaginta  In- 
terpretum,  quos  constat  ante  advenlum  Domini  de 
Elebraico  in  Graecum  cloquium  Vclus  Testamentum 
iranstulisse.  Intcrpretis  quoqnc  nostri  Hieronymi 
liresbjtcri  lidelis  est  edilio,  qu;c  de  Hebraico  in  La 
tinum  magnifice  transtulii.  Fuerunt  prauerea  aliqul 
venerandi  catholici  interpretes  Lalini ,  qui  Sojiiua- 
ginta  editionem  in  Latinum  transtulerunt  eloquium. 
Kvtra  hos  itaque  multi  fuerunl  interprelcs  repre- 
hcnsibiles,  el  juste  rcprehensi ;  sicut  illt  famosissimi 


HVLlZil  NOT.L. 
■  Testimonio  Prisciani,  iusignis  grammalici,  qni      Lupus  Forrnricnsis  in  epistola  5i,  cl  in  libro  de  tri- 
manibus   eruditorum   hominum  maximc   lcrebatur      bus  quaeslionibus,  pag.  25S. 
pcr  eas  tempcsiates.  Hunc  porro  locum  laudat  ctiam 


IGS 


LIIJ.  ADYERSIS  FREDEGISl  M. 


106 


inlerpretes  judaizantcs,  el  hxrclici,  "Aquila  scilicel,  A  nientibus  aposlolonim  infudit,  rnsticitatcm  polius 


cl  Theodotio,  ac  Syinmachus ;  cx  qiiibus  unus  fecit 
duas  eilitiones  inter  sc  dissonantcs.  Fiicrunt  cliam 
Latmi  aliqui,  qnos  Ilieronymus  presbyter  rcptehen- 
dit  in  illis  uiique  prafationibus,  quas  pricposuil  li- 
bris  quos  de  Gra-cis  in  Laiinum  aut  transtulit,  aul 
cmcndavit ;  sicul  in  illa  praefalione  quam  jnvla 
Grxcam  emendaiioncm  in  liliro  beaii  Job  fecil,  as- 
sercns  quod  idem  liber  apud  Latinos  ila  erat  dccur- 
tatus,  conrosusque,  ut  fcedilalem  stiain  publicc  le- 
genlihus  oslendcrel.  Sic  etiam  in  aliis  locis  quosdam 
reprebendil  interpreies. 

X.  llxc  de  inlerprctibus  idcirco  ila  dicimus,  qnia 
magislri  speciales  non  omnes  aequaliicr  receperuni, 
iut  indifferentcr  laudavcrunt,  sictit  vos  faccre  vidc- 


per  eos  quam  nobilita'.em  uniuscujnsque  lingtia;  lo- 
ciilutn  essc. »  Haec  qua  intcnlione  dixeritis,  nullus 
eorum  qui  oliosa  loqui  tinienl,  intelligent;  nisi  forte 
liocetiam  nobis  crimcn  superaddilis,  quasi  rns;ici- 
tatis  roprehcndamus  Spiritum  sanctum.  Quod  si  ita 
est,  ij  est,  tali  intcntione  isla  dicitis,  quid  ad  ha;c 
respondcre  possimus,  nisi  :  Ipse  occultorum  cogni- 
tor,  cordium  leslis,  scruta'or  renum,  omnipotcns 
Deus  vidcat,  ct  audi.it.  Extra  hoc  autem  quod  tale 
sacrilegium  nobis  impingere  videmini,  apparet  eliam 
in  his  verbis  veslris  quod  ita  sentiatis  dc  prophctis 
et  apostolis,  ut  non  solum  sensum  pradicationis,  et 
modos  vel  argiimeiila  dictionum  Spiritus  sanctus  eis 
inspiraverit,   sed  eliam  ipsa   corporalia  verba  ex- 


mini ,  ncque  omnibus  xqualiter  fidem  adhibuerunt.  13  trinsecus  in  ora  illorum  ipse  fonnaverit.  Quod  si  ita 


De  expositoribus  quoque  mullo  aliler  quam  vos  di- 
jitis.  beatus  Patcr  Augustinus  lenendum  tradidit : 
qui  non  soium  de  illis  qui  reprehensi  sunt  a  doclo- 
ribtis,  etiam  de  prohatissimis.  in  libro  quem  advur- 
sus  Faustum  Maniclueum  scripsit,  ila  dicit :  «  Quod 
gcnus  lilleraruni,  id  est,  exposilionum ,  non  cum 
crcdendi  nccessitale,  sed  cum  judicandi  libertate  lc- 
gendiim  est.  Soli  nainque  divinx  auctoritatis  libri 
legendi  sunt,  non  cum  judicamli  libertale,  sed  cum 
credcndi  necessitate.  Quam  formam  Aposlolus  tra- 
didit  dicens  :  Spiritut  notite  exslinguere,  piophelias 
nolile  spernere,  omnia  aulem  probate,  quod  bonum  est 
lenetc,  ub  omni  specie  mata  abstinete  vos.  In  hoc  loco 
aposlolus  Paulus  prophetias  dixit  docirinas  ct  expo- 


sentitis,  qu.mta  absurditas  sequetur  i|itis  dinumerare 
polerit?  Et  in  priinis  quidem,  ut  caule  scieniiae  ve- 
slr;e  loquamur,  recordamini  quid  Moyses  Domino 
dicat,  cum  se  cxcusaret  ne  ad  Pharaonem  mittere- 
tur,  asscrens  se  gracilis  esse  vocis  ct  impedilioris 
liiiguy.  Cui  Doininus  nequaquam  respondit,  Menti- 
ris;  sed  atinuens  obsecranti,  ait :  Ecce  Aaron  [rater 
tuus,  scio  quod  cloquens  sit :  ipse  erit  propliela  tuus : 
lu  loqueris  ad  eum,  et  ille  loqnetur  ad  Pharaonem. 
Atlendite  qtiia  si  secundum  vos  ipsa  verba  corpora- 
lia  in  ore  Moysi  sonantia  ejus  erant,  et  vox  qu.e  so- 
nabat,  qaarc  ergo  gracilis  vox?quare  crgo  impcdi- 
tior  sermo?  Aaron  erat  prophela  Moysi,  Moyses  pro- 
pheta  Dci.  Qnare  ergo  robuslior  vox  el  expedilior 


sitiones  doctoriim,  s  cut  alibi  iusiuual  diccns  :  Pro-  C  serino  in  propheta  Moysi  quam  in  prnphcta  Dci? 


phetie  duo  ant  tres  dicunt,  ct  civteri  dijudicent  (I  Cor. 
xiv,  29).  Non  illam  propheliam  de  qua  aposlolus  Pc- 
trus  ait:  Non  enim  voluntale  kumana  atlnta  esl  ali- 
quundo  propltelia,  scd  Spiritu  suncto  inspirati  tocuti 
sunt  sancti  Dci  homines.  » 

XI.  Hjcc  oinnia  idciico  dicimus,  ut  appareat  quia 
quam  injuste  a  vobis  crimiiiamur,  cum  dicilis  nos 
reprehensoies  aposiolorum  ei  divinarum  Scriptura- 
rum  esse,  tam  injusle  vcl  polius  >■  multo  injustius 
qnoscunque  interprctes  alque  expositorcs  co;cquatis 
aposlolis  et  evangelistis,  cum  Synimacbum  et  Pau- 
lutn  et  Dydimum  ct  Joanncm  una  defensione  indif- 
fcrcnlique  laude  dignos  dticilis.  Bontim  est  recor- 
dari  verborum  Domini ,  quibus  ait :  Nonnc  si  recte 


Nunquiti  ct  boc  vilium,  gracilitatem  scilicel  vocis, 
ct  linguae  impedilionem  Spirilui  sancio  tribuetis? 
Rcstat  ergo  ul  sicut  ministcrio  angelico  vox  articu- 
lala  fonnata  cst  in  ore  asina;,  ila  dicalis  formari  in 
ore  prophclarum.  Et  tuuc  lalis  etiam  absurdilas  se- 
quctur,  ut  si  lali  modo  vcrba  et  voces  vcrborum  ac- 
oeperunl,  sensum  ignorarent.  Sed  absit  lali.i  deli- 
ramenla  cogitarc.  Nos  si  de  eloquentia  Pauli  aposloli 
aliquid  diximus,  Verha  Hicronymi  doctoiis  posui- 
iinis,  qiiibus  in  quoJaiu  loco  ail.  :  «  Qui  putant  Pau- 
lumjuxta  humilitatcin,  et  non  verc  dixissc,  Et  si 
impenius  suin  sermone,  non  lumen  scientia,  dcfendant 
htijus  Ioci  conseqitentiam.  j  Et  iterum  :  «  Si  vcro 
qui  potest  eliam  juxla  serinonis  eioquia  contcxtum 


offeras,  et  non  recte  dijudicas  peccasti?  Qni  enim  "  docere  Aposlolum  fuisse  perfeclum,  et in artis  gr 


recte  crcdil  catholicain  lidem,  rectc  viJctur  olferro. 
Sctl  si  qiiiliuscunque  doctoribus  aut  interprelibus 
cutu  aposiolis  cl  evangelislis  xqualcm  vcneralionem 
tribuit,  nun  rccte  dividil,  alque  idco  pcccat. 

XII.  Post  illa  qua;  superius  dicia  sunl  vcrba  no- 
slra,  addidislis  dicentcs  ;  «  Turpe  est  cnim  credcrc 
Spiiilcm   sanctum,   qui    oninium   gcntium   linguas 


nialica;  vitia  non  incurrisse,  illc  p.ilius  ansculiaiidus 
est.  Nos  quolicscunque  soloecismos  aut  tale  quidl 
adiioiamus,  noa  Apostolmn  pulsamus,  ut  malivoli 
criininanlur,  sed  m.igis  Aposloli  r.sserlorcs  siintus; 
quod  Hcbrxus  ex  Elcbraeis  absqtie  rhctorici  scrmonis 
nitore,  vcrl  orutn  compositione,  el  eloquii  venusale, 
nunquam  ad  fiJem  Chrisli  loltini  niunJuiu   (ransdu- 


»  Aquila.  Carolus  Magnus  in  Capitulari  de  non 
adoraiulis  imaginibus  lib.  i,  cap.  13  :  «  Nova  post 
scptuaginta  interpretes,  ThooJoiionem  ei  Syntma- 
chiim  ct  Aquilam,  sive  etiam  bcatum  Hifironymum, 
legis  q'i;x;ratur  translatio.  >  De  Tbeodotione  porro, 
qua  ct.iic  vixerit,  vidcndus  vir  clariss.  Ilenricus 


BALLZII  NOT^:. 

Valesius  in  annoialionibus  ad  Euscbium  lib.  v,  cap. 


8  Hist.  Ecclos. 

!>  Multo  injitstius.  Sic  legi  rie!/cre  aJmonuit  M.is- 
sonns  in  erratis  :  prorstis  iicne.  iNam  iu  codice  ius. 
diserte  scriplum  est ,  multos  iujustos. 


107  S.  AGOBARDI  EPISCOPI  LlCDUNl  XSIS 

ccre  valuisset,  nisi  evangclizasset  etim  non  in  sa-  A  pnelitulatur  scribit,  dic 


163 

<  Non  tst  sane  miruni 


pientia  verbi,  sed  in  virlule  Dei.i  Qni  eliani  in  pra'- 
fationibus  Isaix,  Jeremix  et  Ezceliielis,  quid  dc  dif- 
ferentia  locutionis  prophelarum  eorum  dixcril,  dili- 
gentcr  perpendite;  et  invenietis  nobililatem  divini 
eloquii,  non  secundum  vestram  asserlioncm,  morc 
pbilosopliorum,  in  tumore  ct  pompa  esse  verborum, 
sed  in  virlule  senlentiarum,  secundum  quod  ip^e 
Apostolns  ait  :  A'on  enim  in  sermotie  cst  regnum  Dei, 
sed  in  virtute.  a  Isaias  quoqne  propbcla  populum 
dieit  esse  :ilti  serinonis,  ila  ul  non  possil  inlelligi 
disertitttdo  lingux  ejus,  in  qno  imlla  est  sapienlia. 
Et  Dominus  ad  Ezechielem  dicit  :  Non  enim  ad  po- 
pulum  profundi  sermonis  et  ignoltc  limjutv  tu  ntitte- 
quorum  non  possis  audire  scrmonem.  Ex  qi 


si  eloquenlior  videatu  r  in  proprio,  id  est  Hebrxo,  quain 
in  peregrino.  id  est  Grxco  sermone,  quo  cxlcrx  Epi- 
stolx  sunt  scriptx.  >  Ecee  haLes  disertiorem  Paumm 
in  una  epistola  quam  in  exteris.  Sed  tamen  ipsc  cx- 
terx  epistolx,  licet  in  seniione  miniis  al>  illa  sliquid 
liabere  videaulur,  tamen  in  arcanis  sensibus,  secre- 
tis  niysleriis  ac  figutis  locutionuin,  in  qiiibus  0111- 
ncin  sapieniiam  biijns  mundi  incomparabiliter  su- 
perant.  minoris  virtulis  uon  sunt. 

XIV.  Post  multas  et  gravcs  calumnias,  quas  nobis 
inllixisiis,  diccntes  nos  divinx  locuiionis  repreben- 
sorcs,  defenditis  bene  vos  dixisse,  Anima  quundo  nd 
corpus  peivenit;  et  sumilis  testimonia  de  Scripturis 
dicenles  :  Spiritns  rcdcat   ad  eum  ijui  dcdit   illiim 


palet   nobilltaiem  sacrx  Scripturx,  non  secunlum  fj  iEccL  x».  '')•  Et  :  Revcrtatnr  anima  pneriintra  eum 


philosophos  in  diserlituuinc  esse  verborum,  in  quo 
nulla  est  sapiciitia,  sed  in  polcnlia  et  aslutia  scn- 
suiun,  atque  virtute  sentenliarum ;  sicnt  Apo  l.olus 
ostcnilil,  dicens  :  Arma  mililiir  noslra;  non  carna- 
lia,  sed  polentia  Dei  ad  destruclionem  munitionum, 
consilia  destruentes,  el  omnem  altitudinem  extollen- 
tem  se  adversus  scientiam  Dei,  el  in  ciiptivilatem  re- 
ditjenles  omnem  inlellcctum  in  obsequium  Cliristi.  Et 
ileiiini  :  Non  cnim  misit  me  Christus  baptizare,  sed 
evangelizare,  non  in  sapienlia  verbi,  ut  non  evacuelur 
crux  Christi.  Et  rursuin  post  aliqua  :  Et  ctja  cum  ve- 
nisscm  ud  vos,  frotres,  veni  nonper  sublimilolem  ser- 
monis  tiui  sapienliae ,  unuuntians  vobis  tcslimonium 
Clirisii.  Et  ilerttm  :  Sapientiam  loquimur  inter  pcr- 


(III  Reij  xvii,  21.  Qux  teslimonia  nullatenus  con- 

gruimi  rci  cni  defendendx  adhibentur.  Quis  eiiim 
ignorat  animani  seniel  a  Dco  creatam,  substanliam 
essc  deinccps,  ct  a:tcrnam,  atque  in  sua  subsiant  a 
immortalem?  ac  per  hoc,  postsolulionem  corporis, 
posse  ad  eum  redirc  justam,  et  deorsum  descenderc 
iujustam,  el  intra  corpns  revcrli  ad  banc  vitam  re- 
suscitandani?  Hxc  dc  animabus  a  corporibus  jam 
solutis  ficri  nullus  ignorat.  Sed  nos  hoc  reprebendi- 
mus  quod  vos  de  animabus  eorporibus  infundendis 
dixislis  :  Anima  quundo  ud  corpus  pcrvcnil.  Quasi 
noveritis  de  qua  regione  adveniat,  aiilforsitannoslis 
in  qua  rcgione  jaccal  illa  incoguita  malcries,  unde 
animas  dicilis  creari  in  vacuo,  super  quem  aquilo 


(ectos;  sapienliam  non  Imjus  sa-culi,  neque principum  C  extensus  est,  aut  iu  inlerioribus austri ,  vel  forsitan 


hujus  saruli,  qui  dcstruuntur  :  sed  loquimur  Dci  sa- 
pientiam  in  mijslerio,  qutc  abscondita  cst.  Et  posl 
pauca  :  Qmv  ct  loquimar,  non  indoctis  luunaniv  sa- 
pieniiie.  veibis,  scd  in  doclrina  spiritus. 

XIII.  Ecce  quia  laus  divina:  sapicnlix  in  sacris 
mystcriis  ct  in  doctrina  spirilus  invenitur,  non  in 
adinventionibiis  verborum.  Vos  sumpsistis  leslimo- 
nia  beati  Augiisliui  midta  de  laude  Scriplurx;  sed 
non  illo  niodo  vos  laudatis,  quo  laudavit  Augusti- 
nus,  aut  Hieronymus,  Ambrosius,  alquc  Gregoritis. 
Nain  illi  majestatem  di  lnx  loeutiums  adniii  ,ntes. 
sed  rcin  ineffabilera  fando  non  explicantcs,  oppressi 
gloria  in  laude  cjus  sueeubuerunt,  cuin  magis  admi- 
rando  suflicerent,  quam  loquendo.  Vos  sic  laudatis, 


in  ortu  solis  aut  occasu,  aut  undc  dicitis  anima 
pervenire  :  utique  indc  pervcnirc  possunt,  ubi  crean- 
lur,  ut  ad  corpora  transmitlantur.  Sed  cum  dicilis 
eas  pervenire,  non  ipsis  eas  corporibus  crealas  cre- 
dilis.sedlongealicubi.Elinquisiviiiiiis  a  vobis  utruin 
in  coelestibus  an  iu  aliqua  parle  mundi  sit  ipse  lo- 
cus,  vel  extra  mundum.  Sed  dc  hoc  sil  ul  vullis, 
taiiiuni  ut  cujtiscunque  testimonium  cum  Angustino 
altcrcanlis  tanquam  ejusdem  Augoslini  nou  nohis 
opponatis.  Nos  lamen  illud  prxeipue  tcnendum  pu- 
lanitis,  ([iiod  divina  Scriplura  de  bac  rc  docet,  di- 
ccns  :  Quomodo  nescis  quai  sit  via  spiritus,  et  qua 
raiione  compintjantur  ossa  in  ventre  prwgnanlis ;  sic 
nescis   opera  Dei,  qui  [abricator  esl  omnium.  Eccle- 


Ut  latide  vcstra  inagis  niinorclur,  quam   aiigeatur  :  "  siastici  quoque  doctorcs   in   suis   dogmatibus   fulein 


quoniam  iu  bis  qux  evtrinsecus  stnit,  dicilis  nobi- 
litalem  linguarum  miuistrasse  Apostolis  Spirilum 
sanctuin,  ul  confuse  et  indiffereiiler  cum  apostolis 
omnes  interpreles  cl  quoseunque  expositoies  lau- 
dctis  el  dcfciidalis.  Nam  si,  sccuiiduni  vos,  omnibus 
auctoribus  divinomm  librorum  extcriorem  nobilila- 
lem  xqualiter  ministravit  Spiritus  sanctus;  quare 
nnvts  Aposlolus,  id  cst  Paulus,  discrlior  invcnitur  in 
Hi'braica  lingua  quam  in  Grxca,  sicut  prxdictus  Hie- 
ronymus  in  prxialione   Epistolx  qux  ad   Hebrxos 

BALLZll  NOTjE. 


tenendam  docuerunt,  animam  non  esse  partem  di- 
vinaj  subslantix  ve!  nalurx,  nec  esse  eam  prius 
quamcorpori  miscealur;  sed  tunceamcreari  quan  !o 
et  corptts  creatur,  cui  admisceri  videtur.  Piiiloso- 
pborum  sententix  dicunt  esse  animam  prius  qnam 
nascatur  in  corporc  :  quod  verum  esse  nullis  appro- 
batur  indiciis  :  nam  titruin  antc  fuissemus,  ucc  ipsi 
novinius,  nec  quis  liominum  dicat  babcmus.  Non 
est  ergo  quxrcnJum  quod  quxrcndum  magis  est 
irridendum. 


*  Isaiasquoqueprophcta.  In  ms.  itemque  inedilione 
Massoni  scriptum  erat  haiasauoane  vhilosophus,  etc. 


Ilaqite  cum  constaret  vitium  esse  librarii ,  non  vcro 
Ajobardi,  locum  illtim  liberc  correximus. 


103  LtB.  ADVEUSUS 

XV.  Deinde  inlcrrogastis  nos,  iitruni  alind  sil  A 
Deus,  aliud  veritas,  ila  ut  Deus  ipse  veritas  non 
sit.  Hanc  vcsiram  intcrrogationem  in  tantum  mira- 
mnr,  ul  putcmus  vos  illam  jocando  et  ridendo  di- 
ctasse.  Quis  audivit  talem  iiiterrogaiionem  ?  Nun- 
quid  si  aliud  aliquid  verilas  fuerit,  jam  Deus  veritas 
non  erit  ?  Dicilc  vos,  si  ubicunque  iu  sacris  Scriptu- 
ris  verilas  nominatur,  semper  Dcns  intelligendus 
est?  Certc  nos  dicimus  frcqueuter  in  Scripturis 
norainari  veritatcm  ,  qua;  contraria  est  nieiida 
cio  ;  sicut  etiam  solet  nominari  charilas  hominum, 
dilcctio,  quae  contraria  cst  odio,  et  concordia,  qux 
opposita  est  discordia:.  Ergo  ubi  Paulus  ait  :  Veri- 
lutem  dico  in  Christo  Jesu,  non  menlior,  sic  intelli- 
gilis,  quasi  diccrct,  Deum  dico,  autCbristum  dico, 
iu  Christo  Jesu.  Aut  ubi  ait :  Deponentes  mendacium,  ■> 
loquimini  veritalem  unusquisque  cum  proximo  suo, 
ipsum  Dcum  inlclligilis  verilalem.  El  ilerum,  ubi 
scriplum  est  :  Rex  qui  judical  in  vcrilate  pauperes, 
thronus  ejus  in  ivternum  firmabitur.  El  ilerum  :  La- 
bium  veritalis  firmnm  erit.  El  rursum  :  Qui  loquilur 
verilalem  in  corde  suo.  In  Jeremia  quoque  :  Omnis 
amicus  fraudulenler  incedet,  el  veritatem  non  loque- 
tur.  Et  Osea;  :  Non  esl  enim  veritas,  et  non  estjusti- 
tia,  el  non  est  misericordia  Dci  in  terra.  Et  in  Zacha- 
ria  :  Verilalem  et  judicium  pacis  judicale  in  portis 
vestris.  Nunquid  sic  intelligi  poleril,  quasi  diccret, 
Deum  judicale  in  portis  veslris?  Ecce  habes  in 
Scripturis  trequenler  dici  veritalcm,  non  pro  ipso 
Dco,  sed  pro  illa  virlule  qua;  opposita  est  injuslitise 
et  falsitati.  Atlamen  non  sicul  vos  vultis,  ut  Deus 
ipse  verilas  uou  sit,  sed  potius  ut  et  Deus  vcrilas 
sit. 

XVI.  Deinde  vero  cum  vcstris  syllogismis  aflir- J 
niare  tiitimiui,  Cbrisiianos  non  fuissc  omncs  sanclos 
palriarcbas  el  prophetas,  rcges  el  saccrdoles,  in 
Veteri  Testamento,  diccnies  nobis  :  «  Si  eos  Chri- 
stiauos  dicendo,  eos  esse  aflirmarc  vultis,  mul- 
tum  cst  absurdum  ut  Chrisliani  csscnt  priusquam 
Christus.  »  Ecce  quibus  verbis  ncgatis  sanctos  Ve- 
tcris  Tcstamenti  Chrislianos  fuissc.  Sed  inullo  pe- 
jus  negatis  illo  Umpore  non  esse  Cbristum.  Credite. 
venerabilis  magtster,  quia  si  dixisselis  :  «  Non  dice» 
bantur  Cbristiani,  iparva  forsitanesset  blaspheniia. 
Cum  autcm  dic  itis,  Non  erant  Christiani,  injusle  p, 
tanlam  raultitudmcm  sanclorum  blasphcmatis.  Si- 
mili  ctiam  modo  si  de  Doiuiuo  Jesu  Christo  diceretis, 

«  Necdum  abomnibus  fidehbus  manifeste  vocabalur 
Chrisfus,  i  tolerabilcesset.  At  cum  dicitis.  Non  crat 
Chnstus,  i.mi  grandis  blaspbemige  est,  ut  uon  mul- 
tniii  distet  ab  illa  Pauli  Samosateni  prxdicalione. 

XVII.  Deinde  subjungitis,  quasi  exhortantes  nos 
ac  dicentes : «  Sed  quomodonondum  erat  Christus?  i 
Lcgitis  librurn  supradicti  beali  Patris  Auguslini,  ca- 
pilulo  6,  et  ponitis  ipsum  capilulum,  mullo  alium 
sensum  coulinentem  quam  vos  sentitis.  In  illo  enim 
capitulo  scriplum  est :  «  Cum  ergo  Chrisli  nomen  ex 
eo  illi  sit  quod  scriptum  est,  Vnxit  le  Deus,  Deus 
tuns  oleo  extultalionis  pra  participibus  tuis.  L'nde  ad 

Patrol.  CIV. 


FREDEGISUM.  170 

id  quod  homo  faclus  e»l,  pciiinct,  id  est,  quod  for- 
uiam  servi  accipiens,  habitu  est  inventus  ut  boiuo, 
qui  ulique  habilus  caepit  cx  tempore  :  de  ipso  la- 
men  eodemque  Christo  diclum  cst,  cum  in  forma 
Dei  esset.  i  Et  post  pauca  :  «  Nondum  ergo  erat 
Christus  quod  esse  corpii,  cum  semetipsum  exiua- 
nivit,  non  formam  Dei  amittens,  sed  formam  servi 
accipiens.  >  Ecce  verba  beali  Auguslini ,  de  quibus 
vos  vultis  affirmare  Deum  Verbum  Christi  nomen 
prius  uon  babuisse  quam  caro  factum  est,  cum  e 
contrario  Auguslinusin  prcedicta  seutentia  dicat:  De 
ipso  tamcn  eodemque  ChrUto  diclum  est  ■  Cum  in  for- 
ma  Dei  esset  Eccc  habes  Christum  in  forma  Dei 
essc,  deinde  formam  servi  accepisse  :  quam  utique 
anlequani  acciperet,  nondum  eral  filius  hominis,  sed 
FiliusDci,tamen  Christus.  IterumAugustinus  dicit : 
«  Nondum  ergo  erat  Cbristus  quod  ceepit  esse,  cum 
semetipsum  exiuanivit.  i  Ecce  et  hic  Cbristus  di- 
cilur,  qui  nondum  eral  hoc  quod  esse  coepjt,  cun» 
semetipsum  eiinanivit,  id  esl  homo.  Nam  quid  aliud 
esse  cospit,  nisi  homo,  cum  formara  serri  accepit? 
Certe  Auguslinus  non  ait :  Non  erat  Christus  qui 
cssecoepil;  sed,  Non  erat  quod  essecaepit. 

XVIII.  Nam  si  Christus  ante  Mariam  non  erat, 
quid  cst  quod  Apostolus  ail  .  Chrislus  Jesus  heri  et 
hodie,  ipse  elin  sa-cuta  (Hcbr.,  xiu,  8)1  Si  Chrislus 
non  erat,  et  sancli  Vetcris  TesUmenti  non  erant 
Christiani ;  quare  iterum  Apostolus  dicit :  Memoret 
eslote  quod  aliquando  vosgenles  in  carne,  qui  dicimini 
prwputium,  ab  ea  qua;  dicilur  circumcisio  in  carne , 
manu  (acla ;  quia  eralis  illo  tempore  sine  Christo, 
alienati  a  conversatione  lsrael,  et  hospiles  lestamcnto- 
rum,  promissionis  spem  non  habentcs,  et  sine  Dco  in 
mundo  (Ephes.  u,  II,  12).  Ecce  Aposlolus  docet 
gentes  sine  Christo  fuisse  ilio  tcmpore,  quando  pro- 
missionis  spem  babebal  Israel.  Et  quid  est  dicere  : 
Erulis  sine  Christo,  alienati  a  conversalione  Israel, 
nisi  oblique  dcmonstrare,  non  fuisse  sine  Christo 
Israel  tempore  promissionis?  Si  Chrislus  non  erat, 
ucque  Cbristiani ,  cur  idem  Aposlolus  de  Moyse  di» 
cil  :  Negavit  se  essc  filium  filicc  Pharaonis,  magit 
eiigens  affligi  cum  populo  Dei,  quam  lemporalis  pec- 
Cttti  hubere  jocunditatem;  majores  dhitias  a-stimans 
thesauro  JZgyptiorum,  improperium  Christi.  Aspicie- 
bat  enim  in  remunerationem  (Ilebr.  xi,  24,  25).  Si 
sub  lege  posili  Christum  ct  boui  non  coluerunt,  et 
mali  non  tentavcrunt ,  cur  iterum  dicit  de  colen- 
tibus  eum  :  Bibebant  de  spiritali  consequenti  eos  pe- 
tra.  Petra  autem  erat  Christus.  De  lenlaiitibns  vcro  : 
Neque  tcnlemus  Chrtstum,  sicut  quidam  eorum  len- 
lavcrunt,  et  a  serpentibus  perierunt.  Nam  ut  noverilis 
sub  lege  non  solum  Christianos,  sed  etiam  fllios 
Christi  fuisse,  audite  iterum  Apostolmn  :  Dccebnt 
cnim,  inquil.  eum  propter  quem  omnia,  et  per  quem 
omnia,qui  muttos  filios  in  gloriam  adduxerat,  aucto- 
rcm  salutis  eorum  per  passiones  consummari.  Anna 
muter  Samuelit  orans  in  templo  dicit  :  Dominutju- 
dicabit  fines  terra>,  el  dabit  imperium  regi  suo,  et  su- 
btimabit  cornu  Christi  sui.  Et  hoc  et  in  illo  tempnre 

c 


171 


S.  AGOBARDI  EPISCOPI  LUGDUNENSIS 


472 


qno  ncciluni  cral  rex  in  Isracl,  et  anlcquam  ungc-  A  deslinatis  fierenl.  Unde  et  Apostolus,  cum  enume- 


relur  vcl  etiam  nasccrctur  Saul,  quein  dignuni  cle- 
gistis  ad  negamlos  Cliristianos.  De  David  scriptum 
osl  :  Dix :l  vir,  cui  constitutum  csl  de  Christo  Dci  Ja- 
cob,  cgregius  psulmista  Israel.  Ipse  David  ait  :  Ma- 
gnificans  salutes  regis  ejus,  cl  fucicns  misericordiam 
Christo  suo.  Knian  quoqiie  ait  :  Tu  vero  repulisti  et 
ilcspe.xisli,  disiulisti  Clirislum  ttium.  Habacuc  dicit  : 
Egressus  es  in  salute  populi  lui,  in  satutc  cum  Clirislo 
tuo.  Jeremias  deplorat  dicens  :  Spiritus  oris  nostri 
Clnistus  Dominus  captus  cst  in  peccalis  nostris. 

XIX.  Dcinde  subjungitis,  dicentes  :  «  Non  ergo 
ornnis  cbrismate  unclus,  Cbristianus  dicendus  cst. 
Potius  eniin  illi  Cbrisli  quain  Cbrisliani  dicebantur, 
ut  iliud  in  Psalrais  :  Nolile  langere  christos  meos.  » 


rasscl  omnia  dona  gratiarum  qua?  per  Spiritum  san- 
Clum  tam  Veleris  Tesiamenli  fulclibus  quam  Novi 
dislribula  sunt,  subjuoxit  :  .Sirtif  cnim  corptis  unum 
cst,  et  membra  habct  multa,  omnia  uulem  membra 
corporis  cum  sinl  mulla,  unum  corpus  sunt ;  ila  ct 
Cliristus.  Etenim  in  uno  spiriiu  omnes  in  uuum  corpus 
baptizali  sumus,  sive  Judwi,  sivc  genliles,  sive  servi , 
siveliberi,  et  omncs  in  uuo  Spirilu  •  polati  sumus. 
IIoc  Spirilu  uncli  sunt  patriarcbx,  hoc  b  mnlli  inar- 
tvres,  qui  sine  baptismate  eorporali  ad  vitain  xlev- 
nam  transierunt.  Qui  onincs  quomodo  unum  corpns 
baptizati  sunl,  patriarchae  scilicel  et  martyres  ,  ctim 
ca:ieris  fidclibus  Veteris  ct  Novi  Tcstamenli,  et  iti 
uno  spiritu,  audi  ilerum  eumdem  Apostolum  dicen- 


In  bis  vcrbis  vcstris  ncgaiis  unclos,  id  est,  reges  B  lem  :  Nolo  enim  vos  ignorare,  fratres,  quoniam  pa- 


ct  pontilices,  fuisse  Cbristianos;  et  ponilis  teslimo- 
niiiin  psalmi,  quod  non  dc  pontificibus,  aut  regibus, 
sed  tanlum  de  palriarcbis,  Abrabam  scilicet,  Isaac, 
ct  Jacob,  Scriptura  dieit  :  lpsi  cnim  transierunt  de 
genle  in  gentem,  et  de  regno  ad  populum  allerum,  id 
cst  dc  Cbald;ea  in  Mcsopotoiniaiii,  dcindc  in  tcrraan 
Chanaaii,  et  jEgyplum,  ac  rursuin  in  Gerare.  Pro 
ipsis  correpti  sunl  regcs,  Abimclecb  scilicet,  Pha- 
iiio  Hcmor,  ct  Sicbcin,  et  alii.  Supcr  ipsis  prxcepit 
Dominiis,  Nolite  tangere  rkristos  meos,  dicens  non 
lam  vcibis,  quam  cerliludine  dcfcnsionis.  Ecce  ha- 
bclis  cbristos  cliclos  palriarchas,  quos  nulla  omnino 
rorporali  unctione  probarc  potcritis  fuisse  unctos. 
Ilndeergo  christi,  si  non  micli?  Quia  dicitis,  Ergo 


ircs  nostri  oinnes  sub  nubc  fuerunt,  et  omnes  per 
mure  transierunt,  el  omnes  in  Moyse  baptizati  sunt, 
in  nube  et  in  mari,  el  omnes  eamdem  escam  spiiita- 
lcm  manducaverunt,  el  omnes  eumdem  polum  spiri- 
talem  biberunt.  Quem  potum?  Illum  quem  in  supe- 
riori  scnlcntia  pramisit,  uno  spiritu  potati  sumus  : 
et  quam  escam  spiritalem,  nisi  participationem  cor- 
poris  Chrisli?  Deniqne  Apostolus  dicil :  Omncs  enim 
vos  unum  esiis  in  Christo  Jesu.  Si  aulem  vos  Cliristi, 
ergo  Abraha;  semen  estis.  El  vos  dicitis,  quia  Abra- 
Iiam  non  fuit  Christianus,  cum  nos  Cbristi.ini  esso 
iion  possimus,  nisi  elliciamur  scmen  Abrabse?  Apo- 
slolus  dicit  :  Abruha-  dictaj  siint  promissiones,  ct  se- 
mini  ejus,  qtti  esl  Chrislus.  Et  vos  dicitis  Abraham 


i!U  erant  ab   unetione  multi  clnisti ,  cum  nuiiquam  C  fuisse  sine  Christo.  Apostolus  ait :  Igitur  qui  ex  fide 

legatis  vcl  plurcs  simul  fuisse  regcs,  nec  duo  simul 

p.iiililices  illo  lemporc.  Nain  quod  rcges  el  pontifices 

ungcbanlnr,   non  alilcr,   nisi  uno  decedente,  unus 

sueccdens  ungcbalur  in  figura  unius  veri  Christi  :  et 

I.i  quidem  dicehanlur  chrisli. 

XX.  Scd  nos  dc  palriarchis  inlerroganius,  quomo- 
(io  eos  crcdilis  sine  visibili  chrismalc,  ahsquc  aqua 
bapiismatis,  sed  nnclos  invisibili  tantum  el  spiritali 
chrismatc?  Simililcr  in  Vcteri  Testaniento,  non  so- 
ium  oiiuies  sanclos  palriarcbas,  sed  et  mullos  etiam 
in  genliliiale  positos  credimus  invisibili  cbrismate 
tinclos;  per  quam  unelionem  inembra  Cbristi  et 
umiai  c orpus  cum  omnibus  ad  ajternam  vitam  pr.c- 


sun!,  benedicenlur  cum  fideli  Abraham.  El  iterum  : 
Christus  nos  redemit  dc  maledicto  legis,  factus  pro 
nobis  muledictum,  ut  in  genlibus  benedictio  Abraha; 
fieret  in  Christo  Jesu,  ul  pollicitalionem  Spirilus  ac- 
cipiamus  per  fidem.  El  vos  dicilis  lani  diversa  benc- 
dictione  Abraham  et  nos  bcnedictos,  ctiam  divcrso 
spirilu  unctos,  ul  ille  Christus  poliicrit  csse,  non 
Christianus,  nosque  Cbrisliani  possimus  csse,  non 
Christus. 

XXI.  Apostolus  dicitquia  Deus  Patcr  oranipotcns 
omnia  suhjecit  sub  pedibus  Filii  sui  Doinini  Jcsu 
Christi,  et  ipsum  dedit  caputsv.per  omnem  Ecciesiam, 
quas  est  corpus  ipsius,  et  plenitndo  ejus  qui    omnia 


DALUZII  NOT.E 
Potall  snmns.  Locus  cslPauli  cx  epistola  prinia  D  lib.    in  ,  c.  28 


r.d  Corintbios.  El  iu  contcxtu  Pauli  (prout  etiam 
laudat  Agi/bardus  in  capile  57  libri  adversus  Fcliccni, 
et  in  cip.  7  libri  de  Modo  Hcgiininis  Ecclesiastici  , 
itenique  in  capite  7  Scrmonis  Exhortalorii  ad  plebein) 
legitur,  et  omncs  in  uno  Spiritu  potali  sutnus.  In  co- 
dice  tameii  regio,  et  in  cditione  Massoni,  legitur,  et 
oiincs  in  uno  Sptritu  baptizati  sitmus  :  quod  mutari 
debere  visuin  est.  Nam  paulo  posl  Agobardus,  repb- 
cans  loeum  ilbim,  ac  petens  quinam  potus  sit  ille, 
ait  :  uno  Spirilu  polali  suinus. 

t>  Multi  mariyres.  Sentiebat  crgo  Agobardus,  eos 
qui  pro  nomine  Christi  coiilumcliam  mortis  passi 
eranl,  recla  in  eajluni  ferri,  lamenetsi  baptizati  non 
iilisseal.  Eademfuitsententia  velusti  scriploris  libri 
<Ie  Singnlaritate  Clericorum,  qui  vulgo  iribui  solct 
Cypriatio.  <  hieo  enim  martyrium,  inquit,  appclla- 
tur  tam  corona  qiiam  baptisma,  quia  bapti/at  paii- 
Ua-  el  ''ii  u.n.  ( Iieni  Alcuini  in  Confessioue  lidei 


Nullum  autem  catccbiinienum, 


quamvis  in  bonis  operibus  defuiiclum  ,  vitam  babcre 
anernam  dicinius;  cxcepto  martyrio,  ubi  tota  bapti- 
srai  sacramcnta  complentur.  Sanguine  cniin  ,  vel 
igne,  vel  pcenis  aliis  baplizantur  confcssores,  i  Yc- 
tus  quoque  scriptor  supra  laudatus,  atque  hactenus 
ineditus,  in  Confessione  lidei  .  «  Nulium  catechu- 
menum ,  quamvis  in  honis  operibus  defunctiiiii,  vi- 
tani  aiternam  habere  credamus;  cxcepto  inartyrio, 
nbi  tota  baptismi  sacrainenla  complcntur.  Baptizan- 
dus  confiletur  iiden»  suam  coraui  sacerdole,  et  in- 
terrogatus  respondet.  Hoc  ct  inartyr  coram  pcrsccu- 
torc  tacil,  qui  et  contiletur  fidcm,  cl  interrogatus 
rcspondet.  llle  post  confessionem  vel  aspergitur 
aqua,  vel  ttnguitur;  el  liic  vel  aspcrgitur  sangiiine, 
vel  linguitur  igne.  Ille.  manus  imposilione  ponlificis 
accipit  Spiriium  sanctiitn ,  hic  haliitaculum  cfficitur 
Spirilus  sancti.  > 


173 


epist.  ad  rnocr.Rcs  palatu. 


n* 


•n  omnibus  adimpletur.  Et  iterum  .  Ipsc  esl  enim  pax  A     XXII  Si  qnis  auten,  ad  hacc  objiciendiim  putaverit 


nostra,  qui  fecit  ulraque  umtm,  et  meciium  parielem 
maceria\soltens  inimicitiam in  cnrnesua,  tegemman- 
datorum  decrclis  eracuans,  ut  dnns  condat  in  semet- 
ipsum  in  unum  novum  hominem,  faciens  pacem,  et 
reconcitians  ambos  in  uno  corporc  Deo  per  crucem , 
inter/i  tieni  inimiciliam  in  scmetipso.  El  veniens 
evangilizavit  pacem  vobis  qui  tonge  fuistis,tt  pacem 
his  qui  prope;  qnoniam  per  ipsum  habemus  accessum 
ambo  in  uno  spiritu  ad  Palrcm.  Ergo  jam  non  estis 
hospites  et  adventr,  sed  estis  cives  sanctorum,  et  do- 
meslici  Dei,  supera'dificati  super  fundamentum  apo- 
stolorum  et  proplteiarum,  ipso  summo  angulari  la- 
pide  Christo  .lesu,  in  quo  tvdificatio  constructa  crescit 
in  templum  sanctum  in  Domino,  in  quo  et  vos  cocedi- 


illiid,  quod  in  Isaia,  ve!  i  1  Apocalypsi,  nomcn  novum 
dicitur,  quod  procul  dubio  Christianum  inlelligilur ; 
scial  sanclos  doclores  ita  inlcllexisse ,  ul  novum  di- 
catur,  propterea  quia  nuper  dispersum,  non  quia 
nuper  inventum  ;  ac  per  hoc  non  novella  vel  nuper 
exorta  esl  Christianorum  religio,  sed  ab  ipsa  mumli 
origine  descendens,  eodera  C.hristo  doctore  el  insli- 
lutore.  Nain  inde  ab  initio  specicm  formamque  sus- 
piciens.  Porro  de  nnilate  fldelium  Veteris  ac  Novi 
Tcslamenti  beatus  Hieronymus  dicit :  «  Quo  mo.lo 
enim  onines  in  protoplasto  Adam  necdum  nali  mo- 
riuntur  ;  ita  omnes ,  etiam  hi  q:ii  ante  adventum 
Chrisli  nali  sunt,  in  secnndo  Adam  vivificanlur:  at- 
que  ita  fit  ut  et  nos  legi  servieiimus  in  patribtts,  et 


ficamini  in  habitaculum  Dei  in  Spiritu  sanclo.  Et  B  illi  gratia  salvenlur  in  filiis.  >  Iste  intellectus  Eccle- 


quare  hanc  Ecclesiam,  hoc  corpus,  quod  est  plcni- 
tudo  capitis,  hoc  uniim,  quod  ex  ulraque  fecit,  hos 
conditos  in  semetipso,  hos  ambos  reconciliatos  in 
uno  corpore  Dco  percruccm,  hanc  xdilicalionem 
constrnctam,  hoc  templum  sanctum  in  Domino,  hoc 
habilactilum  Dci  in  spirilu  ,  vullis  ita  dividere,  ul 
aiiud  illi  fuerint,  aliud  nos  simus?  Quid  ergo  pro- 
fuit  quod  per  caput  habemus  accessum  ambo  in  uno 
spiritu  ad  Patrem,  si  nullam  commuiiionem  habct 
radix  olivas  cum  oleastro  sibi  inserto?  Tribus  Ru- 
hen,  et  tribusGad,  ac  dimidia  tribus  Manasse,  pro- 
ptcrea  conslruxerunt  altarc  ultra  Jordanem,  quia 
jam  limcbanl  vos,  ne  direrelis  illis,  cum  Jordanem 
transisscnt :  Non   perlinetis  ad   nos,   n   non   estis 


six  catholicx  convenit,  qax  Veteris  et  Novi  Tesla- 
incnliunam  asserit  providentiam ,  nec  distinguil  iu 
tempore  quos  eonditione  sociavit.  Omncs  aedificati 
simus  super  fundamenlum  aposlolorum  et  propbeia- 
rum ,  conlinente  nos  angulari  lapidc  Jesu  Christo 
Domino  noslro,  qui  fecit  utraque  unum  ,  ct  medium 
parielem  dissipans,  inimicitiam  utriusque  populi  in 
sua  carne  deslruxit,  et  anliqux  legis  diflicullatciu 
evangelicorum  dogmatum  inlegritale  mutavit.  Vcre 
in  Cbristo  unus  panis  sumus ,  et  duo  conscnsimns 
super  terram ;  et  quomodo  nos  super  prophetas  fun- 
dali  sumus,  ita  et  palriarchx  jam  aposlolorum  fun- 
damine  constiterunt.  De  Domino  quoque  Jesu  Chri-. 
sto  prxdictus  doctor  ait :  i   Postquam  ob  nostram 


Cbristiani,   sine  Christo  estis;   quia   nccdum  erat  C  salutem  de  Virginis  utcro  dignatus  est  nasci,  Dei  et 


Christus.  Nihil  omnino  diflert  aliud  inler  illos  ct  nos, 
nisi  quia  sacramenta  salutis  quac  per  medialorem 
operala  sunt  propler  nos  et  propter  illos,  nos  sal- 
vant  prxtcrila,  illos  futura,  quia  qtiaj  nos  crcdimus 
ct  tcnemus  praelcrita,  illi  crediderunl  ac  lenuerunt 
futura ;  et  illi  in  sola  conscientia  et  figuris  futuro- 
rurn,  nos  etiam  in  publica  professione,  volis  ct  an- 
nuntiatione prxteritarum  rerum  cum  significatione 
tractabiliiim  sacramentorum  ;  sicut  et  illi  duo  qui 
unura  botrum  in  falango  porlabant,  unum  opus  fa- 
ciebant  indiffercnter,  nisi  quia  cumdcm  bolrum, 
unus  post  dorsum,  alter  anle  facicm  habebant;  sicut 
et  illi  qui  piaccedentes,  et  sequentes,  Domino  in- 
trauli  Hierusalem  clamant  Osanna. 

BALUZIi  NOT^C. 
»  Aron  estis  Christiuni.   Hic  Frcdegisum  graviter  D  quos  laudat  Baronius  in  initio  Apparatus  ad  Annales 
refellit  Agobardus,  quod  dixerit  patriarchas  Veleris      Ecclesiasticos.   Vide   librum    adversus    Amalarium 
Teslamenti  non  fuissc  Chrislianos.  Et  consentaneos      cap.  15. 
habelAgobardus  Juslinum  martyrem  et  Auguslinum, 


bominum  homo  Christus  Jesus  sequester  est  dictus. » 
Anlcqtiam  vcro  hominum  corpus  assumcret,  et  esset 
apud  Patrem  et  omncs  sanctos  quos  Scriplura  com- 
memorat,  sine  addilamento  hominis ,  quera  necdum 
assumpscrat ,  medialor  lautummodo  nnncupalur. 
ipse  quippe  pretioso  sanguine  suo  el  nos  et  illos,  pa- 
triarchas  scilicet  et  prophetas  ,  de  niaicditlo  legis 
redemit.  Omnes  enim  ex  flde  Christi  juslificati  sunt. 
Siquidem  Abraham  vidit  diem  Christi ,  ct  lxlalus 
cst ;  et  Moyses  raajores  divitias  xstiraavit  tbesauro 
.Egyptiorum,  improperitim  Cbristi.  Aspiciebat  enim 
in  rcimineralioncm. 


EPISTOLA  AD   PROCERES   PALATII 

CONTRA  PR/ECEPTUM  IMPIUM  DE  BAPTISMO  JUDAICORUM  MANCIPIORUM. 


Dominis  et  sanclissimis,  beatissimis,  viris  illustri-  bus  a,  Hilduino  sacri  oalalii  antistiti  [At.,  arcliica- 

BALUZII  NOTiE. 

«  Hxldnino  sacri  palatii  antistiti,  id  esl,  archic.i-  prseceplo  Ludovici  Pii  pro  Hildebaldo  episcopo  Ma- 

pclTano,  vel  sunimo  capellano,  qno  modo  vocatur  in  tisconensi,  qnod  exstal  in  bibliotheca  Climiaceusi. 


173  S.  AGOBARDI  EPISCOP1  LUGDUNENSIS  176 

pcllano],  el  ■>  Wala?    abbnti,    Agobardus   servulus.  \  praecipuc  in  apostolicis  littevis  omni  Iucc  elarius  de- 

inonslratur.  Legimus  namque  in  fine  Epistola?  ad 


Noverit  mansuetudo  vestra  prudentissima  idcirco 
me  ad  utrumque  praesumpslssc  quae  scqimntur  scri- 
liere,  quoniam  ahsque  atwbiguo  vos  novi  praecipuos 
et  pene  soU.s  in  via  Dei  dsse  adjutorcs  k  Cluislianis- 
simi  impcratoris,  et  proplcrca  in  palatio  essc  c  unum 
sempcr,  et  <•  allcrum  frcquentcr,  ut  111  opcribus  pie- 
tatis  qua?  absqueomni  crrore  quxrenda,  invcnicnda, 
tcncnda  sunt,  vos  illi  prudenlissimls  veslris  sugge- 
stionibussitisexhorlaloreset,  uldixi,  adjulores.  Scri- 
psi  sinccrilali  vestra?  singulos  brevcs  indiculos,  si- 
gnificans  vobis  quanulam  fcminam  ex  Judaismo  ad 
Chrislianisnmm  gratia  Chrisli  translatam,  graves 
p?rscculioncs  sustincre  proptcr  fidem  quam  suscepit 
Christi,  qnas  pcr  ipsius  fcmina?  breviculum  potestis 


Philippcnscs  (n,  22)  ita  :  Salutnnt  vo»  omnes  laticti, 
maxime  autem  qui  de  Ciesaris  domo  sunt.  Quem  im- 
piissimum  Neronem  fuisse  nemo  quis  dubitet;  cujus 
domesticos  et  nunistros  aula:  regiae  nullus  ambigit 
pra?dicatione  apostolica  convcrsos,  nunquam  baplismi 
gratia  sanctificari  potuissc,  si  ejtts  super  bac  re  vo- 
luntas  aut  permissio  exspectaretur ;  qui  maximo  per- 
secutionis  tcrrore,  non  solum  incredulos,  ne  ad  fidem 
venirent,  delcrrebat,  sed  etiam  credcntes  a  fide  de- 
jicere  insistcbat.  Unde  ct  ipsos  duccs  ac  magislros 
fidci  Chrislianae,  quonun  doclrina  lotum  pene  orbem 
conlra  sua  scita  videbat  Chrisli  fidei  subjugatum , 
novissima  ftiroris   sui  atrocitate  trucidavit.  In  epi- 


oognoscere :  in  qua  re  lam  excellens  eleemosyna  vo-  B  stola  quoquc  ad  Timotheum,  postqnam  pro  omnibus 


bis  nianet,  ut  de  nulla  alia  possit  csse  major.  Nunc 
autcm  causam  hujtis  pcrsecutionis ,  quae  et  fomes 
Impii  orroris  essepotest,  me  vobis  significante  co- 
gnoscere  dignamini.  Quoddam  praccepttim  Juda?i 
circumferunt,  quod  sibi  dalum  ab  impcratore  glorian- 
titr ,  in  quo  continctur  «  «t  mancipium  Judaicum 
absquc  voluntate  domini  sui  ncmo  baptizet.  Quod  a 
nobis  omnino  non  crediiur,  ut  a  facie  Christianissimi 
et  piissimi  imperatoris  lani  contraria  ecclesiastica? 
rcgula?  sitcgrcssa  senlcntia.  Novit  cnim  optimc  Deo 
amahilis  prtidenlia  Vestra,  quomodo  ab  inilio  sanctis 
apostolis  supcr  hac  re  ab  ipsa  Vcritate  pra?ceplum 
bit,  quibiis  absquc  ulla  discrclionc  personarum,  abs- 
que  ulla  exccptionc  conditionuni,  generalitcr  dtctum 


hominibus  orari  cl  obsecrationes  fieri  praeccpil  Apo- 
sloltis,  ad  cxlremum  inlulii :  Hoc  enim  bomtn  cst  et 
nccepium  coram  Salvatore  nostro  Deo,  qui  omnes  ho- 
mities  vult  salvos  fieri,  ci  ad  cognitionem  veritalis  ve- 
nire.  Unus  enrm  Deus,  unus  et  mcdiator  Dei  et  homi- 
num  homo  Chrislus  Jesus  ,  qvi  dedit  semetipsum  re- 
AvmvHonem  prv  omnibus.  El  ad  Titum,  postquarn  sc- 
nes,  et  anus,  adolesceiilulas,  juvenes  ,  servos,  con- 
gruis  praeceplis  instruendos  essc  monslravit,  hoe 
motio  coiiclusil  :  Appttruit  enim  gratia  Det  Salvatoris 
noslri  omnibus  hominibits,  erudiens  nos ,  et  caHera. 
Si  ergo,  ut  istis  exemplis  manifeslissime  comproba- 
lor,  voluntas  Dei  Salvatoris  noslri  est  omnes  homi- 
nes  salvos  ficri,  et  ad  agnilionem  verilalis  venire,  el 


est :  F.untes  docete  omnes  gentcs ,  bapthantts  eos  in  C  per  unum  medialorcm  Dci  ct  hominum,   qui  dedit 


nomine  Patris  et  Filii  el  Spiritus  suncli.  fx  iterum 
Euntes  in  mundum  umvcrsum,  pradicutc  Evangelium 
omni  crea(ura•.  Qui  credideiit ,  ct  baptfzatus  fuerit , 
salvus  crit.  Qnod  et  illi  et  omnes  deinceps  ecclesia- 
Stici  reclores  omni  fide  ct  constanlia  observantes, 
■rton  solnm  servos  quorumlibet  liominum ,  vertim 
oiiam  conjuges  el  soboles  imperaiorum  et  consulum, 
el  pracdicando  ad  fidem  convcrlere,  et  conversos  nul- 
lius  exspectala  lieentia  baptizare  minime  duhitarunt. 
Quod  cum  in  aliorum  gestis  facile  sit  recognoscere 


semetipsum  rcdemptionem  pro  omnibus,  reconciliari , 
si  hujus  gratia  reconciliationis  ct  salutis  omnibusin- 
differenter  illuxit.  quis  tama?  bonitati  Dei  injuriam 
facere  pra?sumal,  ponendo  legem  miserationi  ejus» 
et  ad  arbitrium  impiorum  eam  implorantibus  imper- 
tiendam  constituendo,  quorum  pertinacissima  perfi- 
dia  non  sotum  ncminem  suorum  ad  fidem  Christi 
pcrmiltit  accedere,  sed  eliam  credentes  publice  et 
occullc  blasphemare  et  detestari  non  cessat?  Denique 
el  pie  considcrantibus  perspicuirm  esl  quod  unus 


BALUZII  NOTjE. 
Hiibebanl  enim  pnncipes  nostri  in  palatio  suo  quem-  *  Unum  semper,  id  est,  Hilduinnm.  Nam  istnm  ne- 

piam  ecclesiastici  ordinis  virum,  qui  ca?leris  pra?mi-      cesse  erat  resvdere  in  palatio,  propter  causas  cccie- 
neret,  dictum  ob  hoc  sacri  palatii  antistilem;  vel  ~  siasticas.  Vide  qua?  de  munerc  archicapcllani  dixi- 

"'  :  u  mus  ad  Lupum  Ferrarienseni. 


sacri  palatii  archiepiscopum ,  si  episcopus  esset.  Sic 
HtldcbaVlus  Coloniensis  archiepiscopus  voeatur  sacri 
palalii  archicpiscopns  in  pr.cfaiione  concilii  apud  Mo- 
gunliam  habiti  anno  813  :  is  ipse  nirairum  Hildebat- 
dus  quem  in  palatio  suo  habere  post  Angilramnum 
eupiil  Cacolus  Magnus,  ut  patet  ex  canone  Sfi  conci- 
lii  Francofordiensis.  Antistitem  ergo  sacri  p.riatii  Hil- 
duinmn  voeat,  quod  summus  esset  capellamis,  eam- 
demqiie  ob  catisam  Lupus  Ferraricnsis  hunc  ipsum 
I lildui iiiim  in  epistola  101  vocat  ecclesiaslicorum  ma~ 
gistrum.  Nam  abbates,  si  rerum  summam  tenereut, 
pralatos  olim  fuissc  episcopis,  etiam  in  sj  noriis,  jam 
antca  adnotaviinus  ad  coiicilium  Vernense.  Nequc 
i«l  adeo  velus  o.st.  quin  et  Sugerii  quoque  aevo  in  usu 
literit,  ulpatet  ex  Vila  ejus  cap.  2. 

a  Walas  abbati  Corbciensi  iu  dioeeesi  Ambiancnsi, 
uti  diximus  ad  iibruni  de  Baptismo  Judaicorum  man- 
cipioiom. 

b  Christianissimi  impcratoris,  Ludovici  Pii» 


d  Alterum  freguenler,  id  est,  Walam ,  quo  plun- 
mnm  utebatur  Ludovicus  in  administranda  repu- 
blica,  ut  patet  ex  Pasckasio  Radberto  in  Yita  Adal- 
hardi. 

e  Ut  mancipium  iudaicntu.  Oplimo  jure  excande- 
scil  Agobardus  advcrsus  pracccpltim  illud,  quod  erat 
ronirarium  vetttstis  canonibus  et  legibus  princinum, 
Nain  oiiaiu  io  nostra  Gallia  concilium  primum  Mati- 
sconense  servis  potestatem  fcceral  suscipieudi  ba- 
plismum,  otiain  invitis  dominis.  Et  Constanlimts  Atig. 
ad  Felicem  papam  seriliens,  Juda?is  in  universum 
pcrmisit  Cbristianam  religioneni  amplecti,  vettiitque 
ne  proplcr  hoc  facinus  i|uidqnam  a  Judaeis  inqtticlu- 
dinis  vel  molestiacpatiatiir  is  qni  Christo  nomen  de- 
derit.  Itaque  prohabile  Agobardo  visum  non  est, 
praecepium  illu.i  a  Ludovico  imperatore,  qui  Pius  pei 
antonomasiam  dictus  esl,  ediium  luisse,  quo  niani 
festa  contumelia  irrogabaltir  nomird  Christiano. 


177 


EPIST.  AD  PROCERES  PALAlll. 


t78 


omnipotens  Dcus,  ouimum  condilor  el  moderator  A  sequerenlur.  Lxsus  esi  Pliifcinon  a  servo  Oncsimo  , 


justissimus,  qui  primum  hominem  de  terrx  limo  for- 
mavit ,  et  de  costa  ejus  adjutorium  illi  similem  sibi 
fecit ,  quique  ex  eis  omne  genus  humanum  quasi  ex 
uno  fonte  et  una  radice  propagavit,  omncs  unius  con- 
ditionis  fecerit.  Et  licet  pcccalis  exigenlibus,  justis- 
simo  el  occultissimo  ejus  judicio ,  alii  diversis  ho- 
noribus  sublimati,  alii  servitulis  jugo  depressi  sunt, 
ita  tamen  a  servis  corporale  minislerium  dominis 
exbiberi  lordraaverit ,  ut  •  interiorem  hominem  ad 
imaginem  suam  conditum,  nulli  homioum ,  nulli  an- 
gelorum,  milli  omnino  crcaturx,  scd  sibi  soli  volue- 
rit  esse  subjeclum.  Unde  ct  in  lege  sua,  de  bac  men- 
tis  servitute,  quae  illi  tanlum  debetur ,  mandavil : 
Dominum  Deum  tuum  timebis,  et  illi  toli  serviet,  Et 


qucm  Paulus  apostolus  in  vinculis  positus  ad  Cbrisli 
fldem  convertit,  sacri  baplismalis  fontc  abluit ;  nec 
super  his  Philemon  conqueritur,  sed  eiiam  creden- 
tem  atque  baplizatum  quasi  viscera  Apostoli  susci- 
piat  admonelur.  Quas  nos  auctoritates  scqui  cupicn- 
tes,  et  praeceptum,  quod  quasi  ex  imperiali  profertur 
auctoritate,  transgredi  metucnles,  inter  duo  versa- 
uiur  pericula.  Si  enim  prxceptum  illud  observamus, 
neglectis  ecclesiasticis  regulis,  Deum  offendimus ;  si 
has  sequimur,  imperatoris  indignationem  veremur ; 
maxime  rum  h  magislcr  infidelium  Judxorura  inces- 
santcr  nobis  comminetur  sec  missos  depalatio  addu- 
cturum,  qui  pro  istiusmodi  rebus  nos  judicenl  et  di- 
stringant.  Qux  rcs  non  solum  nobis  perturbalionem 


Apostolus  enmdem  interiorem  hominem  ab  omni  B  affcrt  '>  verum  eliam  eis  1ui  *&  iiliem  fapile  converti 


sexus  diversitate ,  ab  omni  conditoris  et  generis'  di- 
stantia  liberum  esse  demonslrans,  ita  docel :  Exspo- 
iiantes  vos  veterem  hominem  cum  actibus  ejus  ,  el  in- 
duentes  novum,  eum  qui  renovatur  in  agnitionem,  se- 
cundum  imaginem  ejus  qui  creavil  eum  ;  ubi  non  est 
genlilis  et  Judwus,  circumcisio  et  pra-putium,  Barba- 
rus  et  Scytlia,  servus  et  libcr ;  sed  omnia  et  in  omni- 
bus  Cliristus. 

Cum  ergo  hi  qui  ad  baplismum  vcniunt,  per  agni- 
tiouem  Crcatoris  in  interiorc  hominc  qui  ab  omni 
servilutis  conditione  liber  est,  renoventur ;  qux  ratio 
esse  potest  ut  id  servi  absquc  permissu  doniinorum 
suorum  consequi  prohibeantur  ,  nec  servire  eis  Deo 
liceat,  nisi  licentiam  ab  hominibus  impetraverint? 


poterant,  quantum  ingerat  impedimentura,  vestrx 
est  prudentix  xslimare.  Undc,  Patres  sanctissimi  :><• 
Deo  amantissimi,  hacc  nostra  pericula  quasi  vestra 
piis  animis  perpendentes ,  intercedite  apud  Christia- 
nissimum  et  clcmentissimum  imperatorem,  ut  hujus- 
modi  impcdimeniuin  de  sancta  Ecclesia  aufcralur,. 
et  inter  multa  et  mnxima  qux  piissime  et  justissime- 
in  tradiio  el  conservato  sibi  a  Chrislo  disponit  im- 
perio,  etiam  huic  rei  propter  amorem  ipsius  Christi- 
niisericordissima  et  solita  bonilate  succurrat ;  ne- 
animx,  es  quibus  grex.  fidclium  augeri  poterat ,  et 
pro  quarum  salutcm  jo  diebus  passionis  Dominicx 
ab  universali  Ecclesia  Deo  d  publice  supplicatur,  ob- 
sistenle  infidelium   et  Deo  advcrsantium   duritia. 


Ccrtc  in  epistola  ad  Timolheum  idem  Apostolus  sic  C  etiam  dicti  prxcepti  occasione  diaboli  laqueis  rema- 


prxcepit:  Quicunque  sunt  sub  jugo  servi,  dominos 
tuos  omni  honore  dignos  arbitrentnr ,  ne  nomen  Do- 
mini  et  doctrina  blasphemelur.  Qui  aulem  fideles  ha- 
bentdominos,  non  contemnant  ,  quia  fralres  sunl  ; 
sed  magis  serviani,quia  fideles  sunt,  etcxtera  (/  Tim. 
vi,  I).  In  quibus  vcrbis  evidenter  de  omnibus  Chri- 
stianis  servis,  sed  quorum  alii  fidclibus,  alii  infide- 
libus  dominis  servicbanl,  loquilur.  El  lamen  infide- 
lium  dominorum  servis  prxcepta  constituit :  qui  tunc 
ulique  adhuc  infidelitatis  vinculo  tenerenlur  obslri- 


neant  implicatx.  C^rlt:  in  sacris  canonibus  constitu- 
tum,  ut  si  qui  ex  cis  ad  baptismum  vcneriut,  si  vo- 
lucril  episcopus,  vcl  quilibet  lidelium,  redimendieos 
baheat  potcstatem  (  Vide  lib.  de  lud.  stipcrstit.  , 
cap.  6).  Quod  nos  libcntissime  facere  cupimus;  hoc 
tantummoilo  poslulantes  ut  cis  veniendi  ad  fidcm  fa- 
cullas  libera  tribuattir.  Nec  hoc  dicimus  quod  eis 
filios  vcl  servos  eorum  violenter  auferendos  csse 
sentiamus,  sed  ut  venienlibus  ad  fidcm  ab  infidelihus 
licentia  non  ncgetur 


cii,  si  in  bac  re  eorum  quibus  servicbant  aibitrium 

BALLZH  NOT^E. 

_  *  Inter.  hom.  ad  imaginem  suam.  Agobardus  ergo  d  Publice  supplkatur,  nimirum  pro  Judxis,  pro 

simililudinem  Dei  qux  est  in  hnniinc,  constituit  in  D  qiiorum  conversione  singulis  annis  orat  Ecclesia  in 
anima,  non  aulem  in  corpore.  Vide  notas  ad  episio-      diebus  Passionis  Dominicx,  ut  ait  Agobardus,  id  est. 


lam  30  Lupi  Ferrariensis  el  ad  libruin  dc  Tribus 
Quxslionibus ,  pag.  471.  Alia  fuere  Jttdoeorum  deli- 
ramenla,  qui  corpus  humanum  ad  imaginem  Dei 
facium  pulabant,  ut  Agobardus  scribil  in  libro  tle 
Judaicis  superstitionibus,  cap.  10.  Quo  loco  Masso- 
nus  adnolavit  in  marginc  hxc  Judxorum  figmenta 
in  Cabala  quoqiie  legi. 

b  Magister  inf.  Juda'orum.  Evrardus.  Vide  supra 
in  notis  ad  Iibrum  de  Baplismo  Judaicorum  manci- 
piorum. 

c  Missos  depalatio,  id  est,  missos  dominicos. 


feria  quarta  Majoris  Hcbdomadx.  Exstal  eiiim  oralio 
qux  tum  tenipoiis  publice  a  sacerdotibus  in  Ecclesia 
rccilatur  pro  hac  causa.  Ithabanus  in  lihro  contra 
Judxos  cap.  i  loquetis  de  Judaiis  :  «  Imo  et  pejores 
hxreticis,  sicut  eos  Ecclesia  calholica  esse  judicat, 
qux  in  diebus  Dominicx  Passionis  posl  hxretjcos  et 
schismaticos,  c\  propc  paganos,  pro  eis  orai.  »  Ilcm 
cap.  59  :  «  lino  eorum  veram  salutem,  pro  qua  Ec- 
clesia  solemniter  orare  consuevit,  veraciter  inqui- 
rentes,  servemus  crga  eos  ecclcsiasticaoi  siuceii. 
tatcm.  » 


m 


S.  AGOBARDI  EPlSCOn  LUODl.NENSIS 


180 


EPJSTOLA  AD  BARTHOLOM^EUM 

KPISCOPUM    NARBONENSEM 

DE  QUORUMDAM  INLUSIONE   SlGNOnUM. 


I.  Reverendissimo  ae  dileclissimo  domino  ct  fra-  A  mum  cst  quod  ist;e  percussiones  essc  non  possunt 


tri  «  Barlholomaeo  episcopo,  Agobardus,  b  Ilildigi- 
sus  et  c  Florus,  in  Domino  .lesn  Clirislo  scmpiter- 
naiu  salulem.  Cognovimussollicilam  csse  prudenliam 
vestram,  quonam  modo  accipi  dcbeat  illud  quod  in 
quodam  loco  coeperunt  fieri  quaedam  percussiones, 
ila  ut  cadercnt  quidam,  modo  epileplicorum,  vel 
oorum  quos  vulgus  daemoniacos  pulat,  vcl  nominat. 
Quod  ct  d  quidam  venerandus  frater  significavit 
nobis;  maxime  c  in  quadam  ecclesia  ubi  cujusdam 
sancti  corpus  veneratur,  nomine  f  Firniini.  Et  nunc 
pcr  vos  compcriraus  adliuc  etiam  alio  gencre  fieri, 
nt  videanlur  et  sentiantur  in  corporibus  hominum 
stigmala  exusiionis,  quasi  si  sulphur  arsisse  in  io- 
cis  illis  contigissel :  nec  tamen  mori  aliquem  ex  his 


nisi  Dco  pcrmitlcnte,  ita  cerlissimum  nulla  alia  vir- 
tute  ministrante,  nisi  angelo  perculiente.  Quisnam 
ita  slultus  esl  qui  nesciat,  et  visibiliter  et  invisibi- 
liter  omnipotentem  Dcum  flagellare  homines  ad  eru- 
ditionem  el  convcrsionem  ;  non  solum  per  homines, 
sed  etiam  per  beslias,  et  per  minulissima  et  vilis- 
sima  quxque  animanlia  ?  nec  lantum  per  ignitos 
serpentes,  sed  et  pcr  ranas  et  muscas,  et  sciniphas, 
cl  locustas  :  nec  tanlum  pcr  animantia,  sed  per  et 
inanimata,  sicut  per  grandinem,  per  (lumina,  pcr 
pliivias,  per  siccilates.  Novil  utique  prudcntia  ve- 
stra  unde  loquamur,  auctore  sancta  Scriplura.  Scd 
et  si  dixerimns  leoncs,  crabrones,  brucum,  crucam, 
aeruginem,   devoralionem,   id  est,    maiedictionem, 


«lictum  est  nobis,  nec  quemquam   alia  ante  infinni    B  (quo   uno  nomine  multa   intelligi  possunt)    eadcm 


late  languentcm  curari.  Quaa  videnles  utriusque  se- 
xuset  divcrsae  oelalis  homincs,  offerunt  in  loco,  aut, 
sicul  dicitis,  locis.  Jam  enim  et  in  aliis  fieri  viden- 
tur  quxdam  donaria  qua;  unusquisque  potest,  aul 
iu  auro  el  argento,  vel  pecoribus,  aut  in  quibuscun- 
que  spcciebus,  nullius  exhortatione,  nulla  ratione 
admoniti,  sed  irralionabili  lerrore  perterrili  :  quod 
nobis  multum  stulte  fieri  vidctur  ;  cum  nulla  signa 
sanilatiun,  nulla  spcs  propitialionis  ibidem  deraon- 
strentur  :  propter  quod  facilius  adverli  potcrat  qua 
csscl  caulcla  custodiendum.  Et  ccrle  sicul  verissi- 


auctore  erit.  Si  autem  el  addiderimus  ursos,  lupos, 
sues  et  cervos  silvestres,  Iicct  facile  dc  Scripluris 
monstrari  non  possil,  exempia  lamcn  non  dcerunt. 
II.  Quamvis  exusliones  istoe,  super  quibus  move- 
mini,  non  mullum  distcnt  a  vcsicis  ttirgeniibus, 
vel,  sicut  alia  edilio  dicit,  feruvris  ./Egypliis  illatis, 
ct  illis  percussionibus  quas  Pbilisih.xis  irrogatas  Sa- 
muelis  voltimen  nominatim  demonslrat,  et  cx  tali- 
bus  prominenlibus.  In  quibus  omnibus  qua>  ei  ume- 
rata  utique  sunt,  quis  cst  qui  ignorare  perraitialur. 


quomodo  agere  patientes  aut  auiientes  debeant,  ct 
BALUZII  NOTiE. 
•  Bartholomaro  episcopo  Narbonensi  post  Nibri-  eujus  parlem  cdidit  Catellus,  scd  quod  nos  habemus 
dium.  Intcrfuit  aulem  concilio  apud  Tolosam  habito  intcgrum  ex  aulbeiitico  descriptuni.  C.iHertim  libii 
anno  828 ,  ima  cum  Nothonc  Arelatensi  archiepi-  sive  epistola:  istius  ad  Barlholomaium  Narbonensem 
scopo,  et  Agiulfo  Biiuricensi.  Tnm  circa  animm  834  C  episcopum  mcminit  Aniulo  Ltigduncnsis  in  cpislola 
subscripsit  privilegio  Aldrici  Senonensis  archiepi-      ad  Theodboldum  Lingonensem. 


scopi  pro  monasterio  sancli  Rcmigii  Senonensis,  quod 
exslat  in  tomo  II  Spicilegii  Domni  Luc;c  Dacbcrii. 
Postea  cum  Lolhatius  Ang.  adversus  Ludoviciim  pa- 
ire.in  rebellaret,  Bartholom;eus  Lotbarii  parics  fo\  it; 
:ibenntcque  Loiliario  in  Italiam  aiino  831,  Bartholo- 
iikciis,  relicta  contra  sacras  regulas  sede  sua,  eum 
comitalus  est,  ul  Flodoardus  Iradit  lib.  n,  cap.  20, 
Hisloriae  Rhemensis.  Mansit  ergo  Barlholom;cus  in 
Italia  usqne  ad  amiiim  8i4.  Tum  vcro  cuin  Ludovi- 
ciis  Lotharii  filius  Romam  pergeret,  mandata  patris 
ad  pontilicem  proceresque  Romanos  peiiatiirus  de 
ordinationilius  pontilicum  Romanorum,  illuc  quo- 
que  Ludovicum  comitatus  esl.  El  cum  is  unctus  fiiis- 
sel  in  regem  Langobardorum,  Bartholom.neus  arrepta 
hac  occasione  Sergium  II  poiilificem  oravit  una  cum 
Ebbone  Rhemensi  «  nt  eos  reconciliare  ac  pallium 
eis  tribuere  dignaretur.  Quos  etiam  idem  pr.vsul  ncc 
commtinionem  inler  clericos  dignos  esse  suscipere 


dicehat,  sed  inter  coinmiinem  populum  comniuni-  "  p.  142. 


11  Bildigisus.  Hinc  constal  hunc  Ilildigisum  fuisse 
ex  clero  Lugdunensi.  Et  haud  dubie  presbyler  erat, 
c.nm  posl  illum  nominctur  Florus  ,  qui  diaconus  tau- 
tum  fuil. 

c  Flortts.  Diaconus  ecclesise  Lugdunensis,  vir, 
quantum  fercbal  illa  aetas,  cruditissimns,  edilis  etiaiu 
lucubralionibus  clarus  :  de  qtiibus  diximus  in  notis 
ail  Liipum  Ferrariensem.  Exstat  autem  libellus  ejus- 
dem  Flori  dc  eleclionibus  episcoporum ,  qui  a  Mas- 
sono  edittis  esl  ad  calcem  operum  Agobardi ,  qnem- 
que  nos  eam  ipsani  ob  causam  prodire  voluimus  cuin 
eisdem  operibus. 

d  Quidam  venerandus  frater.  Episcopus  nimirum 
Uceticensis  in  prima  Narbonensi ,  ut  ego  quifiem  ar- 
bilror.  Sedebat  auicm  ttim  apud  Lcetiam  Elefanlus, 
utpalct  ex  Manuali  Duodeme. 

e  ln  quadam  ecclesia ,  in  civitate  Uceticcnsi  sita, 
ut  constat  ex  epistola  Amulonis  ad  Theodboldum, 


candi  licentiam  tantiimmodo  haherent.  >  Ita  enim 
docet  auctor  Gestorum  Ponlificalium  ab  Hincmaro 
lauilatus  in  capile  50  posterioiis  operis  adversus  Go- 
tliescaleum,  pag.  326.  Iiaque  dejeclo  BarthoIomaM), 
Bcrarius  in  ejus  loctini  suffectus  csl  :  qucm  Narbone 
sedisse  reperio  an.  844,  12  Kal.  Julii  in  prseceplo 
Caroli  Calvi  regis  eo  die  datopro  ecclesiaNarbonensi, 


'  Firmini ,  Uccticcnsis  episcopi ,  qui  an.  540  et 
55S  in  ca  cathedra  sedit,  ciijusqtto  meminit  Arator 
stibdiaconus  in  epislola  ad  Pariheuium  a  Sirn  undo 
edita  post  notas  ad  Ennodinm.  Habemtis  porro  nos 
Vitam  ejtis,  a  viris  emditis  landatam,  nondum  tameii 
editam ,  qtiam  olim  Tolos v.  descripsimus  ex  perve- 
tusto  codice  ms.  «.ollcgii  Fiixcnsis. 


■Sl 


EPIST.  AD  BARTIIOLOM.-EIM. 


ISJ 


videntes,  cutu  unus  sil  omniuin  Duminus,  qui  flagel-  A  nibus    traclare  cunati   sunt,    quinquaginla    millia 


lai  et  medetur,  percutit  el  sanat,  ducit  ad  iuferos, 
et  reducit  ?  De  quo  bcatus  Job  confitebatur  dicens  : 
Miseremini  mei,  misercmini  mei,  satlem  tos  amici 
mei,  quia  manus  Domini  tetigit  me,  cum  cerle  ca- 
dcm  Scriplura  dicat  :  Percussit  eum  Sutan  ulccre 
pessimo.  Scd  licet  pcrcussor  percusserit,  percusso- 
rem  lamen  habcns  in  poleslate  tctigisse  dicitur,  non 
soltiui  in  corporc,  verum  etiam  in  amissione  rerum  ; 
sicut  idem  iterum  ail  :  Dominus  dedit,  Dominus  abs- 
tulil,  cum  Dominus  dixerit  ipsi  diabolo  :  Ecce  quoe 
hubet  universa,  in  manu  tua  sunt.  Sed  quia  banc 
percussor  potesiatem  habeie  nunqttam  poiest,  nisi 
acceperit  ah  co  in  cujus  et  ipse  potestate  est  ;  pro- 
pterea  ipsi  triljuenda  cst  potcstas  qtii  dat  et  retiuet, 


plcbis  pcrcussi  dicuntur  a  Domino,  qui  uiliil  liorttm 
fecissc  credendi  sunt :  qui  lamen  etsi  niinisterio 
angeli  percutienlis  interfecli  sunl,  recte  dicuntur 
a  Domino  pcrcussi,  sccundum  regulam  superius 
ostensam. 

VI.  Forsilan  similiter  dubitet  aliquis  dc  dtiobus 
quinquagenariis  cum  quinquagenis  suis  ad  Eliam 
iuissis,  utrum  minislerio  angelico  sint  occisi.  Pro- 
pter  quod  Scriptura  dicit  ignem  descendisse  de 
ccelo,  et  devorasse  cos.  Scd  attendat  pari  modo  de 
beali  Job  ovibus  dictum  :  Ignis  Dei  cccidit  de  cwlu, 
ct  tactas  ooes  puerosque  consumpsit  :  cum  ncmo  du- 
bitet  hoc  ministerio  Satanoe  faclum. 

VII.  Alterum  vero  gentis  est,  quo  in  quosdara  bo- 


permitlit  et  cohibet.    Talibus  exemplis  plena:  sunt  B  mines  proevalere  vidctur  diaboltis,  non  taiu  ad  percu- 


Scripturx,  sicut  et  illud  quod  legitur  de  Saule,  quod 
spiritus  malus  arripuerit  eum.  In  quihus  verbis  ad- 
mirabiliter  ostendit  Scriptura  divina  et  potestalem 
Domino  tribuendam  esse,  et  malitiam  diabolo  :  quam 
utique  non  accipit,  sed  a  semetipso  habet  :  quod 
autem  non  habet  accipit,  idest,  polcstatem. 

III.  Sed  de  his  non  necesse  habemus  scribere  vo- 
bis,  quoniam  habelis  multa  suhlimium  doclorum 
sublimitcr  dicta.  Tamen  duo  videntur  nobis  gcnera 
vobis  significanda,  quas  nobis  et  vobis  pariler  qtioe- 
l-enda  putamus.  Et  uuttro  quidem  iliud  est,  quod 
utrum  correptio,  an  infirmitas,  vel  polius  virtus 
dicenda  sit,  nescimus.  Hoc  tantum  in  eadem  re  nos 
scire  pulamus,  quod  nullius   adversariae  polestalis 


tiendtim  quaiu  ad  illodendum :  de  quihus  ranltos 
audivimus  et  cognovitnus  a  doemonibus,  lapidibus 
et  fuslibus  caesos,  et  in  nuilo  krsos  ;  aliquos  tamen- 
et  illusos  et  kesos  :  in  quibtis  nuila  alia  causa  vide- 
tur  qua  id  fiat,  nisi  aut  iuanitas  fidei,  aut  dclectatio 
vanitatis  :  cujus  rei  exempla  facile  de  Scripluris 
profcrre  non  possumus  :  sed  tamen  mtllus  pene  ho- 
minum  est  qui  talia  non  audierit,  vel  viderit ;  cum 
plerique  vano  terrore  aut  vana  admiratione  attontti, 
inanescunt  sensu  ct  virtute  anuni.  Novit  enim  dia- 
bolus,  ut  ait  beatus  Leo  (Serm.  7  m  Naiiv.  Dom.), 
quem  moerore  dcjiciat,  quem  fallat  gaudio,  queu» 
metu  opprimat,  quem  admiratione  seducat.  Uiide 
et*Aposto!us  monel  :  Cui  resistile  fortes  in  fide.  Qui 


ministerio  geratur  ;  sicut  est  de  beato  Zacbaria  sa-  G  semper  nocendi   cupidus  est,  et  cum  id  se  oslendii 


cerdote  inccdente  in  omnibus  mandalis  et  justifica- 
tionibus  Domini  sinc  quercla  ;  qui  quoniam  incre- 
dulus  fuit  promissionis  ei  factae  a  Gabriele  archan- 
gcto,  silentio  mulclalus  est.  Quod  et  vir  desiderio- 
rum  bcalus  Daniel  faletur,  diccns  :  Domine,  in 
viiione  tua  dissoluta;  sunt  compuges  mem  :  unde  sc 
dicit  postca  Iangui-.se  per  dies  plurimos.  Et  bea- 
tus  Jacob  luclans  cum  angelo,  claudus  cffectus 
est. 

IV.  Ncque  hoc  dicimus  quasi  diabolus  in  sanctos 
nulla  accepta  potestate  operetur  correpliones,  cum 
Aposlolus  aperlc  dical  datum  sibi  stimulum  carnis, 
angelum  Satanae  ;  sed  quia  hae  tales  excipi  possuut 


quod  est,  et  cum  se  transfigurat  in  angclum  lucis,. 
ct  veluti  qua>dam  sanitatum  signa  demonstrat.  Cui 
utiquc  in  utroque  vere  rcsislendum  cst,  ut  nec  va- 
nos  lerrores  tormidemus,  nec  vanis  iniraculis  de- 
lectemur. 

VIII.  H:ec  de  duobus  quibusdam  gcncribus  intcr- 
posuimus;  unum,  ubi  nihil  admixtionis  habet  mi- 
nisteriuin  diaboli,  sicut  de  bealo  Zaeharia  et  Da- 
niele  ac  Job  diximus  ;  alterum,  ubi  infirmitas  fidei, 
et  inanitas  ralionis,  sive  exiguitas  scnsus,  in  cattsa 
est.  Libet  autem  hic  adjungerc  illa  magna  et  bor- 
ribilia  qnae-  Domintis  llcri  voluit  ad  eruditionem  fi- 
delium  •   in  quibus  docemur  etiam   diaholtiui  rebel- 


caeleris  percussionibus,  eliam  ab  illa  qua  Maria  j)  'em  luminis  Dco  servire,  et  ministrum  essc  divinx 


soror  Moysi  et  Aaron  et  Osias  rex  percussi  sunt  Ic- 
pra ;  illa  propter  peccatum  detractionis,  ille  pro- 
pter  supcrbiam  pracsuniplionis.  Si  vero  in  his, 
utrum  solo  Dci  nulu,  an  ministerio  angclorum  bo- 
nonim  scu  malorum,  gesta  sint,  dubilatur  ;  ncsci- 
mus  utrum  ita  dubitari  possil  de  Nadab  et  Ahiu, 
de  quibus  scriptum  est  quod  egrcssus  ignis  a  Do- 
iuino  interfccil  eos.  Cui  rei  sinnlc  videtur  de  Oza, 
qui  arcam  Domini  sustentare  prsesuuiens,  pereus- 
Eus  a  Domino  legilur,  el  occisus. 

V.  Sed  quia  judicia  Doinini  scmper  justa,  fre- 
quenter  occulta  sunt,  occultiora  adhuc  nohis  vidcn- 
tur  in  morlc  Dcthsamitarum  :  ubi  exceptis  i.xx  viris, 
qui  forsitan  aul  sacriticarc  aut  arcam  Domini  ma- 


operationis,  cum  pcr  illum  non  soluiu  malis,  sed  ct 
bonis  flagella  ct  tribulaliones  admovcnlur.  Quoil 
cnini  percussioiies  impiis  et  infidclibtis  per  nialos 
angclos,  irrugentur,  Psalmista  de  plagis,  qtiihus 
yEgyptus  percuss.i  cst,  loqucns,  apcrte  dcclarat,  di- 
ccns :  Misit  in  eos  iram  indignationis  sua?,  indigna- 
lioncm,  cl  iratn,  et  tribuiationem,  immissiones  per 
angelos  malos  (Psal.  lxxvii,  49).  lu  libro  quoque 
Ecclesiastici  legitur  (xxxix,  55)  :  Sunl  spiritus  qui 
ad  vindictum  crcati  sunt,  et  in  furore  suo  confirma- 
verunl  tornienta  sna.  Unde  et  in  liiiro  Tobix  (ui,  8) 
de  Sara  filia  Raguelis  lcgilur  quod  tradita  \ucrat 
septem  virii,  et  damonium  uomine  Asmodams  occide- 
ral  cos,  mox  ut  ingressi  fnissenl  ad   eam.  De  rcge 


18*  S.  AGOBAKDI  EPISCOPI  LUGDUNENSIS  184 

auteni  impioAebai  iu  libro  Paraliporacnon  Scriptura  A  num  extollat  me,  datus  esl  mi/ii  ttimulus  carnis  mete, 


testaiur,  diccns  :  Ipse  per  se  rex  Achaz  immotatit 
diis  Damasei  viclimas  percussoribus  suts,  et  dixit  . 
Dii  regum  Syria>  auxiliantur  eit ;  quot  ego  placabo 
hottiis,  et  aderunt  mihi :  cum  e  contrario  ipsi  fucrint 
ruina  ejus,  et  universo  Israeli.  Qui  sinl  autera  dii 
gcntium,  ostendit  Psalmista,  cum  dicil  :  Omncs  dii 
gentium  dwmonia.  Aposlolus  quoque  ad  Corinthios 
in  Epistola  prima  :  Qua>  immotant,  inquit,  gentes, 
damoniis  immolant,  el  non  Deo. 

IX.  Quod  aulem  eliam  impii  et  fideles  malignis 
interdum  tradantur  spirilibus  ad  percutiendum,  hi- 
storia  bcati  Job  luce  clarius  manifcstat :  ubi  et  ex- 
pcditio  Satana»  et  Dei  permissio  aperle  descrlhitur, 
et  ad  extremuni,   post  damna  rerum,  post  funera  (1- 


angelus  Suiana-,  qui  me  colaphiiet. 

X.  Terrores  etiam  tribulationum  per  dxutones 
lieri  in  libro  Sapienlix  legimus  :  ubi  cum  narraret 
Scriptura  de  percussionibus  if)gypli,  quas  per  malos 
angelos  imraissas  Psalmista  demonstrat,  ait  inter 
alia  :  Neque  enim  qua>  continebat  illos  spelunca,  sine 
timore  custodiebat :  quoniam  sonitus  detcendent  per- 
lurbabat  illos,  et  personce  tristes  apparentes,  pavoren. 
illis  prwstabam  (Sap.  xvn ,  4).  Unde  et  Propheta 
protectionem  Dei  viro  justo  proinittit,  dicens  :  Scuto 
circumdabit  te  veritas  ejus.  Non  timebis  a  timore  no- 
clurno,  a  sagilta  volante  per  diem,  a  negotio  peram- 
bulante  in  tenebris,  ab  mcursu  et  dwmonio  meridiano. 
Has  itaque  adversarias  poteslates  a  Deo  exspectare 


liorum,  cum  os  illius  et  carncm  Dei  manu  tangi  ex-  B  et  desiderare  potestatem  feriendi  et  nocendi  et  Do- 


postulasset,  el  Dominus  pcrmitlcret,  dicens  :  Ecce 
inmanu  lua  est .  verumtamen  animam  illius  serva, 
dictnm  de  eo  est :  Egressus  igitur  Satan  a  facie  Do- 
mini,  percussil  Job  ulcere  pestimo  a  planta  pedis 
utque  ad  verticem  ejnt  (Job  n,  7).  Infirmitales  quo- 
que  et  languores,  quibus  pii  vel  impii  multo  temporc 
affiiguntur,  per  malos  angelos  inrogari  Dominus 
ostendit  in  Evangelio  :  qui  cum  de  rauliere,  quam 
spirilum  infirmitatis  hahentem  ipsc  sanaverat,  Ar- 
chisynagogo  calumnianti  responderct,  adjecit  post 
nliqua  :  llnnc  autem  filwm  Abraha,  quam  alligavit 
Satanat  ecce  octodecim  annis,  non  oportuit  tolvi  a 
vinculo  itto  die  tabbati  1  ilinc  esl  quod  beatus  Pe- 
trus  in   Ai-tilms   apostolorum,   cum  de   mirabilihus 


minus  demonslrat  in  Evangelio,  ubi  ait  discipulig 
suis  ,  Hac  nocte  Salanas  expelivil  vos,  ut  cribraret 
sicut  trilkum.  Et  Psalmista,  cum  dicit  :  Jh  ipsa,  id 
est,  in  nocte,  pertransibunt  omnes  beslim  tilvw,  ca- 
tuli  leonum  rugientes,  ut  rapiant  et  quivrant  a  De* 
escam  sibi;  et  mullis  aliis  locis  divinx  Scripturx. 

XI.  Et  cum,  sicut  supra  diximus,  non  semper  nec 
iii  omnibus  diaholiis  accipiat  potestalem,  semper  ta- 
men  habet  in  omnibus  et  per  omnia  omnimodam  no- 
cendi  voluntatem,  maxime  in  illos  inbiat  quibus,  ut 
dictum  est,  praevalere  se  posse  videt,  eo  quod  sint 
exigux  fidei  et  vacui  pondere  rationis.  Et  inde  est 
quod  pueros,  ac  puellas,  et  hebetes  quosque  deji- 
cere  videtur,  et  maculis  exustionis  nolare.  Quod 


Doraini  loqueretur,  ait  de  eo  :  Qni  pertransivil  bene-  "  ulique  fidelis  quisque,  et  ratione  prxditus,  cum  vi 


faciendo  et  tanando  omnes  oppressos  a  diaboto,  quo- 
niam  Deus  erat  cum  illo.  Paulus  quoque  aposlolus 
Philetum  et  Hcrmogenem  dicit  se  tradidisse  Satanx, 
ul  discerent  non  blaspbcmare.  De  eo  antem  qui  uxo- 
rem  palris  sui  habcbat,  Corinlhiis  ita  loquitur  :  Ego 
quidemabsens  corpore,  prwsens  autem  spiritu,  jam 
judicavi  ut  pnrsens  eum  qui  sic  operalus  est,  in  no- 
mine  Domini  nostri  Jesu  Christi,  congregatis  vobis  el 
meo  spiritu,  cum  virlute  Domini  Jesu,  tradere  hu- 
jusmodi  satana>  in  interilum  carnis,  ut  spiritus  sat- 
vus  sit  tn  die  Domini  Jetu.  Hinc  de  seipso  quod  jam 
commemoravimus  ait :  Et  ne  magnitudo  revelatio- 


dct,  aut  audit,  cor  ad  solius  Dei  timorem  levat,  qui 
non  perrailtit  nos  tenlari  supra  id  quod  ferre  possu- 
mus.  Sicut  faciendum  est  etiam,  cum  bestiarum 
dentibus  aut  undecunque  vel  ubicunque  flagellamur, 
vel  alios  flagellari  eonspicimus. 

XU.  Quod  vero  illi  de  quibus  nobis  innotuislis,  ad 
easdem  ecclcsias  in  quibus  pcrcutiuntur  concur- 
runi.  et  quidquid  possunt,  donant,  nos  credimus 
omnino  quod  terroribus  decrpti  hoc  faciant,  perdito 
consilio  meliorc.  a  Melius  enim  facerent,  si  sua  pau- 
peribus  et  b  hospitibus  erogarent,  et  ad  presbylcros 
Ecclesix  currerent,  c  ungendi  oleo,  secundum  pra- 


BALUZIl  NOT.€. 

*  Melius  enim  facerent.  Videtur  damnare  eos  qui  JJ  roli  Calvi  tit.  6,  cap.  40,  et  tit.  23,  cap.  10.  Lupurri 


donariis  illustranl  memorias  niariyriun,  dum  ait  cos 
melius  facturos,  si  sua  pauperibus  ct  hospilibus  ero- 
garent.  Hi  enini  sunt  viva  Chrisli  templa.  Neque  ta- 
men  arbitror  hinc  sumpsisse  Erasmum,  cum  in  Col- 
loquio  de  peregrinatione  religionis  ergo  ait  quampln- 
riinos  inviserc  quidem  divorum  templa,  scd  nihil  aut 
quam  minimum  donare,  dictitanles  eam  pecuniam 
rectiut  collocari  in  egenot.  Sane  subveniendum  est 
necessitati  pauperum,  quis  negat?  Scd  taraen  inte- 
riiii  negligcuda  non  est  domus  Dei ,  uti  diximus  ad 
librum  vi  Salviani  de  Gubernatone  Dei.  Vide  porro 
Antidotum  Erasmi  in  Epitaphium  Panlx  ab  Hiero- 
nymo  conscriptuni ,  et  Launoium  in  cap.  6  libri  de 
Cura  Ecclcsix  pro  iniscris  et  paiiperihus. 

••  Ilotpitibus.  Hospitalitas  magno  tum  in  usu  erat 
apud  Ecclesiam.  Lih.  i  Capitular.,  cap.  75  :  i  El  hoc 
nobis  compctens  et  venerabile  videlur,  ut  hospites, 
peregrini  et  pauperes  snsceptiones  regnlares  el  ra- 
nonicas  per  loca  divcrsa  habeant.  >  Vide  capitula  Ca- 


Fcrrariensem  ep.  1 1 ,  ifi.,  45  ,  S5,  71  ,  Jonam  Anre- 
lianenscm  in  lib.  u  dc  Institutione  Laicali,  cap.  29, 
et  alios.  Hospitalitatis  porro  encomium  cnarrat  Hil- 
debertns  in  pluribus  epistolis.  Vide  Launoiura  io  ca- 
pitc  8  libri  mox  laudali. 

c  Vngendi  oteo,  eo  nimirum  quo  ardebant  Iampades 
ad  sepulcra  martyrum  appensx.  Nam  mulla  miracula 
per  hujusmodi  oleum  fieri  consuevisse  ex  Augusliuo, 
Theodorelo  et  aliis  adnotat  Baronius  ad  annum  Chri- 
sti  55  Aflei-am  tantum  locuro  Augiistini  ex  cap.  8 
libri  xxii  de  Civitale  Dei  :  t  Rursum  ibidem  apud 
nos  lrenxi  cujusdam  coUeclarii  filius,  a^gritudine 
exslinclus  est.  Cumque  corpus  jaceret  exanime,  at- 
que  aliis  gcmcnlibus  et  plangentibus  exsequix  para- 
rentur,  amicorum  ejus  quidam  inter  alionim  conso- 
lantium  verba  soggessit  ul  ejusdem  martyris  (Ste- 
pliani)  oleo  corpus  perungeretur.  Factum  est,  et  re- 
vixit.  » 


m  EPISTOLA  AD  MATFREDUM.  18C 

ceplum  evangelicuia  el  aposlolicum,  cum  jejuniis  ct  A  dicentem  :  Nunquid  offeram  Deo   liolocautomata  et 


oratiouihus;  quibus  sociari  debct  eleemosyna.  Nam 
si  essenl  signa  sanitalum ,  quae  Dco  largiente  per 
Dierita  sanctorum  concessa  viderentur,  coucursus 
ad  eadem  loca  consequens  csset ;  el  si  aliquid  obla- 
tionum  ibi  daretur  more  ecclesiaslico,  ct  secundum 
dispositionem  Patrum,  essct  utique  fruclunsuiri  ipso 
usu  imsericordi.i'.  Nunc  autem  quia  cupiditati  quo- 
rumdam  et  avaritix  famulanlur,  non  exinde  liono- 
ratur  Deus,  «  nec  pauperibus  succurrilur.  Hanc 
enim  rem  si  secundum  voluntatem  Dei  agerent, 
juxta  quod  per  omnes  sanctas  Scripturas  eam  Deus 
hominibus  voluit  indicari ;  scirent  utique  quam  su- 
blimitcr  ct  admirabiliter  hujus  rei  semilam  Dominus 
demonslrare  dignatus  sit  per  Michxam  prophetam 


vitulos  aunicutos  ?  Nunquid  placari  poteit  Dominus  in 
millibus  arietum,  aul  in  multis  millibus  hircorum 
pinpuium?  Nunquid  dabo  primoijenitum  menm  pro 
scelere  meo,  fructnm  ventris  mei  pro  pcccato  animce 
mew?  El  cum  in  bis  oinnibus  negctur,  subinfcrtur 
illico  in  quibus  Doininus  placari  possil,  cum  dicil  : 
lndicabo  tibi,  o  homo,  quid  sil  bonum,  ei  quid  Domi- 
nus  qutrrat  a  te.  Vtique  facere  judicium,  el  dititjere 
misericordiam,  et  sollicitum  ambulare  cum  Deo  tuo. 
Sicut  eniin  reprehensibile  est  rem  pauperum  non 
pauperibus  dislribuere;  sic  infructuosum,  si  ea  quae 
deberent  Ecclesi*  debitam  reverentiam  exhibenti- 
bus,  crogari,  cupiditatis  aeslu  anbelanlibus ,  vel 
avare  servanda  vei  abutenda  prodige  conferantur. 


BALUZU  NOT/E, 

Nee  pouperibus  succurritur.  Existimabat  ergo  B  conservandis  non  laborent  tanquam  pro  ariset  focis? 


Agnbardus  oblaliones  qux  fiunt  ad  memorias  marty- 
rum  rem  esse  pattperum,  neque  inventas  esse  ad 
alendam  pneposilorum  avaritiam,  aul  luxum,  vcl  ad 
vitam  commodius  transcundam  :  itaque  cas  oblalio- 
nes  esse  convertcndas  in  solatium  pauperum,  alioqm 
enim  pessimum  esse  earum  usum.  At  hndie  quntus 
qtiisquc  tamlem  est  corum  qui  ad  aras  sanctortim 
sedent,  cui  persuasum  non  sit  nihil  ex  oblationihus 
deciiiere  debere  pauperibus,  quique  pro  donariis  illis 


Denique  pluriina  loca  sunt,  inclyta  cerle  per  indige- 
nas  advcnasque  ,  quibus  nou  alius  ccrtior  aut  lucu- 
lentior  fundus  est,  quam  qui  ex  oblaiionibus  prove- 
nit.  Et  laudo  istorum  pietatem.  Sed  valde  oplandum 
esset  ut  aliquam  erga  pauperes  charitaiem  haberent 
ii  quibus  colllgendarum  oblationuni  cura  committi- 
tur,  nec  eas  tanlum  ad  ornanda  templa  mortua  con- 
verterent. 


AD  MATFREDUM   PROCEREM   PALATII  , 

DEPLORATORIA  DE  INJUSTITIIS. 


Virorum  prastantissimo  atque  illustrissimo  •  Mat-  Q  bus  b  minislrum  imperatoris  et  imperii ,  et  prse  rac- 


frcdo  Agobardus  in  Chrisio  Domino  vivificatore  ac 
salvalorc  noslro  vitani  ct  salutem  aiternam. 

Obsecro  pr:ecellentissimain  claritatem  vestram  ut 
patienter  et  cleinenter  audire  dignetur  qua;  fidelis 
suggeril  scrvulus  :  quia,  leste  Deo  qui  scrutatur 
corda  et  renes,  non  alia  intcntionc  dico,  nisi  propter 
profeclum  prosperitatis  vestrae  praesenlis  pariter  et 
fuliira.  Omnipotens ,  sempilernug,  el  misericors 
Deus,  apud  quem  nihil  prxteritum,  nihil  fulurum 
est,  scd  omnia  volumina  sseculorura  qua>  apud  mor- 
tales  et  tcmporales  volvuntur,  intemporalitcr  apud 
eum  prsescnlia  pernianent,  elegit  vos  ante  mundi 
conslilulionem  futurum  nostris  periculosis  terapori- 


tens  honorificavit  et  ditavit,  non  solum  exterius, 
verum  ctiam  interius,  prudenlia  videlicet,  jusiitia, 
fdrlitudinc  et  temperanlia,  quibus  secundum  Scri- 
pturas  nihil  ulilius  est  in  vila  hominis,  constituit- 
que  vos  iu  latere  c  rerum  summam  regentis;  qua- 
tenus  et  in  disposilione  aequilatis  illi  essetis  stif- 
fragator ,  et  iu  reinuneratione  beatitudinis  parti- 
ceps.  Nunc  igitur  quid  polissimum  expedil  devo- 
tis.siin.c  inlentioni  veslrx  ,  nisi  ut  omni  conaniine 
omniquc  menlis  adnisu,  ila  in  disposilionem  rcrum 
sagacissime  vigiletis,  ul  opprimalur  iniquilas,  de- 
struatur  fraus  et  doltts,  dissipetur  pravilas,  contc- 
ratur  crudelitas,  erigalur  justitia,  consoletur  humi- 


BALUZII  NOT^;. 

«  Matfredo.  Vel  ex  solo  istius  epistolx  litnlo  pa-  D  tania;  re»e  ac  proceribns  palatii  conspiravit  adversus 

Ludovicum  Pium,  quem  de  regno  expellere  volebanl. 
Sed  huic  pessinio  facinori  obslilit  Ludovici  filius 
Ludovicus.  Rursum  in  partes  Lolharii  cum  caHeris 
pcrduellibus  transgressos  cst  anno  855,  etimqiie  fu- 
gientem  iu  Italiam  sectttus,  illic  obiit  anno  8o."> .  ut 
tradit  auctor  Vit*  Lttdovici  Pii.  Vide  Sirniundiim  in 
notis  ad  Theodulfum,  pag.  501. 

b  Minii,trum  imp.  et  impcrii,  id  est,  minislruni  pa- 
latii  cl  rcgni  :  raiuistrum  palatii ,  qnia  uon  discede- 
bat  a  latere  Principis,  principemque  locum  apnd  eum 
obtinebat,  secretorum  ejtis  particeps  et  consiliorum  ; 
ministnim  imperii  sive  regni,  quia  pnr.ter  comitatum 
Aureliauensem,  cui  spcciali  cura  invigilare  leneba- 
tur,  maxima  parscurarum  Ludovici  in  administrando 
imperio  erat  penes  Malfredum. 

'■  Iterum  summam  regentis,  id  est,  Ludovici  Pii 
imperaloris,  a  cujus  laterc  uon  disccdcbat  Matfrc- 
(lus,  tili  jatn  dixiinus. 


tcl  virura  fuisse  magnae  dignationis  et  anctoritatis  in 
palatio  Lndovici  Pii.  Nam  et  Ludovicus  ipsc  euin  vo- 
cat  virum  illustrem  in  praecepto  pro  monasterio 
Gratx  in  S.  dioecesi  Urgcllensi ,  ctijus  partem  ali- 
quam  anno  superiore  ediilimus  in  notis  ad  cpistolam 
29  Lupi  Ferrariensis.  Sic  ergo  aitimperator  :  «  Mal- 
fredits  coines  vir  illuster  adiens  scrcnitatem  culminis 
nosiri,etc.  >  Accomitem  quidemAurelianenscmfuisse 
constal  ex  Adrevaldo  Floriacensi  lib.  i,  cap.  20  de 
Miraculis  sancti  Benedicti,  et  ex  Vita  Ludovici  Pii  ad 
an.  829.  Illo  itaque  tempore  Jonas  episcopus  Aure- 
lianensis  ad  eum  raisit  lihros  tres  de  Institutione 
Laicali ,  qui  a  domno  Luca  Dacherio  editi  sunt  in 
tomo  primo  Spicilegii ;  cum  antea  edili  fuissent  Duaci 
anno  1645  ex  veteri  codice  ms.  sancli  Ainandi  in 
Pabula,  cura  D.  Ildephonsi  Goelghebueri  bibliothcca- 
rii  ejusdcin  monasterii.  Aono  dcin  850  (ui  in  capitc 
Irigcsimo  sexto  nai  ral  Thoganus)  ruui  Pippino  Aqui- 


187  S.  AGOBARDI  EPISCOPI  LUGDUNENSIS  188 

liias,  roborelur  fldes,  serenetur  Ecclesia?  Noverit  A  dantur  a  correctione.  Quln  potius,   prxslantissimc 


namque  prudenlia  vcstra,  in  istis  rcgionibus,  qui- 
bus  nos  vicini  sumus,  in  tantam  sccuritaleni  venisse 
impietatem,  ut  pene  nullus  inveniatur  qui  justiliam 
diligat  ab  injuslitiaque  recedat,  nisi  cujus  divina  in- 
spiralio  roentem  tangit  ct  dcducit  voluntatem ;  ila  ut 
graluitum  putelur,  ubicunque  bonitatis  vesligia  con- 
spiciunlur.  »  Quievit  limor  regum  ct  legum  in  mul- 
lis ;  adco  ul  plerique  in  prxsenti  neminero  timen- 
dum  pulent,  reputantes  apud  scmelipsos,  ct  dicen- 
tes  in  cordibus  suis  :  Si  qucrcla  de  me  ad  palatium 
venerit,  causa  ad  b  causidicos  dirigetur.  Illic  inve- 
niam  «  parentes  vel  amicos  plures,  per  quos  indu- 
bitanler  fiet  ut  regalem  oflensionem  nullam  incur- 
ram,  quia  donum  abscondilum  exstinguet  iras ,  et 


virorum,  date  operam  ut  sitis  murus  in  auginento 
felicitatum,  qui  noxios  expugnet,  innoccnles  tuealur, 
Deo  congruat,  ab  inimico  discrepet,  supemam  rc- 
muncralionem  accumulct.  Et  licet  satis  ex  vcrbis 
prxcedenlibus  animi  noslri  clarescat  intcnlio ;  ut  la- 
men  absque  ulla  dubilatione  sciatis  mc  non  proprias 
querelas  deplorare,  cognoscat  prudens  bcnignitas 
vcstra ,  hxc  a  nie  dici  non  posse  advcrsum  f  co- 
milein  nostruin  Bcrtmundum  :  quippe  qui  bcne  sa- 
tis  baheat  ordinatum  de  justiliis  comitatum  siium  ; 
eo  quod  6  lalem  virum  pro  sc  constituerit  ad  hxc 
peragenda,  qui  non  solunv  propter  amorcm  ct  li- 
morem  •»  senioris  sui  id  strenue  gcrat,  verum  eliain, 
quod  sublimius  et  laudabilius  est,  propter  amorcm 


is  qui  limendus  est,  aliis  iuterpositis,   uon  videbil  B  Dei  et  amorem  ipsius  xquilalis  et  juslilix,  ila  ut 


insipientias  uoslras. 

Talibus,  vir  eximie,  occasionibus  lotum  pene  illud 
miserabili  xvo  nostro  viguit,  quod  suo  tcmpore 
Christianos  quidcm  evasisse  gloriabatur,  apud  paga- 
nos  vero  vehementius  eflervescere  martyr  beatus 
Cyprianus  lugubri  nimis  ac  moerenli  voce  deflebal d  : 
•  Inter  lcges,  inquiens,  ipsas  dclinquitur,  interjura 
peccatur  :  innocentia  nec  illic  ubi  defendilur  reser- 
vatur.  Quis  inter  hxc  vero  subvcniat?  Patronus? 
Sed  prxvaricatur,  et  decipit.  Judex?  Sed  sentcntiam 
vendit  :  qui  sedet  crimina  vindicalurus,  adniiliil ; 
el  ui  reus  innocens  pereat,  fit  nocens  juJex.  Nullus 
de  legibus  motus  :  de  quxslore,  de  judice  pavor  nul- 
lus  :  quod  potest  redimi,  non  limetur  admitti.  Con- 


videatur  nobis  in  his  parlibus  nusquam  fieri  tam 
diligenter  et  attente.  Sed  prorsus  hxc  omnia  dici- 
mus  propler  fidcm  quam  sub  Deo,  domino  etiam 
imperatori  debcmus,  el  pro  vestra  beatitudine  xter- 
na,  et  prxsenlis  vitac  felicitate  adipiscenda.  Quo- 
niain,  ut  ipsi  non  ambigitis,  tanta  familiaritas , 
quam  apud  dominum  impcratorem  obtinere  vos 
Deus  fecit,  pro  magno  vobis  talcnto  spiritali  ab  ipso 
omnipolenti  Domino  computabitur ;  et  desideramus 
ut  tain  slrenue  illud  impendatis,  ut  merilo  audirc 
nicreamini  a  Domino  in  judicio  ejus  :  Euge,  scrve 
bone  et  fidelis,  quia  super  pauca  fuisli  pdelisy  et  CX- 
tera  :  averlatur  aulcni  a  vobis  illa  dura  et  irrevoca- 
bilis  impropcralio,  qnx  in  negligentes  redundatura 


sensere  peccalis  jura,  et  e  ccepit  licilum  esse  quod  tl  cst,  Domino  dicente  :   Serve  male  et  piger,  scicbas 


publicum  est.  Quis  illic  rerum  pudor,  qux  esse  pos- 
sit  intcgritas;  uhi  qui  damnant  improbos  desunt , 
soli  tibiqui  damnentur  occurrunl?  i  Quoilque  sine 
periculo  dicere  nequco,  mulli  lalium  putant  vos  esse 
murum  inter  se  ct  imperatorem,  per  quem  defen- 


<7»ia  melo  ubi  non  seminavi,  el  congrego  ubi  non 
sparsi,el  cxtera.  Scd  nequc  nominalim  pcrsonas 
exprimerc  debeo,  quibus  emeiidalionc  multa  optts 
est,  ne  accusator  vidcar,  quod  '  non  est  officii  mei ; 
scd  cupio  vos  ila  csse  sollicitum,  sicut  studiosissi- 


DALUZII  NOT.E. 


«  Quievit  timor  regum.  Sic  Lupus  Ferraricnsis 
conqueritnr  in  epistola  120  ad  tantam  libcrtatem 
vitia  prorupisse  xvo  suo,  ut  viudicala  impunitate 
apcrlis  qiiibusquo,  nec  Deus,  nec  rex,  ncc  episco- 
pus  limeatur.  Et  videndx  sunt  omnino  notx  nostrx 
ad  hanc  epistolam. 

b  Caushlicos,  id  est.  eos  qui  rausas  referunl  ad 
principem;  adeoquc  in  eorum  potestatc  est  provin- 
cialiuni  delicta  publicare,  aut  silenlio  tegere. 


Parentes,  id  est,  consanguineos,  vel  affines.  Et  T)  tcs  in  arbitrio  comilum. 


est  ?  Quid  de  adulterio?  Quer.  Attat,  etiam  hoc  cri- 
men  non  esl.  Lar.  Quando  autem  licitum  essc  cce- 
pit  ?  Qucr.  MenVogas  ?  quasi  lu  nescias.  Hoc  est 
quod  nec  pcrmilti  nec  prohiberi  polest.  • 

f  Comitem  nostrum  Berlmundum,  Lugduncnsis 
provincix  prxfectum,  ut  in  libro  primo  vocat  Ni- 
ihardus. 

*  Talem  virum,  id  est,  vicecomitem.  Unde  patet 
vicecomitum  instilulionem  fuisse  per  eas  tempesta- 


putabarn  istud  esse  ex  infinia  Latinitatc,  parenlum- 
que  vocabulo  olim  palrem  lanlum  matremqiie  fuisse 
comprehensos,  ut  dictum  est  in  notis  ad  librum  in 
Salviani  ad  Ecelesiam  calholicam.  Vcrum  Sallustii 
auetoritas  nunc  facil  nt  aliler  sentiam,  apud  quem 
Sulla  Bocchmn  Mauritanix  regem  sic  alloquitur  : 
«  Dein,  quod  parentes  ahunde  habemiis  :  amico- 
rura  neque  nobis,  ncque  cuiquam  oinnimn  salis 
fuit.  > 

d  In  epistola  ad  Donalum.  Scd  locnm  ex  ea  epi- 
slola  valde  decurtavit,  ut  assolet,  Agobanlus. 

e  Cccpil  licitum  esse.  Eleganter  Cyprianus  in  ea- 
dem  epistola  :  «  Madet  orbis  niiituo  sanguine ;  et 
homicidiiim  cum  admittunt  singuli,  crimen  est ; 
virtus  vocatur,  cnni  publicc  geritur.  >  Sic  apud  Pscu- 
doplautu:  i  Querohis  ait  licitum  esse  quod  communc 
ost,  id  est,  quod  vulgo  fit  :  t  Lar.  Quid  de  falso  di- 
cimns  ?  Querohis.  llem,  quis  autem  vcruni  diril  ? 
lstud  comraune  esi,   abi.   Lar.   Idcirco  crimen  non 


b  Senioris  sui,  id  est,  doroini,  comitis  Lugdu- 
nensis. 

■  Non  est  officii  mei,  nimirum  accusatio.  Nam 
episcopi  nnn  debent  esse  accusatores.  Arcadius  et 
Honorius  AA.  ad  Theodorum  prxfeclnm  prxlorio  : 
«  Provincix  moderator  sacerdotum  cl  catholicx  Ec- 
clesix  minislrorum,  loci  quoque  ipsius,  et  divini 
cidtus  injuriam  rapitali  iu  convictos  sive  confcssos 
reos  sententia  noverit  vindicandum.  Nec  exspeclet 
ut  episcopus  injurix  proprix  uitionem  deposcat, 
cui  sanctilas  ignoscendi  soli  gloriam  dereliquit.  > 
Exstat  hxc  lcx  in  codice  Theoriosiano  1.  51,  De  Epi- 
scopis,  ac  relata  deinde  est  in  librum  vi  Capituln- 
riiim,  cap.  304.  Theodoretus  episeopus  Cyrensis  in 
epistola  42  :  «  Angor  sane  ac  doleo  veiiemenier. 
quod  scribcre  adversus  hominem  cogor,  cujus  deli- 
cta  propter  nomen  sacenlotii  occultare  par  erat. 
Sciiho  lamen,  ut  oppressos  ab  co  paupcres  viu- 
dicein.  ) 


189 


EPIST.  AD  CLERICOS  ET  MONACIIOS  LUGDUN. 


100 


mum  Dei  ministrum,  et  consentaneum  boni  mipera-  A  Cdelis  inventus,  iueriio  utriusque  recompensalioncirt 
toris  adjulorem,  qui  ab  utroque  Dontino  dignus  et      percipiat. 


EPISTOLA  AD  CLERICOS   ET  MONACHOS  LUGDUNENSES, 

DE  MODO  REGIMINIS  ECCI.ESIASTICI. 


1.  Quia  novi  inter  aliquos,  quosdam  rumores  el 
suspiciones  diversas,  baec  subteradjecla  scripsi,  per 
qux  cognoscere  dignemini  qus  ego  in  actionc  cccle- 
siastici  regiminis  tenenda  putera,  cessetque  pauco- 
rum  iuurmuratio,  cum  omnibus  mea  fucrit  intcntio 


III.  Ipseprinceps pater sponsre sua?,  et  fratcr  ejus est. 
Dicit  enim  ipsi  uxori  el  sorori  suae  :  Vti/tierasJt  cor 
mcum,  soror  mea  sponsa,  vulnerasli  cor  mcum  in  uno 
oculorum  luorum,  et  in  uno  crine  colli  lui.  Quam  put- 
chrir  sunl  mammw  tuw,  soror  mea  sponsa !  Nec  mi- 


patefacta.  »  Unus  est  sponsus,  qui  habet  sponsam;  B  rum  si  uxor  soror  est;  quia  et  mamm;e  atquc  ubera 


qui  diligendus  est  propter  se,  non  propter  aliud  ali- 
quid,  cum  ipse  sil  pax,  veritas,  justitia,  sanclifica- 
tio,  cl  redemptio,  et  omne  bonum,  et  sine  illo  nul- 
lum  bonum;  qui  de  cuelo  venit,  et  super  omncs  est; 
qui  quos  eripit  de  terra,  levat  ad  ccelum.  Amici 
sponsi  sunt,  qui  se  videnles  et  audientes  aedificant 
in  amorem  ct  cultum  sponsi,  filii  vero  sponsi,  et  qui 
aedificant,  ct  qui  acdificanlur.  Unus  est  agtuis  ,  qui 
liabet  sponsam,  de  qua  dicitur  Joanni  apostolo  : 
Veni,  ostendam  tibi  sponsam,  uxorem  agni :  et  oslcnsa 
est  illi  civiiassancta  Ilierusalem  deseendcns  dc  ccelo 
a  Deo,  habens  claritatem  Dci. 

II.  De  Itac  sponsa  et  civitate  cantatur  in  coelo  Al- 
lcluia,  quoniam  regnavit  Dominus  Deus  noster  omni- 


ejus  luriis,  ei  ipsa  murus.  Sic  enim  de  illa  pater  et 
sponsus  loquitur  :  Quid  faciemus  sorori  nostrce  in 
die  quando  alloquenda  esl!  Si  murus  est,  tedificemus 
super  eum  propugnacula  argentea;  si  oslium  cst , 
compiuyamus  illud  tabulis  cedrinis.  Et  illa  respondil : 
Ego  murus,  ct  ubera  mea  lurris ,  e.t  quo  facla  sum 
coram  eo  quasi  pacem  reperiens.  Quid  iniriim  si  mu- 
rus  et  civitas,  cum  et  vinea  babens  virum  ?  Vinca 
enim,  inquit,  fuil  Pacifico  in  ea,  qucc  liabct  populos. 
Tradidil  eam  cuslodtbus  :  vir  affert  pro  fructu  ejut 
mille  argenleos.  De  qua  ipse  vir  et  paler  slalim  sub- 
jungit,  Vinea  mea  coram  me  esl.  Ipsa  vinea  vir- 
ginis  quoque  est  et  conjux,  de  qua  in  earmiue 
nuptiali  canilur  ipsi  regi  ct  sponso  :  Stetit  conjux  in 


polens.  Caudeamus  et  exsultemus,  et  demus  gloriam  "  dexlera  lua,  in  diademate  attreo.  Et   ipse  sponsus  el 


«i,  quia  venerunt  nuplim  agm,  et  uxur  cjus  pra-para- 
vit  se ;  et  datum  est  itli,  ul  cooperiat  se  btjssino.  De 
bac  uxore  et  civitate  dicit  Joannes  evangelista  quod 
ipsa  sit  et  tabernaculum  Dei.  Ait  enim  :  Et  civiia- 
tem  tanctam  Hicrvsulem  vidi  novam  descendentem  de 
ca>lo,  a  Deo  paratam ,  sicut  sponsam  ornalam  viro 
suo.  El  audivi  vocem  magnam  de  llirono  dicenlem  : 
Ecce  taberncculum  Dei  cum  hominibus,  et  hubitabit 
cum  eis-  Et  ipsi  populus  cjus  erunl,  ei  ipse  Dens  erit 
cum  cis  eorum  Deus,  et  abstergel  Deus  omnem  tacry- 
mam  ab  oculis  eorum;  el  mors  ultra  non  erit ,  neque 
luctus,  neque  clamor,  neque  dolor  erit  ullra.  Dc  bac 
civilate  el  uxore  virgine  gcneral  agnus  Dei,  agnus 
Dcus,  agnus  omnipotens,  agnus  omnipotenlis,  agnos 
ct  oves  quos  •>  commendat  beato  Petro  apostolo  di- 
cens  :  Pasce  agnos  meos.  Et  iterum  :  Pasce  oves 
meas.  Hic  sponsus  et  agnus  omnipotens  dicil 
sponsae  et  uxori  suae  :  Capilli  tui  sicut  greges  ca- 
prarum,  qua>  ascenderunt  de  monte  Gataad.  Den- 
tes  tui  sicut  grex  ovium  ,  qua?  ascenderur.t  de  la- 
vacro,  omnes  gemetlis  fetibus,  el  steritis  non  est  in 
eis.  Et  itertim  :  Duo  ubera  tua  sicul  duo  hinnuli  ca- 
prece  gemelli,  qui  pascuntur  in  titiis.  Haec  uxor  et  fi- 
lia  est  viri  sui  agni  el  principis,  cui  ipse  dicil :  Quam 
puichri  sunl  gressus  lui  in  calciameniis,  filia  princi- 
pis! 


paler  ait  eidem  conjugi  :  Audi  filia  cl  vide.  Et  ipse 
cantor  hujus  carminis  eidem  dicit  :  Et.  o  filia  for- 
lissimi,  in  muneribus  facicm  luam  deprecubunlur  di- 
vitespopuli.  Haecjuxta  Hebraicum.  Anliquior  autem 
translalio,  ut  camdem  conjugem  reginam  et  filiam 
regis  ostcnderel,  sic  ail  ipsi  regi  :  Astitit  regina  a 
dextris  luis.  Et  post  pauca  :  Omnis  g!oria  ejus  filia: 
regis  ab  inttts.  Ilaec  regina  non  solum  vinca  est,  sed 
et  borlus,  et  fons.  Horlus  conclusus  soror  mea  sponsa, 
horlus  conclusus,  fons  signatus.  Dicilur  el  mulier, 
sicut  scriptum  est  :  Mutierem  fortem  quis  inveniel  ? 
Et  post  aliqua  :  Nobitis  in  portis  vir  ejus,  quando  se- 
derit  cum  senaloribus  terrw.  In  ejus  persona  quibus- 
dam  fulelibus  et  Paulus  scribit  .  Despondi  enim  vos 
uni  viro  virginem  castam  exhiberc  Christo.  Cui  ipse 
Chrislus  Dominus  loquitur  :  Tota  pulchraes,  amica 
mea,  et  macula  non  est  in  te.  Et  illa  de  illo  :  Veniat 
dilectus  meus  in  hortum  suum,  el  comedat  [ructum 
pomorum  suorum. 

IV.  Ista  sponsa  regina,  et  uxor  et  ancilla  cst.  Sed 
hoc  non  mirum.  Mirura  tamen  et  omni  misericordia 
plcnum ,  quod  vir  ejus  et  dominus ,  etiam  domina 
est  illi,  sicut  Psalmista  decantat  :  Sicut  oculi  an- 
cillm  ad  manum  dominm  suw,  ita  oculi  nostri  ad  Do- 
minum  Deum  nostrum.  Quae  etiam  mulier  dicitur 
habens  dragmas  decem,  quae,  perdita  una,  accendit 


BALUZII  NOT.E. 
»  Vnus   est   sponsus,    id   est,    Christus,  vertis  ct  b  Conunendal   beato    Pelro,  id  esl,    cpiscopis,  ul 

uiiiis  sanctae  Erclesiae  sponsus.  Vide  supra    in  notis      explicant  vetercs.  Vidc  notas  ad  ep.  81  Lupi  Fer- 
ad  qpistolam  ail  Nibridium.  rariensis. 


W  S.  ACOBARDI  EPISCOPl  LUGDUNENSIS  191 

lucernam,  evcrrit  domum,  quacsivit.  ei  mvenil.  Di-  A  et   habitabunl  in  te  filii   lui.   Et  gaudebit  sponstui 


citur  et  maler,  sicut  ipse  per  Isaiam  loquitw,  di- 
cens  :  Quomodo  si  cui  matcr  blandilur,  tta  ego  con~ 
solaboi  vos.  Vere  enim  ct  mater  el  doniina  est, 
virtus  et  sapientia,  fortitudo  et  gloria,  resurrectio  et 
vita ,  via  et  vcrilas,  illuminatio  et  salus,  et  cetera 
bujusmodi. 

V.  Illuii  quoque  non  minus  mirum  quod  ancilla  ct 
ainica  eliam  mater  Domini  sui  essc  potesl,  illo  inodo 
quo  Dominus  ait  :  Quicunque  enim  fecerit  voluntatem 
Palris  mei,  qui  in  ccelis  esl,  ipse  meus  frater  et  soror 
et  materesl,  Quod  et  Apostolus  de  se  ipso  ait  :  Fi- 
lioli  mei,  quos  iterum  parlurio  donec  formetur  Chri- 
stus  in  vobis. 

VI.  Hacc  multiplicia  nomina   sponsi  et  sponstc, 


super  sponsam,  et  gaudebit  super  te  Deus  tuus  Et 
Apostolus  aperle  ostendil,  diccns  :  Sicul  cnim  corpu.t 
unum  est  ,  et  membra  habet  multa,  omnia  aulem 
mcmbra  corporis  cum  sinl  multa,  unum  corpus  sunt, 
ila  et  Chrislus.  Etenim  in  uno  spiritu  omnes  nos  iu 
unum  corpus  baptizati  snmus  ,  sive  Judiri ,  sive  gen- 
liles ,  sive  servi,  sive  liberi,  ct  omnes  in  uno  spiritu 
potati  sumus.  Quia  vidclicct  lianc  unitatem  spiritus 
Christi  facit. 

VIII.  Haec  sunt  qux  ineffabiliter  jucundissimam 
prxslant  avocationem  pix  ct  fideli  anim.r  ,  et  laleni 
avocationem,  qualis  in  prxsenti  vita  ex  creatura- 
rum  conteniplatione  nulla  esse  polest,  ct,  ut  ila 
dicam  confidentcr,  in  omnibus  operibus  Dei  visibi- 


Christi  et  Ecclesia:,  non  de  aliquibus  gestis  hislo-  "  libus  et  invisibilibus  nulla  similis  inveniri  polest. 


ricis  (sicut  est,  cum  Scriptura  de  Sara,  'Rebecca, 
Rachel  loquilur,  in  quibus  conjunctio  Christi  ct 
Ecclesia:  figurata  est) ,  nec  de  eo  loculionis  gencre, 
quo  in  rebus  sensibilibus  siguificativa  praenuntia- 
tione  ponuntur  (sicut  est  mons  domus  Domini ,  ubi 
mons  Dominum  ct  domus  ecclesiam  significat)  et 
multa  hujusmodi,  assumpta  sunt;  sed  de  illis  locis 
ubi  in  illani  ordinatam  narrationem  geslorum  Scri- 
tura  exsequitur,  sed  tanlum  diversis  hujusmodi  no 
minibus  Chrislum  el  Ecclesiam  indicat,  et  in  quibus 
nuilus  ita  insipiens  est  ut  aliud  quarendum  exisli- 
met,  nisi  Cbrislum  et  Ecclesiam. 

VII.  Miranda  vero  Conditoris  bcnignitas  ostendi- 
(ur;  cum  tanta  unitate  >  corpus  capiti  adhaereat, 
et  caput  corpori  prasideat,  sicut  Propheta  decan- 
tat  '  huluit  me  vestimentis  salutis ,  e.l  indumenlo 
juslitim  circumdedit  me  quasi  sponsum  decoratum  co- 
rona ,  et  quasi  sponsam  ornatam  monilibus  suis.  Et 
post  aliqua   :   Habitabit  cnim  juvenis   cum  virgine, 


De  hac  avocatione  Dominus  prsecipit  per  Prophc- 
tam  :  Loquimini  ad  cor  Israel,  el  avocate-  eam.  De 
hac  etiam  vir  cum  quo  est  Deus  in  visione  qua 
crudivit  eum  mater  sua,  mystico  sermone,  sic  prjc- 
cipit  :  Date  ticeram  maerenlibus,  et  vinum  liis  qui 
amaro  sunt  animo.  Bibant,  el  obliviscanlur  egestalis 
suce,  et  doioris  sui  non  rccordentur  amplius.  Dc  hac 
et  Psalmisia ,  cum  beatum  dicerct  eum  qui  non 
respcxit  in  vanitatem  el  insanias  falsas,  vel  sicut  in 
Hebraico  legitur ,  ad  superbias  pompasque  men- 
dacii ,  in  quibus  sunt  avocationes  carnaliiim  men- 
tium,  subjunxil  ■  Multa  fecuti ,  tu  Domine  Deu» 
meus  ,  mirabilia  tua  ,  et  coyitulionibus  tuis  non  cst 
qui  similis  sit  tui. 

IX.  Ergo  quicunque  praedicalionis  oflicium  el  b  lo- 
cum  regiminis  suscepit ,  el  negligil  in  his  sumniis 
rebus,  quOd  est  sumiuuin  misericordia;  Dei,  avocare 
amicos  fideliuni,  el  quserit  consolationern  ct  avo- 
cationem  c  indiviliis,  in  •'  ornamentis  mctallicis. 


BALUZH  NOT^E. 


*  Corpus  capili,  id  est,  Chrislus  Ecclcsiae.  Chri- 
slus  enim  cst  caput  Ecclesix.  Episcopi  auleni  sunt 
membra  corporis  Christi,  quodcst  "Ecclesia.  Sic. 
enim  scribit  Gregorius  I  papa  ad  Januarium  archie- 
piscopum  Calaritauum  lib.  i,  epist.  60  :  <  Si  ipse 
Dominus  nosler  viiluarum  se  maritum  orplianorum- 
que  patrem  Sciipturae  sacnc  profitetur  tcslimonio, 
nos  quoque  mcmbra  corporis  ejus  ad  iiiiitaniliim 
caput  suninio  debemus  mcntis  affectu  intenderp.  > 
Vide  eumdem  Grcgorinm  lib.  li,  epist.  37,  el  lib. 
vn,    episl.  110. 

b  Locum  regiminis  suscepil.  Audiant  episcopi.  Ait 
Agobardus  eum  qui  prxdicationis  ofiicium  ei  locum 
regiminis  suscepit  et  negligit,  operamque  dal  vena- 
tioni,  aucupationi,  piscaiioni,  cxterisque  saeculi 
obleclamentis,  hunc  episcopum  non  esse,  sed  de- 
structorem  operis  Dei,  ac  per  hoc  adjutorem  Anti- 
cbrisli.  INon  abhorrebat  a  sententia  Agobardi  Ar- 
nulphus  cpiscopus  Aurelianensis,  cum  luec  adver- 
sus  episcopum  Romanum  eloqucretur  in  synodo 
Rhemensi  adversus  Arnutphum,  cap.  28  :  «  Quid 
hunc,  iiiquit,  reverendi  Patres,  in  sublimi  solio  re- 
sidentem,  veste  purpurea  et  aurea  radiantem,  quid 
hunc,  inquam,  esse  censetis  ?  Niniirum  si  cbaritate 
destiiuitur,  solaquc  scientia  inflatur  el  cxlollitur, 
Antichristus  cst  in  templo  Dei  sedens,  et  se  osten- 
dens  tanqiiam  sit  Deus.  >  Et  sempcr  visum  est 
alienum  a  dignitate  sacerdolali  sxcularibus  ncgntiis 
et  solliciludinibus  miindi  occupari.  Istud  cnim  otiam 
ju  scipsis  culpant  cpiscopi  in  synorfo  Parisicnsi  con- 


gregali  an.  829  ad  Ludovicum  Pium  scribentes : 
<  Sacerdotes  partim  negligenlia,  partim  ignorantia, 
parliin  cupidital«,  in  sxcularibus  negntiis  ct  sojlici- 
tndinibus  mundi  ultra  quam  debuerint  se  occupa- 
verunt.  > 

>'  In  divitiis.  Damnal  diviiias  in  episcopo,  ut  qui 
Christi  paupcris  locum  in  Ecclesia  teneat.  Sed  in- 
velligil,  opinor,  cum  episcopum  esse  culpandum,  qui 
divitiis  male  iiiitur,  ad  luxum  videlicet,  ad  libidi- 
nem,  avaritiam,  et  cxtera  malarum  menlium  vitia. 
j.  Nam  qui  paupcres  nntrit,  ecclesias  aediticat,  mittit 
qui  populos  in  fide  instruant,  is  vero  nunqiiam  sat 
dives  erit,  tamelsi  immensos  habeat  thesauros. 

i  Ornamentis  metallicis.  Istud  ipsum  graviter  cx- 
probrat  malis  cpiscopis  sanctus  Bernardus  ablias 
Clarevallensis,  ad  Henricnoi  Senonensem  arcbiepi- 
scopum  scribcns  :  <  Clamant  vero  nudi,  clamant 
famelici,  conqueruntur,  et  dicunt :  Dicile  pontificcs 
in  freno  quid  facit  aurum  ''  Nunquid  aurum  a  freno 
repellit  frigus  sive  esuricm  ?  Jumenla  gradiuntiir 
onusta  gemmis,  ct  nostra  non  curalis  crura  nuda 
caligulis?  Annuli,  calenulae,  tinlinnabiila,  el  clavakc 
qiucdam  corrigia;,  multaque  talia  lam  speciosa  co- 
loribus,  qiiam  ponderibus  prctiosa,  muloriiui  depen- 
dent  cervicibus  ;  fratrum  autein  lalcribus  nec  semi- 
cinctia  miscrantes  apponitis.  >  Neque  ab  institu- 
tore  et  patre  suo  dissentil  Pctrus  Clarevallensis  in 
epistola  quam  sub  uomine  Jesu  Chrisli  scripsil  ad 
Innocenlium  VI  papam  et  curiam  Roniiinaiii  anno 
1555.  Naiu  in  capitc50ila  loquitur  :  <  Exhortaniur 


193 


EPIST.  AD  CLF.RICOS  ET  MONACHOS  LUGDUN. 


m 


in  venationibus,  aucupalionibus  ac  piscaiionibus,  \  el    licet  in   oculis  humanis  sacerdos  esse  videa- 


et,  quod  pejus  est,  in  b  comessationibus,  ct  ebrie- 
talibus ,  et  sonis  musicis ,  sicut  Dominus  per  pro- 
phelam  dclestatur,  dicens  :  V<r  qui  consurgitis  mane 
ad  ebrielatem  seclandam  ,  et  potandum  usuue  ad 
vesperam,  ut  vino  arstuelis.  Cilltara,  el  lyra,  et  tym- 
panum  ,  el  tibia ,  et  vinum  in  conviviis  vestris ;  el 
opus  Domini  non  respicilis ,  nec  opcra  manuum  ejus 
eonsideratis.  Iste  talis  non  est  adjitlor  Dci ,  sicut 
Paulus  ait  :  Dei  enim  sumus  adjutores.  Dei  agri- 
cultura  estis,  Dci  adificatio  estis.  Sed  est  destru- 
ctor  opcris  Dei ,  ac  per  hoc  adjulor  Anlichrisli , 


quod  non  nimium  silis  curioso  speetabiles  equitatu, 
non  circa  vos    discurrant  hinnienlium  frendentes  „ 
acies  caballorum,  non  aurocuriose  tingantur  frena,  " 
nec  ex  sericis  lora  componanlur  lilis,  non  argento 
calcaria  rulilent,   non  squarlelo   speelabilive  pur- 

Eura  teganlur  sellae,  nec  pretiosi  pendenles  conQ- 
ulenl  zonas  clavi  micanles  auro,  nec  muricis  ea- 
rumdem  corrigiarum  ornatus  soleat  redolere  tin- 
cturam,  non  eboris  pulchriludine  obryzi  vel  argenti 
metallive  preliosi  cujusvis  altcrius  gumphis  sellarum 
conclavet  amictus,  non  micanti  pectoralia  tegantur 
oslro,  nec  fcbrescens  ex  aiiro  gestetis  frenos,  non 
radiantibus  fastuosi  sonipedes  onereulur  gcmniis, 
etc.  »  Ex  pervetusto  codice  nostro  ms.  unde  frag- 
mcntum  aliud  anno  superiore  edilum  est  in  noiis 
ad  Lupum  Ferrariensem,  pag.  478. 

»  In  veitationibus.  Quippe  vetitum  episcopis  alcre 
canes,  aut  vcnationcm  exercere  :  iu  quani  rcni  val- 
de  celebris  cst  canon  55  synodi  Agalhensis  :  t  Epi- 
scopis,  presbyteris,  diaconibus,  canes  ad  venaiidiim, 
aut  accipilres,  habere  non  liccal.  Quod  si  qnis  ta- 
lium  personarum  in  hac  voluptate  detectus  fueiit ;  £ 


si  episcopus  est,  tribus  niensibus  se  suspendat  a 
communione  ;  presbytcr,  duobus  mensibus  se  abs- 
lineat ;  diacomis  vero,  ab  omni  ofucio  vel  commu- 
nione  cessabil.  >  Vide  etiam  canonem  quartum 
Epaonensem,  ct  decimum  lcrtium  canoncm  concilii 
Matisconcnsis  secundi.  Carlomannus  princeps  in 
synodo  cui  mariyr  Bonifacius  interfuit  .  t  Nec  non 
ct  lllas  venaliones,  et  sylvaticas  vagationes  cum  ca- 
iiibus,  oninibus  servis  Dei  intcrdixumis,  similiter 
ut  accipitres  cl  falcones  non  habeant.  »  Venatio- 
nem  enim  in  episcopo  graviter  reprebendil  Nicolausl 
apud  Gratianum  disl.  34,  cap.  Quorumdam.  Itein- 
que  Nieolaus  II  in  Decretis,  cap.  6  :  «  Ul  episeopi 
el  clerici  arma  non  ferant ;  neque  vcnatui  ncque 
aucupio  studcant.  »  Iiaque  eos  qui  venaiione  dele- 
ctaiitiir,  lulvens  rcvocaverim  ad  ca  qurc  singutis  Cliri- 
stianis  ait  Prosper  in  peroraiionc  libri  de  Gloria 
Regnoque  Sanctorum  :  t  Si  vcnandi  est  affectio, 
inqnit,  habes   montes  allissimos,   cervos   velociter 


lur,  c  in  oculis  tamen  Dci  non  est  :  quia  venienle 
Domino  ad  judicium ,  dividetur,  et  pars  ejus  cum 
infidetibus  ponctur,  et  dc  qualibus  scriptum  cst  : 
Vidi  unpios  sepullos  :  qui  etiam  cum  adltue  viverent, 
in  toco  sanclo  eran1 ,  et  luudabantur  in  civilate, 
quasi  juslorum  operum.  Niillus  ergo  ex  his  dux  po- 
puli  Dei  esse  debet,  ne  quaerenles  regna  cceleslia  in 
foveam  demergat ,  ubi  ipse  judicio  Dei  demersus 
est,  sicut  Doiniiius  ad  bealum  Job  demonstrat,  di- 
cens  :  Si  liabes  brachium  sicut  Deus  ?  El  quibusdam 
inlerpositis  :  Absconde  eos  ,  inquil ,  id  est,  superbos 

BALUZII  NOT^E. 

scire  quo  ejiciendi  sunt,  Evangelium  lege  .  In  tene- 
bras  scilicet  exleriores,  ubi  erit  flelus  el  stridor 
dentium  Annon  confusio  et  ignominia  esl,  Jesum 
crucilixum,  niagistruin  pauperum,  atque  esurien- 
tem,  fartis  praedicare  corporibus,  jejunioruniqtie  do- 
ctrinam  rubenles  buccas  eminenliaque  ora  pro- 
ferre  ?  »  Et  Magnus  ille  Gregorius  lib,  n,  episl.  14, 
acriler  objurgal  Natalem  episcopum  Saloniianum, 
quod  deielicta  paslorali  cura,  solis  sc  conviviis  oc- 
cuparet.  Unde  et  eumdem  Natalem  (qui  repreheu- 
sionem  Grcgorii  in  jocum  verlerat ;  exeinplum  affe- 
rens  Abrahae  et  lsaac,  quorum  unus  angelos  convi- 
vio  exceperat,  aller  vero  saiiatus  benedictionem 
filio  dederal),  postea  rursura  adinoiiiiit  abslinere  a 
conviviis,  scripia  ad  eum  clcgantissima  episiola, 
qu:e  est  37  ejiisdem  liliri.  Et  patel  eonvivia  illa  non 
fuisse  admoduni  Christiana  ;  cum  pra-lcr  temulen- 
liam  et  voracitaleni,  etiani  a  Cbrisiianorum  ditfa- 
inatione  non  abslinerent,  uemoque  ex  irrisione  re- 
prehenderelur.  Nam  convivia  episcoporum  debent 
essc  seria. 

ln  oatlis  tamen  Dei  non  est.  Ait  ergo   euni  qui 


ad  cpisiopatum  vocatus  est,  si  sajculi  obleciamentis 
indulgel,  in  oculis  Dei  non  esse  sacerdotem,  laroetsi 
personani  episcopi  gerat  coram  hominibus  adeoque 
episcopus  esse  videaiur  Sic  sanctus  Ambro»ius  in 
capite  tertio  libri  de  Dignitate  Sacerdotali,  loquens 
de  malo  episcopo,  ait  :  t  Pronuniiat  euim  episcopus 
hujusmodi  ad  populum,  dicens  :  Pas  vobis.  Oculis 
quidem  carnalibus  videtur  quasi  episcopus  maguus, 
ct  divinis  intuilibus  inspiciUii  leprosus  magnus.  ; 
Sic  Jilarcellinus  ei  Faustinus  in  LibeiloPrccuiu,  pag. 
46,  aiunt  quosdam  episcopos  perfidi.c  Arianomm 
subscripsisse,  i  ut  episcopale  noinen  apud  homines 
reiinere  viderentur,  quod  utique  jam  apud  Deuin 
post  subsciiptiones  impias  non  habebant  »  Sic  Ful- 
ecnlius  Ruspeosis  episcopus  in  capite  prirno  contra 
hernionem  Fasiidiosi,  ait  eum,  lamelsi  presbylerii 
lioiiorem  in  conspeclu  homiuum  ceperit,  coram  Do- 
mino  non  habuisse.  Eadem  fuit  sentcntia  liKretico- 
rum    Albigcnsium,   qui,  ut  Rogcrius  de   Hoveden 


apostoloriim    proiihctammque  dicta   pcrcurrcnles  "  tradit,  dicebant :  t  quod  essent  ordinandi  iu  Ecclc- 


H.ibes  et  rn  campis  pctram,  refugium  eryciis  et  le- 
poribus,  quos  in  simplicitate  cordis  Chrislus  Domi- 
nus  per  suos  canes  venatnr,  ut  spinis  careant  deli- 
ctorum.  »  Vide  Jonani  Aurelianensem  in  libro  u  de 
lnstitutione  Laicali,  cap.  23. 

b  Comessationibtts.  Minim  est  tam  sollicilos  in 
hoc  fuisse  veleres,  ut  uullam  occasionem  praitermi- 
serint  adinoiicndi  episcopos  ut  a  comessationibus  ct 
ebrietate  abstinerent,  juxta  proeceptum  Pauli,  qni 
edixit  episcopum  debcre  esse  non  vinolentum.  Insi- 
gnis  est  Hieronymi  loeus  ex  commentario  in  Mi- 
chaeam  propbeiam,  relatus  a  Gratiano  riist.  35,  cap. 
4  :  t  Ecclesioe  piincipcs,  inquit,  qui  doliciis  afntitiiil, 
el  inter  epnlas  atque  lascivias  pudicitiam  serva- 
re  se  credunt,  propheticus  sermo  describit,  qtiod 
ejiciendi  sinl  de  spaliosis  dotnihus,  latitisque  convi- 
viis,  et  multo  laboro  cpulis  conquisilis,  et  cjicieridi 
propter  in^las  cogiiationcs   el  opera  sua.  Et  si  vis 


sia  episcopi  et  presbyteri ;  et  si  tales  non  ordina- 
bantur  quales  praecipiebat,  non  essent  cpiscopi,  uec 
presbyteri,  sed  lupi  rapaces,  hypocrilse  et  seduclo- 
res.  »  Verum  recte  adnotatum  est  a  viris  eruditissi- 
mis,  eam  esse  conslantem  Ecclesix  catbolicx  scn- 
tentiam,  ex  doctrina  et  Iraditione  aposlohca  de- 
scendentera,  etiam  improbum  hominem,  canonice 
ordinatum,  vere  sacerdotem  ac  Dei  adjulorem  essc. 
Nam  si  luec  regula  non  esset  cerla,  horrenda  con- 
fusio  turbasset  Ecclesiam,  etiam  in  iniliis  Chrislia- 
nismi.  Nam  et  Judas  malus  erat,  qui  tamen  apostc- 
ius  Christi  fuit.  Ei  multos  posU;a  variis  lemporihus 
malos  episcopos  fuisse  neino  negaverit,  Dcnique 
Chrislus  ait  Scribas  el  Pharisa-os  sedisse  super  ca- 
Ihedram  Moysi.  liaque  sic  scripsisse  videtur  Ago- 
bardus  vehenienter,  ut  cpiscopos  admon.erel  sui 
officii,  et  u t  intelligerent  quantum  Deo  displiteal 
maia  episcopi  vita. 


10S 


S.  AGOBARDI  EPISCOPI  LUGDUNENSIS 


196 


et  impios,  in  pulverem  timul,  et  facies  eorum  demerge  A  tem  quxrit  sponsx,  meriloque  suscipil  regimen  ani- 


in  foveam. 

X.  Sunl  alii  qui,  sicut  et  isti,  non  apparcnt  ho- 
rninibus  impii,  sed  pcr  simulatam  justitiam  fiunt 
in  oculis  hoininum  sepulcra  ilealbata ;  in  oculis 
anlcm  Dci ,  id  cst  intus ,  pleni  sunt  ossibus  mor- 
tuorum  et  omni  spurcitia.  Ait  beatus  Paulus  apo- 
stolus  :  Non  enim  sumus  sicut  plurimi,  adullerantes 
verbum  Dei,  sed  ex  sincerilalc,  sicut  ex  Dco,  coram 
Deo,  in  Christo  loquimur.  Et  itcrum  :  llubentes  lianc 
ministrationem,  juxta  quod  tniscricordiam  conscculi 
cumus,  non  deficimus,  sed  abdicamus  occulta  dede- 
coris,  non  ambulantcs  in  astutia,  neque  adullcrantet 
verbum  Dei,  sed  in  manifeslatione  veritalis.  Sicul 
enim   aduller  non  quxrit  fructum  prolis,  scd  lan- 


maium.  Omnis  clericus,  aut  monachus,  cui  datus 
est  qiiantuluscunquc  serir.o  sapientix ,  aut  sermo 
scicnlix,  ct  dum  loquitur,  cupit  audientes  in  pro- 
prium  amorem  el  propriam  laudem  converlcrc  et 
inllammare  ,  istc  se  ipsum  prxdirat ,  non  sponsiim  ; 
ct  idcirco  pcllcndus  cst  de  interiori  thalamo ,  quia 
adulter  cst;  foris  in  alrio  prxsidet ,  non  sponsx. 
jussu  ,  sed  palieutix  permissu  :  quia  sive  occa- 
sione,  sive  veritale  sponsus  annuniietur,  gauden- 
dum  est.  Fidelis  enim  anima  a  quocunque  audiat 
laudes  sponsi ,  in  amorem  sponsi  accendilur,  non 
in  negligenter  laudantis.  Nam  et  diligcntcm  lauda- 
lorem  amat  ut  proximum  ,  non  ut  sponsum ,  amat 
in  sponso,  non  pro  sponso.  Ambulans  in  via  imma- 


tum  ut  sux  voluntati  faciat  et  libidincm  impleat ;  B  culata ,  hic  Doiuino  miuistrat,  non  sibi ;  ct  potcst 

ita  oinnis  qui  administrationem  vcrbi  suseepit,    si 

ex  sinceritate  salulem  audienliuin  ct  xdificationem 

Ecclesix   non   quxrit ,  sed  causa  altcritis  rei,  qux 

minor  est  quam  salus  audilorum,  verbum  Dei  loqui- 

tur,  ut  sux  nimirum  proprix  volunlali  obtcmperct, 

adulter  est. 

XI.  Ergo  non  soli  bxrctici  adullcrant  verbum 
Dei,  miscendo  fallacias  suas.  Sed  et  omnes  qui  per 
sacrum  ministcrium  ad  honorcs  cl  divitias  lempo- 
rales  pervenire  festinant,  etiam  et  illi  qui  ad  ho- 
nores  et  divitias  sublimaii  non  possunt,  el  viclum 
aut  tegumcnium  quotidianiim  ex  sacro  ministerio 
adipisei  cupiunl  (quia  non  ideo  sumptus  accipiunt 
ut  prxdicent,  sed  ideo  «  prxdicant  ul  aceipianl; 


proponi  cxteris  :  non  ambulans,  sedjaccns  in  igna- 
via  ,  et  qui  sic  ministrat ,  sibi  ministrat ,  non  Do- 
mino ,  non  dcbet  praponi  cxtcris.  Qui  custodes 
observalionum  ad  libitum  stium  ,  et  non  ad  ulili- 
tatem  domcsticorum ,  sibimet  dispensal,  non  Do- 
mino,  non  est  fidelis  dispcnsalor  et  prudens,  quem 
constituat  Dominus  supcr  f.imiliam  suara.  Labor 
slultorum  affligel  eos  qui  nesciunl  in  urbem  sponsi 
pergere;  ct  idco  non  debent  fieri  duces  aliorum. 
Labor  sapientum  sanat  cos.  Dcducunlur  enim  ah 
sponso  in  viam  reclam,  ul  eant  in  civilatem  habi- 
talionis;  lalesque  fieri  debent  duces  eorum  qui  non 
habcnt  hic  manentem  civilatcm,  sed  futuram  inqui- 
runt  in  gregc  qui  ascendit  dc  lavacro.  Et  fecttndx 


nec  loquuntur  ex  sinceritatc  sicul  ex  Deo,  coram  ^  sunt  amandx,  et  sleriles  tolerandx;  et  sani  custo- 


Deo  ;  scd  ambnlant  in  astuila,  ncc  abdicant  occulta 
deJ.ccoris,  scd  aroplecluniiir),  adulleri  sunt.  Oiimis 
ergo  qui  prxponilur  ca:leris ,  sive  clericus ,  sive 
momchus,  si  ila  videtur  henevolus  et  mansuelus 
alquc  affabilis ,  ut  subditorum  corda  in  sui  amo- 
rem  el  b  propriam  laiidem  convcrtat,  adulter  est,  et 
regimcn  aiiiinaruni  suscipere  nunquam  debet.  Qui 
aulein  ita  prudens,  niansuelus,  et  suavis  cst,  ut  se 
vidcnles  et  audientes  ad  amorem  ct  laudcm  sponsi 
convertat  et  accendat    amicus  cst  sponsi,  caslita- 


diendi ,  et  infirmi  sanandi  :  quia  sponsns  dc  ccelo 
venil  quod  perierat  requirere  ,  ct  quod  abjcctum 
erat  reducere  ,  et  quod  confractum  alligarc ,  et 
quod  infirmum  consolidare  ,  ct  pingue  el  forte  cu- 
stodirc. 

XII.  Hxc  in  subjeclis  ovibus  ita  observanda  sunt. 
In  prxlatis  autem  et  pastoribus  alia  conditin  esl. 
Quoniam  sicut  bealus  est  fideiis  servus  et  prudens, 
quem  constiluit  Dominus  super  familiatn  suam ,  ut 
det  illis  cibum  in  tempore,  qui  imitalur  c  pastorem 


BALUZII  NOTiE. 

«  Prwdicant  ttt  acapiant.  Tum  enim,  quod  me-      Gregorius  homilia  17  in    Evangelia,  ul  ostenderet 

rito  damnat  Agobardus,  erant  nonnulli  qui  verhum      xquum  essc  ut  populus  Christianus  alimenta  sustcn- 

Dei  prxdicabant  quxstus  causa,  non  tam   solliciti  de  n  tationis    suppeditet    prxdicaloribus.    Hoc  enini,  ul 

cura   animarmn,    qnam  de  colligenda    pccunia.  Et      dixi,  justum  est,  et  prorsus  xquum.  Sed  quis  fe- 


omnino  accrpisse  isla  videtur  Agobardus  a  sancto 
papa  Gregorio,  cujns  hxc  sunt  verba  cx  libro  xix 
in  Job,  cap.  II  :  «  Butyro  pedcs  lavantur,  dum  san- 
ctis  prxdicatoribus  deiiita  ab  audienlibiis  slipendia 
conferunlur,  ct  quos  latigat  injunctus  prxdicationis 
labor,  exbibila  a  discipulis  pinguedo  boni  operis  fo- 
vel ;  non  quod  ideo  prxdicent,  ut  alantur,  sed  ideo 
alanlur  ut  prxdicent,  idest,  utprxdicare  subsi- 
siant  ;  non  ul  inleniionem  sumcndi  victus  transeat 
aclio  pr.cdicalionis,  sed  ad  utililatcm  prxdicalionis 
dcserviant  ministcria  siislcnlalionis.  Ilndc  a  bonis 
prxdicatoribus  non  causa  victus  prxdicatio  impcn- 
ditur,  sed  cansa  prxdiralionis  accipilur  viclus.  > 
JNeque  vero  dixerim  nibil  prxdicatoribus  debere 
dari  ab  audiloribus.  Nam  dignus  est  operarius  mer- 
ccde  sua  ;  et  justum  cst  ut  qui  spiriialia  nobis  semi- 
nant,  carnalia  nostra  mctant,  ut  ad  C.orinthios  scri- 
bil   Psulus   apostolus :    quem  locum  atlulit    idem 


rat  prxdicatorcs  qnosdam,  qui  nihil  non  agunt  ut 
calhedras  occupent  majores,  et  ex  quibus  majiis 
salarium  provenit.  Quasi  constaret  verbum  Dei  non 
valere,  nisi  quantum  xslimatur. 

i>  In  propriam  laudem.  Taxat  altcrnrn  genus  con- 
cionatorum  xque  odiosum,  eos  nimirum ,  quibus 
hxc  unica  cnra  est,  ut  bclle  coneionari  videanlur  : 
cujusmodi  nimiuin  multi  sunt ;  atque  utinam  nulli 
essenl !  Tum  admonet  vitandum  id  esse.  Frxclare 
sanclus  idcm  Gregorius  in  bomilia  paulo  ante  lauda- 
ta  :  «  Quisquis  namque  ideo  prxdical,  inquit,  ul  hic 
vcl  laudis  vel  muneris  mercedem  recipial,  xlerna 
procul  dubio  merccde  scprivat.  •  Vide  rursum  eum- 
dem  Grcgorium  homilia  21  in  Ezecliielem. 

'  Paslorem  pastorum,  id  est,  Chnsluni,  quo  etiaiu 
modo  cum  nominant  Prosper,  Petrus  Chrysologus , 
Julianns  Pomerius,  Ruricius  Lemovicensts,  Grego- 
rius  Mngnus,  Hincmarus  ,  alii.  Sic,  quod  idem  esl, 


n 


EPIST.  AD  CLERICOS  F.T  MONACHOS  LIGDIN. 


«98 


uasloram  in  administralione  pascux;  ita  e  contra-  A  inqiiit,  non  luos;  el  idcirco  miiii,   non  tibi.   Iloc 

no  de  pasloribus  qui   pascunt   semetipsos ,   quod 

iiifiriDiim  est   non  consolidant ,  el  quod  xgrotum 

i:on  sanant,  et  quod  fractum  non  alligant ,  et  quod 

i-.bjectum  non  reducunt ,  quod  perierat  non  requi- 

runt  :  de  quorum  ore  liheret  pastor  paslorum  ovcs 

suas,  et  eas  pascat  in  pascuis  ubcrrimis,  etiam  eas 

qux  in  praescnli  vita  scmper  pro  se  tolcrant  pravum 

paslorcm.  Et  quidem  pia  ovis  semper  quxrit  bonum 

pastorem.   Sed  si  deest  in   bac  niortalitate ,  non 

tleest  ille  qui  animam  suam  posuil  pro  ovibus  suis. 

Propter  quod ,  ubi  emendari  non  potest ,  ab  ovibtis 

tolerandus  esl  ut  mercenarius  sedens  in  cathcdra 

Moysi.   Quoniam  jussit  pius  sponsus  ,  verus  pastor, 

ul  qnx  diciinl  talcs  ,   faciant  oves;  qux  auleni  fa- 

ciunt,  non  f.iciant. 

XIII.  Hxc  in  postremo  propterea  dixi  ,  ne  quis 
me  putel  pcrditam  existiniare  fidelem  ovem  ,  quae 
prudentcr  loleral  praviim  pustorem  ;  illud  summo- 
pere  eoramonens,  ut  omnis  pastor  non  sibi,  sed  Do- 
mino  nutriat  et  erudiat  atque  corripiat  in  disciplina 
et  limore  Domini  subditos  :  sicut  et  beato  Petro 
summus  pastor  prxcipit  dicens  :  Pasce  agnos  meos. 


est  ccrtum  indicium  quod  me  veraciter  diligas,  si 
agnos  mcos  sollieile  paseas,  propier  quod  receptu- 
rus  es  justilix  coronam.  Sic  et  quidam  antiquus  pa- 
storcuram  sollicitudinis  myslicis  verbis  significavit, 
dicens  :  Non  cst  adkuc  tcmpus  ut  in  caulis  includan- 
tur  oves.  Date  antea  potum  ovibus,  et  sic  eas  ad  pa- 
stum  reducit.  Quod  ubi  non  fit,  et  venit  illud  quod 
prnpbeia  dcploral  dicens  :  Propterea  captivus  ductut 
est  populus  meus,  quia  non  habuit  scienlium;  el  nobi- 
les  ejus  intericrunl  fame,  et  multitndo  ejus  siti  exa- 
ruil.  Et  alius  :  Parvuli  petierunt  panem,  et  non  erai 
qui  frangerct  eis. 

XIV.  Hxc  verba  non  imperila,  impcrite  tamen 
ab  imperito  ordinata,  omnibus  necessaria  sunt,  a  ab 
B  illo  qui  scdet  in  solio ,  usque  ad  eum  h  qui  laborat 
ad  inolam.  Ego  non  tam  illis  scribo,  quibus  nihrl 
debeo  nisi  cbaritatem,  sed  eis  qui  nobis  commissi 
sunt;  ita  tamen  ut  in  noinine  pastorum  et  recto- 
rum  intclliganlur  abbates,  et  prxpositi,  atqueprcs- 
byteri  :  quos  et  obnixe  deprecor  ut  loto  corde  in- 
lendanl  in  exbortationem  et  obsecralionem  beati 
Tetri  apostoli ,   qua   dicit  :   Seniores  ergo ,   qui  in 


BALEZII  NOT/E. 


alibi  vocatnr  princeps  paslorum,  sacerdos  sacerdo- 
turo,  ponlifex  ponlificum,  episcopus  episcoporum. 
Posterioribus  tandein  sxculis  episeopus  quoque  Ro- 
manus  vocatus  est  cpiscopus  episcoporum.  Quod  ita 
intelligi  dchet,  ut  quia  cnputcst  oimiium  Dcmini  sa- 
eerdolum,  et  prxcipuus  lotius  orhis  cpiscopus,  pri- 
vilegio  sedis  sux,  intelligatur  ob  hoc  lpsum  consli- 


27.  Et  Edgarus  Anglix  rex,  qui  anno  966  vivebat, 
ptisfor  pastorum  vocatur  a  synodo  provinciali  Anglix 
sub  Dunslano  celcbrata.  Sic  Eusehius  in  lihro  pri- 
mo  de  Vita  Conslaiiiini,  cap.  44,  Constantinum  vo- 
cat  communem  omuium  episcopum  ;  et  Clodovcum 
regem ,  regionum  prasulem.  Remigius  Rhemensis 
episcopus  :  quos  tainen  episcopos  fuisse  neiiiini  hac- 


tulus  super  reliquos  orbis  episcopos,  ideoque  quo-  p  tenus  in  menlem  venit.  Alque  id  idco  visum  est  at'- 

.1    ....        ...<,.'..      til        ...,i  .  .-,  .i.i  i  .       ......  .   .  .i  ...1  niti  nMicnnlln.     *-*     nnl    ...>      i,  I     nl    iliiini     t\  (1 1 II  i  1 1 1 1 C    tii.rM      illliili    iiii    iiim.I.i      w'_ 


dam  modo  fit  episcopus  cpiscopnrum ,  prxsertim 
cuin  a.l  eum  pertincat  cuia  et  sollicitudo  universalis 
Ecclesix.  Neque  tamen  existimantlum  est  lianc  ap- 
pcllalioncm  fuisse  tributam  antiquitus  episeopo  Ro- 
mauo  :  tametsi  quidam  ita  se  colligere  puient  ex  li- 
hro  Terlulliani  de  Pudicitia,  et  cx  Cypriano  in  pra>- 
fatione  concilii  Caithaginensis.  Nam,  si  quid  iu  his 
rehus  video,  Tertulliaims  hic  ponlilicem  Romaniini 
salyneo  sale  dcfricat  :  certc  palpo  nou  perculit.  Et 
in  Cypriani  sensu  manifestimi  est  eos  lalli.  Nequc 
enim  ait  Cyprianus  removendam  esse  prxsumptio- 
nem  cpiscopi  Romani,  qui  se  episcopum  cpiscopo- 
nim  diceret.  Setl  ait :  Neque  etiim  quisquum  noslmm 
jtpiscopum  se  episcopcruin  constituit ;  id  est  :  Non 
arbitror  quemquam  episcoporum,  qui  hic  praesentes 
siiiniis,  eo  prxsuniptioiiis  excedere,  ut  se  supra  0111- 
nes  collegas  siios  elfeiat,  scntenliamtiue  sui  ipsius 
unicani,  ut  lyranni  solenl,  prxvalere  debere  conten- 
dat  advcrsussententiampiiiriinorum,  prxsertim  quo- 


nolare,  ut  planum  omnibus  ficrrl  quonam  modo  ac- 
cipienda  sint  verba  Terlulliani  ac  Cypriani.  Littcra 
cnim  occidit,  spirilus  viviflcat. 

«  Ab  illo  qui  scdet  in  solio,  id  esi,  episcopo.  Nam 
is  in  llirono  sedet  in  ccclesia,  iil  est,  in  calhcdra 
suhliiniore.  Ei  catlicdram  illam  episcopalem  solium 
quoque  vocat  Snlpicius  Severus  in  capite  primo  se- 
cundi  dialogi ,  augendam  ad  invidiam.  <  Queindam 
nuper,  inquit,  non  sine  meo  pudorc  vidi,  sublimi  so- 
lioquasi  rcgio  trihunali  ,  celsa  scde  residentein.  » 
Addam  vero  locum  celeberrinii  viri  Pctri  de  Marca 
archiepiseopi  Paiisiensis  :  qui  cxplicans  canoncm 
53  Collectionis  Africanx  ,  bxc  ait :  <  Significat  ly- 
phum  saecularem  el  lumorein  qiiorumtlam  episcopo- 
runi,  qui  dominatum  in  clero  exercebant  ;  et  iii  ca- 
thedram  elevati,  ae.  si  esset  solium  quot!dam  regium, 
ct  arx  vcl.it  imperii,  lyrannicam  sibi  dominationem 
vindicabant.  i  Tuni  slalini  ferme  sequitur :  •  Sane 
callicdra    episcopalis  sublimior  eral,  ei  velut  in  fa- 


liesfldcicausa  ventilatur.  Hunc  ego  genuinum  verbo-  D  siigio  eonsliiula,  untle  possent  episcopi  de  superiori 


rum  Cypriani  sensum  esse  arbitior.  Suinptuni  est 
autein  islud  loquendi  gemis  cx  rheiorum  disciplina. 
Alioqui  enim  si  qni  supra  cpiscopos  sui.t,  episcopo- 
rnni  episcopi  dici  debcnt,  dubitim  non  est  quin  |ni- 
nias  Africx,  nimirurn  episcopus  Carthaginiensis,  ciiti 
tlebuerilepiscopuscpiscoporum.Nani  si  istud  loquen- 
di  gentis  quidpiam  haberct  auctoritatis,  inulluni  de- 
Iraheret  tle  dignitate  episcopi  Romani,  ciim  quo  non- 
niilli  episcopi  pariafacere  viderenlur.  Sidoniuscnim 
libro  vi,  epist.  I,  Lupum  Trecensem  episcopum  vo- 
cal  patrem  patrum,  et  cpiscopnm  cpiscoporum.  Et 
Ennotlius  lih.  i,  carm.  ib,  Ambrosiuin  cpiscopum 
Mediolanensem  vocat  paslorem  anlistituin.  Et  tamcii 
nemo  dixerit  pontifices  Romanos,  qui  Ltipi  et  Am- 
brosii  xvo  flonierunt,  Lupo  Ambrosioquc  fuisse 
subjcctos.  Quin  et  Carolus  ipse  Magnus  vocatur 
episcopus  episcoporum  a  monacho  Sangallensi  in  libro 
piimo  de  Ecclesiastica  Cura  ejusdem  Caroli  cap. 


loco  lideles  nioncre.  »  Stimpiuin  aiiicin  istml  videri 
potestex  Augustino,  cujus  hxc  sunl  verba  ex  enar- 
ratione  in  psalmurn  cxxvi  :  •  Iueo  altior  loeus  positus 
csl  episcopis,  ut  ipsi  superinlenilaiit  et  tanquani  cu- 
stodiant pepulum.  >  Elpaulopost  :  «  Quomo(!o  enim 
viuilori  altit.r  fitlocus  atl  custodientlam  \ineam,  sic 
ct  cpiscopis  altior  lccus  faclus  csi.  >  Vide  Ilenri- 
cum  Valcsium  in  annotationibusad  IlisloriamEccIe- 
siasticam  Eusebii  lib.  7,  cap.  30. 

b  Qui  laborut  ud  molain,  id  est,  usque  ad  inferio- 
ris  ordinis  pastores  et  prxpositos  :  ne  quis  pulaict 
bxc  dici  episcopis  tantum  ;  cl  paulo  post  addit  bxc 
sciipta  esse,  non  solum  propler  episcopos,  sedctiam 
propter  abbates ,  pr;vpositos  et  presbyteros,  quos 

fiasiorum  el  reciorum  nomine  intelligi  debere  aii. 
taque  diaeonos  ctiam  excludit  a  pastomm  limnere. 
Et  laieen  in  bis  quoque  sacerdntium  agnovit  Cypria- 
nus  aliiquc  vcicrcs. 


m  S.  AGOBARDl  EPISCOH  LUCDl  NENSIS 

vobis  sunt,  obsecro  consenior  et   lestis  Chrisli  pas-  \  Itinlaric  ;    neque    dominantes  ni   cleri 


-200 


.■.n/  fnrma 

eionum  ,   qui   et  ejus  qucc  in   futuro   rcvelunda  est       facti   gregis  ei  animo  ;  el  cum  npparuerit  princevs 
gloriai  communicator,  pascfle  qui  esl  in  vobis  gre-      pnstorinn,  percipielis  immarcescibilis  gtoviiv  coronam. 
gem  Dei,  providenlet  non  coacle,  sed  spontanee  sc-       Aincn. 
cundum   Deum ;   neque   lurpis  lucri   gratia,  scd  vo- 


LIRER  CONTRA  EORUM  SUPBBSTITIINH 

QUl  PICTURIS  ET  IMAGIMBUS  SANCTORUM  ADORATIONIS   OBSEQUIUM  DEFERENDUM 

PUTANT  «. 


Primum  pracceptum  dccalogi  est  dicente  Deo  :  B 
Ego  Dominus  Deus  tuus.  qui  eduxi  te  de  lerra  Mgu- 
pli,  de  domo  servjlutis.  Non  habcbis  deos  alienos  in 
conspeclu  meo.  Non  facieslibi  sculptile,  nec sitnilitu- 
dinein  oinnium  qiiir  in  cmio  sunl  dcsuper,  el  qtice  ver- 
santuriiiaquissubterra.  Nonadorabisea,  ctnon  coles. 
Ad  qinc  veiba  bealiis  Agguslimis  brevissime  snbjun- 
git,  dicens  (Homil.  in  Exod.  cap.  i) :  <  Inprimoprie- 
cepto  prohiliplur  aliqua  in  figmcniis  hominum  Dei 
similitudo;  non  quia  non  habct  imagincm  Deus,  scd 
quia  nulla  cjus  iinago  coli  debct,  nisi  illa  quae  ct 
lioc  cst  quoil  ipse,  nec  ipsa  pro  illo,  sed  cuni  illo.  » 
Haee  dic<  ns  beatus  Auguslinus  docet  nos  breviter 
qualiter  et  caelera  hujusmodi  pra>cepta  intelligere 
debeamus.  Nain  cum  dislincle  dhatiirnonfaciendam 
simililudincm  omnium  quso  in  coelo  sunt,  aul  quaein  C 
terra,  nonde  solis  similltudinibus  alicnorum  dcorum 
inlelligitur  dictuni,  sed  et  de  codestibus  creaturis, 
aut  quae  in  honore  crcatoris  humanus  sensus  poluit 
excogitare.  Propter  quod  ct  aperle  Moyses  loquitur 
ad  popultiin,  dicens  :  Loculus  esl  Dominus  ad  vos 
demedio  ignis.  Vocem  verborum  ejus  audistis,  etfor- 
niatn  penilus  non  vidistis.  El  posl  pauca  :  Cuslodite 
igittir  sollicile  aniinas  veslras.  Non  vidistis  aliquam 
simililudinem  in  dic  qua  locutus  cst  Dominus  vobis  in 
Horeb  de  inedio  ignis ;  ne  forle  decepti  facialis  vobis 
sculplam  siinilitudinem,  ant  imaginem  masculi  vel  fe- 

BALUZII 
» lnvalueral sevo  Agobardi  pessima  supersiilio,  ut 
exislimarent  nonnulli  imaginibus  sanctorum  ita  ut 
Deifieac  Trinitati  servitium  aul  adoralionem  impen- 
di  del.cre.  Qnod  adeo  impium  visum  esl  Ecclesiae 
Gallieanae,  uiel  episcopi  in  synodo  Francofordiensi 
congregati  damnaverinl  sccundam  syiiodum  Nicae- 
nani,  quse  adoralionem  illam  iuiaginum  videbatur 
imperasse,  et  Carolus  ipse  Magnus  stylum  quoque 
advcrsus  eam  slrinxisse  putelur.  Ludovico  deinde 
Pio,  Caroli  fllio,  regnantc,  emicuil  riirsum  in  hoc 
nrgumento  ardor  episcoporum  Galli;r:  :  qui  cum 
adorationem  illam  imaginum  lerre  non  possenl,  ni- 
hil  intenlalum  leliqucrunl  quo  mentes  lidclium  ab 
eo  errore  revocarent.  Et  omnino,  dum  studebant  vc- 
ritati,  videbanlur  faccre  contumeliam  imaginibus, 
quihus  crederes  asseverasse  niillum  cultum  deberi ; 
retinendas  tamen,  ut  ex  earuni  aspeclu  fideles  exci- 
tarentur  ad  imitationem  sanctoruin  hominum.  Unus 
multorum  huic  operi  incubuit  Agobardus,  sed  adeo 
vehementer,  ut  propterea  existimaverint  nonnulli 
lihruui  huncnon  esse  admodum  catholicum.  Sed  ta- 
men  quidam  pii  eruditique  viri,  post  rem  islam  accu- 
ratediscussam,  senserunt  nihil  in  eoesse  quoJ  aper- 
te  violet  fidem  Ecclesia",  adeoque  ab  Agobardo  sum- 


mina',  simitiludincm  omniutn  jumentorum  qux  sunt 
super  terram,  vel  aviunx  sub  ccele  volantitim,  alque 
replilium  qtia'  moventtir  in  terra,  sive  piscium  quisub 
terra  moranlur  in  aquis  ;  ne  forle  oculis  elevalis  ad 
cmlum,  videas  sotem  et  omnia  uslra  cmli,  et  errore 
deceptus  adorcs  ea  el  colas.  In  quibus  verbis  sunimo- 
pere  notandnm  esi,  quia  si  opera  manuiim  Dei  non 
sunt  adoranda  ct  colenda,  nec  in  honore  Dei  quanto 
magis  opcra*  manuum  hominum  non  sunt  adoranda 
clcolenda,  n?c  in  honore  eorum  quorum  simililudi- 
nes  esse  dicunlur. 

II.  Ex  libro sancti Augustiui  dcCivitaleDei  x  (cap. 
i)  quibus  modis  cullus  dicatur  :  <  Videndum  acdis- 
serendum  est,  quantiim  Deus  dooat,  immorlales 
ac  bealiin  coelestibussedibus,  dominalionibus,  prin- 
cipalibus,  polestatibus  consliluti,  quos  isli  deos,  et 
ex  quibus  quosdam  vel  honos  dxmones,  vel  nobis- 
cuin  angelos  nominant,  quomodo  credendi  sinlvelle 
a  nobis  rcliginnem  pielalemquc  servari ;  hoc  esl,  ut 
apcrtius  dicam,  utrum  eliam  sibi,  an  tantum  Deo 
sno,  qui  etiam  noster  est,  placeat  eis  ut  sacrafacia- 
mus  et  sacrificemus,  vel  aliqua  nostra,scu  nos  ipsos 
religionis  rilibus  consecrcmus.  Ilic  est  cnira  divini- 
tali,  vel,  si  cxpressius  dicendum  cst,  deitati  debilns 
cultus;  propler  qucm  uno  verbosignificandum,qiio- 
niam  mihi  satis  idoueum  nonoccurnlLaiinum,Grne- 
co  ubi  necesse  est  insinuo  quid  velim  dicerc.  Latriam 
NOTyE. 

moveriiniaiicloritatem  censnra  Hispanicae  ac  cardi- 
nalis  Baronii.  Ego  crediderini  Agohardum  scripsisse 
quodomnestum  inGallia,iitctiaiua  Sirmundoobser- 
valum  est,  seiitiebanl.  Saneiiistitutiinei  non  est  pro- 
nuntiare  de  arduis  hisce  quaeslionihus.  Attamen  si- 
lerc  iioii  possum  mihi  valde  placere  dccreta  concilii 
Camcracensis  hahiti  anno  15US  sub  Maximiliano  a 
Bergis,  archicpiscopo  Camcracensi,  quod  sic  staiuit 
in  causa  imaginum  .  <  Imagines  in  templis  null:c 
slatuantur,  nisi  episcopi  consensu  etjudicio.  Si  quce. 
aiilem  erectse  fuerint,  ac  pra:  se  ferant  quidquam 
quod  non  dcccal,  neque  prototypo  congrual,  tolli  eas 
aut  miitari  jubeto.  Doceatur  praeterca  populus  ima- 
gini  niilliiiii  cultiim  deberi  aut  propter  materiam, 
ant  propter elegantiam,  aulpropter  prcliiiin  opcris, 
aut  propler  quidvis  alind  quoii  sit  in  arlilicio  aut 
imaginis  subslaiitia  ;  scd  propler  rem  significatam, 
ad  quam  hic  cultus  ct  bonos  pwcipue  refertur.  Et 
sic  admonemlus  cst  animum  orantis  aul  venerantis 
in  rem  signalam  referri,  et  non  in  signura,  quod  ner 
audit,  nec  videt,  nec  seulit.  i  Vide  Gulielmum  Du- 
randi  in  lihro  secundo  de  modo  generalis  concilii 
celebrandi,  cap.  57. 


201 


LlBER  DE  IMACiNlBLS  SANCTORUM 


r,s 


quippe  nostvi,    ubicuixiue  sacrarum  Scriptararum  A  patur,  et  Latine  interprelalur  servitus,  sed  ea  qua 


posilum  est,  interpretali  sunt  servitutem.  Sed  ca 
seivilns,  quae  debetur  hominibus,  secundum  quam 
praecipit  Apostolus  servos  dominis  suis  subdilos  esse 
dcbere,  alio  nomine  Graece  nuncupari  solet.  Latria 
vero  secuntlum  consuetudinem  qua  loeuti  sunt  qui 
nobis  divina  eloquia  eonthderunt,  aut  seniper  aut 
taui  frequenter  ut  pene  semper,  ea  dicilur  servilus, 
quac  pertinci  aj  colcndum  Dcum.  Proinde  si  tau- 
tummodo  cultus  ipse  dicatur,  non  soli  Deo  deberi 
videlur.  Dicimur  eniiii  etiam  colere  homincs,  quos 
lionorifiea  vel  recordatione  vcl  prxscntia  frequenta- 
inus.  Nee  solum  ea  quibus  nos  religiosa  humilitate 
subjicimus,  sed  quacilam  etiam  quac  subjecta  sunt 
nobis  perhibcntur  coli.  Nam  cx  boc  vcrbo  et  agri- 


colimus  Deuin  vel  quae  Qpntmii  Graece,  Laline 
autem  religio  dicilur,  sed  ea  quae  nobis  cst  erga 
Dcuni  ;  vcl  quam  illi  6Eoo-sSttav,  nos  vero  uou  uuu 
verbo  exprimere,  sed  Dei  cultum  possuuius  appel- 
lare  ;  banc  ei  tanlum  Deo  deberi  dicimus  qui  verus 
est  Deus,  facitque  suos  cultorcs  deos.  Quicunque  igi- 
tur  simt  in  cceleslibus  habitationibus  inimortales 
et  bcati,  si  nos  non  amant,  nec  beatos  essc  nos  vo- 
lunt,  coleudi  utique  non  sunt,  si  aulcm  amant  ct 
bealos  esse  voluni,  profeclo  inde  volunl.  undeclips  i 
sunt.  i 

ln  eodem  libro  post  pauca  (Cap.  4)  .  t  Huic  nos 
servitulem,  quaelatria  Graece  dicilur.sive  in  quibus- 
que  sacramentis,  sive  in  nobis  ipsis  debemus.  Hujus 


colse  et  coloin  et  iiicolae  vocantur.  Et  ipsos  deos  non  B  enim  templum  simul  omncs,  cl  singuli  lempla  suinus : 


ob  aliud  appellant  cuslicolas,  nisi  quod  ccclumcolant; 
non  ulique  vcnerando,  scd  inbabilando,  tanquam 
cceli  quosdam  eolonos;  non  sicut  appellantur  coloni, 
qui  condilioncin  debcnt  genilali  solo  propter  agri- 
ciilluram  sub  dominio  possessorum,  sed,  sicut  ait 
quidam  Latini  eloquii  inagnus  auctor  (Virg.  jEn.  i, 
16): 

Urbs  antiqua  foil,  Tyrii  teniierc  coloni. 
Ab  incolendo  colonos  vocavit,  non  ab  agiiculiura. 
Hinc  et  civitales  a  majoribus  civitatibus  velut  popu- 
lorum  examinibus  conditae,  coloniae  nuncupantur. 
Alper  boc  culium  quidcm  non  deberi  nisi  Deo,  pro- 
pria  quadam  notione  verbi  liujiis  omnino  verissimum 
esl.  Sed  quia  et  aliarum  rerum  dicitnr  cultus,  idco 


quia  et  omnium  concoriiiam,  cisingulos  iiihabitara 
dignalur;  non  in  omnibus,  quam  in  singulis  major  : 
quoniam  necmole  distenditur,  nec  parlitioneminui- 
tur.  Cuin  ad  illum  sursum  csl,  ejus  est  altarc  cor 
noslrum  ;  ejus  unigcnito  cum  sacerdote  placamus  ; 
ci  cruentas  victinias  caedimus,  quando  usquc  adsan- 
guinem  pro  ejus  verilaie  cerlainus ,  eum  suavissimo 
adolemus  incensu,  cum  iu  ejus  conspeclu  piosancto- 
que  amore  flagramus.  Ei  dona  ejus  in  nobis,  nosque 
ipsos  vovemus  el  reddimus;  ei  beneGciorum  ejus  so- 
lemnilatibus  festis  ct  diebus  statulisdicamussacram 
usqne  menioriam,  ne  volumine  temporum  ingrala 
snbrepat  oblivio ;  ci  sacrifieamushosliamhurnilitatis 
ct  laudis  in  ara  cordis  igne  fcrvid.c   cbaritatis.   Ad 


Latine  uno  verbo  significari  cultus  Dco  debilus  non  C  hunc  videndum,  sicutvideri  poterit,  eique  coha-re 


potesl.  Nam  et  ipsa  religio,  quainvis  distincliusnou 
quemlihet,  sedDei  cultum  signifieare  videalur  (unde 
isto  nominc  inteiprelati  sunt  noslri  eani  quae  Graece 
8p»ax£t«  dicitur),  tamen  quia  Lalina  loqucndi  con- 
siietudine  non  soltim  imperitorum,  verum  ctiara 
dnclissimorum  et  cognationibus  humanis,  atque  afli- 
tiitatihus,  ct  quibusque  ncccssitudinihus  dicitur  ex- 
bibenda  religio,  nonco  vocabulo  vitatur  ambiguum, 
cum  de  cultu  deitatis  verlitur  quaestio,  ut  Gdeuler 
diccre  valeamus  religionem  non  esse  nisi  cullum 
Dei :  «  quoniam  videtur  hoc  verbum  a  signiGcanda 
observantia  propiuquitatis  humanae  insolenler  au- 
fcrri.  Pietas  quoquc  propric  Dei  cultus  intelligi  so- 
lct,  quamGraeci  evoiSttuv  vocant.  Haec  tamcnet  erga 
parentes  olflciose  haberi  dicitur.  More  autcm  vulgi 
hoc  nomen  eliam  in  operibus  misericordiie  frequeii- 
tatur  Quod  ideo  arbitror  evenissc,  quia  hxc  fieri 
proecipue  mandat  Deus,  caque  sibi  vel  pro  sacrificiis 
vcl  proe  sacriGciis  placere  lestatur.  Ex  qu.i  loquendi 
consueludinc  factum  est,  ut  et  Dctis  ipse  dicatur 
pius  :  quem  sane  Graeci  iiullo  suo  sermonis  nsu 
£uo-e6s(j  vocant,  quamvis  eutrigeiav  pro  misericordia 
illorum  etiam  vulgus  usurpet.  Unde  in  quibusdam 
Scripturarum  locis,  ut  distinctio  cerlior  appareret, 
iion!u<Ts'6siav,qiiodexbonociiltu,  sedSjooiSetav,  quod 
cx  Dei  cultu  compositum  resonat,  diceremaluerunt. 
Utrumlihet  autcm  horum  nos  uno  vcrbo  enuntiare 
non  possMiiuis.  Qnae  itaaiic  X«rf,si'«  Graece  ntincti- 
Patroi..   CIV. 


dum,  ab  omni  peccatoruin  el  cupiditaium  ina!arum 
labe  mundaiiiur,  ct  ejus  nomine  consccramur.  Ip  e 
enim  fons  nostrae  heatitudiuis,  ipsc  omnis  appeti- 
lionis  esllinis.  Hunc  eligenles  velpotius  religentes, 
amiseramus  cnim  negligentes;  hunc  crgo  religenles, 
unde  et  religio  dicta  peihibelur,  ad  cum  dileclione. 
tendimus,  ut  perveniendo  quiescamus;  idco  bcati, 
quia  illo  Gne  perfecli.  * 

III.  Quod  inlcr  Deum  et  bomines  nullus  sii  alius 
medialor  quaDrendus,  nisi  ille  qui  Deus  cl  homo  est, 
ex  lib.  ix  sancti  Auguslini  in  opere  superius  memo- 
rato  (Cap.  15)  «  Multitudo  quae  beata  esl,  unius 
Dei  participatione  fit  beala.  Cujus  parlicipstlionis 
privatione  misera  multitudo  malortini  aiigclorun.', 
quae  se  opponit  potins  ad  impedimcutum  quam  iu- 
terponit  ad  beatitudinis  adjutorium,  etiam  ipsa  mul- 
titudine  obstrepit  quodammodo ,  ne  possil  ad  illud 
unum  bealilicum  perveniri,  ad  quod  ut  perd-ucere- 
mur,  non  mullis,  scd  uno  mediatore  opus  crat,  el 
hoc  eo  ipsocujtis  participatione  simus  beati,  bocest. 
Verbo  Dei,  non  faeto,  sctl  per  quod  facla  sunt  om- 
nia.  Nec  lamen  ob  hoc  niedialor  est,  quia  Verbum  ; 
(maxime  quippe  ininiorlale  et  maxime  beatum  Ver- 
bum  longe  esl  a  niortalibus  miseris),  sed  mediator 
per  quod  homo,  eo  ipso  utique  ostendens  ad  illud 
non  solum  beatum,  vcrum  etiam  bcaiificum  bonum 
non  oporlerc  quaeri  alios  mediatores  per  quos  arli- 
tremur  nobis  pervcntionis  gradus  esse  nioliciidos, 
7 


503  S.  AGOBAUDI  EPISCON  LLGDUNENSIS  20i 

uuia  bcalus  ct  pucificusDeus,  (aclusparticeps  huma-  A      V.  Item  cx  libro  pnefali  operis  x  quod  nulla  crea- 

iina  colens  Dcum  velit  pro  illo  coli  cui  el  ipsa  snb- 
dita  est  (Cap.  -i )  :  i  Qu.Tcunque  igilur  immortalis 
poiestas  quantalibet  virtute  prcedila,  si  nos  diligit 
sieut  seipsam ,  ei  vull  esse  subditos,  ut  beati  simus, 
cui  el  ipsa  subdita  beata  est.  Si  ergo  non  colit  Deum, 
misera  cst,  quia  privalur  Deo.  llli  enim  potius  di- 
vinae  senlentise  sutfragatur,  et  dileciioms  viribus  fa- 
VCt,  qua  scriplum  est:  Sacrificans  diis  eradicabilur, 
nisi  Domino  so!i.  Nani  ,  ut  alia  nunc  taceam  qu;e 
vita.   i  pertiiienl  ad  religionis  obsequium  quo  colitur  Deus, 

IV.  Kx  bbro  xejusdeni  operis,  ubi  evidenlissime  sacrificium  certe  nullus  liominum  est  qui  auiieat  di- 
excmplo  Domini  Jesu  Christi  docet  bealus  Augusli-  cere  deberi,  nisi  Deo.  Multa  denique  de  cultu  divino 
nus  nulli  creaturas  sacrificandum,  ita  docens  (Capp.  usurpala  sunt ,  qmc  bonoribus  deferuntur  bumanis, 
1:),  20)  :  <  Qui  aulem  ptitant  hu:c  visibilia  sacrificia  sive  humililale  nimia  ,  si\e  adulationc  pcstifera  ;  ita 
diis  aliis  congruere,  sumnio  vero  Deo  tanquam  invi-  B  tamen  ul  q„jij(|S  ea  deferuntur,  hon.ines  haberentur, 
sibiliinvisibiliaetniajoiamajori,  melioriquemeliora,      qui  dicuntur  colendi  ct  venerandi ;  si  autcm  multum 


mlaiis  noslrae,  conipendium  prxbuit  parlicipandx 
divinitatis  su.t.  Nequc  eniin  nos  a  mortalitate  et 
miseria  liberans,  ad  angclos  immortales  bealosquc 
itu  pcrducit  ut  eorum  parlicipalione  eliam  nos  im- 
tiiorlales  et  beati  simus,  sed  ad  illain  Trinitalem, 
c.ujiis  et  angeli  parlieipalione  beati  sunt.  Ideoquando 
iu  forma  servi,  ut  mediator  esset,  infra  angelos  esse 
voluit,  informa  Dei  super  angelos  mansit :  idem 
in    inferioribus    via    vitac  ,     qui   in     superioribus 


qualia  suntpuraementisetbonae  \ olunt.ti is  officia,  pro- 
fecto  ncsciunt  haec  ita  sigua  essc  iliorum,  sicut  vcrba 
sonantia  signa  sunt  rcrum.  Quocirca  sicut  orantes 
alque  laudantes  ad  eum  dirigimus  signilicantes 
voces,  cui  res  ipsas  in  corde  quas  significamus  oiTe- 
rimus;ila  sacrilicantes  nonallerivisibiie  sacrificium 
ofierenduni  esse  noveriiuus  quam  illi,  cujus  in  cor- 
dibus  nostris  invisiiiile  sacrificium  nos  ipsi  csse  de- 
bemus.  Tunc  nobis  favcnt,  nobisque  congaudent, 
aique  ad  boc  ipsum  nos  pro  suis  viribus  adjuvant 
angeli  quiijue  virtutesqiiesuperiores,  et  ipsabonitale 
ac  pietale  polenliores.  Si  autem  illis  hcec  exhibere 
volueriinus,  non  libenter  accipiunt;  et  cum  ad  bomi- 
ncs  ita  mittuntur  ut  eorum  prasenlia  senliatur, 
apertissime  vetant.  Sunt  de  bis  esempla  in  litteris 
sanctis.  Putavemnt  quidam  defercnduta  angelis  ho- 
norem,  vel  adorando,  vel  sacrificando,  qni  debetur 
Deo;  cv  eorum  sunt  admonilionc  prohibiti,  jussique 
sunt  hoc  ci  deferrc,  cui  uni  fas  esse  noverunt. 
lutiiaii  suni  angelos  sanctos  etiam  saneti  homines 
fiei.  Nam  Paulus  el  Barnabas  in  Lycaouia  facto 
quodam  miraculo  sanitalis,  putati  suut  dii,  eisque 
Lycaonii  victimas  immolare  voluerunt :  quod  a  sc 
humili  pietale  rcmovenles,  eis  in  quein  crederent 
aiuiunliaverunt  Deum.  Nec  ob  aliud  fallaccs  illi  su- 
perbc  sibi  boc  exigunt,  nisi  quia  vcro  Deo  dcberi 
sciunt.  Nou  cnim  rcvera  (ntaii  Porpbyrius,  el  non- 


cis  additur,  et  adorantli.  Quis  vero  sacrificandum 
censuil,  nisi  ci  quem  aul  scivit  Deuin ,  aul  pulavit, 
aut  finxit  ?  > 

VI.  Ex  libro  sancli  Auguslini  dc  vera  Rebgione, 
apud  quos  potissimum  Deus  verus  quxrendus  sit 
(Cap.  15)  :  !  1'iius  crgo  scquendi  sunt,  inquit,  qui 
uiuim  siimmum  soluin  veruiii  Deum  et  solum  coleu- 
dum  esse  dicunt.  Si  apud  hos  veritas  non  eluxerit , 
tum  denmin  migrandum  est.  Sicut  enim  in  ipsa  rc- 
ruin  natura  major  est  auctoritas  iinius  ad  unum  om- 
nia  redigeiilis ,  nec  ;n  genere  humano  multituuinis 
ulla  polcniia  est  nisi  couseutientis  ;  iia  in  religione 
qui  ad  unum  vocant,  corum  major  et  fide  diguiot 
csse  debet  auclorilas.  » 

VII.  Ex  homilia  xxv  sancti  Gregorii  papai  super 
Evangelia ,  qualiter  etiam  arjtid  sanctos  Deus  quaj- 
rendus  sit  :  i  Quserentes  aulem  nos  vigilcs  invcniunt 
qui  custodiunt  civitatem;  quia  sancti  Palres,  qui 
Ecclcsix  statum  cuslodiunt,  bonis  nostris  studiis 
occurrunl,  ut  suo  vel  verfco  vel  scriplo  nos  doceant  • 
quos  cum  paulnluin  pertransimus,  invenimus  quem 
diligimus.  Quia  Kedemptor  noslcr,  etsi  huiuilitate 
liomo  iiiter  homines  ,  divinitale  tamen  supra  homi- 
ncs*  fuit.  Cuin  ergn  transeuntur  vigiles,  dilectus  in- 
venilur  :  quia  cum  propbclas  el  apostolos  infra  ipsum 
esse  conspicimus,  illuin  qui  nalura  Deus  est,  supra 
homiiies  considcramus.  » 


imlii  putaiit)  cadaverinis  nidoribus,  sed  divinis  ho-  r\     His  iride  senlenlia  Canlici  Canticorum  (  ubi  ex  per- 


noribus  gaudent.  Copiamvero  nidorum  magnamha- 
bciit  iiiidique,  ctsi  ampliusvellent, ipsi  sibi  poterant 
exUhcr;  Q  i  er^o  divi.-w  i.m  si  i  irrogant  spiri 
tus,  non  cuiuslibel  corporis  fumo,  sed  supplicanlis 
animo  delectantur,  cui  decepto  subjecloque  doini- 
nenlur,  iniereludentc.s  iier  ad  Deuui  verum,  ne  sit 
homo  illins  sacrilicinm,  dum  sacrificatur  cuipiam 
pneler  illtim.  Unde  verus  ille  mediatov,  in  quanlum 
formam  servi  accipiens,  mediator  effeclusest  Deiel 
bomiiium  hoino  Christus  Jesus,  cum  in  forma  Dei 
sacrificium  cum  Patre  suniat,  cmii  quo  cl  unus  est 
Dcus,  tamen  in  ibrma  servi  sacrificium  maluit  esse 
quam  sumerp,  nc  vel  hac  occasione  quisquam  exis- 
timaret  ruili.et  sacrifieandum  csse  creatura".  :•       . 


sona  sanctx  Ecclesiu'  dicilur  :  Jnvenerunl  mc  vigiles 
qiti  ciutodiunl  civilatem.  Tium  qttcm  dilexit  amma 
mea  vidislis  ?  Pautulum  cum  perlransissem  cos,  invent 
qucm  dititjit  aniina  mca  : )  cx  pra:dicta  homilia  bre- 
vitcr  aduotatis,  iiiinc  videamus  quid  idem  Palcr  in 
libro  xviii  explanationis  in  Job  de  eisdem  verbis  di- 
cat.  Ait  ei  go  (  Cap.  35 )  :  «  Cum  redemptorem  suum 
Ecclesia  quacrerct ,  in  ipsis  antiquis  prxdicatoribus 
spcm  figere  uoliiit,  qnas  dicit :  Paululum  cum  pcr- 
transissem  tos,  inveni  quem  dilicjit  anima  mea.  llluiii 
quippe  invcnire  non  possel ,  si  istos  transire  noluis- 
sct.  »  Consona  huic  intcllectui  beatus  Auguslinus  in 
homilia  prima  Evangelii  secundum  Joanncin  loquiiur 
diccns  (Tracl.  i)  :  i  De  ipsis  monlibus  esl  Joannes: 


*0o  LIBEB  DE  IMAGlNIBUS  SANCTORUM.  209 

de  quibus  paulo  anle  cauiaviuius,  d.cemes  :  Levavi  A  neni  nie  vullis  esse,  ui  loquar  eontra  vcrilatem.  Non 


oculos  meos  ad  monles ,  unde  veniet  auxiltum  milii. 
Ergo,  fratres  charissinii ,  si  vultis  iulelligerc,  levate 
oculos  ad  istum  monlem ,  id  esl,  erigite  vos  ad 
evangelistam ,  erigite  vos  ad  ejus  sensuin.  Sed  quia 
montes  isti  pacem  suscipiunl,  non  potest  aulem 
esse  in  pace  qui  spem  ponil  in  hotnine ;  nolile  sic 
erigere  oculos  in  iriontem ,  ut  putetis  in  hondne 
spem  veslram  esse  collocandam ,  et  sic  dicite  :  Le- 
vavi  ocutos  meos  in  montes  ,  unde  veniel  auxilium 
mihi,  ut  slalim  subjungatis  :  Auxilium  meum  a  Do- 
mino  qui  fecil  caelum  et  terram.  Ergo  levemus  oculos 
iu  inontes ,  unde  veniet  auxilium  nobis.  Et  tamcn 
11011  ipsi  montes  sunt,  in  quibus  spes  nostra  ponenda 
esl.  Accipiunt  enim  mortles  quod  vobis  minislrent. 


polesl  bomo  accipere  quidquam,  nisi  datum  fueilt 
ei  de  ccelo.  Ipsi  vos  mibi  lestimonium  perbibetis 
quod  dixerim  :  Ego  non  sum  Chrislus.  Non  es  lu 
Cliristus  !  Sed  quid  si  major  illo ,  qnia  tu  illum  ba- 
ptizasti  ?  Missus  sum.  Ego  prasco  sum  ,  ille  judex 
cst.  Et  audi  lestiinoniuni  mullo  vehemenlius,  mullo 
exprcssius.  Videte  quid  nobiscum  agitur.  Videte 
quid  amare  debeanms.  Vidcte  quia  aliquem  homi- 
nem  amare  prac  Christo,  adulterium  est.  Quare  hoc 
dico ,  atiendanms  vocem  Joannis.  Potcrat  in  illo  er- 
rari  ;  poleral  ipse  putari  qui  nou  erat :  respuit  a  se 
falsum  houorein  ,  ut  teneat  solidam  veriiaiem.  Yi- 
dete  quid  dicat  Christuin ,  quid  se  ;  Qui  habel  spon- 
sam,  sponsus  est.  Casti  eslote,  sponsum  amate.  Quid 


Unde  el  nionles  accipiunt  ubi  spes  poncnda  est ,  cum  B  aulem  lu  es  ?  Quid  nobis  dicis  ?  Qui  habet  sponsam , 


oculos  noslros  levamus  ad  Scripturus,  quia  per  ho- 
mines  fuinistratae  sunl  Scripturae.  Levavimus  oculos 
nostros  ad  montes  uude  auxilium  veniet.  Sed  lamen 
quia  ipsi  homines  qui  scripserunl  Scripluras,  non 
de  se  luccbant ;  ( sed  illc  erat  iumen  illoium  qui  il- 
luminat  hominem  omnem  venientem  in  hunc  mun- 
dum  ;  et  mons  erat  ille  Joannes  Baptisla  ,  qui  dixit, 
Non  sum  ego  Christus  ,  ne  quisquam  in  monte  spem 
poncns,  caderel  ab  illo  qui  montes  illustrat.  Et  ipse 
confessus,  ait :  Quoniam  de  plcnitudinc  ejus  omnes 
accepimus, )  ita  debes  dicere  :  Levavi  oculos  meos  in 
montes,  unde  veniet  auxilium  mihi.  Ne  auxilium  quod 
tibi  venil,  monlibus  impules,  sed  sequaris  el  di- 
cas  :  Auxilium  meum  a  Domino  qui  fecit  cxlum  et 


sponsus  est;  amicus  autcm  sponsi,  qui  stat  et  audit 
eum  ,  gaudio  gaudel  propter  vocem  sponsi.  >  Et  post 
pauca  :  i  Vide,  inquit,  slanlem  in  solido  :  Non  sum 
dignus  corrigiam  calciamenli  ejus  solvcre.  Bene  te 
huniilias ,  mcrilo  stas,  merito  non  cadis,  merilo  au- 
dis,  el  gaudio  gaudes  propter  vocem  sponsi.  Sic  et 
Apostolus  amicus  sponsi  zelat,  el  ipse  nou  sibi,  sed 
sponso.  Audiat  vocein  zelar.tis  zelo  Dei.  Vos  zelo  di- 
xit,  non  meo ,  non  mihi ,  sed  zelo  Dei.  Unde  ?  Quo- 
modo?  Quem  zelas  ,  cui  zelas?  Desponsuvi  enim  vos 
uni  viro,  virginem  caslam  exhibere  Chrislo.  Quid  ergo 
times  ?  Quare  zelas  ?  Timeo,  inquit,  ne  sicut  serpens 
Evam  scduxit  astutia  i,ua,  sic  et  veslri  sensus  corrum- 
pantur  u  caslitate ,  qua;  est  in  Christo.  Oinnis  Eccle- 


terram.  Ergo,  fralrcs ,  ad  hoc  ista  monuerim,  ul  C  sja t  virgo  appcllata  est.  Diversa  esse  menibra  Ec- 


quan-'o  erexislis  cor  ad  Scripturas,  cum  sonaret 
Evangelium  :  In  principio  eral  Verbum  ,  et  Verbum 
eral  apud  Deum  ,  el  Deus  erat  Verbum  ,  el  caelera. 
Qua;  lecta  sunt  ut  intelligatis  vos  levasse  oculos  in 
montes.  Nisi  enim  isla  dicerent ,  unde  omnino  cogi- 
larelis,  non  invenirelis.  Ergo  ex  moiilibus  venit  vobis 
auxilium,  ut  haec  vel  audiretis  :  si  nondum  polcstis 
intelligerc  quod  audistis,  invocale  auxilium  a  Do- 
mino  qui  fecit  calum  ct  lerram  ,  quia  montes  sic  po- 
Ulerunt  loqui ,  ut  non  possint  ipsi  illuminare  ,  quia 
cl  ipsi  illuminali  sunl  audiendo.  lnde  qui  haec  dixit 
accepit,  Joannes  ille,  fraires,  qtii  discumbebat  su- 
pcr  pectus  Domini ,  et  dc  pcclore  Domini  bibebat 
(|uod  nobis  propinaret.  Sed  propinavit  verba.  Intel- 
leclum  autera  inde  debes  capere ,  unde  el  ipse  hibe-  D 
rat,  qui  tibi  propinavit.  >  Istis  etiam  paria  hic  idoin 
doctorin  praedicti  operis  homilia  duodecima  loquitur, 
cum  verba  Joannis  Bapiistae  tractarel,  qui  ad  disci- 
pulos  suos  Joannes  respondit,  diccns  :  «  Non  potest 
homO  accipere  quidquam  ,  nisi  datum  fuerit  ei  de 
ccelo.  Ipsi  vos  mihi  tcslimonium  perhibetis  quod  dl- 
xerim  :  Ego  non  sum  Christus.  Tanquam  dicens  : 
Quid  vos  fallitis  ?  Vos  ipsi  mihi  quomodo  proposui- 
Stis  islam  qiifeslionem  ?  Quid  milii  dixistis?  Rabbi , 
qui  eral  lecum  trans  Jordanem ,  cui  testimonium  per- 
hibuisti  ?  Noslis  ergo  quale  testimoniuni  illi  perhibui 
niodo  ?  Dicturus  sum  non  esse  illuro  quem  dixi  esse 
ego,  qni  aliquiu  arcepi  de  coplo,  ut  nliquid  essem.  Inn- 


clcsise,  diversis  pollere  donis  videtis  atque  gaudelis. 
Alii  conjugali,  alia-  conjugatae  ;  alii  viduati,  uxores 
ultra  non  quserunt ;  aliac  viduatas,  marilos  ultra  non 
quajrunt ;  alii  iniegritalem  ab  ineuute  aitate  conser- 
vant ;  alios  virginilatem  suam  Deo  voverunt.  Diversa 
sunt  munera  ;  6ed  omnes  isli,  una  virgo  esl.  Ubi  ista 
virginitas?  Non  eiiim  in  corpore.  In  corpore  pau- 
carum  feininarum.  Etsi  dici  virginitas  iu  viris  po- 
test ,  paucorum  sanctitas.  lntegritas  eliam  corporis 
est  in  Ecclesia,  el  honorabilius  inembrum  est.  Alia 
aulem  sunt  membra  in  corpore  :  sed  omnia  in  inenie 
servant  virginitalem.  Qux  est  virginitas  mentis  ?  In- 
legra  fides,  solida  spes,  sincera  charitas.  Hanc  vir- 
ginilatem  timebat  ille  qui  zelabat  sponso  a  serpente 
corrumpi.  Sicut  enim  membrum  corporis  violatur  in 
quodam  loco,  sic  seductio  linguae  violat  virginila- 
tem  cordis.  j 

VIII.  Ex  libro  de  Civitate  Dei  ix  ( Cap.  25 )  sanctl 
Augustini  :  Quod  licct  sancli  angeli  atque  homines 
nuncupenlur  dii ,  nequaquam  tamen  possint  iidem 
sancti  angeli  appellari  dii  deorum,  id  est,  bominum 
sanctorum.  Ex  qua  lonsideratione  colligitur,  quia  si 
angeli  saneli  non  possunt  dici  dii  hominum ,  multo 
rninus  boinines.  Ait  itaque  idcm  doctor  :  <  Verumta- 
men  cum  a  nobis  quseritur,  si  homines  dicti  sunt  dii , 
quod  in  poptilo  dii  suot.  quem  per  angelos  vel  per 
homines  alloquilur  Dcus;  quanto  magis  imniortale» 
eo  tmmine  digui  snnt,  ijui  ea  fiunntur  beatitu.!iuef 


2<yj 


S.  AGOBARDl  EPISCOPI  LUGDUNENSJS 


203 


ad  quam  Deum  colendo  cupiunl  homines  pervenire  ,  A  mo  de  Civilate  Dei  (  Cap.  13  ) ,  ita  loquens  :  «  Neti 


quid  respondebimus ,  nisi  non  frustra  in  Scripturis 
sanctis  evprcssins  homiucs  nuiiciipatos  deos ,  quam 
illos  immoaales  ct  hcatos,  qoibus  nos  a-quales  fu- 
iuros  in  resurrcclione  promiltilur ;  nc  seilicet  pro- 
pler  illorum  excellcnti.ini  aliquem  eoruiu  nobis  con- 
stituere  Deum  infidelis  audcrct  infirmitas.  Quod  in 
hominc  facile  est  evitare.  Et  evidentius  dici  debue- 
runt  borniiies  dii  in  ponulo  Dei ,  nl  certi  ac  (idejiles 
flerent  cum  csso  Deum  siium,  qui  dictus  cst  Dcus 
deorum.  Quia  etsi  appcllantur  dii  immorlales  illi , 
U  beati ,  qui  in  coalis  sunt,  non  tanien  dicti  sunt  dii 
deorum,  id  cst,  dii  bominiini  in  populo  Dei  consti- 
Julorum ,  quibus  diclum  cst  :  Ego  dixi :  dii  eslis,  el 
/UHEicelst  omncs.  Hinc  esl  quod  ait  Aposlolus  :  Etsi 


contemnenda  et  ahjicienda  corpora  defuiictornm  ju? 
sloruin  ,  quibus  lanquam  organis  cl  vasis  ad  omni.i 
bona  opcra  sanclus  tisus  est  Spirilus.  Si  cnini  pa- 
lerna  vestis  el  annulus,  ac  si  quid  Imjiismodi,  tajito 
charius  cst  posleris,  quanto  erga  parcutcs  majoj 
affcclus  ;  nullo  modo  ipsa  spcrnenda  suol  corpojra  , 
qux  ulique  multo  familiarius  alque  coujuncliu: 
quam  quadibet  iodumciUa  gcslamus.  Hac  euim  noji 
ad  ornaiuciilum  vel  adjulorium  quod  adhiliolur 
extrinsccus ,  scd  ad  ipsam  natnram  horninis  perti- 
neni.  Unde  ct  amiquoriini  justorum  fuoera  oOiciosa 
pielate  curata  siint,  ct  exsequiae  celcbraUe,  cl  sc- 
pullura  provisa  ;  ipsi'IUc  num  vivercnt,  de  sepelicn- 
dis  vel  etiaui  transfcrendis  suis  corporibus,  filiis. 


sunt  qui  dicanlur  dii ,  sive  in  caelo,   sive  in  tcrra  ,  B  mandavcrunl.  Ipse  quoque  Donunus  die  lerlio  resur- 


(  sicuti  sunt  dii  mulli ,  cl  domini  mutti )  nobis  tamen 
unus  D.eus  Pater,  cx  quo  omnia  ,  el  nos  tn  ipso ,  et 
unus  Dominus  Jesus  Cliristus ,  per  qucm  omnia.  et 
nn*  per  ipsum.  > 

I\ .  His  ita  se  habcnlibus,  est  modus  divinae ,  sivc 
cvangelicac.  vel  etiam  hunianae  gloii;e  :  sicut  Alchi 
mus  Avilus  cpiscopus  Vicnncnsis  m  Dialogo,  ubi 
cum  Gundobado  rege  loquitur,  dicit.  «  lllud  lamen 
quod  ab  a>quaiilate  Cflelestis  gloriae  Patrcm  ct  Filium, 


reclurus  ,  rcligiosae  mulieiis  bonum  opus  praudicat , 
pr.-edicanduuiquc  commcudat,  quod  unguentum  pre- 
liosum  supra  mcinbra  cjus  efludcrit,  atque  hoc  ad 
eum  sepeliendum  fcccrit.  El  laudabiliter  commemo- 
ranlur  in  Evangelio,  qui  corpus  ejus  de  crucc  acce- 
plum  diligentcr  aiquc  boiioiificc  lcgendutn  sepelico.- 
dumque  curarunt.  Vcrumlamcn  islac  anctorilales 
non  hoc  admonenl,  quod  insil  ullus  cadavcrihus 
sensus  ;  sed  ad  Dci  providcnliam ,  cui  cliam  talia 


perinde  ut  creaturam  angelicam  secludentcs,  quam-  pietatis  oflkia  placent,  corpora  quoque  mortuornm 

dam  mibi  invidiam  illicitc  supernis  virtulilms  delati  pcrtincre  significant ,  propler  fidem  resurrectionis 

bonoris  obtenditis ,  diccntes  :  Ergo  et  angelis  ,  atque  astruendam.  » 

arcbangelis,  et  qnxcunqiie  in  cxcelsis  sunt,  gloriam  Item  Augustions  in  libro  oclavo  ejusdem  operis 

ferre  debemus  ;  licet  niinime  pertineat  ad  causam  ,  (Cap.  27j :  «  Nec  tamen  marlyrilius  templa,  saccr- 
eliam  ad  prxsens  non  omnino  sic  renuo,  qnasi  crea- "-■  Jotja,  sacra   el   sacrificia  constituimus  :  quoniam 

lurae  sublimi  atque  prxstanli  gloriam  ferre  limea-  non  ipsi ,  sed  Deus  eorum  nobis  est  Deus.   (lonora- 


mus.  Est  quippe  divinae,  esl  angelicx,  est  cliam 
humanae  gloria:  modus,  quem  in  multis  Scriptura- 
runi  locis  invcniamus  et  sanctorum  merilis  et  api- 
cibus  regum  siue  vitio  asseolalionis  ascribi.  Qtix 
enim  inter  homines  prima  gloria,  gloria  haec  est  om- 
nibus  sanelis  ejus  ;  et  in  Evangelio  Dominus  dicit. 
quod  nec  Salonion  in  onini  gloria  sua  sic  vesliws 
est,  sicul  lilii  flosculus  specie  naturali.  > 

X.  Aiidi3mus  nuiic  liis  paria  beatiim  Hieronymum 
prxdicantem.  Dicit  cnim  in  epislola  quam  pro  "  schi- 
smate  Vigilanlii  ad  Riparium  presbyterum  transnii- 
sit .  «  Nos  autem,  non  dico  marlyrum  reliquias,  sed 


mus  sane  memorias  eorum  tanquam  sanctorum  ho- 
minum  Dci,  qui  usqiie  ad  mortem  corporum  suorum 
pro  veritate  certarunt,  ul  innotcsceret  vera  rcligio, 
falsis  fictisque  conviclis.  Quod  ctiamsi  qui  antea 
senliebant ,  timendo  reprimebant.  Quis  autem  au- 
divit  aliqiianilo  fidelium  stantem  sacerdolem  ad  al- 
tare,  etiam  super  sanetum  corpus  marlyris  ad  Dei 
honorem  cultiunque  constructum,  dicere  in  preci- 
bus:  Oflern  libi  sacnficium,  Petre,  vcl  Paule,  vcl 
Cypriane?  cii;n  apud  eorum  mcmorias  olfcratur  Deo. 
qui  eos  ct  homines  et  martyres  fecit,  ct  sanclis  suis 
angelis  coelcsti  honorc  sociavit;  ut  ca  celebritate  ct 


nec  solem  quidem  et  lunain ,  et  angelos,  et  archangc-  p  Dco  vero  ilioruni  vicloriis  gratias  againus ,   et  nos 


los,  non  seraphim ,  non  cherubim  .  et  omne  iiomeu 
quod  nominatur  in  prxsenti  sxculo,  et  in  futuro, 
colimus  et  veneramur  ;  ne  scrviamus  crcatui-a'  po- 
tius  quam  Crealori .  qui  est  bencdictus  in  saecula 
Honoramus  autem  reliquias  marlyrum ,  ut  euni  cu- 
jus  suni  martyrcs  adorcmus.  Honoramus  vos,  ut 
bonores  scrvoruin  rcdundent  au  Domimun  ,  qui  ait : 
Qni  ios  suscipit ,  me  suscipit.  > 
XI.  Consonat  huic  beatus  Augiistiniis  in  libro  pri- 


ad  imitalionem  talium  coronarum  atque  palmarum, 
eodem  invocato  in  auxilium  ,  ex  illorum  memorix 
renovalione  adhorlcmur.  Quaecunque  igilur  adhj- 
bentur  religiosorum  obscquia  in  marlyrum  locis,  or- 
namenta  sunt  memoriarum,  non  sacra  vcl  sacriflcia 
iiioituoruni  tanquam  deorum-  Quicunque  eliam  epu- 
las  suas  co  delciunt;  quod  quidem  a  Chnslianis 
iiielioiihus  non  fil,  et  in  plerisquc  terrarum  nulla 
talis  esl  consuetiulo  :  tatnen  quicunque  id  facuint . 


BALUZII  NOT^E. 
«  Sclusmute   Viailantii.  Celebris  esl  bic  bomo  ob      nem   esse  f.ilsam    eviocit    illuslrissiinus  vir  Pelnis 
aculeaias  Hieronymi  iu  en.m  scriptiones.   Et  constat      de  Marca  aichicpiscopus  Parisiensis  in  Dissertalione 
hominem  fuisse  valde  haBreticiim,  ac   meritum  ut      de  patria  Vigilautii,  quam  olim  in  publicum  exire 
adversns  eum  excandesceret  Hieronymus.  Ac  vnlgo      facicinus.  Probat  autem  Aquitanum  fuisse. 
putant  bominem  fuisse  Hispanum.  Sed  illam  opinio- 


2U!> 


LIBER  DK  IMACIMBUS  SANCTORUM 


?iJ 


tjuas  cum  apposuerint  orant  et  auferunt  ut  vescan-  A  aut  illo  ctiam  quem  propter  se  acceperunt,  aecept- 


lur,  vel  ex  eis  etiam  indigentibus  largiaiilrtr,  sancti- 
ficari  ibi  eas  vohmt  per  merila  triartyruiri  irt  nomine 
Domini  marlyrum  Non  aulcm  cssc  ista  sacrificia 
martyrum  novit,  qui  novit  unurii,  quod  ctiam  iliic 
offertur  saci  ificiurh  Chrislianomm.  Nos  ilaque  mar- 
tyres  nostros,  nec  divims  honorihus,  nct  humanis 
criminihus  colimns.  sictit  colnnt  pagahi  ilcos  suos  ; 
nec  sacrilkia  illis  offerimus,  net  ertrum  prohra  in 
eontm  sacra  cortvertinius.  > 

Dieit  ctfam  in  libro  qucm  de  scx  dierum  opcre 
scripsit  (Qu.Tit  ih  Gen.  Itb.  1,  cap.  84),  quod  statuit 
lapidem  Jacob,  quem  sihi  ad  caput  posuerat,  et  con- 
stituit  eum  tilulnm,  ct  pcrfudit  illum  olco,  non  ali- 
qtlid  idololatrhe  simile  fecit.  Non  cnim  vel  tunc  vcl 


rutit  lamcn,  atque  ita  rcfeclos  in  illum  ire  com- 
pellimt ,  quo  fruenles  pariter  bcali  simus.  Nam  et 
Aposloltts  cxclamat :  Nunquid  Puulus  crucifixu$  ctl 
pro  robis  ?  Attt  in  nomine  Pauli  baplizati  estis  ?  Et  : 
Ncque  qui  plantal  est  aliquid,  neqitc  qui  riqat,  sed 
qui  incrcmentum  dat  Dcits.  El  angelus  hominem  se 
adorantem  monct,  ut  illum  potius  adoret,  sub  quo 
ci  Domiuo  ctiam  ipse  conservus  est.  Cum  autem 
honiine  in  Deo  frueris,  Deo  potius  quam  hominc 
frueris.  Illo  cniin  frucris  qno  cflieieris  bealus;  el  ad 
eiim  te  pervcnisse  Hclabcris,  in  quo  spem  ponis  ut 
venias.  Indc  ad  Philemonem  1'anUvs,  .  Ila,  fraler, 
inqtiit,  eijo  te  fruar  in  Domino.  Quod  si  non  addi- 
disset,  in  Domino,  ct  le  fruar  tanlum  dixisset,  in  eo 


postea  frequcntavit  lapidcm  adorando,  aut  ci  sacii-  B  constituisset  spem  bcaliludinis  sua;. 


Ilcando;  scd  signom  fuil  in  propbetia  evidentissimo 
constitutrim  ,  qiia?  perlincnt  ad  Unctionem.  Unde 
Christi  nomen  a  chrismale  est.  Non  solum  enim 
lapidi  sacrific.andum  non  est,  sed  ncc  ulli  corporali 
incorporalive  creatur* ,  «  nec  in  alicujus  honorem 
pricler  SoliuS  vivi  Dci  lertiplUirt  conslriicndum.  Quod 
cum  ih  aiiis,  lum  in  dispulalrone  quani  cum  Maxinio 
ManichaeO  incomminus  liahuit,  prObat  heattis  Augu- 
«liniis  bis  verbis  :  <  Si  Dcus  Spirilns  santlus  non 
csset ,  tcihplum  iitiqne  nos  ipsos  non  haheret  Scri- 
plum  cst  quippc  in  Aposlolo  :  Nescilis  quia  templum 
Dci  cslis,  et  Spiriltts  Dei  habilat  In  vobis  ?  Et  iterum  • 
Nescilis  quia  corpota  rcstra  lenlplnm  in  vobis  cst  Spi- 
ritus  sancli,  quem  habetis  a  Deo  ?  Nonne  si  templum 
alictii  sancto  angeln  cxcclleiilissimo  dc  lignis  el  la-  C 
pidibus  facercmus ,  anathematizaremur  a  veritate 
Chrisli,  et  ad  Ecclesia  Dci,  quoniam  ereaturae  exhi- 
beremus  cam  scrvilulcm,  qua2  uni  lantiim  dehetur 
Deo '!  » 

XII.  Dcus  igitiir  solns  est ,  sicut  jam  superitis 
multolics  ostendimus,  in  quo  spem  noslra;  heatitu- 
dinis  collocarc  dehcmus,  sicut  idcm  Pater  in  libro 
de  Doctrina  Christiana  |irilno  his  verhis  insinuai , 
diccns  (Lib.  i,  cap.  32,  55) :  t  Ciijus  nos  miscreihur, 
et  cui  consiilimus ,  ad  cjus  qnidcm  ulililatem  id 
faciitius,  eainquc  intuentur.  Sed  nescio  quomodo 
eliarn  nostra  sit  consequcns ,  ciiin  cam  misericor- 
diani  qnam  impcndimus  cgcnti  sine  meicede  nen 

relinquit  Deus.   Hjcc  autem  tnerces  summa  cst,  ut      quod  eo  paratiorcs  ct  nullis  molestiis  interpcdicnii- 
ip<o  pcrrruamiir,  ct  omncs  qni  eo  fruimur,  nohis      bus  perfrtiuntur :  sed  magis  cos  diligimus,  quoniam 

ct  nos  lale  aliquid  speraro  a  communi  Domino  jussi 


XIII.  Quod  autem  sola  ralionalis  creatura  possit 
clTici  beata,  et  hoc  ipsum  bonum  non  habcat  nisi  a 
Dco,  idem  doctor  tcslatur  in  lihro  de  Civitate  Dei  xn 
(Cap.  I),  ita  loquens  :  t  Non  cst  creaturx  rationalis 
vel  intelleclualis  bonum,  quo  beata  sit,  nisi  Deus. 
It:it]iic  quamvis  non  onmis  beata  possit  esse  crea- 
tura  (iteque  enim  hoc  niunus  adipiscuniur  a;it 
capiUnt  ferse,  ligna,  saxa,  e!  si  quid  ejusmodi  est), 
ca  laincn  qua:  potest ,  non  ex  se  ipsa  potest,  quia 
ex  nihilo  crcala  cst,  sed  ex  illo,  a  quo  creala  est. 
Iloc  cniih  adepto  bcata  cst,  qno  amisso,  misera  est. 
Ille  vcro  qui  non  alio,  scd  se  ipso  hono  bcatus  est, 
ideo  miser  non  potest  cssc  ,  quia  non  Se  polest 
amitlere.  Dlcithus  itaque  immutabile  honum  non 
esse,  nisi  tinum  verum  bealum  Deum  ■  ea  vero  qn;e 
fccit,  bona  quidcm  esse  quod  ab  illo,  vcrtimtamen 
mutahilia,  quod  rioh  de  ilto,  scd  de  niliilo  facla  sunl. 
Qiianqiiam  crgo  summa  noii  sint  quihus  est  Dens 
majus  honiim;  m.-:gna  siint  lamen  ea  mutabilia  hona 
qiiK  adhxrcre  possunt,  ut  heata  sint,  immutabili 
hono,  qnod  usque  adeo  bonuin  corum  est ,  ut  sine 
illo  misera  esse  necesse  sil.  » 

Ex  lihro  de  vera  Religionc  (Cap.  .'>,'>)  :  t  Non  sit 
ergo  nobis  rcligio  cultus  corporiitn  a-llierooriim  at- 
que  coeleslium,  sed  ejns  cujus  contemplatione  bcati 
sunt.  Neque  cnim  et  nos  vidcmlo  arigelnm  bcati  su- 
mus,  sed  vidcndo  veritalcni,  qua  eliam  ipsos  diligi- 
inus  angelos,  el  eis  congratulamur.  Ncc  invidemus 


eiiam  inviccm  in  ipso  perfruanmf.  Nam  si  in  nobis 
id  facimus,  remanemus  in  via,  ct  spem  hcatitudinis 
noslric  in  hominc  aiil  in  angelo  collocamus  :  qnod 
et  homo  snperbus  ct  angelus  superbus  arrogant 
sibi ,  alquc  in  sc  aliorun.  speni  gaudcnt  constilui. 
Sanctus  auiem  bomo  cl  sanctns  angclus  ctiain  fcs- 
sos  nos  alque  in  sc  quicscere  et  remanere  cupientes 
reticiunl  p;ilius ,  aut  eo  sumptu  qucm  propter  nos, 


sumus.  Qnare  hoiioranius  eos  eltaiitate,  non  servi- 
tnle.  Nec  eis  templa  constiliiimus.  Nolnnt  cniin  se 
sic  honorari  a  nobis,  quia  nos  ipsiK,  cum  lioni  su- 
iiuis.  lempla  summi  Dei  esse  noverunt.  > 

Nain  ct  cum  exaudiunt  angeli,  Deus  exaudit  tan. 
quain  in  vcro  nee  manufacto  tcmplo  suo,  sicnt  in 
oimiiliiis  sanciis  stiis  ,  ejusqiic   temporaliter  fiunt 


BALUZII  NOT.E. 


Nec  in  aticujus  honbrem.  Sic  ait  •\gobaidus  non 
[icere  ctiiquam  dcdicare  lemplum  in  honorem  alicu- 
jus  sancti,  scd  tanium  solins  Dei.  Sed  opinor  mnta- 
1'iruin  fuisse  scntenliam,  si  hoc  nosiro  sa-culo  vivis- 


sct,  qtio  receplum  est  ecclesias  dcdicari  in  honore 

saiicioriiin.  Oliin  ecclesi.ie  dcdicabanlur  in  honorem 
Dei  ,  et  in  eis  erant  niemmi;e  iiinnvnmi. 


.»11  S.  AGOBARDl  EPISCOPI  LUGDUNENSIS  212 

jussa  :elenia  siuc  lege  eonspecta.  Ncc  raovere  dcbct,  A  Paracletus  non  veniet  ud  vos.  Si  autem  abiero,  mil- 


(juoil  cuni  sil  invisibilis,  sxpe  visibilitcr  patribus  ap- 
paruissc  memoralur.  Sicut  cniin  sonus  qui  audiltir, 
scntcnlia  in  silcnlio  intelligentiye  constitula,  non  est 
l:oc  quod  ipsa ,  ila  et  spccics  qua  visus  est  Deiis  in 
natura  invisibili  constitutus,  non  crat  quod  ipsc. 
Verumtamen  ipsc  in  eadcm  specie  corporali  vi;lelnr; 
sicul  illa  senteiilia  ipsa  in  sono  vocis  aiidilur;  ncc 
iili  ignoral.anl  invisibilem  Deum  in  specic  corporali, 
quod  ipsc  non  cral,  sc  viderc.  Nam  et  loquebaliir 
cum  loquente  Moyses,  elei  tanicn  dicebat:  Si  invem 
graliam  ante  lc,  ostende  mihi  tcmelipsum  scicntcr,  ut 
videam  te. 

XIV.  Item  Augustinus  in  libro  quinto  (Cap.  1)  de 
Trinilate  dicit:  »  Ea  quae  de  natura  incommiilabili 


foui  eum  ad  vos  (Joan.  xvi,  7).  ln  quibus  vcrbis  lmnc 
scnsum  csse  soepc  noininatiis  pater  Auguslinus  (do- 
cct)  (Tract,  xcv  in  Joan.  cap.  xvi)  :  «  Expcdil  vobis 
ut  ba?c  forina  scrvi  aufeialur  a  vobis.  Caro  quidcm 
faciuin  Vcrbum  babiio  in  vobis;  sed  nolo  adbuc  me 
carnaliicr  diligalis,  et  isto  lacte  conlenti ,  scmper 
infanles  csse  cupialis.  Si  alimenta  tenera,  quibus 
vos  alui  ,  non  sublraxcro,  solidum  cibum  non  esu- 
rietis;  si  carnaliter  esurire  non  destiteritis,  capaces 
Spiritus  non  critis.  Nam  ipiid  est,  Si  non  abiero, 
Paracletus  twn  veniet  ad  vos  ?  Nunquid  bic  posilus, 
cum  non  poteral  mittere?  Quis  hoc  dixerit?  Neque 
enim  ubi  ille  erat,  iste  inde  recessit.  Quid  est  ergo, 
Si  non  abiero,  Paracletus  non  veniel  ad  vos  ?  nisi , 
el  invisibili,  summoque  vivente,  et  sibi  sufficiente,  "  ^on  potestis  capere  Spirilum,  nisi  carnaliter  desi- 


dicuntur  non  essc  consuetudine  visibilium ,  alque 
mutabilium,  et  mortaliuin,  vcl  egenarum  rerum  me- 
lienda,  sed  etiam  in  bis,  inquil,  etiam  qiux  nostris 
corporalibus  adjacent  scnsibus,  vcl  quod  nos  ipsi 
in  intcriore  homine  suniiis,  scienlia  comprehenderc 
laboremus,  nec  sufficianms,  non  tamcn  impudcnler 
iu  illa  quae  supra  sunt  divina  ct  inelfabilia  pietas 
lidclis  ardescit ,  jion  quam  suarum  virium  inflat 
arrogantia,  scd  quam  gralia  ipsius  Creatoris  el  Sal- 
vatoris  iuflammal.  Nam  quo  intcllcctu  homo  Detim 
capit,  qui  ipsum  intellectum  suum  ,  quo  cum  vult 
capere,  nondum  capit?  Si  autcm  hunc  jam  capit, 
.•iUcnd.it  diligcntcr  nihil  co  csse  in  sua  nalura  me- 
lius ,  el  vidcat  ulruqi  videat  ibi  ulla  lincamcnta 
formarum,  nitores  colorum,  spaliosam  gianditatcm, 
parlium  dislanlam,  molis  dislinctionem,  aliquas  per 
lccorum  intervalla  moliones ,  vel  quid  ejusmodi. 
Nibil  cerle  istorum  invenimus  in  eo  quo  in  nalura 
nostra  nihil  melius  invcnimtis,  id  est,  in  nostro  in- 
lellcclu,  quo  sapicnliam  capimus,  quantum  capaces 
sumus.  Quod  ergo  non  invenimus  in  meliorc  nostro, 
uon  dcbemus  in  illo  quxrere  quod  longe  melius  cst 
meliore  noslro.  Ut  sic  inlelligamus  Dcum  si  possti- 
mtis,  quantum  possumus,  sinc  quantitaie  magnum , 
sine  indigentia  crealorem,  siue  situ  piacscntem,  sine 
habilu  omnia  conlincntem,  sinc  loco  ubique  totum, 
sine  tempore  sempitcrnum,  sine  ulla  sui  miitalioue 
mutabilia  facientem,   nibilque  paticntcm.   Quisquis 


natis  diligere  Christuni.  Unde  ille  qui  jam  ccperal 
Spiritum  :  Elsi  noveramus  Cliristum,  inquit,  secun- 
dum  carnem,  sed  nunc  jam  non  novimus.  lpsam 
quippe  carnem  Cbristi,  non  secundum  carnem  voca- 
vit ,  qui  Vcrbtim  carncm  facium  spirilalitcr  novil. 
Hoc  nimirum  significarc  volnit  magisler  bonus,  di- 
ccndo  :  Si  enim  non  abiero,  Paractetns  non  veniet. 
Si  autem  abiero,  mittam  eum  ad  vos.  Cbristo  autciu 
desccndenle  corporaliter,  non  soltim  Spiritus  *san- 
ctus,  sed  et  Pater,  et  Filius  illis  adftiit  spiritualitcr. 
Ac  per  hoc,  cuin  cx  cainalibus  cssent  spiritales  fu- 
ttiri,  profccto  et  Patrem  ct  Filium  et  Spiritum  san- 
clum  capacius  fuerant  habituri.  i 

XVI.  Ncmo  igitur  sapicntum  ignorat,  quod  homo 
fidelis,  ui  pioficiat  ah  exlcrioribus,  inlrorsns  trahen- 
duscst,  non  ab  interioribns  exlerius  projiciendus, 
ut  deliciai.  Transirc  enim  dcbstdecamc  ad  animain, 
de  corpore  ad  spirituin,  dc  visibilihus  ad  invisibilia, 
dc  mundo  ad  Detim.  El  iste  tlicitur  profeclus,  si  a  ad 
mcliora  quis  transeat,  non  ad  dcleriora.  Melius  vero 
esse  animum,  deterius  corpus,  eminentius  spiritum, 
infimam  carnem,  novit  qui  ea  qua;  panlo  superius 
sunt  posita  sancli  Augustini  vcrba  legitet  intelligit. 
Multo  auicm  his  detcriora  csse  quoe  humana  et  car- 
nalis  prxsuniplio  fingil,  etiam  slulti  consentiunt.  Io 
quo  gcnerc  istac  quoque  invcniuntur,  quas  b  sanctas 
appellaut  imagines  non  solum  sacrilegi,  cx  eo  quoJ 
divinum  cultuin  operibus  manuum  suarum  exbibent; 


Deum  ita  cogitat,  etsi  nondum  polest  omnimodo  iu-      sed  ct  insipicnles,  sanctitalcm  eis  quae  sme  anima 
venirc  quid  sit,  pie  lamen  cavct,  quanlum  polcst,      sunt  imaginibus  tribuendo  :  nec  boc  solum,  sed  san» 


cliquid  dc  illo  scntirc  quoJ  non  sit.  i 

XV.  Quantum  autem  visibilia  noceant  ad  invisibi- 
lia  capienda,  et  quanlum  ainor  corporearuin  rerum, 
ciiam  bonarum,  ad  spirilalia  contemplanda,  ipse 
Doiuiuus  demonslrat ,  dicens :  Ego  veritatem  dico 
vobis.  Expcdit  vobis  ul  ego  vadam.  Si  enim  non  abiero, 


«  Ad  meliora  quis  transeat.  Sic  Polycarpus  apud 
Etisebium  lib.  iv,  cap.  15,  ait :  <  Nequc  enim  nobis 
a  melioribus  ad  deteriora  mulabilis  mens  est.  Pul- 
chrura  quidcra  atque  boiicslura  diicimus  a  vitiis  aJ 
virtiitein  transcuncre.  i  Ex  versione  viri  clarissinii 
1'cnrici  Valesii. 

)•  Snnctas  «ppeWdHtimnjJncs.  lndignalurAgobardus, 


imagii 
clificationem  quoque,  quam  per  Verbum  Dei  fieii 
lestatur  Apostolus,  eis  quae  nunquam  locuta  sunt 
simulacris  demenler  concedendo.  Denique  Gedeon, 
qui ,  leste  angelo,  virorum  fortissimus  exstitit ,  et 
inortuus  dicilur  in  sencctutc  bona ,  postulavit,  ut 
narrat  Scriptura  divina,  a  sociis  de  prseda  inaures 
:il  NOT.E. 
clmerito,  quodsanclasimaginesdicerent,  sanctitatem 
rebus  inanimalis  tribuentes,  et  opcribns  mantuim 
suarum.  Nihillamen  velatquin  aliquomodo  dici  pos- 
sint  sanct.x-,  habila  ratione  personarum  qux  in  ta- 
bulis  iliis  picUc  sunt,  vi  1  ficlx.  Atqne  ob  eam  cau- 
sam  eas  sanctas  vocat  I!ed:i  in  Ilistoria  abbalum 
■\Vircmuthcnsium  nuper  cdita. 


LIBER  DE  IMAGINIBUS  SANCTORUM. 


214 


aureas,  et  aecepit;  fecitque  ex  eis  Ephod,  et  posuit  A  peteret  ab  eo  ne  humandum  concederet  corpus;   do 


illud  in  civitatc  sua  Ephra ;  fornicatusque  cst  omnis 
lsrael  in  eo  :  et  factum  est  Gedconi  et  omni  domui 
ejus  in  ruinam.  Licet  cnim  ille  hoc  in  honorem  Dei 
fccerit,  lamcn  quia  non  in  loco  qucm  Dominus  cle- 
gerat,  sed  in  sua  illnd  voiuit  ponerc  civitale,  qtiod 
utique  lex  vctucrat,  non,  utpulavit,  elevationcm 
consccuta  exinde  csl  domus  ejus,  scd  eversionein. 
Et  Jl  noverimus  non  diis  alienis  illud  a  Gedeone 
factum,  slatim  sequitur  :  Poslquam  aulem  mortuus 
est  Gedeon ,  arcrsi  sunt  filii  Jsrael ,  ct  fornicali  sunt 
ciim  Baalim.  Ubi  fornicati  sunt  in  Ephod,  nec  aversi 
dicuntur,  ut  subaudiamus  a  Deo ;  ncc  Baalim,  vel 
Aslaroth  aut  aliquid  idolum  nominatur  :  ubi  auteni 
cum  diis  alienis ,  statim  designantur  Baalim  ,  quod 


forie,  inquit,  relinquentes  illum  qui  crucifixus  esi, 
Chrisliani  hunc  dolere  incipiant ;  Judaeis  maxiinc 
isla  machinantibus,  qui  et  noslros  in  lantis  oculis 
observarunt ,  ne  ciim  flaniniis  adhuc  ardcntihus 
raperent,  ignoranles  miserrimi  quia  neque  Chrisluin 
aliquando  possuir.us  derelinquere,  qui  mortem  pro 
lotius  munui  saltitc  sustinuit,  neque  aliiun  quein- 
quam  colere,  quippe  qui  verum  Deuin,  el  qui  solus 
colendus  sit,  iioverimus;  murtyres  vero  lanquani 
discipulos  Domini  diligamus  et  veneremur,  quasi 
integre  fidem  magistro  servantes  cl  Domino,  quo- 
ruui  nos  quoque  in  fide  el  perscverantia  charilatis 
optamus  esse  participes.  Ubi  autem  vidit  centurio 
lam   obstinaiam  Judaeorum  conteiilioncni,  positum 


apud  Hebrxos  pluralis  numeri  est,  quod  idola  solet  B  in  medio  ipsum  corpus  exussil;  et  ita  nos  postmo- 

dura  ambusta  ossa,  pretiosissimis.  geramis  cha- 
riora,  et  omni  auro  probabiliora  per  ignem  facta, 
collegimus,  ac,  sicut  conveniebat  ex  more,  condidi- 
mus.  Quo  in  !oco  eliam  nunc  prxstanle  Douiiiio 
solemnes  agimns  cclebvesque  conventus;  maxime 
quidera  in  die  passionis  ejus.  Sed  cum  eorum  me- 
inorias,  qui  prius  passi  fuerant,  eelebramus,  ideo 
facimus,  ut  sequentium  animi  ad  prxdeccssorum 
viam  exemplis  insignibus  suscitentur.  > 

Hxc  de  Hislorix  Ecclesiasticx  Iibro  quarto  sum- 
pia,  ut  inler  exteras  divinx  legis  vel  sanctorum  Pa- 
trum  aucioritates  teneant  Iocum.  Cumqtic  omnium 
una  senlenlia  sit,  cultum  religionis  soli  Deo  debcri, 
quid  superest  Gdelibus,  nisi  ut  purgatis  ab  omni 
figmentorum  profana  servitute  aniinis,  tolis  viribus 
decertemus,  qualenus  veraciler  illud  quod  scriptum 
esl,  dicere  valeamus  :  Non  enim  in  errorem  induxit 
nos  hominum  mala;  artis  excogitatio,  nec  umbra  pi- 
ciura:  labor  sine  fructn  ,  efjigies  sculpta  pcr  varios 
colores,  cujus  aspectus  insensato  dai  concupiscenliam, 
el  '.liligit  mortuic  imaginis  effigiem  sinc  anima.  Mnlo- 
rum  amatores  sunt  gui  spem  in  taiibus  liabeni,  et  qui 
faciunt  iltos,  el  qui  diligunt,  et  qui  colunt.  Et  iteruin  : 
Nemo  enim  sibi  similem  liomo  pvterit  Deum  fingere. 
Cum  sil  enim  mortalis,  morluum  fingit  manibus  ini- 
quis.  Melior  est  enim  ipse  his  quos  colit :  quia  ipse 
qitidem  vixit,  cum  esset  mortatis,  illi  autem  nunqv.am 
(Sap.  xv,  i  seqq.). 

XIX.  Dicil  forsitan  aiiquis  non  se  putarc  imagini 
quain  adoral  aliquid  inesse  divinum ,  sed  tanluin- 
modo  pro  honore  ejus,  cujus  effigies  est,  lali  eam 
veneratione  donare.    Cui  1'aci'e  respondelur,   quia 


significareinScripttira  divina.Sicuteliam  cumunura 
vilulum  populus  errans  fecisset  in  eremo,  dictum 
est :  Isli  sunl  dii  tui,  Isracl,  qui  te  eduxerunt  de  terra 
.'Egypli. 

XVII.  Non  solum  vero  divinum  Jeferre  honorera 
quihus  non  licet,  sed  et  ambitiose  honorare  *  san- 
ctorum  memorias  ob  captandam  gloriam  popularem, 
reprehensibile  est.  Arguil  superhis  Dominus  Phari- 
sncos  in  Evangelio,  teste  beato  Hieronymo,  his  ver- 
his  :  W  vobis,  Scriba1  ct  Phariswi  hgpocrila',  qui 
ivdificatis  sepulcra  prophetarum  ,  et  ornatis  monu- 
meitta  juslorum,  et  dicilis  :  Si  fvissemus  in  diebus 
putrum  noslrorum,  non  fuissemus  socii  eorum  in  sun- 
yuine  prophelarum  [Malth.  xxm,29,  50).  Dicit  ilaque 
pnefalus  doclor  prudentissirao  syllogismo,  qui  ar- 
guil  eos  filios  essc  homieidarum,  duni  ipsi  opinione 
bonitatis  ct  gloria;  in  popuio  sepulcra  sediflcant 
prophetarum  ,  quos  majores  eorum  interfecerunt, 
et  dicunt  (iu  Matth.  cap.  25)  :  i  Si  fuissemus  in 
illo  temporc,  non  fecissemus  ea  quae  fecerunt  patres 
iioslri.  Hoc  autem  ctiam  si  sermone  non  dicanl, 
opere  loquuntur,  ex  co  quod  ambitiose  et  niagiiifice 
icdificant  memorias  occisorum,  quos  a  patribus  suis 
esse  jugulalos  non  ncgant.  i 

XVIII.  Yerum  ne  quis  pulet  spernendiim  lesti- 
moniiim  singulorum  sancloruin  ,  iibet  non  unius 
boniinis,  scd  tiniiis  Ecclesi;c  hoc  loco  tcstimonium 
inserere  ,  ex  quo  perspicuc  patcat  quis  antiquis 
fiilelibus  fuerit  in  divino  honore  cultus,  vel  quis  . 
amor  erga  memorias  sanctorum.  Dcnique  Ecclesia 
Dci ,  qua?  calholicis  de  passione  Polycarpi  inler 
cxtcra  de  vencratione  sancloruin  martyrum  ita  lo- 


(iuitur  (Euseb.  lib.  iv,  cap.  15)  :  i  Sed  ilie  xmulus  ^  si  imago  quam  adorat,  Deus  non  est,  nequaquam 


lolius  boni,  et  adversarius  omnium  jusloruni,  post- 
quam  vidit  qtiod  et  per  martyrii  gloriam  et  pro  vit:e 
cgregiaj  virlutibus  coronatus  cst,  et  pcr  mortem 
prxniia  immortalilalis  indeplus,  saiis  agcre  ccepit 
ul  reliquias  ejus  ad  sepulluram  nosti  is  desideranti- 
bus  non  conccderet.  Instigabatur  crgo  Niccia  Hero- 
dis  paler,  fratcr  autem  Dalcae ,  adire  judicem,  ut 

BALUZII  N0T7E. 

«  Sanciorum  memorias,  id  cst,  lempla,   in  qtiibus  sanctorum  corpora  jacenl  scpulla,    vcl    ubi  Solemi::s. 
lortiiii  1'ti'iuoria  aguur. 


veneranda  cst,  quasi  pro  honore  sanclormn,  qni 
nequaquam  divinos  sibi  arrogant  honores,  sicut 
mullis  jam  supra  testitnoniis  esl  ostcnsuin.  !!lud 
(juoqtte  memoria  digimiu,  quod,  sicut  memoralae 
bistorjx  ttmlecimus  continet  liber,  destructis  apnd 
Alexandriain  deinbris  ac  siinulacris  idolorum,  lantus 
fervor  Christianilatis    a   dxmouibus   ad  Chrisliini 


•l\i 


S.  AGOBARltl  EPISCOH  LUGDIJNENSIS 


216 


canYersos  inflammavit,  ut  uousquisque  crucis  Do-  A  usqtie  atl  preesens  lenipus  sedis  illius  sacerdolium 


inniKUf  SIJ.-IHMII  in  postibus,  in  ingrcssibus,  m  fcne- 
stris ,  in  parictibtis  ,  columnisque  depingeret.  O 
i|iiain  sinccra  rcligio '.  Crueis  vexittum  ubique  pin- 
gehalur,  non  aliqua  vullus  buninni  siniililutlo ;  Duo 
scilicet  hsx  mirabiliter,  etiam  ipsis  forsitan  ne- 
scicnlihus,  disponente.  Si  enim  sanclorum  imagines 
bj  qui  dxnioiiuin  cultum  rcliquerant  venerai i  jube- 
renlur,  pulo  quod  videretur  cis  non  lain  idola  reli- 
quisse,  qtiam  smn.il.irra  mulassc. 

XX.  Qnod  atileui  imagincs  apostolorum  el  ipsius 

Douiiui  ob  amorcm  potius  ot  recordaliouem,  quam 

ub  reUgionis  honorcm,  aut  aliquam  venerationem 

more  gcutiliuin,  ab  anliquis  expressx  vel  conser- 

•J    vatae  sint,  Eusebius  Caesariensis   in  libro  septiuio 


sortimitur  >  Hactemis  Eusebius 

XXI.  Beda  quoquc,  ^nglorum  gentis  bomo,  et 
suo  tempore  divinis  litteris  non  mediocriler  iuihu- 
lus.cum  dc  mari  quod  in  templo  Domini  a  Salomone 
lacltun  est  pcrtractaret,  intulit  post  h:cc  vcrba: 
<  Notandum  sauc  quia  sunt  qui  piitant  lege  Dei 
prohibitum,  ne  vcl  hominum  vel  quorumlibet  ani- 
inaliniii  sive  rcrum  simililudines  sculpamus,  aul  de- 
pingamus  in  Ecclesia,  vcl  alio  quolibet  loco ;  eo 
qttod  in  Decalogo  legis  dixcril :  ISon  fucies  libi  scul- 
ptile,  ncqu<'  omnem  simihludinem  qucv  est  tn  coele 
dcsuper,  et  quw  inicna  deorsum,  nec  eorum  quor  sunl 
in  aquis  sub  ierra.  Qui  nequaquum  hoc  putarcnt, 
si  vel  Salomonis  opus  ad  memoriam  revocassent, 


R 

(Cap.  18)  Ecclesiaslicx-  Hislori:e  ostendit,  inlcrse-  **  quo  et  in  lemplo  intus  palmas  fecil  et  cherubim 


rens  hujusmodi  narrationem,  cnm  de  fiis  quae  apud 
Cajsaroam  Philippi  gesla  compereral  aliqua  per- 
sirinxissct.  Ait  ergo  :  «  Verufli  quia  urbis  hujus  fe- 
ciinus  menlioncm ,  juslttui  videtur  comiiieniorare 
«liani  illnd  in  ea  gestuni,  quod  hisioria  dignum  du- 
ximtis.  Mtilierem  quaw  sangtiinis  ptofluvio  laborau- 
lem  a  Salvalore  curalam  Evangelia  tradiderunt, 
hujtig  urbis  cjvcin  cousiat  fuissc ;  doniusque  ejus  in 
ca  eliaui  nunc  osienilitur.  Pro  foribus  vero  domus 
ipsius  basis  qusedam  in  loco  editiori  collocata  mon- 
siratur,  in  qua  mulieris  ipsius  veluti  gcnibtis  pro- 
volula?  palmasque  supplicitcr  lendcnlis  imago  are 
\idelur  cxpressa.  Astat  vcro  alia  xre.  nihilominiis 


cum  variis  ceiaturis,  et  in  columnis  iliras  niala 
granata  et  retes,  in  mari  quoque  xneo  duodecim 
bovcs,  et  sctrlpturas  histrialas,  sed  ei  in  vasibus 
laterum,  ut  in  seqticnlibus  legilur,  leones  cum  bo- 
bus,  palnias,  axes  et  rotas,  cum  chenibim  el  vario 
picturarum  gcnere  fecit  j  vcl  certc  ipsius  Moysi 
opera  considerassenl,  qui,  jubente  Domino,  et  chc- 
rubim  prius  in  propiliatorio,  et  postca  serpentcm 
fecit  SDiieum  in  eremo,  ctijtis  inluitu  popuhis  a  fc- 
rarum  scrpeutiuni  veneno  salvaretur.  Si  enim  lice- 
bat  serpentcm  cxaltari  aeneum  in  ligno,  quem  aspi- 
cicntcs  filii  Isruel  viverent;  cur  non  licct  cxallalio- 
nem  Domini  Salvatoris  in  cruce,  qua  morteni  vicit. 


ftisa  statua,  habilu  viri,   siola  compie  circumdali,  p  ad  mcmoriam  fiddibns  depingendo  rcduci;  vcl  ad 


cl  dexlcram  mulieri  poirigentis.  Ilujus  ad  pedcm 
slalux,  c  basi  herba  i|tia'dain  nova  specie  nascilur; 
ijtiae  cum  exoria  fucrit,  excrcscere  usque  ad  slolse 
iMius  aerei  indtimcnti  fintbriam  solet;qu»m  cum 
huuimo  vertice  cresccns  herba  comigcrii,  vires  inde 
ad  depellendos  omncs  morbos  languoresqwe  conqui- 
ril;  ita  ut  quaecunque  illa  fuerit  inGrmilas  corporis, 
baustu  exiguo  madefacti  saltitarib  graminis  depella- 
tur,  nihil  omnino  virium  gcrens,  si  antcquam  ajre.c 
liiiibrni'  summitalem  crescewlo  conligerit ,  dccer- 
paUir.  Ilanc  slatuam  ad  simililudinem  vulUis  Jesu 
fprniatam  tiadebant  :  quai  permansit  ad  uostra  us- 
que  tempora,  sicut  oculis  noslris  ipsi  inspcviraus. 
i".t  nibil   iniium,   si  hi  qui  ex  gentibus  ercuideranl 


alia  ejus  miracula  et  sanationes,  quibus  de  eodem 
inortis  auctore  mirabililer  triumphavit ;  cum  horum 
aspcclus  niullum  ssepe  coinpunclionis  solcat  pra> 
slare  coniuentibus,  cl  eis  quoquc  qui  litlcras  igno- 
rant,  quasi  vivam  Domiiiicse  his!ori:c  pandcre  lc- 
ctioneni?  Nam  ct  pictura  Gra?ce  guypapia,  id  cst 
viva  scriptura  vocalur  Si  licuit  duodcciin  bovcs 
ameos  facere ,  qui  mare  superposiium  fcrentcs 
qttaluor  miindi  plagas  terni  respiccrcnt;  quid  pro- 
bibci  duodecim  apostolos  pingere,  quomodo  eunlcs, 
omncs  gcntcs  baptizanles  cos  in  nomine  Palris  et 
Filii  el  Spiritus  sancti,  viva  ut  dixcrim  pra  ocnlis 
oninium  designaii  scriptura?  Si  coutra  legcm  non 
fuit  in  eodcin  niari  sculpturas  hisloriatas  in  gyro 


I  10  bcneficiis  quac   a  Salvatore  fueranl  consecuii,  jj  decem  cubitoiuiu  fieri:  qiioiiiodo  legi  conlrariiim 


itujusmodi  velut  muntis  vidcbanlur  oflerre;  cum  vi- 
deamus  eliam  inuic  et  apostolorum  Petri  vei  Pauli 
et  ipsius  Salvaloris  imagincs  dcsignari,  labii!asi|ue 
depingi ;  sed  el  antiquas  ipsortiin  iiuagiuas  a  qm- 
busdam  conservaias  nos  vidimus.  QuoJ  milii  videiur 
ex  gentili  consucliidino  indiffcrcnler  tibservaiuni, 
quod  ita  solcani  houorare  quos  bonoic  dignos  duxe- 
rint  insignia  cleiiim  vclcrom  reservari  ail  postero- 
lum  memoriam,  illorum  honoris,  horuni  vero  anio- 
ris  indicium  cst.  Denique  e(  Jacolii  calhedra,  qtti 
primus  in  terris  episcopus  afc  ipso  Salvalore  ct  ab 
aposlolis  in  Hierosolymis  csl  clectus,  quemqtie  fia- 
Irom  Christi  volumiiia  dcsignanl,  usque  in  boilier- 
nmn  inibi  eonservalur.  Ita  in  oa  Mdent  orar.es  qi:i 


putabitur,  si  historias  sanctoruin  ac  iuarlyrum  Chri- 
bli  sciilpamus  sive  pingauius  in  tabulis,  qui  per  cu- 
stodiam  divinas  legis  ad  gloriam  meruerunt  jelern* 
relribulionis  altingcre?  Verum  si  diligcntitis  vcrba 
lcgis  altcndaiiius  ,  forlo  patebit  non  interdiclum 
iitiagines  rertun  aut  animalium  facere,  sed  luec  itlo- 
lolatrix  gratia  facere  oiiuiiinodis  esse  prohibilum. 
Deuique  dicturus  in  monte  sanclo  Donimus  :  Von 
[aciet  lib:  sculptile  ,  ncque.  omncm  similitudinem , 
pr.intisil:  Vo»  htibcbis  deos  alienos  coram  me.  Deindo 
s'i!  junxit  .  iVon  fncies  libi  sculplile,  ncque  omnem 
fimUitudinem  qua?  cst  in  ccelo  desuper,  et  qux  in 
tcrra  deorsum  ,  nec  eorum  qucc  sunt  i»  aquis  tub 
terra.  Alque  ila  concliisit  :  Non  ndorabit  en,  nc/u,- 


2:7  LIBEH  DE  1MAG1N1BUS  SXNCtORfM.  418 

coles  (beut.  v,  B,  9).  Quibus  verbis  aperle  declaratur  A  lcghur,  ideo  quod  imagines  apostolorum  de  sua  ba- 

silica  eraserat  ob  Superslitionem  vtilgi  eas  cmntra 


quod  illae  similitudines  tieri  prohibenlur  ab  homi 
nibus,  quae  in  veneralionem  deorum  alienoruni  fa- 
cere  solont  impii ,  quaeque  ad  colendum  alque  ado- 
r.uidiiin  genlililas  errabunda  reperit.  Cseterum  sim 
pliciler  baec  fieri  ntilla,  ut  reor,  logis  divina;  littera 
velat.  Alioquin  cl  Domious  teutantibiis  se  Pharisaeis 
de  triluiio  Ca:sari  rcddendo,  in  quo  noinen  et  iuia- 
ginein  Cxsaris  expressam  esse  dicebant ,  nequa- 
quain  ila  responderet  :  Ueddile  quce  sunl  Civsaris 
Cirsari,  et  qua?  sunt  Dei  Dco.  Sed  potius  corum 
corrigerel  errorem  ,  dicens  :  Non  licet  vobis  in 
percussura  auri  vestri  imaginem  faeere  Caesaris, 
quia  talem  sculpturam  lex  divina  prohibet  Essel 
nainque  locus  ut  ostenso  sibi  nmnisinate  census  hoc 


regfllam  Gdei  adorantis,  ac  non  potius  liiliohabili 
aucroritate  ejusmodi  errorem  cprrexit,  jiiclura  il- 
la-sa  a'd  posleTorurn  incrnoriam  perinanente. 

XXIII.  Bc.itns  vero  Augustinus  in  libro  de  Civi- 
tate  ftei  x  (Cap.  8)  dixit  inter  crf-tora  c  Legimus 
scrpenlis  nrorsus  mortiferos,  ad  pumam  juslissimara 
peccatorum,  m  bgno  exaltato  atque  prospccto  ameo 
serpente  sanatos,  ut  et  pnpulo  subveniretur  afllicio, 
el  niors  morte  destiucla,  velut  erueifixie  mortis  si- 
militudine  signaretitr  :  queni  sane  serpenteni,  pro- 
pter  facti  memoriam  reseTvatum,  cnni  postea  popu- 
lus  errans  tanqnam  idolum  colere  ceepisset.  Eze- 
chias  rex   religiosa  potestate  Deo  serviens  ,   cum 


diccret,  si  in  eo  Casaris  imago,  cujus'  idololatriae,  B  magna  pietatis  laude  contrivit.  >  Idem  ctiam  Pater 


ct  non  ad  judiciuin  magis  regi;e  potenliue,  essel  for- 
uiata.  s  Hxc  de  praefati  viri  libello  sumpsisse  suffi- 
ciat. 

XXII.  Legimus  vero  a  in  Gestis  beati  Silvestri 
papae  ,  Constantinum  iiiipeiatorem  necdum  fonle 
vitaj  renatum,  sanctorimi  apostolorum  Pelri  et  Pauli 
vultus  ostensis  a  pradiclo  papa  tabulis,  in  quibus 
ulriusque  apostoli  eftigies  anliquilus  ad  lnenioriain 
expressa  servaLalur,  sicut  visione  noclurna  sibi 
ostensi  fueranl,  cognovisse  et  illico  adorasse.  Sed 
nunquid  hac  auctorilate  Constantini  adorare  sancti 
alicujus  iniaginem  debcinus,  cum  idein  imperator 
magis  hoc  ex  consiietiidine  idololatriae  pestifera 
feceril,  quam  ex  consideralione  verissiuia?  ralionis, 
quara  necduni  ipse  cognoverat?  Et  ne  id  prxsum- 
ptive  aslrucre  videamur,  beati  Ambrosii  Mediola- 
nensis  episeopi,  viii  doctrina  et  sanclitale  praeci- 
pui ,  auctorilatem  inscrinius  :  qui  in  revelatione 
quu  ei  sanctorum  inarlyrinii  Geivasii  et  Protasii 
fuit  ostensa,  refert  beatuiu  Panlum  aposlolutn,  qui 
illis  duobus  tacentibus  Ioquebalur,  ex  rccordatione 
picturae  ipsius  agnovisse;  ncc  lauien  usquam  scri- 
bit,  non  dicam  picturam  illius,  sed  nc  prreseutem 
quidem  apostolum,  ac  secum  loqucntcm,  ullatcnus 
adorasse.  >•  Quemdain  quoqne  presbyternm  beaius 
Paulinus  per  epistolam  aeriter  incrcpal,  quoniani 
poposcerat  ut  ei  suam  el  uxoris  sux  picturam 
transniitteret,  ut  hos,  quos  absenles  amabal,  prae- 


in  libro  primo  (Cap.  10)  de  Goticordia  Evangelista- 
rtim,  quem  contra  paganos  cdidit,  disputal  de  illis 
tpii  Dominum  Jesum  Christum  dicebanl  epistolari 
serntone  librum  scrijisisse,  el  Petro  ac  Paulo  tradi- 
disse,  cl  dicil :  i  Cum  enim  vellent  tfile  aliqnid  lin. 
geie  Christum  scripsisse  ad  diseipulos  suos,  cogiia- 
veruut  ad  quos  polissiinuin  scribere  potmsse  facile 
crcdcretur,  lanquam  ad  illos  qui  ei  familiarius  ad- 
haesissont,  quibtis  ilhid  quasi  sccrelum  digne  com- 
milteretur.  Et  occurrit  cis  Petros  et  Panhts.  Credo 
Utioil  pluribns  locis  simul  cos  clim  illo  piclos  vide- 
rent,  quia  merila  Petri  et  Panli  eliam  propter  eum- 
dcm  passionis  diem  celebrius  solemniter  Roma  com- 
niendat :  et  sie  omniuo  errare  mcruerunt  qui  Chri- 
'  stuin  et  aposlolos  ejus  non  in  sahctis  codioibus,  setl 
in  pictis  parielibus  qiuesivcrunl.  >  ILvc  sanctus 
Augustiiius.  Ex  qoibus  manifeste  colligitur,  quia  si 
scrpentcm  aeneura  queiu  Deus  (ieri  praecepit,  quo 
niam  errans  pnpulus  tanquam  idolum  colerc  ccepil, 
Erechias  religiosus  rex  cuni  magna  pietatis  latide 
eontrivit ;  nnilto  religiosius  sanclorum  iinagines 
(ipsis  quogne  sanctis  faventibus,  qui  ob  stii  honorem 
ciim  divinre  religionis  conteinptu  ,  eas  adorari  more 
idolorum  indignantissime  forunt)  omni  genere  con- 
terenda;  el  usque  ad  pulverem  sttni  eradend* : 
praesertim  cum  non  illas  (iei  i  Deus  jusserit,  sed  hu- 
manus  sensus  cxcogitavcrit. 
XXIV.  Quod  aulcm  Dcus  castius   ahsque  sinmla- 


sentes  eo  modo  semper  habcrct.  c  Forojulieiisem  r.  cris  veneretur ,  tcstis  est  etiam  Quintus  Lucilius 
cliam   episcopum   bcatus  papa   Grcgorius  arguisse      tSallius  gentilis  philosophus  ;   sicttt  prsefatus  docloi 

BALLZII  NOTvE. 
»  7/1  Geslisbeali  Sylvestri.  Hunc quoquc locum  lau- 
dat  Carolus  Magnus  iu  Capitulari  do  non  adorandis 
imaginibuslib.  n.cip.  ir>,  itemque  synodus Parisien- 


sis  habita  anno  8ii,  et  Walafridus  Strabo  in  capite 
oc.iavo  lilui  de  rebus  ad  Ecclesiam  perlinentibits, 
Verum  Carolus  Magnns  ceuset  librum  illum  Aotuniii 
beaii  Silvestri,  nbi  dc  iinaginibus  Constanlino  im- 
perainri  delatis  scribitur,  nttllius  esse  auctoritalis, 
coquod  inter  calbolicos  libros  recensilus  non  sit  in 
Occretali  Gelasii. 

''  Quemdam  presbyterum.  Sulpitinm  Severum  Pri- 
muliacenscin  piesbytermn  ,  nt  patet  cx  epistola  oc- 
tava  P.iulini  ad  Sevcruin  ,  in  qna  sic  scriptum  est : 
«  Qtiid  cniin  tilii  tle  illa  pelilione  respondeam,  qna 
iaiaginas  naslr^s  pingi  libi  niiliique  jussisli  ?  Obsc- 


cro  ilaquo  te  pcr  viscera  charitatis,  qure  ainoris  veri 
solatia  de  inanibus  formis  pctis?  >  Verum  islud 
nihil  f.uit  advcrstis  adoralorcs  iraaginum.  Mam  Sc- 
vorns  iniagincs  Pauiiui  ct  Therasia;  poslulaveral, 
non  lanqnain  adoralurus ,  sod  ut  ijnos  absentes 
amabat,  prasscnics  co  motlosemper  haberei  utctiam 
aguoscit  Agobardus.  Ncque  vero  pHto  queniqaam 
velle  culpare  liuiic  affectuin. 

t  Forojuliensem  episcopum.  Putomemoria  lapsuni 
Agobardum,  proque  Sereno  Massiliensi  episcopo, 
qne.m  variis  epislolis  ol jntgavii  Giegorins  obfrao- 
las  iinagincs,  Forojuliensem  episcopum  dixisso.  Vido 
S.  Gregorium  lib.  vn,  imiictionc  -,  epist.  I0!l,  ct  lib, 
IX,  indicl.  'i,  opi^t.  9. 


819 


S.  AGOBAUDI  EPISCOPI  LUGDUNENSIS 


2i0 


uuarto  dc  Civilale  Dei  libro  (Cap.  30)  eum  dispu-  A  vera  Rcligione  ,  ad  percipicndam   veritatem  nihil 

'  _._._,._,  _.._!_.  : ...-_. _:..__     _...__».  ir_tr_i__  l_li__lii__  .  l.-i.i .  i -. ...     /_t  t-.l_ 


taniem  inserit  liis  vcrbis  :  <  Videtisnc  igitur  ut  a 
pliysicis  rebus  licne  alque  utiliter  inventis  ralio  sit 
traeia  ad  commcnlitios  et  (ictos  dcos  ?  Qua.  res  ge- 
nuit  falsas  opinioncs,  erroresque  turbulentos,  ct  su- 
perstitiones  pene  anilcs.  Et  formx  cnim  nobis  deo- 
rtim,  et  xtas,  et  vestiiiis,  ornatusque  noli  sunt ; 
genera  pra_terea,  conjugia,  cognationes,  omniaque 
traducta  al  similitudinem  imbeeillitatis  humaiue. 
Nam  et  perturbalis  aniniis  inducuniur.  Accepimus 
cliam  dcorum  cupidilales,  aegritudines,  iracundias. 
Nec  vero,  ut  fabula.  ferunt,  dii  bellis  prseliisquc  ca- 
rucrunt.  Nec  solum,  ut  apud  Homerum,  cum  duos 
exercitus  conlrarios  alii  dii  cx  alia  parte  defende- 
rent.  sed  etiam  ut  cum  Titanis  aut  cum  Gigantibus 


ma^is  impedire,  quam  vilam  libidini  deditam,  et  fal- 
sas  imagin:itioncs  rerum  scnsibilium,  qux  nobis  al) 
hoc  sensibili  niuiuio  per  corpus  impressa?  variasopi- 
niones  erroresaue  generaut ;  nec  errorem  ullum  in 
religione  essc  potuissc ,  si  anima  pro  Deo  suo  non 
colercl  animam,  aul  corpus,  aut  pbanlasmata  sua, 
qux  nibil  sunt  aliud,  qilam  dc  spccic  corporis  cor- 
poreo  sensu  attracla  figmenta.  Non  crgo  creatura. 
potius  quam  creatori  scrviamus,  nec  evanescamus 
in  cogitationibus  nosnis.  Haee  perfecla  religio  est. 
Ait  etiam  (Cap.  23).  <  Cum  cnim  Ecclesia  catholiea 
per  tolum  orbem  diffusa  atque  funda.a  sil,  nec  mi- 
racula  illa  in  noslra  lempora  duiare  permissa  sunt, 
ne  anirna  scmper  visibilia  quxreret,  et  eoruin  con- 


la  propria  bella  gesscrunt.  Hrec  ct  dicuntur  ct  cre-  B  suetudine  frigesceret  genus  lu.manum,  quorum  no- 

vitate  flagravit.  >  ltcm  ibi  (Cap.  33,  3i) :  <  Animus 


duntur  stultissinie,  ct  plena  sunt  vanilatis,  summa.- 
que  leviiatis.  Ecce  Interira  qux  confitcnlur  qui  de- 
fendnnt  dcos  gentimn.  Deiude  cum  hxc  ad  super- 
stilionem  perlinerc  dicat,  ad  religionem  vero  quam 
ipse  secundum  Stoicos  videlur  dicere.  Non  enim  phi- 
bsophi  solum,  inquit,  verum  etiam  majores  nostri 
superslitionem  a  rcligione  scparavcrunt.  Nam  qui 
lolos  dies  precabantur,  inquil,  et  immolabanl,  ul  sui 
sibi  liberi  superstitcs  csseut,  superstiliosi  sunl  ap- 
pellali.  Quis  non  intclligat  cum  conari ,  dum  con- 
sueludiiiem  civilatis  timcl,  religionem  laudare  majo- 
rum  ,  eamque  a  superstilione  sejungere  velle  ,  sed 
quoinolo  id  possit  non  invenire?  Si  cnim  a  majori- 
bus  illi  sunl  appellati  supcrslitiosi ,  qui  totos  dies  ^ 
precabanlur  et  immolabant,  nunquid  et  illi  qui  in- 
stituerunt  quod  iste  repiehendit,  deorum  simulacra 
diversa  state  et  veste  distincla ,  deorum  ge.nera, 
conjugia  ,  cognationes  ?  Hacc  utiquc  cum  tanqtiam 
s.iperstiliosa  culpantur,  implicat  ista  culpa  majores 
talinm  simulacrornm  inslilutores  atque  cullores.  » 
El  post  pauca  (Cap.  31) :  <  Dicit  ctiam,  inquit,  idem 
auclor  acutissimus  alque  doctissimus,  quoJ  ii  soli  ei 
videantur  animadvei  tisse  quid  esset  Deus,  qui  cre- 
did°.runt  eum  esse  aniinam  molu  ac  ralione  mundiim 
gubcrnantem  ;  ac  pcr  hoc  eisi  nondum  tencbatquod 
verilas  habel  (Deus  enim  verus,  non  anima,  scd 
anima.  quoquc  est  cffector,  et  conditor),  tamen  si 
conlra  prajudicia  consuettidinis  liber  esse  posset 


perverse  judicat  cui  ad  contemplandam  summam 
pulcbriludincm  mens  non  oculus  factus  cst.  Ille  vult 
nientem  convertcre  ad  corpora,  oculos  ad  Dettm. 
Quaerit  enim  intciligere  camalia ,  ct  videre  spirila- 
lia  :  quod  ficri  non  potest.  Quare  ista  pcrversitas 
corrigenda  est ,  quia  nisi  fecerit  quod  sursum  cst 
dcorsum,  et  quod  licorsiim  est  sursum,  regno  cnelo- 
rum  .iptus  non  erit.  Non  ergo  siimma  qua'ramus  iu 
inliinis,  nec  ipsis  infimis  inhasreamus.  Judicemus 
ea,  ne  cum  ipsis  judicemnr  ;  id  est,  tantum  eis  Iri- 
buainus,  quanlum  spccies  mcretur  exlreina  ;  necuvn 
in  novissimis  prima  quaerimus,  a  primis  inler  no- 
vissima  numeremur.  >  item  ipse  (Cap.  5.fi)  :  t  Non 
sil  nobis  rcligio,  cultus  hominum  mortnorum  :  qnia 
si  pic  vixerunl,  non  sic  habentur  ut  tales  quaerant 
honores  ;  sed  illum  a  nobis  coli  volunt,  quo  illumi- 
nante  lselantur  inerili  sui  nos  esse  consortes.  ilono- 
ran:li  ergo  sunt  proplcr  imitationem,  non  adorandi 
propter  religionem.  Non  sit  nobis  religio  humano- 
rum  opcrum  cultus.  Meliores  enim  suni  ipsi  arlificcs, 
qui  lalia  fabricanlur,  quos  tamen  colere  non  debe- 
mus.  Non  sil  nobis  religio  in  phanlasmalis  nostris. 
Melius  esl  enim  qualecunque  verum  ,  quam  omne 
quidquid  pro  arbitrio  lingi  potest.  Et  lamcn  animam 
ipsam,  quamvis  anima  vera  sit,  cnm  falsa  imagina- 
tur,  colere  non  debemus.  Melior  est  vera  stipula, 
quam  lux  inani  cogitatione  pro  suspicautis  volunlate 


uuum  Deum  colendum  fateretur,  atque  suadcrct,  D  formala-  Et  tamen  stipulam  quam  sentiinus  et  tan- 

gimus,  dementis  esl  credere  colendam.  >  Idcin  in 


motu  ac  ralionc  mundttm  guhernatitem,  ut  ea  cum 
iilo  de  hac  re  quccstio  remaneret,  quod  eum  d'C(.ret 
esse  aniniam,  non  politis  et  animx  creatoreni.  Dicit 
ctiam  antiquos  Romanos  plus  quam  annos  centum 
ct  sepluaginta  deos  siue  sinnii.icro  coluissc.  Quod 
si  adhuc  remansissct,  castius  dii  observarcntur.  Cu- 
jus  sentenlia-  sua.  testem  adhiberct  inter  crclera 
etiam  gentem  Judoeam.  Nec  duliitat  eum  locum  ita 
ooncludere,  ut  dicat  qui  primi  simulacra  deorum 
populis  posuerunt,  eos  civitatibus  suis  metum  ade- 
misse,  et  errorem  addidisse  ;  prudenter  existimans 
deos  facile  posse  in  simiilacroruin  stolidilate  con- 
temni.  > 
XXV.  Dicil  eliam  bcatus  Aiignslin.is  in  I.bcllo  de 


epistola  ad  Conscntium  dicit  (Epist.  83)  :  <  Cogita- 
tionis  catnalis  compositionem  vanumque  Ogmentum 
ubi  veneratio  lahefactarc  incipit,  continuo  iilo  intus 
adjttvante  atque  illuminante  qui  cum  talibus  idolis 
in  corde  nostro  habitare  non  vult,  ita  ista  confrin- 
gerc  atque  a  fide  nostra  quodamruodo  cxctitere  festi- 
nemus,  ut  ne  pulverem  qttidero  uilum  talium  phan- 
tasmatum  illic  remanere  paliaranr.  i 

XXVI.  Quod  verse  temeritatis  offensam  incurrat, 
qui  aliquid  diviuum  in  sacrilcgos  ritus  usurpat,  te- 
si.itiir  idem  doctor  in  cpistola  ad  Januarium,  ita  di- 
ccns  (Epist.  119,  cap.  20)  :  <  Qui  dc  paginis  cvan- 
grlicis  sortes  legunt,  ctsi  oplandum  est  ut  lixc  po- 


22»  LIBLCK  DE  1MAGINIBUS  SANCTORUM.  222 

lius  faciant,  qiiam  ad  da:monia  consulenda  coiicur-  A  tuum  signa  roanifesta,  et  annos  sol  concluderet,  et 

mcnses  luna  renovaret.  Quarlo  naraque,  ut  lcgimus, 


rant,  tamen  etiam  isla  mitii  displicet  consuctudo, 
ad  negotia  ssecularia  et  ad  vitae  linjus  vanitatera 
propfer  aliam  viiam  loquentia  oracula  divina  velle 
converlere.  >  Sic  consimile  quid  beatus  Hierony- 
mus  loquiiur,  cum  verba  Doinini  illa  Lractaret,  quae 
ita  se  babent :  «  Dilatant  enim  phylacteria  sua,  et 
magniflcant  Gtnbrias.  Pittaciola,  inquil,  illa  deca- 
logi  pbylacteria  vocabant ;  quod  quicunque  habuis- 
set  ea,  quasi  ob  custodiam  et  mummenlum  sui  ha- 
beret ;  non  intelligentibus  Pharisaeis  quod  haec  in 
corde  porlanda  sint,  non  in  corpore  :  alioquin  et  ar- 
maria  el  areaj  habent  libros,  et  Dei  notitiam  non  ha- 
bent.  Hoc  apud  nos  superstitinsa:  mulierculse  in  par- 
vulis  evangeliis,  in  crucis  liguo,  et  in  istiusmodi  re- 


die  dixit  Deus  :  Fianl  luminaria  in  prmamento  cmli, 
el  luceant  super  terrum,  et  dividant  inter  diern  et  no- 
Clem,  el  sinl  in  signa  ct  tempora,  et  in  dies  et  in  an- 
tios,  et  sint  in  firmamento  cceli,  et  luceant  supcr  ter- 
ram.  Expergiscere,  ohomo,  ctdignitatem  luai  agno- 
sce  natunc.  Recordare  le  factum  ad  imaginem  Dei 
qure  etsi  in  Adam  comipta,  in  Christo  tamen  est  re- 
forinata.  Utere  quomodo  utendum  est  visibilibus 
creaturis,  sicut  uteris  terra,  mari,  ccelo,  aere,  fon- 
tibus,  atque  fluminibus  ;  etquidquid  in  eis  pulcbrum 
atque  rairabile  est,  refer  ad  laudcm  ct  gloriam  con- 
ditoris.  Noli  esse  deditus  ei  lumini,  quo  volocres  et 
serpentes,  quo  bestiae  et  pecudes,  qtio  muscae  dele- 


bus  (qui  habent  quidcm  zelum  Dei,   sed  non  juxta  R  ctantur,  et  vermes.  Lucem  corpdream  sensu  tange 


scientiam)  usque  bodie  faciilant.  > 

XXVII.  <  De  talibirs  institntis  (ut  beati  quoque 
Leonis  papae  verba  ponamus  [Serm.  7in  Nat.  Dom.l) 
eliam  illa  generatur  impietas,  ut  sol  incboatione 
ditirnreh\cis  cxsurgens,  a  quibusdam  insipientioribus 
de  locis  eminentioribus  adorctur :  quod  nonnulli 
etiam  Christiani  adeo  se  religiose  facere  putanl,  tit 
priusquara  ad  beati  Petri  apustoli  basilicam  ,  quae 
11  ii i  Deo  vero  et  vivo  dedicata  est,  pervcniant,  stipe- 
ratis  gradibus,  quibiis  ad  suggestum  arae  superioris 
ascenditur,  converso  corpore  ad  nascentem  sesolem 
reflectant ,  et  curvatis  cervicibus  in  honorem  se 
splendidi  orbis  inclinent :  quod  fieri  partim  ignoran- 
tiac  vitio,  partim  paganitalis  "spiritu,  multum  tabe- 


corporeo  ;  et  loto  mentis  afteclu  illud  veruin  lumen 
ampleclere  quod  illuminat  omnem  hominem  venien- 
tetu  in  hunc  munduin,  et  de  quo  dicit  Prophela  : 
Accedile  ad  eum,  ct  illuminamini,  et  vullus  veslri  non 
erubescent.  Si  eniui  lempltun  Dei  sumus ,  et  spiri- 
tus  Dei  haliitat  in  nobis  ;  plus  est  quod  fidelis  quis- 
que  in  suo  hahet  animo,  quam  quod  miratur  in 
ccelo.  Non  ilaque  vobis,  dilcclissimi,  boc  aul  indici- 
mtis,  aut  suademtis,  ut  despiciatis  opera  Dei,  aut 
contrarium  aliquid  fidei  veslrie  in  his  qure  Deus  bo- 
nus  bona  condidil  restimetis  ;  sed  ut  ouini  creatura- 
rum  specie  et  universo  mundi  hujtis  ornatu  rationa- 
bililer  et  temperanter  utamini.  Quw  cnim  videntur, 
sicut  ail  Apostolus,  tcmporalia  sunt ;  qme  autem  non 


scimtis  et  dolemus.   Qnia  etsi  quidara  fortc  crealo-  C  vidcntur,  ccterna  sunt.    Unde  quia  ad  prarsenlia  sti- 

rem  polius  pulcbri  luminis,  quam  ipsum  lumen, 

quod  est  creatura,  veneranlur  ;  abslincndum  taraen 

csl  ab  ipsa  spccie  hujus  oflicii ;  quam  ctim  in  nostris 

invenitquideorum  culliim  reliquil,  nonnchancsecum 

partein  opinionis  vetuslae  tanquam  probabilem  rcien- 

tabit,  quamChristianis  etimpiis  viderit  esse  commu- 

nem  ?  Ahjiciatur  ergo  a  cousuetudine  bdelium  dani- 

nanda  perversitas,  nec  honor  uni  Dco  debitus,  eorura 

ritibus,  quicreaturis  serviunt,  miscealur.  Dicit  enim 

Scriplura  divina   :    Dominum   Vcttm  tuum  udorabis 

el  illi  soli  servies.  Et  heatus  Job,  bomo  sme  querela, 

ut  ail  Dominus,  et  contincns  se  ab  omni  re  mala  : 

Nunquid  vidi,  inquit,  solcin,  cum  [ulgeret,  et  tnnain 

incedentem  clare  ,   et  Iwtatum  esl  tn  abscondito  cor 


mus  nati,  ad  fatura  autem  renali ;  non  leraporalibtis 
bonis  dediti,  sed  rcternis  simus  intenti.  Et  ut  spem 
Bostram  possimus  propius  intueri  ,  in  ipso  sacrri- 
menio  natalis  Domini  cogitemus  quid  natnraj  nostra: 
graiia  dhina  contulerit.  Audiamus  Apostolum  dicen- 
tem  :  Mortui  enim  estis.  et  vita  vestra  abscondita  esl 
cum  Christo  in  Deo.  C.um  Cliristus  apparuil  vita  ve- 
stra,  tnnc  ct  vos  apparebilis  cum  ipso  iu  gloria.  > 

XXYIU.  In  quibus  beati  papce  et  orlhodoxi  doctoris 
verbis  summopere  pcnsandum  esl,  quia  si  opera 
manuuni  Dei  non  sunt  adoranda  et  colenda,  nec  in 
honorem  Deo;  quanto  magis  opera  manuum  homi- 
num  non  sunt  adoranda  et  colenda,  nec  in  hono- 
rem  eortim   quorum  similitudines    esse   dicuntur? 


meum,  et  osculatus  tum  manuni  meatn  ,  quod  est  ini-  "  Nam  si  ulla  iniago  esset  adoranda  vel  colcnda,  crea 


qi.itas  maxima,  el  negalio  contra  Deum  allissimum. 
Quid  est  aulem  sol,  vel  quid  est  luna,  nisi  visibdis 
creaturx  et  corporere  Iucis  eiemeuia,  quorum  unus 
niajoris  claritatis,  aliud  minoris  est  luminis  ?  Sicut 
enim  alia  diurna,  alia  noclurna  sunt  teinpora,  ita 
diversam  in  luininaribus  qualitatem  Greator  insli- 
tuil ;  cum  tamen  prius  quam  hajc  lierent,  et  dies 
sine  solis  officio,  et  noctes  sine  lunae  miiiisterio  prae- 
cessissent.  Sed  condebantiir  ista  ad  faciendam  ho- 
iiliuis  utilitatem,  ul  rationale  auimal,  nec  in  distin- 
ctioite  mensiutn,  nec  in  recursu  annorum  ,  nec  in 
dinumeralione  temporum  falleretur ;  cuni  per  inac- 
qualium  horarum  impaivs  moras,  et  dissiuiilium  or- 


toris  potius  csset  quara  creaturoc.  Nempe  hominem 
fecit  Deus  ad  imaginem  et  siniilitudinem  Dei.  Ho- 
mo  autem  facere  non  potest  quidquam,  in  quo  sit 
shniHludo  homiuis  in  mente  ratione.  Nam  si  expri- 
mit  utctinque  sculpendo  vel  pingendo  aliquam  simi- 
litiidinem  corporis  aut  memhrorum;  hoc  uliquc 
exprimit  quod  minimum  est  in  homine,  non  quod 
maximum.  Certe  si  adorandi  fuissent  Itomines,  vi- 
vi  magis  quam  picti,  id  est,  ubi  similiiudinem  ha- 
bent  Dei,  non  ubi  pecorum,  vel,  qucd  verius  est, 
lapidum  sive  lignoruni,.  vita,  sensu  et  ratione  ca- 
reniiuni.  Dicit  de  his  bealtis  Auguslinus  hoc  modo 
in  lihro  de  vera  Religione  (Cap.  S)   :   «  Justi  aulera 


52"  S    AGOBxRDl  EPISCOPI  LUGDWNENSIS  221 

hoinines,  ei  in  uiio  Deo  babentes  omnia  gaudia  sua,  A  tur  ipsis,  quia   boc  sunt  et  ipsi.  >  Hactenus  beatus 
quando  per  eorum  facta  Deus  benedicilur,  congra-      Augustinus. 


tulanlur  laudanlibus.  Ciiin  vero  ipsi  tanquam  lpsi 
taudantur,  corrigunt  errantes  quos  possunt;  quos 
aiilcm  non  possunt,  non  eis  congralulantur,  et  ab 
illo  \itio  corrigi  voluni.  Quibus  similes  vel  etiam 
niundiores  atque  sanrliores  si  smit  boui  angeli,  et 
oninia  sancla  Dei  minisleria,  quid  metuimus  ne  ali- 
quem  illorum  offendamus,  si  non  snpersiitiosi  ftieri- 
nius,  cum  ipsis  adjuvantibus  a<l  uiium  Deuni  tenden- 
les,  el  ei  uni  religanlcs  aninias  nostras,  unde  rcligio 
diclacredilur,omni  superslilionecarcanius?  >  Elqui- 
busdam  inlerposilis  :  i  Religet  crgo,  inquit,  nos  rcli- 
gio  uni  omnipotenti  Deo  :  quia  inter  menlem  no- 
slram,   qua  illum  inlelligiinus  Patrem  et  veritatem. 


XXX.  Haec  est  sincera  religio,  hic  mos  calholi- 
cus,  hicc  antiqua  Palrum  li  iditio ,  sicut  eliam  ex 
a  Libro  Sacrainentorom,  quein  Itomana  lenel  Eecle- 
sia,  facile  couiprobatur.  Hunc  veneralionis  modum 
qni  snpergreditur,  aut  relinquit.  contemnit  disci- 
pliuaiu  Patris  sui,  dimitlitqne  lcgcm  matris  sua^. 
Ideo  nec  graiia  capiti  ejus  addetur,  nec  torques 
collo  Tenealur  ilaque  via  regia.  Hanc  docuerunt 
apostoli,  Ecclesiae  magistri ;  hanc  lenuerunt  arie- 
tes  gregis.  Dei  ovis  enini  relinquens  pastorem . 
aberruns  a  via  qua  prscedilaries,  hseretin  sentibus, 
devoratur  a  lupis.  Soli  Domino  offcramus  gloriam 
et  honorcm,  nec  cum    simulacris  fornicemur,  bis 


id  csl,  lucem  intcriorcm,  el  illum,  nulla  inlerposila  H  effecti   similes   de  quibus  Deus  dicit  :  Ego   quogue 


ereatura  est.  i 

XXIX.  In  libro  xxn  (Cap.  10)  dc  Civitate  \)A  : 
i  Faciunt  autem  mirabilia  niartyres,  vel  polius  Deus 
aut  coopcrantibus  aut  orantibus  eis,  ut  fides  illa 
proficiat,  qua  eos,  non  deos  noslros  cssc,  sed  iiiiiini 
Deuin  nobiscum  habere  credaiuus.  Deoique  pagani 
diis  suis  ct  lempla  statucrunt,  ct  aedilicaverunt  aras, 
et  sacerdolcs  iiislitueruni,  et  sacrificia  fecerunt. 
Nos  auteni  marlyribus  uostris  nou  lcnipla  sicut  diis, 
sed  memorias  sicut  hominibus  morluis,  quorum 
apud  Deum  vivunt  spiritus,  fabricamus.  Nec  ibi 
erigiinus  allaria,  in  quibus  sacrifieemus  martyribus, 
sed  uni  Deo  et  martyrum  ct  noslri  sacrilicium  im- 
moiamus,  ad  quod  sacrificium,  sicut  homiaes  Dei, 


cunliivi  cor  corum  fornicans  et  recedens  a  me,  et 
cculos  per  res  varias  fornicantes.  Etapostolus  Petrus : 
Oculos  habentes  plenosadullerii,  elincessabilisdelicti. 
Hierusalem  quoque  fornicata  dieitur  cum  filiis  Chal- 
daeorum,  videns  illos  in  parielc  dcpiclos.  Adoretur, 
colatur,  vcncretur  a  fidelibus  Deus;  illi  9oli  sacrifi- 
celur,  vel  mysterio  corpons  el  sanguinis,  quo  su- 
inus  redempti;  vel  in  saerificio  cordis  conlriti  et 
humiliali.  Angeli  vel  bomines  sancli  amentur,  hono- 
rentur,  charitatc,  non  servitute.  iNon  eis  corpus 
Christi  olferatur,  cuni  sint  hoc  et  ipsi.  t>  Non  pona- 
mus  spem  nostram  in  homine,  sed  in  Deo;  ne  forte 
redundet  in  nos  illud  prophelicum  •  Muledictns  liomo 
qui  coufidii  inhomine,c-tponitcurnein  brachium  suum. 


qui  mundum  in  ejus  confessionc  vicerunt,  suo  loco  C  a  n  bomino  recedit  cor  ejus.  Qnod  catholici  doctores 


et  ordine  noniinantur ,  non  tamen  a  saccrdote , 
qui  sacrificat,  invocanlur.  Dco  quippe,  non  ipsis, 
sacrilieat,  quamvis  in  memoria  sacrificet  eoruni ; 
quia  Dei  sacerdos  est,  non  illoruin.  lpsum  vero 
sacrificium,   corpus  esl  Christi ,    quod   non    offcr- 


Ecclesiae  eliam  in  illos  redundasse  confirmant,  qui 
Dominum  Jesum  Cbristum  puruin  heminem  fuissc 
credebant,  non  etiam  Dcum,  et  idcireo  erant  confi- 
denles  iu  homine,  ac  per  bor  maledicti. 

XXXI.  Ncmo  se  fallat,   uemo  se  seducal,  nemo 

BALIZH  NOTjE. 

»  Libro  Sacramenloium.  Intolligit  Libruni  Sacra-      to  Gelasio  papa  Romano,  emendatus  et  breviatus  a 

menlorum   sancli  Gregorii,  cujus  cxcmplum  babe-       bealo  Grcgorio  papa  sedis  aposlolicie.  »  Vide  pra'fa- 

mus  in  illo  quem  vir  elariss.  llugo  Menardus  mona-      lionem  Sienardi  in  eum  quem  diximus  Librum8.icr.i- 

nieiitorum.  Sacramentarium  vocatur  in  libro  vii, 
Capilular.  eap.  505. 

•>  Non  ponamus  spem  n.  in  Iwm.  Qnid'  An  damitat 

ihvocationem  sanclottim  ?  Non  afbitrof    Tiirtl  ehim 

persuasum  omuibus  ei  at  invocari  debere  sanctos , 

D  eos  vero  plurirtium  posse  pro  nobis   apud  Deuin  : 

quod  et  ipse  Agobardus  scribit  in  capite  sequenli. 


cbus  Benedictinus  edidit  in  hac  urbe  Pafisiensi  an- 
le  hos  viginti  annos.  Et  ipsequidem  exislimavit  esse 
ipsiim  Librum  Saeramentoruro  sancti  Gresorii.  Scd 
liobis  lolige  ;>liutl  persnasum  csl.  Nain  in  ouicio  fcfise 
nuaria;  post  Palmas,  cxstat  mentio  diserta  ilnperii 
r rancoruiii  quod  evincit  bunc  codicem  esse  siiip- 
ium  pnsi  annum  800,  atquc  adeo  nou  esse  librtun 
sancti  Gregorii.  Quoil  fugisse  miror  Menardum,  qui 
in  prsefatione  <ua  hinc  quoqne  aiictorilatem  conci- 
liare  ronatur  hnic  codici,  quod  scripltis  sit,  ul  ipse 
ait,  anto  Caroli  M.i^ui  imperium,  catn  in  iilo  nutla 
sit  imperatoris  mentio.  Libri  istins  Sacramentorum 
vetus  jam  erat  iisiis  in  Ecclesia  Romana,  .i<leo<|iie 
iu  Galbcana.  INam  Gelasius  papa  hujuscemodi  li- 
lirum  scripserat,  in  epitomen  postea  redactum  a 
Grcgorio  Magno,  ut  docel  Joannes  Diaconus  in  Viu 
ejusdem  Gregorii  ,  prout  cilalura  Bernone  Augiensi 
In  cap.  primo  libri  De  quibusdam  rebus  ad  niissam 
spectantibns,  i  Sed  et  Gelasianuhi  codicem  de  Mis- 
sarum  soiemniis,  inquit  Joannes,  multa  subtrahens, 

riauca  converteiis,  nonnulla  superadjicicns,  in  iiiiius 
ibelli  volumiiie  coarctavit  quoil  volumen  Librtim 
tSacramenioruni  prxtitulavit.  >  Sed  et  in  veleri  co- 
dice  ms.  monastci  ii  Rivipullensis  in  Catalonia  sic 
legiiur  .  <  Incipii  t.tberSacramenlorum, edilus  asanc- 


Iniclligii  ergo  sanctos  non  esse  adorandos,  cum  et 
ipsi  bomines  sint ;  exemplo  haud  dubie  Petri  apo- 
sloli,  ad  eujtis  peoVs  cum  Cornelins  procidisset,  eiiin 
adoraturus,  incanduit  Petrus,  et  ilixit :  Surge  .-  nam 
et  cijo  liomo  stint  Qiiem  locitm  atlduxii  eliam  llicro- 
nymus  adverstis  capilalem  mariyrimi  hosteni  Vigi  • 
lantium  ,  tlicens  •  <  Quis  enim  ,  o  insanum  Caput, 
aliqnando  martyres  adoravit?  Quis  hominem  putavit 
Detim?  Niinne  Paulus  et  Barnabas,  cum  Lycaonibus 
Jupiier  et  Mefcurius  putatenlur,  ct  cis  vellenl  boslias 
inimolaie,  scitlcrimt  vestimenta  sua,  ct  se  hoinines 
esse  tlixcrunt  ?  noii  quo  I  meliorcs  non  cssent  olim 
inortuis  boininibus  Jov<-  atque  Mercurio,  sed  quod 
sub  gcntilitatis  errore  bonor  cis  Doo  debitus  defer- 
retur.  Quo<t  et  tle  Pe:ro  lcgimus;  qui  GoraeiiOhise 
adorare  copientem  nianii  sublevavil  et  dixil  :  Snrge: 
rmin  et  ego  homo  sum.  >  Vble  Hincmarum  in  episuila 
secunda  a<l  Carolum  Calvum  regem,  cnp.  8. 


225  LIBER  DE  1MAGIN1BUS  SANCTORCM.  828 

se  circumvenjat.  Quicunque  aliquaiu  pieturam,  vel  A  apostolos,  uiartyres  lormeuta  patieuiet,   nullum  a» 

irnaginibus  quas   aspicimus  auxilium  spcrsre  debc- 


fusilcm  sive  duelilcm  ailoral  statuan),  non  exbibct 
cultum  Deo ;  non  honorat  angetos  vel  homines 
sanctos.  sed  simnlacra  veneratur.  Agit  hoc  luiui- 
rum  versiitus  et  callidus  humaui  genciis  inimicus, 
ut  sub  praelextu  honoris  sanetorum  rursus  idola  in- 
trodueat,  rursus  per  diversas  efligies  adoretur;  ut 
avcrtat  nos  ah  spiiitalibus,  ad  carnalia  vero  deuier- 
gat ;  ac  per  omnia  simiis  digni  ab  Aposlolo  amlirc 
0  insensali,  quis  vos  fascinavit  ?  El  :  Sic  slufH  cstis, 
ut  cum  spirilu  ccrperitis,  nunc  carne  consummemt- 
ni?  Ila  cnim  Salanas,  sieut  dicit  idem  Apostolus, 
transfigurat  se  in  angelum  lucis.  Denique  comessa- 
tiones  et  ebrietates  inlroducil  sub  nomiiic  ehariiatis, 
supcrluain  et  diiritiam  inflcxihilcm  conslantiam  im- 


mus;  quia  uec  male  possuut  facere,  nec  beue.  Ree.tc 
niiiurum,  ob  hujuism.odi.evacuandain  superslitioncm, 
abc  oithodoxis  patribus  definifum  esl  pieiuras  in 
Ecclesia  fieri  non  debere  iVe  qund  coliiur  et  ado- 
ralur,  in  parietibut  depingatur. 

XXXIV.  Illud  vero  qua  piarsumplione  fit,  ut  sii:e 
basiliea.  sine  altari,  absque  sanclorum  reliquiis, 
super  liiijiiMHu.il  lignienta  mLssa-  celebrentur:  cum 
sancti  1'aircs  in  coneilio  Carthagioensi  staluerint 
(Cod.  Canon.  Eccl.  Afric,  tit.  85) :  «  Ut  allaria 
qu.e  passim  pcr  agros  aut  vias  lanquani  memoria? 
marlyruni  conslruunttir,  in  quihus  nullum  corpus 
aut  reliquia;  martyrum   conditoe  probantur,  ab  epL- 


perturbati  animi  esse  sinuilat ,  cxcumquc  furorcm  B  scopis  qui  iisdcm  loeis  prasunt,  si  fieri  potest,  ever- 


zeli  rceliludinem  vocat.  Ideo  dieit  Joannes  aposto- 
lus  :  Nolite  omni  spiritui  credere,  sed  probate  spi- 
ritvs,  utrum  cx  beo  sint.  Aspicianius  pieturam 
quasi  picturain,  vila,  sensu,  et  ralione  carentem. 
Pascatur  hac  visione  oeulus.  Deum  vero  vencretur 
animus,  qui  ei  sanctis  suis  vicloriae  eoronam,  elno- 
bis  inlereessionis  eorum  trihuit  adjutoria. 

XXXlf.  Bafauerunt  namque  et  anliqui  sanctorum 
imagines  vei  pictas,  vel  seulptas,  sicul  eliam  supe- 
rius  ost  osiensum ;  sed  causa  historie,  ad  reeordan- 
dum,  nou  adcolendum;  ut,  verbi  gralia,  »  gcsta 
synodalia,  ubi  piiigebantur  calholici  veritate  lulli 
et  victorcs,  haeretici  aulein  pravi  dogmalis  men- 
daciis  detectis  convicti et  cxpulsi,  ob  recordalioneni 


lantiir.  Si  autem  hoe  per  lumullus  populares  non 
sinitur,  plebes  lamen  adnioneantur,  ne  illa  loea  fre,- 
quenient;  ut  qui  rectesapiunit,  nulla  sibi  superstitione 
devieti  tencantur;  et  omnino  nnlla  memoria  mar- 
lyium  probabililer  acceptctur,  nisi  ubi  corpus  aui 
aliqii:c  reliquix  sunt,  aut  origo  alicujus  habitaiioms, 
vel  possessionis,  vel  passionis  fidelissima  origine 
traditur.  Nam  quae  per  somnia  et  inancs  quas,  reve- 
lalionesqnorumlihelliominuiniilieiinqueconslituuu- 
tur  allaria,  oinnimodo  improbenlur.  i  Fuerunt  illis 
diebus  sufficienlia  haecstatuta.  Nccduni  enim  error 
emerscrat,  quo  nnnc  de  carbonibus,  minioquc,  vel 
sinopidc  figuraue  effigies,  saucUe  iraagines  voca- 
rciriur,  el  adorandx  pnediearenlur. 


firmitatis  eaiholicaj  fidei,  juxta  morem  bellorum  *■"      XXXV.  Nee  iteium   ad  sua  latibula  fraudulenta 

lum  exlernorum  cum   civilium   ad  memoriain  rci  recujrrat  asiutia,  ut   dical  se  non  imagines  saiicto- 

gestae;  sicul  et  in  multis  locis  videmus.  Sed  nuilus  rure  adorare,  sed  sanctos.  Clamal  eniin  Deus :  67o- 

antiquoriiiii  calholicorum  unquam  eas  eolemlas  vel  rwm  meam  nltcri  non  dubo,  uec  landem  mcam  scul- 

adorandas  fore  existiinavit.  ptilibus.  EtApostoIus  de  Domiuo    nostro  medialore 

XXXIII.    Nunc   aulem    error    invalescendo    tam  ^ei  ct  hominum  homine  Christo  Jesu  :  Propler  qund 

perspicuus  factus  est,  ut  idololatrue  vcl  b  Anthropo-  et  Deus  exaltavil  illum,  el  dedii  illi  nomen,  quod  eti 


niorphitarum  haeresi  propinquum  ant  simile  sit  ado- 
rare  figmentn,  et  spem  in  eis  habere.  At  quae  hu- 
jus  erroris  eausa ?  Fides  de  corde  ablala,  tota  fi- 
ducia  in  rcbus  visibilibus  collocata.  Sictit  autcm 
videnles  piclos  armatos  viros,  vel  agriculturse  in- 
lentos,  sive  metentes,  vel  vindemiantes,  seu  stan- 
les  in  navibus,  piscatores,  et  retia  jaculamcs,  nec 
non  venalorcs  venabulis  extensis,  cum  canibus  ca- 
preas  eervosque  perseqiiemes,  nec  augmenlum  excr- 
citus,  nec  adjutorjum  anniii  operis,  vel  acervos 
trilici,  seu  rivulos  musli,  nec  pisccs,  caprcas  et 
sues  ab  illis  nos  accepluros  speramus;  ita  quoque, 
si  viderimus  pennatos  angelos  pictos,  proedicanles 


super  omne  nomcn.  Quale  vero  hoc  nomen  sit ,  con- 
sequentcr  exponit :  Ctin  nomine  Jesu  omne  genu 
flectalur,  calestium,  terreslrtum,  ct  infernorum,  et 
omnis  lingua  confilcatur  quia  Dominusjesus  Chrislus 
in  gloria  est  Dei  Palris.  Ilanc  poteslatem,  laudem, 
dominaiionem,  hoc  nonien  qnod  est  super  omne 
nomen,  nullus  sanctus  angelus,  nullus  sanctus  homo 
j.  sibi  usurpat.  Augelus  enim  qui  usurpavii,  vel  homo 
quem  usurpare  suasit,  ulerque  corruit.  Si  aut^m 
aliquis  hoino  a.Ioralur,  vel  angelus,  prater  euro  qui 
et  Deus  et  homoct  summi  esse  consiiii  angelus,  Pro- 
pheta  lesiante,  perhibe.tur,  non  est  aliud  nomen 
qtiod  sit  vel  super  lioc  nomen  quyd  est  super  omne 


UAMJZII  NOT.E. 


»  Gcsla  sgnodalia  llinc  discinms,  illic  solilos  olim 
pingi  consessus  episcoporum,  ubi  habita  fuerant  eon 
cilia,  ut  tanuc  rei  memoria  inhxrerct  animis  moria- 
lium,  fidcmquc  faceret  errnris  proslrati. 

*>  Anlkropomorphit.  hwresi.  Ilos  lipiphanius  in  Iit- 
resi  l\x  Audianos  vocaiis,  non  inier  hxreticos  re- 
eenset,  sed  inter  sehismaiicos,  d.ms  venian  rustici- 
lati.  Naiu  eormn  crror  hic  erat,  ut  Deum  silii  fin- 
gerent  huraana  specie,  sccumlum  qnain  crcaveril 
liouiinem  ad  inwginem  el  similitndineni  suam.  Tum 


Paseha,  more  Judaxirum,  luna  xiv  cclebrari  debere 
aiebant.  Ijus  seclai  auctor  Audaeus  e  Mcsopotamia, 
vir  plane  sanctus,  ae  prisci  moris,  ul  constat  ex 
eodciii  Epipbanio.  \"ido  Piacdestinatum ,  libro  i, 
cap.  50. 

c  Oilhodoxis  Patribus,  cpiseopis  in  synodo  Elibe- 
ritana  congregalis  cirea  anuum  505,  qui  picluras 
decicverunt  in  Ecclesiaesse  non  delere  :  «  Ne. quod 
colitur  el  adoratur,  iu  parielibus  dcpingatur;  i  qui 
canon  mire  torsil  ingenia  honiinum  eruuitorum. 


227  S.  AGOBARDl  EPISCOPI  LUGDUNENSlS  228 

nomen,  aut  »qualc  illi.  Sed  quia  nullus  Deo  asqualis,  A  supcr  omne  nomen  ;  ne  si  alteri  hunc  honorem  iri- 
nulius  alius  essentialiter  Jesus,  id  cst,  Salvalor,  exi-  biiimus,  alicni  judicemur  a  Dco,  ct  dimittamur  sc- 
stit,  credamus  Apostolo,  cedamus  divinae  auclori-  cundiim  desideria  cordis  nostri  irc  in  adinveulio- 
tati;  flectamus  genu  in  nominc  solius  Jesu,  quod  est      nilius  noslris. 

Finit  de  Picluris  Agobardus  episcopus. 


LIBER 

DE  DISPENSATIONE  ECCLESIASTICARUM  RERUM. 


I.  Significavit  niilii  fidelis  ac  veneranda  dilcclio 
tua,  quod  clari  et  honorali  viri  pcr  «  Scptimaniam 
el  b  Provinciam  consistenles,  dc  me  inccssanler 
obtreclando  loqiiantur ;  quanquam  nec  ca:teris 
parcant,  dicentes  movisse  nos,  ac  pnccipue  me, 
inauditam  contenlioncm  atque  discordiam,  pro  ec- 
clesiasticis  rebus;  idque  inter  eos,  non  soluin  de- 
tralieudo,  sed  et  comtninando,  cl  vcrsuliarum  insi- 
dias  machinantlo.oninibus  modisac  sine  intermissio- 
ne  agitari.  Ais  eliam  nullam  eos  satisfactionem 
vel  excusalionem  velle  recipere  :  sed  si  qua  illis 
rationabililer,  satisfaciendi  gratia ,  a  quulibet  op- 
posila  fuerint,  sera  hsoc  et  nuper  adinventa  calum- 
niari.  Cujus  rei  quoniam  vull  fraternitas  tua  puram 
cognoscere  verilalem,  qnaliter  videlicet  motum 
asseveralumque  fuerit,  maxiine  dc  me,  quanlum  vcl 
qualiter  in  lali  dispensalione  interfuerim,  audicrim, 
vel  suggesserim,  scribo  h;ec  libi  vcraciier,  prout 
vis  a  me.  Ac  primum  ipse  sciie  poies,  me  nttn- 
quam  inter  majores  nostros  et  meliores  nobis  tanli 
loci  vel  honoris  fuisse,  ul  aul  ineeiilor  discordiae,  C 
aut  pacis  conciliator  esse  potucrim.  Quippe  qui, 
ul  insuetus  et  tiuiidus,  iuier  talcs  ac  tantos  raro 
loqui  valeam.  Tatnen,  iu  qtianluin  recordari  queo, 
de  quibus  inquiris,  ut  ipse  novi,  faciam  ct  te  simili- 
ler  nosse. 

II.  In  illis  diebus,  quando  sacer  3t  rcligiosus 
doininus  noster  imperator  evocato  conventu  c  in 
Attiniaco  agebat,  strenue  providens  de  oniiiibus  uti- 

BALUZII 
a  Septimauinm.  Septtmanice  iiomine  hic,  ut  et  aptid 
Jonatn  Aurelianensem ,  intelligi  puto,  non  soluui 
primam  Narbonensem,  setl  UrgHlettsem  qnoque  dioe- 
cesiin,  qtuc  iiiui  sub  metropolitano  Narbonensi  erat.  r\ 
Nam  in  praeeplis  Ludovici  Pii  et  Caroli  Calvi,  ec- 
clesi.e  et  monasieria  illius  iraclus  accensenlur  Septi- 
maui.e;  ut  alilii  dictiini  est  a  nobis.  Et  conslat  Fcli- 
cem  epscopum  Urgellensem  ,  virum  sanctissrni.ie 
viue,  magis  laborasse  pro  erudicndis  in  vera  fide, 
ut  pnlabai,  plebibus  sibi  suhjeclis,  qiiam  caeteris  po- 
pulis  Gallise  Narbonensis.  Ei  tamcn  Jonas  in  libro 
primo  de  Ciillu  Imaginum  ait :  <  Felix,  cutn  inuliis 
apud  Septiraatiiam  eumdera  haustum  pesiiferum  pro- 
pinaverit,  eum  tanien  Gallke Germaniseque,  qtianium 
m  illo  fuit ,  propinare  voluit.  >  Porro  Seplimanise 
vocabiiluni  recens,  et  sero  repcrliim,  nimirum  post 
pulsos  a  Gnihis  Uornanos,  non  a  Biterra  Seplimano- 
runi  sumpsit  origineiii,  ui  plerique  putant,  seJ  ab  ea 
Seplcin  Provineiarum  porlione  quaj  Goihis  cesserat 
jurebelli;  qttam  Sidonius,  hujus  vocis  auclor,  ob 
hoc  ipsum  vocal  Septitnaniam  Gothorum.  Sed  novam 
hanc  de  Septimanix  vocahulo  opinionem ,  quse  est 


litatibus  commissorum  sibi  populorum,  pervenil  ad 
subliiniorem  inquisilionem  pernecessarii  consilii, 
cupiens  scilicet  invenire,  qualiter  congruentissima; 
profectum  doctrinse,  et  aholitionem  negligentiarum 
sacerdotibus  et  cunctis  honoratis  suis  commendarc 
potuisset :  quod  iiiit]iie  laudabilitcr  inspirante  Dei 
gratia  qua:sivit,  eleganter  invenil,  fideliter  ore  suo 
ai  nunlravil.  Quae  cuncta  niinc  replicare  niinis  pro- 
lixum  est;  quia  et  lunc  d  dislinctis  capitulis  com- 
prehensa  sunt,  etomnibus  nota  esse  debent. 

III.  ilanc  igilur  rem  cuni  ntiris  tunc  laudibus  ad- 
huc  inchoatam  magistri nostri  effcrrenl,  et  pr.T.cipue 
vencrandus  senex  c  Adalardus,  qui  etiam  dicchat  se 
nttnqiiam  sublimius  vel  gloriosius  causam  profeclus 
publici  moveri  et  cogitari  vidisse  f  a  tempore  regis 
Pippini  usqtie  ad  diem  illum;  tantum  ne  responden- 
lium  et  obedientium  negligentia  humiliaretur,  addi- 
dil  ipse  ct  cxtcti  primores,  dicenles  omni  concilio  : 
Quidquid  ulile  potuerit  reperire  sagacitas  vestra  ad 
cavenda  peccata,  ad  vitanda  pericula,  ad  erigendam 
religionem,  ad  illustrandam  doctrinam,  ad  corrobo- 
randam  fidein,  ad  excolcndum  siudium  sanctitatis , 
confulenter  ediciie,  et  ad  explcnda  pariturum  Deo 
dominum  imperatoreni  minimc  dubiletis.  Qui  (quo- 
niam,  ut  Scripturx  sacroe  docenl ,  peccala  conlra- 
hunt  infelicitates,  perturlialiones  ,  clades  et  sterili- 
tates  in  populos)  tota  sollicitudine  cural ,  ut  bona 
qttiJem  statuendo,  mala  vero  destruendo  ,  obtincat 
una  vobiscum  apud  Dominum,  ul  remolis  adversis 
NOTiE. 

ilhistrissinii  viri  Petri  de  Marca  ,  fuse  ipse  exsecutus 
est  in  libro  priino  Marcx  llispanicoe. 

11  1'rovinciam,  id  est,  secunda  Narbonensis,  qnae 
ininc  quotpie.  Provincia  dicitnr,  vulgo  Provence.  Et 
ex  epistola  07  Cypriani  fortassis  tenlari  posset  jain 
lum  sic  diclain  liiisse. 

c  In  Aliininco.  Syuodum  ilbm  fuisse  celebratam 
anno  822  mense  Atigusto  tradit  Eginhardus,  itemqnc 
auctor  Viue  Ludovici  Pii. 

J  Distinclis  capitulis ,  numero  28,  edilis  in  Atti- 
niico,  qu.e  nunc  quoque  exstant.  Assentior  enim 
Sirraondo,  qtii  de  his  capilulis  bic  agi  pulat. 

c  Adalardus,  abbas  Corbciensis;  ile  quo  vide  qua? 
diximus  ad  librutn  de  Bapiismo  Judaicorum  nianci- 
piorum. 

•  A  tempore  regis  Pippini.  Nam  in  hujiis  aula  edu- 
catus  est  Adalardus,  ut  supra  diximus.  Unde  constal 
vcrissimum  esse  quud  ait  Agobardus  ,  Adalardutu 
liinc  ftiissc  valde  senetn  cum  synodus  illa  habita  cst 
apudAlliniacum.  Naiu  eum  vocat  venerandum  sencrn: 
quod  epithcton  vulgo  non  tribuitur  senibus,  nisi  qui 
:evi  sunt  long<evi.  Pippinus  porro  rex  inorttins  e^i 
anno  768. 


LIBER  DE  DISPENS.VTIO.NE  ECCL.  RERU.M. 


8"fl 


casibus,  regniim  sibi  commissum  prospere,  Deo  fa-  A  adversus  Deum,  et  atlversus  ejus  universalem  Eccle- 


venle,  vaieat  gubernarc. 

IV.  II;ec  et  his  similia  eum  primores  nostri  ju- 
cundissime  loqueientur,  ego,  tit  scilicet  humillimus 
omnium  et  extremus,  ccepi  quodammodo  pedeten- 
lim,  ut  poto  maguis  viris,  ita  suggerere.  Ecce  om- 
nipotens  Deus  prxparavit  animos  domini  imperalo- 
ris,  ut  sollicite  velit  agnoscere  teniporis  vires,  con- 
sonas  vel  dissonas  xquiiati.  Expedit  vero,  ut  ea  quse 
dissona  sunt,  si  possibilitas  suppetit  ,  emendentur; 
in  qnantiini  autem  possibililas  non  sulTragatur,  cum 
limore  Dei  lolerentur  :  quatenus  dum  illicitum  quid- 
piam  ex  necessitale  agilur  quod  declfnari  non  po- 
test,  timor  sallem  faciat  excusabilem  quem  exsecu- 
tio  non  conslituil  .ibsululum.  Necesse  cst  ergo  ut  ve- 


siam ;  neque  sensum  est  unqiiam  a  quibusque  fide- 
libus,  ut  talia  statula  absque  periculo  religionis  vio- 
Iarentur.  Quod  ergo  Deo  auetore  statutum  est,  nova 
necessitaie,quxtunctemporis  non  accidit,  excusabi- 
lem  facere  non  potest  violatorem  :  quia  omnipotenti 
Deo  omnia  tempora  omniaque  volumina  sxculoruin 
prxsentia  sunt  ,  et  slantia;  neque  aliquid  prxteriii 
potest  recordari ,  nec  futurum  aliquid  exspectare. 
Quamobrem  c  istx,  quas  nunc  hoinines  prxlendunt 
necessitates,  et  quarum  causa  se  impune  putant  res 
sacras  in  usus  communes  vertere,  licet  tunc  bomini- 
bus  futurx  essent ,  Deo  tamen  presentes  erant ; 
quodquc  Spiritu  suo  siatuit  Ecclesia,  lenendum  cun- 
ctis  diebus  usque  in  liiicm   sxculi    voluil   custndiri. 


stra  induslria  magnauimiiati  ejus  suggerat  pericula  "  Sed  quoniam  quod  de  sacris  rehus  in   laicales  usus 

illicile  translatis  dicimus,  non  fecit  isle  dominus  im- 
perator  seu  J  prxcessoresojus,  et  propterca  isti  im- 
possibfle  esl  omnia  emendare  qnae  antecedentes 
male  usurpata  dimiserunl ;  saltem  admonentibus  vo- 
bis  cogitare  dignetur  periculum,  quod  licet  et  vitarc 
nequeat,  lamen  dum  pensat,  timet  ac  dolet ,  apud 
misericordem  Doininum  liat  per  hxc  excusahilis.  Et 
vos  conimunic.ate  pondus  periculi,  sublevateque  por- 
tantem,  in  quantuin  fieripotest;  ut  dum  vos  illi  com- 
municanles  in  periculis,  et  ille  vobis  eompaliens  ex- 
stiterit  in  tristibus,  ac  defensor  in  persuasionibus  , 
dumque  unum  sapilis,  lanliimque  pericuiuni  com- 
muniter  toleratis,  avertatur  ab  ilio  nec  non   et  a  vo- 


»  de  rebiis  ecclesiasticis  ,  quas  contr.i  vetitum  et 
contra  canones  tractant  et  in  usus  proprios  expen- 
dunt  homines  laici.  Postquani  enim  diffusa  est  Ec- 
clcsia  Dei  toto  orhe  lerrarum,  etcwpit  exallari  ac 
niagnificari  per  omnes  regiones  et  naliones,  cocpe- 
runtque  lempla  erigi  a  fidclibus  imperatoribus  ac  re- 
gibus  aique  episcopis,  etcxteris  polentibus,  ditari- 
que  rebus.et  thesauris  ordinari  ,  fuit  etiam  conse- 
quens,  ul  principum  providentia  leges  promulgaren- 
tur,  et  episcoiionini  solliciludine  canones  statueren- 
tur  de  rehns  sanctificalis,  id  est,  sacris  locis  depu- 
tatis;  qualiter  tnercntur  ab  improbis ,  tuerentur  a 
guhcrnatoribus,  vel  expedircnlur.  Convenerunt  epi- 


scopi,  viri  sancli,  quiltus  lunc  abundaLal  Ecclesia.  ,,  bis  Imjuscemodi  prxvaricalionis  vindicta.  Cum   hxc 

Slatuerunt  b  illibalos  con^ervari  debere  sacros  ca-  igilur  a  mc  dicerentur,  responderunt  pie  reverentis- 

nones,  qui  fir.i  aii  sunt  Spiritu  Dei,  consensu  totius  simi  viri   Adalardus   ct  Hclisacar   abbates.    Utrum 

iniindi,  obedienlia  principum,consonantia  Scriptura-  vero  audita  relulerint  domino  imperalori,  nescio. 

rum.  Ex   quo  tempore  acccplum   et  receptum    est  V.  Sequenli  autem  anno,  cuni  adessent  jtissi  e  in 

iioii  aliudesse  agerecuiquam  adversus  caiionesquam  Compendio  palaiio,  ct  de  hisintereos  sermo  habe- 

CALUZII  NOTJE. 

»  De  rebus  Eccles    Haec  omniuin  per  eas  tempe-  synodi,  in  quibus  eliam  Romani  pontifices  prxside- 


slates  querela,  quam  graviier  in  hoc  lihro  inculcat 
Agobardus ,  res  ccclesiasticas  injuste  possideri  a 
ijicls,  cum  id  vetuerint  canoncs.  Respicil  auiem , 
opinor,  prxt  r  Gallicanos  canoucs ,  ad  synodum 
Romanam  sub  papa  Symmacbo;  qn.c  distraclionem 
bonorurn  ecclesiasticorum  prohibuit,  edixitque  ne 
luicis  traderentur. 

b  Illibatos  cons.  dcb.  canoncs.  Agnosco  vehemens 
studium  antiqiiitalis  in  Agobardo.    Cuncta  enim  re- 


bant,  constiiuerunl,  qux  observata  non  fuere  etiam 
ab  iis  ipsis  quoriim  sevo  coustitula  fuere ;  ul  alibi 
adnotatuin  est  a  nobis.  Et  quoad  sxculum  Agobar- 
dicum  ,  constat  eos  solos  Gallicanos  canones  fuisse 
observatos,  qui  principibus  placuerant,  cxieros  non 
admissos  :  id  quod  vel  unico  synodi  Mehlensis,  qux 
sub  Carolo  Calvo  habita  est,  exemplo  probari  posso 
nemo  negaverit. 

Istiv  neccssilates.   Aiebant  enim   principes    se 


vocari  cupit  ad  normam  priorum  regularum.  El  pa-  -p.  necessitale  quadam  adactos  tribuere  laicis  res  eccio- 
tel  hominem  fuisse,  peritum  canoiiuiii  ac  disciplinx      siaslicas,  ut  his  bonis  adjuli,  facilius  morari  possent 


ccclesiasiicx.  Nulli  auiem  magis  cupiunt  illioatos 
servari  canoncs,  quain  qui  studtum  operamque  suam 
ponunt  in  sacrorum  canonum  discendis  sententiis. 
Gravissimam  porro  rationem  aflert  Agobardus,  cur 
canones  debeant  esse  intemerali  et  illihati.  i  Qtiia , 
inquit ,  firmali  sunt  Spiiilu  Dei,  consensu  lotius 
inundi,  obedieniia  principum  ,  consonantia  Scriptu- 
rarum.  i  Unde  discimus  quxnam  palribus  nosiris 
mens  fuerit  per  illas  tempeslates,  quoai!  legitimam 
conciliorum  aiictoritalem.  Primum  necesse  erat  ca- 
nones  decerni,  ea  moderatione  servala,  ut  nihil  in 
eis  sanciretur  quod  sacrx  Scripturx  <  onlrarium  es- 
sct.  Deintle  necessarius  erat  Bdelium  eonsensus,  et 
principum  aucloritas,  (quam  modesliore  voeabulo 
obedienliam  vocat  Agobardus)  ut  reruin  definitarum 
cxsecutio  sequcretur.  Nam  in  causis  disciplinx,  ma- 
gni  ponderis  semper  visa  est  auctorilas  priiicipum 
et  populorum  coiiscnstis.  Denique  multa  posteriores 


in  sevvitio  priiicipiun,  id  est,  militare  oflicium  cxer- 
cere  :  de  qua  re  paucis  diximus  in  notis  ad  Lupuni 
Ferrarienseni.  Vide  librum  v  Capilularium,  cap.  181; 
Capitula  Caroli  Calvi  lilulo  "23,  cap.  7;  Lupuin  Fer- 
rariensem  episl.  71 ;  et  Flodoarduni  lib.  in,  cap.  i, 
nislorix  Rhemensis. 

d  Prcccessores  ejus,  idest,  Carolus  Marlellus,  novi 
Iiojusce  juris  repertor,  tum  Pippinus,  et  Carolus 
Magnus. 

«  In  Compendio  palatio.  Anno  itaque  seqnenli  post 
conventum  Alliniacensem ,  id  est,  anno  8i!3,  habita 
est  synodns  apudCompendium,  in  qua  rursnin  aclum 
est  dc  rebus  sacris  iliitite  usis  :  quam  synodum 
miror  a  nemine  hactenus  agnitam  fnisse.  Certc 
convcntus  habiti  in  Compendio  palatio  anno  823 
mense  Novembri ,  ut  edictum  fuerat  in  convenln 
Francofordiensi ,  mentioncin  f.icit  Eginliardus ,  in 
eoque  legatos  papx  Paschalis  audiios  fui^se    Cujus 


r.i 


S.  AGOBARDl  EPISCOPl  LUGDLNENSIS 


232 


-etur,  ad  hunc  rovdiim  ,    post  mulla  colloquia  ,   in  \  de  hocaudianius  et  loquamur,  recte,  ut  puio  ,  libi 


quanlum  ego  intellexi,  ratiocioia  sunt  peiducta,  ut 
primuui  quidem  intellectibns  oninium  inculi  arcniur 
delicta  de  rebus  sacris  illicile  usis,  port.  vcro  cum 
Dt:i  timore  in  illis  quas  habent  laici  cauljores  clfa- 
cti,  etiam  in  liis  qtr.e  remaiiseninl  Ecclesiis  Gdelio- 
res  atijuo  cleiiieutiores  exgisterent,;  ka  ut  et  sai»  ad*- 
hibereut  pielalein,  ut  et  Ecclesiis  dcfensioncni ;  lie- 
relque.  conipaiiooli  concordia  remediabilis  ac  venia- 
bilis,  oifeosioque  comitante  pictate  de  iiululgentia 
qiinque  csset  secura. 

VI.  lfcmc  rcin  cum  dominus  imperalor  audirel  al- 
queperpenderet.  volens  eam  duccrc  aji  tranquillita- 
tcni  pacis,  qu«  a.dmodicum  uirhata  fuerat, quantium 
in  se  fuit,  fecit  iiniri  episcopos  etcomites  iu  con- 


fratcr  eharissime,  visum  est  ut  de  sacris  libris  et  ca- 
iiouibus  auctoritateui  sumentes,  pariterquc  exempla 
sanctorum  ad  mediuin  deducentes,  humanos  crrores, 
qni  sumniopere  vitandi  sunt,  caveainus,  ct  veritatem 
Det,  a  qua  q«i  rccesserit  in  tenebris  mitneat  necessc 
esl,  leneannis.  Sane  cum  nos  ad  banc  roborandam 
deTestaiitdiiU)  Veteni  piura  sumpseniinus,  enmt  for- 
lassc  qui  tiicaiit  aJiarum  renim  liguras  esse,  nec  per 
htce  coriteniiwicin  posse  finiri.  Ilujusmodi  ergo  ho<- 
mines,  si  qui.  er-Ulli,  vidctur  niiht  ut  interrogarfl 
stiitlcuss  unde  Batres  doceanl  non  possc  qtiemquam 
aJ  sacerdolium  promoveri,  h  si  viduam,  vol  repudia- 
lam,  sive  nieretniecm,  et,  ut  compcndiosius  dicam  , 
non.  virginem    in  coiijugimu  sumpscrit;  etiamsi  se- 


sensmn  cl  paocm.  Ex   hoc  ilaque  putavi  ego,  quod  It  cinidiiin .  Apustolum  uiiius  uxoris  vir  csse  doccatnr. 


etnleiii  modo  quo  domiiuis  impcr;ilor  pensavit  atque 
inicllcxit  ralionetii ,  sopirique  fecit  dissensioiioni , 
omnes  etiam  comiles  vel  honorati  ejue  iutcllcxissent 
atquc  voluisseot.  Sed  e  contrario  ,  ut  audio,  isti  de 
qiiibiis  nohis  sernio  cst  incboalam  discordiam  ina- 
gniticanl,  et  de  disconiia  iu  conspectu  tlomini  iinpo- 
ratoris  nihi!  so  audissft  vcl  intellexisse  dicunt.  Ve- 
ritiu  quia  in  his  neminem  illoruin  aut  miligare  pos- 
suniiis,  autexajsperaivj  voluimus,  ■«  dimiltuiuiis.cau- 
sam  Deo,  qui  omiiia  dispensal ,  ct  ci  cui  commissa 
sunt  ad  regenduiu,  ut  faciat  qnod  Dco  inspiiaiite 
eventus  rertini  iuleiii.  Et  quott  adnos  nou  pertinut 
oniitieiiti>s,  transeamus  ad  ca  qu;c  ad  omnes  fidoles, 
qaaliler  credunda,  vel  inleUigcnda  sint ,    pertineiil 


Cumqtie  hoc  in  Nov<>  ikui  poluerint  demonstrare,  fa- 
teanlur  nocesse  esfc  c  decreio  vetcri  coniineri  :  nc- 
quc  hoc  soluin,  sed  et  nnilta  forsan  liujusioodi.  Tmn 
COnseqnens  cril,  arbilror,  ul  et  islas  raliocinaiiones 
inchoalas  in  Veteri  Tcstainento,  ex  ipso  eliam  lir- 
milalein  obtincre  posso  ct  dcbere  concedanl;  pra*- 
seitim  cuin  etlitlcris  cvangelicis  et  aposlolicis  con- 
firmetur  quod  ubicunque  lex  raortalitatem  docet,  ita 
ut  dicitur  inteliigenda  sit  ac  tcnenda.  Videtur  mihi 
praHerea,ut  qnoniam  omiiia  lostimonia  quaj  ad  praj- 
sentis  qu:eslionis  absolulioncm  imle  sumuntur  ,  el 
omni  onuiino  parle  non  convcniiiiil  eis  rebus  quibus 
defendendis  aptnntur,  tam  brcviter  a  nobis  perstrin- 
ganlur,  ut   piis  quidcin   siifficienlia  vuleantur ,  illis 


acjuxla  quod  exiguilas  sensus    noslri    atttngit  ,  ex  ^  vero  qui  quxslionibiis  magis  quam   aadincalioni  in^ 


.iiictoritalc  Scriptiirariiin  vel  caiionum    noslris  ocu.- 
lis  consideranda  prnponamns,  ut  pelisti. 

VII.  Licet  indignum  ducatur  nos  mclioribus  insi- 
ntiare  quid  seiiliemlutn  sil  de  dispeosalione  ecclesia- 
stiearnn;  rerum,  neque  a  talibus  qttales  nos  sumus  , 
id  potentes  sajouli  iiiquiremuim  pute.nl ;  tamen  qnia 
inter  tales  conversamur  ul  velimus  noliimts,  e.rehro 

BALUZH  ISQT.E. 
rei  meminii.eiiam  auctor  Vila?  Ludovici  Pii,  itemque 
auclor  Annalinni  S.  Bertiui.  Ne  quis  vero  causelor 
conventura  luisse  more  poUttcum,  ito»  autem  eccle- 
siasticum,  advnque  nec  svnudtim,  lestis  est  Agobar- 
dus  in  capite  seqiicnli,  ei  convenlui  intcrfuissc  eliam 
cpiscopos.  Vigebat  auteni  hic  mosper  cas  tempesta 


servire  parali  sunt,  laboriosam  loqnacitatem  propiio 
libitu  reservent. 

VIII.  Noium  est  cunctis  Scripturas  iegentilitis,  ab 
initio humani generis  sacerdotcs  fuisse  ctaliuria  , 
viclimas  ct  sacrilicia  ;  nec  solum  hsec  Deo  oblata  , 
sed-  et  decimas  votas  et  sacerdotiluts  rcdditas  ,  ipsis 
denuo  sacerdotibus  primilias  diligentcr  datas,  caete- 


pantur,  non  potest  esse  episcopus,  aut  presbyter, 
aut  diaconus,  aut  ev  eo  numero  qui  niinistcrio  sacro 
deserviunt.  •  Innocenlius  1  in  cpistola  ad  Viclriciuni 
cpiscopuni  Rothomagensem  :iUtviduaai  clcricus  non 
ducal  uxorero;  quia  scripium  est .  Saccrdos  uxoreiu 
virginem  accipiat,  nnu  vitluatn,  nnn  ejeclam.  Uti(|iio 


tes,  tit  cujscopi  in  couvcntibtis  illis  regiis  Ircictarent  0  qni   ad   sacerdolium  labore  suo   et  vitae  probitale 


de  rebus  sacris  et  ad  religjonern  pertinentibus,  seor- 
sum  a  laicis ,  si  res  esset  inere  spiritualis  ;  simul 
vero,  si  res  ad  disttiplinam  eccli;siai>licam  pertineret. 
Quo  ficbat  ut  decreta  tlein  in  ptiblic.uiu  edcreiiltir, 
qu;e  concilii  episcopalis  anclorilate  ct  dignitale  crant 
tnstrucla,  ut  plurtbus  oslcmlit  Marea  in  libro  vi  De 
Concordia,  eap.  2.'i.  Qiiare  dubium  non  csl  qnin  Itic 
Compendiensis  conventiis,  in  tpio  actutn  doeet  Ago- 
bardus  de  relms  sactis  illicite  usis,  referri  i!ciif:it 
inter  synodos  ecclesiasiicas,  non  secus  ac  ali.e  quae 
sa;cul«  illo  oelebralae  fuenmt. 

«  thnuttamui  causam  Deo,  id  cst :  Quoniam  illi 
cedere  noluijt  veritati ,  cedamus  nos  teropori.  Deus 
porro,  cui  muuia  nota  sunt,  verilalem  patefaciet, 
cum  ita  reims  hnmanis  expedire  vidcrit. 

b  Si  viduam.  Suinptitm  istud  ex  canone  xvm  apo- 
slolico,  in  quo  sic  scripturo  est :  .  Si  nuis  viduam 
et  ejectam  acceperit,  aui  inerelricem,  aut  ancillam, 
\cj  aliqiram  de  his  qux  pitblicis  spectaculis  tnanci- 


conlendit,  cavere  debet,  nc  boc  pra^judicio  impedilus. 
pervenire  non  possit.  >  ililajiu*  papa  in  synodo  Ho- 
inana  :  «  C.avcntUiin  ergo  in  primis  csl  nc  ad  sacros 
gtadus,  situt  gestis  prioribus  anie  praiscriptiim  est, 
quisqtiam,  qui  uxoreni  non  vireinem  duxit.  aspiret.  > 
Gregorius  Magnus  lih.  u  ,  epist.  25  :  «  Prxcipimus 
aiiicm  ,  uc  imquam  illicitas  ordinationcs  facias ,  ne 
Ligamum.  aut  qui  virginem  non  esl  sortitus  uxo- 
rcm.  > 

'■  Decrelo  veleri,  id  est,  in  Veleri  Testainemo,  ubi 
ista  pneccpta  sunl,  non  in  Novo.  Levitici  cap.  xxi  : 
Virgincm  ducfl  uxorem,  iiiinirum  saccrdos.  Yiduam 
aulem,  cl  repudiatam,  et  lordidam.  utque  meretricem 
non  accipiet,  serf  pucltum  de  populo  suo.  EzechielU 
cap.  i.xtv  :  Et  niduam  et  repudiatam,  non  accipicnl 
uxores,  sed  cirgines  de  scminc  dumus  Isnwl.  lNam  in 
Movo  Teslamento  nihil  aliud  prxsciiptunj  cst,  nisi 
ut  episcopus  sit  \ir  uuius  uxoris,  ut  recte  uotalum 
est  ab  Agobardo. 


153  LIB    DE  DISPENSATIONE  ECCL.  RERUM  r>t 

risque  minislris  ab  omm  populo  cunctarum  rerum  A  secran  sibi  hommes,  aniroaiia ,  vei  agros,  aut  do- 
decimas  tributas,  qui  etiam  acceptis  ex  ipsis  decimis  mos  nollet,  nunquam  hoc  vel  in  Veteri  pracipcret 
decimas  persolverenl  saccrdotihus.  lllud  quoque  ma-  vel  in  Novo  fien  permilleret  Teslamento. 
nifestum  est,  quod  pra:ter  eas  quas  ministris,  id  est  XI.  Quantaautemreverentiaconsecrala  Dominode- 
Levitis,  populus  exsolvebat ,  jussi  sunt  a  Domino  beant  cuslodiri,  ex  mullis  Scripturae  locis  potestcol- 
alias  rerum  suarum  in  terlio  anno  dccimas  sumere;  ligi,exinnuiuerabilibus  divinae  defensionisultionibut, 
et  non  rn  quibuscunque  locis,  sed  in  sacris,  id  est ,  qure  ab  universo  mumlo  unquam  scribi  potuerint ; 
juxu  altarc  Domini,  viduis,  pupillis,  orphanis  ,  et 
Levitis  comedere.  Jussit  eliain  Dominus  ut  sacerdo- 
tiln':  etLevitis  darenturab  omnibus  filiis  Israel  ur- 
bes  ad  habitandum.  Et  datse  sunt  quadraginla  duae  , 
et  sex  confugii,  id  cst ,  simul  quadraginla  et  octo 
civitates;  parilerquc  in  circuitu  uniusciijusque  civi- 
tatis  spatium  cubitorum  duum  millium  ad  pastum 
pecorum.  Permansitque  hoc  inconvulsum  omni  lem- 


sicut  magnopere  atque  evidenterin  verbis  Doiniuicis 
per  prophelasdenuntiatisprudenslectorvaleal  intel- 
ligere  :  quale  esl  iliudquod  per  Jercmiam.siculi  mos 
est  per  similitudinem  eorum  qiuc  magis  nota  sunt 
occulla  significari,  proverbialiler  dicitur  :  Saneius 
hrael  Domino,  primitice  frugum  ejits.  Omncs  qui  dc- 
vorant  eum  delinquunt  mata  venient  super  cos ,  dicit 
Dominus.  Quorum  vcrborum,  ut  bealus  IlierODymus 
poie  judicum  ot  regum;  ita  ut  nec  impius  Achab,  B  ait,  hic  sensus  esl :  «  Quomodoquiprimilias  devorant 
nec  sceleratus  Manasses  ,  nec  fiiius  ejus  Ammon  ,  nequaquam  de  genere  sacerdotali,  sceleris  rei  sunt; 
temerare  ausi  sint.  Sed  postquam  separatus  est  sic  qui  contaminant  Israel,  nialis  subjicientur.  >  Ma- 
Israel  a  domo  David  per  Jeroboam,  qui  peccare  fecit  lachias  quoque  sub  exhortatione  decimarum  relri- 
lsrael;tunc  primum  ejecti  sunt  sacerdotes  Domini,  bulionem  et  vindictam  diligentibus  pariter  ac  negli- 
sicut  ipsi  Jeroboam  improperatur  per  Abiam  regcm  gcntibus  ex  verbis  Domini  proponens  quasi  interro- 
Juda. 


iX.  Post  mortem  Moysi,  tulit  Josue  omnem  mul- 
tiludinem  filiorum  Israel,  ct  venitin  Galgala.  Cum- 
que  circumdedissent  urbcm  Jericho,  dixil  Josuc  ad 
omnem  israel  :  Tradidit  vobis  Dominus  civitatem  . 
silque  civitas  htcc  anathema,  ct  omnia  qtue  in  ea  sunt. 
Domino.  El  post  pauca  :  Cavete  ne  de  lus  qum  prm- 
cepta  sunt  continyatis,  et  sitis  pra-varicalionis  rei ,  et 
omma  castra  lsrael  sub  peccato  sint,  alqiu  turbentur. 


gantibus  Deum,  et  dicentibus,  In  quo  configimus  tel 
respondit  dicens  In  decimis  et  prvnittvis.  Inpenuria 
vos  maledicti  estis,  et  me  vos  configitis  gcns  tota.  Jn- 
ferte  omnem  dccimam  in  horreum,  et.sit  cibus  in  do- 
mo  tnea,  et  probate  me  super  hoc,  dicit  Dommus,  ti 
non  aperiero  vobts  cataractas  coeli  ,  el  effudero  vobis 
benedictionem  usque  ad  abundantiam,  et  ca:tera.  liis 
similia  in  libro  leguntur  Esdrae,  Aitenim  Statuemut 
super  nos  prwcepia,  ut  demus  ter.iam  partem  stcli  per 


r-  ,    —-,— _  ■  r         -    r-     , | 

Quidquid  autem  auri  et  argentt   fueril ,  et  vnsorum      annum  ad  opus.  domus  Det  nostri,  et 

aneorum  ac  ferri,  Domino  consecrelur,  reposilum  in 

thesauns  ejus.  Et  itcrum  ;  Vibem  et  omnia  qncr   in 

ea  inventa  sunt  succenderunt  absque  argento,  et  auro, 

et  vasis  wneis,  ac    ferro  ,  qux  tn  atrarium    Domini 

consecrarunt.  Mirumque  in  inoduni,  cum  unus  homo      a  temporibus  annt  usque  ad  annum  ;  ui  arderent  super 


panes  proposi- 
lionis,  et  ad  sacrtfictum  sempuemum.  Et  iterum  : 
Sorles  misimus  super  oblatione.  tignorum  inter  sacer- 
dotes  et  Levitas  et  populum,  ut  inferantur  tn  domum 
Dei  noslri  per  domos  patrum  noslrorum,  per  temoora. 


boc  prrevaricatus  fuissct,  omnes  dicuntur  pnevari- 
cati  esseet  usurpasse  de  anathemate;  Dominusque 
iratus  refertur  contra  filios  lsrael. 

X.  Praeceptnm  est  a  Domino  per  Moysen  ut  ani- 
mal  quod  immolari  potest  Doraino,  si  quis  voveril  , 
sancium  sit,  ct  mutari  non  possit,  id  est.  nec  melius 
roalo,  nec  pejus  bono  :  quod  si  mutatum  fuerit.  et 
ipsum,  ait,  quod  mulatum  est,  el  ittud  pro  qno  muf.a- 


altare  Dei  nostri,  sicut  scrtptum  est  in  legeMoysi ;  et  ut 
afferremus  primogentta  lerroe  nostra?,  et  primitiva  uni- 
versi  fruclus  omnis  ttgnt,  ab  anno  in  annum  in  do- 
mumDamini,  et  primiliva  filiorum  nostrontm  ,  et 
pecorum  nostrorum,  sicut  scriptum  est  in  lege-  et 
primitiva  boum  nostrorum  ,  et  ovium  nostrarvm  ,  ut 
offeranlur  in  domo  Dei  nostri  sacerdotibus  qui  mini- 
stranttn  domoDei  nostri ;  et  primitiva  ciborum  nottro- 


tum  est,  consecratum  erit  Domino.  Itemque  de  domi-      rUm,et  Ubamtnum,et  pomaomnis  ligni,  vindemice quo- 
bus  el  agi  is  dicitur  :  Homo  si  vuverii  domum  suam,      que,  et  olet,  afferamus  sacerdotibus  ad  gazophylacium 

Dei  nostri ,  et   dectmam  parlem  lerroe  nottrx  Levitit. 


et  sanclificaverit  Domtno,  considerabit  eam  sacerdos.. 
ctjuxta  prelium  quod  ab  eo  fueril  constilutum  venun- 
dabilur.  Sin  autem  ille  qui  voverat,  voluerit  eam  re- 
dimere,  dabil  qutnlam  parlem  autimationis  supra  Si- 
militer  quoque  jubetur  et  de  agro ;  quem  si  is  qui 
vovii  noluit  redimere,  sed  alleri  fuent  venundatus 
uitra  eum  qui  voverat  redimere  non  polenl ,  quia 
cumjubitaii  reneril  dies,  sanctificatus  erit  Domino,  et 
postessio  consecrala,  ad  ejus  pertinet  taccrdolem.  Et 
post  pauca  :  Omne  quod  Domino  consecratur  ,  iive 
Itomo  ent,  sive  anxmat,  sive  ager,  non  venundabilur 
nec  rcdimi  poterit.  Qutdquid  semel  fuerit  consecra- 
tum,  tanctum  ent  Domino.  Si  omnipotcns  Deus  con- 
Patboi..  CIV. 


/psi  Levitx  dec.mas  accipxent  ex  omnibus  civitatibus 
operum  noslrorum.  Erit  autem  sacerdos  filiut  Aaron 
cum  Levitis  in  decimis  Levitarum,  et  Levilae  offerent 
decimam  parlem  decimw  sua-  in  domo  Dei  nostri  ad 
qazophylacmm  in  domo  thesauri  Ad  gazophylacium 
enim  deportabunt  filii  Israel  el  filii  Levi  primitiat  fru- 
menlt,  vim  et  olei;  et  ibi  erunt  vasa  sanclificata  ,  et 
sacerdotes,  el  cantores,  el  janitoret ,  et  minittri ,  et 
non  dtmittemui  domum  Dei  nottrt.  In  quibus  vcrbis 
evidenler  apparet,  quanta  illius  pnpuli  cura  et  dili- 
gentia  esset  erga  domum  Dci,  et  cuocti  generis  sa- 
crificia  vel  donana .  qui  non  solum  deciir.as,  ao 
8 


233  S.  AGOBARDl  EPISCOPI  LUGDUNE.NSIS  2.50 

primilias,  sed  etiam  lcrliam  parlem  sicli  omni  stu- A  lunt,  et  suos  uiique,    non  alienns  ,    nomei,  Domlni 


dio  religionis  fervcntcs  curabant  exsolvcre;  adim- 
plentes  procul  dubio  pr.Tccptum  legis  ,  qux  dicil : 
Cum  voveris  votum  Domino  Dco  tito,  non  tardabis 
reddere;  quia  requiret  illum  Domimts  Deus  tuus,  et 
si  moratus  fueris,  reputabitur  libi  in  pcccatum. 

XII.  Qu:v  verba  iilcirco  liic  poncnda  putavi,  ul  rc- 
ligiose  lidelis  quisquc  considerct,  quia  si  iili  qui  vo- 
vct  et  tarde  reddit,  tarditas  ipsa  in  pcccatum  repu- 
tabilur,  multo  utiquc  majoris  criminis  reus  esl,  qui 
nec  larde  quod  vovil  exsolvit.  Si  vcro  is  qui  propria 
vota  non  reddit,  infidelis  essc  convinrilur,  juvta  Ec- 
clesiasteni,  qui  dicil  displieere  Deo  infidelem  ct  slul- 
tam  promissionem,  et  oinnium  melius  csse  nou  vo- 
vere  quam  postvota,  promissa  non  reddere;  quanto 


coiuniaculassc  dicunlur,  et  ob  lioc  gravissima  ullione 
plecluntur;  fidclitcr  religiosus  quisquc  considerct, 
quanlo  irrcmediabiliori  furore  digni  sunt,  qui  non 
solum  proprios  olim  seivos  a  se  vel  a  paienlibus  suis 
liberlate  donatos  J  iu  servitium  rcvocant ,  verum 
Ctiam  ab  aliis  libcrtos  faclos ,  et  a  liberaloiibus  suis 
palrocinii  et  defensionis  causa  Ecclcsiie  dclcgatos, 
conlra  fas  muitipKciter  aflligunt,  onn.iquc  seivitute 
dcpriniunt ,  nulla  Ecclesix  vel  saccrdoliLus  relicla 
poicstatc,  qui  cos  patronoruin  vice  tucri  debueraut. 
Vehementer  prorsus  nomen  Domini  a  talibus  coin- 
maculatur ;  domusque  cjus,  qux  esl  Ecclcsia  ,  vio- 
lenter  pradatur,  et  mater  fideliuin  exbonoiatur ; 
hujus  injuria ,  procul  dubio  ct  Dci  est.   Et  de  hac 


majoris  iinpictatis  rcus  cst,  qui  ca  qiioe  alii  voverunt  "  quidem  scutcntia,  absque  aliorum  Lesione  ,  torsau 

loqui  noii  possumus.  Si  cui  lamen  libeat  considerare 
patienlcr,  valet  inspiccre  quanlo  bacc  tcmpora  sint 
pejora  ,  quam  fuerunt  antea  eliam  illa  qux  sub  in- 
lnli  libu.s  Iransieriint.  llli  namque  diis  suis,  qui  non 
eranl  dii,  sed  opcra  manuum  eorum,  lionorcm  exlii  - 
bebant,  rjec  eorum  sacra  ausi  eiant  violare.  Nunc 
aulem  bi  quibus  dictum  est,  Ilonoru  Dominum  de 
lua  substantia,  vcrsa  vice  exbonorani  Dominum  de 
sua;  cum  non  solum  ecclcsiasticx  familix  abutuntur 
scrvitiis,  sed  cl  libertos  ejus  miserabili  dcprimunt 
servitute. 

.  XV.  PorroquodignorantesDeumvcrum,  falsosque 
colentes,  diligcntius  dcfeiant  saeris  ac  saccrdolibus 
suis,  quam  nunc  plci  ique,  in  sacra  bistoria  manifestis- 


at  reddiderunt  usurpat,  invadit,  diiipit,  et  diripicn- 
da  concedit,  pervcrseqiiejudicando,  vel  f.illaciter  te- 
stilicando,  atque  impie  perjuiando,  a  domoDei  alie- 
nare  fcstinat.  ubi  ab  aliis  vota  et  rcddila  ac  dclegata 
smit ! 

XIII.  Legimus  in  Libris  Regum ,  quod  non  modo 
laudabilcs  ,  verurn  cliarn  reprehensibiles  rcges,  ea 
quae  patres  illorum  vovcrant  nec  reddiderant,  ipsi 
intulerunt  in  don.iim  Domini,  et  in  thcsauros  ejus. 
Si  ergo  laudatur  pietas  filiorum  paterna  vota  red- 
dentium  ,  e  contrario  omni  est  exsecratione  dignis- 
simum  si  patris  votum  filius  subtrahat,  quodquc  ille 
contulit,  bic  auferre  non  mctuat.  Legilur  in  voluniinc 
Jcremiac  piophelae,  quod  tempore  illo  priiuipcs  et 
universus  populus  inieru 

unusquisque  scrvum  suum,  Hebnrum  vidclicet  et 
Ilebraam,  qui  tamen  in  sequentibus  amici  el  proximi 
ac  fratres  dicuntur,  ct  ultra  cisnon  dominarcntur, 
couversique  deinceps  retraxerint  servos  ct  ancillas 
suas ,  quos  dimiscrant  liberos  ,  et  subjugavcriut  in 
fainulos  ac  famulas.  Quam  ob  causam  gravitcr  ad- 
vcrsum  eos  Dei  ira  succensa,  tali  illos  pcrculil  com- 
minalionum  piorella  :  Vos,  inquicns,  rcversi  estis,  et 
cmnmaculastis  nomenmcum,  ct  rcduxistis  unusquis- 
que  servum  suum  ct  ancillam ,  quot  dimiseralis  ul  es- 
sent  liberi,  et  tubjugastii  eos.  Propterea  ha-c  dicil 
Dominus  :  Vos  non  audistis  ine ,  ut  prwdicaretis 
Jibcrlatem  unusquisque  fralii  el  amico  sno.  Ecce  ego 


nt  pactum,  ut  dimittcret  ^1  s>imc  dcmonstratur:  qux  narratbealuniJoseph  lotam 
tcrram  jCgyptisubjecisscPharaoni,  prxter  ternun  sa- 
ccidotum,  qu.c  arcgecis  tradita  fuerat;  quilusctsla- 
tutacibariacxlioiTcispublicispncbebanlur.etidcirco 
nonsiiiitcompulsi  venderepossessionessuas.  Quainre 
pensandum  csl,  quanta  diligcntia  sacerdoies  suos  vcnc- 
rarenlur,  quibus  non  soluin  donaria  sacra  ministra 
bant,  sed  et  comrounes  cihos  tam  sollicileprxbcbant, 
Ut  nec  compaiarc  eos  palercnlur.  At  nunc  in  quibus- 
dam  lncis,  niillus  ordo  hominum,  sive  sint  libcri,  sive 
servi ,  de  habitationc  sua  tam  inlidus  cst  ut  sacer- 
dotes;  ut  pote  qui  nullo  modo  sccuri  esse  possint, 
nec  scirc  quot  dicbus  Ecclcsiam  vcl  habilaculura 
suum  eis  babcre  sit  licilum.  Ccrtc  cum  populus  Ju- 
pnrdico  iibertatem  ,  ait  Dominus ,   ad  gladium ,  et  ^  dairus  in  templo  Domini ,  praler  res  sacras,  eliam 


peslem  ,  et  fumem  ,  et  dabo  vos  in  commotionem 
cunctis  regnis  lerra:  Et  posl  pauca  infert  :  Et  erit 
morlicinium  eoruni  in  cscam  volutilibus  caili  ,  et  be- 
stiis  terrte. 

XIV.  Itaque  si  illi  qni   servos  Ilehraeos  dimissos 
juxia  lcgeni  liberos,   iterum  in  servitium   relraxc- 


coiiiinunes  agerel ,  atque  in  sacratis  atriis  venalia 
diveisa  collocaret ;  quanquam  et  ipsum  licile  sacro- 
rum  causa  lieri  putaretur,  ut  oblaturi  sacrificia,  nec 
de  suo  habenles,  facile  comparanda  invenirent; 
tamen  Dominus,  ut  domus  siue  et  patris  curam  se 
habere  monslrarct,  quod  nullo  alio  in  Ioco  fecisse 


BALIZII  1S0T.« 


«  In  servitium  revocant.  Vetitum  illud.  Scrvum 
eniiu  lilicrtale  donatum  rcvocare  in  seivitutcm  non 
licet,  nisi  lilulo  ingraii.  Vernm  iiullo  inodo  posse 
revocari  cos  qui  Eeclesice  delegati  sunt ,  decrevit 
synodiis  Arausicana  piima  can.  7:  i  In  Ecclesia  ma- 
nuinissos,  vel  per  testamentum  Ecclesia;  commen- 
Jaios,  si  qnis  in  servilutem,  vel  obscquium,  vel  ad 
colonariam  conditionem  imprimere  tentaverit,  ani- 
madvcrsionc  ecclesiastica  coerceatur;  »  qui  canon 


poslea  repelitns  est  in  concilio  Arelatensi  secuudo. 
Manumissuin  porro  in  Ecclcsia,  a  riomino  non  po- 
luissc  ad  scrviluiom  revocari,  ctiam  tilulo  ingrali, 
docet  nos  canon  3i  ejusdein  concilii  Arelalensis. 
Impium  cnim  est,  ut  quod  in  Ecclcsia  Dei  considera- 
tione  a  vinculo  servitulis  absolvilur,  irritum  babea- 
lur;  ut  loquilur  canon  7  coucilii  v  Aureliancnsis. 
ViJc  eiiam  conciliiim  Matisconensc  secundum. 


»37 


LIB.  DE  DISPENSATIONE  ECCL.  KERUM 


r.s 


lcgilur  ,  flagellis  talia  agentes  climinavil  de   tem-  A  <l<r.  Nunquid  tempus  vobis  tst  ul  habitetis  in  domibus 


plo.  Penset  igitur  cui  placet  ex  factis  et  verbis  Do- 
mini ,  si  in  ejus  domo  aliud  aliquid  vendere  non  licet, 
quanlo  magis  ipsam  doraum  facere  nefas  est  vena- 
lem.  Sacerdoles  jEgypliorum,  tempore  famis  ,  ila 
alunlur  slipe  publica,  ut  possessioues  suas  vendere 
non  compellantur.  Nunc  non  solum  possessiones  ec- 
clesiaslicx ,  sed  ipsx  etiam  •  Ecclcsix  cum  posses- 
sionibus  venundantur.  Nec  de  illis  quam  maxiine 
audcmus  dicere,  quorum  proavi  aut  abavi  constru- 
xcrunt  ecclesias,  ac  ditaverunt ,  et  testamentis  scri- 
ptis  alque  firmalis  nullos  se  habiluros  hxredes  nisi 
ecclesiam  et  rectores  ejus  denunliaverunt ;  et  nunc 
ipsi  contra  pietatem  majorum,  si  paricles  sibi  vendi- 
care  potuerint ,  non  tanlum  ca  qux  a  construclo- 


laqueatis  ,  et  domus  ista  deserta  ?  Et  nunc  ha~c  dicit 
Dominus  exercituum  :  Ponile  corda  vestra  super  vias 
vestras.  Seminaslis  multum,  et  intulistis  parum;  co- 
medislis,  el  non  estis  satiati ;  bibislis,  et  nonestis  ine- 
briali ;  operuistis  vos ,  et  non  estis  calefacti ;  et  qui 
tnercedes  congregavit,  misit  eas  in  sacculum  pertusum. 
lltrc  dicit  Dominus  exerciluum  :  Ponite  corda  veslra 
super  vias  vestras,  ascendite  in  montcm ,  portate  /«- 
gnum,  el  ccdificale  domum;  et  acceptabilis  mihi  erit, 
el  glorificabor,  dicit  Dominut.  Respexistis  ad  ampliut, 
et  ecce  factum  est  minus  :  et  intulistis  in  domum ,  et 
exsufllavi  illud.  Quam  ob  causam  ?  dicit  Dominus 
exercituum.  Quia  domus  mea  cteserta  est,  et  vos  fesli- 
natisunusquisque  in  domum  suam.  Propter  hoc  super 


ribus  collata  sunt,  sed  et  multa  qux  plerique  lidclium  B  vos  prohibiti  sunt  cccli  ne  darent  rorem,  et  terra  pro- 


*  pro  sepulluris  aut  qualibet  devotione  alia  ibidcm 
sacraverunt,  cum  ipsis  ecclesiis  vendere  licituiu  pu- 
tant,  nullo  prohibentc. 

XVI.  Verum  quia  ex  domo  Domini ,  qux  fuit  in 
Hierusalem,  occasio  nobis  sumpla  videtur  ut  isla 
de  Ecclcsiis  diceremus ,  ne  forte  aliquis  putct  ea 
qux  dc  illa  referunlur  non  pcrlinere  ad  domos  basi- 
licarum  ,  inlelligat ,  cui  talis  subrepscrit  cogitalio, 
ea  causa  fieri  ecclesias ,  qua  et  ipsa  domus  facta 
est ,  ad  laudaudum  vidcliccl  Deum,  ad  dcprccan- 
dum  ,  ad  sacrificandum ;  sicut  ipse  Salomon  xdifi- 
cator  et  dedicator  ejusdcm  teinpli  in  oralione  conse- 
crationis  sux  ait  Domino  :  Si  ccelum  et  cocli  ctetorum 
non  te  capiunt ,  quanto  magis  domus  ista  quam  crdifi- 


hibita  est  ne  daret  germen  suum ;  el  vocavi  siccilatcm 
super  lerram,  et  super  montes,  et  super  triticum,  et 
super  vinum,  el  super  oteum ,  el  qutvcunque  profert 
humus,  et  super  homines ,  et  supcr  jumenta,  et  super 
omnem  laborem  manuum.  Et  pnst  aliqua  :  Ponile 
corda  veslra  ex  die  ista,  et  in  futurum,  a  die  vtcesima 
et  quarta  noni  mensis  ,  a  die  qua  fundamenta  jucta 
sunt  tempti  Domini,  ponile  super  corvcstrum.  Nun- 
quid  semcn  in  germine  esl ,  et  adhuc  vinea,  et  ficus , 
el  malogranatum ,  et  lignum  olivm  non  floruil  ?  Ex 
die  ista  benedicam.  Si  filii  Israel  ,  nupcr  de  captivi- 
tate  rcgressi ,  quia  negligunt  reslaurare  tcinplum 
Domini,  tanta  sterililalc  feriuntur,  itemque  funda- 
mcntis  jactis,  mox  omni  benedictione  cunctaruroque 


cavi  ?  Scd  ad  hoc  tantum  facta  est  ut  respicias  oratio-  C  rcrum  fccunditate  cumulantur,  constat  profecto  ma- 


nem  serri  tui,  et  obsecralionem  ejus,  Domine  Deus 
rtetts ;  ut  aperias  oculos  tuos  super  domum  istam  die- 
bus  ac  noclibus.  Exaudi  preces  famuli  tui  el  populi 
tui  lsrael,  quicunque  oraverit  le  in  loco  islo.  Qua- 
propter  omni  fide  omnique  ralione  quidquid  in  illa  a 
cultoribus  vel  coalempioribus  licitum  sivc  illicitum 
gestum  est,  et  quidquid  de  illa,  lam  ad  diligentiam 
exstruentium ,  quam  ad  negligentiam  cessantium, 
seu  ad  maliiiam  destruenlium ,  pertinens,  memora- 
tur,  xdificataruro  basilicarum  exempla,  auctoritates, 
et  cullus  esse  tenendum  est.  Consequens  ergo  erit 
ut  religiose  perpendamus,  qualiler  Dominus  erga 
reslauralionem  ejusdem  lempli ,  et  negligentes  dam- 
net,  et  devotos  remuneret,  c\  verbis  qux  per  Ag- 


ximum  religionis  essedivinxdomui  diligentiam  adhi- 
bere ;  eamque  negligere,  causam  miserix  atque  infe- 
licitatis  existere. 

XVII.  Sed  ct  illud  attentius  considerandura  quod 
in  bac  prophetia  legitur :  Et  suscilavil  Deus  spiritum 
Zorobabel  ducis,  el  spiritutn  Jesu  sacerdotis,  et  spiri- 
tum  reliquorum  de  omni  populo.  Ut  ex  hoc  perspicne 
intclligatur,  ohsequentem  quemlibct  et  amatorcm 
templi  Dei,  doroum  esse  Spiritus  sancti;  cum  mani- 
fesle  appareat,  non  solum  fidelium  spinlum  susci- 
tasse  tunc  Deum,  ut  cum  omni  lxtitia  omnique  ala- 
critate  doinum  Dei  cuperent  instaurare ,  sed  el  inti- 
delinui  rcguro ,  Cyri  videlicet,  acDarii,  et  Artaxer- 
xis  :  qui  non  tantum  licentiam  xdificandi  dederunt. 


gxum  prophetam  loquitur,  dicens    :    Populus  iste  "  verumet  adjutorium  prxltuerunt  lignorum,  frumenti, 
dicit : Nondum  venit  tempus  domus  Domini  aedifican-     et  vini,  et  oiei,  ac  salis,  el  pecoruro,  el  dona  auri,  at- 

BALUZII  NOT.E. 


*  Ecclesitv  cum  possess.  venundanlur.  Origo  mali 
istius  pelenda  est  ex  coucessiooe  rerum  ccclesiasti- 
carum,  qux  viris  sxcularibus  facta  fuerat.  Nam  illi 
ecclesias  sibi  dalas  cum  possessionibus  retinebant, 
et  ad  hxredes  suos  transfei  ebanl ;  ut  patet  ex  lib.  i 
Capitularium,  cap.  110,  et  libro  v,  cop.  44.  Recepto 
autem  semel  hocjure,dubiuin  nonfuit  quin.sicut  in- 
ter  hxredes  dividi  poterant,  distrahi  quoque  et  vendi 
possent,  si  res  ita  ferret.  Quod  hodie  quoque  in 
Gallia  obtinet  quoad  dcciraas  quas  vocant  infeoda- 
tas.  Eas  enim  possessores  transmiltunt  ad  hxredes 
ttios,  aut  aliis  vendunt,  prout  animus  lulerit. 

b  Pro  tepulturis.  Ex  boc  fonte  ut  plurimum  pro- 


dierunt  possessiones ,  lalifnndia,  ct  agri,  ex  quibus 
ditala  et  amplificala  est  Ecclesia.  Fxisiimabant  enim 
fidelcs  melius  sibi  fulurum  post  hanc  vilam,  si  viro- 
rum  ecclesiasticorum  precibus  ailjuvarentur.  Atque 
ut  id  apud  eos  obtiucrent,  curabant  in  primis  cor- 
pora  sua  sepcliri  ad  ecclesias,  qua  transirc  solebant 
viri  ecclesiastici,  ut  defunctonim  mcmoria  quotidie 
in  eorum  menlibus  rcnovaretur.  Inlcrim  res  suas 
d.elegabant  Ecclesuic,  ut  vel  ex  hac  terapor.ili  retri- 
bmione  facilius  homines  excitarentur  ad  iraploran- 
dam  Dci  misericoriiiam  pro  illis  qui  dederant,  quique 
jam  defuncti  erant.  Vide  libruin  vi  Canitulariura, 
cap.  285,  293,  322,  el  librum  vn,  cap.  i99. 


ro 


S.  AGOBAHDI  EPISCOPl  LLGDLNENSIS 


140 


quc  argenti,  cran  principibus  suis.  In  libris  ctiain  A  Jcsus  Christus,  qui  Ecclesix  suffi  formam  ei  instru 


Machabxoruni.nonnulii  regescrga  lemplum  Dci  nni 
nifici  fuisse  memoranlur,  in  quibus  el  vindiclse  Doi 
pariler  leguntur  in  eos  qui  diripuerttnl  vel  iliripere 
conati  sunt  vasa  sacra ;  sicut  de  Antiocbo  rege,  et 
Heliodoro,  qui  a  Selcuco  missus  fuerat,  in  proniptu 
•est  meminisse.  Ecce  lilii  Israel,  fundamenlis  templi 
jactis.  confcstim  inomnibiis  hcnedicuntnr;  differen- 
les  opus,  acriter  pro  negligentia  llagellaiitur  ;  dire- 
plores  sacroruni,  irrcvocabili  scntentia  daninantur 
Cum  ergo  nobis  non  suflicit  ad  exemplum,  cum  tam 
multiplieilet  per  lolas  Scripluras  legamus  et  cogno- 
sranius  domum  Dei  diligerc,  roligiosum  esse,  negli- 
gerc,  irreligiosum  ;  diripere,  impium  ;  omnesquc  sua 
recepisse  merita,  etonmes  principiseoriini  qui  dixe- 


Clionem  prsniisil  faciis  ct  dictis,  sicut  scriptum  est; 
Quce  cwpil  Jesus  (uccre  et  docere;  praevidens  futu- 
rum  esse  ul  iu  Ecclesiis  tbesauri  fidcliter  a  (ideiibus 
ac  laudabiliter  a  religiosis  conderenlur,  alque  custo- 
dircntur,  cl  pcrnieiosissime  a  furibus  fraudarentur. 
(Kurcs  gcneralitcr  dico.  sicut  in  Apostolo  accipimus, 
ubi  ail  :  Qui  furabalur,  jam  non  furetur,  de  omni 
scilicei  inboncslo  quaestu),  voluit  in  bac  re  praefigere, 
nt  dixi,  formam  Ecclesiae  su;e,  ad  quos  usus  babe- 
rentur,  et  qua  fide  tractarentui ,  vel  qua  damnatione 
digni  essent  fraudanles,  cum  tali  fiuc  Judas  afcierit 
ni  locuni  suiim.  In  qua  disputalione  praediclus  Paler 
tres,  nisi  fallor,  differentias  furtorum  et  furum  facit, 
de  privatis  videlicet,  publicis,  ac  divinis  rcbus.  Nara 


nt :  Heereditate  posstdeamus  sanciuarium  Dei,  posi-  B  cum  aiicui  bomini  de  proprio  tbcsauro  aliquid  furari 


tos  aut  poncndos  ut  rolam  ct  sicut  siipulam  ante  fa- 
ciem  venli '! 

XMH  Scd  forsitan  aliquis  haec  in  Veteri  Tesla- 
menlo  licri  oportuisse  coritcmlat,  iu  Novo  aulem  non 
tantopere  servanda.  Ueminerit,  quisquis  illc  est , 
Dominici  exempli,  quod  ex  verbis  cvangclicis  sancti 
inlellexere  Palrcs.  Ueferlnamquc  cvangelisla  mulio 
rem  quamdam  accessisse  ad  Dominum  ,  pedesque 
ejus  unxisse  :  pvoqua  rc  murmurans  prodilor  Judas, 
ail  :  Ut  quid  pcrditio  liac  ungucnli/  Poluit  enim 
venunduri  multo,  el  dari  paupcribus.  Ad  quod  sub- 
jup.gens  evangelista  :  Hac,  inqnii,  dieebat,  nonquia 
de  egeuis  pertinebat  ad  eum,  sed  quia  (ur  erat,el  lo- 
culos  kubens,  ea  qum  mittebantur,  exportabat.  Quiil 


procul  dnbio  rcatussit,  multomajor  de  publico,  quod 
et a  leges  saeculi  sacrilegium  vocavernnt.  Jam  vero 

de  Doiuinicis,  id  cst,  ccclesiaslicis  tbesauris,  frau- 
dare  aliquid  (quod  apud  nos  spccialiier  '■  saerilegii 
iiominc  censetur),  adeo  immane  scclus  esse  mani- 
feslum  csl,  ui  qm  islum  coniniillant,  in  snrtem  Ju- 
da?  deputandi  minime  dubilentiir.  Cuin  ergo  b;ec 
ita  sc  babeant ,  cumque  de  prafalis  rcbus  illicile 
aliquid  111  dando  ,  aci  i|iiendo  ,  vel  rctinendo  usur- 
pare,  (urari  sit;  penset  pia  mens,  quanta  cautcla  res 
cgcat. 

XIX.  QuaBsitum  est  ciiam ,  vcl  quoeri  potuil,  cur 
Dominiis  exactoribus  pnblicis,  qui  dixcrunt  Pelro, 
Magisler  vester  non  solvil  didrachma  de  locuiis  ,  non 


autcm  Dominusde  loculis  faceret, ostcnditur  ex  parte  C  dederit  stateram,  sed  Pctrum  a  inarc  dircxit ,  ut  dc 


cs  eo  quod  cum  Juda:  egredienli  a  se,  et  ingressojam 
Satana  in  sc,  dixisset,  Quod  facis,  fuc  citius,  audientes 
discipuli  putaverunt  quod  juberet  illi  ut  emeret  nc- 
cessaria  ad  dicin  festum,  ant  ul  egonis  aliquid  daret : 
quod  ulique  non  putarent,  nisi  antea  ficri  vidissent. 
Veium  quia  quxsitum  cst,  cur  Dominus ,  qui  disci- 
pillis  dixerat :  Nolite  portarc  aurum,  neque  argen- 
tum,  neque  ars  in  xoms  vestrts ,  nec  permisit  eos 
ferrc  aliud  in  via  ,  nisi  virgam  tantum,  ipse  in  locu- 
lis  thesauros  babuerit,  disputat  de  his  ,  in  quan- 
lnin  recordari  valco,  heatus  Augnslinus  (In  Joan 
'fraci.  l   cap.  12) ,  dicilque  quod  Dominus  noster 


01  c  pisiis  tollcret  'I  Rcsponsumque  esl  a  doctoribus 
Ecclesi.e,  quia  Donnuici  loculi  in  pauperes  ct  in  dies 
feslos  expendebanlur ;  et  cam  exegisset  necessitas 
in  alinicnta  discipuloium  Domiui  Csicut  scriptnm 
est  :  Discipuli  aulcin  ubierunl  in  civiuaem  ut  eiboi 
emerent),  noluissc  Dominum  rem  paupcrum  in  publi- 
cam  cxaclionem  niiltere  .  scd  omnipolenti  virtuie, 
quod  utique  paiiperum  non  erat.  de  man  tollere  et 
fisco  reddere  volnisse,  tit  formam  daret  discipulisj 
quain  Ecclesiae  commcndarent  Juxta  quam  for. 
mam  slaluerunt  c  sacri  canones  modtiro  res  cccle- 
siasticas  dispensandi ;  scilicet  ut  in  alendis  egenis 


BALUZJI  WtM 

Leges  sa^culi,  io  est,  leges  civiles.  Exstataulem  ])  nuntiir  in  foro  qualiscunque  furti  ctpeculatus,  (Pc 


haec  lc\  in  libris  Pandectarum,  /.  9,  D.  ad  I.  Juliam 
pecul.,  Ubi  ha>c  verba  Pauli  jurisronsulti  referuntur 
ex  libro  singulari  dc  Judiiiis  Publicis  «  Sacrilegi 
capiie  puniuntiir.  Sunt  autem  sacriicgi,  qui  publica 
sacra  compilaverunt.  At  qui  pnvaia  sacra,  vel  ;edi- 
culas  incustoditas  tcntaveriuit,  atnplius  quam  fnrcs, 
minus  quam  sacrilegi  merentur.  Quare  quod  sacrum, 
quodve  admisstim  m  sacrilegii  crimen  cadat,  dili- 
genter  considerandiim  est.  Labco  trigcsimo  octavo 
posteriorum  peculatum  delinit  pecuniae  publicae  aut 
sacr*  fiirlum,  non  ah  eo  factum  cujus  periculo  fnit, 
et  ideo  aiditiium  in  his  quie  ci  tradita  sunt  pccula- 
lum  non  adniitterc.  »  Ad  hiinc  locum  respcxisse  vi- 
detur  Auguslinus  in  Tractatu  quinquagcsiino  in 
Joannem.  <  Ecce  inter  sanctos*  csl  .ludas,  inquii, 
ecce1'urest'judas;  ct,  nc  contemnas,  fur  sacrilegus, 
iion  qualiscunque  fur;  fur  loculorum,  scd  Dominico- 
Tum;  loculorum,  sed  sacrorum     Si  crimina  discer- 


Culatus  enim  dicilur  furtum  de  re  publica,  et  non  si( 
judicalur  furtum  rci  privalae  qno  modo  piiblioe] 
quanto  vehementius  judicandus  est  sacrilogus  fur, 
non  undecunque  tollere,  sed  dc  Ecclesia  tollere.  » 
Laudatur  hic  locus  iu  libro  vi  Capitularium  , 
cap.  ".02. 

i>  Sacrilegu  nomine  censelur.  Exstat.enim  ea  de 
re  lex  In  libro  vi  Capitularium,  cap.  523  :  i  Scicn- 
dum  est  omnibus  quo  l  sacrilegium  sit  res  Ecclesiau 
quocunque  modo  injuste  ab  Ecclesiis  quibus  jure 
dcbcniiir  anferri,  et  in  aliud  transferii.  »'Vide  libro 
eod.  enp.  28,">  ct  '505. 

c  Sacii  cunones.  Quippe  veteri  Ecclesiae  consuetu- 
dine,  ((ikp  et  a  conciliis  et  a  Romanis  pomificibus 
contirmata  est,  res  Ecclesiarum  quadrifariam  <ii vis-e 
eraut,  ut  hic  quoque  nolat  Agohardus.  Harum  por- 
tionum  prima  perlinebat  ad  episcopuru  ,  altera  ad 
clcricos,  lertia  ad  alendos  pauperes,  quarla  dcmuin 


24 I 


LIB.  DE  DISPENSATIONE  ECCL.  RERUM. 


215 


lo  sustenlandis  clericis,   in  reparandis  fabricis,  at-  A  ponerent ,  iegati  Romani  sive  iroperatoris  non  ad- 


que  in  reclorum  supplendis  necessitatibus  expende- 
renl.ur  prout  sanctorum  excmpla  commcndani. ,  et 
usque  ad  proxima  tcmpora  custodilum  csse  non  du- 
bium  cst.  Ex  laicis  denique.  non  solum  possessores 
sacrarum  rerum,  a  sed  nec  dispensalores  Ceri  per- 
miltunt  quin  potius  b  ceconomos  de  proprio  clero 
eligi  praecipiuntur,  et  agros,  vineas,  alque  mancipia 
ad  usiiin  tribui,  non  nisi  clericis,  monachis,  pcregri- 
nisquc  concedunt.  De  qua  re  si  quis  diligentius  vult 
agnoscere  quid  vel  in  quibus  conciliis  dicatur,  legen- 
do  et  revolvendo  cognoscat. 

XX.  Verum  quia  siinl  qui  c  Gallicanos  canones 
aut  aliarum  regionum  pulent  non  recipiendos  ,  eo 
quod  legati  Romani,  seu  imperatoris  ,  in  eorum  con- 


erant.  Melius  mihi  senlire  videutur,  qui  secundum 
Domini  dictuin,  ulii  duo  vel  tres  in  nominc  Domini 
congregatos  agnoscunt,  Dominum  quoque  inter  eos 
afluisse  non  dubitant ,  ct  cum  qui  Ecclesiam  non 
audicrit ,  sicut  clhnicum  et  pubiicanum  habendum 
'  credunt.  Ubicunque  enim  calholici  Ecclesiarum 
rectores  pro  Ecclcsiarum  utililatibus  cum  Dei  timo- 
re  in  ejus  nominc  et  honore  conveniunt ,  quidquid 
<•  consonanter  sanclis  Scripluris  staluunt,  nulli  pro- 
cul  dubio  spcrnenda  ,  inio  veneranda  omnibus  csse 
debent :  quod  illa  quam  maxime  auctorilatefulcilur, 
quia  bina  pcr  annos  singulos  concilia  fleri  et  Roma- 
ni  ponlificcs  decreverunt,  et  magna  concilia  sollicite 
commendarunt.  Rectius  profecto  faccre  vidctur,  qui 


stilulione  non  inteifuerint,  resiat  ut  etiam  sancto-  »  ubicunque  magnarum  synodorum  statuta  deficiunt, 


ruiu  clarissiniorum  Patrum  doclrinas,  ct  cxpositio- 
nes,  diversosque  tractatus,  ut  sunt  Cypriani,  Atha- 
uasii,.  Hilarii,  llieronymi,  Augusiini,  doccant  non 
esse  recipiendos  :  quia  cum  bxc  tractarent,  vel  ex- 


propter  insuclas  cniergcntes  causas  aniiqiioruni  sla- 
tuta,  quaemerito  reprehcndenda  non  sunt,  sequenda 
deliberat,  quani  qui  ea  quae  ipse  sentit,  e  eorum 
scnsibus  anlcpouit.  Firmissime  omnino  teneo  quod 


BALUZIl  NOT/E. 


expendebalur  ad  reparationem  ecclcsiaruin.  Et  hsec 
quidem  sunt  noiissima.  Sed  lamen  si  quis  ea  probari 
vclit,  babet  quem  consulal  libnini  clarissimi  viri 
Joannis  Launoii  tbeologi  Paiisiensis  de  Cura  Ecclc- 
six  pro  miseris  el  pauperibus. 

u  Sed  nec  dispensutores.  Libro  vi  Capitular.,  cap. 
294  :  «  Laicis  qiiauivis  rcligiosis  nulla  de  ecclcsia- 
slicis  facullalibus  aliquid  disponendi  Icgitur  unquam 
attributa  facultas.  > 

b  jEconamos  de  proprio  clero.  Siimptum  istud  ex 


lione  locutus  esl  de  divisione  Collectionis  suae  iu 
lies  libros,  deniiini  h:cc  addil  .  i  ln  quibus  si  quis- 
quam  aliquid  invcnil  de  talibus  conciliis  quae  aul 
despicienda  aut  non  recipienda  judical ,  ignoscat 
paupertati  scnsus  nostri.  Nos  lainen  dignum  depula- 
inus,  pluriiiiorunf  senieniiain,  singulorum  suspicio- 
nilms  praferendam,  ei  in  qiiibuscunque  rebus  geue- 
ralium  conciliorum  auctoritalem  non  liabemiis,  ma- 
gis  earum  synodorum,  qua;  per  singulas  provincias 
iactae  sunt,   quam   proprium  noslruin   scnsum  sc- 


canoiie20  concilii  Ckalcedouensis  :  qui  canon  postea  p  quendum.  Denique  ipsa  sacra  el  generalia  canonuin 


confirmatus  est  ab  imperatoribus,  usuque  per  oinnes 
ubique  provincias  receplus;  ut  Marca  oslendil  in  li- 
bro  octavo  de  Concordia,  capite  IX. 

c  Gallicanos  canones.  Jam  antea  adnolavimus  ad 
librum  adversus  Lcgem  Gundobadi ,  magnam  anti- 
quitus  fuisse  reverenliam  cauonum  Gallicanorum  , 
neque  niinc  ea  rept-ti  est  opus.  Illud  in  praescnlia- 
rum  admonuissc  sulliciat,  ex  hoc  Agobardi  loco  con- 
stare  non  crcdidisse  majores  nosiros  nccessariam 
fuisse  prxseniiam  legatorum  ponlificis  Romani  in 
conciliis  rcgionalibus  aul  provincialibus ,  canones- 
que  in  eis  ilecretos  periitdc  valuisse,  ac  si  illi  inter- 
fiiisscnt.  llndc  confinnatur  interpretalio  quam  ver- 
bis  Ifencdicti  Leviiae  adhibet  Marca  in  lib.  sexto  de 
Concordia,  cap.  27.  Bciicdictus  cnim  in  praefatione 
libri  quinli  Capitiilarium  ex  eo  qitoque  valde  se 
commemlare  pniat  baec  eapitula,  qnod  et  in  synodis 
a  Bonifacio  Mogtmtino  sedis  apostolicx  legato  cele- 
braiis  condita  fucrint,  adeoque  apostolica  auclori 


decreta  prxcipiuut,  ut  bis  in  anno  per  singulas  pro- 
vincias  episjcoporum  celcbretur  concilium,  et  plena- 
ri.ini  syuodum  dicunt  esse  ubi  cum  suis  dia>cesanis 
meliopoliianus  ftterit  cpiscopus.  Cuin  ergo  ita  spe- 
cialia  concilia  ex  generalium  auctoritale  liunt,  con- 
siat  niillum  posse  de  eorum  aliquid  iinprobare  sla- 
lutis,  nisi  euin  qui  apertis  indiciis  poluerit  couvin- 
cere  eos  aliqua  contra  lidem  aut  inores  bonos  con- 
slituisse.  i  Haclenus  vetus  ille  collcclor  :  quem  si 
Agobardi  coaHaneura  fuissc  dixero ,  fortassis  non 
aberrabo.  Nam  nullos  canones  cii.it,  quam  cos  ipsos 
quos  laudare  poluit  Agobardus,  id  est,  canoncs  et 
decrela  pontilicum  quse  luin  exstabant  in  Codice 
Canonum  Ecclcsiae  Gallicanae.  Quod  autem  Agobar- 
dus  et  colleclor  iste  vetus,  ut  regionalibus  et  pro- 
vinciajibus  conciliis  auclorilalein  addant,  aiiinl  eo- 
rum  celebralioueni  esse  imperalam  a  magnis  el  ge- 
neralibus  conciliis,  ul  bis  iu  anno  habeantur,  sum- 
plum  est  ex  canone  S  Nicacno,  20  Anliocbeno,  el  19 


tale  fnniata,  el  quod  sequenlia  eliam  capilula  sint  u  Chalccdonensi.    Adilit  vclus  collcclor  aliam   ralio 


maxima  e\  parle  roboiala  eadeni  auclorilale.  Id 
enim  intclligendum  est  de  tribus  poslremis  Capilu- 
larium  libris,  ul  ipsemct  Benedictus  docet  in  liliro 
vii,  cap.  377  :  «  Maxinie  trium  ultimorura  capitiiia 
istaruin  librorura  aposlolica  sunt  cnncta  aucloritate 
rolvorata,  quia  his  cudendis  maxime  apostolica  in- 
terfuit  legatio.  i 

d  Cvnsonanter  sanclis  Scripturis.  Ilaque  sic  per- 
suasum  erat,  imllius  nioiiienii  cssc  regulas  ccclesia- 
sticas,  etiain  iu  synodis  editas,  nisi  consonarent 
sanclis  Scripluris.  Qno  fiebat,  ut  quolics  Rouiani 
ponlifices  ad  s)nodos  niiterent  epislolas  in  causa 
Odei,  episcopi  congregati  examinarent  an  epislolae 
illie  congruerent  saeris  Seripluris;  ui  fuse  ostendit 
Marca  iu  libro  v  de  Concordia. 

6  Eorum  sensihus  anteponit.  Agobardo  conscnlit 
vetus  auctor  Colleclionis  canonum,  hactenus  inedi- 
lus,  qucm  apud  me  habeo  :  qui,  poslquam  in  praefa- 


nem,  nempe  synodum  illam  csse  plcnariam  cui  me- 
Iropolitauus  episcopus  inlcrfiieril  cum  suis  dioecesa- 
nis.  Islud  vero  siiinptuni  est  ex  canone  Ifi  Antio- 
cheno,  in  quo  sic  scriptum  cst  :  «  Perfeclum  vero 
concilium  illud  est,  ubi  interfiierit  metropolitanus 
antistes:  »  cujtis  eliam  meniionem  facit  Perrandus  in 
Rrevialione  Canonum,  lii.  144;  itenique  Gratianus, 
Burchardus,  Ivo.  alii.  lll  valde  niiriim  sit  id  uon 
animadvcrsum  a  R.  P.  Ludovico  Ccllotio ,  qui  in 
noiis  ad  caput  2"i  concilii  Duziacensis  reprehendil 
Hincmarum  s;cpioscule,  ut  ipse  ait,  prolerenlem 
hunc  eanonem  Antiocheoum,  cuni  tamcii  couceplis 
verl  is  non  exstet  in  synodo  Aiitiochena.  Mulla  qui- 
dcni  de  melropolitanorum  dignitate,  juribusqiie, 
sapientissime  variis  canonibus  decrevisse  synodum 
illam  Aiiliochenam,  sed  nusquam  pronuntiare,  per 
fectum  illud  esse  concilinm,  cui  inelropoliianus  in- 
lcrfueril.  Haclonus  Cellolius.  linde  constat  res  quo- 


213 


S.  ACOBARDl  ENSCOPl  LLGDINENSIS 


2+4 


omnes  orthoduxi    rcclorcs  quibuscunque   locis  vel  A  Cerle  lc\  non  veluil  subjeclos  aut  viuum  bibere,  aut 


temporibus  de  rebus  ccclcsiasticis  traclandis  con- 
servandisque  aliquid  statucrunt,  antecessorum  sta- 
tutis  et  divinarum  lillcrarum  auctoritati  magnopere 
studuerinl  consonare.  Jam  vero  de  donandis  rebus 
et  ordinandis  ecclesiis  nihil  iinquam  in  synodis  con- 
slilutum  est ,  nibil  a  sanctis  Patribus  publice  pnc- 
dicatum.  Nulla  enini  compulil  ncccssitas,  fcrvente 
ubique  religiosa  devotione  ,  et  ainore  illustrandi  ec- 
clesias  ullro  aestuante.  Quem  non  ad  hsec  acccnde- 
ret  Dominicum  illud  ractum  el  dictum ,  quod  Evan- 
gelium  refcrt ,  sedisse  Dominum  contra  gazophyla- 
cium  ,  ct  aspexisse  quomodo  lurba  jactaret  _es  in 
gazophylacium ,  pauperemque  viduara  super  omnes 
laudasse,  quse  duo  tantum  minula  jaclaverat?  Ecce 


in  domibus  babitare.  Et  tamcn  Jonadab,  filius  Re- 
cab ,  flliis  suis  exhortando  inlenlixit  utrumquc. 
Qui  post  multa  annorum  curriciila  compulsi  ab  ho 
slibus  ingredi  civilalcm  ad  nuinendum,  nullatcnus 
compelli  potuerunt,  ne  a  propheta  quitjetn,  ad  bi- 
bcndiim  vinum ;  ct  idcirco  laudati  sunl  a  Domir.o  pro 
obedienlia ,  promittente  etiam  quod  non  esset  defe- 
cturus  vir  stirpis  Jonadab  de  conspectu  Domini.  Si 
quod  unus  homo  pracepit  posteris,  lam  attcnle  tam 
religinse  custoditum  est  usque  in  longinquum,  ut 
laude  eliam  dignuin  Dci  haberetur;  (quod  utique 
non  ex  legis  sanctione,  sed  cx  religionis  fervore  prae- 
ccperal)  quid  de  noslri  tcmporis  hominibus  aesti- 
mandum  csl,   quibus  nmnipotens  Deus  et  generalis 


sedcns  Dominus  aspicit  offcrentes  ,  ut  bencplacitum  B  Ecclesia  sub  nominc  palris  ac  malris  prcccipere  non 


sibi  dcmonslrel  munus  fidelium.  Satis  vero  conse- 
quens  est,  ut  aspiciens  offcrentes,  despiciat  aufcren- 
lcs,  laudans  totum  dantem  ,  vituperet  non  dantcm, 
imo  quidpiam  fraudantem,  sivc  aliquid  rapienlem. 

XXI.  Sed  et  illud  quod  jubct  et  reddere  quae  sunt 
C-Csaris  Cxsari,  et  qua:  Dei  Dco,  tanlo  quisque  at- 
tenlius  penscl ,  quanto  devotius  curat.  Quod  vere 
pr.eceplum  ct  Aposlolus  commcndal  implendum  di- 
cens  :  Rcddite  omnibus  debita ;  cui  liibulum  iribu- 
lum,  cui  vectigal  vectigal,  cui  timorem  limorem,  cui- 
honorem  honorcm.  Neque  euim  timorem  dcbcmus 
homintbns,  ctnn  praecipialur  nobis  pcr  Proplielam  : 
Sotile  limerc  opprobrium  hominum,  et  blaspliemias 


desinit,  nisi  ut  eorum  comparatione  objurgemur, 
sicut  et  Judaicus  popuhis,  Domino  dicente  :  Prceva- 
luerunt  scrmones  Jonadab  sermonibus  meis  ,  cl  cae- 
tera?  E  contrario  autem  crcdendiirn  cst  quod  io 
regimine  pnclatus  qtiilibct,  sine  damno  inobcdien 
tisc,  pnecipiens,  conlcmni  non  poiesl;  sicut  apcr- 
tissime  apparet  in  geslis  Saulis.  Nam  cum  lilius  ejus 
Jonathas,  fide  ac  virlute  prolectoris  armalus,  perre- 
xisset  ad  stationem  Philistiiiorum,  castraque  eorum 
turbarentur;  videns  ille  cum  sociis  insecutus  esl 
inimicos,  persequens  atqiieprosternens;  ccrnensque 
qtiod  res  prospcre  ccderct,  contestatus  csl  populum, 
dicens  :  Maledictus  gui  comederit  panem  hodie,  do- 


eornm  ne  metuatis.  Itemquc  scriptum  sit :  Qui  timet  „  mc  utciscar  de  inimicis  meis  :  qnod  ignorans  Jona- 

»         ,  ■-  .     »-.  .     »7    ...      .-  _..•       .     «J   ,!,„.       ■...„,„,„    ™„ll..    „..„....:.    i.i » 


hominem,  cito  corruet.  Et :  Nolile  limere  eos  qui  oc- 
cidunt  corpus.  Sed  limorcm  utique  debemus  Dco, 
honorem  autem  Deo,  ac  domui ,  omnibusque  mem- 
bris  ojiis;  sicut  Seriptura ,  quis  sit  justus  demon- 
Strans,  dicit :  Ad  niliilum  deduclus  est  in  conspeclu 
ejus  tnalignus  ,  timenlcs  aulem  Dominus  gloriftcat. 
El  exhibcndus  ergo  cst  Deo  timor,  ne  offendalur 
moiibus;  et  cxbibendiis  honor,  tit  glorificetur  obla- 
tionibus.  Sic  ncmpe  a  Patribus  intelligitur  quod  di- 
clum  e>t :  Reddile  quce  sunt  Ca'saris  Ca~sari ,  id  esl, 
tribula.acvectigalia.  Quecaulem  sunt  Dei  Deo,idesl, 
decimas,  primitias,  caeteraque  donaria,  tam  vota  quam 
spouianea.  Nam  et  assertio  Judaica  idcirco  putabat 
illicitum  esse  tributtim  solvcre  Caesari,  quia  supra- 


thas ,  sumpio  mcllo  gustavit  paiilulum  :  qnam  ob 
causam  Dominus  indignatus  esl,  ita  ut  rcspondere 
nollel  quod  popultts  agere  debcret;  ac  nisi  eum  trans- 
acta  bona  cripuisscnt ,  forte  dcprchensus  absque 
rctraclatione  morerctur.  Qua  in  rc  cum  omni  ti- 
more  considerandum  est,  quod  ctim  ignoranlia  ex- 
cusare  non  poluei  il ,  ncc  tanlic  fiJei  virlus  indigna- 
tioncm  divinam  averlit,  quousqtie  ad  horam  mo- 
riendi  ventum  esl :  libi  adhtic  mirari  possemus,  nisi 
aliqtii  vidcrent,  quod  mel  comcdil,  non  pancm.  Ve- 
rumquia,  morc  sacri  cloquii,  in  panc,  quidquid 
comedi  potcst,  accipitur,  pensandum  csl  quam  al- 
lente  Dominus  cuslodiri  velit  quidquid  non  irreli- 
giose  prxlalus  quisque  prxccperit,  cum  Saulis  jussa 


dicta  Deo  solvere  jussi  erant.    Conimendat  autetn  TJ  a  ncsciente  transgressa,  sine  aliqua  vindicta  transire 


Dominus  haec  facicnda,  ubi  ait  :  *  <r  vobis  Scribce  et 
Pharisvi  hypociitw  1  qui  decimalis  mentam,  et  ane- 
thum  ,  et  cuminum,  el  omne  olus;  et  relinquilis  qutv 
gr.iviora  sunt  legis  ,  judicium  ,  et  misericordiam,  et 
fidem;  cum  illico  subjungil  :  Ila?c  oportuil  facere, 
et  illu  non  omittere. 

XXII.  Oportet  ergo,  et  sempcr  oportebil ,  quod 
Dominus  oportuisse  tcstatur,  neque  parvipenden- 
dum  fuit  aot  erit  uuquain  qtiod  Donr.ims  vel  fleri 
jussil,  vel  factum  facientis  devolione  coinmcndavit. 


non  passus  sit.  Quis  esl  hodie  qui  se  culpa.  obno- 
xiuro  esse  crederet,  si  prxcipicnlis  injuncta  non  au- 
direl  ?  Et  tamcn  cx  interna  regula  judiciorum  Dci 
vidcraus  peccata  subtilius  et  acerbius  inquiri,  quani 
nos  prxcavere  aut  formidare  valcamus. 

XXIII.  Hxc  dicta  sint,  ut  prudenlius  offeralur 
occasio  diligentius  considerandi ,  si  tam  fructuose 
unus  audilur  a  multis  tam  noxius  omnibus,  unus 
inobediens  efiicitur  inscius  ,  quanto  merito  retribu- 
tionis  boni  vel  mali  obediens,  aut  contemptor  effi- 


BALUZII  NOT.E. 

que  minulissiraas  inlerdum  exciderc  ciiani  illis  qui      synndi  rclegere.  Ea  causa  fuit  errandi.  Nam  leinma 
se  sapienles    putanl.    Nam  iegendi    lantuni   erant      canonis  10  h;cc  lantum  hal.et  apud  Pionjsiuin  :  lk 
canones  Antiocheni.    Sed  qnia  lum  Cellotius  eiat      tacviiibiis  episcopis.  Nihil  de  perfecto  concilio. 
occupatissimus,  satis  habuit  litulos  caiionmu  illtus 


2«  LIB.  DE  DISPENSATIONE  ECCL.  RERUM.  210 

lilnr  consonantcr  praecipienlibus  plurimis;  maximc  A  bus  si  ea  quae  scriptasunt,  studiosus  aliquis  in  luuitn 
cum  non  solis  apostolis,  seJ  oninibus  liis  qui  docen- 
di  ministerium  in  Ecclesia  sortiuntur,  dixisse  Domi- 
nns  intclligaltir  :   Qui  tos  audit ,  me  audil ;  qui  vns 


spetnit,  me  spernil.  Illud  quoque  Ananiae  et  Saphir.e 
faclum  occullum  ,  tam  subliniiter  invciitum ,  tam 
atrocilcr  vindicatum,  quis  dignc  exaggerarc  prccva- 
lcat,  unde  conlractum  est  lam  immanc  crimen,  ut 
lentasse  Spiriliun  sanclnm,  et  mentiri  Deo  convicli 
sint,  eur.i  tantum  de  pretio  agr>,  quod  adbuc  in  il- 
lorumcrat  potcsiate,  servare  sibi  maluisse  referan- 
lur?  Certc  necdum  fuerat  anle  pedes  aposlolorum 
posilum ,  nccdum  in  communionem  fraternitatis  re- 
dactum.  Qua  sevcritate  judicaretur  ,  si  qui  de  locu- 


congregare  voluissct ,  aut  valuissel  ,  cnormia  volu- 
mina  confecisset.  Quanlo  magis  ea  quae  facla  sunt, 
et  divulgata,  ac  tradila  ,  nec  lanicn  scripta,  eo  quod 
fiicriiil  niniia? 

XXV.  Haec  idcirco  dicinius  ,  non  quod  divinam 
pcrcussioncm  omnibus  temeranttbus  lemporaliter 
commineinur,  scd  magis  ut  ad  curam  Dci  eaiuin  cu- 
stodiam  atque  diligenliam  peilincie  monslrcmus  : 
qui  tantis  miraculis  per  tot  tempora  terruit  impro- 
bos,  non  solum  inciedulos,  sed  et  credentes,  ne  fa- 
cile  adversus  sacra  loca  ,  illicita  audereni  perpetra- 
re;  et  ut  eos  saltem  percussio  tanquam  bruta  ani- 
malia  cohiberet  a  pvacsumplione  ,  quos  ralio  vcl 
exseculio  divinorum  mandatoruni  neqiiidqiiain  velut 


lis  aposlolicis  et  omni  Ecclesiae  jam  oblatis  aliquid 

sil  ex  "  homines  compescebat.   Debueranl  elenim  nosse,  ut 


persumpsisset,  si  sic  judicatusest  qui  praesumpsii 
liis  quae  adlmc  erant  oflerenda?  Si  cuicunqiie  bomini 
de  rebus  humanis  furatus  aliquid  fuisset ,  prrecepto 
lcgis  dupli  aut  quadrupli  restilulionc  multareiur. 
Quia  vcro  de  sacris  rebus ,  sauclis  praedicaloribus 
sanclisque  pauperibus  depulatis,  vel  polius  dcputan- 
dis,  fraudavil,  morte  multatus  est,  quam  mortem 
non  intulit  gladius ,  non  exercuerunt  officialium  ma- 
nus ,  sed  sacri  scrmonis  virtus  inflixit.  Sic  fraus 
prima  in  Ecclesia  de  rebus  ccclesiasticis  perpctrata 
punila  est.  Tali  poetiitenlia  damnatus  Adam  in  pa- . 
radiso,  velitum  contingendo  morti  obnoxius,  el  ha- 
bitalione  paradisi  indignus  efleclus  csl,  Ananias  cum 
uxore  sua  fraudem  in  Ecclesia  faciendo,  ct  socictate 


potc  rationales  a  Deo  condili ,  quia  si  non  licet  cou- 
cupisccre  rem  proximi,  multo  magis  Domini 

XXVI.  Nec  hoc  ita  dictum  sit,  quasi  charismatum 
divinorum  largilio,  vcl  remissio  peceatorum  ,  ac 
donuiu  regni  coeleslis  non  sint  concupiscenda  ;  quae 
utiquc  res  Domini  sunt.  Sed  quoniam  nobis  de  sacris 
rchus  Ecclcsiarum  sermo  csl,  secundum  illud  iuiiic 
loquimur  quod  Dominus  in  lege  prcccepit,  dicens  : 
Non  loquaris  conlra  proximum  lunm  faUum  tcsti- 
monium.  Non  concupisccs  urorem  proximi  tui,  non 
domum,  non  agrtim,  non  servum,  non  anciticm,  non 
bovem,  non  asinum,  el  universa  qtttc  illins  sunt.  In 
quibus  verbis  suinmopere  est  considerandum,  quia 
ecclesiastica  et  habitationc  mnndana  privatus  est.  q  »'  contra  quemlibet  proxi.num,  ob  quaiocunqiie  rem 


Dixcral  Dominus  :  Si  vis  perfectus  esse,  vade,  vende 
omnia  qux  habes  ,  et  da  pauperibus.  Hiuc  perfcclio- 
nem  arripientes,  et  vendentes  omnia  quac  habcbant, 
rcrum  suarum  pretia  non  aliispauperibus  quamsan- 
ctis  credentibus  distribuebant,  maximeque  prxdica- 
torihus  sanctis  distribuenda  paupcribus  oflerebanl. 
Tales  enim  paupcres  in  verbis  Domini  intellexerant. 
Sic  et  bcatus  Paulus  ,.  cum  dextras  sihi  et  Barnabae 
caeteri  darcnt ,  ut  illi  in  circumcisione,  ipsi  vero  in 
gcnlibus  cvangelizarcnt,  teslalur  seetiam  hujus  quo- 
que  minislerii  curam  suscepissc,  diccns  :  Tantum  ut 
oauperum  mcmores  essemus. 

XXIV.  His  crgo  sacri  canoncs  concordanlcs,   res 
ccclesiasticas  ,   rcs  eliam  pauperum  essc  volucrunt 


falsum  exsislere  vel  adhibere  lestcm  non  oportct ; 
umlto  minuslicct  contra  Doiuinum,  ob  illius  Eccle- 
sia:  facultatcs  ejus  noniini  consccralas.  Siinili  quo- 
quc  riuitlo,  si  domus,  aut  agcr,  servus,  aut  an- 
cilla,  el  caclera  quae  sunt  proximi,  concupisci  non 
dcbent;  lnultoiiaque  magis  ca  qux  ad  sustentatio- 
nem  pauperum  Domino  sunt  tradita,  non  sunt  con- 
cupiscciida. 

XXVII.  Apparet  aulem  in  Iuijuscemodi  rcbus 
n.iillitudo  miseralionum  Dei,  qui  gralanter  ab  ho- 
minc  dignatur  recipcre  quac  ipse  dedit.  Rinc  deni- 
que  est  quod  ei  David  f.deliter  coi.r.letur  dicens  : 
Tua  sunt  enim  omnia ;  ct  quw  de  manu  tua  accepx- 
mus ,  dedimus   tibi.   Nequaquam  igitur  consecrata 


Nam  et  Dominus  ordiuavit  ut  bi  qui  cvangelium  D  Deo  concupisci  vel  auferri  debent,  quin  potius  tali 
annuntianl,  de  evangelio  vivaut.  Ex  bis  itaque  inter  '»en'e  pensari,  atque  ita  illibata  et  ab  omni  usu 
Bdeles  coeptus  cst  sacralissimus  et  laudabilis  usus,  communi  seposila  cuslodiri ,  ut  ipse  Dominus  in 
ut  ecclesiae  ditarcntur  :  qualenus  ipsa  ecclesia  de  Deulcronoinio  insiauat,  ita  dicens  :  Loqueris  in  con- 
suo  pascat  praedicatores  suos,  et  choros  minislro-  ipectu  Domini  Deitui  :  attuli  quod  sanctificatum  est. 
rum  ,  turbasqne  pauperum ,  ac  multitudinem  con-      *  olomo  mea ,  ct  dcdi  illud  Levitoz,  el  advena-,  el 


duentium  peregrinorum»  Erga  quas  rcs  qiianla  rc- 
verentia,  quantaque  fides,  el  cuslodia  adhibenda  sit, 
demonstravit  volunlas  Dei  per  mullitudinem  mira- 
culoruni  qu*  gesta  sunl  in  universo  miiudo  per  sin- 
gulas  regiones,  loca,  atque  ecclesias ;  cum  jam  non 
unus  Ananias  cum  Saphira  uxore  propler  fraudem 
in  rebus  sacris  perpclralam  mortc  mullati  sunt,  sed 
iimumerabiles  ct  pene  mille  alii,  qui  inflrmitale  per- 
cussi,  dicmonibus  vexali,  caccilate  damnati  :  dc  qi;i- 


pupillo,  etviduw,  sicul  jussisti  milii.  Non  praterivi 
mandata  tua,  ncc  sum  oblitus  imperii.  Non  comcdi 
ex  eis  in  luclu  meo,  nec  scparavi  in  qualibet  im- 
mundiliu  mca,  nec  expcndi  cx  Itis  quidquam  in  re 
funebri.  Obedivi  voci  Domini  Dei  mci,  et  feci  omnia 
sicut  pracepisti  inihi.  Hespice  de  sanctuario  luo,  etde 
excclso  cmlorum  hubitaculo,  ct  benedic  populo  tuo,  el 
ternv  quum  dedistls  nobis.  Tali  itaque,  ul  dicluni  est, 
nobis  cordis  t!e\o'.ioiie  primili\;c  vcl  dccimae  consi- 


447  S.  ACOBARDI  EPISCOPI  LUGDUNENSIS  243 

derandx  suul,  tanta  veneratione  intactae  servandae,  A  raiione  uientibns,  quanla  ex  his  reprehensibiliter 


et  cum  hujusmodi  confessionis  puritate  Domino 
offerendae,  quatenus  Dei  de  excelso  coelorum  respc- 
ctus,  et  populi  ac  terrae  bcnedictio  possint  facilius 
promereri. 

XX  VIII  Huic  confessioni  a  Doromo  injunclne  fide- 
libus,  illa  quoque  Apostoli  senlentia  congruentec 
valet  adjungi,  qua  fideli  discipulo  pnecepit,  dicens 
Si  quis  fidelis,  «  vel  si  qua  fidelis,  habet  viduas,  sub- 
ministret  iltis,  et  non  gravelur  Ecclesia,ut  his  quar 
vere  vidua-  sunt,  sufficiat.  Qui  bene  i>ra>sunt  presby- 
tcri,  duplici  honore  digni  habeanlur,  maxime  qui  la- 
borant  in  vcrbo  et  doctrina.  Dicit  enim  Scriptura  : 
Non  infrenabis  os  bovi  trituranti.  El :  Diyr.us  est 
operarius  merecde  sua.  In  qnibus  verbis  id  praecipue 


ct  minus  decenter  agantur  ab  his  etiain  quos  sacer 
ordo  ad  ecclesiasticum  regimen  admitiit.  Qnibus 
profecto  omni  altentione  pcnsanda  ct  expavescenda 
esset  illa  sentcntia,  qua  ex  corum  pcrsona  bealus 
Job  loquitur,  dicens  •  Si  adversum  me  terra  mea  cla- 
tnat,  et  cum  ipsa  sulci  ejus  deflent .  it  fructus  eju» 
comcdi  absque  pecunia,  el  animam  aqricolarum  ejut 
afflixi ;  pro  frumento  oriatur  mxhi  tribulus,  el  pro 
liordeo  spina.  ln  quibus  verbis  quamvis  et  alius  in- 
veniatur  intcllectus,  pertiiiens  ad  murmuralionem 
suhditae  pli-bis,  cuui  merito  conqueritur  adversus 
pastorcm  ob  liegligcntlam  prasdiualionis,  velimpe- 
dimenta  cxeinplurum  malorum,  potest  tamen  et  ad 
personam  eeclesiastic»  tamilix  non  inconvenienter 


arbitror  considerandum  ,  quia  si  vidua  cujuslilet  B  apta"  :  <\u*m  cura  iBique  perversus  pastor  oppri- 


fidelis,  ab  illo  est  sustentamla,  ne  gravctur  Ecclesia, 
rnultn  magis  aliunde  subininistrandum  est  b  canibus 
el  cavallis,  caelerisque  tam  hominuin  quairi  animan- 
lium  ministris,  quae  vel  ad  delicias,  vel  ad  pompas, 
lurpesque  jocos,  a  divitibus  possidentur,  Et  boc 
ideo,  ne  Ecclesiam  Dei  non  solum  gravent,  verum 
etiam  vastent,  funditusque  praedentur.  Id'  namque 
nimisesse  illicitum  nori  llac  sola  sententia  ostcndi- 
lur,  sed  muUifaric  in  tdlo  Scriplurae  divinx  cor- 
pore  demoustratur  :  ubi  non  solum  prxvariean- 
tium  poenx,  scd  remunerationes  lidelitcr  tractan- 
tium  res  Domino  consecralas,  multis  raodis  descri- 
buntur. 
XXIX.    Quicunque  aulera  opus  hoc  lectione  et 


mit,  et  indigne  rebus  Deo  sacratis  abutiiur,  cumque 
9tatuni  et  illicitos  appetitus  suos  ac  suorum  ad  ja- 
ctanliara  pompasque  mendacii  exornat,  imo  detur- 
pat,  non  sola  Ecclesia,  cui  ipse  prxest,  sed  et  onines 
qui  morum  illius  leditatem  cognoscunt,  ad  niurmu- 
rationem  derogalionemqiie  contra  ejusmodi  rectorera 
excilantu>>:  «  Hic  talis,  eliamsi  prxdicationis  eroget 
pecuniairi,  ob  carnales  lamen  libilus  et  uideccntes 
aclus  non  potest  statulam  evadere  pucnam,  quin  pro 
delectationibus  vitx  prxsentis,  xternarum  pcenarum 
illi  ptincliones  orianuir. 

XXX.  Nec  tamen  hxc  sententia  solos  pravos  epi- 
scopos,  presbyteros,  vel  abbates  perculit,  et  laicos 
indebite  ecclesiasticis  rcbus  utentes  securos  relin- 


consideratione  dignura  duxeril,  noverit  omnino  non  C  quit.  Quibiis  illud  summopere  hoe  loco  pensandum 


naec  nos  de  solis  laicis  dicere,  c  sed  etiam  de  epi- 
sCOpis,  abbalibus.  *  sive  quibusdam  clericis,  qui 
aliud  faciunt  de  sa?pediclis  sacris  rebus,  quam  quod 
faciendum  est,  aut  aliter  eas  quam  a  Deo'  et  sanclis 
patnbus  ac  rectoribtis  constitutmn  est,  tractant.  De 
qua  re  non  est  neccssc,  ad  mtilla  diceridum  ,  nobis 
pluriraura  laborare.  Quoniara  liquido  patel  bominibus 


est ;  quia  si  is  quem  utcunque  ordo  aeceptus  vel  im- 
pensa  prxdicatio  comitanlur,  propter  lascivianfet 
lurpis  lucri  appetitunn  nwlo  suo  easdem  res  in  coin- 
munes  usus  expendit;  ille  qiii  nec  ministerium  ec- 
clesiasticuni  sortitur  vel  exscquiittr,  nec  pecinriara 
vcrbi  erogat.  sed  insupcr  qtiidquid  ad  pompam  pcr- 
tinet,  sive  lasciviara,  quasi  licenlitis  properat,  sacris 


BALUZII  NOT/fi 


o  Vel  si  qua  fidelis.  Hxe  non  exstant  apud  Pau- 
hrfn.  Itaque  exislimo  peccatutn  essc  librarii  :  qui 
cum  divinare  non  posset  quidnam  priiitis  Icgendnra 
cssct,  Si  qun  fidelis,  vel  si  qua  fidclis,  utrumque 
posuit ,  lectori  judicium  integrum  relinquens  IJ 
cnim  freqtienlpr  acci.lisse  veleribiis  librariis  admo- 
ntiimiis  ad  Salvianum  et  Lcpum  Ferrariensem.         ] 

^  Canibus  et  cavallis.  Hinc  patet  laicos,  qui  res 
ecelesiasticas  possidebant,  iis  usos  esse  ad  luxum, 
non  ad  necessiLitem  :  hatid  dubie  extra  conscicntiara 
principura ;  alioqui  non  erant  laturi. 

c  Sed  etiam  de  episcopis.  Taxat  episcopos  et  se- 
quenles  praelalos,  qui  rebus  ecclesiasticis  utunttir 
ad  luxum,  nequC  consideraul  qtiid  de  rebus  Deo 
dieatis  statutum  sit  a  patribus.  Neqne  solos  prxlalos 
percellit,  sed  etiam  clericos  in  universiim.  Unde 
intelligere  debemus,  quotquot  in  sortcm  Domini 
ascripti  stimiis.  nobis  quidem  credilam  a  Domino 
et  ab  Ecclesi»  euram  provcniuum  ecclesiasticorum, 
sed  ut  iis  utamur  qucraadmodum  lex  jubel,  non  in 
vanis  sxculi  pompis  aut  olilectanienlis,  sed  in  alen- 
«iis  egeriis,  reparandis  ecclesiis,  lilu  is  quoque  qui  ad 
comparandam  pietateltl  et  erudiiionem  necessarii 
*nt  trtiles  slint  emendis,  aliisque  id  genus.  Iu  primis 
tanvcn  ea  inens  Ecclesix  semper  luit.  ut  clericus 
ante  oiiinia    lantum   suinat  de  rcditihus    ecclcsia- 


slicis,  quanttinl  ci  alendVi  opus  cst.  Quod  ideo  dico, 
ne  quis  ad  invidiam  trahal  ea  qux  superras  dicta 
sunl 

J  Sive  quibusdam  clericis.  Nam  clcricorum  nomine 
cotnprehenduntur  quotquol  in  cleriim  ascripti  sunt, 
eiiam  presbyleri,  et  diaconi.  Gregorius  Magnus  lib. 
1  xi,  indict.  ti,  epist.  ?>4  :  «  Ne  vero  objicialur,  quia 
ecce  de  eodem  clerico  loquitur,  non  de  presbytero, 
sciendlim  est  quia  in  eadem  constitulione  capiltilolO 
legitur  in  appellalione  clericoruni  et  presbyteros 
ei  diacoiios  contineri.  >  Tum  aflfert  verba  Novellx 
125  iiiiperatoris  Jusiiniani,  in  qua  hxc  legunlur 
cap.  19  i  Presbyteros  autein,  et  diaconos,  et  sub- 
diaconos,  canlores,  el  lectores,  quos  oranes  clericos 
appcllamus.  >  Dhi  tamen  post  haec  tempora  dubita- 
tiim  est  apud  Ruscinones,  Galliae  Narbonensis  po- 
pulos,  an  clericorum  nomine  inlelligerentur  episcopi, 
abbates,  et  ca:ieri  gradus  ecclesiastici  :  quam  dubi- 
tationem  edita  constilulione  sustulil  Guido  episcopus 
Helenensis  in  synodo  sua  dicecesana  babila  anno 
1539  dic  octava  mensis  Aprilis. 

«  Hie  tatis.  Ait  episcopum ,  (amelsi  doclus  sit, 
ac  pepuluril  dilt^enler  iristruat,  aetcrnis  pcenis  addi- 
cltrin  iri,  si  porapis  sxculi  deditus  sit,  el  sacris  re- 
Inis  abutator. 


K9  LIBER  CONTRA  JUDICIUM  DEl  250 

rebusulitur,  quanto  majori  malo  suo  convivia  splen- A  rent,  vel  a  tineis  vestimenta  comederentur  ;  imo 
dida  <ic  sacris  rebus,  quibus  gementes  et  mcerentes 
in  tribulatione  |iaupertatis  debuerant  consoiari,  epu- 
latur  cum  divitibus  epulantibus,  gaudens,   ridens- 


que,  et  opus  Domini  non  recipiens,  et  quasi  agens 
quae  Deo  placeant  jiicuudatur,  satiat  prreterea  et 
inebriat  hislriones,  mimos,  turpissimosque  ct  va- 
nissimos  ■  joculares,  cum  pauperes  Ecclesi.T  fame 
discruciati  inlereant.  Quam  rem  considerandam 
prudcnlihus  offerimus,  non  autera  exponendo  aperi- 
mus,  quoniam  etsi  dictum  cst  divilihus  :  Agite  nunc, 
divites,  plorate  ululantes  in  miseriis,  quce  advenient 
vobis  .'  divilite  vestra;  putrefacUe  sunt,  ct  veslimenta 
testra  a  tineis  comesta  sunt,  aurum  el  argenlum  ve- 
ttrum  ceruginavit,  et  wrugo  eorum  teslimonium  erit 


sicut  pro  avaritia,  sic  et  pro  epulis,  et  pro  Iu- 
xuriis ,  praesenlis  sententiae  comminatione  fe- 
riuntur 

XXXI.  Si  autem  hacc  dicla  sunt  illis  mii  talia 
forsilan  de  propriis  rchus  agebant,  multo  magis 
quibusdam  prasentis  temporis  divitihus  dici  potest : 
Ululate  in  miseriis  advenieulibus  ;  quoniam  epulan- 
tibus  vobis  de  rehus  non  vesiris,  et  thesaurizanli- 
bus  de  his  quae  ad  sustenlationem  pauperum  Eccle- 
siae  tradila  sunt,  ipsi  paruperes  et  ecclesiastica  fami- 
lia  famc  crucianlur;  et  qui  ex  eis  fraudatus  a  vobis 
est  vel  oppressus,  clamat,  et  clamor  eorum  in  au  - 
res  Domim  Sabaoth  inlroiit,  qui  dixit  :iVo«  negabis 
mercedem  indigentis  et  pauperis  ;  sed  eadem  die  red- 


vobis,   et    manducavil    vestras    camcs,    sicut   ignis  ;  B  des  ei  prelium  taboris  sui'  ante  solis  occasum,  ne  cla- 


thesaurizatis  in  novissimis  diebus.  Et  iterum  :  Epu- 
laii  eslis  super  terram,  el  in  deliciis  enutrilis  corda 
vestra.  Non  tamen  praceptum  est  eis  ut  epulis  quo- 
tidianis  vacarent,  el  preliosissimis  induerentur  vesli- 
bus,  ne  forte  vel  eorum  divitke  pulrefacuc  remane- 


met  contra  le  ad  Dominum,  et  fiat  tibi  in  peccatum. 
Et  multa  hujusraodi  ,  quue  de  hac  re,  et  de  om- 
nibus  quae  superius  comprehensa  sunt ,  in  divi- 
nis  libris  dicuntur,  nec  ab  ullo  prorsus  horaioum 
absque  sui  gravissimo  damno  negliguntur 


BALUZII  NOT;E. 

•  Joculares.   Hislriomim  genus  ,   tihiis  praeterea  Jongleurs.  Dicti   autem  joculares,  a  jrjcis  ei.  ludis 

fldibusque  aut  aliis  instrumeniis  canentes.  Hos  se-  quos  populo  fuciebanl. 
qucns  a:tas  Gallico  tum   recepo  vocahulo  vocavit 


LIBER 

DE  DIVINIS  SENTENTIIS  DIGESTUS , 


CCM    BHEVISSIMIS   ADNOTATIONIBCS,   CONTBA    DAMNABILEM   OPINIONEM    PUTAJSTILM  , 
JUDICH    VERITATEM   IGNE,  VEL   AQI  IS,   VEL   CONFLH.TC    AJtMORCM    PATEFIERI. 


I.  In  uomine  Domini  Dei  et  Salvatoiis  noslri  Jesu  C  tioni   generis  lnrmsmi ,   ac  reconciliaton  Christo, 


Christi  qui  est  pax  noslra,  quique  fecit  ulraquc  unum, 
et  medium  parietem  maceria'  solvcns  inimicitiam  in 
carne  sua,  legem  mandatorum  dccrelis  eracnans,  ul 
duos  condat  in  semetipsum  in  uno  novo  hnmine,  faciat 
pacem,  et  reconciliel  ambos  in  uno  corpore  Deo  per 
crucem,  intcrficiens  mimicilias  in  semetipso,  et  ve- 
nien»  evangeli  ~avil  pacem  vvbis,  qui  longe  [tftslis,  et 
pacem  his  qvi  prope.  Quoniam  per  ipsum  habemus 
accessnm  ambo  in  uno  spirilu  ad  Patrem  (Ephcs.  II, 
14-18).  Incipiunt  teslimonia  divina  de  lilleris  evan- 
gelicis ,  et  apostolkis ,  alque  propheticis ,  quihus 
luce  clarius  demonslratur  contraria  esse  reconcilia- 


pugnas  domestiex  et  confliclus  fraterni,  pulantium 
nrum  labentium  dubia  et  oceulta  possc  paiefieri,  et 
per  res  contrarias  vcritati  veritatem  lateulera  mon- 
slrari.  Nam  si  omnrpotens  Deus,  mundi  conditor  et 
reclor,  judicii  vcritatem  in  rebus  latenlibus  per  mu- 
tuas  csedes  inveniri  voluisset,  aul  permisissct,  nec 
judices  aut  b  magistros  per  singulas  urhes  conslitui 
praecepissel,  nec  teslibus  iuficiantes  convinci,  nec 
ubi  testes  desunt,  conlruversiam  per  jusjurandum 
finiri  Sed  nec  illam  legem  mier  virum  et  uxorem, 
si  spiritus  zelotypiae  virum  concitaverit,  daret,  ut 
peraquas  aniarissimas  c  proharetur  mulier  adultera 


BAI.tlZlI  NOT.<E. 

^Egre  ferens  Agohardus  iniquitatom  legis  Gun-  D  in  codice  Openim  Agobardi.  Quo  factum  est  ut  ama- 


dobadx,  qu;e  cansis  finem  iniponi  pr;rcipiebat  sin- 
gulan  certamine  sive  duello,  quod  stulie  prorsus 
ac  peiperam  voeabant  Judicium  Dei,  cougerit  in 
hoc  libro  senteniias  ex  ntroque  Testamento,  ut 
ostendai  lcgcm  illam  essc  impiam,  valdeque  contra- 
riam  pietati  ac  simplicitati  Christianae.  Et  omnino 
erudilus  est  hic  liher,  ol  Agohardo  dignus.  Porro 
d.ios  ex  isio  lihro  fccerat  Massonus ;  sententiasque 
dislinxerat  ah  hoc  lihello  contra  fidem  lituli ,  con- 
traque  lestimonium  Agohardi.  Nos,  quod  res  po- 
stulabat,  rurstim  conjmiximus.  Sed  et  illud  te  mo- 
nendum  existimavi.  leelnr.  Agnhardi  adnolationos 
ijux  respondenl  sentenliis,  ih  margine  positas  esse 


nuensis,  quo  Massonus  ulobalur,  cuni  non  intellige- 
ret  ad  quoin  quaeque  adnotalio  locum  esset  refe- 
renda,  omuia  nirhaverit.  Nos  sua  quajque  locis  re- 
stituimus 

i>  Magistros,  id  cst,  magisiraliis  :  qna  etiam  signi- 
Gcalione  usurpatur  infra  in  capite  sexlo  hujtis  libri. 

-  Probnrclur  niulier  adultera  ,  nimirnm  por  judi- 
cium  aqua:  frigidae  :  quod  tamon  judicimn  a  Carolo 
Magno  veiiium  est ,  ui  paiet  ov.  Capitulari  edito 
auno  Ifi.  Mominil  autem  hujus  l<;gis  Hincmarus  in 
opusculo  de  Divortio  Lotharii  ot  Tctborgae,  iiemque 
in  epistola  59  ad  Hildegarium  episcopum  Melden- 
sem,  in  qiw  ex  professo  tractal  de  judicio  aqua 


231  S.  AGOBARDI  EPISCOPI  LUGDUNENSIS  3"2 

esse,  aul  innocens.  Vel  etiain  de  invenlo  cadavcrc  A  videlicct  agclli,  aut  si  contcntio  fuerit  de  brutis  ani- 


hoininis  occisi  juberet  propinquioris  civitatis  princi- 
pcs  convcnire,  ct  lavarc  manus,  ac  protcstantes  co- 
rani  Dco  dicere  quod  manus  eorum  non  eflinlerint 
uanguincm  innocentcm.  Ncque  sanctus  ct  innocens 
vir  David  pcrseculori  suo  Saul  dicerct :  Si  Deus  te 
incilut  cnntra  me,  odoretur  sacrijicio,  ct  cxtera.  Sed 
potitis  dicerct :  Mitle  iinnm  de  tuis  qui  congrediatur 
inri  iini  singuiari  certamine,  et  probet  me  reum  tibi 
esse.  si  occiderit,  aut  certe  :  Jube  ferrum  vcl  aquas 
calefleri ,  quas  manibus  illxsus  atlrectem,  aut: 
a  Constitue  cruces,  ad  quas  slans  inuuobilis  perseve- 
rem. 

II.  Cum  autem  niliil  lalc  lex  divina  vel  eliam  bu- 
inana  sanxcrit,  et  vani  bomiiics  nomincnt  ista  bjudi 


inanlibiis,  cavallis  porcisvc,  vel  undecunque  litiga- 
vcrinl  hOlfliliCS  cupiditate  pcrmoli,  d  quod  ulique 
forensium  cst,  non  rcligiosonim),  invocatns  Doniinus 
ostendit  jusliiiain  tcmporalcm,  vel  polius  vilissi- 
luam;  qux  nec  propric  dicitur  justiiia,  quia  nullus 
iinle  fit  justus;  ct  ci:m  slat  iinus  adversus  altenim.vir 
scilicct  advcrsus  proximum  sumn,  qucm  certe  sicut 
seipsum  diligere  debet,  agcnlc  Doinino  corruat  unus 
coram  altero,  ct  quem  per  sanctam  legeni  diligi  jus- 
serat,  per  lcgcm  cupidita.is  occidi  aut  prosicrni  a 
proximo  faciat.  Ncmpe  Apostolus  oslenditesse  legein 
peccati,  et  lcgem  carnis,  ct  legcm  morlis,  ex  quiLus 
isia  sunt  contraria  logi  spirilus,  et  legi  vitx.  Nam 
bi  qui  spiritn  Dei  aguntur,  et  idcirco  snnt  lilii  Dci, 


cium  Dei;  unde  probari  potesl  judicium  esse  Dei,  B  audiunt  Aposlolum  docentcm  :  Jam  quidem  omnino 


quod  Dcus  nunquam  pra?ccpit,  nunquam  voluit, 
nunquam  denique  sanctorum  et  quorumlibet  fide- 
lium  exempiis  introdiictum  monstratur.  Quasi  om- 
nipolens  Deus  animosilatibus  vel  c  adinventionibus 
bominum  servire  debeat,  aut  ipse  sibi  contraria 
agat ;  ut  qui  in  legc  el  in  Evangelio  prxcepit  ut  dili- 
gat  homo  proximum  suuin  sicut  seipsum,  iterum, 
ac  si  voluntate  mutata,  cum  coeperint  homines  con- 
tendere  inter  se  de  rcbus  inscnsibilibus  (de  partc 


dei.clum  est  quod  judicia  liabeiis  inter  vos.  Quure 
non  magis  iajuriam  accipitis  ?  Quarenon  magis  [rau- 
dem  patimiiri? 

111.  Ncque  boc  dicimus  quasi  judicia  inler  homi- 
nes  necessaria  non  sint.  Non  soluin  autem  nccessaria, 
verum  cliam  bona  sunt ;  sed  illa  dc  quibus  Dominus 
Salomoni  loquitur  :  Quia  postulasti,  inqnit,  libi  sa- 
pientiam  ad  discernendum  judicium,  ecce  feci  tibi 
sccundum  sernwnes  tuos,  et  dedi  tibi  cor  sapiens,  et 


BALUZII  NOT/E. 
fiigidx.  Vidc  virnm  cl.  Franeiscum  Jurctiim  in  notis  possct  arcus  jacere  s!ne  mersionc  dclata  consedit 
ad  epistolam  74  Ivonis  Carnutensis,  ubi  mulla  vide-  arenis,  unde  sui  cum  gaudio  rcportaverunl  lihera- 
bis  de  exainine  aqu.e  fiigid.c  vel  caliifc.  Nos  vcro  lam  ad  propria.  Igilur  aulem  ad  laildem  ct  glo- 
h.c  tibi  exhibemus  illnstre  exemplum  hujns  judicii  C  riam  liberatricis  sux,  pannum  operosiim  conliciens, 
editum,  non  in  vili  persona,   (ut  putabat  Juretus      ipsum per  abbatem  G. Rupis-Amataris misit  ad eccle- 


istiusmndi  judicia  osurpari  tantinn  solila  in  vulgares 
plebeiasque  personas)  s:>d  in  femina  principe,  qux 
procuraii  abortus  calumniam  purgavil  rudi  boc 
quxrendx  vcritatis  exporiinento.  Ilujus  rei  men.o- 
riam  dehcmus  auclori  libri  de  niiraculis  beatx  Ma- 
rix  Rupis-Amatoiis  apud  Cadurcos,  cui  se  fcmiiia 
voverat  in  hoc  vite  fanixque  periculo.  Exslal  hic 
liber  Parisiis  in  bibliothcca  S.  Gcrmani  de  Pralis, 
qucm  niecuin  pro  singulari  hnmanitaic  sua  coinniu- 
nicavit  domnus  Lucas Dacherius  cjusdcm  monasterii 
bibliolhecarius.  Sic  eigo  loquiiur  hic  auctor  in  li- 
bro  i,  cap.  50  :  •  Posl  dcccssum  Guaslonis  de 
Baerne,  qux  ejus  fucrat  uxor,  soror  rcgis  Navarrix, 
Leofoas  nomine,  gravida  reinansit ;  sed  non  multo 
uost  obilum  wri,  abortivum  cmisit.  Nobiles,  igno- 
hiles,  omncquc  promiscui  sexus  vulgus  planclum 
nimium  super  eum  feccriinl,  et  quasi  jam  factam, 


»  Constitue  cruccs.  Hxc  eliain  cst  una  ex  vulgari- 
bus  purgationibus  quas  lum  in  usu  crant.  Vocatur 
anicni  Judicium  cmcis  in  Charla  divisionis  impcrii 
Francorum  quam  Carolus  Magnus  fccii.  «  Vnlnmus 
ut  ad  dcclarationem  rci  dubix,  juiSicio  crucis,  Dei 
volunlas  et  lerum  verilas  inqtiiralur.  i  Lib.  i  Capi- 
tularium,  cap.  108  :  «  Sancituui  est  ut  niillns  dein- 
ccps  quamlibel  cxaminalionem  cruris  facere  prxsu- 
mat;  ne  Christi  passio,  quse  esl  glorificalio,  cujusli- 
hct  lemerilale  contemplui  habealur.  >  Libro  v,  cap. 
125  :  «  Dc  eo  qui  perjurium  fecerit,  ut  nttllam  -e- 
deinpliouem  solvat;  sed  manum  pcrdat.  Qnod  si  ac- 
cusalor  conlendcre  volucrit  de  ipso  perjurio,  stct 
ad  ciucem.  Et  si  jurator  viccrit,  iegeiu  suam  accu- 
salor  cmeniict.  » 

t>  Judicium  Dei.  Sic  etiam  vocatur  apnd  Grcgo- 


luturam  populi  stiagem,  ecclesiarum  destructionem,  jj  rium  Turonensem  lib.vn,  cap.  11 :  «  Tu,  o  rex  pii 

loluts  denique  regionis  desolalionem  prxnuntiabant. 

Et  sicut  exilus  probavii.  acla,  conjcctura  falsa,  falso 

mulierem  rex  Pampilonix  Sancius  et  rcgis  consiliura 

in  causam  vocanles,  pueri  ante  tempus  natale  edili 

lmponebaiu  crimen.  Quare  divcrso  tormento  aflici, 

ve!  igne  cremari,  vcl  sub  undis  ligatam  mergi  de- 

creverunt.  Ula  vcro  pro  morte  instanli,  ab  hoc  im- 

inunis  facinore,  Virginem  noslrain  Doniinam  Rupis- 

Amatoris,  tit  in  auxilium  suiini  inlcnilerel,  exora- 

hat.  Ncc  pelilioni  ejus  dcfttit.  Enimvcro  in  modum 

subiturx  judicium  aqtia:  ligata,  ab  altissimo  ponte 

castri  Salvaterra  nomine  projecla  cst  in  profumlum 

torrentem.  Ac  sp  •ctaculiini  illml  doloris,  imo  imma- 

nitatis ,  plusquam  tria  millia  virorum  ac  mulierum, 

iiaufragimn  non  naufraganiis  prxslolantium,  conve- 

neranl,  alii  insultando,  alii  coinpaliendo  Dominum 

pro  ca  precabantur.  Illa  vero  supcr  undas  proftm- 

dissimi  torrenlis   miseralionc  Domini   et   cjusdem 

niatris  gloriosissimx  subventione ,    pliisqnam    ter 


sime,  ponens  hoc  in  Dci  jildicio,  nt  ille  discernat 
cttm  nos  in  unius  campi  planilic  viderit  dimicare.  > 
Sed  res  adeo  nota  est,  ut  non  egeat  testimoniis. 
Adversus  inipiam  illam  ac  parricidalem  consuctudi- 
ncin  fortiter  hic  disputat  Agobardus. 

c  Adinventionibus  hotninum.  Ptirgationum  illud 
gcntis  aiiinvcntionem  quoque  superstiliosam  vocat 
Slcphanus  V  papa  ad  Lambertum  episcopum  Mo- 
gunlinum  scribens  :  «  QuoJ  sanctorum  Palrtim  do- 
cumcnto  sanciium  non  est,  superslitiosa  adinven- 
tionc  non  csl  prxsumendum.  > 

d  Quod  utlque  (orensium  cst.  Non  pulo  hic  intelligi 
eos  qui  in  foro  liligant,  sed  cos  qui  foris  Eccleviaiu 
sunt,  id  est,  non  Christianos.  Nam  forcnses  opponit 
rcligiosis,  id  cst,  Christianis.  Et  his  non  interdicit 
litis  contcstationem,  modo  fiat  coram  judicibus  et 
luagislralibus.  Ac  dicet  paulo  post  jttdicia  inter  ho- 
uiiiies  esse  neccssaria. 


2:,: 


LIBEU  CONTIU  JUDICIUM  DEI. 


23  i 


intelligens.  El  in  alio   loco  :  Multitudo  sapienlium,  A  fial  in  mundo,  nisi  Deo  aut  dispensante,  aul  peruiil- 


sanitas  est  orbis  terrarum  ;  cl  rex  sapicns,  poputi 
tlabiiimentum  est.  Et  ilerum  :  Melior  esl  sapientia 
quam  vires,  et  vir  prudens  magis  quam  furtis.  Audile 
ergo,reges,el  intelligite,  discite ,  judices,  finium  lcrrtc. 
Itcmque  :  llabebo  propter  lianc  (hauil  duLium  quin 
propter  sapientiani)  cluritatem  ad  turbas,  el  Iwnorem 
apud  scniores  juvenis,  et  acutus  inveniar  in  judicio. 
De  quo  beatus  quoque  Job  fatetur  dicens  :  Si  con- 
tempsi  subire  judicium  cum  servo  meo,  et  ancilla 
mea,  cum  disceptarenl  adversum  me.  Neque  enim 
sanctus  Job  cum  scrvis  ancillisque  gladiis  aut  fusti- 
bus  confligebat ;  cum  sciret  *quitatem  non  cxdi- 
bus,  sed  sapientia  et  misericordia  componendam, 
quse  per  seipsam  loquitur  dicens  :  Meum  est  consi- 


lente;  cum  et  capilli  capitis  fidelium  omnes  iiume- 
rati  sint,  et  unus  ex  duobus  aut  quinque  passeribus 
non  cadat  in  lerram  sinc  Dco,  cl  sicul  quidam  san- 
ctornni  ait  (Aug.  in  Malth.  serm.  G)  :  «  Nec  folium 
de  arbore  sine  nutu  Dei  decidat.  >  Tamcn  quia  no- 
tissimum  est  bonos  a  inalis  inlcrfici,  nunquam  auleui 
malos  a  bonis,  nisi  in  bellis  publicis  et  legalibus  ju- 
diciis,  pertinet  boc  ad  occulta  judicia  Dei,  quae  sunt 
sicut  abyssus  multa,  nec  est  dalura  hominibus  nosse 
cur  omnipolens  ila  pcrmittat  fieri.  Solcre  autem 
juslos  ab  iniquis  inlerfici  leslatur  et  David,  super 
Abner  inleritu,  dicens  :  Nequaquam  ut  mori  solent 
ignavi,  morluus  cst  Abner;  sed  sicut  solenl  cadere  co- 
ram  filiis  iniquitatis,  corruit.  Sed,  ut  diximus,  nulli 


lium,  et  aiqttitas,  mea  est  prudentia,  ntea  est  forti-  jj  u:rc  invesligarc  coneessum  est,  quando  et  ipse  Pau- 


tudo.  Per  me  reges  regnunt,  et  legum  conditores 
justa  deccrnunt.  Pcr  me  principes  impcrant,  et  po- 
lentes  decernttnt  juslil.am.  Ilinc  aulcm  ajlerna  Dei 
sapienlia  indubilanti  fide  qua;rciida  cst,  precibus  et 
lectionibus  assiduis  oblinenda  esl,  Aposlolo  Jacobo 
prolcstanle  :  Si  quis,  inquil,  vcslrum  indiget  sapien- 
lin,  postulct  a  Dco  qni  dat  omnibus  afjlucntcr,  ct  non 
impropcrat,  et  dabitur  ei.  Postulct  autcm  in  ftde  niltil 
ha:sitans.  Quod  vcro  inslanti  leclione  sil  cadem  sa- 
picnlia  perquirenda,  ila  Doininns  Josue  conlestans 
ostcndil :  Conforlare  igitur,  el  cslo  robustus  valde, 
ul  cuslodias  el  facias  omnem  lcgem  quam  pra<cepit 
tibi  Moijses  servus  mctts.  Ne  declines  ab  ea  ad  dcxte- 
ram ,    vel  ad  siniitram ,    ul   intclligas    ctincla  qna; 


lus,  ad  terlium  coelum  raptus,  et  ilerum  in  para- 
diso  admirans,  cxclamet,  dicens  incomprehensibilia 
cssc  judicia  Dei  et  investigabiles  vias  ejus.  Quis  enim 
cognovit  sensum  Domini?  aul  qnis  consiliarius  ejus 
fuit? 

\'l.  Ha:c  pic  humiliterque  considerantibus  appa- 
rel  non  posse  c.xdibus,  ferro  vel  aqua,  occultas  et 
latentes  rcs  inveniri.  Nam  si  possent,  ubi  essenl  oc- 
culla  Dei  judicia?  Debcrct  cigo  inter  catholieos  et 
hxrelicos  lali  exaruine  veritas  hnlagari,  sicu.1  quidani 
siiperbiis  ac  stultus  a  hwreliciis  Gundobadus  Bur- 
gundionum  rex  tentabat  expclcre  a  beato  Avito, 
cgregio  et  orlhodoxo  pradicatore,  qui  ejus  vesaniam 
sapieniissime  laudabiliterque  repressit  alque  redar- 


agis.  Non  reccdut  rotunisn  legis  hitjus  de  ore  tuo  :  C  guit.  Quod  si  talibus  adinventionibus,  ut  sxpe  dixi- 


sed    medituberis  in  eo  diebtts  ac  noclibus  ,    ut  cu- 
stodias  ct  facias  omnia  </i«r  scripla  sttnt  in  eo. 

IV.  Ncque  pulandiim  csl  quod  aul  in  istis  bellis 
domesticis,  aul  in  insidiis  latronum,  aut  quibuslibet 
rixis  civilibus  sive  domeslicis  cadat  bomo,  nisi  Deo 
tradenlc  in  nianus  proximi  sui,  sicut  ipsc  pcr  Pro- 
phetam  advcrsum  malos  pastores  loquilur,  diccns : 
Et  pastores  eorttm  non  parccbanl  eis,  et  ego  non  par- 
cam  ultra  super  habitunles  lerram,  dicil  Dominus. 
Ecce  ego  tradam  Itomines,  unumguemque  in  mami 
proximi  sui,  el  i«  manu  regis  sui,  et  concident  terram, 
et  non  eruam  de  manu  corum,  el  pascam  pecus  occi- 
sionis  propter  hoc,  o  pauperes  gregis.  Sed  et  illud  in 


mus,  valercnt  lalenles  culpx  invcniri,  nec  sapientia, 
nec  sapicnles,  neque  judices,  nequc  magislri  essent 
necessarii.  Scd  quia  verissimum  est  quod  de  Deo 
dicilur  :  Apud  ipsum  est  [ortitudo  el  sopicnlia,  ipse 
novit  ct  dccipientem  et  cum  qui  dccipilur;  ab  ipso  et 
secundum  ipsum  quuiieiida  cst  rcrum  el  judiciorum 
vcritas.  Jam  nunc  b  ponend«  snnt  ips.-e  divina;  sen- 
tcntiic,  et  perspiciendum  in  eis  quales  auclor  earum 
velit  esse,  vel  quid  aut  qualiler  agere  debeant  recon- 
ciliati  populus  arquisitionis,  filii  resurrectionis,  oves 
summi  pasloris,  el  erga  se  invicem  et  erga  lupos  ac 
beslias  insidiaiiles. 

SEQliUNTUR  SENTENTIiE. 


bac  scnteniia  nolandum  est  quod  electi  dicantur  pe- 

cora  occisionis,  sicut  et  Apostolus  de  psalmo  sumens  D     Cloria  in  excehis  Deo,  et  in  terra  pax  hominibus 

teslinionium  dicil :  Quia  propter  te  morlificamur  tota 


die,  wstimati  sumus  ut  ovcs  occisionis.  Et  in  lege  pra- 
ceptum  esl :  Qui  percusserit  homincm,.  volens  occi- 
icre,  morte  morialur.  Qui  autcm  non  esl  insidiatus, 
sed  Deus  itlnm  tradidit  in  mantt  ejus;  consiituam  tibi 
locum  quo  fugerc  dcbcat. 
V.  Tota  naniquc  fide  credere  debemus  quod  nihil 


bonai  volnntntis. 

Quando  stant  duo  altrinsecus  parati  ad  niuluam 
cscdem,  non  est  eis  ha:c  bona  \oluntas;  et  ideo 
angeli  pacis  non  adsunt  iltis  ailcrna  gaudia  offe- 
rentes. 

Pax  mttlta  diligentibus  legem  tuam,  et  non  est  ilhi 
scandalum. 


»  JiVrelirns  Gundobadns.  Vide  supra  in  libro  ad- 
versus  legem  Gundobadi  cap.  13. 

b  Poitcnda'  sitnt  sentetUke.  Vel  unicus  hic  locus 
oslendii  senieniias  qna;  sequunlur  non  csse  dividcn- 
■las  ab  hnc  libro  :  quod  tanien  fecit  Massonus,  qui 
l.unc  litubun  de  suo  adjecit  :  Agobardi  expositiones 


BALUZII  NOT/E. 

liinc  et  iltittc  e  Scriptttra,  de  pace,  de  sedandis  cordis 
ajfectibus,  cl  apprimc  de  tota  ctliica  Chrisliana,  de 
Antichristo,  de  infeiis.  de  pcrsccutiombus.  Nam  in 
codicc  veleri  nibil  legilur  islinsmodi,  nec  opus  crai. 
Nos  tanien  ut  viam  lectori  complanarcmus,  hic  ad- 
di.liinus  li.rc  vcrba,  Sequuntur  Sententiai. 


255  S.  AGOBARDl  EPISCOPl  LUGDUNENSIS  «6 

A  quibus  pax  multa  scandalum  non  excludit,  nec-  A  ut  faciant  vobis  hommes,  et  vos  facite  eis.  Hac  ett 

dum  halieni  plenitudinem  legis,  quse  charitas  ost.         enim  lex  et  propheta: 


Beati  mites,  quoniam  ipsi  possidebunt  lerram. 

Forsitan  dicturi  sunt  contenliosi,  ad  possidendam 
terrara  viventium  mansueludinem  esse  necessariam; 
ad  defcndendam  aulem  terram  morienlium,  fraler- 
nara  congressionem ?  Sed  audiant  Aposloluin  dicen- 
tem  •  Nos  talem  consuetudinem  non  habemus,  neque 
Ecclesio?  Chrtsti 

Beatt  misericordes ,  qttoniam  ipsi  misericordiam 
consequentur.  Beati  pacifici,  quoniam  filii  Dei  voca- 
tuntur. 

Non  oflertur  seterna  misericordia  et  honor  filiorum 
Dei  imniisericordibus,  el  pacem  disrumuenlibus,  sed 
facienlibus. 


Nullo  modo  quis  potcsl  filius  Dei  esse,  nisi  imi- 
tetur.  i.inl  crgo  non  imitando,  a  tanta  nobilitate 
dcgcneral,  non  veraciter  sed  falsodicit:  Paterno- 
sler,  qui  es  in  ccelis.  Et  ideo  non  tantum  crudeli- 
tate,  sed  ct  falsiiate  damnatur.  Si  non  inirabiinus 
in  regnuin  coclorum,  nisi  alinndaverit  juslilia  no- 
stra  plusquam  Scribarum  et  Pharisaeoruai  quanto 
magis  nisi  abundaverit  plusquam  pubiicanorum  et 
ethnicorum? 

Qui  perfectionem  remunerat ,  nibil  corruptioni 
nisi  damnationem  rescrvat  Considera ,  o  amalor 
rerum  periturarum,  ct  neglcclor  tui,  quia  alii  in 
te  peccanti  potes  dimittere ,  tibimetipsi  non  potes. 


Audistis  qma  dictum  est  antiquts      Non  occides.  B  Et   quia  ad  lain  grave  nialum   nulluin    majus    re- 


Qui  autem  occidertt,  reus  erit  judicio.  Ego  aulem  dico 
vobis,  quia  omnis  qui  irnsalui  frutri  suo,  reus  erit 
judicto.  Qui  aulem  dixenl  fralri  suo  Racha,  retts  erit 
consilii.  Qiti  autem  dixerit  Fatuc,  retts  crit  gehennor 
ignts,  elc  Avdistts  qtita  dictum  est  Oculum  pro 
oculo,  el  dentcm  pro  dente.  Ego  autem  dico  vobis  non 
resistere  malo ;  scd  si  quis  te  percusscrit  in  dextera 
maxilla  lua,  prwbe  ilti  et  altcram.  Etci  qui  vull  tccuin 
judicio  contendere,  el  tunicam  tuam  lollere,dimilte  ei 
et  pallium,  el  reliqua. 

Antiquo  populo  prueceptum  ut  quaiem  quis  altcri 
maculam  inflixisset,  talem  sustinere  compellerelur ; 
novo  autem ,  nullum  malum  infeire ,  sed  illaium 
xquanimiter  tolerare.  Qui  ergo  non  solum  non  re- 
sistit,  sed  eliam  modum  lalionis  supergrediens  ex-  C 
cedit,  nec  ad  antiquum  populum  perlinet,  nec  ad 
iiovum.  Quos  jubemur  diligere,  nou  pcrmitlimur  no- 
centes  kedere. 

Tribus  modis  peecatur,  cogitalione,  locutione  et 
actione.  Palet  ergo  in  cogitalione  radicem  esse  ma- 
loruni,  fructus  antem  in  operatione.  Et  consequenter 
veteri  populo  fructus  malorura  vclaniur,  in  novo 
vero  radices  exstirpare  juhemur  .  ideoque  apud  illos 
hoinicidium  in  reatu  erat ;  apud  nos  auieni  ira 
occulta  et  serino  injuriosus.  Quapropter  qui  inen- 
lcm  non  purgat  a  lurore,  nec  manus  compescit  a 
caede,  nec  cum  antiquis  legi  subdilus  esi,  ncc  cum 
novis  evangelicae  graliae  libertale  donatus. 

Audistisquia  dictum  est  Diliges  proximum  tuum , 
tt  odies  inimicum  tuum.  Ego  autem  dico  tobts  .  Dilt- 
gite  inimicos  vcstios.  benefucite  his  qui  oderunt  vos,  et 
orate  pro  persequenlibus  ct  calumnianiibus  cos,  ut  sitis 
fttii  Patris  vestri,  qui  in  coelis  est,  qui  solem  suum 
oriri  facit  supcr  bonos  et  malos,  el  pluit  sttper  justos  et 
injustos.  Si  enim  diligilis  eos  qm  vos  diligunl,  quam 
mercedem  habebitis?  Nonne  el  publicum  hoc  fuciunl  ? 
Et  si  salutaveritis  (ratres  vestros  tantuin ,  quid  am- 
plius  (acilis  ?  Nonue  elhmci  hoc  faaunt '.'  Esto.e  ergo 
vot  perfecti,  sicut  ct  Paler  vester  ccelcslis  perfectus  est. 
Si  enim  dimiserilis  homimbus  peccata  eorum,  dimittet 
et  vobis  Pater  vester  cilesiis  delicta  vestra.  Si  au- 
lcm  non  dtmiseritis  hominibus ,  nec  Puter  vester  di- 
mittet  peccata  vestra.  Omnia  crgo  quacunqne  rttltis 


medium  invenitur,  quam  ut  dimitlas  quse  poies,  ut 
dimittanlur  tibi  qu.e  commillere  vales,  delere  non 
potes. 

Qui  amat  patrem  aul  malrem  plus  quam  m«,  non 
est  me  dignus;  et  qui  amat  filtum  aut  filiam  super 
me,  non  est  me  dtgnus. 

Si  ille  qui  patrem  matremve  plus  amat  quam 
Deum ,  non  eo  est  dignus ,  qnanlo  magis  est  indi- 
gims,  si  plus  amaveril  lcrram  vel  porcum?  Amplius 
enim  ha?c  amare  convincitur,  qui  pro  talibus  chari- 
latem,  qure  Deus  est,  olfendere  non  verelur. 

Amen  dico  vobis  .  Nisi  convcrsi  fueritis  et  effi- 
ciumini  sicut  parvuli,  non  intrabitis  tn  regnum  coelo- 
rum 

Hujus  praecepli  negligentiam  cruciatus  irrcmedia- 
bilis  et  infinitus  sequetur.  Porla  regm  caeleslis 
angusta  est :  quoe  parvulos  capit,  scd  enormes  exclu- 
dil.  Qui  ergo  stat  paratus  ad  csedem.  dum  non  sim- 
plicitale  parvulorum  humilis,  sed  giganlea  ostenta- 
tione  vult  videri  terribilis,  ab  hujus  ingrcssu  omnino 
rcjicitur. 

Festina  implere,  dum  niamis  et  pedes  solutos  ba- 
bes,  quia  vcnienl  dics  de  quibus  dices  Non  mihi 
placent ;  ubi  ligatis  pedibus  el  manibus  mitieris  in 
tcnebras  eilcriores,  id  est,  fugiendi  operandique 
licentia  subtrahetur 

Domine,  quotics  peccaverit  in  me  jrater  metts,  et 
dimillam  ei  ?  usque  septies  ?  Dicit  illi  Jesus .  Non 
dico  libi  usque  seplies,  sed  utque  septuugies  septies. 

Servc  ncquam,  omne  debilum  dimisi  tibt,  quoniam 
rogasii  me,  usque  :  Sic  et  Paler  meus  coetestis  jaciet 
vobis,  st  non  remiserilis  v.nusquisque  fratri  suo  dt 
cordibus  vestris.  Converte  gladium  tuum  in  locum 
siium.  Omnes  enim  qui  acceperinl  gtadium,  glaJto 
peribunl.  Habete  mter  vos  sulem ,  el  pacem  habete 
inter  vo$. 

Quomam  grave  malum  est  pcccanti  fratri  de  corde 
non  ignosccre.  Quo  fit  ut  olim  per  pceniteniiam  di- 
roissa  peccala  revoccnlur  ad  vindiclam. 

Quanlo  nielior  est  anima  corpore,  tanio  pejor  esl 
gladius ,  quo  anima  in  aeternum  perimilur,  quam 
quo  corpus  ad  tempus  occiditur. 

Sicul  pulinentum  quodlibet  absquc  sale  uon  est 


2S? 


LI13ER  CONTRA  JLDICILM  DEI. 


8!i8 


aptuiD  et  utile,  sic  omnis  virtus,  etiam  ipsa   fides,  A  sicui  dilext  vos,  ut  et  vos  diligatis  Invtcem.  In  hoc 


nun  valel  ad  saluiem  hominis  sine  pace. 

Quis  horum  trium  videtur  tibi  proximtis  (uisse  illi 
rtui  incidil  in  latrenes?  El  ille  dixit  :  Qut  jecit  misen- 
tordiam  in  illum.  Si  filii  Abrahcv  eslts,  opcra  Abiahoe 
facite.  Nunc  autem  qumritis  me  inter/icere,  hominem, 
qui  rera  tocutus  sum  robis,  quw  audivi  a  Deo.  Hoc 
Abraham  non  fecit.  Yos  facitis  opera  patris  vestri. 
Oves  mea?  voccm  mcam  audiunt,  cl  ego  cognosco  eas, 
et  sequuntur  me. 

Si  sacerdos  ctlevita,  qui  vulneralo  a  latronibus 
plagns  non  iiuposiierunt,  scd  quia  non  profuerunt, 
proximi  non  fiierunt,  ipianlo  magis  illi  qui  plagas  in- 
fligunt,  proximi  non  sunl?  Qui  ergo  non  impeitiendo 
misericordiam  a  proximilate  se  alienum  facit,  alic- 


cognoscent  omnes  quia  met  disciputi  estts,  si  diteclio- 
ncm  habuerilis  ad  invtcem. 

Non  pro  hxs  aulem  rogo  tantum,  sed  pro  eis  qut 
credituri  sunt  per  verbum  eorum  m  me,  ut  omnes 
untimsint,  sicut  tu  Patcr  in  me,  et  ego  in  te,  ul  et 
ipsi  in  nobis  tinum  sint,  ul  mundus  credat  quia  tn 
me  misisti.  Sit  autem  omnis  homo  vclox  ad  cudien- 
duin ,  lardus  autem  ad  loqttendum,  et  tardus  ad 
tram.  Ira  enim  viri  justitiam  Dei  non  operatur. 

Si  dilectione  cognoscuntur  discipuli  Domini,  riiis 
ct  conlentionibus  cognoscuntnr  discipuli  diaboli. 

Si  unitas  irahit  mundum  ad  fidem,  dissensio  im 
pellit  mundiun  ad  perfidiam. 

Qund  si  zelum  atnariiin  habetis,  et  contenliones  in 


nus   est  cl  a   medieamenlo  quod  vtilnerato  jacenti  B  cordibus  veslris,  nolile  gloriart  el  mcndaces  esse  adver- 


coeleslis  Samarilanus  clementer  infudit 
Qui  domesticum  fidei  occidere  quaerit,  non  est 

filius  Abraha;,  qnia  boc  Abraham  non  fecit.  Farit 
aiilem  opr;ra  palris,  id  csl,  diaboli,  qni  ab  inilio 
homiiida  eral-  Qui  summc  bonum  paslorem  sequun- 
tur,  oves  sunl;  qui  autein  in  membris  suis  illum 
insequuntiir,  lupi  sunt. 

Si  quis  tnihi  ministrat,  me  sequalur :  et  ubi  sum 
ego,  illic  el  minister  tncus  erit. 

Si  qui  ministral,  scquilur;  qui  adversatur,  inse- 
qmlur. 

«  Mandatum  novum  do  vobis,  ut  ditigalis  invicem. 


sus  vcitlatcm.  Non  cst  ista  sapicntta  dcsursutn  descen- 
dens,  sed  terrena,  animalis,  diabotica.  Vbi  enim  zelus 
et  contcntio ,  ibi  inconstanlia  el  omne  opus  pravum. 

Et  Paulus  apostolus  ait  Noli  verbis  conlendere, 
ad  nilui  enim  utite  est,  nisi  ad  subitersionem  audien- 
liuin,  dc  bac  sapientia,  quae  non  est  desursum,  sed 
terrena  atqiie  dialiolica  sit.  Et  illud  bealus  Paulus 
insinual,  dicens  .  Profuna  atilem  et  inania  loqui  de- 
vita.  Multum  enim  proficiunt  ad  impietalem,  et  sermo 
eorum  ut  cancer  serpit 

Si  ergo  contenlio  cordium  mendaces  oslendit  ad- 
versus  veritalem,  et  contentio  verborum  subvenit 


BALUZII  ISOTiE. 
Mandaliim  novum  do  vobis.  Nulla  senlenlia  mihi  C  concordiam  lialernilalis  pene  interfecerunt.  El  haec 


videlur  apiior  aut  opporlunior  ad  commendandam 
miituam  inler Cbristianns  concordiam  et  dilectionem, 
quam  suprema  illa  Cbrisli  Domini  verba  quae  hic  de- 
scribit  Agobardus.  Res  autem  tanti  momenti  visa  est 
Chrislo,  ut  eliain  \cliil  supremrc  voiuntalis  tabulis 
eam  apuslolis  ac  discipulis  suis  voluerit  esse  com- 
memialam;  idque  noii  ob  aliud  toiies  repetierit  atqne 
inculcaverit,  nisi  iit  ostenderet  sibi  maxime  in  votis 
essc.ut  apostoli  ct  discipuli  (in  quibus  oiimes  Eeclc- 
siarum  pnesulcs  docebanlur,  ut  in  epistola  quarta  ait 
sanctus  l.eo)  vtvant  concorditer,  exeniploque  suo  po- 
pulum  stimulent  ad  mutuam  dileclionem.  Prxsagie- 
bat  enim  diviims  ille  aniinus,  quod  non  obscure  pnc- 
dixit  apud  evangelislas,  futurum  ul  ciim  ipse  reli- 
quisset  terras  ,  inimico  hominis  superseminante 
zizania.  controversix  rixneque  orircnlur  inter  Chri- 
slianos,  el  non  solum  in  poptilo,  sed  eiiam  inler 
ministros.  Quidni,  quandoqiiideiu    et  ipsi    apostoli. 


quidem  fervente  Christianismo,  cuni  adhuc  Ecclesia 
iimoeens  vagiehat  in  cunis,  cum  grex  adlinc  esset 
pusiUus,  cum  gloriae  ducebatur  pro  nomine  Christi 
conlunieliam  pali.  At  poslea  quam  fascias  ahlegavit 
Ecclesia,  positaque  puerili  pra?texta,  jam  facta  robu- 
stior,  adolescentiam  ingressa  est,  exeidit  paulatim  a 
cordituis  Christianoram  ainor  fraternilatis,  irrepsit- 
que  pervicax  noeendi  fallendiijue  invicem  studium. 
Hinc  orlae  liies,  hinc  jurgia.  hinc  bella,  el  eaedes,  et 
quidqiiid  exiliabile  esse  polest  concordiae  Christiano- 
rum.  Ex  eo  fonie  prodiit  lex  Gundobada,  quae  lites 
ceriamine  singulari  praicepit  liniri,  ubi  aliae  proba- 
tiones  desunt;  adversus  quam  acriler,  ut  res  postu- 
labat,  invehitur  Agobardus,  tanquam  Chrisliana; 
pietati  ac  simplicilati  valde  contraiiam.  Et  tamen, 
qiue  est  renim  bumanarum  vicissitudo,  recepta  esl 
postea  hsec  lex  per  omnes  uhique  provincias;  adeo 
liam  eausic  ecclesiarum  ae  inonasteriorum,  qu;t 


viri  spiritu  ilio  Christi  pleni,  et  adhnc  a  Chrislo  ca-  r\  obscurae  erant,  (luello  smgulari  linirentur,  datisab 
lidi,  qnique  exemplo  Domini  nihil  aliud  spirabant  ac      utraque  parle  campionibus    sic  cnim  vocabanl  bel- 


spi 
praedicabant  quam  pacein  ct  concordiam,  usque  adeo 
retrorsum  abierunt,  ut  invicem  quasdam  velut  ini- 
micilias  miscerent?  Neque  vcro  dico  aliquem  de 
plebe  aposlolorum  ,  absit  verbo  invidia;  sed  duos 
illos  apostoii.fum  principes,  Pelrum  et  Paulum,  qno- 
rum  hic  se  mirum  in  modiini  gloriatur  esse  imilalo 
rem  Chnsli  Et  luc  tamen  Chrisli  imitator,  hic  ipse 
Paulus  nos  docei,  se,  curo  venisset  Pelrus  Antio- 
Chiam,  atque  id  quidcm  post  acceptum  Spiritum 
sanctum,  ei  restilisse  in  facicni,  quia  reprehensibilis 
crat.  Nunqufd  etiam  inter  Paiilum  et  Barnabam. 
Ar.tiochioc  quoque,  eo  usque  incanduit  cenamcn ,  ut 
desineret  in  divorlium?  Et  Corinthii,  novelke  adhuc 
Christi  plantae,  nonne  rcdarguuntur  a  Paulo,  quod 
inter  ipsos  jam  liini  essent  dissidia ,  dissensiones. 
aemulatio,  et  contcntiones?  Exorta;  deinde  sunt  hse 
reses,  exorta  schismala,  qu;e  tunicam  illam  incon 
sutilem  lacerarunt,  paccm  Ecclesia;  lurbarunt,  et 


latores.  Tandem  Dei  providentia  factum  esl  ut  pes- 
sima  ha:c  lex  abolerelur  ediclis  principum,  et  cano- 
nibus  conciliorum.  Sed  ut  mala  magis  vincunt,  reti- 
netur  hodie,  non  quidem  ad  finiendas  lites,  sed  ad 
finienda  jurgia  et  rixas.  Ac  licet  severissima  adver- 
sus  immancm  consuetudinem  edicla  prodierint,  ac 
nuperrime  sapientissiraus  regum  Ludovicus  XIV  ea 
renovaverit,  duiat  tamen  pertinax  isthaec  et  iusupe- 
rabilis  rabies  pugnandi ,  nemoque  unus  cedit  legibus. 
Quod  si  monitionibus  et  hortaiionihus  revocari  pos- 
seni  homiiies  ab  ea  feritate,  admonendi  essent  mul- 
tum  Christo  cordi  essc  fraternam  concordiam,  ac 
sinceram  minimeque  fucatam  dilectionem ,  illumque 
prascepisse  suis  sectatoribus  ut  quemadroodum  ipse 
illos  dilexerat ,  ita  ipsi  iuvicem  diligerent.  Hanc 
cnim  esse  veram  notam  discipulortim  Domini,  si  di- 
lectionem  habeaut  adinvicera.  Iloc  fuit  novum  el  ul- 
timum  mandatura  Chdsti  Domini. 


2S9 


S.  AGOBARDI  EPISCOPI  LLCDLNENSIS 


200 


audientes ;  quanto  magis  contenlio  manuum  et  ar-  A     Htrc  enim  omnia  si  vobiscum  adsint  et  tupcrent. 


inorum? 

Non  unum  opus  pravum,  aut  pars  operum,  sed 
omne  opus,  sicul  et  Paulus  ostendit :  His  autem  qui 
ex  contcntione,  et  qui  non  acquiescunt  veritati,  credunt 
autem  iniquitati,  ira  et  indignatio,  tribulatio  et  angu- 
aia  in  omnein  animam  hominis  operantis  maluin. 

Qua?  aulem  desursum  est  supientia,  primum  quidetn 
pudica  est,  deinde  pacifica,  modesta,  suadibilis,  bonis 
consentiens,  plena  misericordiw,  el  fructibus  bonis, 
judicans  sine  simulutionc.  Fructus  aulem  jusliliw  in 
pace  seminatur  facientibus  paccm. 

Perpende,  ojudcx,  quia  illa  sapicntia  qiuc  judicat 
sine  simulatione,  dolo  et  fraudc,  pacilica  est  et 
plena  niisericordiac. 


non  vacuos  ncc  sine  fructu  vos  constilucnt  in  Domini 
nostri  Jesu  Cliristi  cognilionem.  Cui  enim  non  prwslo 
sunt  hwc,  caxus  esl,  ct  manu  lentans,  oblivioncm  ac- 
cipiens,  purgalionem  veterum  snorum  delictorum.  In 
hoc  manifesli  sunt  filii  Dei  et  filii  diuboli.  Omiiis  qui 
voii  est  jtistus,  non  est  de  Dco ;  et  qui  non  diligit  fra- 
trem  suum  :  quoniam  hwc  est  annuntiutio,  quam  au  ■ 
dislis  ab  inilio,  ul  diligamus  altcrutrum.  Non  sicut 
Cain,  qui  ex  maligno  erat,  et  occidit  frutrem  suum. 
El  propter  quid  occidit  eum?  Quoninm  opera  ejus 
maliyna  erant ;  frnlris  autem  ejus  justa.  Nolite  mi- 
ruri,  fratrcs,  si  odil  vos  mumlus.  Nos  scimus  quoniam 
Irunsluli  sumus  de  morte  in  vilam,  quoniam  diligimus 
fralres.  Qui  non  diligit  fratrcm  suum,  homicida  est. 


Vnde  bclla  et  tiles  in  vobis  ?  Nonne  hinc  ?  ex  con-  B  Et  scitis  quoniam  omnis  homicida  non  hubet  vilam 


eupiscentiis  vcstris,  qum  militanl  in  mcmbris  veslris? 
Concupiscilis,  et  non  habelis  :  occidilis,  el  zelatis; 
non  poleslis  adtpisci  :  litigatis,  cl  belligeralis,  ct  nvn 
habetis,  propter  quod  non  postulaslis.  Petitis,  et  non 
accipilis ;  eo  quod  male  pclalis  :  ut  in  concupisccntiis 
veslris  insumalis.  Adulteri,  nescilis  quia  amicilia  hu- 
jusmodi,  inimica  esl  Dei  ? 

Unde  sint  bella  et  litcs,  apertc  hic  ostenditur. 

Quicunque  ergo  voluerit  amicus  csse  sa'culi  hujus, 
inimicus  Dei  constiluitur.  Agile  nunc,  divites,  plorale 
ululanles  in  miseriis  quiv  adrenient  vobis. 

Cum  non  dicat,  Quuunqne  est,  sed  Quicunquc  vo- 
lueril  amicus  esse  swculi  hujus,  patentcr  ostendit 
quia  eodein  modo  quo  Dominus  adulterum  essc  pro 


tvternum  in  sc  manentcm.  In  hoc  cognovimus  charila- 
tein  Dei,  quoniam  ille  pro  nobis  animam  suam  posuit, 
el  nos  debemus  pro  fratribus  ponere. 

Apcrtc  hic  oslcndit  Apostolus  quia  cui  bx  virlute» 
adsunt,  non  cst  iiilrucluosus,  et  vacuus;  cui  vero 
non  adsunt,  cxcus  cst,  cl  in  lcnehris  ambulans. 

Benedicite  persequenlibus  vos;  bencdicile,  et  nolite 
malediccre.  Gaudele  cum  gaudenlibus,  flctc  cum  flenli  ■ 
bus.  Id  ipsum  invicem  stnlientes,  non  alta  supienles, 
scd  humitibus  consentientes.  Nolile  esse  prudentes 
apud  vosmetipsos,  nulli  malum  pro  malo  reddcntes ; 
providentcs  bona,  non  tanlum  coram  Deo,  sed  eliam 
coram  omnibus  hominibus  si  ftcri  potest,  quod  ex  vobis 
est,  cum  omnibus  hominibus  paccm  habenles  :  iwn 


iwinliat  iu  Evangelio,  qui  videril  mulierem  ad  concu-  *-•  vosmelipsos  defcndcnles,  charissimi,  sed  dale  locuin 


piscendtim  eatn ,  jam  mcechatus  est  eam  in  corde  suo, 
etiamsi  acl  expletionem  operis  nefarii  non  pervene- 
rii,  quicunque  vult  aniicus  esse  sxculi  hujus,  jam 
aduli  t  est,  ctiamsi  non  pervenerit  ad  honores  ct  di- 
vitias  sceciili,  sicut  el  aposlolus  Paukis  non  Qui  fiunt, 
inquit,  sed  Qui  volunl  diviles  fieri,  incidunl  in  tentti- 
tionem  et  laqucum  diuboli,  ac  per  hoc  eiOciuntur  ini- 
mici  Dei. 

Melius  est  cntm  oenefacientes  (si  velit  voluntas  Dei) 
pali,  quam  malcfacienles. 

Ha;c  sentenlia  demonstral  et  benefacientes  mala 
hujus  sxeuli  paii,  non  aulem,  ut  plerique  xstimant, 
solos  mala  facientes. 


ira;.  Scriptum  est  cnim  :  Mihi  vindictam;  ego  retri- 
buam,  dicit  Dominus.  Sed  si  esurierit  inimicus  luus, 
ciba  illum  :  si  silit,  potum  da  illi.  Iloc  enim  faciens, 
citrbones  tgnis  congeres  super  caput  ejus.  Noli  vinci  a 
malo,  sed  vince  in  bono  malum.  Diliges  proximum 
luum  tanqumn  teipsum.  Dilcclio  proximi  malum  nou 
opcratur.  Plcnitudo  ergo  legis  cst  dilectio. 

Non  solum  persequi  perscquentes  non  debemus, 
scd  ncque  maledicere,  sed  c  conlrario,  ex  corde  be- 
nedicere. 

Vjc  mundo  ab  scandalis!  Magna  cnecitas  et  pro- 
fnnda  miseria!  Nondum  cognovimus  proxinfljra  no- 
bis  malum  fecisse;  et  nostro  malo  couamur  eum  qui 


Estote  itaque  prudenles  et  vigilate  in  orationibns.  D  forle  '""ocens  est  n.alefactorcm  oslcndere. 


Anle  omnia,  mutnam  in  vobismetipsis  charilatem 
conlinuam  habentes  :  quia  charilas  operit  multitudi- 
nem  peccalorum.  Vos  aulem  curam  omnem  subinfc- 
renles,  ministrate  in  fide  veslra  virlulem,  in  virtutt. 
autem  scicnliam,  in  scientia  autem  abstinentiam ,  in 
absiinentia  autem  patientiam,  in  patienlia  autem  pie- 
tatem,  in  pielatc  autem  amorem  fraternitatis,  in  amore 
aulem  fraternitatis  charitatem. 

Non  habet  continuam  charitatem  qui  adversus  prc- 
ximum  consurgit  ad  congrediendum.  Sed  et  hoc  no- 
tandum  quia  si  charitas  operit  multitudinem  peccato- 
rum ,  rixae  et  contentiones  cumulant  copiam  flagitio- 
rum. 


Non  solum  flentes  faccre  non  debemus;  sed  e  con- 
trario,  quoscunque  Qentes  viderimus,  flcre  cum  eis 
et  ipsi  dcbemus. 

Debcmus  autem  nos  firmiores  imbecillitatem  infir- 
morum  sustinere,  el  non  nobis  placere.  Unusquisque 
proximo  suo  placcat  in  bonum  ad  xdificationem.  Et- 
enim  Christus  non  sibi  placuit ;  sed  sicut  tcriptum  etl; 
Improperia  improperantium  libi  ceciderunt  tuper  me. 
Quwcunque  enim  scripta  sunt,  ad  nostram  doctrinam 
scripta  sunt ;  ut  per  patientiam  et  consotalionem  Scri- 
pturarum  spem  habeamus. 

Non  vis  ei  in  bonum  placere,  contra  quem  exserlo 


2G1 


LIDER  CONTRA  JIDICIIM  DEI. 


SG2 


biachio  gladiuin  vibrans,  aul  '  matarum  tenens,  slas  A  occidendo,  aut  cocdibus  prosternendo,  cul  vivit,  sibi, 


paratus  ad  caedendum  tam  alrociter,  ut  onini  virtute 
nudatus  in  terram  proslernatur,  et  se  reum  fateatur, 
etiamsi  non  sit. 

Deus  autcm  patientia'  el  solatii  det  vobis  idipsum 
tapere  in  alterutrum  secitndum  Jesum  Cltristtim,  ut 
unanimes  uno  ore  honorificetis  Deum  et  Palrcm  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi.  Propler  quod  suscipite  invi- 
cem,  sicut  et  Christus  suscepit  vos  in  lionorem  Dei. 

Ubi  conlraria  sibi  bomines  ore,  id  cst  verbis,  op- 
ponunt  coiilemionibus,  ibi  unanimitas  animoruin 
esse  non  polest,  ac  per  boc  a  lalibus  non  lionorifica- 
tur  Deus,  sed  semper  inbonoratur. 

Charitas  patiens  esl ,  benigna  cst.  Churitas  non 
(tmulatur,  non  agit  perperam,  non  inflalur,  non  est 
ambiliosa,  non  qutvrit  quw  sua  sunt,  non  irritatur,  » 
non  cogitat  malum,  non  guttdct  super  iniquitatem, 
congaudet  autem  veritati,  omnia  suffert,  omnia  credit, 
omnia  sperat,  omnia  sustinel,  charitas  nunquam  ex- 
cidit. 

Si  urgentc  cliaritate  Cbrisli  congruentes  ct  con- 
tetnperati  essc  debemus  proximis,  pcnsandum  cst 
qui  surget  ad  rixas  el  dissensiones.  Servum  certe  Do- 
mini  non  oporlcl  litigare,  setl  mansuetum  esse  ad  om- 
nes,  ducibilcm,  patientem,  cum  modesliu  corripientem 
eos  qui  rcsistunt. 

Patiens  Cst  el  benigna,  qtiia  quos  per  palientiam 
tolerat,  per  benignilaleiu  amat.  El  si  is  qui  tolerat, 
nec  tamen  diligit ,  non  exercet  opus  cliaritatis; 
quanto  magis  qui  nec  toleral?  Si  chaiitas  non  irri- 


an  diabolo,  cum  certum  sit  cum  Christo  non  vivere. 

Fralres,  gaudcte,  perfecli  estote,  exhortamini,  idern 
sapile,  pacem  habele;  et  Deus  dilectionis  el  pacis  erit 
vobiscum.  Omms  amaritudo,  el  ira,  et  indignatio,  et 
clamor,  el  blasphemia  totlatur  a  vobis,  cum  otnni  ma- 
litia.  Estole  autcm  invicem  bettigni,  misericordes,  do- 
nantes  invicem,  sicut  et  Deus  donavit  nobis. 

Perfectorum  est  idem,  id  est  unum ,  non  diversa 
et  adversa  sapere,  et  idcirco  pacem  habere.  Qui  au- 
tem  contraria  agunt  rixando  el  liligando,  perpen- 
dant  ulrtiui  Deus  pacis  cum  iilis  sit.  Et  cum  certum 
sit  Deum  non  habentem,  qui  vita  esl  aniniarum, 
mortuiini  esse;  procul  dubio  eolligilur  niorluorum 
esse  mortificare,  proxintum  velle  non  vivere. 

Eslote  ergo  imilatores  Dei,  sicul  filii  charissimi;  et 
ambulate  in  dilcclionc,  sicut  Chiistus  ditexit  nos.  A'o;i 
est  nobis  conluclatio  adversus  carnem  et  sanguinem, 
scd  adversus  principes  et  potestates,  adversus  mundi 
rectores  tenebrarum  harum,  conlra  spiritalia  nequititv 
in  cwlcslibus. 

Iloec  senlenlia  regula  est  Chrislianorum,  ct  tara 
aperta ,  ut  quilibet  in  ca  velut  in  speculo  se  valeat 
considerare. 

Fratres,  quwcunque  sunl  vera,  quwcunque  pudica, 
quacunque  jusla  ,  quacunque  sancta  ,  quacttnque 
tmabiliti,  qtticcunquc  bonoi  famm,  si  qua  virtus,  si 
qua  laus  disciptimr,  hu?c  cog  lale.  Qua;  el  didicislis, 
et  r.ccepistis,  ct  audislis,  el  vidistis  iit  me,  hwc  ugile; 
cl  Deus  pacis  cril  vobiscum. 


lat,  ad  iraseendum  non  concitatur,   neque  gnudcl  ^*      Quicunque  vult  Deum  pacis  secum  habere ,  tem- 


super  iniquilate;  pensandum  omnino  est,  quam 
longe  a  charitate  sint,  qui  se  adversns  invicem  pro- 
vocanlcs,  pro  lcrrena  cupiditate  confligunt.  Charitas 
non  cxcidit  :  quia  semper  est  in  profectu,  nunquam 
autcm  venil  in  defectu. 

Sive  enim  mente  excedimus,  Deo;  sive  sobrii  su- 
m;ij,  vobis.  Charitas  enim  Chrisli  ttrget  nos;  a'sti- 
mantcs  hoc,  quoniam  si  unus  pro  omnibus  morluus 
est,  ergo  omnes  mortui  sunt ;  et  pro  omnibus  mortitus 
est ;  ul  et  qu\  vivunt,  jam  non  sibi  vivunt,  sed  ei  qui 
pro  ipsis  morluus  esl  et  resurrexit. 

Ii  pro  quibiis  Christus  mortuusest,  non  sibi  dc- 
bent  vivere,  sed  Christo.  Qui  autem  Christo  vivit, 


pliim  videlicet  ejus  esse,  isla  agat  qua?  haec  scnte;itia 
docet,  ut  gloriticet  et  portet  Deum  in  corpore  suo. 
Quia  qui  Deum  non  porlat  ad  vitam  suam  ,  portabit 
iniinicum  velit  nolit  ad  mortem  suam. 

liogamits  vos,  fratres,  corripite  inquietos,  consota- 
mini  pusittttnimcs,  suscipite  infirmos,  patientes  eslole 
ad  omncs.  Yidete  ne  quis  malutn  pro  malo  alicui  red- 
dal;  sed  scmper  quod  bonutn  esl  sectttmini  in  invicem, 
et  in  otnnes.  Sctnper  gaudeie.  Sine  inlermtssionc  orate. 
ln  omnibus  gratias  agile.  Uwc  enitn  volun  as  Dei  est 
in  Christo  Jesu  in  omnibus  vobis. 

Et  hxc  sentcntia  regula  est  Chrislianitalis.  -Sed 
valde  notandum  quod  b  jubet  hom  nein  patientem 


nullo  mo.lo  vult  Lcdere  proximum.  Quapropter  qua>  n  esse  ad  omncs,  non  ad  amicos  tanlum.  Patientiu 
rendum  cst,  ille  qui  paralur  ad  kedcndum  proximtim,      enim  maxime  ad  inimieos  est  necessaria. 

BALLZII  NOTiE. 

Ut  iiitelligerenuis  omnes,  quanlo  studio  qnantaque 
cura  devorare  debeamus  injttrias,  ac  maloriim  ho- 
minum  pcrpeti  conlnmelias,  ciim  et  ipse  Dominus 
et  Deus  noster  inimitos  stios  rcliquerit  inultos.  Pra>- 
clare  admoduin  Cyprianus  in  epislola  Co  loquens  de 
calttmniis  quas  Cliristtis  pertulil  a  sacerdotibtis  Jtt- 
il.eoriim ,  ait  :  i  Qtiae  omnia  ab  eo  ideo  facta  sunl 
humilitcr  atque  palicntcr,  ut  nos  humilitatis  ac  pa- 
tientiae  haberemus  exemplum.  >  Sic  nos  videliccl 
cfformahat  ad  pacein ,  et  ad  teneudam  in  calumtiiis 
et  contradiclionibtis  patientiam ;  quse  bonum  Christi 
est ,  ut  idem  Cyprianus  ait  in  libro  de  Bono  palien- 
ti*.  Undc  et  Tertullianus  in  libro  de  Patientia  Chri- 
stum  vocat  dominum  patientiae  et  magistrum. 


«  Matarum  tenens.  Amanuensis  qno  Massontis  ute- 
balitr,  non  intellexit  quid  csset  matarus.  Itaqtie  vo- 
cem  illam  petegiinam  vel  polius  corruptam  pulavit : 
qua;  causa  fttil  ut  pro  malarum  tenens,  ediderit  ma- 
num  lenens.  Malartis  est  tcli  gcnus,  minus  laucea,  id 
opinor  quod  missile  vocatur  in  Vita  Lu(!ovici  Pii. 
Nam  hodieque  Vascones,  aut  saltem  Basculi  Vasco- 
num  portio,  bujusmodi  tela  gestant  in  itinere,  ac 
alibi. 

b  Jubel  hominem  palientem,  ad  exemplum  Christi 
videlicet,  ciijus  imitatores  esse  debemus,  si  veri 
illius  discipuli  videri  volumus.  Dedit  enim  ille  pro- 
feelo  grande  patienti:e  docttmentum ,  cum  nihil  ad 
maleftcia  et  injurias  rcponcrct,  nec  in  quemquam 
inauus  iulcntari  volucrit  ob  vindicanda  opprobria. 


203  8.  AGOBARDl  EPISCOPl  LUGDUNENSIS  284 

Vidi  tubtiu   attare  animas   tnterfeclorum  propter  A  esto  gloriosus,  el  speciosis  induere  vestibus.  Disperge 


verbum  Dei,  el  propter  testimonium  quod  habebant,  et 
clamabant  voce  magna  dicentes  .  Usquequo,  Donnnus 
sanctus  el  verus,  non  judicas  et  vindicas  sanguinem 
nostrum  de  his  qui  habilant  super  tcrram  '.'  Kl  dattc 
sunl  eis  singula;  stolce  atbtr,  et  dictum  est  illis  nl  re- 
quiescerent  adkue  modicum  tempus,  donec  imptcanlur 
conservi  eorum,  et  fratres  eorum,  qui  inlerficicndi 
sunl,  sicut  el  illi. 

Haec  senlenlia  docet  tempus  vindictaj  fidelinm  non 
esse  in  prasenli.  Nam  si  sancti  pro  (ide  passi  quas- 
runt  vindictam  de  pcrsecutoribus,  dc  quibus  utique 
vindicandi  sunl,  et  non  impetrant;  quomodo  isli,  de 
quibus  agimus,  quoliescunquc  irascuntur  proximis, 
el  ad  conlenlionem  manuum  prosiliunt,  putant  sibi 


superbos  in  furore  tno,  et  respicicns  omnem  arrogan- 
lem  humilia.  licspice  cunctos  superbos,  et  confunde 
eos,  el  contere  impios  in  toco  suo.  Absconde  eos  in 
pulverem  simul,  ct  facies  eorum  demerge  in  foveam. 
El  ego  confilebor  quod  salvare  le  possit  dextera  tua 

Qui  confliclibus  et  eongrcssionibiis  merila  homi- 
num  se  putant  posse  mvenirc,  habeant  hrachium 
sicut  Dcus,  et  in  voce  simili  loneni,  circunidcnt  sibi 
decorem,  ct  in  sublime  eriganlur,  sinlquc  gloriosi, 
et  tunc  polcrunt  sibi  ipsi  essc  salvatores;  impiorum 
aulem  ct  superborum  dispersores,  humiliatores,  con- 
tritorcs,  et  in  foveam  deniersores. 

Non  enim  in  arcu  meo  confidam,  neque  gladius 
meus  salvabit  mc;  quia  satvasti  uos  dc  hostibus  no- 


Deum  famulari,  et  amarissimis  suis  motibus  deser-  B  stris,  el  eos  qui  oderum  nos  confudisti.  In  Deo  tnvda- 
vjre?  bitnur  tota  die,  ct  nomen  tuum  confuebitur  in  wter- 

num.  Vernmtamen  lu  confudisi  et  projecisti  nos,  et 
non  egredicris  in  exercitibus  nostris.  Vertisti  terga 
nostru  hosti,  el  qui  odcrunt  nos  diripuerunl  sibi.  De- 
dislinos  quasi  gregem  ad  vorandum,  et  in  gentibui 
dispersisti  nos. 

Isia  sentenlia  insinual  neminem  salvum  fieri,  aut 
justum  vcl  innocentem  demonstrari  per  armalnram 
corpoream,  ipsnm  autem  Deum  non  semper  in  hac 
vita  bonis  retribuere  merita  juslilix.  Undc  et  Pau- 
lus,  qui  bonum  certamen  certavit,  cursum  consum- 
mavit,  lidem  servavit ,  reposiiam  sibi  dicit  coro- 
nam  jusliliae,  non  receptam.  Nam  in  praesenti  quin* 
quies  quadragcnas   una  minus  accepit,   ter  virgis 


Vce,  civitas  ilta  magna  Babylon,  civitas  illa  fortis, 
quoniam  una  hora  venit  judicium  tuum! 

Si  una  hora  venturum  est  judicium  Babylonis, 
quoinodo  cives  ejus  lam  frequenter  pro  se  Deum 
oestiniant  judicare?  Itec  sentenlia  demonstral  oc- 
culta  esse  judicia  Dei  et  impeneirabilia.  Unde  con- 
stat  stuitam  et  supcrbam  esse  prsesumplionein  eo- 
rum  qui  pulant  impenetrabilia  judicia  Dci  bellis  ct 
cajdibus  liquido  publicari. 

Sanguinem  enim  animarurr.  vestrarum  requiram  Ac 
manu  cunclarum  bestiarum,  et  de  manu  hominis  :  de 
manu  viri  ei  fratris  cjus  requiram  animam  Iwminis. 
Quicunque  effuderd  humanum  sanguinem,  fundetur 
sanquts  illius ,  ad  imaqiucm  quippc  Dci  faclus  est  G  <aesus,  semcl  lapidatus  est,  ter  naufragium    fccit, 


homo. 

Hoec  prima  lex,  a  Deo  data  hominibus,  proliibet 
attentissime  humanum  sanguinem  fundere. 

Non  omnis  qni  bomincm  occiderit,  corporaliler 
occidctur.  Scd  secundum  illud  accipiendum  cst  quod 
Dominus  in  Evangelio  dicit  :  Omiiis  enitn  qui  gla 
dium  accepcrit,  peribit  Et  Aposlolus  ail  :  Quontam 
omnis  homicida  non  habel  vitam  wlcrnum  in  se  ma- 
nenem.  Quare  autem  hunc  rcaluin  tanla  poena  se- 
quatur,  ha'C  causa  est,  quoniam  ad  imaginem  Dei 
factus  esl  homo. 

Abundanl  tubernacula  prwdonum,  cl  audacter  pro- 
vocanl  Dcum,  cum  ipsc  dcderit  otnnia  in  manu  eorum 
Quare  ergo  impii  vivunl ,  subtimali  sunt  confortatique 
diviiiis?  Semen  eorum  pcrmanel  coram  eis,  propin- 
quorum  turba  et  ncpotum  in  conspectu  eorum.  Domus 
eorum  securm  sunt,  et  puculce,  ct  non  est  virga  Dei 
tuper  eos.  Bos  eorum  concepit,  et  non  abortwit ,  vacca 
peperit,  el  non  esl  privala  fclu  suo.  Egrediuntur  quasi 
greges  parvuti  eorum,  et  infantcs  corum  rxsultant  lu- 
sibus.  Tenent  tympanum,  et  citharam,  et  gaudent  ad 
sonitum  organi.  Ducunt  in  bonis  dies  suos,  el  in  pun- 
cto  ad  inferna  dcscendunt. 

Haec  senlentia  indicat  temporalem  essc  malorum 
felicilatem.  Et  idcirco  errant  qui  puiaut  singulis  hic 
retribui  quod  merentur, 

Si  habes  brachium  sicut  Deus,  ct  si  voce  simili  to- 
«liii  ?  Circumda  nbi  dccorem,  et  in  sublime  engere,  et 


et  omnia  illa  pericula  quae  ipse  enumcrat,  susti- 
nuit. 

Deus,  venerunl  genles  in  hceredilatem  tuam,  potluc- 
runt  templum  sanctum  luum,  posuerunt  Hierusalem 
in  acervum  lapidum.  Dederunl  cadavera  servorum 
tuorum  escam  avium  coetorum,  carnes  sanctorum  luo- 
rum  bestiis  terrw,  Effnderunt  sanguinem  eorum  qua- 
si  aquam  in  circuitu  llierusalem,  et  non  erat  qui  se- 
pelircl.  Facli  sumtts  opprobnum  vtctnis  nostris,  sub- 
sannatio  el  derisio  his  qut  in  circnitu  nostro  sunt. 

I  l.ii  sententia  eadem  ipsa  denionslral  quue  et  su- 
perior. 

Quis  ascendel  in  montem  Domini?  aut  quis  stabit 
in  loco  sancto  ejus  ?  lnnocens  manibus  et  mundo 
corde,  qui  ingreditur  sine  macuta,  et  operatur  justi- 
Itam,  loquttnr  veritatem  in  corde  suo,  qui  non  esi 
facitis  in  linyua  sua,  neque  fectt  amico  suo  malum, 
et  opprobrium  non  sustinuit  super  vicinum  suum. 
Qui  negligit  damnum  propter  amicum  suum,  juslus 
cst;  iter  autem  impiorum  decipiei  eos.  Metior  est 
palicns  viro  forti ;  el  qui  dominalur  animo  suo, 
expugnatore  urbium.  Arma,  el  gladii  in  via  per» 
«terst  .'  custos  autem  anima;  suir  tonge  recedit  itb  eo. 
Cum  cecidetit  inimtcus  tuus,  ne  gaudeas,  et  in 
ruina  ejus  ne  exsnttet  cor  tuum ;  ne  forle  videat 
Dominns,  et  displiceat  ei,  et  auferat  ab  eo  iram 
suam. 

Videat  bellator  fraternus,  si  sit  innocens  manibus, 


acs 


LIBEI\  CONTRA  JUDICIUM  DEI. 


289 


mundo  corde,  et  facial  omnia  quae  scquens  scnten-  A  et  impii  tam  feliciter  in  hoc  mundo  degunt,  ul  eos 


tta  cnumerat. 

Non  solum  mclior,  sed  nee  bonus  vull  essc,  qui 
ner  patientiam  non  dominatur  animo  suo.  Qui  cum 
proxiino  deccrlat  propter  aniinal  bruluin,  ncc  mo- 
dicum  damnum  vult  ncgligcrc  propter  Deum. 

Krues  eos  qui  ductintnr  ad  mortem,  et  qui  delra- 
kunlur  ad  inteiitum  liberare  ne  cesscs.  Si  dixeris  : 
l  ires  nox  suppetnnl  :  qui  inspcctor  cst  cordis,  ipse. 
intcltiqil,  el  scrvatorem  eninue  tuw  niliil  fatlit,  red- 
detqne  homini  juxta  opcra  sua.  Vidi  sub  sole  in  loco 
iudicii  impietalcm,  ct  in  toco  justiliw  iniquitatcm. 
El  dixi  in  cordc  mco  :  Justum  ct  impium  judicabit 
Deus,  et  tempus  rci  omnis  tunc  cril.  Yerti  me  ad 
alia,  cl  vidi  calumnias  quce  sub  sole  geruntur,  et  la- 


pules  cssc  jusiissimos. 

Nescit  homo  utrum  amore  an  odio  dignus  sit;  sed 
omnia  in  fuluro  scrvantur  interta,  eo  quod  universa 
wque  eveniant  juslo  el  impio,  bono  elmalo,  mundo 
el  immundo,  immolanti  victimas,  el  sacrifuia  coti- 
lemnenti.  Sieut  bonus,  sic  et  peccator;  ut  periurus, 
ila  ct  ille  qui  verum  dejcral.  lloc  est  pcssimum  in- 
ter  omnia  qmv  sub  sole  fiunt,  quia  eadem  cunctis  evc- 
niunt. 

Si  orania  fuluro  servantur  inccrta,  mira  faluitas 
quorumdam,  qui  certaminibus  exsecrandis  putant 
sc  dc  incertis  faccre  ccrta. 

Yerli  mc  a-l  aliud ;  vidique  sub  sole,  nec  veloctum 
essc  cursnnt,  ncc  [ortium  bcllttm,  nec  sapientum  pa- 


crijmas  innocenlium,  et  consoluri  eos  nemineni,   ncc  B  nem,  nec  doclorum  divilias,   ncc  artificum  gratiam. 


posse  resistcrc  eorum  violcntiir  cunctorum  auxilio 
destitutos. 

Non  solum  debcs  non  duccre  ad  mortem,  verum 
Eliam  cos  qni  dncuntnr  erucrc,  si  non  vis  ut  rcddat 
libi  Dominus  secunilum  opcra  tua. 

Quando  Dominus  intcr  justum  ct  impium  discrc- 
verit,  tempus  oinnis  rei  iunc  crit,  non  moilo.  Quod 
tenipus  desiderans  Eoicsia,  rogat  Dominum,  di- 
ccns  :  Jttdica  me,  Deus,  ct  discerne  causam  meam 
de  gente  non  sancla.  Quani  rcni  si  homines  saltcm 
justificare  valuisscnt,  non  csscnt  mala  qua;  sequcn- 
tcs  sentcntioe  entimerant. 

Si  videris  calumnias  egenorum,  et  violenla  judicia, 
rt  subverli  jusliliam  in  provincia,  non  mireris  super 


scd  trinpus  casumque  in  omnibus.  Xescit  homo  finem 
suum.  Scd  sicut  pisccs  capiuntur  humo,  et  sicut  avcs 
comprehenduntur  laquco,  sic  capiunlur  homines  tem 
pore  malo,  cum  eis  extempto  supcrvencrit. 

II;ec  senlcntia  non  denegat  provideniiam,  sed  do- 
cel  exitus  rerum  hominibus  csse  inccrtos.  Epislola 
ad  Romanos  huic  loco  congruit :  quia  non  volenlis, 
neque  currentis,  scd  misereniis  Dei  sit.  Quod  autem 
ait  :  A'on  cst  sapienlibus  panis,  multorum  qtiolidie 
probatur  exemplo,  qui  cum  sapicntissimi  sint,  nc- 
cessariis  indigcnt,  el  cruditum  virum  latere  in  obs- 
curo,  pcrsecutiones  pali,  cl  non  solum  in  populum 
giatiam  non  habere,  scd  inopia  et  cgcstale  tabescere. 
Ha;c  aulem  ftunt,  quia  incerto  statu   (luunt  omnia. 


hoe  ncgoiio  :  quiaexcelso  alius  excelsior,  et  super  hos  C  et  non  esl  iu  pnesenti  meritorum  relribulio,  sed  in 
quoaue  cminentiores  sunt  atii. 

Excclsus  quippc  super  excelsos  hscc  respicit  Dcus, 
qui  angclos  suos  super  judices  et  reges  lerrse  pr.-c- 
posuil  :  qui  possunt  utiquc  prohibere  injuslitiam, 
ct  magis  in  tcrra  valerc  quam  quxvis  liominum  po- 
lcstales.  Scd  quoniam  servat  in  line  judicium  el  con- 
summalioncm  mundi,  quando  malura  seges  fuerit, 
et  messores  venerinl,  jussurus  est  ut  separctur  tri- 
ticnm  etloliuin  tradalur  incendio;  ideonunc  cxspe- 
clal,  et  ililferl  sentcntiam ,  quandiu  ager  miindi 
islins  plenius  cxcolatur. 

Justus  perit  in  justitia  sua,  et  impius  mullo  vivit 
tempore  in  malitia  stia. 

Dei  in  occullo  sapicnlia  est  et  tribulare  nunc  san-  , 
ctos  ut  rccipiant  mala   in  vita  sua,  ci  peccatorcs  ' 
non  visitare  pro  scelere  et  quasi  ad  vindictain  rc- 
servare;  ut  el  illis  possit  aeterna  bona  restitiiere,  et 
his  mala  infcrrc  perpctua. 

Mclius  cst  sccundum  volunlatem  Dei  ut  jusuis  pe- 
real  injustitia  sua,  quam  ut  impium  occidat  propter 
malitiam  illius.  Et  quia  ita  fit,  ideo  provenii  quod 
sequcns  sentenlia  dicit : 

Sunt  justi  quibus  mulla  provcniunt,  quasi  opera 
egcrint  impiorum;  el  sunt  impii  qui  ita  securi  sunt, 
anasi  justoium  (acla  habeant. 

Inter  ceteras  vanitales  quse  in  mundo  vario  fc- 
runtur  evenlu,  ctiam  hoc  deprchcndi  quod  juslis  ea 
frequenler  eveniunt  qux  impiis  cvonirc  dcbuerant, 
Patroi  .  CIV. 


futuro. 

F.sl  malum  quod  vidt  sub  sole,  quasi  per  errorcm 
cgrediens  a  facie  principis ;  positum  slultum  in  digni- 
tatc  sublimi,  et  divites  cndcre  deorsum.  Yidi  servos  in 
equis,  et  principes  nmbutanlcs  quasi  servos  supcr 
terram. 

Et  hanc  crgo  iniquitatem  se  iu  saeculo  pcrspevisse 
conimemorat,  quod  vidcatur  injuslum  Dei  esse  judi- 
cium,  ct  sive  pcr  ignoralioncm,  sive  absque  ejus 
licri  voluntatc,  ut  vel  in  mundi  polestatibus,  vel  in 
Ecclesia;  principalii,  sa?pe  hi  qui  divites  in  sermone 
sunt  atquc  sapicntia,  divites  ctiam  in  operibus  bo- 
nis,  ignobiles  sedeanl,  et  imprudens  quisque  in  Ec- 
clesia  tencat  principatum  :  hoc  autem  lieri  a  vultu 
ejus  qui  in  sxculo  habet  polestatem,  dum  potentes 
quosque  ct  doctos  premat,  nec  eos  in  populis  appa- 
rere  pcrmittat ;  illos  vero  quos  scit  esse  impruden- 
tcs,  in  Ecclesiis  faciat  esse  majores,  ut  caeci  a  caecis 
diicantur  in  foveam. 

Qnare  oslendisti  milii  iniquitatem,  et  laborem, 
viderc  prwdam,  ct  injuslitiam  contra  me?  et  factum 
est  judicium  et  eontradictio  potentior.  Propter  hoc 
laccrata  est  tcx,  et  non  pervenit  usque  ad  finem  judi- 
cium :  quia  impius  prccvalet  adversus  justum,  propter- 
ea  egreditnr  judicium  perversum- 

}\xe  loquuntur  ncscicntcs  judicia  Dei  investigabi- 
lia  et  profundum  divitiarum  sapientiae  et  scicntioe 
cjus,  qtiod  non  ita  videal  Dcus,  ut  videt  homo.  Ho- 
9 


S.  ACOBAKDI  EMSCOPl  LLCDLNENSiS 


VA 


ino  laiituii!  prtesentia  rcspicit,  Deus  futura  el  ajleriu  A      De  Sioit  egredielur  tei,  et  verbum  Domini  Je  Ilu- 


COgnoscit.  Communis  ad  Deuin  qiteiela  sanctorum 
esi,  quare  contra  cos  injustum  jiidicium  liat,  et  in- 
noxium  in  pcrseculionibus  sanguinem  fuudant;  ae 
si  quando  ante  tribuna!  sieierint  judicum  sa?cula- 
rium  judcx  accepiis  muncribus  condemncl  inson- 
tem,  et  rcum  liberct  :  quod  quidem  non  solum  de 
judicibus  siieculi,  sed  iiilerdum  de  •  Eeclesi.e  quoquc 
principibus  dici  potest,  quod  propter  munera  lace- 
rcnt  legem,  et  non  perducant  usiiuc  ad  liriem  judi- 
ciuni,  ct  impius  proevaleat  advcrsus  justum,  et  ma- 
ijis  in  judicio  peccalum  divitis  quam  pauperis  vcri- 
tas  defcndalur,  unde  querimonia  esl  judicium  cxirc 
pcrversum.  Non  dcbemus  super  bac  rerum  inaequi- 
tate  lurbari,  videnlcs  et  in  principio  niundi  ab  ini- 
pio  Caininterfectnm  Abcl  justum,el  postea  exsulante  B 
Jacob  regnare  in  domo  pairis  Esau.  /Egyptii  luto  el 
lalere  affligunl  filios  Israel. 

Quare  non  rcapicis  supcr  iniqua  uqenles,  el  laces 
devoranlc  impio  jnstiorcm  se?  Et  facies  homines 
quasi  pisces  maris,  ct  quttsi  reptile  non  habens  prin- 
eipcm. 

Dominus  noster  sciens  clemeutia  suee  pondera  at- 
quc  mcnsuras,  interdum  non  exaudit  clamantem,  ut 
eum  probct,  el  magis  provocct  ad  rogandum,  el 
quasi  ieno  excoetum,  justiorem  ct  puriorem  faciat. 
Quod  intclligcns  Aposlolus  ,  secundum  vl  quod  mis 


rusalem,  et  judicabit  intcr  populot  multos,  et  corri- 
piet  gentes  fortcs  usque  in  tonginquum,  ct  conflabunt 
gladios  s-ttos  in  vomeres,  et  hastas  suas  in  ligonet, 
non  sumel  gens  ndvenut  tjentem  gladium,  et  non 
discent  ulira  betligerare.  Vemte  cl  videte  opera  Do- 
mini,  qux  posuit  prodiijiti  super  lerram,  uufereni 
bella  usque  ad  finein  terra.  Arcum  conteret,  ct  con- 
[rinqct  urma,  cl  scuta  comburct  iqni. 

iicu,  proh  dolorljamin  muliis  gentibus  factum 
est  ut  bellandi  studio  cessante,  agrieniiur.o  operam 
deut,  propler  quain  eiiam  arma  in  utcnsili:i  versa 
snnt;  et  adbuc  Burgundionibus  neccsse  est,  pro- 
pter  assidua  domcslica  bella,  ut  falces,  ligoncs  ae 
Yomeres  conflenlur  in  gladios. 

Vacate  ct  videle  qitonium  eqo  swn  Dcus.  Mei  un- 
tem  pene  vaeiltaverunl  pcdcs,  pcue  c/fitsi  sttnt  gressus 
mei.  Qtiia  itmulaius  sum  contra  iniquos,  pacem  vu- 
calorum  videns,  quod  non  rccogituverunt  de  moite 
euu,  el  firmata  sint  vestibula  coritm.  ln  labore  homi- 
num  non  sitnt,  et  cnm  hominibus  non  ftagellabuntur. 
Idcirco  nutriti  sunt  ad  superbinm,  cirntntdederunt 
iniquitalem  sibi,  proccsserunt  a  pinguedine  ocuti  co- 
rum,  transierunt  coqitaliones  cordis,  irritcrvnl  el  lo- 
cuti  sunl  in  malitia,  calumniam  de  Excclso  toquentes. 

Qua:  ct  ista  scnlcntia   dicit,  etiam   corporaliler 


ricordiam  consecutusa  Damino,  aii,  non  dcficimus;  Q  e*  Parte  lacta  fuissent,  si  Burgundiones  acquievis- 
ct  benedicit  Deum  in  omni  tcmpore.  et  scit  quia  qui      senl- 
pcrsevcravcrit  usque  in  finem,  bic  salvus  cril. 

BALUZII  NOT^E. 
»  De  Ecclcsiw  pnncipihas,  id  est,  cpiscopis.  Sic    rtificibus  Romanis,  tit  dictuin  esl  ;u!  Ltipum  Feris- 
enim  vocanlur  cpiscopi  a  vcleribus  ct  ab  ipsis  pon-     'rienscm. 


SERMO  EXHORTATORIUS  AD   PLEBEM 

DE  FIDEI  VERITATE  ET  TOTIUS  BONl  INSTHTTIONE. 


I.  Audite,  fralrcs  noslri,  famitia  Christi,  grex 
svmmi  pastoris,  pjipulus  pascox  ejus,  et  ovcs  tna- 
iuis  ejus.  Inlroiie  portas  ailerni  regis  in  confessione, 
et  atria  cjus  i»  liymnis,  ut  vohis  dicatnr  :  Ecce  nune 
benedicile  Domino,  omnes  servi  Domini ,  qtti  sia- 
lis  in  domo  Domini  ,  in  aitiis  domus  Dei  nostri.  " 
Qmerite  Dominum ,  dum  inveniii  pvlest  :  invocaie 
eum,  dtim  prope  est.  Et  quam  prope  esl !  In  ipso 
enim  vivimtts,  et  movemur,  et  sumus.  Esl  enim  cun- 
clis  mcntibus  interior,  cunclis  corporibus  interior, 
ipse  inlus  replet,  exterius  circumdal,  inferius  por- 
tat,  superius  proiegit.  ipse  qui  ntmc  sic  prope  est, 
veniet  tempus  quzndo  inveniri  non  poterit.  El  quare 
non  invenielur  qui  nbique  cst,  qui  nusquam  deest  ? 
Quia  jam  non  erit  tcmpus  Dominum  qux-rendi,  sed 
pcenas  lucndi  eos  qui  nunc  eum  non  iiiveuiunt. 
Agile  quod  psahnus  dicit:  Confiteantur  tibi,Domine, 
omnia  opera  tua,  et  sancti  tni  benedicant  libi.  Bene- 
dicite  cum  ipsis,  aut  conlitemini  cum  universis  ope- 
ribus  Itomiuo. 


II.  Non  vohis  necesse  est  transmigrare  de  loei-i  ad 
toca,  de  regno  ad  populum  alterum,  ad  quxrendum 
Dominum.  Ipse  se  vohis  tiliroiietis  offert,  et  dicit  : 
Ecce  sto  ad  oslium,  e!  pulsa.  Si  quis  audierii  vorem 
meam  ct  aperuerit  januam,  inlroibn  ad  itium,  et  cw- 
nat'0  cum  ilto,  cl  ipse  mecum.  Quid  unquam  tam  ilut- 
cerquid  tam  jiicuiidtim?  Adjungit  etiam,  et  dicil : 
Qui  vicerit,  dabo  et  scdere  mecum  in  throno  w.eo. 
Eccc  vult  intrare  ud  tc,  nl  cecnes  cum  illo ;  non  to 
pigeat  apcrire.  Non  solum  in  mentc  tua  vult  coenaro 
lecuin,  vcrum  etiam  tevnltlevare  in  thronuiu  suuin, 
nt  sedeas  cum  illo.  Cui  lalia  prouiiiltinlur,  quid  am- 
plius  desiderare  debet?  Promittil  adiiuc  Dominus,  et 
dicil  :  Si  quis  diliyit  mc,  sermonem  meum  servabit, 
et  Pater  meus  diligel  cum,  ct  ad  eum  veniemus,  et 
mansionem  apud  eum  facienv.ts.  Sinl  ergo  lumhi  ve- 
stri  pracincli,  el  lucernx  ardentcs  in  manihus  vc- 
stris,  et  vos  similes  hominibus  exspeetantibus  Do- 
minum  suum  quando  revertattir  a  nupiiis,  ut  cum 
vaneiit  et  pnlsaverit,  «oufesiira  aperiant  ei.  Beat) 


•>:•) 


SERMO  l)K  FIDEI  VEIUTATE. 


servi  illi,  ad  (|uos  veniunl  Pater  et  Filius,  et  man-  A  "os,   sine  dilTcreiitia  j>(Juales 

sionem  apml  eos  faciunt.  V;c  autcm  illis  qui  talem 

hospitem  asc  repellunt ;  quoniani  in  malevolam  ani- 

mam  non  intrabit  sapienlia,  nec  liabitabit  in  cor- 

pore   subdiio  peccatis.   Spiritus  sanetiis  disciplinx 

rlTugiel  firtuin,  et  aulcret  se  a  cogitationibus  qnac 

sunt  sine  intellectu.  Et  ideo  nolite  cogitare  inania, 

nolite  desiderare  peritura  ;  ineplas  autem  et  aniles 

fabulas  devilate,  exerccle  vos  ipsos  ad  piClaleiii. 

Aperile  Domiuo  ptilsanti,  ut  intrct  ad  vos,  el  ccenel 

vobiscuni,  et  mansionem  apud  vos  faciat.  Nec  tacens 

pulsal ,    sed   loquitur    unicuique  anima:  pulsans  : 

Apcri  milii,  soror  mca,  am.cn  mea,  columba  mca,  im- 

muculata  mea.  Vos  autcm  curam  omnem  subinferen- 

tes  ministrate  in  fidc  vestra  virtutem,  in  virlute  au- 


570 
Itius  Dninimis  iiit- 
gniiset  laudabilis  niutis,  eojus  magnittidinis  rtOn  est 
liiiis,  et  sapienti;e  non  est  numerus.  Magnus  cerlt; 
non  inole,  sed  virtute;  qui  dum  per  molem  corporis 
nusquam  est,pcr  incircumscriptam  substantiain  nui- 
quam  dcest. 

IV.  Hanc  veram  Trinilatem,  vcramquc  Unitalem, 
unum  Domiuiim,  laudanl  dc  coelis,  laudanl  in  c.xcei- 
sis  omnes  angeli,  omnes  virtules,  sol  et  luna,  stella» 
el  lumen,  ceeli  ceelorum,  et  aqtis;  qu.-e  super  coelos 
sunt.  Quia  ipsc  dixit,  et  facta  sunt;  ipse  mandavit, 
ei  creala  sunt.  Laudant  de  terra  dracones  ct  onines 
abysGi,  ignis,  grando,  nix,  glacies,  spiriuis procella- 
runi,  montcs  et  coiles,  ligna  fructifera,  cl  oirmcs  ce- 
dri,  bestiaj,  et  universa  pecora,   serpentcs,  et  volu- 


lem  scicntiam.  Si  enim  meditando  de  fule  veslra  el  "  crcs  pcnnata?,  reges  terra,  etomncs  pnpuli,  princi- 


spe,  crescilis  in  scienlia  et  cognitione  Dei,  non  vaeui 
nec  sine  fruclu  vivilis,  et  ita  Dominum  bospilem  te- 
nelis. 

III.  Fides  est,  qua  credimus  unum  Dcum  omnipo- 
tenlem,  Patrein,  et  Filium,  etSpiritum  sanctum,  ve- 
ramTrinitaletn,  veram  1'nitatem.    0  quam  veraTri- 
nitas,  ubi  niillus  nascilur  ex  st,  nullusproccdit  a  se, 
sed  allcr  ex  altero!    Filius  videlicet  nascilur  ex  Pa- 
ire,  Spiritus  sanctus  procedit  ex  Patre  et  Filio.  Pro- 
cul  dubio  igitur  apparel  quod  alius  sit  qui  genuit, 
alius  qui  genitus  cst,  alius  qtii  de  ulroque  procedit. 
0  quam  vera  llniias,   ubi  non  est  alius  spiritus  Pa- 
tris,  alius  Filii,  sed  unus  utriusque ;  nec  prius  pro- 
cedit  ex  Patre  in  Filium,  dcinde  ex  Filio  ad  diffun- 
dendum  in  cordibus  fidclium  charilatis  donum  ;  sed 
simul  ex  ulroque.    Non  cst  alia  deitas  Patris,  alia 
Filii,  alia  Spirilus  sancli,  sed  una  triumdeilas;  et 
idcireo   vcre  unus  Dctis.    Nain  si  esset  alia  et  alia, 
non  csset  untis.   L'na  ergo  deius,  una  octerniias.una 
majestas,  tina  potcniia,  una  voluntas,  una  operalio, 
una  pietas,  una  gloria.    Et  quia  est  omnino  alius  ct 
alius,  ideo  Tiinitas;   et  quia  non  csl  aliud  et  aliud, 
idco  Unilas;  quia  non  cst  ipsc  Pater  qui  Filius,  non 
ipse  Fiiius  qui  Palcr,  aul  Spiritus  sanctus,  ideo  vera 
Trinitas.    Quia  vero  hoc  esl  I'aler  quod  Filius,  hoc 
Filius  qnodPaler  etSpiritus,  ideo  veraTrinilas  [Lcg. 
Unitas].   Nalivitatem  Filii  non  prsecessit  poteslas  aut 
volunlas  Patris.    Sic  processioncm  Spirilus  sancti 


pes,  et  omiics  judices  terrae,  juvenes  etvirgincs,  se- 
nescum  junioribus,  quia  exaitatum  est  nomen  ejus 
snlius.  Et  confcssio  ejus  super  ca'Ium  et  lerram,  et 
laus  in  EccJcsia  sanctoruin.  Laudantur  enim  in  san- 
ttissuis.infirinamento  virtulissua-.in  virlulibussuis, 
secunduin  multitudincm  niaguitudinis  sitx-,  in  sono 
tubx,  in  psaltcrio  ct  citliara.in  lympano  el  choro,  in 
chordis  el  organo,  iu  cymbalis  bene  sonanlibus,  in 
cymbalis  jubilalionis. 

V.  Cur.i  ergo  ista  omnia  simul,  rationabilia  ct  ir- 
rationabilia,  inccssanler  laudent  Deum ,  quomodo  bo- 
mines,  ad  imaginem  et  similitudineni  Dei  conditi,  cl 
ad  laudem  gloria:  ejus  vocati,  debenl  esse  pigri,  aul 
tardi,  aut  oliosi?  El  illa  quidcm  laudant  Dominum 
seniper.  Nos  aiilem,  etsi  non  possumus  semper,  lau- 
demus  salieni  frequenter;  qnibus  pcr  Apostolum  di- 
cilur  :  Vos  autcm  gcnus  clcctum,  regale  sacerdotium, 
gens  sancta,  populus  acquisilionis,  ut  tirlutes  annun- 
tieiis  ejus  qui  vos  de  tcnebris  vocavil  in  admirabilc  lu- 
mensuum.  Et  per  prophetas  :  Narratcomnia  mita- 
bilia  ejus,  annunliale  intcr  gcn'.cs  siudia  ejus,  nolas 
fuciie  in  populis  adinveniioncs  ejus.  De  quibus  virtu- 
libus  ct  inirahilibtis,  qualia  sint,  sanctae  Scriptura* 
verbis  sic  pradicalur  :  Qui  facit  angclos  suos  spiri- 
tus,  et  ministros  suos  ignem  urentcm.  Qui  fundavit 
terram  super  basim  suam;  non  commovebitur  in  sa.-- 
culum  sxculi.  Qui  demisit  lapiHem  angnlaretn  ejus, 
cum  taudarcnt  simtd  cum  aslra  matutina,  et  jubila- 


nihil  fuit  quod  pracederct.   Patreni  confitemur  geni-  t\  rcnt  omncs  filii  l)ei.    ln  fortitudine  ejus,  repentcma- 


torem  Filii,  factorem  autem  coeli  et  terrx,  visibi- 
lium  nmniuin  et  invisibilium  rerum.  Filium  confi- 
tcmur  ingenitum  Palris,  Deum  de  Deo,  lumen  de 
lumine,  Dctun  verum  de  Deo  vero,  natum,  non  fa- 
tlum,  ouooOb-idv  Palri,  hoc  est,  ejusdem  cum  Patic 
substantia;,  per  qucni  omnia  facta  sunt  qua;  in  ccelo, 
el  qtix  in  tcrra,  pcr  quem  majeslalcm  Palrislaudant 
angeli,  adorant  dominaliones,  tremunt  potestates, 
cceli  cl  ccelonim  virtutes.  Spiritum  sanctum  eonfi- 
temur  vivilicantcm,  ex  Patre  et  Filio  procedentem, 
cum  Patre  et  Filio  ailorandiun  et  glorificandiim,  qui 
loeulus  est  pcr  prophetas.  Donum  dantes  simnl  tres, 
Patreni,  Filium,  ct  Spiritnm  sanctum  confitemur, 
miic  confusione    indivisos,   sinc  tcmpore  sempiler- 


ria  congregata  sunl;  et  prudenliu  ejus  pc^cussit  iiiper- 
bum.  Qni  extendit  aquilonemsilper  vacuum,  ei  appen- 
dil  lerram  super  nihilum.  Qui  ligal  aquat  in  nubibus 
suis,  ut  non  erumpant  paritcr  deorstim.  Qui  aufert 
stillas'  plttvicc,  el  situl  alia  traiislatio'  dicii,  innume- 
rabites  illi  ititlicidia.  Qui  mcnstis  est  pligillo  aqua*, 
el  ccelos  patmo  ponderavil.  Qui  appendit  tribus  digitts 
nlolem  terrcc,  el  tiberacit  in  pondere  niontcs,  cl  cotles 
in  stalera.  Cujus  thronus  flanimar  ignis  et  rotcu  ejus 
ignis  acccnsus.  Fluvius  igneus  fapidusque  cgreditur 
n  fucic  ejus.  Mtllia  miltium  minisltant  ci,  ct  decits 
millies  ccntena  mittia  sistunt  ei.  tnnnes  namqno 
exercitus  cceli  assistunt  ei,  non  solum  a  dextris,  Sfcd 
etiam  »  sinistris  :  de   qitibtis   prnpbeta   vidit  cgrctli 


27! 


S.  Af.OBARDl  EPISCOM  I.UC.Dl  NKNSIH 


spiritum  direntem  :    Rgredutr,  et  ero  spiiilus  mcn-  A  lcslale.  Kt  videntibtts  illis, 
dax  in  ore  omnium  prophelaium  ejus,  id  est,  deccpli 
pl  decipiendi   regis,  ut  asceiiderct  ad  locum  ubi  ei 
paraluseral  iuteritus. 

VI.  Istius  sinislri  cxercilus  aut  princeps  aut  ma- 
gnus,  invidcndo  sancto  viro  Job,  expetivit  eum  ut 
sibi  concederctur  a  Domitio,  nonad  probandum  quod 
factum  est  per  cuin  nolente  illo,  sed  ad  reprobandum 
quodmullitudini  malilix  su;e  desiderabat.  Hujus  si- 
nistri  exercitus  princeps  acccssit  ad  primum  bomi- 
nem,  bene  etbonum  a  bono  Deo  conditum,  ignc  in- 
videutise  succensus ;  et  deccpit  ac  prcevaricatorcm 
fecit,  atque  omnimoda!  corruptela;  subjecit,  el  de 
societale  angelorum  dcposituin,  socium  sil>i  fecit, 
atquc  de  luce  angelica  abstraclum,  lenebiis  suissub 


27-2 
clevatut  est,  el  ttttbes  j«s- 
cepit  eum  nb  oculis  corum.  Cumque  intuerentur  in 
ccelum  cnntcm  iltum  ,  ecce  duo  viri  asliterunt  justa 
illos  in  vestibus  albis,  qni  el  dixcrunl  :  Yiri  Galilui, 
quidstatis  aspicientes  in  ctxluin  ?  Ilic  Jcsus,  qui  assum- 
ptusest  a  vobis  ad  catlum,  sic  vcniet  quemadmodum 
vidistis  euin  euntem  in  cirlum.  Se.lel  ergo  in  ea  carne 
quain  a:>suiii|isil  pro  nobis,  ad  dcxtrara  Patris,  et 
venlurus  est  in  gloria  judicare  vivos  et  morluns, 
cnjus  regni  non  critfinis.  Kt  ipsc  est  propitiatio pro 
pcccalis  nostris,  qui  cst  lcslis  fidclis ;  primogcnilus 
morluorum,  ct  princeps  rcgum  tcrnc,  Agnus  Dei 
(jui  tollit  peccala  mundi :  qui  ila  laudaiur  cuni  I'.i- 
tre  ab  angctis  :  Sedenli  in  throno  et  Agno  benedictiu, 
el  honor,  el  gloria,  ct  potrslas  in  stvcula  stTculorttm. 


»"1"~  —  — n —  ■  ,,  ,  .     .         . 

jugavit,  et  seterna:  morti  obnoxium  reddidit.    Domi-  "  Ei  qiinmlo  venerit  in  majcstalc  sua  et  Patris,  sic  li- 


nus  aulem  sunime  bonus  cl  pius,  ul  tam  magnam 
ruinam  repararet,  tam  magnum  vulnns,  misitFilium 
biiiim  Deum  Verbum,  ut  caro  fieret,  id  esl,  homo 
vcrus,  el  babitarel  in  nobis,  id  cst,  in  liumanilaic 
perfecta,  quam  sumpsit  pro  nobis  (Aug.  in  Joan., 
Tract.  iv)  ex  nobis,  id  csl,  ex  sancta  Virginc  ad  boc 
praeparata  et  custodila ;  habitarct  aulem  corporali- 
ter,  non  spiritaliler,  ut  in  sanclis  casteris,  id  cst, 
dono  gratiae,  sicul  scriptum  csl  :  Qui  adltaret  !>n- 
mino,  unus  spiritus  est.  Qui  licel  Domino  adhrcrcanl, 
.•i  Deus  in  illis  habitet,  non  tamcn  cxindc  efficitur  ul 
dii  sint  naluraliler,   sicut  in  Christo  habitat  omnis 


mebitur  ali  cis  quos  judicalums  est,  ut  dicant  mon- 
libus  el  pctris:  Cadilc  snper  nos,  et  absconditc  nos  a 
[acic  sedenlis  supra  thronum,  etab  ira  agni:  quoniam 
venit  dies  magnus  irce  ipsiits,  et  quis  polcrit  starc  '! 
Transaclo, omnes  elecli  ex  omnibus  geniibus,  ct  tri- 
bubus,ctpopulis,  el  linguis,  erunt  stantes ante  thro- 
iiiiiii  in  conspcclu  Agni,  ci  amicti  slolis  atbis,  et  pal- 
mx  in  maniluis  eorum,  e(  claiuahunt  vocc  magna 
dicentes  :  Salus  Dco  noslro  qui  sedct  super  thronnm, 
el  Agno.  Dc  quibus  dicilur  :  llisnntqui  veneruntdc 
tribulatione  mugna,  el  laverunt  stolas  suas,  et  dealbu- 
vcrunt  cas  insanguine  Agni.  Idco  stint  ante  throiium 
Dei,  ct  serciunl  ei  die  ct  noclc  in  templo  ejus;  et  qui 


plcniludo  divinitatis  corporaliter,  ul  Deus  sit  sub- 

stantialiter.    Quae  huinanitas,  ex  quo  csse  cocpit,      sedct  in  throno,  hubitat  super  cos.    Non  esurient,  m 

non  aliud  esse  noluit  quani  Deus  ei   imicus  Filius,  L  quc  sitient  amplius,  ucquc  cadct  super  illos  sol,  »«/« 


polu 
a  unigcuilus  caro  faclus  est,  ut  sii  vcrus  Deus, 
verus  uonio,  unns  Deus.  Et  licct  aliud  sit  caro, 
aliud  divintlas;  non  lamen  ipse  aiius  cst  in  carne, 
:ilius  indivinilalc  ;  sed  ulroque  uniis  Christus Dcus 
tioino  ,  pcrmancutc  ulriusquc  natui.e  veiilale  et 
integriute ;  id  cst,  non  mutala  luniianitate  in  di- 
vinilatem,  ncque  convcrsa  divinilale  in  humanila- 
lem  .  qui  ex  ulroque  unus  Cliiislus  Deus,  ila  ado- 
ratur  cuiuPalrc  cl  Filio  an  omni  creatura,  ut  su- 
perius  diximus,  sicut  adorabalur  anlequam  Verbum 
caro  fierct:  quia  inconvcrlibilis  deitas,  quse  incon- 
vertibililer  inlirmitatem  nnstram,  in  qna  mori  pos- 
sil,  suscepit  incarnatione  sua,  nec  minui  poluit,  nec 
aiigcri. 

VII.  Vcrus  Dcus  ergo  et  vcrus  homo,  unus  Dumi- 
iius  noster  Jesus  Christus,  venit  ad  passionem,  ul 
nerferrct  omnia  illa  qua:  de  illo  pramuntiata  sunt 
per  Scripturas.  Undc  comprehensus,  et  ligaius,  fia- 
gellalus,  irrisus,  et  in  cruce  suspensus,  cum  veniret 
liora  ut  poteslale  propria  poneret  aniniani  suani,  po- 
tcslale  iterum  eam  sumplurus, clamans  voce  magna, 
dicit :  C.onsummatiun  cst  :  et  inclinato  capitetradi- 
dit  spiiilum.  Natus  autem  vera  nalivitate,  ver;e 
carnis  suslinuit  veram  passionem,  suscepit  vcram 
mortem,  vera  carnis  resurreclione  pra-bttit  se  ipsum 
vivum  discipulis  i»  mullis  argumcntis,  per  dies  qua- 
dragintaapparenseisct  luquens  dc  regno  Dei,  man- 
ducavit  et  bibit  eoraffi  cis,  non  necessitate,  sed  po- 


ttlltis  a^stus;  quaniam  Aijnus.  qui  in  mcdio  throni  est, 
regct  illos,  et  deducel  illos  ttd  vitte  fonles  aquarum, 
H  abstergel  Dcus  nmnem  lacrgmam  ex  octtlis  eorum. 
Kt  ttititta  sempitcrna  super  capul  eorum,  gaudumet 
lajtitiam  obtinebuiil,  ct  [ugict  dolor  et  gemilus.  Il.cc 
civilas  Dci,  id  esl  univeisitas  oinniiiin  sancloruiii, 
non  eget  solc,  neque  Inna,  ut  luccant  in  ea.  l\am  cla- 
rilus  Dct  illnminavit  ram,  cl  lucerna  ejus  esl  Agnus. 
Eldiceiur  ei  :  Non  audietur  tiltra  iniquitas  in  terra 
lua,  vastitas  ct  conlrilio  iu  tcrminis  tttis,  el  occttpabil 
salus  muros  tuos,  ci  postcs  luas  taudutio.  Noneril 
tibi  ampliits  sal  ad  lucendtim  pe.r  diem,  nec  splendor 
lumv  illuminabit  te  ;  scd  erit  libi  Domintts  in  lucem 
..  sempilernam,  ct  Detts  tvus  in  gloriam  luam.  Non  oc- 
cidet  ttltra  sol  tutts,  el  luna  tttu  non  minuetur:  quia 
Dominus  erit  tibi  in  luccm  sctnpiternam,  et  coinplc- 
buntur  dirs  lucttts  ttti.  1'nputus  autetn  tuus  omnes 
justi,  in  perpetuum  lurredittibunl  terratn.  Kt  videbuitl 
gentes  jnstum  tunm,  et  cuncti  reges  inclijlum  luum  ; 
et  vocabitur  tibi  notncn  norum,  qttod  os  Domini  no- 
minavil.  Kt  eris  corona  gloritv  in  maiui  Domini,  el 
diadcma  regni  in  manu  Dei  lui.  Non  vocaberis  ullru 
dcrelicta  ,  et  terra  tua  nonvocabittir  amplius  desolala ;  , 
sed  vocaberis  voluntas  mea  in  ea,  ct  tcrra  lua  inhabi- 
tata;  quia  complacuil  Dotntito  in  tc,  ct  terratua  inha- 
bitabitur.  Habitabit  enim  jnvenis  ctim  virgiite,  el  ha- 
tilabunl  in  lc  filii  lui.  Kl  grtutebit  sponsus  sttper  spon- 
siun,  ct  gaudebit  super  te  Dcus  tuus.    Ao»  intrabit  in 


SERMO  DE  FIDEI  VERITATE. 


27* 


eam  aliauid  coinqttinatum,  et   faeient  abominationetu  A  sutntnalioiietn  sanctotttm  in  opus  tninislerii ,  iu  ocdi- 


ct  memluiium  :  nec  fatux  virgincs,  qux  non  sumpse- 
runl  oieum  seeum:  nisi  qui  scripii  suni  in  libro  vitx 
Agni.ct  resnabunt  in  sxcula  sxciilorum. 

VIII.  Haec  prxclara  tcstimonia  sanctx  Scripturx 
ostendunt  unitatein  ct  xqualitatem  sedentis  super 
tlironum  et  Agni,  Patris  videlicet  et  Filii,  cum  ct 
unus  dieitur  dies  magnus  irx  ipsorum.  Mansitenim 
xqualis  Palri,  etiani  postquam  factus  est  minor 
Palre.  Unde  et  Palres  sancli,  doclorcs  videlicct  Ee- 
clesix,  in  brevissimo  liymno  qiiem  Psalmis,  Anti- 
pbotiis  cl  Responsoriis  subjnngimus,  cantandum 
Iradidcrunl:  Gloiia  Patri,  etFilio,cl  Spiiilai  sanclo ; 
sicut  erat  in  principio,  ct  nttnc,  ct  semper,  et  in  sw- 
cula   sa-culorum.  El  cuin  clccti  ex  omnibiis  populis 


ficationem  corporis  Chrisli,  dottec  occurramus  omnes 
in  uttilatem  jidci  et  agnitionem  Filii  Dei  in  virum 
perfecium,  in  mensuram  cvtalis  plcnitttdinis  Christi; 
ut  jum  non  simus  parvuli  flucluantes,  el  circumfera- 
mur  omni  rento  doclrintv  in  nequilia  liominum,  in 
aslutia  ad  circumventionem  erroris.  Veritatem  aulem 
facientcs  in  charitale,  crescamus  in  illo  per  omnia , 
qui  est  caput  Chrisius :  cvjus  lotitm  corpus  compa- 
ctum  pcr  otnncm  juncturam  subminislraliortis,  sc- 
cundum  operaiionem  in  mensnram  uniuscujusgue 
membri,  augmentnm  corporis  facit  in  crdificationem 
sui  in  charitate.  Et  iterum  :  Capul  ex  quo  totum  cor- 
pus,  pcr  nexus  et  conjnnctiones  subminislratum  et 
conslructum,  cresiit  in  augmcnittm.  Elalio  loco  :  Sol- 


ct  linguis  slare  dicunlur  ante  llironmii  iu  conspeclu  B  Hcite  scnate  unitulcm  spiritus  in  vinculo  pacis.  Umtm 


Agni,  ct  una  salus  cantatur  ei  qui  scdot  super  iliro- 
num  et  Agno,  el  paritcr  illuminanl  civitalcm  situm  : 
hoc  ipsum  osienditur,  ut  sciamus  uiium  csse  Patrom 
et  Filium,  etiam  postquam  minor  faclus,  obcdiens 
exstilil  usque  ad  mortein,  morlom  autcm  crucis. 
Propter  qnod  Deus  illum  exaltavit,  et  donarit  illi  no- 
men,  qitod  esl  super  otnne  uomeu;  ut  in  naminc  Jcsu 
omne  genn  flectatur,  coe.lestium,  lerrestrium,  ctinferno- 
rutn,  ct  otnitis  lingna  confitentnr,  quia  Doininns  Jc- 
sus  Christus  in  ghria  est  Dei  Patris.  Oslendit  cliam 
caput  exaliatum  a>I  quantam  sublimitatem  clcvat 
corpus  suuin,  cl  unitatem  capitis  etcorpoiis,  sponsi 
videlicet  ct  sponsx.  limle  dicilur  :  Induit  tne  vcsli- 
menlis  sahitis,  ei  indumento  justitim  circumdcdit  me 


corpus,  et  unns  spiritus,  sicul  vocali  cslis  in  una  spe 
vocationit  vestnv.  Untts  Dominus,  una  fides,  ununt 
baptisma.  Utins  Deus  est  cl  Palcr  omnium ,  qui  supcr 
omncs,  et  per  omnia,  ct  in  omnibus  nobis.  Itcm  f!e 
imilate  membrorum  :  Sicul  eniin  corptts  uuuiii  est , 
inquil,  cl  membra  habet  multa,  omnia  autem  membra 
corporis  cum  sinl  multa,  unttm  corpus  sunt;  ita  et 
Chrisltts.  Etcnim  in  uno  Spiritn  omne.s  nos  in  nmtm 
corpus  baplizati  sumus,  siee  Judai,  sivc gcnules,  sive 
servijStve  tibcri,  et  otnnes  in  uno  Spiritu  polati  sumus. 
Nam  corpns  non  csl  uniitn  membrum,  sed  tnulta. 

X.  Quod  autcm  mediatio  mcdiatoris  Dci  et  ho- 
miiiuni  Domini  nostri  Jcsu  Cluisti  conjangat  Palri 
omnem  electaui  creaturam,  ita  ut  isla  ineflabili  uni- 


quusi  sponsum  decorulum  coroiia  ,  et  qttasi  sponsam  'J  tate  spiritus,  nulla  sit  diversitas  gcncris,  conditionis 


ornatam  moniiibus  suis.  Se  enim  dixit  sponsiiui,  sc 
sponsam.  Itec  lanta  unitas  est  illud  inxstimabilc  el 
ineflabilc  bonum,  quod  ncc  oculus  vidit,  noc  auris. 
audivit,  ncc  in  corhominis  asccndit,  quodprxparavit 
Deus  diligcntibus  sc;  cum  Agnttsiiiceslsponsusgre- 
gis  sui,  pastoroviuni  suarum ;  ctqni  cst  agnus  in  pas- 
sionc,  leo  in  resurrectione,  aquila  in asccusione,  lapis 
quoque  angularis,  lapisquc  abscissus  dc  inoulc  sinc 
nianilius,  et  factus  est  nmns  magntts  implens  om- 
nein  terrani.  Hoc  est  regnum  quod  in  xlci  num  non 
dissipabitur,  cl  populo  altcri  non  tradcliir,  ct  ijisum 
stabit  iu  xternum.  Dc  hac  unitate  ct  incflabili  subli- 
milale  capitiscl  corporis  per  Danielcm  propbeiam 
dicilur :  Aspiciebam  in  visionc  noctis  ;  cl  ecce  cnm 
tiubibits  cceh  quusi  filius  hominis  veniebat,  cl  ustjue  tid 
iinliquum  dierutn  perecnil ;  ct  in  conspeclu  ejus  ob- 
lnlerunt  cttm;  et  dedit  ei  potestatem,  et  Iwnoreni,  et 
tegntim  ;  et  omnespopuli,  tribus,  el  linguce  ipsi  ser- 
ricnl ;  poteslas  ejtts,  potestas  trlcrna,  qua)  non  aufcre- 
tttr;  ct  regnuni  cjits,q>:od  non  corrumpetur. 

IX.  ll.ee  unilas  ct  sublimitas  capilis  ot  corpnris, 


ct  sexus,  scd  lain  ex  angelis,  quam  cx  horniuibus, 

una  douius  ct  una  civit:is  Dei  fiat,  alque  liujus  tantae 
ct  tani  mirabilis  unilatis  unuin  caput  sit  Christus, 
ila  docct  Aposlolus  :  Nolite  tnenlin  invicem,  cxspo- 
liantes  vos  veterem  hominetn  cum  acitbtts  ejus,  el  in- 
ditenles  norutn,  eutn  qui  renovatur  itt  agnilioncm,  se- 
cundum  imaginem  ejus  qui  creavil  cum  :  ubi  uon  esl 
genlilis  cl  Jttda-us,  circu  cisio  el  prayutium,  Bar- 
barus  cl  Scylha,  scrvus  el  liber,  sed  otnnia  el  in  om- 
nibus  Christus.  El  ilcruni  :  Quininque  in  Chrislum 
buptizali  cslis,  Christum  induistis.  ISon  csl  Jitdtvus, 
netjue  Groecus;  non  esi  servus,  neque  liber;  non  cst 
masculus,  neque  femina,  Omnes  enitn  vos  uuum  esiis 
in  Cktislo  Jesu.  Et  alibi  :  Volo  uulem  vos  scire 
quod  omnis  viri  ctipul  Christus  est ;  capul  autcin  mu- 
lieris,  vir;  caput  vero  Christi,  Dctts.  Ilemquc  :  Omnitt 
cnim  vestra  sunt ,  vos  autem  Christi ,  Chrhlus  autcm 
Dei.  Et  alio  loco  :  Qttid  cst  imago  Dii  invisibilis,  pri- 
mogenilus  omnis  creatura?  :  quia  in  ipso  condilu  sunt 
omnia  in  ccelis  ct  in  terra,  visibilia  el  invisibilia,  sive 
throni,  sive  dominationcs,  sive  principalus,  sive  po 


qux  fulura  cst  in  spocie  et  re,  oinni  inlenlione  pie-  testatcs.  Omnia  per  ipsum  c.i  in  ipso  crcata  sttttt;  et 

latis  jam  nunc  tenenda  est  in   fide  ot  in  spe.  Hanc  ipse  cst  ante  omnes,  ct  omnia  in  ipso  constant.  F.t 

siiblimilcr  commendat   Aposlolus,  cum  dicit :  Qui  ipse  esl  caput  corporis  Ecclesiw,  qui  cst  principium, 

descendit,  ipse  cst,  ct  qui  asccndu  super  omnes  ca:los,  primogenitus  cx  mortuis,  ut  sit  in  omnibus  ipse  pri- 

ul  implerct  omnia.  El  ipse  dcdit  qttosdam  quidcm  mttttim  tenens  :  quia  in  ipso  comptacuit  omnem  pleni- 

apostolos,  quosdam  aulem  prophelas,  alios  vero  evan-  tudincm  habitare,  et  per  enm  reconcittari  omnta  ir. 

qetistas,  alios  antctn  pnslorcs  el  doctoies,  ad   con-  ipsum;  pacificaus  per  sanguinem  crucis  ejus,  sne  qum 


S"3  S.  ACOUARDI  EPIStOPI  LUCDUIXENSI:»  £:• 

in  lerrit,  sive  quix  in  ccclis.  Et  iteruui  :  Quia  in  ipso  A  ma/i>,  et  in  omnibus  perfecli  slare.  State  ergo  suc- 


inliubilat  otnnis  pleniludo  divin.lttlis  corporaliler ;  et 
eslis  in  illo  replcti,  qui  est  caput  omnis  principatus  et 
poteslatis. 

XI.  Pro  liac  ineffabili  unitate  ipsc  mediator  Dci 
ct  horninum,  Dcns  homo,  Christus  Jesus,  tempore 
passionis  sux  rogavit  Patrem,  dicens  :  Sancti/ica 
tos  in  veritate.  Sermo  tuus  veritas.  Sicut  lu  rne  mi- 
sisli  in  mumlttin.  el  ego  misi  eos  in  mundum.  El  pro 
tis  ego  sanclifico  meipsum,  ut  sint  et  ipsi  sanctificali 
in  veritate.  Non  pro  liis  autem  rogo  tantum,  scd  et 
pro  eis  qni  crediluri  sunt  per  verbum  eorum  in  mc  : 
ut  omnes  unum  sint,  s:cut  lu,  Pater,  in  me,  et  ego  in 
le,  et  ipsi  in  nobis,  unum  sint;  ut  mundus  credat , 
quia  lu  me  misisli.  El  ego  claritatem,  quam  dedisti 
mihi,  dedi  eis ;  ul  sinl  unum,  sicut  et  nos  unitm  su- 
mus.  Ego  in  eis,  et  tu  in  me ;  ut  sint  consnmmati  in 
unum;et  rognoscat  mundus,  quia  tu  me  misisti,  et 
dilexisti  eos,  siatt  el  me  dilexisli.  Pttler,  quos  dedisti 
mihi,  volo  ut  ubi  ego  sum,  et  illi  sint  inecitm;  ut  vi- 
deanl  elaritatem  meam,  quam  dedisii  milli;  quia  di- 
lexisli  me  anle  constitulionem  mitndi.  Q.iando  aulcm 
perficictur  ista  lauta  el  taro  subliinis  unilas,  Apo- 
stolus  diligentissime  ostendit,  dicens  :  Sicut  in  Adam 
onmes  moriuntur,  ita  et  in  Christo  omnes  vivifica- 
buntur ;  nnusquisque  autem  in  suo  ordine,  primitioe 
Cltristus,  deinde  hi  qui  sunt  Christi,  qui  in  adventu 
tjus  crcdiderunt.  Deinde  finis,  cum  trudiderit  regnum 
Deo  et  Patri,  cum  evacuaverit  omnem  principatum , 
el  potesUttem ,  el  virtutem.  Oporlel  autem  illum  re- 


cincti  lumbos  vcslros  in  verilate,  cl  induti  lorica  ju- 
stiiiir,  et  calceaii  pedes  in  prtcparationem  Eeungelii 
pacis;  in  omnibus  sumentes  sculum  fidei,  in  quo  pos- 
sitis  omma  tela  ncquissimi  igneu  exslinguere;  et  ga- 
leam  salutis  tissumite,  et  gladium  spirtlus,  quod  esl 
verbum  Dei,  per  omnem  orationem,  et  ebsecralionem, 
orantes  omni  tempore  in  spirilu.  Sunt  eliam  homincs 
publice  persequcnies,de  quibus  ipse  Doininus  loqui- 
tur  :  Ecce  ego  mitto  vos  sicut  oves  in  medio  luporum. 
Eslote  ergo  prudenles  sicut  serpentes,  et  simplices 
sicul  columba?.  Cavele  autem  ab  hominibus.  Trudent 
enim  vos  in  conciliis,  et  in  synagogis  suis  flagetla- 
bunt  vos;  et  ad  pmsides  cl  ad  reyes  deducemini  pro- 
pter  me,  in  testimonium  illis  et  gcnlibus.  Sunl  quo- 
B  que  alii  persecutores  qui  pcrsequunlur  inimicitiis, 
odiis,  delraclionibus,  uccusationibus,  damnis,  rixis 
ct  diversis  aspcrilatibus  :  coutra  quos  non  armis  pu- 
gnandum  esl,  scd  paticntia  cl  tolerantia ;  sicul  Apo- 
stolus  docet  nos  patienlcs  esse  deberc  ad  omncs  :  et 
Dominus  jubet  nou  resjstere  uaalo.  Sed  si  quis  te  per- 
cusserit  in  dexlera  maxilla  lua,  pra'be  ilti  el  alleram. 
Et  iterum  :  Diligiie  inimicos  veslros,  benefacite  his 
qui  oderunt  vos,  el  oiute  pro  persequentibus  et  calum- 
niuntibus  vos,  nl  silis  filii  Pulris  vestri  qtti  in  cae'is 
est.  Et  ilcrum  :  Si  dimiserilis  enim  hom.nibus  pee- 
cala  eorum,  diintttcl  vobis  Palcr  vesler  cceleslis  de- . 
licta  vestra.  Si  aulcm  non  dimiseritis  hominibus,  nec 
Puler  vcster  dimiiiet  peccala  vestra.  Sunl  etiam  ini- 
mici  fidei ,  et  quibus  Apostolus  loquilur  :  Quia  in 


ynare,donecponatinimkossuossu!>pcdibuscjus.No-no'l<ssi'>'is  lemporibus   discedenl  quidam  a  f.de,  at- 


vissima  autem  iniinka  deslruciur  mors.  Omnia  enim 
nit>JL'cit  sitb  pedibus  ejus.  Et  ilerum  :  Ecce  mystcrium 
robia  diat.  Oinncs  qitidem  rcsurgemns,  sed  non  omnes 
immulabimur.  In  momento,  in  ictu  oculi.  iu  norissima 
tuba.  Canet  enim  tubu,  cl  mortui  resurgent  incorrupti, 
et  nos  immutabimur.  Oporlet  enim  corruptibile  hoc 
induere  incorruptionem ,  el  mortale  hoc  inducre  im- 
mortalitatcm.Cumautem  mortale  lioc  induerit  immor- 
tahtatcm,  lunc  fiel  sermoqui  scriplns  est :  Absorpta  est 
mors  in  victoria.  Ubi  esl,  mors,  victoria  tua?  ubi  est, 
mors,  aeuleus  tuus  ?  Stimulus  autcm  mortis  pcccamm 
est ,  virtus  vero  peccati,  lex.  Dco  autem  gratias,  qui 
nobis  dcdit  victoriam  pcr  Dominum  nostrum  Jcsum 


tendenies  spirilibus  erroris  et  doclrinis  dwmoniorum, 
in  hypocrisi  loquenlium  mcndacium.  Conlra  quos 
pugnandum  est  non  urmis  corporalibus.scdspiritiia- 
libus,  cxemplis  vidclicet,  Scripturarum  auctoritate, 
ratiociniis  fulci  et  vcritalis.  SuiU  etiam  inimici  quoli- 
diani,  quos  ncc  loco  ncc  lcnipore  possumus  decli- 
nare  :  qnos  Aposlolus  enumerat,  dicens  :  Dcsideria 
carnis  noit  perftcialis.  Caro  enim  concupiscit  adversin 
spiritum,  spiriltis  aulem  adversus  carnem.  Ilac  enim 
sibi  invicem  adversantur,  ut  non  quarcunque  vultis,  tlla 
faciatis.  Qnod  si  spiritu  ducimini,  non  estis  sub  lege. 
Maitifcsta  aulem  sunt  opcra  carnis,  quat  snnl  forni- 
catio,  immundilia ,  htxuria ,  Idolorum  scrvitus,  vene- 


Christum.  Ad  hanc  victoriam  non  pcrvenitur,  nisi  j)  /?«°»  imtnidtias, conlentiones,  wnwlalionet,  irm,  rixir, 


ccrlando  :  qnoniam  non  oportct  coronari ,  nisi  qui 
Ipgilimc  ccrtaverit. 

XII.  Hujus  unitatis  pars,  qna;  adhuc  pcregrina- 
tur  in  terra,  habet  adversantes  contra  quos  inces- 
santer  confiigat :  quia  omncs  qui  pic  volunl  viverc 
in  Christo  Jesu ,  persecutionem  paliuntur.  Sunt  in 
priniis  diabolus  ct  angeli  ejus  hoslcs  noslri,  contra 
qnos  armari  nos  vult  Apostolus,  dicens  :  Induite  vos 
armatura  Dei,  ut  possitis  stare  adversus  insidias  dta- 
boli  :  qttia  non  cst  nobis  colluctalio  adversus  car- 
nem  et  sunguinem,  sed  adversus  piincipes,  et  potcsta- 
tet,  adverstts  mundi  rcclores  tenebrarum  haitim , 
eontra  spiritalia  nequititr ,  in  ecelestibus.  Proplerea 
ccdpite  armatnram  Dci ,  ut  possilis  resistere  in  die 


dissensioncs,  sectai,  invidia",  homkidia,  ebrielates, 
comrssatioucs,  et  his  similia  .'  171*«  preedico  vobis,  si- 
cut  pntdixi:  quoniam  qui  talia  agttnl,  regnum  Dei 
non  cotisequcniitr.  Conlra  quos  pugnandum  est,  non 
solum  ratione,  sed  et  laborc,  alistincntia,  contincn- 
tia,  vigiliis;  sicut  Apostolus  suo  nos  excmplo  iufor- 
mat,  dicens  :  Cafligo  corpus  meum  el  servititti  sub- 
jicio;  ne  forte  aliis  prutlicans ,  ipse  rcprobus  effi- 
cittr.  IJudect  discipuhim  inslruciis,  ct  (itf  se  jam  se- 
curus,  jnvta  fuiem  vilac  suaj,  ita  glorialur,  dicens  : 
Tu  vero  vigila,in  omnibus  lubora,  opus  fac  evan- 
geiislm,  ministerium  litum  imple.  Ego  enim  jam  de- 
libor,  el  tempus  resolutionis  mea>  iustut.  Bonum  cer- 
lameu  rerluri,  rvrsiim  cottsunimavi ,  fidcm  sftavi.  /» 


*"'  SERMO  DE  FIUEI  VERITATK.  2:s 

reliquu,  reposita  est  mihi  corona  justitiie,  quam  red-  \  pore.  Nam  mysterium  jam  vperalur  iniquitalit :  tan 
det  mihi  Dominus  in  illa  die  justus  judcx;  non  solum  tum  ut  qui  tenel  r.unc  teneat,  donec  de  medio  /iat.  El 
autcm  tnihi,  scd  ct  omnibus  qtti  diligunt  advcnlttm  tunc  revetabilur  ille  iniquus,  quem  Dominus  Jcsus 
ejus.  interficicl   spiritu   oris   sui,  et  destruct  illuslratione 

XIII.  Inter  hrec  onmi.i  caveat  fidelis,  ne  oranino  advctttus  tui  eum;  cujus  est  adventus  secundum  ope- 
vel  in  moJico  in  propriis  viribus  piwsumat,  scd  de  ralionem  Satana:,  in  omni  virtute,  et  signis,  et  pro- 
Uei  adjutorio,  ut  ad  linem  bonorum  pervenire,  vel  digiis  mendacibus,  et  in  omni  seductione  iniquitalis, 
in  bono  possit  opere  perdurare  :  quia  Dominus  ait :  his  qui  pereunt,  eo  quod  charitaicm  veritatis  non  re- 
Sine  me  nihil  potestis  facere.  Et  Apostolus  :  Deus  esl  ce.perunt  ut  sutvi  fierent.  ldeo  miltet  illis  Deus  opera- 
qui  operatur  in  vobisel  vellc  ct  perficcrc  pro  bonu  vo-      tionem  erroris,  ut  eredant   mendacio ,   et  judicentur 


luntate.  Et  iterum  :  Grutia  salvi  fiidi  estis  per  fidem, 
ct  Iwc  nor.  cx  vobis.  Et  iteruni  :  Vo»  qitod  idonei 
simus  cogilare  a!iquid  a  nobis  quasi  ex  nobis,  sed  suf- 
ficientia  nostra  ex  Dco  est.  Et  Dominus  :  ISemo  po- 
test  venire  ad  me,  nisi  Pater,  qui  misil   me,  traxerit 


omnes  qui  non  credidcrunt  veritati,  scd  consenserunt 
iniquitati.  Ue  hoc  letnpore  et  Doininus  in  Evangelio 
ait  :  Erit  lunc  tribulalio  magna,  qualis  non  fuit  ab 
inilio  mundi  usque  modo,  neque  fiel.  Et  nisi  breviati 
fnissent  dies  illi,   non  fierel  salva  omnis  caro;sed 


eum.  Multa  Dcus  facit  in  homine  bona,  quaj  non  facit  B  Pr0Pter  electos  breviabunlur  dics  illi.  Tune  si  quis 

honio;  nulla  vero  facit  homo  bona,  quae  oon  Deus  Vlll"s  tHxerit :  Ecce  hic  Chrislus,  aul  illic ,  nolite  cre- 

pra;slet  ut  faeiat  homo.  Suam  namque  voluntatem  dere.  Surgent  enim  pstudochristi  et  pseudopropheta:; 

homines  faciunt ,  non   Dci ,  quando  id  agunt  quod  et  dubnnt  signa  maijua  el  prodigia,  ita  ut  in  crrorem 

Deo  displicet.  Quando  autem  ila  faciunt  quod  vo-  inducantur,  si  fieri  potest,  etiam  eiccti.  Ecce  pradixi 

lunt,  nt  divinx  serviant  voluntati;  quamvis  volenies  vcbis.  Dc  antichristo  et  Daniel  proplietasicdie.it: 

aganl  qnod  agunt,  illius  tamen  voluntas  est  a  quo  et  Sermones  conlra  Excelsum  toquetur,  et  sanctos  Altis- 

piseparatnr  et  jubctur  quod  volunt.  Tales  nos  amat  s'""  contercl,  et  putabil  qnod  possit  mulare  tcmpora  et 

Deus,  quales  fuluri   sumus  ipsius  dono,  non  quaies  l('aes<  et  tradenlur  in  manu  ejus  usque  ad  tempus,  et 

sumus   nostro  meiiio.  Sua   hona  Deus   pr.xvidet,  tempora,  e.l  dimidium  temporis.  El  judieium  sedebit, 


praescit,  adjuval,  et  remunerat  in  nobis.  Nemo  bo 
nus  nisi  Sulus  Deus,  qui  non  cst  allei  ius  liono  lio- 
nus.  Ilotnines  autem ,  non  proprio,  sed  Dei  hono, 
sunlboni;  qui  est  fons  et  origo  bonitalis;  imo  qui 
Gil  bonitas :  a  quo  oinne  honum,  et  sine  quo  nihil 
boni. 

XIV.  Hsec  est  fides  et  spes  catholicae  Ecclesks, 
qua:  est  columna  et  firmamentum  vcritatis,  in  lege 
et  prophetis,  psalmis  ct  hymnis  pradicata,  per  opo- 
stolos  evangeli/.ata,  pcr  martyres  testilicata,  per  do- 
ctores  exposits.  Quidquid  htiic  Bdei  contrarium  in- 
venilur,  et  qusequc  dissona  et  discrepantia,  inepta 
snnt,  et  profaua,  alque  inaniloquia ,  quae  miiltum 
proficiunt  ad  impietatem,  ac  per  hoc  doctrina  da> 
moniorum  el  antichristorum,  de  quibus  Apostolus 
ait  :  Filioli,  novissima  hora  cst ;  et  sicul  avdistis 
quia  Anlichiisttts  vcnit ,  nunc  Antichristi  multi  faeli 
sunt.  De  qiiibns  alius  apostohis  :  lli  sunt  murmu- 
ratores,  querulosi,  secundum  desidcria  suti  ambu- 
lahtes ,  cl  os  illorum   loquitur  superbiam ,  quorum 


ut  aujeratur  polcntta,et  conteratur,  et  dispcreal  usque 
in  finem.  Regnum  autem,  el  potestas,  et  magnitudo 
regni,  qua  est  sublcr  omne  ccelttm,  detur  populo  san- 
ctorum  Allissimi,  cujus  regnitm  seinpilernum  est.  Et 
itcrum  :  De  uno  autem  ex  eis  egressum  est  cornu 
C  unum  modicum ;  el  factum  esl  grande  conlra  meri- 
diem,  et  contra  orientem,  et  contra  fortitudinem;  et 
magnificalttm  est  usque  ad  fortitudinem  cwti ;  et  de- 
jecit  de  fortiludine,  et  de  stctlis,  et  conculcavit  eas. 
Et  usque  ad  principem  forlitudinis  magnificatum  cst, 
el  ab  eo  tulit  juge  sacrificium,  et  dejecit  tocum  san- 
clificationis  cjus.  Ilobnr  autem  datum  esl  contra  juge 
saaificium  prupter  peccata;  et  prosterneturveritas  in 
terra,  et  faciel,  ct  prosperabitur.  El  ilerum  :  El  post 
regnum  eorum,  cum  creverint  iniquilates,  cohsurget 
rex  impudens  facie ,  ct  intelligcus  propostliones;  ct 
roborabilur  forliiudo  rjus,  scd  nor.  in  viribus  suis;  et 
supra  qnam  crcdi  potest,  universa  vastabit,  el  prospe- 
rabilur,  ct  facicl.  Et  inlerficicl  robustos,  ct  populum 
sanctorum,  sccundum  voiuntatem  suam  :  et  dirigetur 


omnium  caput  est  Anlichristtts.  Ue  quo  Apostolus  :  D  dolus  in   manu  ejus,  el  cor  stiitm  magni/icabit ,  ct  in 


Rogamus  vos  autem,  fralres ,  pcr  adventum  Do- 
mini  nustri  Je.su  Lhrisii  et  nostrat  congregationis 
in  ipsum,  ut  non  ciio  moveamini  u  vestro  scnsu , 
neque  terreamini,  neqtte  pe.r  spiritum,  neque  per 
sermonem  ,  neque  pcr  e.pislolam  tanquam  per  nos 
missatr',  qnasi  instet  dies  Domini.  f\'c  quis  ros  se- 
ducai  illo  modo.  Quantam  nisi  venerit  discessio  pri- 
mum,  c(  re.velatus  fuerit  Iwmo  peccati,  filius  perdi- 
ttonis,  qui  udversatur  et  extollitur  supra  omne  quod 
dicilur  Deus,  aul  quod  colitur,  ita  ut  in  tempte  Dct 
sedeat.  ostendcns  sc  tanquam  sit  Deus.  Non  rrtine  is 
quod  cum  adliuc  rssem  apud  vos,  hirc  diceban.  vabis? 
It  iiuur  qvid  detineal  sfifis   nt  revehtur  hi  sv.n      •<- 


copia  renim  omnittm  occidet  plurimos,  et  conlra  /irm- 
cipsm  principum  ronsurgct,  et  sine  manu  eonteretur. 
Et  iterum  :  Et  facict  juxta  volunlatem  suam  rex,  e; 
etcvabilar,  et  magnificabilur  adversum  omncm  Dcttm  ; 
et  adversum  Deum  deorttm  toquetttr  magnifica,  et  di- 
rigetur ,  doncc  ccmplerttjr  iracundia  :  perpetrata 
qiiippe  est  dcfinitio.  Et  Deum  patnun  suorum  non 
reputabit,  el  erit  in  concupiscentiis  feminarum,  nee 
•,'..'  mquam  deorum  curabit,  quia  adversum  universa 
consurget.  In  libro  Apocalypsi  :  Et  vidi  de  mari 
besiiam  ascendentem  ,  habentcm  cornua  scptem,  et 
capiia  decem,  el  supcr  cnrnu  rjus  decem  diademata; 
et  s-per  copita  ejtts  nomen  blasphemia'.   Et   hesiia 


•m 


S.   AGOBARDI  EPISCOPI  LLGDINENSIS 


280 


ijtiam  vidi ,  similis  eral  purdo,  et  pedcs  ejus  similcs  A  ignis  el  sutphnris,uln  bcstia  ct  pseuduproplielw  crucia- 

nrsi,  et  os  ejus  sicut  os  leonis.  El  dedit  illi  draco  vir- 

tnlem  suam  et  potcstatem  rnagnam.  El  vidi  itnum  de 

capitibus  suis  quasi  occisum  in  mortem,  ct  plaga  mor- 

lis  ejus  curala  est.  Et  admirata  esl  univcrsa  terra 

post    besliam.   Et   adoraterunl  draconem  qui  dedit 

polestatem  besliic;  et  adoravcrunt  besliam,  Hicentes  : 

Quis  similis  besticc  ?  et  quis  polerit  pugnare  cum  ea  ? 

Et  datum  est  ei  os  loquens  tuagna,  et  blasphemium , 

et  data  est  ilti   potcstas  facere  menscs  quadruginta 

duos.  El  aperuil  os  suum  in  blasphemias,  ad  Deum 

btasphemarc  nomen  ejus ,  et  tabernaculum  ejus,  et  eos 

qui  in  coelo  habitant.  Et  datum  est  ei  betlum  facere 

cumsanctis,  et  vincere  illos.  Et  iterum  :  El  vidi  aliam 

bestiam  ascendenlem  de  tcrra ;  cl  habebat  cornua  dno 


buntur  die  ac  nocle  in  swcuta  swculorum. 

XV.  Tres  liic  dicunlur ,  diabolus  videlicet,  et 
bestia,  qu.T  est  Anliclnislus,  ct  pseudoprophcla, 
qiue  (iiiiiifiii  polenliatu  Anlichrisli  oslcnsura  est  in 
signis  et  prodigiis  mcndacibus.  Et  du;e  bcslia:,  ope- 
rantc  diabolo,  eminculiorcs  snni  in  mtiverso  corpore 
perditorum.  Etdiabolus  quidcm  cst  invenlor  ct  causa 
omnis  mali ,  tanqnam  bominibus  morlaliter  viveiili- 
bus  invisibilis.  Est  et  bomicida  esl  ab  iniiio.  Uni- 
versa  mala  qu;e  operalus  ost,  inaximo  pcr  hoiniiics 
exercuit  ct  excrcct.  lllum  atitcm  priinum  makini 
quod  in  dcccptione  primorum  hominum  perpetralus 
esl,  per  serpcntem  fecil;  qnia  ncc  crat  homo,  per 
quem  primi  homines  dccipercnlur.  l'er  serpentem 


similia  agni,  eltoquebatur  sicut  draco.  El  potestatem  B  locutus  Ev.e ,  pcr  Evani  Ad;c.  Dcindc  pcr  Gain  oc- 

prioiis  besiiw  omnem  faciebat  in  conspeclu  ejus;  ct  cidit  Abcl.  Et  deinccps  pullularuiil  onmia  mala  ,  ct 

fecit  terrum  el  inhabitantes  in  ca  adorare  bestiam  pri-  creverunt  iniquilalcs,  ct  crescuiit  ailliuc,  doncc  per- 

mam,  cujus  curata  est  plaga  mortis.  Et   fecit  signa  venianl  ad  summum  mali ;  quando  Deo  pcrmitlcntc 

magna,  ut  etiam  ignem  faceret  de  ccelo  deicendere  in  el  ordinante  assumplurus  est  sibi  diabolus  vas  aptis- 

tcrram  in  conspeclu  homiuum.  El  seduxit  habitantcs  simum,  iiomincm  videlicet  illum  damiiattun  et  per- 

lerram,  propter  signa,  quw  data  sunt  illi   facere  in  ditum ,   capulque  perdilorum  ;   qui   in  lantam    cx- 
conspectu  bestitv.  Ei  ilcrum  :  Ego  libi  dicum  sacra-     crcscet  maliliam,  ut  homo  omnium  pessimus  oslen- 


menlum  mutieris,  et  bcsliw  quw  portal  eam,  qutc  ha 
bct  capila  septem,  et  cornua  dcccm.  Dcslia  quam  vi- 
disli  fuil,  et  non  est,  el  ascensura  est  de  abijsso,  et  in 
inlerilum  ibil ;  el  mirabunlur  inhabilantcs  lcrram 
(  quorum  non  sunt  scriptu  nomina  in  libro  vilw  a  cm- 
s;itutiune  muntli),  vidcntes  quw  crat,  el  non  est.  Et 
liic  est  scnsus,  qui  habet   sapiculiam.  Seplem  capila 


tare  se  possit,  ct  audial  lanqttam  (it  Deus,  clcontta 
univcrsa  consurgat,  ct  cxtollat  sc  ac  jactcl  super 
omne  quod  dicilur  Deus  cl  quod  colitur  :  ita  ut  dc 
illo  jam  diclum  sit  a  Doniino  :  Non  est  supcr  lerram 
poleslas  qutc  comparetur  <i  qui  factus  esl  ul  nullum 
limcrel.  Omne  sublimc  videt,  Ipse  esl  rex  super  uni- 
vcrsos  (itivs  superbiw.  Ut  sriamus  dc  illo  diclum  essc. 


plem  monlcs  sunt,  supcr  qttos  mulicr  sedel,  et  reges  ^  snperius  ostendilur,  ubi  dicilur  :  Cum  apprelienderit 
scptcm  siinl.  Quintiue  ceciderunl,  unus  est,  atius  non-  eum  gludius,  subsislere  non  polerit,  neque  liasta,  ne- 
dum  vcnit ;  ct  cum   vcnerit ,  oporlrt  illum  breve  lem-      que  lliorax. 


pus  muncre.  Et  bestiu  qiuv  erat  el  non  esl,  tpsa  octava 
est,  et  de  seplem  est,  et  in  inieritum  vadit.  El  decem 
cornua  qittv  vidisli,  deccm  reges  sunt,qui  rcgnttm 
tiondum  acceperunt ,  sed  poteslalem  lunquam  reges 
K  iu  Itora  uccipiunt  posl  bestiam.  Ili  consilium  nnum 
hubent  ct  virlutem,  cl  polestatem  suam  besiiw  tradent. 
Ili  cum  Agno  pngnalmnl ,  cl  Agnus  vincel  illos  :  quo- 
iiiam  Dominus  domiiioruni  est,  ct  Rex  reyum,  et  qui 
cum  illo  sunt  vocati,  clecti  el  fideles.  Et  ilcium  : 
Et  vidi  besliam,  et  rcges  lerra',  et  cxercilus  eorum 
congregnlos  ad  faciendum  prwlium  cum  illo  qui  scdc- 
but  in  equo,  et  cum  exercilu  cjus.  Et  apprehensa  est 
beslia,  et  cum  ipso  pseudopropltela  qui  fccit  signa 
toram  ipso,  quibus  scduxil  cos  qui  acceperunl  cha- 
rnclerem  beslitv,  et  qui  ndorant  imagincm  ejus.  Vivi 
missi  sunt  hi  duo  in  slagnum  ignis  ardenlis  sulphuris, 
et  caleri  occisi  sunl  in  gladio  sedcntis  snper  cquum, 
<iui  procedil  de  ore  ipsius.  Et  ilerum  :  l.l  ciim  con- 
.■.ummati  (uerinl  mille  unui,  sotvehtr  Sutanas  de  car- 
ctresuo,cl  exiet,  el  seducet  gcnlcs  quw  siuit  snper 
angutos  terrm  Gog  et  Magog,  et  congregabil  eos  iu 
pralium,  quorum  numerus  esl  sicut  arcna  mnris.  Et 
auenderunt  snper  altitudinem  lcrrw;  et  c  rcum- 
ierunt  castra  sanctorum,  et  civitatcm  dilectam.  Et 
lieseendit  ignis  a  Deo  de  ecelo,  ct  devoravit  illos  ;  ct 
rlfibolus  qui    tcducebat  eos,  missits  cst  in  ttnanum 


XVI.  Quod  aulcin  iinii.ii  corpus  sit  omuiuin  pcr 
dilorum,  cujus  isdcm  Antichristus  taput  sit,  supcrius 
osleudilur,  ubi  diclum  esl  :  IUembra  cohwreniia  sibi 
carninm  ejus.  Et  ilerum  :  Corpus  illius  quasi  scultt 
(usilia ;  compaclum  sqnamis  se  premenlibus.  lina  uni 
conjungilur ,  ct  ne  spiraculum  quidcm  incedil  pcr 
cas  :  alteri  tma  adhwrebit,  cl  tenenles  se  nequaquam 
separabuntur.  De  quo  corpore  cl  capite  cjtts,  id  cst, 
diabolo,  vel  Anlicbristo,  et  pcr  Ezcchielem  prophetam 
dicilur  :  Ecce  cgo  ad  le  Pharao  rex  /Egypti,  draco 
magnc,  qui  cubas  in  medio  puminum  titorum,  et  di- 
cis :  Meus  cst  (litvius,  et  ego  feci  memetipsum.  Et  po- 
nam  frwnum  in  maxillis  tuis,  ct  agglulinabo  pisces 
(luminum  luoruin  squumis  tuis;  et  exlraham  le  dc 
msdio  (lumiuuin  htoruin,  et  universi  pisces  lui  squa- 
mis  Inis  adhwrebunt,  et  projicitun  le  in  descrlum  , 
ct  omncs  pisces  (luminis  lui.  Dc  cujus  potentta  ct 
iu  psalmo,  secttndum  Hebraicam  tamen  translalio- 
nem,  dicitur  :  <  Inipius  sccundum  allitudincm  fuio- 
ris  sui  non  rcqiiirel,  ncr.  cst  Deus  in  omnibus  cogita- 
tionibus  ejus.  Parluriunt  viae  ejus  in  omni  tempore. 
Longe  sunt  judicia  tua  a  facie  ejus.  Omnes  ininiieos 
suos  despicit.  Loquilur  in  corde  suo.  Non  movcbor 
de  genetatione  in  generationem,  ero  sine  malo.  Ma- 
ledictione  os  cjus  plenum  esl,  et  dolis,  ct  avaritia ; 
6ub  lingua  ejus  dolus  et  iniquiUs.   Sed  ct  insidiatus 


2sl  SERMO  DE  FIDtl  VERITATE.  283 

juxla  vesiibula  in   abscondilis,  ut  interficiat  inno-  A  ab  co  capii  fueiint,  stabihter  tenentur.  E:-go  n;ii  a 


cenlem.  Oculi  ejus  robustos  circumspiciuut ;  iusi- 
diatur  in  abscondito,  quasi  leo  in  cubili.  Insidia- 
tur  ut  rapiat  paupcrcm,  dura  attraxcrit  eum  ad  reie 
suum,  cl  confrartmn  subjicil,  et  irruet  viribus  suis 
valenter.  » 

XVII.  Hoc  corpus  diaboli  atque  Anlicbrisli,  quale 
inprajsenti  sit,  et  quid  illi  in  futuro  maneat,  denion- 
stratur  in  alio  psalmo,  ubi  dicilur  :  Quid  gloriaris  in 
malitia  quipotenses  iniquitate?  elcxlera.  l>e  boccor- 
pore  perditornni  loquitur  ct  libcr  qui  inscribitur  Sa- 
pientise,  qualiter  in  fine  teniporuin  oppressum  a'ter- 
nis  miseriis  gcrat  seram  et  infructuosam  pncuiten- 
tiam,  dicens  :  Tunc  stabunt  justi  in  magnn  constan- 
tia,  et  cselera  quae  subsequuntur.  Etgo  erravimus  a 


conspectu  districti  judieis  expulsus  tenctur, miscriae 
el  tenebrarum  lerra  ccbibelur  :  quia  foris  ilolor  cru- 
ciat  quosdivisosa  vero  lumine  intus  cascitas  obseu- 
rat  :  transarlorum  illa  ullrix  flainnu  vitiorum  con- 
cremationem  ct  lumen  non  babet. 

XVIII.  Sciendiim  tamcn  quia  sicut  :'n  domo  Patris 
mttnsioncs  mutta:  sunt  pro  diversitate  virtutit;  sic 
dainiiatos  diverso  supplicio.  gehcnnse  ignibus  subi- 
cit  disparilitas  criminis.:  cjn.e  scilicet  gebenna  , 
quamvis  cunctis  una  sit,  non  lamcn  cunclos  una 
eadeinque  qualilate  succemlit  :  quae  tamcn  supplicia 
in  sedemersos  et  ullra  vires  cruciant,  et  iu  cis  vitae 
subsidium  exslinguentes  servant;  ut  sicvitain  tcnni- 
nus  punial,  qualenus  semper  sine  terinino  cruciatus 


ria  vrritatis,  ct  jnsiituc  lumcn  non  luxit  nobis,  et  sol  B  vival,  quia  et   ad  fniem  pcr  lormenta  properat,  et 


intelliqentitv  non  orttts  cst  nobis.  Lassatt  svnius  iit  vta 
iniquitatis  ct  perditionis ;  ct  ambulavimus  vias  di/ftci- 
tes,  viam  antcm  Domini  ignoravipius.  Quid  nobis  pro- 
fuit  sttpcrbiit  ,-aul  qnid  diviliarum  jactantia  conlulit 
nubis  ?  Transierunl  omnia  illa  lanquam  tintbra ,  e t 
tanquam  nnnlitis  percurrens,  et  taitquatn  navis  quaz 
pertransiit  fluclnantem aqnam.  Quod  aulcin  cx  ange- 
lis  ct  hominibns  perdilis  imum  corpus  sit,  uno  cru- 
«iatui  deputatnm,  Dominus  ostendii  in  Evangclio, 
ubi  ait  se  dicturtim  in  judicio  :  Discedite  n  me,  ma- 
ledicti,  in  itjnem  tvtemum ,  qni  paratus  est  diabolo 
ct  anqclis  cjtis.  De  hoc  crucialu  malignorum  angclo- 
rum  et  borainuro  Isaia  prophcta  in  line  libri  s:ii  ait : 
Egredientur  (haud  duhium  qnin  samli)   et  videbunt 


sine  fine  delieieus  durat.  Fit  ergo  miseris  °  mors 
sine  morle,  finis  sine  fine,  defectus  sine  defectu, 
quia  et  mors  vivit,  et  finis  scmpcr  incipit,  cl  defi- 
cere  defectus  nescit ;  quamvis  illic  ignis  et  ad  con- 
solalionem  non  lucct,  et  tamen  ut  inagis  torque.it 
ad  aliquid  lucet.  Nam  sequaces  quoque  suos  secum 
in  lormenlo  reprobi  flainma illuslrante  visuri  smif, 
quorura  amorc  dcliqueruiit  :  quatenus  qui  corum 
vilam  carnaliter  contra  prxcepta  Condiloris  ama- 
verant,  ipsorum  quoque  eos  inlcrilus  in  augmento 
suic  damnationis  ailligat.  Hic  locus  suppliciorura  di- 
citur  el  lacus,  sed  in  quo  non  est  ajua,  sicut  pcr 
Zachariam  dicitur  :  Tu  quoquc  in  sanguine  tesla- 
mcnii  tui  emisisti  vinctos  tttos  de  lacu  in  quo  non  cst 


cadavera  virorum  qtti  pratvaricati  sunl  in  tne.  Vermis  ^  aqna.  El  per  Ezcchiam  regein  juslum  :  Non  exspe- 


eortttn  non  mortetur,  et  ttjnts  corum  nou  exsttnguctur, 
et  erunt  usqtte  ad  salietalem  visioms  omni  carni. 
Ihrc.  poena  et  locus  poeiiarnui  nominatur  in  Evange- 
lio  leiiebrx  exteriores,  ubi  jaclatur  servus  ille  qui 
non  arguilur  de  fraude,  sed  dc  inutilitale,  quia  ac- 
reptuni  talenluin  negotiando  multiplicarc  nohiit ; 
ct  alter,  qui  ad  nuptias  vestilus  vesle  nuptiali  non 
inlerfuit,  ligatis  manibus  etpedibus  projicilur.  Ipse 
locus  frequenter  in  Scripturis  nominatur  infernus  ; 
sicut  cst  illuil  in  Parabolis  :  Semita  tnlai  super  erudi- 
tum  ,  ul  declines  dc  inferno  novissimo  :  et  Ezcchias 
rcx  justiis  Domino  ail  :  Non  infernus  confitebitur 
tibi ,  ncqttc  mors  laudabit  te.  Et  in  psalino  .  In  in- 


clabnnt,  qui  dcseendunt  in  lacum,  verilalem  tuum. 
Dicunlur  uovissima  laci,  ct  fundamenu  laci,  et  no- 
vissima  ahyssi. 

XIX.  Vos  ergo  ahluti  aqua  baptismalis,  el  hono- 
rati  nomine  Chrisliano,  signoque  salutis  siguali , 
pensate  atleiile,  et  'perpcndite  'diligcnter ,  si  hahe- 
nnis  quod  incrito  timeamus ,  si  cst  quod  omni  solli- 
citudinc  meiitis  caverc  debeamus;  et  inde  cogitare 
nullatenus  negligamus,  sicutef  sacer  psahnus  docet, 
dicens  .  Quoniam  iniquitatem  meatn  annuniiabo,  ct 
cogitabo  pro  peccalo  meo.  Et  iterum  Qutiniam  ini- 
quilatem  meam  cgo  cognosco,  el  pcccatum  mettm  con- 
tra  me  esl  scmper  :  cl  non  solum  menles  nostras  co- 


\crno  atttcm  qnis  confitebitur  tibi?  Et  ilerum  :  Non  -n  gitando,  sed  et  linguas  noslras  loquendo,  ibi  occu- 

morlui laudabunt  te,  Domine,  ncqtie  omnes  qui  dcsccn- 

dnnt  in  infernum.  Et  healus   Job  :   Jn  profundissi- 

muin,  ait,  infcrnum  descenduni  omniamea.  Nomina- 

liir  claliis  nominibus,  s":cut  isdeinbcatus  Joh  iteruni 

ait  Doniino  :  Dimitte  ergo  me  ul  plangam  paululum 

aniequum  vadam,  et  non  revertar  ad  lerram  tcnebro- 

sam  el  opcrtam  mortis  caliqine;   lerratn   miseriw  el 

tenebrarum,  ubi  umbra  morlis,  el  iiulius  ordo,  scd 

seinpiterntts  horror  inhabnat   Quid  enim  lcrrse  tenc- 

brosae  noniine   nisi  lerra    tartari  clausa  signatur? 

Nec  immerito  infcrntis  lcrradicitur :  quia  quicunque 


pemus.  Caetera  pericula  temporalia  quanto  minora 
sunt,  tanto  minusnos  sollicileiil.  Ista  autemquanlo 
niajora  suui ,  lanlo  magis  nos  conturbent  ei  coutri- 
slcnt,  el  profundis  doloribus,  Mispiriis  atque  gemiii- 
luis  coniptmgant ;  ui  fi;U  nohis  quod  scriptuiu  est  : 
Gonfige,  Domine  ,  timore  tuo  carnes  mcas  :  a  judiciis 
ciiitn  tuis  titntii.  Pcnsate  fi.'eliier  quod  bealus  Job  de 
se  fatelur,  diccus  .  Semper  cnim  quasi  tttmcuics  $u- 
pcr  me  flttctus  limui  Dcum,  et  pondus  ejus  ferrc  non 
potui.  Si  illc  qui  sie  tiiucbat,  potuit  unquam  vanis 


cogitationibns  occupare  mcntem,  aut  oliosis  vcrbis 
BAUJZII  ISOT.E. 
•  «  Mors  sine  morte.  Siunptum  est  istnd  ct  saneto      Vidr-  nota«  nostras  ad  lihruin  !ii  S.ihiani  Hr  Gubrr» 
tlregorio    in    iihro  i*  Moralium  in   Job,  cap.   48       natione  Pei 


r.3 


S.  ACOiUKDI  EPisCOPi  LUGDUNENSIS 


linguam;  cirnunfcric  oculos  mentis  vcstrxpcr  vi-Aroagnum  Dei  csse  nmmis  Uominus  ostcndit ,  cura 
cinas  regiones,  et  consideratc  morlales  nostris  tem-  loquilur  ad  Jcremiam,  dicens  :  Tu  ercjo  accinge  lum- 
porilms.  Ad  quid  eos  videtis  vacare  ?  quid  cogitare,      bos  tuos  ;  et  surge,  et  loquere  ad  eos  omnia  quai  ego 


loqui  el  faccre?  qnanti  sunt  qui  conentur  agere 
quoil  Apostolus  prsecipit ,  dicens  :  Omnis  sermo  ma- 
lus  et  ore  veslro  non  procedat;  sed  si  quis  bonus  esl 
ad  erdificationem  (idei .  ut  dct  gratiam  audienlibus. 
Kt  iterum  :  Verbum  Christi  habilel  in  vobis  abun~ 
danter,  in  omni  sapienlia,  docentcs  et  commonenles 
rosmetipsos  psalmis,  hymnis,  canlicis  spirilalibns ,  itt 


prcecipia  tibi.  iVc  formides  a  facie  corum  :  nec  enim 
timere  te  faciam  vitltum  corum.  Eqo  quippe  dedi  te 
hodiein  civitatem  munilam,  et  incolumnam  fcrream, 
el  in  murum  wneum,  super  omncm  terram.  Simililer 
et  ad  Ezechielem  :  F.cce  dedi,  ait,  faciem  tuam  va- 
lentiorem  faciebus  eorum,  et  frontcm  tuum  durioretn 
frontibus  corum,  ut  adamantcm,  el  ut  siiicem,  dedi 


gralia  cantanles  in  cordibus  veslris  Deo.  Omne  qvod-  f.icicm  tuam.  Ne  timcas  cos,  ncqne  metvas  a  fucie  eo- 

cunque  facitis  in  rerbo  aut  in  npere,  omnia  in  nomine  rum;  qnia  domus  exasperans  esl.  El  qnia  liniere  iui- 

Domini  Jesu,  gratias  agentes  Deo  et  1'atri  per  ipsum.  micum,  qui  soitim  corporale  damnum  inferre  polest, 

Et  iteruin  :  Qttid  ergo  est,  fratres?  Cum  convenitis,  grave  crimen  esl ;  idcirco  instrr.il  nos  psalmus  ita 

unusquisque  vestrum  psalmum  habet ,  doririnam  ha-  orandum  :  Exaudi,  Deus,  orationem  meam,  cum  de- 

bct,  apocalypsim  habet,  linguam  habel,  inlerpretatio-  "  precor  :  a  timore  inimici  cripe  animam  meam.  Quasi 

naii  hubet;  omnia  ud  (idificationcm  fiant.  El  itorum  :  dical  :  A  limore  iniinici  libera  me,  el  subde  limori 

Sice  ergo  manducatis,  sive  bibilis,  sive  aliud  uliquid  tuo.  Tale  esi  quod  in  aiio  psalmo  dicitur  :  Quoniam 

facitis,  omiiiu  in  gloria  f>ci  facit.e.  Vere  omnino,  sicut  tnulti  bellantis  adversum  mc,  ab  allitudine  dici  timebo, 

Dominus  ;iil  :  Bonus  hoino  de  bono  thesauro  cordis  ego  vero  in  te  spcrabo.   Quod  sic  accipiendum  est, 

s;ii  profcri  bona.  Sieut  ego  verissimum  estquiaqui  quasi  diceret  ;  Mulli  quidem  pugnant  conlra   me. 

thesaurum  bonitatis  habet  iu  corde,  non  pole.st  ali-  Ego  autera  auxilio  gralirc  tine  firmalus,  sperans  iu 


ler  nisi  ut  bona  cogitel  et  loqualur ;  ita  qui  inania 
et  inulilia  loquitur,  ilcmonstrat  sc  inanem  Cl  va- 
c;iiiin  esse  a  gralia  spirilali.  N.tm  si  non  essct,  eur- 
i.Tci  •  1 1  procul  duliio  se  audicnles  atdificarct  in  lijc 
ct  gratiarnm  aclionea  I  gloriam  Dei. 

XX.  Ecce  nihiisiis  nunc  et  bona,  qnsecx  lolo  corde 
amaiect  desiderarc debealis ;  audistiset  maia.qux 
cv  lotr,  virtute  et  onini  conamine  fugere  debeatis. 
Propter  quod  pensatc  quem  locum  habere  possit  in- 
lerulrumque  pcrilurariim  rerum  amor,  et  transitc- 
rii  damni  et  periculi  liuior.  Scicndum  omnino  quia 
sii  v.i  amarc  illicita  aut  immoderatn  bona  tempora- 
lia,  pecratiim  est;  ila  limere  inordinate  ,  pcccatum 
omnino  est;  et  tam  grande  pcccatum,  itt  inter  e;c- 
tera  peccata  annumerclur.et  a  regno  ecelorum  exclu- 
d;it  .  et  xlcrnis  poc  is  addicat,  sicul  in  Apocalypsi 
legitur  :  Timidis  autem,  et  incredulis,  et  exsecratis, 
ct  Itomicidis,  et  furnicatoribns ,  et  vencficis,  ct  idolo- 
lairis,  ct  omnibus  mendacibns,  parsillorum  erit  in 
stagno  ardenle  igne.  ct  sulphure,  quod  est  tnors  secun- 
da.  Beatus  quoque  Petrus  apostolus  non  solumdocct 
r.on  tiiueii  luiii  perscculores ,  sed  ner  lacsioncm  pe- 


te,  non  multiludiuem  corum,  seii  luuin  exceisum  ti- 
mebo  tumcn.  ilii  ergo  qui  bellantur  adversum  mc, 
iion  pusstiiit  pcnelrare  altittidinem  diei,  cujus  apo- 
stoli  duodecim  sunt  oie  [F.,  hoi.ej  fulgentes. 

XXII.  Qui  autem  veracitcr  in  Domino  confidunt, 
securi  se  ilieunt  in  Deo  :  Laudabo  se.rmones  meos  , 
in  lico  speravi.  Non  tiinebo  quid  facial  mihi  caro. 
Et  iterum  :  Dominus  mihi  adjulor,  noa  timebo  qnid 
faciat  inilii  homo.  Qnis  enim  accusabii  adversus  c!o- 
elns  Mei,  ut  ;:it  Apostolus?  Et  itenun  :  Qitis  nos  se- 
p:irnl>it  a  charitule  Christi  ?  Tribulalio,  an  angttstia, 
■ii!  persecutio,  un  fames,  an  nudilas,  an  periculum, 
an  gladius  {siciti  scriptum  cst  .  Qnia  pro  le  mortifi- 
camur  lo:a  die,  atslimali  sv/nus  ut  ovcs  occi.ionis)'1  sed 
iu  his  omnibtts superamus,propter cttmqui  dilcxil  nos. 
Perfccte  itaqne  Ciiristiani  non  solum  non  litnciit 
tributaliones  ,  verum  etiam  gloriantur  in  tribulatio- 
niHus;  scientcs  quod  tributatio  palienl.iain  operatur, 
palientia  autem  probationcm,  probatio  vcro  spcm, 
spes  autcm  non  confiindit  :  quia  ehaiitns  Dei  diffusa 
cst  in  eordibus  eorum  per  Spiritum  sanctum,  qui 
dalus  est  eis  ;  et  oniue  gaudium  exisliinant,  cum  i» 


lare  quidquii!  mali  perscculores  inferrc  pi>s-iint.  iltio  p  tcntationcs  varias  incidunt  .  ahsque  ulla  ambiguitale 


conjungens  lcstimonia  psalmi  et  prophclx  !s;ii;e, 
dicens  :  Oculi  Dci  sunt  supcr  juslos,  cl  tnir,f,  ejus 
ctl  preces  eorum-  Vultus  atttt  m  Domini  super  facien- 
t.'  nutla.  El,  Q  is  c*i  qnt  vobis  nocenl,  si  botii  aitnu- 
tatores  ftteritis?  Ilue  ipsum  ct  por prophclam  Domi- 
nus  prscccpit ,  diccns  :  Nolile  limere  opprobria  ho- 
minum,  d  blasphemias  eorum  ne  metuatis.  Stcnt 
euiiu  veslimentum,  sic  comcdel  eosvermis;  el  sicut 
lanam ,  sic  devorabil  cos  linea.  Sntus  autem  mea  in 
scmpilcrnum  erit.  Siiniliter  cl  pcr  scmetipsum  in 
Evaugelio  jubet  :  Nolite  limere,  inquiens,  cos  qui 
corpus  occidunl,  ct  post  hn<-  r.on  habent  amplius  quid 
faciant. 

XXI.  Non  timere  autem   corporis  pcrseciHorcs 


noverunl  se  tribulalionibus  cl  angusliis  confiari, 
cxaminari  e!  ]iiii(;ari,  sicul  aunini  ct  argcntum  in 
fornace  ignis,  non  sicnt  paleas,  aul  icenum.  Quia  ad 
!:('.■  iiiis  ignem  tribulaiionis  adbibet  Pater  ccelestis, 
iit  sordes  abluat,  non  ut  in  cinerem  convertat.  San- 
ctorum  itaqtie  vox  cst  in  psalmo  diccntium  :  Quo- 
niam  probasli  nos,  Deus ,  igne  nos  examinasti,  sicut 
examinatui  argentum.  Induxisli  nos  in  laqueum,  po- 
snisti  tribulationes  iu  dorso  mstro,  imposuisti  homines 
super  eapita  nostra.  Transivimus  per  ignem  et  ttquam, 
et  eduxisti  nos  in  refrigerium.  Ha'c  omnia  palinnlur 
variis  pcrseculionibus.  Totcranl  plcruroqite  snpcrio- 
res,  quasi  super  c:>pita  impositos,  quos  noverunt 
i  js    pejorcs.  Tolerant  ai.lem,  non  soltim  tribttlatio- 


2S3  SERMO  DE  FID-iJ  VEKIT-ATK.  Kii 

nes,  sed  el  lcnlatioiie6,  quasi  ignem  ei  aquam,  pei  A  gibus.  etomnibus  qui  in  sublimitale  sunt,ut  quietum 


adversa  scilicet  et  prospera.  Cavent  omnino  nc  eos 
aut  ignis  exurat,  aut  aqua  coimmpat.  Transeuntes 
aiitein  per  ignem  el  aquain.  hoc  est,  per  prospera 
et  adversa ,  educunlur  in  rcfrigerium ;  ulii  jam  nul- 
lum  linienl  iniinicum,  nullam  sustinent  molestiam, 
quia  perpetuum  refrigerium  et  pcrpelua  auies  per- 
se\erat. 

XXIU.  Ut  aulem  ad  !ioc  perveniant,  quid  agen- 
dnm  est  omnibus  fidelibus  inter  tnt  mala  et  trans- 


ei  Iranquillam  vilam  agamus,  in  omui  pietate  ei  casli- 
laie.  Quod  vero  non  solum  in  omni  tempore,  sed  et 
in  omni  loco,  hoc  lieri  debeat,  osiendit,  post  pauca 
subjungens  :  Volq  e.rgo  viros  orare  omni  lcco  levan- 
tes  puras  mauus  sinc  ira  ei  disceptatione.  Sitnili- 
icr  a  mulieres  in  liabitu  ornato  ,  cum  verecundia  ct 
sobrietale. 

XXVI.   Sciendum  ante  omnia  quia  oraiio  sicut 
essc  debet  sinc  ira  <n  disceptationc,  ita  et  sinc  bae- 


itura  et  tnansura,  loleranda  et  fugienda,  nisi  quoii  silatione  ,  cuin  loia  fiducia  el  fide.  Quod  in  multis 

Dominus  et  Redemptor  noster,  liberator,  et  raode-  qnidem  locis  oslenditur;  sed  prxcipue  in  illo ,   ubi 

rator,  cum  de  uliimis  tribulalionibus  instrueret  di-  Pelrus  Domino  ciicit :  Rabbi,  ecce  ficus,  cui  male- 

scipulos,  praecepit ,  dicens  :   Vigilate  ilaque  omni  dixisti,  aruit.  Et  respondens  Jesus,  cit  illis  .  liubete 

tempore  orantcs,  ut  digni habeamini  fugere  isla  omnia  fidrm  Dei.  Ame.n  dico  vobis,  quia  quicunque  dixeril 
qtut  futura  sunt,  et  starc  anle  Filium  liotninis.  Sinii-  "  huic  monli  .  Tolle  te  et  mitle  le  in  mare,  el  no.;  hasi- 

litcr  et  cum  de  sua  j.mi  inslanti  passione  ros  nione-  laverii  in  corde  suo,  sed  credidevit  quia  quodcunque 

ret,  dicit :  Orate  ne  inlre.lis  iu  tentationem.  Nam  et  dixerit  fiat,  jiei  ei.  Propterea  dico  vobis,  omnia  qua- 

antea  interrogatus  a  Pharisaeis  quando  vcnil  regnum  cunque  orantes  petieritis,  credile  quia  accipietis,  et 


Dei,  cum  respondissri,  subjun.vit,  dicens  :  Quoniam 
oporlet  semper  orare,  el  non  deficere  :  osten  :ens  lioc 
per  parabolam  dejudice  iluin,  et  vidna  inteipcliante 
importune.  ISam  et  in  alio  loco,  cum  pcr  parabolam 
diceret  quemdam  importune  rogantein  impetrasse 
commodo  dari  sibi  panesa  qtiodaiu.  suljccit,  dicens: 
Et  cgo  vobis  dico,  Pelite,  et  dabitur  vobis;  quwrite, 
el  invenietis;  pulsale,  ct  aperielur  vobis.  Omnis  cnim 
/jui  pelit  accipit ,  cl  qui  quwril  invenii ,  et  pulsanli 
apcrielur.  Et  post  paululum  :  Si  ergo  vos,  cum  sitis 


venicnt  vob'.s.  Hoc  modo  orandum  et  bcalus  Jacobus 
aposlolus  artmonel,  dicens  :  Siquissapieniiam  postu- 
I't  ;i  l)co  qui  dai  omnibus  afflucnter,  ei  non  impropc- 
rat,  ei  dabitur.  Poslulft  auiem  in  fide  nihil  hatsitans. 
Qui  enim  luvsitat,  similis  esl  tempestati  maris,  quai  a 
vento  movetur,  e!  circumfertur.  A'oh  erqo  (cstimel  illc 
homo  qiiod  nccipiat  aiiquid  a  Domino.  Vir  duplex 
anima,  inconslans  esl  in  omnibus  viis  suis.  Tantain 
fidem  et  fiduciam  pr.cstat  magna  muiiituuo  «iuice- 
diuis  f>ei,  cui  in  aiio  psaiino  dicitur  :  Quia,  tu  Do- 


mali ,   nosiis  bona  duta   durc  filiis  vestris  ;  quanln  mine,  suavis  et  mitis,  et  muluv  misericorditx  cmnibus 

magis  Paler  vesler  de  cwlo  dabit  spiritum  bonum  pe-  invocantibus  te.  Et  uobis  pcr    propbetam    dicitur  : 

tentibusse?  Dissoive  coiiigntiones  impielatis,  so!vc  [asciculos  dc- 

XXIV.  De  qua  re,  id  cst  assiduitaie  vel  potius  primenles,  dimiltc  eos  qui  confracti  suni  libcros,  et 

importunilale  orationum,  quam   solliciti  cl  intenti  omne  onus  disrumpe.  Frange  esurienli  panem  tuum, 


essc  debeant  fidclcs,  plena  cst  oninis  sacra  Scriplura 
Novi  ct  Veteris  Testamenti  cxemplis  et  proeceplis, 
i.i  quibus  (quod  i>icompre!;cnsibile  est  bominibus) 
a!i:|na  qua;  omnipolens  Deus  promisit  fulura,  sie 
ilisiulit,  ut  oralionibus  oblincrentiir.  Undc  et  Pelro 
apostolo  (letcnio  al>  Herode,  el  in  carcere  truso, 
oratio  abEcdesia  fiebalsine  inlermissionc  ad  Dcum. 
El  Pauius  exhoitalur  audilorc.s  suos,  ilicens  :  Oran- 


et  eyenos  vagosqueiitdnc  in  domumtuam.  Tunc  eiuin- 
pet  quasi  manc  lumcn  tuum,  el  sanilas  iua  cilius  orie- 
tur,  et  anleibit  faciem  tuamjustitia  tna,  et  gloria  Do- 
niini  coiligct  te.  Tunc  invocabis,  ei  Dominus  exuudiet 
le;  clamabis,  et  dicel  :  Eccc  adsum.  In  quibus  versi- 
bns  aperledemonstrat  quodqui  pie  audil  Dominuiq, 
misericorditer  audilur  a  Domino.  Scd  Los  propheli- 
cos  versus  alia  trauslalio  sic  iitchoat  :  Dissolve  ob!t- 


les  omni  tempore  in  spiriltt ,  et  iu  ipso  vigilanles  in  (jntiones  violentarum  cauiionum,  dimitte  fractos  in 
omni  insianiia  et  obsecratione,  pra  omnibus  sanclis,  remissionem,  el  omncm  scriplurum  iniquam  conscin- 
et  pro  me,  ul  delur  mihi  scrrno  in  aperliouc  oris  mci  n  de,  cl  in  fiue,  adhni  ioquenle  te,  duc',  Ecce  adsiim 
cutit  ftdncia ,  notum  fucerc  myslerium  Evangelii,  pro 
qtio  lcgalione  ftingor  in  caicna   isla,  ila  ul  in  tpso  au- 


dcam  prout  oportcl  mc  hqui.  Et  in  alio  locosimililcr  . 
Orutioui  iiLsiaie,  ait,  vigiiantes  in  ca  graliarum  uetio- 
ne;  orantes  shuul  et  pro  nobis,  ut  Deus  aperint  nobis 
ostinm  sermonis  ad  loquendum  mgsteriunt  Clnisti 
(propter  qnod  cii.ua  vinctus  sutn)  ut  manifestem  illnd, 
ita  ut  opotlet  me  loqui. 

XXV.  Ouol  aiilemnon  tantum  p;o  se  unusquisque, 
autpro  sanctis,  debeat  soUicitus  esse  in  oraiione , 
scj  et  pro  oranibus  hominibus,  idem  beatus  Paulus 
sic  ositn.lit.  prxcipiens  lObsecro  igiiur  primo  om- 
nium  fieri  obsccraliones ,  oralioncs,  poslulatior.es, 
graiianiitt  tteliones  pro  omnibus  henunibus,  pro  re- 


Ouod  valde  nccesse  csl,  ul  pradicetur ,  audialurci 
impleatur. 

X\\'!.  llanc  niullilndiiiem  dulcedinis  suai  omni- 
potciis  ct  miscricors  Dominus  per  Ezechiclem  pro- 
plietain  aniiuiiliai  cieineiitcr,  ct  dicit  :  Convertimini 
et  ugilcpaniitenliam  ub  omnibus  iniquitatibus  vestris, 
el  noii  eril  vobis  in  rninam  iniquitas.  Vrojicite  n  vobts 
omnesprcrvaricationes  vestras  quibus  pra  vai  ieaii  i  siis, 
ci  facile  vobis  cor  novt  w  ei  apirilum  novum.  Ei  quare 
moriemini,  domus  Israel?  Quia  >;;>:o  morlem  m(~ 
ricutis,  dicit  Dominus.  Revertimini,  ei  viutic.  Sieei 
per  lsaiam  osienditur,  cum  dicrt  :  neveliuquai  impius 
viam  suam,  ct  vir  ittiquus  cogitatienes  suas,  c!  rever- 
tslnr  ad  Dominum,  et  nriwebitur  (jns ,  ci  od  Dtum 


*i~  S.  ACOBAUDl  EPISCOPI  LUGDIJNENSIS  888 

nostrum,  quoniam  multus  est  ad  ignoscendum.  llane  A '/"'  aspiceret.    Despexislis  omne  consilium  mcum,  et 

epaliones  meas  neglexistis.  F.go  quoque  in   inte- 


suavitutem  misericordix  suse  Doniimis  nobis  oflcrt 
jicr  eumdem  projihetam,  dicens  Mcmcnio  Iwrum 
Jucob  et  Isracl,  quoniam  servus  tneus  cs  tu.  Formavi 
te,  senus  meus  es  tu,  lsrael,  non  oblmtcerit  mei  . 
delevi  ul  nubem  iniquitates  luas,  cl  quasi  nebulam 
peccata  tua  .  revcrlere  ad  mc,  quoninm  rcdemi  te.  El 
iterum  :  Ego  sum,  ego  sum  tpsc,  qui  deleo  iniquitales 
ruas  proptcr  me,  ct  pcccatorum  luornm  non  recor- 
dubor. 

XXVIM.  Qui  autem  lias  duleissimas  vocaliones 
Dci  neglexerint  iu  presenti  lempore,  dum  iuveniri 
potcst,  ct  dum  prope  est,  et  venerit  tempus  jam 
non  operandi,  scd  recipiendi  unumquemque  sccon- 
diiin  opcra  sua,  audicns  ainaras  improperationes 


Vocavi,  et  renuiitis  ;  extendi  manus  meas,et  non  fuil  ]}  cxcrcituum. 


n/«  veslro  ridcbo.  Tunc  erit  cis  illa  infrur.luosa  con- 
versio,  de  qua  Dominus  per  prophetam  loquitur 
omnibus  dicens  :  Convertimini,  el  videbilis  quid  sit 
inler  justum  et  impium,  et  inter  servientem  Dco  et 
non  scrvienlem  ei.  Fccc  cnim  dies  vcniet  succensa 
quasi  caminus;  et  crunt  omnes  superbi,  et  omnes  fa- 
cienies  impietatem,  ttipula  '.  et  inflammabit  eos  dics 
veniens,  dicit  Dominus  exerciluum,  qucc  non  retin- 
quet  eis  radicem  ct  germen.  Fl  orietur  vobis  timenli- 
bus  nomen  mcum  sol  juslilicc,  et  sanitas  in  pennis 
ejus,  el  cgrediemini,  et  salielis  sicut  vitult  dc  armenlo, 
el  calcabilis  imptos,  cnm  fueril  cinis  sub  planta  pe- 
dum  vestrorum  in  die  qua  ego  facio,  di.il  Dominits 


AGOBARDl  FLEBILIS  EPISTOLA 

DE  DIVISIONE  IMPEIUI  FHANCOHUM  INTER  FlLIOS  LUDOVICI  IMPERATORIS 


I.  Doraino  gloriosissiino  Ludovico  imperalori 
Agobardus  servulus. 

Cum  unusquisque  fidclis  oinni  fideli  lidei  sinceri- 
tatcm  debcat,  dubi'im  noii  est  quod  praccipuc  fuleli 
praiiato,  cui  ses  publicn  ad  giibernandum  commissa 
est,  lidei   servanda  sil  ab  omnibus,  qui  divinre  dis- 


quia  nulla  alia  exslat  causa,  pro  qua  hxc  scribere 
pr.esumo,  nisi  quia  dole.o;  qtiantnm  dicere  non  pos- 
sum,  de  perieuKs  qu;c  vobis  imminere  vidcnlur, 
ct  ma.v.iuic  animx.  Nam  quanto  excellentior  sub- 
stantia  est  anima  corpore,  lanto  excellentiori  sol- 
Iicittidine  curani  anim;e  gerere  debemus,  quani  cor- 


posilioni  (idelilcr  subjccli  sunt,  sicul  Aposlolus  do-  f  poris;  ita  Douiinn  docentein  Evangeliis,  sicut  ipsi 
ccl  :  Omnis,  inquiens,  anima  poleslalibus  sublimiori-      0[>lime  noslis. 


bus  subdiia  sit  .  quanquam  circa  millum  infideliter 
ngenduni  sit.  1'roplcr  qeod  et  alius  ajiostolus  dicil : 
Subditi  estote  omni  humanai  creaturcu  propicr  Deutn  : 
ct  docemur  oraro  pro  onmibtis  hominibus,  pro  rc- 
gibus  ei  his  qui  in  sublimilale  sunl.  ui  quietam  ct 
tranquillam  vitam  agaraus  iu  omiii  pietate.  Et  in 
alio  loco  dieilur  :  Ideo  necessitate  subdili  estoic,  non 
sotum  proptcr  iram,  scd  eiiam  propler  conscientiam. 
II.  Cum  auiem  hxc  ita  sinl,  cl  omucs  vobis  (I- 
dcles  cssc  debeanl,  quomado  quisquam  fidclis  vobis 
csse  jxilciit,  si  videns  aut  intclligens  vestrum  peri- 
culum,  non  se  ingevit  quantum  jiotest,  ut  vobis 
indicet  et  cogniiuiu  faciat ,  si   tanicn  locus  aut  fa- 


III.  '>  Anno  itaque  pracsenti ,  in  allrilione  et  com- 
motionc,  agitatione  et  alflictione  terme  ct  habilan- 
liuin  in  ea  quanta  mala  increbuerint,  nemo  lionii- 
num  cst  qui  enumerare  possit,  ntilla  exigente  cau- 
sa,  nulla  eompellente  ncccssitate  ut  ita  lleri  opor- 
terel  certaraina  qiiae  icnernus  ;  quia  si  voluissetis, 
tranquillam  et  quietam  vitam  ageretis  cum  liliis  ve- 
stris,  non  minus  quam  c  jialer  vcstcr,  el  avus.  Adsit 
omnipoiens  ct  misericors  Deus,  qui  habitator  est 
pectoris  vestri,  adsil  etiaiu  patientia  veslra,  qua  civ 
teros  hoinines  prxcellitis,  ut  hsec  qnae  suggcro 
tranquille  audire  et  pcrpendere  digncmini. 

IV.  In  illo  tempore,  quando  lilinm  vestrum  d  par- 


cc.llas  penilus  illi  non  den-galur ?  Tcstor  omnipo- D  ticipem  nnmitiis  vestri   facero  curaslis,    ita  in  puj 
tcnlem  Deum,  qui  scrutalor  est  cordium  ct  renum.      blicum  vcstrum  intcrrogando  hoc  inchoastis,  diccn- 

BALU7.H  NOTjE. 
«  In  codice  regio  ntilliis  boc  loco  litiibis  exstat. 
It::quc  cuni  rclinuimus  qui  a  Massono  inventus  est. 
Qianquam  animus  erat  islnd  quoque  mutare.  Sed 
qniil  litiilus  hic  jani  prx-vainit.  el  ficbilis  epislolue 
noiniiie  citari  consuevit  bic  libellus,  visum  est  niu- 


i.iri  non  debere. 

t>  .Dino  prcesenti,  id  esl,  anno  S33.  Tunc  cnim  Lu- 
dnvicus  filioruni  rcbellionem  coiiijiesccre  medilatus, 
cxercitum  adversus  eos  coliegit,  infelici  prorsus 
cvenlu,  ut  tradunt  scriptores  illorum  temporuin. 

c  Pater  vesier  et  avus,  Carolus  Magnus  et  Pippinus. 

•t  Parttcipem  nominis  veslri.  Co:iligtl  islud  anno 
817,  u(  Eginhardtis  tradit.  Ludovicus  imperator,  in- 
quit,  «  generalem  populi  sui  conventum  Aquisgrani 
more  solito  habinl ;  in  quo  fdium  sutim  primogeni- 
iuoj  Lotbariuin  coronavit,  et  noroinis  aique  impcrii 


sui  socium  sibi  constiluit.  »  Sed  fusius  ista  prosequi- 
tur  auclor  Clironici  Moissiacensis,  qui  iideni  etiam 
astruit  rebus  qnas  hic  enarrat  Agobardus.  <  An.  817 
Ludovicus  imperalor,  inquit,  apud  Aquis  palatiunj 
cclebravil  Pasclia.  Et  in  ipsaxstale  jussit  csse  ibi 
convciitum  populi  de  oinni  rcgno  vel  imperio  suo, 
apud  Aquissedem  regiam,  id  esl,  episcopos,  abbales, 
sivc  comites  et  maiores  natu  Francorum.  El  mani- 
(estavit  cis  myslerium  consilii  sui  quod  cogitaveral, 
ut  consliltieret  unum  de  filiis  suis  iuipcratorem.  lia- 
hebat  enim  tres  filios  ex  uxore  Ermengarda  rcgina. 
Notncn  uni  Clolarius,  nomen  secundi  Pippinns,  ct 
noincu  tertii  Ludovicus.  Tunc  »mni  populo  ptacuit 
ut  ipse,  se  vivente,  constituerel  iiiium  ex  fihis  suis 
imperarc,  sicut  Carolus  pater  ejus  fecerat  ijtsum. 
Ttuic  tribus  diebus  jcJDnatum  esi  ab  omiii  pnpiiloj 


2o9 


FLEMLIS  EPISTOLA  DE  DIVISIONE,  ETC. 


290 


tes  :  Qtiod  ad  siahilimciitum   rcgni.pcrtincl,  ci  ad  \  ct  fiiinanda;  ac  deinde  d  jurarc  omnes  jussistis  ut 

robur    regiininis,  debet  homo  diiferre,    an   non  ? 

Cumquc  oinnes  respondissenl  quoii  ulile  el  neccssa- 

rium  es(,  non  esse  differendum,  sed  potius  accele- 

randum;  statini  vos,  quod  cum  paucissimis  tracla- 

veratis,  omnibus   apcruistis;  el   dixistis  \os   velle 

propler  fragilitatem  vitas,  cui  inccrta  est  inors,  nt 

iliuu  valeretis,  nomcn  imperatoris  uui  ex  tribus  (i- 

liis    vcstris  imponeretts,  in    quo    volunlatcm  Dci 

qtioqumnodo  eognoscere  potuissetis.  Proptcr  quam 

cognoscendaminjunxistisulfacercnt  omnesjcjtii>inm 

IrMuauuiu,  offerrent  sacerdolt  s  sacrificia  omnipoten- 

ti  Deo,   qui  suavis  ot  miiis  et  nnli.c  niisericordix 

estcinnibus  invocanlibus  se ;  (ieret  quoquc  ab  onini- 

bus  elecmosyna  per  illud  triduum  solito  largior,  ut 


talcm  electionem  ct  divisionem  cuncli  sequerenltir 
ac  servarent.  Quod  juraraentum  nemini  visum  est 
spcrncndum,  aut  superfluum,  sed  potius  opporinntim 
alqne  legitimum,  eo  quod  ad  pacem  ct  concordiam 
perlincre  vidcretur,  In  proccssu  qnoquc  lemporis, 
quotiescunque  aut  quocunque  impcriales  liltcne 
millerentur,  '  amborum  imperatorum  nomina  con- 
tinebant.  Postea  vero  mulala  voluntate,  convuls.i 
sunl  slalula,  et  de  titleris  '  nomen  omissum  cst,  el 
in  omnibus  contraria  altcnlala  sni.l,  cum  nequc  pcr 
seipsum  Dcus,  neque  per  angelum,  nequc  pcr  pro- 
pbetam  vobis  dixerit,  Ponitcl  mc  itit  constituissc, 
sicut  de  Saulc  dixit  Samucli  :  adhuc  qunque  nesci- 
tis  qualilcr  in  sccrelis  Dei  consiliis  definilum  sit. 


omnipotcns  Dcus,  qui  summa  beiiignilate  regit  cor-  R  Et  eccc,  sinc  ulla   ratione  et  consilio,  quem  i 


da  in  se  speranlium,  infunderel  in  cordc  veslro  vo- 
liHilatetn  suam,  ct  non  sincrct  supcr  alium  inclinari 
voluntatein  veslram,  nisi  super  cuin  qui  sibi  pla- 
euisset.  Ilaque  perfecislis  omnia  quai  in  lali  re  fa- 
cicnda  crant,  tali  fidc  et  spe,  ut  lioc  a  Dco  voliis 
infiisiun  ct  inspiraiuin  nemo  dubitarcl.  Cxtcris  filiis 
vestris  »  designaslis  partes  rcgni  rcstri  ;  sed  ut 
b  ununi  regnum  cssct,  non  tria,  pr.clulistis  eum  illis 
qin  in  participein  nominis  vcstri  feeislis;  ac  deinde 
gesta  scribere  mandastis,  scripta  signare,  ct  robora- 
re,  el  eonsorteni  nominis  vestri  faclum, c  Romam 
misislis  a  summo  pontificc  gcsla  vestra  probanda 


Dco  elegislis,  sine  Dco  rcpudiatis,  et  ctijus  volun- 
lalem  in  eligendo  quxsilis,  non  cxspcctato  exiiu 
voluntatis  ejus,  rcni  probatam  reprobatis.  Non  igno- 
rat  prudentia  vestra,  quotl  sequendus  cst  Dcus,  non 
praccedendus.  Nam  qiii  praecedere  vult,  lental  quod 
non  cst  cx  fidc,  dicentc  ipso  Domino  :  Kon  lenia- 
bis  Dominum  Deum  luum. 

V.  Oro,  dotnine  mi,  adsit  benignissima  pietas 
vcstra,  nc  aspernanter  isla  accipiatis;  sed  polius 
ingredimini  sacrarium  mentis  vestraecum  Dco,  et 
loqiiimini  ciim  illo  mediantc  lidci  piclate  ;  el  in- 
venictis  vos  dixissc   Deo,   non  verbis,  sed  rebns  : 


BAI.UZII  iSOT.E. 
ac  lilanise  factx.  Post  boc  jani   diclus   htpcratort;  reiida  csl,  inquil,  procaciias  el  pelulanlia  rcccnlio 

suo  ingenio  rar.ieros,  Ago 


Clolarium,  qui  erat  major  naiu,  iniperatorem  elegit, 
ac  pcr  coronam  auream  tradidit  ei  imperium,  popu- 
lis  acclamantibus,  ct  diccntibns,  Yivai  imperator 
Clolarius.  Facta  est  autcin  heiitia  magna  in  pupnln 
(lie  illo.  Et  ipsc  imperator  bcnedixit  Dominum,  di- 
cens  :  Benedictus  es  Dominus  Dcus  nostcr,  qui  de- 
disii  hodicex  seminc  meo  conscdentem  in  solio  mco, 
videnlibus  oculis  meis.  »  Aeliim  id.  m  Kal.  Augiisii 
scribit  auctor  ineditus  Annalium  Anianensium. 

«  Designastis  partes  regni.  Pippino  videlicet  Aqui- 
laiiiaui,  Ludovico  liajoariam. 

11  Vt  unum  regnum  esset,  non  tria.  Aliter  lanien  dein 


uni,  qm  melientes  dc 

bardum  tanquam  faciiosum  ei  seditiosoni  traducnht, 
iisquc  euni  Iloribus  conspergunt,  ut,  si  illos  audimus, 
maligna  oinnino  ac  pessima  volunlale  versatussit  ii! 
negotio  proposito;  contra  quam  aperle  habetur  ex 
ipsiusmct  Agobardi  epistola  ad  Ludovicum  impera- 
torem;  cx  qua  manifeste  liquet  Agobarbum,  metn 
polius  violandi  numinis  et  lemerandi  juramenli  au- 
ctore  ipso  Ludovico  pia-slili  filio,  qitain  malo  erga 
Lildovicum  allcclu,  aliquid  mulilnm.  >  Qu.isi  vcro 
iniii  roiistet  nemincm  se  rcuni  fatcri,  eV quicunquc 
rcbellioncm  cceplant  aut  fovcnt,  juslis  se  de  cansis 


evenit.  Nam  triplex  ex  uno  Francorum  regnum  fa-  faccre  non  profiteantur.  Dcnique  si  deest  pra-lextiis 
clum  est,  post  Ludovici  mortem,  uli  diettiiiiest  ad  boni  publici,  obtenditur  iufraclio pactionum,  violatio 
epistolam  Lupi  Ferrariensis.  jurisjurandi,  aul  aliqnid  simile.  Quod  si  illa  Tbco- 

<■  Romam  misistis.  Ne  quis  exislimct  id  faclum  phiii  Raynamli  argumenlalio  valercl,  facile  ostcnde- 
fuisse  statim  post  convenlum  Aquisgranenscm ,  ne-  rem  cxlra  culpam  cssc  episcopos  omnes  qui  exauclc- 
que  ideo  inissuin  Lotliarium  ut  coronani  imperii  a  ralioncm  Lndovici  percgere.  Quid  enim  in  speciem 
pontilice  Roinano  acciperct,  ac  si  liim  necessaria  rjsanctius,  quid  religiosius,  quid  episcopaii  gravitatc 
uovo  imperatori  fuisset  approbalio  summi  ponlificis,      dignius,  quam  Acla  iinpi:e  illms  ac  nefandx  cxauclo- 

rationis?  Et  tamcn  posteritas  isios  culpavit,  ncque 
qiiisqiiain  hactciius  infamem  iilam  principis  oplimi 
dejectioncm  excusarc  aggrcssus  cst,  corum  iiiniiiiiiii 
qui  pnst  illos  vixcre.  Nam  vel  iinus  Agobardus 
exemplo  erit,  noii  dcslitutas  fuisse  Lotharii  partes 
Miis  crudilis,  qui  manu  linguaque  rcbcUioncm  (Vne- 
reut.  Ego  veneror  Agobardum  cx  aniino;  sed  hoiui- 
iicm  fuissc  credo  :  ct  qnse  perperam  egil,  ca  ncque 
probo,  ncquc  excusare  conor. 

o  Amborum  imperatorum  nomina.  Earum  liltera- 
rum  hoc  iniliiini  crat  :  llludouvicus  ct  Ulolhariui 
divina  ordinante  providcntia  imperatorcs  Augusti. 

'  Nomen  omissum  est.  Acccndit  haud  dubie  ron- 
luinclia  illa  aiiiiiiuni  Lotharii.  Cur  cniin  se  consor- 
icni  imperii  fccisset  paicr,  si  postea  nomcn  sumn  in 
consorlio  paterni,  quod  per  mulios  aimos  usurpatum 
fticral,  nollct  admitli. 


affcram  vcrba  Eginhardi,  viri  in  aula  educali,  et  nc 
gotioruni  publicorum  gnari ,  majcstatisque  juriiim 
callentissinii  ac  temperantissimi  scriptoris.  Postquam 
fergo  dixit  Lotharium  a  patrc  in  Italiam  nussuni 
fuissc  an.'822,  ut  rem  pubiicam  illic  adminislrarct, 
h.ec.  demum  ail  ad  annum  827>  :  <  Lolharius  vero 
ituii  secundum  patris  jussionctn  in  Italia  jusiitias 
faccret,  et  jam  se  ad  revertcndum  de  Italia  propera- 
ret,  roganle  Paschalc  papa  Romam  vcnit;  ct  lionori- 
fice  ab  illo  susccptus,  in  sancto  Paschali  die  apud 
s.inctum  Pctrum  rcgni  cotonam  et  impcraloris  et 
Atieusti  nonien  acccpil.  hnle  Papiam  regrcssus , 
mciise  Jtinio  ad  iniperalorein  vcnil.  i  Idipsmn  scii- 
hit  eliani  auctor  Vit:e  Ludovit  i  Pii,  itemque  alii. 

d  Jurnre  omnes  jussistis.  E\  isto  proccipuc  loco 
evinceie  conatur  R.  P.  Thecpliilus  Raynaiidus  Ago- 
b.iidiiin  debere  cxitni  a  culpa,  lamctsi  rchcllionem 
Liilhaiii  foveiil  adversus  patrctn.  i  .Nttlln  modo  fc- 


201  S.  AGOIiAi-iDI  KPISl 

Domine,  rngavimus  el  deprccati  stimus  faeiem  re- 
spectus  iui  snppliciier,  ut  ttta  iiluniinatione  ci  gtt- 
brrnai  ;onc  f .1 ■_,  remus  parti::ipem  impcsii  s  J  q  ni 
tecuni  bcnc  non  fecimus,  sine  te  ni'.-1'uis  eonsilium 
invcnimus.  Absit,  ahsit.  Avortat  Deus  a  vobis  ut 
inspiralioncm  Dci  rcputlietis,  et  voluntatem  nomi- 
ntim  carnaiia  lantum  sapientium  slaltiatis,  ul  in 
errorcm  inducamini,  el  deducamini.  Obsccro  cle- 
menliam  vcslram,  ul  secundnin  a  Deo  vobis  colla- 
tam  priitlentiam  perpendalis  quomodo  beatus  Ja- 
rnbus  Apostolus  rcprchemiat  eos  qui  propriis  ani- 
moruni  motibtis  proponunt  aliqua  se  faciuros  sine 
prospccln  divinm  permissionis,  diccns  :  Ecce  nutic 
'ju\  dkilh  :  Ilodie  aut  cras  ibimus  in  Ulam  chita- 
tem,  el  faciemus  quidem  ibi  annum,  c.  w.niubi- 
mur,  et  lucrum  faciemus  :  qui  igmrath  quid  eril 
in  crastinum.  Qitte  enim  est  vila  vestra  ?  Vnpor  cst 
ud  modicum  parens,  deinceps  exterminabilur.  Pro  co 
ut  dicalh  :  Si  Dominus  voiuerit,  et,  Si  vixerimtts, 
faciemus  hoc,  aut  illud.  V.i  eavele  ab  hominibus  qui 
sequuiilur  spiritum  suuni,  quia  non  oiimium  est 
li  !es. 

\1.  Cognovit  Dominus  qui  sunl  ejus  ;  et  quicun- 
que  ejus  sumus.  quaiitiilaciinque  veritatis  luce  frui- 
mur,  et  verilaie  illuminante  sinceriter  vos  ama- 
mus,  fuleliler  vcstram  sempiternam  felicitalem 
cxoptamus;  ct  idcirco  lanta  mata  ,   tanta   scclcra 


OPI  LLGDlLSENSiS 


l\)-> 


\  isloanno  cx  hac  occai-iore  ijerpctiata  dolemus,  ct  ti- 
meuius  valde  ne  in  wjs  futoi  Dei  roircitelur.  Kecor- 
damur  namque  aivlentissimse  rcligionis  vesiue,  qtiani 
cognovimus  scmper  in  assiiluitate  orationum,  in 
psalmis  ct  hyranis  ct  canticis  spiritalibus  canlantem 
et  psallentem  Deo  in  corde  puro,  in  contrilione 
cordis,  in  compunctione  placidx  mcntis,  in  sollici- 
tudine  misericordiarum  ct  oniniuni  bonorum  stw- 
nuitatc.  Et  ideo,  u(  diclum  cst,  timenduin  nobis 
videlur,  ne  tepescat,  ne  frigescat,  optanduin  vcro 
ut  fcrvescat  et  augeatur  perseverando  usque  in  fi- 
nem,  til  salus  sempilerna  sequatur. 

VII.  Kt  quia  superius  de  legitimo  ct  opportiino 
juramenlo  mcntio  facta  esl,  \idctur  niilii  non  cr- 
I  niliiiii  cx.ccllenli%  vestrae,  quod  mulla  murmuralin 

P  csl  nunc  intcr  liomines  propter  contraria  et  diversa 
juranicnta.  cl  non  sola  inurmufalio,  scd  el  irisfi- 
tia,  el  dctractio  adversum  vos  :  quod  mihi  usqnc- 
quaqiic  disolicet  :  quorum  munnuratio  aii  illud 
pertinere  eis  vidctur  quod  bealus  Ilierouyinus  in 
expnsitione  Jercmise  dicit  in  illo  loco  ubi  propheta 
ait  :  Et  jurabis  :  vivit  Dominus,  in  vcritatc  cl  inju- 
dicin  et  justitia.  Ait  ergo  proedictus  tloctor  :  <  Siinul- 
que  animadvcrlendum,  quod-jusjurandum  lios  habeat 
coniites,  verilatem,  judicium,  aiquc  justitiam.  Si 
ista  defuerint;  nequaquam  erit  juramcntum,  se<i 
pcrjnrium.  » 


Dli  COMPARATIONE  KEGIMINIS  ECCLESIASTICI  ET  POLITICI 
Et  iu  quibus  Ecclesiat  dignilas  prccfulgeat  impcriorum  majcstali. 


I.  Domno   clemcntissimo    ct  Christianissimo  ae  C 
per  lioc  oinni  laude  dignissimo  imperalori  Ludovico 
Agobanius. 

Ju'.iet  vestra  prudenlissima  solcrlia  coirtra  '•>  com- 
moliones  liujtis  temporis  parulura  esse  uiiuiuque 
orJincm,  railiiarem  vidclicct,  et  ecclesiasticum ; 
iJ  cst,  et  eos  qtii  sxculari  militise,  ei.  iilos  qui  sacris 
mimslcriis  inserviunl;  n  illos  quitleei  ad  ccrlaiidum 
ferro,  isios  auiem  ad  disceptandum  vcrbo ;  ut  simi- 
les  similibus  obsistere  valeanl.  lu  qua  resummopere 
sciendum  est,  tjuod  in  congressione  armornm  plus 
exspectanda  csi  justitia  supcrn:  regimiuis,  quam  ro- 

BALUZII 

«  Libcr  iste  in  aliis  editionibus,  pneter  istam  Ago-  D 
foardi  ad  Ludovicum  imperaloreni  epistolam  ,  com- 
plectebatur  eiiani  epistolam  Gregorii  IY  ad  episco- 
pos  regni  Franeorum,  et  Librum  apologeticum  pio 
iiliis  ejusdera  Ludovici.  Yertim  et  rcs  ipsa  et  vetusti 
codicis  aucloritas  suaserunt  tu  hoec  tria  distinguere- 
iiuis.  Nam  certum  est  epistolam  ad  Ludovicum  scri- 
ptam  terminari  in  bis  verbis,  Hujus  rei  nisus  merita 
vestra  appropinquare  fuciat  apoitolieis  merilis.  Tum 
nqui  debuit,  sed  non  in  dodom  liiiro,  epistola  seu 
crius  IVagmentnm  epistolx  Grcgorii  IV  atl  episcopos 
parlis  Ludovici :  quae  vel  ob  hoc  ipsum  in  eodem  fa- 
sciculo  alligari  non  debuit,  qnod  nulla  illius  mentio 
exstet  in  epistola  ad  Ludovicura.  Liber  demum  apo- 
logeticus  procul  dulno  ab  utraqoc  epislola  disjungi 
ileiiuit.  Nam  nihil  aliud  cst  quain  liber  \u  pnblicum 
emissus,  ac  per  omnesubique  provincias,  utpatet, 
vulgatus,  ad  probandum  justas  fuisse  rausas  quibus 


hur  brachiorum ;  in  altercalione  autem  scrmonum 
plus  exspectanda  est  veritas,  quam  copia  vcrhorum. 
Propler  quod  orandum  cst  ab  omnibus  tota  inieniione 
mentis,  ut  ille  de  quo  vos  dicilis,  Dominus  illumi- 
nutio  mea  ct  salus  mea,  quia  illuminatio  vestra  est, 
itlustrcl  faciem  stiaui  super  vos;  et  quia  salus  vcstta 
cst.  salvum  vos  faciat  in  sua  niisericordia,  m  buic 
orationi  congrueiilcr  vos  subjtingalis  :  Domine  non 
confundar,  quoniam   invocavi  te. 

\\.  Lgo  igilur  servulns  vester,  cun  cognovissem 
e.v.  vestro  sacro  pra;cepto  jiissum  mihi  esse  ad  vc- 
slram  praesentiam  properare  ita  paratum,  ut  cum 
NOTJE. 

moii  Lotharitis  Iratresqiie  ejus  armaadversus  patrem 
movcrunt:  id  quod  nos  hodie  Gallica  lingtia  vocare- 
iiius  un  manifesle.  Et,  quoil  jiigolum  petit,  tres  i!l:C 
hicubrationesdisjtinctaeacdivisse  suntin  Codiceregio; 
incipiuntquc  omnes  a  majuscula  littcra ,  ut  solent 
initia  librorum.  Verumquia  poslerioresAgoliardi  lu- 
cubrationcs  nulluin  tilulum  habent  in  veteri  codice, 
amanuensis,  ad  cujus  fidcm  prodiil  editio  Massonica, 
pnlavit  haec  conjmigi  dehere.  Geterum,  istiu?  quoque 
Iibelli  litulus  nulltis  erat  in  veleri  codice.  Haqtie  re- 
liiiiiiiniis  eimi  tjueni  Massonus fecit, non  aliam  tamen 
ob  causam,  quam  quia  jam  obtinuit  ut  eo  litulo  lau- 
detur  ab  eruditis. 

•■  Commotiones  hnjus  temporis,  id  cst  bella  el  dis- 
sensiones  qti.e  in  regno  Francoruin  ciant  anuo  85"» 
ob  divisionem  Ludovici  filiorumquc  ejus,  ccu  antea 
diximus. 


SE  COMPARATiONE  REGIMINIS  iiU.I  .  KT  POLH 


gn^ 


estetts  eftcleiia&ii'  is  viiis  eontra  injustos  reprehen-  A  lcmniis  raissarum,   (in  principio  scilicet,   ubi  dice- 


sorts  justae  roprebensionis  oppositionem  adhibeie 
pogsem,  vjsum  niilii  est  ui  in  Dei  et  vostro  scrvitio, 
dc  anterioruni  Patruro  actibus  ct  sensibus  h.ecver- 
ba,  (|u;r  subtcrannexi!  sunt,  gloriosissimse  excellen- 
lix'  vcslrac  initlerem;  quatinus  sancln  rcligio  vcstra 
pie  perpenxiere  dignetur, «  cujus  revcreatias  debilorcs 
estis  ad  vestrun)  quotidianuin  profectum  org.i  sedem 
apostolicam.  Denique  bcatus  b  Pelagius  papa,  cmn 
quosdain  rcdargneret  c-piscopos,  eo  quotl  nomen  ejus 
rcticerent  iu  aciione  iacri  mysterii,  iil  cst,  in  so- 


ie  soiemus-.  in  printit  c/uus  libi  offerimus  pro  Eccle- 
tia  iua  Mhda  ccitholjea,  quam  pacificare,  custociire, 
adunare  et  regcre  digneris  loto  orbc  lerrarum,  vna 
c  cuin  famuto  luo  papa  nostro)  ait  ad  eosdcni  cpi- 
scopos  :  «  Divisiouem  vestram  a  generali  Eeelesia, 
quam  Lolerabiiitcr  forre  non  possum,  vehemenler 
smpco.  Gum  cniui  beatissimus  Auguslinus,  Domini- 
e;e  senlcnliae  memor,  qu.-c  d  fundamcntum  Ecc.lesia> 
in  aposiolicis  scdibus  collocavit,  in  schismale  esse 
dicat  quicuiique  se  a  pijcsulum  earumdem  sediuni 


BALUZH  NOTiK. 

*  Cujvs  reverenlicv  debttores.  Ludovicum  instruit  jiulii  iuntque  irritum  esse  contendens ,  episcopos 
Agobardus  <!e  rcvcreniia  quas  sedi  aposiolice  debc-  enimillos  non  essevulgariumEcclesiarum  episoopos, 
iiii,  Verum  necessaria  fortassis  non  erai  hiec  Ago- n  sed  earum  Ecclcsiurum  quas  ipsi  apostoli  suamet 
barui  ouora.  Ncnio  enim,  arbitror,  in  iota  Galiia  ha- 


B 


ctcuus  !iul,eorum  mmirumqui  commumone  sedi  apo- 
stolici:  juncti fuerunt,qui cxisliinavcril  magnam  sedi 
apostoiicai  deberi  revercniiam.  Certe,  xvoAgobardi, 
cpiscopi  ex  synodo  Parisiensi  sc.ribenlcs  anno  824  ad 
Ludovicum  elLoihariuniunpcraiores,  ila  loquuniur : 
«  iNos  bis  qni  iu  sacra  sede  bcati  Pelri  apostoii  resi- 
dcni,  dignam  honoris  revercnliani  jure  tribuendani 
uon  duhitainus.  > 

*>  Pelagius  pupn  hujus  uominis  primus.  Epistola 
aulem  ili;t  daia  csi  ad  episeopos  Tuscia1.,  exsialque  111 
lomis  conciliorum. 

c  Ck»i  fumtilo  luo  papa  noslro.  Vetus  csl  in  cccle- 
sia  consucludo,  ut  episcopi  caibolici,  prsecipuc  vero 
Itomanus,  inler  mysieria  nominentur,  m  iwle  con- 
slct  lidelibus  pontilici  sessejunctos  coiumunionc  cuni 
sciii  apostolica.  Istud  obsequinm  ab  r-piscopis  illis 
prxtermissum  conqucrebatur  Peiagius  ,  i ;  me.rito 
tonqucrcbattir.    Boni  cniin  episcopi  e>i  impatieutcr 


ipera  ad  lidcm  instruxerant.  Itaque  Athanasii  et 
Marcelli  causanrjudicari  non  potuissc  inconsullo  se 
ae  Romana  synodo;  scd  necessariuiu  ame  omnia 
fuissc  scribi  deeare  ad  Occidcnlales,  utconimtini 
dciu  oinuiuni  consensu  coniponi  posscnt  magnx  Ec- 
clcsi;e.  liuuc  enim  csse  vciuni  ac  genuinum  sensum 
cpistoke  Juliiad  Orienlales  osleudit  Marca.  Prsero- 
gativam  illam  Ecclesiaruin  apostolicariiin  agnoscit 
cliam  Auguslinus  in  cpistola  162  nbi  agens  de  Ca'(  i- 
liano  Carthaginiensi  episcopo  ejusque  collegis,  ad- 
vctsus  quos,  tamcnctsi  absenles,  synodusDon:  tisia- 
rum  prolulerat  scnteniiam  damnalioiiis,  aii  judicium 
!ioc  csse  iiritum,  episcoposque  illos  posse  causam 
siiam  reservare  judicio  aiiorum  collegarum,  praser- 
liiu  vero  eorum.qui  pnesidehaniEccIesiisapo.stolieis  ; 
adeoque  loiuiii  esse  Ca*cilianum  ab  insidiis  inimico- 
rum  suorum,  quamloqui.iem  eonimunione  jnnctus 
erai  Ecclesite  Romanae  et  aiiis  Ecclesiis,  undeEvaii- 
gclii  hdcs  fluxerat,  jd  esl,  aposlolicis.  Hasc  rursum 


fcrre,  si  (jtii=  in  Ecclesia  Dei  scbisina  ae  divisionem  ^  Marca.  Nam  lubeuter ejus  auctoriiate  utiinur  nemi- 

'  nem  honore  suo  fraudantes,  inulio  minus  illtini,  cui 
nie  tantum  debcre  semper  ci  ubique profiteor,  quan- 
tuin  di  b(  ri  iiomini  potest  ab  homine  istarum  rerum 
siudioso.  Sed  el  Pelagius  quoque  I  papa  Ri  manus  in 
cpistola  ad  Valcrianum  patrieium,  cum  agerei  ad- 
versus  Aquilciensem  e«  Mediolanensem  episcopos,  in 
causis  Ecclesia;  generalibus  scli  suaa  nibil  speciale 
reservai,  iusi  qnatenusuna  estex  sedi)  usapostolicis  : 
adeo  tii  si  quo.l  duliium  oriatur  adversus  constiiula 
synodorum  universalium,  recurrendum  cssc  dicat  ad 
se<!es  apostolicas  pro  recipienda  ratione.  <  Sed  quo- 
lies,  inquit.aliquadeuniversalisynodoaliquibusdubi- 
tatio  nascitur,  ad  recipiendam  dc  co  quodnon  intelli- 
gunt  ralionein,  aut  sponte  bi  qui  salutem  animae  sn»- 
desidcrant  ad  apostolicas  sedes  pro  recipienda  ratione 
conveniant,  etc.  »  Tum  paulo  posl  addit  cim  citra 
controversiam  esse  schismaticum,  qui  ab  apostolis 
sedibus  est  divisus  :    «  Quisquis  crgo  ab  apostoliois 


accrc  ieniei.  Manifcstum  autem  scbismatis  argu 
meiHum  esi,  cum  (i'.iisse  coiuu.unioiii  subtrabil  apo- 
siolicu;  sedis ;  a  qua  in  omnes  veneranda;  communio- 
ui>  j:iia  diinananl  ,  ui  loquuntur  Paires  coucilii 
Aquilciensis  m  epislola  ad  Gratianum  imjicratorem 
scripta. 

a  Fxmdam.  Ecdesi&in  apost.  sedib.  Quoniam  in 
nolis  ad  Luptun  Ferrariensem  polliciti  sumus  plura 
iii.s  ud  AgoLaidtiHi  dicturosde  digi>iialu  et  auctori- 
tate  si  diiun  ;ipostolicaruui,  rcs  poslularc  videtur  ut 
■idcni  nostram  liberemus ;  pnrserlim  cum  rcs  liuec 
lauti  momcnli  sil,  ui  vix  ulia  digniorcsse  vidcalur 
i]u.i-  piorumac. erudilorum  lccioruin  ocuios  menies- 
queoccupet.  Ecclesias  igilur  apostolicas,  iilas  dico, 
secundiitn  Augusiinum,  quai  aposlolicas  sedes  habere 
'•i  episiotas  accipcrc  merueruni ;  ii  cst,  i|ii;c  et  ab 
apostobs  fuud.ii.c  sunt,  ci  soripta:  exstjnl  ad  illas 
<pistol;c  aposlolorum.  Plures  ill;c  numero  fuerc,  m 
Corinthiensis  in  \ 
P 

Italia.  lias  eniniapostolicas  Ecclesias  cuumcrat  T 
tnllianus  in  librodeprxscriptionehserclicorum.  Pra;- 
ter  illasvero,  Alcxandrmaiu  quoqueet  .\uiiocheiiam 
iiitcr  apostolicas  recenset  Gelasius  iu  deerelo  de  li- 
bris  canonicis.  Ncque  dubium  est  quin  e.t  ips.c  fuc- 
tiiii  aposlolica::  in  qucin  nuincrum  ciiam  veniuut 
liierosolymitana  elAm  yraua.  ac  ciiumColossciisisiu 
Pbrygia  inajori,  Ac  saue  tanii  momenti  visa  eslve- 
leriuuR  dignitas  illarum  Ecclesiarum,  ul  nibit  grave 
inEcclesia  decemi  posse  putarenlextra  couscientiam 
cpiscunorum  sedibus  illis  prxsidentium,  pra-sertim 
vcro  liouiaiii,  Alexandriui,  ct  Antiochcni,  euiiKjue 
jurrciii  uin  ac  schisinaliciim  jndicarenl  qui  Ecclesiis 
illis  communionc  jumiiis  uon  essel.  Iliuc  factum  nt 
ciun  Orientis  concilia,  iuconsullo  episcopo  Roniano, 
dainiiasseni  Athanasium  cpiscopmn  Alexanilrinumct 
M.irceUuin  Ancyranum,  Julius  objurgatoriam  ad  eos 
cpi.iolain  miserit,  conquerens  de  hoc  agendi  mo  !o. 


iirinthiensis  in  \ohaia,  Thes.saloniconsis  et  Pbilip   _  divisus  est  sedibus,   in  schismate  eum  esse" non  du 
:nsis  i_n  Macedonia,  Ephcsina   in  A>ia,  Itomana  in  u  biuiu  esl,  et  contra  universalcm   Eeclosiam  altare 


conalur  engerc.  t  Ex  bis  ergo  constal  magnam  fuisse 
oiun  dignitatem  et  auctoritatem  Ecclesiarum  aposto- 
licarum.  Nec  iinmerito;  cum,  ut  post  Augustinum 
Pelagius  papa  docot,  fundameiitum  Ecclcsiaj  sit  in 
apostoiii  is  sedibus.  E.un  pono  obauctorilalem  Eu- 
tvcbes  iu  synodo  Constantinopoiitana  damnatus  a 
Haviano  an.  ii8  provocavit  quidem  ad  synodom 
Roinanam,  sed  non  solam.  Nam  appellavil  etiam  sy- 
nodos  Alevandrinain,  Hierosolyiniianani  et  Tbessa- 
loiiicenscm,  ut  egreirie  probatum  est  iu  libro  vil  de 
t.oncoi dia  saoerdolii  ct  imperii,  cap.  0.  Sed  tanien 
Romana  Ecclesia  scmper  pr;clata  csi  reiiquis  Eccle- 
siis  apostoliois,  quol  cam  Pelrus  et  Paulus  sauguine 
suo  consecraverint,  et  apudRomam  Gbristi  mariyrio 
faerinl  consecrali.  Eadcrn  ob  boc  ipsiiin  dicla  cst 
per  antoiiomasiain  se.les  aposlolica,  eiiam  a  vcien- 
bus.  Pra;cipuc  vero  patres  Occidentalis  Ecclesiae, 
ouin  sedcm  apos(o'icam  simplicilcr  dicunl.Romauaui 


2'.I3  S.  AGOBAftDI  EPISCOPI  LLGt)CNENS:S  9.M 

auctoritate  vel  eomnuiuione  suspcnderit,  nec  aliant  \  huinana  lemciilas  posset  appetcre,  nec  porlx  coiitra 


manifeslet  esse  Ecclesiam,  nisi  qtuw  in  pontiflcalibus 
aposiolicamm  scdium  esi  solidala  radicibus;  quo- 
mndo  vos  ;ili  nniversi  orbis  comniunione  scparalos 
essc  iton  credilis,  si  roei  inter  sacra  mysteria  secun- 
ilnm  consnctudinem  nomiuis  incmoriam  rcticelis,  in 
quo,  licei  indigno,  aposlolica:  sedis  pcr  successionem 
cpiscopatus  prsescnli  tcmporc  videtis  consistere  fir- 
mitatcm.  > 

III.  Bcatissimus  quoquc  Lco  papa  ail  universos 
Yiennensis  provincioc  cpiscopos  <lc  auctoritale  ct 
privilcgio  aposlolicic  scilis  ita  scribit:  «  Divinx  cu!- 
inm  religionis,  quem  in  oiunes  gcntes.  omnesque 
naiiones,  Dei  voluit  gralia  coruscarc,  ila  Dominus 
nostcr  Jesus  Christlts  bumani  gcneris  salvalnr  insli- 


illam  inferi  prtcvalcrcnt.  Vernm  hanc  petra'  istlus  sa- 
cralissimam  finnitatem  Deo.  nt  diximtts,  aedificante 
constructam.nimis  impia  vnli  prxsumpiione  violarc, 
quisquis  ejns  potcslalcm  tentat  infringere,  favenrki 
cupidilatibus  suis,  et  id  quod  accepita  veteribus  non 
scquendo.  i  Il;cc  beatus  Lco ;  scd  ct  alii  multi  liu- 
jnsinoili  docentcs,  nt  illins  stabilis  peirae  scmpiterna 
solidilas,  super  quam  Dominus  Salvalor  noster  pro- 
priam  fundavit  Ecclcsiam,  a  sobs  ortti  usque  ad  oc- 
casuni  primatus  sui  apicem  sticcessomm  suorum  att- 
clorilate  tam  per  sc  qunm  °  per  vicarios  stios  firmi- 
ter  obtinerct.  Ex  quibus  bealus  Anastasius  papa  ad 
impcratorem  scribens,  ilocet  quod  pro  Chrislo  fun- 
galur  legatione,  qui  pro  pace  prccalur  Ecclesisc  ;  ct 


iuit,  tit  veritasqu.e  aniea  legis  et  prophetarum  prao-  I!  ipsum  imperatorcm  admonet,  ut  conslitntis  aposto- 
conio  contincbatur,  per  aposlolicam  tubam  in  salu-      lics:  sedis  olitetnperet. 


tetn  universitatis  exiret,  sicul  scripttim  est :  Inom- 
nem  terram  exivit  somis  eorum,  el  iu  fwes  orbis  lerrw 
verba  eorum.  Hed  iiitjus  niuneiis  sacramentum  iia 
Dominus  ad  omniuin  apostolorum  officium  pcrtinere 
voluit,  tit  in  beatissimo  Pelro,  aposlolorum  omnium 
suniino,  principaliler  collocaret,  ttt  ab  ipso  ,  tpiasi 
quodam  capite,  dona  sua  velul  in  corpus  omne  dif- 
fanJeret,  nt  cxsorlem  sc  mystcrii  intelligcret  essc 
ilivini,  qtti  ausus  fuissct  a  Pctri  soliditatc  recedere. 
Iluncenim  in  consorliiim  individux  unitatis  assum- 
pltim,  id  qtiod  ipse  erat,  volllil  nniuinari  ,  dicendo  : 
Tu  es  Petrus ,  et  super  hanc  pelram  atdificabo  Eccle- 
siam  meitm;  ut  aetemi  lempli  xdificalio  mirabili  inu- 
ncrc  graliic  Dei  in  Petri  soliditalc  consislcrct ;  hanc  C 
Eeclesiam  suam  firmilalc  corroborans 


IV.  Cerle,  clcmenlissimc  tlomiuc,  si  nunc  l  Cre- 
gorius  papa  irrationabilitci  ct  ad  piignandum  venit, 
mcrilo  et  •■  ptignatus  cl  rcpulsus  recedct.  Si  atitein 
pro  quiete  ei  pacc  poptili  ct  veslra  laltoiare  nililur, 
bcnc  el  r.itionabililcr  oblemperanduin  esliili,  uoit 
rcpngnandum.  Si  enim  tpioil  vestra  voluntaie  ct  po- 
testale  cum  consensu  lolius  iinperii  vcsiri  facluii 
est,  et  postca  d  in  apostolica  sedc  roboratum,  u>»c 
vnlt  ia  prislinum  reducerc  siatum.  saiis  ralionabiiis 
et  opptirtunus  cst  ejus  adventus.  Quia  nullatenus 
quoil  ila  esl  constitutum  a  \o!tis,  debclis  niulare. 
Ncc  enim  sine  gravi  periculo  et  rcalu  aniinx  Geri 
potest. 

V.  Iu  bis  sacratissiniis  dicbtis  Pascbalibus  perlat:e 
aposlolici ,  prxcipicntes 


llain  nec      snnt  ad  nic  litlera?  istius 
BALLZII  NOT.E. 


semper  inleliignnt,  quod  ea  sol.i  apostolica  esset  in 
Occidentc.  Ncque  tamrii  propterea  asscntior  illu- 
strissiino  cardinali  Baronio,  qui  Turonensem  ac 
Burdcgalcnsem  Ecclesias,  qu.e  aputl  Gregorium  Tu- 
roncnscm  libro  quarto,  cap.  '■1'i  (ttlii  dc  concilio 
Santonensi  agttttr,  quod  auno  .r>(i(i  babituni  csl)  vo- 
canlur  sedes  aposlolic;c,  ob  lioc.  dictas  putat  aposlo- 
licas,  non  qnod  ab  apostolis  fucrint  instilutx,  «  scd 
quod  eisdcm  ab  apostolica  seile  Petri  concessa  per 
palliiim  apostolica  inessel  auctoritas.  t  Respexil  vi- 
delicet  Baronius  ad  morcs  poslcriorum  Sicculorum. 
Nam  pnstea  persuasum  fuit  pallii  honorem  decretuin 
fttisse  metropolitanis,  propirr  apostolicam  vicem,  id 
est,  ut  ex  coiifessionc  pallit  intelligerent  mctropoli- 
tani  vicarios  se  csse  sedis  apostolicsc,  ut  ex  Rhabauo 


Gclasius  papa  in  epistola  a  I  Anastasium  Augustnm  : 
«  El  qtialisciinque  aposlolic.t' seJis  \icarius,  qttml- 
cunque  plen;e  fidei  calbolicse  deesse  comperero  ,  pro 
nieo  inodulo  suggestionibus  npportunis  supplere  con- 
iiiidn.  t  liem  Symmachus  in  Apologelico  ad  cum- 
dein  Anaslasitiin  :  <  Ubi  te  .  reriim  buinanariim 
princeps,  qualiscuntpic  seJis  apostolicic  vicarms  con- 
tcslari  voce  non  desino,  ctc.  >  Episcnpi  in  synodo 
Romana  rongregati  anno  800  in  causa  Leonis  pa- 
p;e  :  <  Nos  sedcm  apostoiicam,  qtia>  cst  caput  om- 
iiium  Dei  Ecclesiarum,  judicarc  non  auiicmus.  Nam 
ab  ipsa  nos  omncs  ct  vicario  sno  jndicamur.  >  Et 
alibi  pluries.  Sic  vocantur  ctiani  vicarii  beati  Petri, 
cl  vicatii  apostolorum  Pctri  el  Pauli ,  ut  alibi  pluri- 
bus  dictum  est  a  nobis.   Quin  el  Cyprianus  in  <'pi- 


Marca  obscrvavit.    Sed  isttnl  valere  non  potuit  lem-  D  stoia  07  Stepltanum  papam  vocat  vicariuiu  cl  suc 


pore  istins  synodi  Santonensis,  quo  nondum  quis- 
tpiam  episcoporuin  Gallicanorum ,  si  Arclatcnscm 
excipias,  pallium  ab  episcopo  Romano  acccpcrat. 
Conturbasset  profccto  Baronius,  si  probare  coactus 
fuisset  missuin  illud  ante  b;ec  tempora  fuisse  ad  ar- 
chiepiscopos  Turonensem  ae  Burdegalensem.  Sed 
ideo  diclae  sunt  apostolic;e,  quod  pcr  illas  tempcsla- 
tes  Ecclesire  omnes  episcopales  dicereiituraposlolicac, 
juxta  observationcm  Tertnlliani,  quod  fidem  suam 
(ab  apostolica  illa  priina  sede  acccpisscnt  quam  ano- 
sloli  fundaverant.  Ihide  cum  vidcs  Kiiririum  Le- 
niovicensemepiscopum  a  Fatislo  Itciensi  dici  aposto- 
lica  sede  dignissimum,  intelligcre  non  debcs  Kowa- 
natn,  sed  Lemoviccnsem,  cui  tli&nissime  pnesidebat 
Kuricius,  idco  sede  illa  dignissiinus.  Vide  porro  no- 
tas  nostras  ad  Vinccntium  Lirinensem. 

a  Pervicariot  sitos,  iJcst,  pcrUomanos  pontifices, 
qui   freqtienter    vocantur   vicarii  apostolicx  sedis. 


cessorcm  Coruelii  Luciique  pontificum  Komauurum. 

11  Gregorius  papa  hiijus  nominis  quartus  qui  tum 
inGalliam  cum  Lolhario  veneral,  incjus  parles  trans- 
grcssus  contra  patrcm,  uU  dicemus  infra. 

'  Pngnatus  ctrepulsus  recedet.  Evcnisse  id  qtiod 
ominabatur  hoc  loco  Agobardus  palet  cv  Uincmaro, 
quisic  loquitiir  in  cpistola  41  adAiIrianum  llscripla  . 
i  Et  quomodo  Gregorius  snbreptus  cum  Lolhario 
patre  suo  repugnante  in  Franciani  venit,et  pax  posl- 
ea  in  Franeia  itl  antea  non  fuit,  ct  ipse  papa  cum 
lali  honore  sicut  decuerat,  ct  sui  antecessores  fcce- 
runi,  Romam  non  rcdiit.  > 

'  In  apostolica  sede  roboratnm  Non  quod  appro- 
batio  Bomani  ponlificis  cssct  neccssaTia  ;  sed  quia 
Paschalis  papa  iii  valde  cupiil,  ut  supra  diximus  in 
noiis  ad  Kpistolam  flelulem. 

'  Apostolici,  id  est,  Kotnani  ponlifieis,  qui  tum 
crat  Gregorius  qtiarlus.  Nani  per  eas  teinjtestales 


2!>7  DE  COMPAR.  REGlM.,  ETC.  - 

ui  jejunia  cl  orationcs  cuiii  abstinentia  facereraus,  si  \ 
fortc  omnipotens  Domiims  effectum  conatui  ejus 
prxslare  dignelur ;  qualenus  apud  vos  oblineri  pos- 
sit,  nt  pax  et  concordia  pristina  domui  ct  regno  ve- 
slro  restituatur.  Quod  ego  amliens,  compiinclus,  fa- 
ciem  cordis  mei,  quantum  valui,  ad  Jesum  Christum 
Dominum  nostrum  levavi ,  vehenienter  cxoptans  ut 
siue  sanguinis  cffusione  lam  injustiis  tuniultus  per 
bcnignissiinam  omnipolentiam  ejus  sedarclur. 

VI.  Dignetur  sublimis  prudentia  vestra  pie  per- 
pemlcrc  quod  Apostolus  dicil :  In  novissimis  diebus 
inslabutu  temporo  periculosa.  Qux  pericula  bcatus 
papa  Grcgovius  suojam  lempore,  quando  adhuc  sta- 
tns  idciu  mullo  et  incomparabililer  mclior  erat  quam 
liunc,  ita  deplorat,  dicciis:  i  Taniis  quippe  iu  boc 
loco  liujus  iiiiindi  lluelibtts  quatior ,  ut  veluslam  ac  B 
pulresccnlcm  navcni ,  quam  regendam  ocnulta  Dei 
dispensaiione  suscepi,  ad  porium  dirigere  nullaleniis 
possim.  Nune  ex  adverso  lluctus  irruunt ,  nunc  ex 
laterc  cuniuli  spumosi  maris  inlumescunl ,  nmtc  a 
tcrgo  teropcstas  insequilur ;   intcrque  hxc    oninia 

BALUZII 
1i:re  appellatio  soli  Roiiiano  ponlifici  competcbat. 
Olim  lainen  singuli  episcopj  dicebanttir  apostotici, 
ob  cam  videlicct  causam,  quod  successores  aposto- 
lorum  cuin  csscnt,  sedcs  suas  aposlolicis  prxdiii  vir- 
lutibus  rcgebant,  ut  verbis  .luliaui  Poiuerii  ulainur  in 
capitc  -■>'  libri  prin.i  de  Vita  contemplaliva;  tum 
etiam  quia  cum  omnes  sedes  vocarentur  apostolicx, 


-  EPIST.  GREGORH  PP    Iv"  54S 

lurbatus,  cogor  modo  in  ipsa  clavum  adversitate  di- 
rigcrc ,  modo  curvalo  navis  lalcrc  minas  Ductuum 
ex  obliquo  decliuare.  Ingemisco,  quia  sentio  quod 
negligenlc  me  crescil  scntina  vitiorum,  el  tempesiaie 
forliler  obvianlc,  jani  jamque  puttidx  naufragium 
labulx  sonant.  >  Hcu,  hcu '.  Si  tunc  jam  putrescebat 
navis  Ecclesix,  et  si  ejus  tabulx  jam  putridx  crant, 
quid  nunc  esl  ? 

VII.  Hxc  verba,  piissime  domine,  beaiissimi  do- 
cioris  proptcrea  ad  memoriam  vcstram  rcducere 
prxsumpsi,  ut  quia  nenio  dubitat  vos  niulto  et  incf- 
fabililer  plus  csse  ainatorcm  regni  cccleslis  quam  ter- 
rcni,  permansuri  quam  transiluri,  cl  juxta  veslrani 
sanctam  fidem,  spein  ct  charitalcm,  dc  nullo  alio 
opere  potestis  lam  cbare  Dcum  placare ,  quain  de 
solliciludinc  et  administialionc  pacis  ct  unilalis  F.e- 
clcsix,  vestra  solcrlissima  religio  elahorct,  ut  oinnh 
anima  Ddclis  proficiat  in  Dde  el  cognilionc  Dci  : 
qux  res  omnibus  rebus  Deo  cbarior  esl.  Iliijns  rci 
nisus  meriln  vcslra  appropinquarc  faciat  apostul  i  is 
meritis. 
NOTM. 

consequens  cralut  prxsidentes  lilcercntui  aposlolici, 
Dcinde  vero  paulatim  lilulus  ille  adciuplus  sin.plici- 
husepiscopis.pecnliarisfaclus  esi  nietropolitanoinni. 
Tandcm  ct  his  qiioque  dcmptus  cst,  lotaque  Imjiii 
nominis  dignitas  in  episcopum  Hoiiiaiium  Iransfiisa. 
Itaquc  jam  ab  aliquot  sxculis  solus  ille  vocatur  apo- 
stoHcus. 


KPISTOLA  GREGORII  PAP.E   IV 

AD  EPISCOPOS  RF.GNI  FRANCORUM. 


Romano  pontifici  scribcntes,  contrariis  eum  in  ( ; 
prxfationc  nominibus  appellastis ,  b  fralrem  vidcli- 
cel  et  papam ;  dum  eongruentius  esset  solam  ci  pa- 
ternam  reverenliam  cxhibcre.  Advenlu  quoquecjus 

DALUZH 

»  Epistola  ista,  seu  vcrius  fragmentum  epislolx, 
wagni  niomenti  cst;  et  quo  primum  lemporc  in  pu- 
blicuni  proiliit,  excrcuit  indiislriam  doctorum  viro- 
runi.  Massonns  sanc,  qui  primus  illam  edidit,  scri- 
ptain  putavit  ab  Agoliardo,  qucm  primatcm  Aquila- 
nix  vocat,  adversns  episcopos  partis  Ludovici.  Gol- 
daslus  iisdem  vesligiis  insistcns,  Imitc  ci  titulum  fe- 
cit:  Hescriptum  ad  epittolam  Hjnodalem  episcoporum 
Francorum  e.t  Gennania  ct  Galtia  congregatorum  pro 
causa  Ludovki  Pii  itnperatoris.  Tandem  divini  in- 
gcnii  vir,  PclriisrtcMarcaarchiepiscopus  Parisiensis, 
dcprehcndit  epislolam  illam  esse  non  Agobardi  , 
sed  Gregorii  IV  Romani  ponliGcis:  quod  probavil 
tot  argiimcnlis,  ut  valde  lusciosiis  sit  oportel  qui 
luccm  veritatis  bic  non  videat.  Ea  ds  causa  nos 
litulum  illi  epistolx  sic  fecimus  :  ICpistoia  Grego- 
riilV  papce  ad  episcopos  regni  Francorum.  Eam 
porro,  c.um  niuliis  in  locis  csset  corrupta,  diligenter 
ac  fidelitcr  emcndavimus  ad  fidcm  codicis  manu-  p 
scripli. 

b  Fratrem  ex  veteii  more, cujiisretineiilissimuscst 
Cypriaiius:  necaliterconcilia  Africx.aotipseAugiisli- 
nus.  Sed  vetusiiora  eranl  exempla,  quam  ut  bisce 
tcmiioribus  iiolucriiit  esse  valida.  Baronius  porro  ad 
aiiiium  .H9  loqueus  de  libris  Augustini  adversus 
Juliamim  aguoscil  uiorem  illuin  qui  anliquitus  obti- 
uebat,  ut  singuli  episcopi  Romanuin  appellarent  (ra- 
Patrol.  CIV. 


comperto,  c  lxtari  vos  dicitis,  credenlcs  omnibui 
principi  scilicet  subjeclis  profuturum,  et  oplasse : 
11  occursuiii  vcstrum  nobis  non  negandum,  nisi  saera 
jussio  impcrialis  prxveniret.  Qux  vcrba  reprehonsi  • 

not^;. 

trem,  nihil  detrabere  de  dignilateac  majeslate  ejii3. 
Et  oinniiiomihiplacetErasmi  observatio.quiin  Coin- 
mentario  ad  epislolam  Cypriani  ad  Anlonianuin 
sitspicatur  fratris  cognomen  bic  non  arguere  dignili- 
tis  xqualitalem,  sed  societatcm  communionis. 

c  La-tari  vos  dicitis.  lta  omnino  codex  vetus.  Scl 
qtioniani  vox  lcetnri  sic  scripla  est  [  la  et  arilexisti- 
mavit  amanucnsis  omissam  fuisse  aliquam  liiteram, 
et  pro  icetari  legendum  esse  lameniari,  quemadmoduai 
liahei  editio  Massoni.  Necessariam  porro  esse  hanc 
cinendalionem  patet  ex  iis  qux  infra  ait  Gregorius  : 
Deinde,  poslquam  dixislis  vos  tcetatot  esse  de  ndvenlv 
nostro,  etc.  Rursum  paulopost  ediiio  Massoni  babc- 
bat,  Principi  scilicet  subjectis  (uturum,  nullo  sensu. 
Rectius  itaquc  codex  regius,  in  quo  scriptum  discrtu 
est  profulurum. 

d  Occursum  v.  n.  n.  negandum.  Moris  quippe  tum 
erai,  m  quoties  Romanus  pontifex  ad  comitatum  vc- 
niebat,  episcopi  Francorum  ei  obviam  procedereni, 
honoris  causa.  Veruin  quia  Gregorius  non  venicbat 
ut  hospes,  sed  ut  hostis,  adeoque  absque  consensu 
Ltidmici,  prohilnii  siini  a  principe,  no  obsequio  illo 
oflicioque  delungerentur  erga  ponttDcem.  Unde  cl 
postea  Romam  reversus  est  inglorius,  el  non  ruin 
tali  honore  sicut  anlecessores  sni  fecerant,  ut  admo- 
nuil  llii.cmarus. 


10 


209  b.  AGOBARDl  EPISCOPI  LLGDLNENSIS  300 

bilia  sunl :  uno  qiiidcm  modo ,  quia  jussio  aposto-  A  ncccssilate  regendx  luendxquc  reipublicx,  non  pro 


licaj  sedis  non  minus  vobis  sacra  videri  debuerat, 
quam  illa  quam  di(  ilis  iiuperialem  ;  deinde,  quia 
vcrilale  carel,  quod  dicitis  illam  prxvenisse :  non 
cnim  illa  prxvenit,  sed  uoslra  ,  id  cst ,  pontificalis. 
Neque  ignorare  debueratis,  majus  esse  rcgimcn  ani- 
ni.irum,  quod  cst  ponrtlicale,  quani  impcriale,  quod 
est  lemporale.  Beatus  Gregorius  Na7.ian7.enus  non 
boc  timuit  coram  imperaloribus  in  Ecclesia  prsedi- 
carc.  Sic  cnim  ipsis  imperaloribus  loquilur,  dicens 
(De  Jerem.  diciis):  «  Suscipitisne  libertatem  verbi, 
libenler  accipilis  quod  lex  Christi  saccrdotali  vos 
nostrx  subjicit  poteslali ,  alque  istis  tribunalibus 
subdit?  Dcdit  enim  el  nobis  potestatem,  dedit  prin- 
cipatum,  mulio  perfecliorem  principatibus  vestris. 


saturandis  inimicitiarum  odiis  cxserunt ;  si  eamdem 
vcniam  non  ad  impunitatem  iniquilatis,  sedad  spem 
correclionis  indulgent ;  si  quod  aspere  coguntur  ple- 
rnmque  decernere  raiserieordix  lcnitaie  et  benefi- 
ciorum  largitale  compensant ;  si  luxuria  tanto  eis 
castigalior,  quanto  posset  esse  liberior;  si  maluni 
cupiditatibus  quam  quibuslibct  gentibus  imperare. 
Et  si  lucc  omnia  faciunl,  non  proptcr  ardorem  inanis 
glorix,  sed  propter  charitatem  felicitatis  xiemx;  si 
pro  suis  peccalis  bumilitatiset  miseralionis  et  ora- 
lionis  s.iciiticium  Deo  suo  vcro  immolare  non  negli- 
gunl ;  lales  Chrislianos  impcratores  dicimus  esso 
felices  inlerim  spe,  poslea  re  ipsa  futuros,  cum  id 
quod  exspectanius  advenerit.  >  Yos  aulem  e  contra- 


Aut  nunquid  justum  vobis  videtur,  si  cedat  spiritus  li  «<>i  quia  "O"  vultis  cssc  veri  xdifkalores,  estis  pro- 


carni,  si  a  terrenis  coelestia  supercntur,  si  divinis 
prxferanlur  bumana  ?  >  Quarc  igitur  vos,  sicut  veri 
saeerdoles,  divini  videlicet  cultus  ministri ,  non  hu- 
inani,  non  respondelis  itnperatuii,  cujus  sacra  vos 
dieitis  jussione  pi  xvenlos,  sicut  idera  bcalus  Grego- 
rius  alloquitur  imperatorem  prxscntem  ,  dicens : 
«  Patientcr,  quxso,  accipe  libertatem  nostram.  Scio 
te  ovcm  esse  gregis  mei  a  Cbrislo  milii  sumuio  pa- 
slore  annumeralam  ,  et  a  sanclo  Spiiilu  consigna- 
lam;  scio  te  inter  sacra  altaria  cum  veneratione 
subjici  manibus  saccrdolis ;  scio  le  bealx  Trinitalis 
cultum  fidemqne  non  tua,  scd  nostra  prxdicatione 
servare.  >  Et  post  aliqua  :  «  Memento  scinper  quod 
una  tibi  natura  cst  eademquc  substanlia  cum  omni- 


cul  dubio  veri  deceptores.sicut  scriptumest:  Populv 
tneus,  qui  bctilum  le  dicunt,  ipsi  le  decipiunt,  et  viain 
gressaum  tuorutn  dissipant.  Dcinde,  postquum  disi- 
stis  vos  lxlatosesse  de  adventti  noslro,  iierum  initi- 
lislis  quorunidam  relatione  niagno  mtcrore  affectos  : 
quod  utique  facit  inslabilitas  menlis.  Verum  est  0111- 
nino  quoniam  qui  hxsitat,  similis  est  fluclui  raaris 
qui  a  vcnto  niovclur.  Sed  intcr  bas  bxsilationes  ni- 
inis  stolide  nos  judicalis  immemores  esse  pastoralis 
oflicii  et  dislrielissimx  moderationis.  Deinde ,  sicut 
scriptum  cst :  Cutn  sit  timida  nequitia ,  dal  testimo- 
nium  condemnala  (Sap.  xvn,  10);  adjungilis  qttoil 
omni  verecundia  digntim  cst,  dicenles  nos  venire  pro- 
ptcr  quamdam  pnesumptuosam  ct  omni  ralione  ea- 


bus  qui  libi  subjccli  sunt.  Tu  tamen  animo  estocum  C  renieni  «  excommunicationem  faciendam;  et  admo- 

Deo,  et  non  tam  dominari  le  mundo,  qtiam  dominari 

libi  Christum,  gloriare.  >  Quare  etiam  nune  commo- 

rantes  cum  imperatore,  intermittentcs  slultissimas 

ailulationes,  non  ei  praedicatis  cum  bcalo  Auguslino 

dicentes  (De  Civitale  Dei,  lib.  v,  cap.  2i)  :  «  Felices 

dicimus  imperalores,  si  juste  imperanl ,  si  inler  lin- 

guas  sublimiler  bonorantium  el  obscquia  niinis  hu- 

militer  salutantium  non  cxlolluntur,  et  se  homines 

csse  mcminerint;  si  suam  polestatem  ad  Dei  cullum 

maxime  dilatandum  majestati  ejus  famulam  faciunl; 

si  Deum  timcnt,  diligunt,  colunl ;  si  plus  amant  illud 

regnum,  ubi  non  timent  habere  consortcs;  si  lardius 


netis  nos  nimis  invohuis  et  confusis  sermonibus  et 
sensibus,  ul  neque  nostra  voluntate  neque  alierius 
hortalu  prxsunipiione  prorumpamus ;  eo  quod  ,  ui 
dicitis,  perlineat  ad  injuriam  ac  dcbonestalioncm 
imperialis  potestatis,  ct  ad  b  ininorationem  et  rcpre- 
hensioncm  nostrx  auctoritalis.  Dicite,  quxso,  qux 
sunt  ista  portenla  verborum  ?  Et  quid  potius  pertinel 
ad  dehonestalionem  imperialispoteslalis,  opera  digna 
cxcommunicatione,  an  ipsa  excommiinicalio  ?  Seil 
qtiia  bxc  vcrba  vestra  exaggerare  lahoriosum  cst,  eo 
quod  plena  sint  nausex  ;  tantum  illud  flagilo,  ut  di- 
calis  quomodo  potest  ficri,  ut  c  manente  aposlolicx 


vindicant,  et  ignoscunt;  si  eamdem  vindiclam  pro  D  sedis  honore,  mea  tantum  persona  in  causa  repic- 

BALLZII  NOTjE. 
Exeommunicatiomm.  Ea  lum  fama  erat  venire 


Gregorium,  ut  tam  Ludovicum  quam  episcopos  ei  fa- 
ventes  excommunicaret,  nisi  prompta  obedientia  iin- 
plerentmandataejus.  SedinvcnilGregoriusepiscopos 
hand  ignavos,  snique  gradus  meinores.  ltaque  palam 
e,!i\crunt,  irrilam  fore  eam  oxcommunicalioneui,  et 
in  auclorem  recasttram  lnsignis  est  ea  de  re  locus,  a 
viris  doclis  sxpe  latidatus,  in  Vita  Ludovici Pii,  in  qua 
sic  scriptum  csl :  «Cum  vero  rumor  usqucquaque  dif- 
fusus  sererctdecxterisquodverum  erat,  de  papavero 
Komano,  quoi  idco  adessel,  ut  tam  imperatorem 
quam  episcopos  excommunicaiionis  vinculis  irretirc 
vellet,  si  qui  inobedientes  essent  sux  filiorumquc  im- 
»eraloris  voluntali ;  parum  quid  subripuil  episcopis 
jiH|)pratoris  prxsumptio  audacix,  asserenlibus  nullo 
uio.Io  sevcLecjusvoluntatisuccumbere ;  sed  si  excoin- 
Bitiniraiunis  advenirel  excommunicatus  abiret,  ctim 
aliter  sc  habcal  antiqucrum  canonum  auctorilas.  > 


Becle  profecto.  Nam  excommunicatio  illa  carilura 
er.it  omni  ratione,  imo  contra  rationcm  facla  fuisset. 

h  Minoralionem.  In  edilione  Massoni  Icgitur  dotnini 
ralioncm,  nullo,  ul  arbitror,  sensu.  Codex  regius  lia- 
bet  diminuralionem  :  cx  quo  vcram  leciionem  nos 
confecimus;  qtiam  tamcn  si  quis  non  probai,  pro  mi- 
»i(»ra;iiincHircpoiiercpo:estdimiwMtioncm.  Allerulriim 
eniin  lcgi  nccesse  esl. 

c  Manente  aposl.  sed.  honore.  i:\rn  tum  ergo  dislin- 
guebant  inter  sedem  ct  sedcntem,  id  esl,  inter  callie- 
tlram  Homanain  el  ponlilicem  buicsedi  prxsidentem. 
Neque  nova  cst  bxc  distinciio.  lllius  enim  manifesta 
claraque  iudicia  cxstant  apud  Leonem  Magnum  in 
epistola  53: «  Aliuil  enim  siinl  sedes,  aliud  prxsiden- 
tes.  >  Item  in  epistola  l>2:  «  Elsieninidiversa  noniiun- 
quam  sunt  meriia  pixstiluni,  lamen  jura  permanent 
sedium.  >  lia  scntiehant  episcopi  in  synodo  Parisicn- 
si  congrcgati  anno  844.  Scribentes  enim  ad  Ludo- 


3<M  DE  COMPAR.  REGIM.,  ETC.  - 

hensini.is  et  vituperationis  remaneal  ?  Nulio  moilo  A 
cnim  fieri  potest,  ut  si  is  qui  locum  beati  Pelri  te- 
net,  exhonoratur,  a  sine  crimine  dunlaxat,  catbcdra 
ejus  bonorata  pcrmancat.  In  tantum  autein  hono- 
randa  cst  calbedra  pontificalis,  ct  propter  calhc- 
dram  sedens  in  illa,  ut  ctiam  dc  Caipha  crudelitatc 
el  incrcdulitate  inipio  dicat  Evangelisla  :  lloc  au- 
tem  a  semetipso  non  dixil:  sed  cutn  esset  ponlifer 
anni  illius,  prophctavit  quia  Jesus  moriturus  eratpro 
gente.  Unde  conslat  etiain  impium  Caipham  propter 
rathedram  honoratum  esse  prophelia.  Yos  autem 
fidelem  et  cullorem  pietatis  pontificem  dehoneslan- 
dum  prxdicalis  absque  injuiia  scdis :  quod  om- 
nino  falsum  est.  Bene  autcm  suhjungitis,  memo- 
rcm  me  esse  dehcre  l>  jiirisjurandi  causa  fidei  facti 
imperatori.  Quod  si  feci ,  in  hoc  volo  vitare  per-  8 
jurium,  si  annuntiavcro  ei  omnia  qux  contra 
unitatem  et  paccm  Ecclesix  et  rcgni  commiitit: 
quod  si  non  fecero,  perjurus  ero,  sicut  et  vos,  si 
tamen  juravi.  Vos  tarnen,  quia  procul  dtibio  jurastis 
e\  rcjuraslis,  promittentes  ei  erga  illum  omnia  fi- 
deliter  vos  agere,  et  nunc  videnles  illum  agere  con- 
tra  fidcm,  et  prxcipitari  in  perniciem,  non  revocatis 
cum  quantmn  ex  vobis  est ,  c  perjuri  estis  :  quia 
pro  cjus  saiute  secunduin  iidcm  promissam  non  la- 
boralis.  Deinde  promitlitis  mihi  vcnerabilcm  recc- 
ptionem,  si  tamcn  ila  ad  illum  vencro,  ut  cjus  vo- 

BALDZD 

vicum  et  Lolharium  imperatores,  loqucntesque  de 
Romano  pontifice,  quem  fama  erat  favere  eorum  C 
opinioni  qui  adorandas  pulahant  iuiagines,  aiunt : 
t  Crcdimus  sanc,  quia  miaiiquam  aliqua  ex  parte  su- 
peistitiosam  sibi  consueiudinem  forie  vindicarc  ve- 
lint,  nullatcnus  lauien  ab  cadem  sede  alitcr  quara 
auctorilas  et  veritas  se  habet ,  mandare  in  aliquam 
parlem  prxsuiiict.  Verebitur  siquidem  poteslatem 
veslram,  aucloritalcm  sedis,  ct  lcstimonia  veritalis.  > 
Auxilius,  qui  sub  Formoso  papa  (loruit,  libro  n  De 
ejus  Orduialionibus,  cap.  t8:>Aliud  sunt  ponlifi- 
calcs  sedes,  aliud  prxsidcnles.  »  Disciimen  illud  ag- 
novit  eliam  Barmiius  in  causa  Marcellini  papx,  dum 
ait  lapsum  ejus,  quantumlibet  evenisse  pulctur,  nul- 
lum  prxjudicium  alTcrrc  catholiex  verilati ;  atTertque 
locum  Tertulliani,  ex  libro  de  Pra-scriptioiie  hxreii- 
coruin,  ubi  sic  scriptum  esl :  c  Fx  personis  proba- 
mus  fidem,  an  cx  lide  pcrsonas?  » Qux  Baronii  scri- 
plio  absurda  vanaque  esset,  nisi  constaret  jura  se- 
dium  permanere,  tametsi  interdum  diversa  sint  mc- 
rita  prxsidenliiim,  id  est,  nisi  sedes  distingueretiir  y. 
a  sedcnte  in  ea.  Ilinc  Fcrrerius,  Francorum  regis  in 
Tridcntina  synodo  legalus,  conqucrens  de  Pio  IV  pa- 
pa,  dignilalcm  tanieii  et  auctoriialcm  Romaux  sedis 
disjungit  a  Pio.  Hxc  sunl  ejns  verha:i  Sedcm  apo- 
stolicam,  suniiniim  pontificcm,  sanctam  Romanam 
Ecclesiam,  pro  cujus  dignitate  augcnda  majores  no- 
slri  sanguinem  fuderunt,  et  adhuc  hodie  in  Gallia  acri- 
tcr  pugnalur,  veneramur,  revcremur,  suspicimus,  et 
inaxiniis  ad  ccelum  laudibus  etTerimus.  Pii  autem 
quarti  impcrium  deirectaimus,  quxcunque  sint  ejus 
judicia  el  senienlias  rejicimus,  respuimus  et  contem- 
nimus.  > 

«  Sine  crimine  duntaxat.  Ita  omnino  vctus  codex. 
Pio  quo  Massonus  sic  edidit :  Exhouoralur  sine  cri- 
miue,  dum  tuxalur,  cathedra  ejus,  etc.  Sed  prxter- 
quam  quod  audacia  illa  Massoni  in  rc  lanti  momenti 
tolcran  non  polest,  manifestum  est  scnsum  eliam 
ipsuui  aucturis  repugnaie  huic  emendationi.  Ludit 
eniui  -tuoior  epistolx  in  vocihus  honoratur  nhonora- 


-  EPiST.  GREGORII  PP.  IV.  505 

lunlas  est.  Hxc  non  in  libris  divinis,  sed  in  Tcstris 
conscienliis  legilis,  quia  onmia  facitis  propter  tcm- 
poralcm  rctributioncm ,  eo  quod  sitis  arundiucs 
vcnto  agitatx,  ct  onmes  aurx  vos  flcctant.  1'ensate, 
pensate  fralres,  quam  longe  est  mcns  vestra  ab  illa 
petitionc,  qua  in  cclcbrationibus  missarum  solciis 
dicere  Deo,  non  volunlale,  sed  voce  :  Da  nobis  pro 
amore  luo  prospcra  mundi  despicere,  el  nulla  ejus 
adversa  (ormidare.  Nam  si  cx  corde  hxc  pcteretis, 
jam  dedissct  ille  qui  dicit  :  Pelite,  el  dabitur  vobis. 
Deinde  dicitis  illani  primam  divisionem  regni,  quam 
inler  lilios  suos  fccerat  imperator,  nunc  juxta  d  rc- 
rum  opportiiuilatem  csse  mutatam,  quod  omnino 
dupliciler  falsura  esl  :  uno  quidem  modo,  quia  non 
csl  opportunitas ,  scd  importunitas ,  co  quod  sii 
causa  et  origo  conlurbationis  et  dissenlionis,  com- 
molionis  et  deprxdationis,  el  ouniium  malorum  qux 
pcr  singula  diccrc  longum  est,  extra  perjuria  in- 
numera  et  fidci  ac  pacis  expulsioncs  :  alio  vcro 
niodo,  quia  necdum  scitis,  ulrum  sit  commutata, 
an  pcr  vcrum  regcm  et  Dorainum  mancat  illihata. 
Ista  enim  commulatio,  quam  vos  dicitis  juxla  rerum 
opporlunilalcm  factam,  indc  cognoscilur  quia  non 
fuerit  per  Deum,  quia  multorum  pcccatorum  origo 
cxistit.  Illud  namque  quoJ  pcr  voluntalem  Dei  fit, 
plerumqiie  causa  est  prcssurx  el  perseculionis ;  si- 
cut  factum  cst  advcrsum  sanclos  apostolos.  et  inar- 

NOT^. 

ta.  Ait  enim:  JV11//0  enim  modo  fieri  polesl,  ut  si  is  tjui 
locum  bcait  Petri  lenel,  cxhonoratur,  calhedra  ejus 
honorata  pcrmaneal.  Sed  addit  hanc  clausulam,  qux 
csl  magni  niomenli,  sine  crimine  dunlaxat ;  ac  si  di- 
ceret  :  Pra'serlim  quando  sine  crimine  csl  is  qui  exho- 
noratur.  Nain  cliamsi  malus  cssel  ponlifex,  honoran- 
da  tanien  sempcr  est  cathcdra,  ct  propler  cuthedram 
sedcns  in  illa  :  quod  probat  cxemplo  Caipbx. 

k>  Jurisjurandi  causa  fidei.  Contendebant  ergo  cpi- 
scopi  Francoruni,  Grcgoriuiii  pnpam  in  initiis pontifi- 
calus  sui  fecisse  Ludovico  sponsioncm  fidei,  inier- 
posito  ctiani  jurejurando.  Neque  vero  id  ncgat  pon- 
lifcx,  neqne  fatclur  verum  esse.  Sed  nos  ostcnsuri 
mox  sumus  vaLlc  prohabile  csse  id  faclum  a  Grego- 
rio.  Hunc  porro  locum  male  de  Agobardo  interprela- 
lur  vir  alioqiii  erudiiissimus  Franciscus  Florcns,  ad 
titulum  G,  Dc  electione  ct  elccti  potestate. 

c  Perjuri  estis.  Qui;l?Juramentum  lidelitatis,  quod 
cpiscopi  lum  prxslabant  principi,  hoc  etiain  caput 
complectebatur,  ut  intelligereiit  episcopi  se  jurc- 
jurando  obslrictos  essene  quid  adversus  Cbrisli  fidem 
lieri  palcreniur  a  principe  ?  Joannes  Saresberiensis 
in  epistola  170  :  e  Nunquid  enim  fidcles  opinaris,  qui 
peccandi  .vias  domino  rcgi  cxpediunt,  etincostiidiosi 
sunt,  ut  prosperetur  in  hisqux  advcrsusDoniinijus- 
litiam  prxsumuntur?  llter  tibi  vidctur  fidelior,  an 
qui  ad  nulum  erronei  rainistrat  culpas,  an  qul  pcrni- 
ciosas  abigit  voluptates?  Senti.it  uiiusqiiisque  quod 
voluerit.  Ego  nunquam  domino  regi  (Sic  omnino  le- 
gcndum;  w.n  autem,  Doroiuum  ct )  amicum  rcpulal.o 
iidclem,  (|iii  sic  illins  ohtemperal  voluptati,  ut  salutis 
et  vitx  dispendium  aflerat. »  Et  videndx  omnino  Ju- 
reti  obscrvationes  ad  epist.  55  Ivouis  Carnutensis. 

d  Rerum  opportuniiutem.  In  veteri  codice,  itemque 
in  editione  Massoni,  sciiptum  est,  juxtaregumoppor- 
tunitatem.  Ycniiii  hunc  locum  cssc  depravalum  vel 
sensus  evincit.  Prxtciea  paulo  posl,  cum  ista  rctra- 
clantitr,  ail  Giegorius  :  Ista  enim  commutalio,  quam 
vos  dicitis  juxta  rerum  opportunitatem  factatn,  etc 
Itaque  visuin  cst  cntendari  debcre. 


503  S    AtOBARDI  EPfSCOPI  LUGDUNENSIS  304 

tyres,  qtii  non  propter  alitid  passi  simt,  nisi  propter  A  rani  separandi  a  corpore  \os   ipsos,   lameii  sicul 


defensioncm  el  confirmalionein  evangelicie  veritalis. 
Causa  autem  peccatorum  et  sceleruin  csse  non  po- 
turt,  sicut  veslra  divisio  est,  quam  diciiis  fuisse  op- 
porlunam.  Deinde,  quando  grandi  supercilio  tlici- 
tis ,  quia  si  reverenter  vencrimus  ad  imperatorem, 
per  ipsuin  c  ignoscemus  omnem  rei  veritatcm,  quare 
iipportune  ct  utiliter  mutata  sit  divisio  :  hoc  loqui 
cogit  vos  magniludo  snperbhe,  aeslimantes  snlos  vos 
possc  rcrum  cognosccre  causas.  Vere  dico  vobis, 
quia  non  solum  slullus,  scd  ct  infelix  est,  qei  non 
inielligit  quantos  et  quales  fructns  malorum  protulit 
vestra  commutatio ,  et  de  ctijus  ihcsanro  matigni 
cordis  processit  et  pro  qua  re  vns  laudalores  ct  de- 
fensores  cstis  hujus  malignilalis.  Deinde  subjungi- 


semper  fuit,  est,  et  ciii;  ut  unguentum  illud  (Aug., 
coniraliii.  Petil.,c.  101),  Spiritus  videlicel  sanctus 
(qui  dcsccndit  a  capile  Clirisli  in  barbam,  qiue  e-t 
apostolorum  chorus;  et  de  hac  barba  in  ori  vesti- 
menli,  qu;c  est  capilium  tunicx,  Eeclcsia:  scilicet 
Christi,  qutxl  capit  caput,  ut  inhabitet  Christus  pcr 
fidem  in  corde  ejus),  in  oinnihus  ubitpie  litlclil.us 
servet  unitatem  spirilus  in  vinculo  pacis.  II.ec  i;I- 
circo  dicimus,  ul  novcriiis  non  vos  posse  dividcrts 
'■  Ecclesiam  Gallicanam  et  Ccrmanicam  ab  unitaio 
luuicjc  qua;  subjacet  capitio,  siilplimiorihus  videliccl 
mcmbris  Ecclesix ,  qui  proxiiniores  sunl  baiiia', 
apostolis  scilicct,  ac  per  boc  apostolicis  sc.lihus, 
sicut  barba  non  potcst  esse  nisi   in  capile.   Dcindo 


lis,  quia  nisi  sccundum  voluntatein  vestram  vcncro,  B  diciiis,  rem  ridiculam  subinfercntcs ,  et  quod  potim 


non  habeo  Ecclesias  vestras  consentaneas ,  scd  in 
tantum  conlrarias  ul  nihil  inihi  "  in  vcslris  paro- 
cbiis  agere  vel  disponere  liccat,  nec  quempiam  ex- 
rnmmunicarc  vobis  obsistcntibus.  Vcrc  vemm  est 
(|iiod  Veritas  dicil  :  Mulus  homo  de  malo  tliesnuro 
eordis  sui  profert  mtila.  Quare  milii  contrarii  cum 
Ecclesiis  veslris  esse  debetis  *>  in  legatione  pacis  et 
unitatis,  quod  Chrisli  donnin  et  niinisterium  esl? 
An  ignoratis  angelorum  cautu  promissam  esse  pa- 
cem  in  tcrra  hominibus  hon;e  voluntalis,  ]ier  Apo- 
stolum  autem  tribulationeiu  et  angusliam  iu 
onmein  animam  hominis  operantis  inalum?  Hic  ap- 
parel  quod  congrnat  vohis  illud  quod  Scriptura 
dicit  :  Arma  et  gtadii  in  via  perversi.  Vos  conamini 


tacere  quam  diccre  maluimus ;  si  autem  non  egeritis, 
assensum  consilio  nostro  non  prerbucritis  ,  honoris 
vestri  periculo  subjacebilis;  si  potius  inaluistis,  id 
est ,  magis  voluislis  tacere  quam  dicere,  quarc  non 
tacuislis?  Consuetudo  esi  in  vobis  ut  id  quod  miniis 
cst,  vincat  quod  majus  est.  Major  volunlas  exstilit  iu 
voLis  tacere,  minor  autem  dicerc ;  et  taincn  minor 
vicit  majorcin.  Credendum  est  omnino,  quoniam  in 
discordiarum  amaloribus  victrix  est  cupiditas,  victa 
coiiliiicnlia.  lllud  vero  quod  miuari  v&s  cngnosci- 
mus  d  pcriculum  gradus  ,  quis  explicare  poleril 
quanlum  sit  absurdum,  quanlumque  inconvcniens 
et  stultum ;  cum  vcstra  comminaiio  non  sit  proptcr 
ciimen,  r  homicidium  scilicet,  sacrilegium,  aut  fur- 


obsistere  perversitatibns  vestris  nobis,  qui  legalionc  C  tuui,  vcl  aliquit!  hujusmodi ;  sed  nisi  ita  venerimus, 
fungimur  pacis.  Nam  quicunquc  inter  vos  membra  sicut  ipsi  vultis  :  cui  rei  in  argumento  adjungitis 
Chrisli  sunt,  non  eum  potestis  abscindcre  a  corpore  juramentum  ;  et  non  recordamini  crubescenlcs , 
capitis,  qiiod  esl  Christns.  Nam  etsi  vos  datis  opc-      quia  (  perjuri    pejeralum  dcgradarc  uon  possunt, 

BALUZII  MIM. 
»  in  vestris  paroehiis,  itl   esl,  dioecesibus,  uti  plu-  c  Propter  hoinicidium.   Respieit  ad  canonem  25 

ribus  diximus  in  notis  atl  Lupum  Ferrariensem.  Por-      aposiolicum;  in  quo,  ut  quidem  citalur  a  Gregorio 


ro,  quis  non  hic  miretur  libertalem  episcoporum 
Gallicanoruin  Komano  ponlifici  minilanlium  impcdi- 
turos  se  ne  quid  agal  iu  suis  dicecesibus,  si  se  ab 
eorum  coramunione  subtrahal?  Sed  et  illudvalJeno- 
tatu  dignnmesl,quod  eliamdiccrepalameiaperteau- 
si  suiii,  et  quidem  Roniano  pontifici  scribentes,  non 
toleraturos  se,  sipapaGregoriusaliqueniprincipisub- 
jectum  aut  (idelem  vtiii  exconinnniicare.  Qui  locus 
utilis  esse  potest  addcfeiidcndara  Galliama  senlentia 
inteniit  li,  si  cam  fcrri  conlingeret. 

b  ln  legaiione  pacis.  Sic  cnini  aicbat  Gregorius, 
seu  vera  scu  falsa  promeret ,  venisse  se  in  Galliam, 
ut  concordiam  Ludovieum  intcr  ct  lilios  revocarct. 
Verum  istud  persnaderi  non  potuil  episcopis  partis 
Ludovici,  qui  omnino  pulabant  Gregorium  in  partcs 
iilionim  transissc  conlra  patrem  :  qtiod  et  sequens 
quoque  aHas  verum  putavil. 

t  F.ccl.  Gallic.  el  Germanicam.  Ulramquc  Eccle- 
siam  conjungit  oh  eam  causam  ,  qnod  ciim  reguiiin 
Francoruui  ex  nlraque  gnnte  conslaret,  quoties  sy 


Turonensi,  sic  lcgilur  :  t  Episcopus  in  bomicitho, 
adulterio  et  perjurio  dcprehensus ,  a  sarerdotio  di- 
vcllatur.  »  Sed  apud  Dionysium  Kxiguum  aliosque 
vcteres  collectorcs  nihil  dc  homicidio.  Unde  Marca 
coactus  cst  suspicari  corruptum  fuisse  hunc  cano- 
nem  ad  premcnduin  Prxtextatum  episcopuin  Kotho- 
m  igensem,  qui  se  designaii  liomicidii  rcuin  cssc,  spe 
veniae  profcssus  cst  in  synodo  Parisiensi.  Et  lieri  po- 
tcst  ut  ha'c  quoqtie  clausula,  quod  aequissima  scqucn- 
jj  tihus  temporibus  vis.i  fuerit,  reeepta  dcin  vtilgo  sit 
in  novis  ediiionibus  canonum  aposlolicorum  ,  addito 
elhm  nomine  sacrilegii.  Nain  iianc  quoque  clausu- 
laui  habiiisse  videtur  Gregorins  in  sun  codice.  Iiaque 
gravitcr  errant  correclores  Romani,  qui  clausulam  de 
homicidio  piiroum  adjectam  putant  ab  episcopis  iu 
synodo  Trihuriciisi  congregatis  anno  8'Jfi,  cainque 
fuissc  caiisam  rur  Gratiaims,  qui  post  ea  lempora 
vixit,  eam  quoque  clausulani  addidcrit  huic  cunoni 
apostolico,  dist.  81,  tap.  Presbyler. 

1  Perjuri  pejeratum.  Jure  apud  omnes  ubique  gen- 
les  recepto ,  episcopi  qui  lidem  principi  jurejurando 
oMigalam  violant,  dcponendi  sunl.  Naui  episcopus  in 


irodus  congregabalur,  ad  eam   episcopi  ox  ulraque 
gc-nte  conveniebant.  Quod  coniigerat  in  synodo  e  qua 

uiissa  esl  epistola  episcoponmi  partis  Lndovici  ad  pcrjurio  deprebensus,  dcponi  jubeliir  in  cauone  25 

papam  Gregoriuin,  cujus  ista  rcsponsoria  esl.  apostolico.  Prudcnlissime  cnim  justissimeque  vide- 

d  Perieulum  gradus ,  id  esl ,  depositionem  ac  de-  runl  prisci  illi  le.gum  Chrislianarum  condilores,  «  in 

jcetionem  e  Komana  calhedra.  Recte  vero  miratur  episcopos,  qui  suum  transgressi  snnt  juramentum, 

Giegorius  har.c  episcoporum   Gallicanorum   conli-  tanlo  gravius  esse  vindicanduin,  quanto  majori  pric- 

dentiam  ,  Romano  ponlitici  minilaiitiura   depositio-  minent  dignitate,  et  eortim  exemplo  facilius  alii  pns- 

ueiu.  sunt  ad  similia  provocari;  >  ul  verbis  utamur  Ur- 


305  DS  COMPAR.  REGIM.,  ETC.  —  KPIST.  GREGORII  PP.  IV  506 

eliamsi  esseni.  Denique  vos  non  me  scitis  esse  peje-  A  movcrii,  lanto  ampliorem  felorem  cxtialari  facit. 
ralum.  De  vohis  autcm  nemo  qui  dubilel  hoc  esse  Quoil  autem  de  scquenlibus  me  fratribus  el  roepi- 
In  h3C  re  mcmor  cssc  debuerat  solertia  veslra,  quia  scopis  similiter  proniittilis  agendum ,  et  additis,  ir- 
quicunquc  cloacam  commovet  quanto  amplius  com-      rctractabilitcr,  miranda  in   hoc  prxsumplio  veslra 

BALUZII  NOT/E. 


han.  III  ad  archiepiscopiim  Pisanum  scribenlis  in 
libro  tertio  Dccrelalium.  Quod  si  cpiscopis  nunquam 
lieet  pejerare,  multo  mintis  licet  fldeni  principibus 
jurejurando  obsiriclam  violare,  ipios  colere  nos  jussit 
Deus  et  honore  prosequi.  Itaque  nunquam  dubium 
fuit,  quin  cpiscopus  violalx  in  principem  fidci  rens, 
a  gradu  suo  dejiciendua  essct.  Eo  porro  jure  lencba- 
tur  etiam  cpiscopus  Romanus,  quandiu  papa  tantum 
urbicus  fuit,  hoc  est,  anle  quam  doininium  Romanx 
urbis  in  eum  transfunderetur.  Lnde  ct  ordinationes 
episcoporum  Roiuanoium  ,  non  secus  ac  aliurum 


dum.  Anica  cnim  ficri  solitum  patet  cx  Eginhardo 
ad  an.  817,  ubi  sic  legitur  :  «  Cui  (id  cst,  Stcpliano 
papa1)  Paschalis  succcssor  electits,  posi  completam 
solemniter  ordinationcm  suam,  et  muncra  et  cxcu- 
satoriam  imperatori  misit  cpistolam;  in  qua  sibi  non 
soluni  nolenli,  scd  etiam  pluvimum  renitenli ,  ponti- 
ficatus  honorem  \elut  imposiluro  asserebat.  i  Extu- 
savit  videliccl  prxcipilalioncm  ordinationis ,  quod 
ca  peracta  ossel  incxspecl.ilo  misso  sive  logaio  im- 
peratoris.  Verum  quia  Eugenius  eadem  prxcipila- 
tione  fuerat  ordinatus,  occurrcre  liuic  audacix  \olens 


fieri  anliquilus  non  poleranl  absque  consensu  eorum  ,.  imperator,  exemplumque  slaluerc  iu  futurum,  <  Lo 
qui  variis  temporibus  apud   Romam   imperilarunt.      tharium  hTium  imperii  socinm  (verba  sunl  Egin 


Multiini  enim  interesl  principum,  ul  in  civilalibus 
iniperio  eorum  subjectis  tales  insliluanlur  episcopi, 
qui  pnpulos  verbo  et  cxemplo  doceant  jura  majesta- 
tis  non  csse  violanda.  Hinc  ex  jnre  quoquc  uhique 
recepto  sequehatur  ut  novus  pontifex  Roinaniis  spon- 
sionem  fidei  faccrel  principi  :  id  quod  ab  ipsis  fat  li- 
tatum  esse  vclcres  loquuntur  hisloria:.  Ad  Fianeorum 
reges  quod  altinet,  exslal  illuslre  htijtis  rci  leslinio- 
niuin  in  epislola  8i  {1'alrol.  tum.  XCVIll,  cvl.  1107) 
Alcuini,  qux  esl  Caroli  Magni  ad  Lconem  III  papam 
Komanuni.  Is,  poslqtiam  facttis  esl  ponlifex,  nnliiia- 
lionis  su;e  Caroltun  monuil  per  litietas,  in  quibus 
eliam  conlinebatur  juramenluin  fulelitalis.  I!xe  sunt 
verba  Caroli  :  «  Perlcctis  excellcnlix  vestne  litteris, 
et  audita  decretali  charlula,  valtle,  ut  fateor,  gavisi 
sumus,  sou  in  eleclionis  unanimitate ,  seu  in  huniili- 
tatis  nostrie  obedientia ,  ct  in  promissionis  ad  nos 
lideliiale.  i  Sed  ante  Leoncm  ,  Constaiitinus  quoquc 


hardi),  Romain  miltere  decrevil,  ul  vice  sua  functus 
ea  qux  rerum  nccessitas  Dagitare  videbalur,  cum 
novo  pontilire  aique  Romano  populo  statuerel  ao 
Gimaret.  >  Itaqce  tum  revccatum  jusjurandum  tlti 
non  ordinando  pontiDcc  RomanoeMia  conscicnliam 
piiucipis,  prxsiitumt|ue  ah  Eugenio  papa  jurameu- 
tiun  fiiielitatis.  VaKle  autom  probabile  esl  seqiienles 
luin  pontiliccs,  qui  vivo  Ludovico  vixere,  non  .'ini- 
sisse  hanc  partem  sui  obseqtiii,  adeoque  veium  essc 
quod  Gregoi  10  IV  objiciebant  episcopi  Gallicani,  euiu 
in  iniliis  sui  ponlilicatus  fecisse  Ludovico  sponsio- 
ncm  lidei ,  inierposito  etiam  jurejurando;  tamelsi 
ille  faclurn  illud  ncquo  fatcaiur,  neque  noget  :  iiain 
in  ambiguo  relinquit.  Scd  cur  agiinus  conjecluris  iu 
rc  maiulesla  ?  Ecce  quofiiodo  loqimntur  Annalos  Ber- 
liniani  de  electione  et  ordinalione  ejusdem  Gregorii  : 
t  Eugonius  pap;t  mcnse  Auguslo  decessit.  )n  etljus 
locuni  Valentinus  diaconus  a  Romanis  eleclus  et 


apa,  qui  posl  Pauliiin  I  Uom;e  sedit,  sic  scripsil  ad  C  ordinatus,  vi\  uniiin  mensem  in  pontificalu  comple- 
'ppintim  regem  :   <  Nos  quidem,  ila  te^tis  nobis      vit.  Quo  dcfuncto ,  Gregorius  presbyler  tilttli  sancli 


Dous  noster,  cui  occnlia  conlis  manifesta  sunt,  ut 
plus  etiam  quam  prxfali  noslri  prsedecessorcs  pouii- 
lices,  in  vestra  a  Deo  protccti  icgni  vcstri  Franco- 
ruiii  ihaiitate  ct  dilectione,  aique  sincera  lidoliia- 
lato,cum  omni  nostropopulo  lirma  coiislanlia  crimus 
permansuri.  i  Hinc  factuin  ut  Paschalis  I  timons  nc 
si  vera  osicnderenlur  qusc  de  ipso  ati  impcralorcm 
Ludovicum  Pium  perlaia  erant,  scilicet  eo  auctorc 


Marcclli  clectus;  sed  non  prius  ordinatus  esl,  quam 
legaius  imperaloris  Romam  venit,  et  electionem  po- 
puli  qualis  essct  oxaminavit.  »  El  manifestum  esl, 
ni  fallor,  non  eonsensisse  legatunt  ordinationi  Gre- 
goiii,  donec  is  scripto  jurameiitum  fecisset  de  fide 
erga  principem ,  juxta  exemplum  Eiifrenii.  Ilaqua 
ciini  defensionem  suam  liltibare  ex  co  capile  inlclli- 
geret  Gregorius,  ac  lamen  gradum  suum  retinerc 


Thcodorum  Romanas  Ecclesiae  primiceriuin  et  Lco-     voll.t,  ad  alias  ailcs  confugit   nimirnm  ad  incompe 


jiem  nomcnclatorem  fuisse  occisos  vb  fidelitatem 
Lotharii,  quem  Ludovicus  liuper  feccral  inipctii  con- 
sorleni ;  timons ,  inquain  .  no  si  vora  bacc  ostoiule- 
reniiir,  ipse  tlc  giadu  siio  dcjiccrelur,  placandtim 
slalim  censuit  piincipcm ;  ad  eumque  lcgalos  init- 
tens,  expurgaturum  asseveravit  suspieiones  de  sc 
injcclas  :  id  quod  paulo  posl  piacslitit  Rom.e  corani 
legalis  Ludovici,  ab  inlerfeclorum  nccc,  inqnit  aurtor 


lentiam  judieum.  Nani,  quod  in  primis  obscrvandum 
est,  iion  aitdegradari  se  non  posse  ob  violatam  lidem 
principi  ohligalam ;  sed  episcopos  illos,  qtii  perjuri 
sunt,  osse  judieos  iiicompetentes.  Episcopos  enim 
partis  Ludo\ici  perjuros  csse  contendebat  Creporius. 
Itaque  si  nihi)  najvi  luisset  in  lllis  episcopis,  non  no- 
gasscl  Grogorius  quin  ad  illos  perlinuisset  cognitio 
criminis  quod  ei  objectabatur.  Adco  aulem  venim 

>il;e  Ltldovici  Pii,  sc  cum  phtrimis  episcoporum  pur-  \)  cst  jtis  illud  principura  fnisse  constaniissiimim ,  ul 

rjuns,  id  est,  adbibilo,  ut  Theganus  tradit,  54  episco-      etiain  ccntuni  triginla  postannis  Joannes  XII  ob  \io- 

poruin  juramento ,  qui  testarentur  Paschalem  c:edis 

lilius  rouiu  non  cssc.  Quam  hisloriam  narrat  eliam 

auctor  Annalium  Berlinianoruni.  Mortuo  landcm  Pa- 

scbali  sutccssit  Euaenius  11  tjui  jurainoiilum  fideli- 

i.ilis  Ludovico  et  Lolhario  Auguslis  pr:eslilil  innre 

majorum,  aique  insuper  cleruin  populuminie   lto- 

uianuni  eo  intcr  alia  jurojurando  teneii  voluil,  liaud- 

dttbie  ox  pactis  :  i  Ll  quod  non  consenliam  ul  alilor 

in  hac  sede  Roroana  liat  elcctio  pontilicis,  nisi  cano- 

nice  et  jnsie,  seciindiim  vires  et  intellecluin  mcum  : 

et  ille  qui  elootus  fuerit,  me  consentiente  consecra- 

(us  pontilex  uoii  liat ,  priusquain  lale  sacraincnlum 

faciat  in  pneseutia  missi  domini  imperatoris  et  po- 

pnli,  cuiii  jiiramento,  quale  Dominus  Eugenius  papa 

suonte  pro  conservalione  omnium  facium  habet  per 

sctiptiun  ;    i   ut  docet  continuator  Pauli   Diaconi, 

editus  a  Maiquardo  ireliero.  Exislintaiidum  tantcn 

noii  est ,  iuni  piinHim  inventum  essc  lioc  jusjuran- 


posl; 

latae  fldei  Ottoni  imperalori  prxstike  crimen  de- 
posilus  fucrit  in  synodo  Romana,  ul  docet  continua- 
tor  Luilprandi,  lib.  vi,  cap.  10.  At  posleaquam  ini- 
pcraloniin  aiieloritas  evilnit,  in  nomenque  illi  Ger- 
uianorum  iransiere,  lum  \cro  Rotnani  pomilices 
movere  cccpcrunt  l.icertos ,  et  a  capite  suo  summo- 
veriml  poiostatom  principum  :  quod  non  contigerat 
imperanlibus  Francis.  Paulatim  dein  intravit  in  Ec- 
clesiam  regnum,  et  qui  pcr  nittltiim  ;evi  fuerant 
subjecli  priiiiipibiis,  eis  poslea  illuseruiit,  cakantes 
eiiain  pedibus  colla  doininorum.  Rerum  humanarum 
Euripum !  Sod  antequam  discedam  ab  lioc  loco,  res 
poslulare  vidctur,  ut  quoniam  tliximus  ordinaiiones 
Itoinanorum  ponlificum  lieri  olim  non  potuisse  cxlra 
pr;esonliam  legatorum  iinperatoris,  banc  qtioque  ob- 
servalionem  probemus  aliquot  exemplis  posienomm 
tcmporum.  IlliisCrc  bujus  rei  testimouium  cxstat  in 
Annalibus  Bertimanis  ad  annum  851  :  t  Gregorius 


$07                                              S.  ACuBAKDI  EPISCOPl  LLGDLNE.NSIS  508 

cognoscltur.   Nunquid  quod  in  parle  agitur,  relra-  A  judicio  relractanJuin  non  erit?  Quod  vestrae  minac 

Clari  apud  universitatem  non  polorit?  Nunquid  quod  continenl,  nuiiquam  aJhuc  ab  initio  Ecclcsiae  factum 

apuL  homines  a  reclitudine  deviantes  agilur,  apud  esl.   Nani  ctiamsi  cgo  fuissem  perjurus,  aptainlum 

meliores,  recli  videlicet  tenaces,  rctraclari  non  dc-  vobis  erat  illud  cvangelicum  :  Neque  tu  limes  Deum, 

bet?  Aul  quod  in  praesenti  malitiose  judicalur,  Dci  cum  iu  cadem  damnationt  sis? 

BALLZII  NOT.€. 

Romanae  Ecclesiccpontifox  docessil.  Ctu  Sergius  suc-  educatos.et  longo  C;csarum   sacrauieiito  iinbtllos, 

cedcns  in  eadem  sede  snbsliiuiiiir.  Quo  in  sede  apo-  adeojnrium  majcstalis  incuriosos  ac  deSertores  fuis- 

slolica  ordinalo,  Loiharius  filium  siium  Hliidouvictim  se ,  ut  ea  tam  lacile  sincrcnl  convtlli  et  obliltcrari  ? 

Romam  ctim  Drogone  MeJiomatricormn  episcopo  di-  Probabilius  ost  excusasse  Romanos  priccipitalionem 

rigit,  acturos  nc  dcinceps  decedenle  aposiolico  quis-  ordinaliouis  ,  quod   raplus  polius  fuerit  Adrianus 

quain  illic  praetcr  sui  jussionem,  missorumque  suo-  quam  electus,  neqiie  moduin  polnisse  poni  artlori 

rum  pr;esentiam,  ordinetur   anlistes.  Qui  Romam  cleri  ac  populi.  Addiderunt  hatid  dubie  scirc  sc  jus 

venientes,  honorifice  snscepli  sunl.  Peractoquc  ne-  quod  imperator  haberet  in  clcctione,  neque  conteiii- 

gotio  ,  Hludouvicum  pontifex  Romanus  unclione  in  nere,  el  provisuros  ne  dcinceps  lalia  atlentarenttir, 

regem  consecratum  cingulo  decoravit.  >  Cravis  ta-  tolerarcnt  modo  missi  eleclionem  Adriani,  ad  etim- 

nien  sempcr  duraque  Komanis  visa  est  haec  lex ;  pj  quc  salutaiidum  venirenl.  His  verbis  ,  obsequii  et 

idcoque  eam  variis  temporibus  infringere  tentarunt.  revercnliae    in   Augustum  plcnis,   crediderim  dcli- 

Itaquc  non  mullo  post  haec  lempora ,  cum  mortuo  nitos  missos ,  ad  Adrianum  salutandiim  accessisse. 

Nicolao  I  Romana  scdcs  vacaret,  ei  Adrianus  II  sub-  Tum  Ludovicum  imperatoiem ,  ne  scbisma  in  Eccle- 

stiturus  est  invocatis  inconsultisqiie  missis  imjpcra-  sia  Dei  facerel ,  hanc  eleetionem  approbasse  ac  lan- 

toris  :  qui  lum  crat  Ludoviciis  hujus  nominis  se-  dassc.  Haec  est  mea  conjectura.  Verum  quia  Roinani 

cundus ,  Pii  nepos.  Qnod  audienies  missi  Ludovici  frequenler  post  ista  tempora  silentio  transmiserunt 

impcraloris,  moleste  tulerunt,  indignati  scilicet  quod  missos  imperatornm  in  clectione  pontificuni,  placuit 

dtim  pnesentes  essent,  non  fticrunt  invitati,  nec  eam  audaciam  rcprimere  in  concilio  Ravennatensi 

optake  a  se  futuri  praesulis  electioni  interesse  merue-  habito  anno  904,  quod  a  Baronio  editum  est ,  in  quo 

runt.  Qui  accepta  ratione,  quod  non  causa  contem-  Joannes  IX  pontifex  Romanus  hoc  dccrelum  proniul- 

ptus  Augusti ,  sed  futuri  temporis  prospectu  omis-  gavit  :  «  Quia  saucta  Roinana  Ecclesia,  cui  praeside- 

sum  hoc  fuerit  ( ne  videlicet  legatos  principum  in  mus,  plurimas  palitur  violentias,  ponliiice  obeunle  : 

elcctione  Romanorum  pr;csulum  exspeclandi  rios  per  qnae  ob  hoc  inferuntur,  quia  absquc  imperatoris  no- 

liujiisino.Ii  fomitem  inolescercl),  omnem  indignalio-  tiiia ,  et  stiorum  legalorum  praescntia ,  pontificis  fil 

nem  ineduP.itus  sedaverunt,  ct  ad  sakitandum  ele-  cousecratio,  ncc  canonico  ritu  et  consiieludiiie  ab 

ctum  etiam  ipsi  bumiliter  accesserunt.  «  Apud  Gra-  imperatore  direcli  intersunt  nuntii,  qui  violenliam  et 

tianum  Dist  63,  cap.  Cum  Adrianus ;  et  apud  Ivonem  scandala  in  ejus  conseeratione  non  pcrmiltani  ficri; 

parle  v,  cap.  16.  Sed.uthoc  quoque  obiter  moncam,  volumus  ut  id  deinceps  abdicetur;  et  consiitiiendiis 

sublesUe  ac  valJe  dubi*  fidei  apud  me  est  ista  nar-  ^  ponlifex,  convenicntibus  episcopis  et  universo  clero, 

ratio.  Nam  quomodo  ficri  potuit  ut  legali  omnem  eligatnr,  expetente  senalu  et  populo  qui  ordinandus 

indignationem  medullitus  sedaverint ,  quod  dicerent  est,  sic  in  conspecuroninium  celeberrime  elcctus  ab 

Rouiani  ita  faclum  esse  ne  prxsenlia  missornm  im-  omnibus ,  praesentibus  legatis  imperialibus,  conse- 

peraloris  verteret  in  necessitatem ,  cum  hic  esset  crelnr.  i 
qucrela:  eorum  fundus?  An  existiniamus  viros  in  aula 

AGOBARDl   LIBER  APOLOGETICUS  ■ 

PRO  FILIIS  LUDOVICI  PII  IMPERATORIS  AQVERSUS  PATREM. 


I.  Audlte  bJec,  omncsgentes,  audiat  terra  et  ple-  fiJelk  populo  bencplacita  persislat  et  inviolabilitcr 

nitiido  ejus  a  sobs  orlu  usque  aj  occasum,  ab  aqul-  perseveret. 

«one  et  mari ,  el  sciant  et  recogitent  pariler  domni  "•  HiluT  cum  pradictus  domnus  et  imperator 

et  imperatoris  Ludovici  filios  juste  fuisse  et  esse  in-  quielus  esset  in  domo,  et  florens  iu  palatio  suo,  cum 

digiratos,  etbene  senlirc  et  intendore  ad  expurgan-  adhuc  >>  juvenem  conjugem  sub  sui  reverentia  custo- 

dum  paternum  palalium  a  sordibus  facinorum  et  ini-  dirct,  et c  secundum  Apostolum,  uxorium  debilum 

quis  factionibus,  et  regnum  ab  amarissimis  et  tu-  illi  persolverct,  iit  processu  vcro  dierum  cum  coe- 

niultuosis  inquietuJinibus;  tanlum  ut  inter  eos  ger-  pissent  haec  primum  tepescere,  deinde  frigescere, 

mana  fides  et  fraterna  sinceritas  Deo  digna  et  omni  ac  per  hoc  et  d  mulier  resolvi  iu  lasciviain.  cessan- 

BALUZU  NOTjE. 

•  Huic  bbro  nulhis  est  litulus  in  veleri  codice.  Ita-  frigiditatis,  ut  uxori  dcbitum  reddere  non  possit ,  ut 

(Ttie  istum  facere  placuit.  Est  enim  revora  Apologe-  observatnm  esl  ad  epislolam  81  Lupi  Ferrariensis. 

ticus  pilo  Lothario  fratribusquc  ejus  adversus  Ludo-  ''  Mttlier  resolvi  in  lasciviam.  Ea  fuil  bellorum  ci- 

vicum  Piuin.  vilium  occasio.  Jtidilb  Augusla  phirimum  auctoriia- 

i>  Juvenem  conjugem,  Juditham,  postreinam  Ludo-  tis  habebat  aptid  Ludovicum ,  ul  conjux.  Movil  istud 

vici  Pii  conjugem,  Caroli  Calvi  matiem,  quani  Ludo-  bilem  Lothario ,  dum  graliam  illam  novercae  ferret 

Ticus  duxit  anno  819.  impatienler.  Conquisitis  ergo  cansis  querelarum,  ob- 

e  Serunafnm  Apostolum.  Exstat    haec    Pauli    ad-  jectum  cst  intilicri  crimen  adnlterii.  Forle  Bernardus 

moniiio  ad  marilos  in  capite  septimo  epistohe  primae  comes  maxima  apud  eam  gratia  flagrabat.  Hinc  vul- 

ad  Corinlhios.  Adeo  autein  magnae  auclorilatis  cst  gatum,  bunc  esse  qui  thorum  Augusti  cominaculave- 

Iiic  locus,  ut  dein  statutum  fuerit  i:i  synodo  Lipti-  iit.  Etquia  obtrcclatio  et  livor  pronis  auribus  acci- 

liensi,  diriuiendum  esse  matrimonium ,  si  Airejussit  piunlur,  ut  Tacitus  observavit.  sparsa  primiim  apud 


309 


LlBEft  1'KO  FIUIS  LUDOVICI  Pll. 


510 


tibus  liciiis  cooversa  inio  adversa  ad  illicila,  adscivit  \  paiemuin,  sordidatum  palalium,  coufusum  regnum, 


sibimet  aptas  personas  ad  perpelranda  lurpia,  cl 
priinum  latenter,  dcindc  inipudcnter.  Cognoverunt 
autem  lioc  initio  pauci,  dcinde  plures;  ad  postre- 
mum  autem  multitudo  palatii,  et  regni,  ac  finium 
terrae,  quam  rem  irridebanl  minorcs,  dolebanl  ma- 
jores,  omnrs  autem  clari  viii  inlolerandum  judican- 
tes.  Concilali  itaque  sunl  spirilus  filiorum  impera- 
toris  ralionabili  zelo,  videnles  inactilutum  t>tr.ilum 


ct  obscuratuin  nomen  Fraiicoium,  quod  bactcnus 
clarum  fueral  in  tolo  orbe.  Et  surgcnles  singuli  uno 
el  pio  consensu  in  emundalione  scelerum,  convcne-- 
runt  simul ;  ct  »  aliis  coniprcbensis,  *>  aliis  effugatis, 
c  auclricie  vcro  malorum  cxclusa  a  palatio,  inclusa 
custodia.,  nmtato  babitu  regali ,  d  indulo  babitu 
sanclimoiiiali,  reddiderunt  patrem  qnicii  el  °  ali- 
quanlulx  honestati.  Cumque  per  nimiam  filiorum 


BALDZII  NOT/E. 


nmmullos  opinio  h;ec,  magna  illico  fama  surrexil. 
Yentum  est  ad  arnia.  Capta  mulier,  et  in  inonasterio 
conclusa.  Bernardus  sibi  liiga  consuluil.  Theganus  in 
capile  56  de  Gestis  Ludovici  Pii  :  «  Et  voluerunt  do- 
mmum  imperatorem  de  regno  expellere  :  quod  pro- 
bibuit  dilectns  iequivocus  filius  ejiis.  Supradicli  iinpii 


nardus  datus  erat  rcctor  Carolo.  >  Hactenus  Marca. 
Pulsus  ergo  Bernardus,  Barcinonem  sc  contulit  ann<> 
850.  Sed  anno  scquenti  revocatus  est  a  Ludovico,  et 
pristino  honori  redditus.  Anno  842  nova  prole  auctns 
est  mi  Kal.  Aprilis;  quo  die  Duodena  alteruni  Ber- 
nardo  liliuin  peperit  apud  Ucctiam civitatcm  in  prima 


objicientes  ei  mult»  conlraria  ,  dixerunt  Judilh  regi-  B  Narbonensi.  Cum  autem  bellum  exarsisset  inier  filios 
nam  violalam  esse  a  quodani  duce  Bernardo,  qui  crat  Ludovici,  Bernardus  in  partes  Iransgredi  noluit.  llinc 
de  stirpe  regali ,  et  domiui  impcratoris  ex  sacro  ba-      inoia  Caroli  ira.  Tandem  cum  Tolosam  venisselCa- 


ptismate  filius.  Menticntcs  omnia,  suscipientes  regi- 
nam  Judilh ,  eamque  vi  velanles,  ct  in  inonasierium 
mittentes.  » 

a  Aliis  comprehensis.  Conrado  nimiruui  et  Budolfo, 
rcgiiue  liatribus  ,  ul  idera  Theganus  Iradii.  Item  lle- 
riberlo  Bernardi  fratre  ,  et  Odone  consobrino  illius, 
ut  csl  in  Yila  Ludovici  Pii. 

b  Aliis  effugatis,  prscclpue  vcro  Bernardo  ducc ; 
ipii  fnga  sibi  consiilens,  iu  Marcam  Ilispanicam,  eu- 
jus  ipsi  custodia  commissa  eral,  se  conlulit.  Anna- 
lcs  Fuldenses  ad  anniim  850  :  i  Conmiotio  conlra 
imperatorcm  a  primoribus  Francorum  iu  Compendio 
exorta  propter  Bernardum,  qucm  in  palalio  csse  no- 
luerunt.  Qno  iude  depulso  atque  fugato,  in  graliam 


rolus  anno  841,  Bernardum  ad  se  accersiit,  uiliilque 
ab  eo  mali  suspicantem  occidil,  ul  tradit  auctor  An- 
naliiim  Fuldensiuni.  Sed  plenius  hane  cicdein  exse- 
quilur  Odo  Ariberlus,  cnjiis  hoc  nobis  liagmentuni 
ex  veleri  codice  pro  singulari  sua  humanilalc  sup- 
pcditavit  virclarissiinusGulielmus  Masnavius  senator 
Tolosanus.  <  Pace  itaque  cuni  sanguinc  eucharisiico 
siparaliin  per  regcni  et  eoinitem  lirinala  et  obsi- 
gnata,  Bernardus  coincs  Tolosanus  ex  Baiciiioncnsi 
Tolosam  venil,  et  regem  Carolum  in  ece.iobio  sancii 
Salurnini  juxta  Tolosam  adoravit.  Cumqua  rex  lnanu 
la.va,  tauquam sublevandi  graiia,  coniiiem  appreheu- 
disset,  allera  pugione  in  latus  ejlis  adacto  euui  eru- 
deliter  iuteremil,  non  sine  criinine  lidei  ct  religionis 


cum  co  redierunt.  >  Auelor  Yil;e  Ludoviei  Pii  :  <  Ad-  violatx,  nec  sine  suspicione  patrati  parrie  dii.  Filius 

fuitetiam  Bernardus,  qui  modb  praediclo ,  fugicndo  quippe  Bernardi  vulgo  credebalur,  et  os  ejus  mire 

se  salvans,  diu  iu  finilms  Hispanix  cxsulaverat.  >  r>  ferebal,  natura  adulierium  malernum  prodenle.  Post 

L'inn.      II.. ..      .Ii>.il            1.1      n.-l          U..r.a...      Il.r. ..'.,.,...  '      I .. ...       .. « I'.. .. .  I  . .  . ..     nnnnn,          «Av     An    .. .!..-.     ./ .,..<>.■■  .,,.     ..,.,.-..• 


Fines  Hispania-  dicil,  id  est,  Marcani  llispanicam, 
qtue  nunc  Catalonia  dicitur;  ob  hoc  diela  conlinium 
rlispaiiisc ,  quod  tum  lemporis  ea  Hispaniaruin  por- 
tio  pertineret  ad  regnum  Fraiicoriun,  ut  alibi  dictum 
csi  a  nobis.  Sed  de  Bernardo,  quoniam  occasio  in- 
cidit ,  res  poscere  vidctur  ut  nonnulla  dieamus,  ne 
qui  tot  moiuum  ac  bellorum  occasio  fuit,  diulius  la- 
leat  in  obscuro.  Virum  magnse  nobililatis  fuisse  binc 
constal,  quod  eum  Tbeganus  Iradil  ex  slirpe  regali 
<irlum  esse,  et  Ludovici  Pii  imperatoris  ex  sacro  ba- 
plismate  filiuin.  Filium  fuisse  conslat  Gulielmi  co- 
milis,  qui  monasterium  Gellonensc  fundavil  in  prima 
Narbonensi ,  quod  iiunc  ex  ipsius  noniiiie  vocatur 
moiiasteiium  saneti  Gulielnii  de  Deseriis.  Anno  8-20 
liera  eoniite  Barcinonensi  dcjecto  ob  crimen  majesla- 
iis,  Bemardus  ei  comilalui  pricfcctus  est  ab  iuipc- 
ratore  Ludovico  Pio.  Anno  undecimo  imperii  Lmlo- 


lam  nefandam  necem  ,  rex  dc  solio  sanguinc  macu- 
lato  disccdens,  ct  pede  cadaver  perculieng,  sic  ex- 
clamavit  :  Vae  libi,  inii  thalamum  patris  mei  el  do- 
mini  tui  foedasti.  >  Yide  Catelluiu  in  Historia  comi- 
lum  Tolosanorum  cap.  8. 

c  Auctrice  malorum.  Juditlia  Augusla 
J  Induio  habitu  sanctinwniali.  Actuin  islud  anno 
850,  iil  patet  ex  Vila  Ludovici  Pii.  Sed  lauien  adno- 
tanduin  est,  eam  lamenetsi  velum  sihi  super  caput 
posuerit  (seu  volens  id  fecil,  ut  tradit  auclor  Vil;e 
Ludovici,  sive  per  viin,  ul  Theganus  sciit.it),  atton- 
sam  non  fuisse.  Inclusa  aulein  fuil  in  monaslerio 
sancLu  Baligimdis  Pictaviensis.  lllic  femina  loi  lan- 
laquc  pielalis  aigniinnta  prxlmii  sanclimonialibus, 
ui  ilke  publice  profiterentur  velle  se  Augustae  exem- 
pUini  sequi.  Ita  eniin  docet  auctor  Anualium  Mcien- 
sium  :  «  Qua;  in  Piclavensem  urbem  compiilsa  est 
ire,  ibique  in  monasteiio  SaneUe  Crucis  esl  rclrusa  : 


vici  (id  est,  anno  821,  ut  maiiitesle  coliigitur  ex 

Eginhardo),  Kalendis  Julii,  iixorem  iu  Aquisgranensi  n  nlii  et  ipsa  Domino  nostro  Jcsu  Clnisto  studiosissinie 

palatio  duxit  Duodenam,  iiobilissimam  .Viiiin-.uii ;  cx-  "  famulari    die  noctuqiie  lolis   nisibus  studuit;  alque 


que  ea  biennio  post  suscepit  filium  Willelnium ,  na- 
tum  iii  Kalend.  Deeembiis.  Inlerim  furenlibus  Lu- 
dovici  liliis  adversus  Juditbam  rcgiiiani ,  filiumque 
ejus  Carolum,  civiliaque  bella  inedilantibus,  Iudo- 
vicus,  «  ut  subsidium  aliquod  in  aula  haleret  (Tran- 
srribo  hic,  ct  quidcm  lubens,  verba  magni  viri  Pelri 
<le  Marca,  arcbiepistopi  Parisiensis  cx  libro  lertio 
Marcce  Hispanicue),  consiliorum  suonini  participem 
ct  regni  administruin ,  Bernardum  quemaam  ducem 
Scptimanim,  inquii  Nilhardus,  in  supptementum  sihi 
tusument ,  camerarium  conslituit ,  eique  Carolum  com- 
mendavit ,  sccundumque  a  se  in  imperio  prafecit.  At 
vero  qnidam  ex  aulicis  perfidi,  tres  fralres  eo  secle- 
ris  adegerunt,  ut  coacta  valida  rebcllium  manu ,  de 
pdlendo  a  regno  paire  cogilarcnt.  Odio  quoesiliis  co- 
jor,  Beinardi  comitis  cum  Juditba  fainiliaritas,  qiiam 
i.i  perversum  interprelabantur,  cuiii  lamen  ex  niii- 
iiciis  palalini  nccessilatc  seqiiereUir,  luin  quia  Bcr- 


inibi  Domino  fanuil.inlibiis  ila  placuil,  ulomncs  pro- 
fiterentur  se  eam  velle  imitari.  > 

0  Aliquantula  honestati.  Uic  fuit  belli  eivilis  pra> 
texlus  :  Debonesiari  palalium  adullerio  Augustte 
euni  Bernardo;  quod  adeo  publicum  essei,  ut  nc  si- 
leutio  quidem  aut  dissimulatione  legi  possel.  Pur- 
gandum  palaiiiim  a  sordibus  facinorum;  etLudovi- 
eum  reddendum  menli  ac  dignilati  su;e,  ac  si  deineo- 
lalusfuissct  uxoiis  veneficio  Porro,  Lolharium  non 
debere  ferre  laiilum  dedecus  paten.o  nommi  illatum. 
Auctor  Vitie  Ludovici  :  <  Oporlere  eijgo  dicebant 
boiium  iiliuni  indigne  ferre  dedecus  paternum,  abla- 
tisque  e  medio,  resiituere  palrem  cl  menli  el  digui  - 
tali ;  el  hoc  agentem  non  solum  fama  virlutis  prose- 
queretur,  sed  etiam  ampiilicatio  regni  terrestns,  hoc 
noinine  pra.texentes  eulpam.  Ilis  ergo  incitamer.tii 
alleclus  juvenis,  etc.  > 


r.t 

remissionem  licnc 

lium    Lilaniliilli  ula    cl  Clipidoiuin    SCClcStOS  favorcs, 

aii|uo  indecoras  adulaliones  ,  ilerum  mulicr,  tau- 
quam  lcgitima  domiua,  ■  rcvocata  est  in  palatium, 
oi  pnclata  consiliis  et  consiliariis ;  cujus  instigalio- 
nilius  inulula  est  mens  rccloris,  cl  ccepit  iluris  cor- 
uibus  ventilarc  filios,  cl  conlurbare  populos.  Sicque 


Ss.  ACOBAKDl  EPISCOPI  LUGDLNEXSIS 


5it 


acia  dissolvcrenlur,  pcr  carna-  \  vhitabo,  dicit  Doviinus?  Ei  inulta  rcutaiicbii  despe- 
clioDei,  cl  pollulio  noiiiiiiis  ejus?  sicut  scripliim 
est  :  iVo»  pcjcrabis,  nec  pollues  nonun  Domini  Dci 
tui.  Ecce  palcfaclis  abyssis  slulliliariini ,  ad  quid 
pcrvenlum  est?  Cum  cnim  deberenl  exercitos  mitii 
advcrsus  cxtcras  gcoles,  ct  ipse  imperalor  adversus 
barbaras  nationcs  dimicare,  ut  cas  fidci  siilijugaret 


f.telum  cst  inauditum  anlca  mortalibus,  ul  non  lam      ad  tlilalandiim  tcrinliiuiii  regni  fidclium  (Sic  namipic 

orat  univcrsalis  Ecclcsia  in  solemnibus  illis  oralio- 
nibus,dicbusPassionisDominicx,pi'o  imperaloribus : 
Vl  Deut  illis  subjectns  faciul  barbaras  nationes) ;  nuuc 
e  contrario  omnc  reguum  cuin  extremitatilius  suis 
conglobalur  in  iiiium  in  medio  sui,  divcrsa  tamcn  in- 
lculione,  dum  alii  parantur  ad  inicslina  viscera  dis- 
rumpcmla ,  alii  ad  pacandam,  si  ficri  polest,  inju- 


perseculi  injustc  suslincrcnt  porseculiones,  «iitain 
perscculorcs  invili  ct  coacti  exerccrcnt  ,  et  non 
Koliim  exerccrcnt,  sed  el  susliiicrent,  duin  violcn- 
lissime  iu  diversa  ct  contraria  juramcnla  compcl- 
lunlur. 

III.    Allcndile  et  vidctc  si   ractum   csl  unquam 
liujusinoili.  Juralum  est  crgo  impcratori  scniori,  et 


codcin  jubcnlc  iidem   ipsi   juraverunt    imperatori  1]  slissiinam  discordiam  :  qtii  omncs  pia  mente  perpen- 


junioii ;  cl  ilerum  ipso  facicnte,  aliqui  cx  ipsis  ju- 
raverunt  '•  regi  fratri,  cl  ad  postremum  penc  omncs 
compulsi  sunt  jurare  c  puero.  Et  ne  ibi  quidcm 
rcmansit.  Scd  quasi  nibil  horum  fuissct,  adhuc 
exorta   sunt    juramenta.    Nunqnid    tupcr  Itis  non 


dcre  dcbucrant  quod  dicitur  in  prauliclis  orationi- 
bus,  ulii  saccrdos  admonet,  diccns  :  Oremu»  et  pro 
Cliristianissimo  imperatorc  nostro,  ut  Deus  et  Dominut 
nosler  subclitas  illi  faciat  omnes  barbaras  nationes,  ad 
noslram  pcrpeluam  pacem.  Doinus  ergo  Dci,  qtia:  est 


BALUZJJ  NOT/E. 


•  Revocata  ett  in  palatium,  anno  851,  ut  Iradit  .111- 
ctor  Vita?  Ludovici,  et  auclor  Annaliuin  S.  Bcrtini. 
y£qnissimum  saneerat  ut  Juditha,  <  qu;e  injuste  ac 
sine  lege  el  iudicio  ci  ablala  fuerat,  i  ul  tradil  auctor 
eorunnlcm  Annalium,  Ludovico  rcstitucrelur.  Iiaquc 
mKit  qui  eam  ex  Aquitania  reducercnt.  «  Quam 
lauien  conjugis  honorc  non  csl  dignatus,  inquit  au- 
clor  ViLe  cjus,  doncc  se  legali  pncscriplo  modo  ah 
olijcctis  purgarct.  i  Congregata  ergo  synoilo  apml 
Novioiuaguiii  ail  Valialim  fluviiini,  jussione  iinpcra- 


qiinqiic  Thcganus  observavit,  cum  ait  rcginam  Aquis 
ab  imperatore  houorilice  susceptam.  jubcnte  Crego- 
rio  Homano  ponlilicc,  cum  alioruni  cpiscoporum 
juslo  judicio.  i  Tuni,  nequis  ex  co  FaclO  prsejudica- 
tiun  putaret  in  omnibiis  causis  ecdcsiaslicis  princi- 
piim  ncccssariam  csse  inlcrveniionem  aucloritatis 
Komani  ponlilicis .  hxc  prudenler  criidilcque  pro 
moie  suo  subdit  idem  arohiepiscopiis  :  i  Komani 
pnnlificis  anctorilas  adjuncta  osijinliciocpiscoporum 
Francix,  solo  Augustoruni  intuilu,  quorum  dignitas 


toris,  et  aposlolica  auctoritate,  mensc  Octobri,  cum  £  causain  istam  majorcin  efficicliat.  Dc  majoribus  au 


nullus  adversus  eani  accusator  existeret,  illaquc  sc 

itirejurando  purgasset  secundum  iegcm  Francorum, 
iiilicaiuiii  esl  a!i  episcopis  eani  redili  marilo  debere 
vclui  legitimam  conjugem.  Auctor  Annalium  S.  Ber- 
lini  ad  aiiniim  831  :  <  Ad  quodplaciluiii  tlomiia  impe- 
ratrix,  sicut  jussum  fucrat,  venicns,  ct  in  conspeclu 
domni  imperatoris  ac  liliorum  ejus  assistens,  de 
runclis  sc  objicientibus  purilicare  vt-IIe  aicbat.  Pcr- 
ciinclalusquc  est  pnpulus,  si  quislihel  in  cam  aliquod 
crimcn  objicere  vellet.  Cumqiic  nullus  inventus  essct 
.[iii  quotllil.el  illi  malum  infcrret,  purificavit  se  sc- 
ciiniluni  jndieium  Francorum  dc  omnibiis  qmbus  ac- 
cusata  fuerat.  lAuctorAnnaliumMetcnsium:  iPoslea 
lenuit  imperalor  placitiiui  siium  uicnsc  Octobrio  in 
villa  Niuinaga.  In  eodem  «tko  placilo,  per  auctorila- 
tein  aposlolicam ,  ct  per  consensjim  episcoporum, 
considcralum  et  canonice  delinituin  cst  ut  imperator 
suam  reciperet  conjugem.  >  Infra  :  «  Peraclo  t|tioqu 


tcm  causis  scdcm  apostolicam  consulendam  docuit 
olim  Innocentius  piiinus.  Ex  cadeiu  pcrsonarum 
digiiitate  profcctum,  ul  tlc  tlivorlio  Lolharii  regis  el 
Theutpcrgx  ar lum  fuerit  coram  Nicolao  I.  Adeo  ut  qua; 
hodie  fiunl  in  causis  rcgum  ecclesiasticis  ad  sum- 
miim  pontificem  relationes,  non  carcant  suis  cxem- 
plis  :  i|iia'  crebriorcs  factie,  postquam  poiiliiicum 
rescriptis  a  juiisilictione  ordinaria  principes  cxempli 
sunl  :  quibus  tamcn  privilegiis,  si  res  ita  fcral,  quin 
ad  tempus  renuntiare  possint,  ct  ratio  juriset  exem- 
pla  tliibilarc  non  sinunl.  Olim  quoquc  pcrpcluuin 
iion  crat  ut  in  causis  omnibus  ecclesiasticis  princi- 
ptini  exspcclarctur  aucloritas  summi  pontificis,  ui 
paict  cx  poenitentia  publica  pcr  vim  indicta  ab  ali- 
quot  episcopis  Lmlovico  Pio  imperatori ;  quae  ab 
cpiscopis  aliis  solula  est,  non  consullo  Homaiio  pon- 
lilicc,  reslilulis  principi  armis  el  corona  cl  veslibus 
rcgiis,  quilius  ob  poenilcnliam  privatus  fuerat  :  quas 


placilo  in  Niumaga,  iniperaior   indc   rcversus,    atl  r.  rcstilulio  conlirmata  est  a  synodo  plcnaria  an.  835 

ul  docet  auclor  Vita:  Ludovici,  Nilhartlus,  el  Anna- 
los  Berliniani.  i  llaclcnus  Marca.  ln  eadem  porro 
Noviomagensi  synorto,  cujus aucloritate  Judith  marito 
rcddila  est,  Jes  e  Anibianensis  cpiscopus,  ul  Thega- 
nus  tradil ,  i  iusto  judicio  episcoporum  depositus 
cst.  »  Quam  Josse  dcpositionem  ab  Ebbone  Rhe- 
mcnsi  archicpiscopo  peractam  fuisse  docel  Flotloar- 
dus  lib.  ii  Hisl.  Honi.  cap.  20,  idque  «  pro  inGdcli- 
tatc  iinperaloi  is.  » 

h  Reyi  fralri,  id  esl,  Lndovico  regi  Germanix,  qui 
Lotbarii  frater  crat. 

c  Puero,  Carolo  cognonienlo  Calvo,  qui  lum  crat 
admodum  puor,  ut  patct  ex  Vita  Ludovici  Pii  ad 
.iiiiiniii  833  :  <  Ipsiim  vero  Lotbarius  ad  sua  cum 
Caroio  admodum  puero  deduxit.  »  Naius  autem  eral 
.iiiin)  823,  mcnse  Junio,  ut  tradit  idem  auctor  Vitx 
Ltolovici. 


Airuasgrani  palatium  ad  biciiiandliin  pervenit;  ubi 
el  suam  conjugem  pncdictara  Judith  imperalricem 
recepit,  atque  cam  pristino  bonori  rcstiluit.  »  The- 
ganus  capilc  37  :  «  lndc  vcnit  doniiniis  iinpcralor 
Aijuis  ad  sodoni  suam ;  cl  supradicta  conjux  vonit 
ibi  obviain  ei :  quam  bonoi  ilice  susccpii,  jubente  Gre- 
goiio  Hniii.iiin  pontificc  cum  alioruni  episcoporum 
juslo  judicio.  »  iliiiic  Thcgani  locuin  laudat  illustris- 
siinusarcliiopisoopusPaiisii  nsisin  liluo  lerlio  Marcae 
llispanica?,  ut  ostcndat  Judilham  marito  rcdditam 
fuisse  judicio  ecclesiaslico,  non  aiitem  ox  dccreto 
conveuius  pubjici.  Ilacc  sunt  ejus  vcrba  :  <  Enim 
vcro  quia  volo  imposito  deirusa  fucrat  in  monaste- 
riuni,  ptcniiiiiii.c  publica:  causa,  posi  crimen  per 
sacramenta  dilutuin,  necesse  orai  ut  poenitentix  in- 
dictio  injusla  rescindcretur.  Id  autem  fiori  nonpott- 
rat  aucioritale  rogia,  cx  decreto  convenlus  pul  lici, 
sel  judii  io  et  poicstaie  ccclcsiastic».  Qnod  facluin 


8i3  LIBER  PRO  FILHS  LUDOYICI  Pil.  511 

Ecclesia  Dci  vivi ,  columna  cl  finiiaincriium  verila-  A  dicuntur,    ludat  pueriiitcr,   spcclaniibus  etiam  ali- 


lis,  orat  ul  Christianissimo  imperatori  barbari 
subjicianiur,  non  ut  subjecli  conturbentnr  et  bar- 
barizcntur.  Neque  cnim  Chrislianissirai  impcratoris 
csl  subjectns  exturbarc  ct  unitos  divblere. 

IV.  0  Domine  Deus  cceli  ae  terr;e,  c.ur  pcrniisisli 
fidclissimum  et  Christianissimum  servum  tuum  im> 
peratoremnostruin  in  taniam  tlevenire  negligentiam, 
•  ut  videre  nolit  quibus  malis  circumdatus  sit? 
Diligit  enira  odicntes  se,  et  odit  diligenles  se.  Quid 
si  veruni  cst  quod  pleriquc,  qui  subtilius  intelligere 
vidcntur,  affirmant;  quod  scilicet  sint  aliqui  in  la- 
tere  ejus,  qui  inbianter  exspeclant  exlerminium  fi- 
lioruin  ejus?  Quod  si  vidcrinl,  collaluni  babent  inlcr 
se  ut  iu  impcratorcm   raittant  manum,  el  [i  disper- 


quibus  de  ordinc  sacerdolali,  et  J  plerisque  collu- 
dentibus,  qui  (secundum  formam  quam  Apostolus 
scribit  dc  cligendis  episcopis,  dicens  :  Domtts  sttte 
bene  pitrpositum,  filios  liabentem  sttbditos  cttm  omni 
caslitate ;  qttia  si  quis  doinns  suaJ  praesse  nescit, 
quomoda  EcclesiiT  Dei  diligentiam  Itabcbit  ?)  praedi- 
care  dcbuerant  domina:  ludenti  :  Si  qua  regiua  se- 
metipsain  rcgere  non  novit,  quomodo  de  houeslate. 
palalii  curain  liabebit?  aut  quumodo  gubernaeula 
regni  diligenlcr  excrcet?  Ueducere  quoque  ei  ad 
mcraoriain  debuerant,  quod  supradictx  sentcuiix 
coiigruenter  aplari  potest,  quautuin  tamen  ad  e\te- 
riorem  sensuni  pertinct,  quod  in  alio  loco  sacra 
Scriptura  dicil  :  Mutier  diliycns  corotta  cst  viro  suo ; 


liant  sibi   regnum.  Hoc  ulrum  vcriim  sit,   ipsi  no-  B  et  pulredo   in  ossibus  ejus  quat  confusionc  res  dignas 


runl.  Mulli  tamen  sunt,  qui  uon  ambigiint  illos  de 
qtiibus  dicitur,  ila  incumbere  regno,  tanquam  pa- 
rieti  inclinato  ct  macerix  impulsx.  Unde  constat, 
quia  nisi  Dcus  siibvenerit ,  aut  exteris  dabilur  re- 
gnuni,  aut  in  mullos  tyrannos  disperlielur;  quod  iu 
boc  assimilalur  :  quoniam  imperator,  qui  advcrsus 
barbarorum  regcs  bclla  justa  disponere  debucrat, 
adversus  dilectorcs  sui  lilios  injusla  agcre  parat. 

V.  Dicunl  etiam  aliqui  quod  c  domii  a  palatii  se- 
nioiis,  cxlra  illa  qux  dc  ejus  occultis  et  non  occullis 


gerit.  hl  ileruni  :  Tecta  perstilltnilia  in  tlie  frigoris 
et  tititjiosa  inulicr  comparantur.  Qiti  retinet  eam  quusi 
qui  ventum  teneat,  et  oleum  dexteroj  suoi  evacuet. 
Sed  forle  dicturus  est  aliquis  :  H;ec  non  cst  litigiosa, 
sed  «  suavis,  ct  blanda.  Quibus  verbis  responden- 
dinii  est,  non  est  majus  liiigium,  quani  boni  palris 
bonos  filios  irritare,  exacerbare,  exbonorare,  et 
penitus  a  patre  alienare  velle  :  qiuc  quia  -  propler 
solam  pulchritudinem  a  viro  inofiiciose  diligi  fertur, 
inculcandura    utrique  fuerat   quod    itemm  eadein 


BALUZII  NOT.K. 

•  Ut  videre  notit  quib.  matis.  II.ee  tum  m  vulgus  fuisse  insignis  comitatis  et  urbanitalis;  non  vero 
jaelata.  Auctor  Vitae  Ludovici  :  <  Porro  patrem  adeo  fcrocem  ac  supcrbam,  ut  feininis  contingere  solet 
quihusdam  prxstigiis  elusimi,  ut  hxc  non  modo  non  qnx  in  summant  fortunam  evebunlur.  Sed  videlur 
vimiicare,  sed  nec  advcrtere  posset.  i  £  h;ec  Agobardus  commemorare  augcndam  ad  invi- 

'■  Dispertiant  sibi  regnum.  Sic  Capilo  Cossiilianus,      diam,  ac  si  liine  eolligi  posset  Judith  esse  adulleram 


vir  animo  ail  Oagilia  prxcipiti,  dum  Neronem  exci- 
larct  ad  mortem  Thrasex,  b;ee  inicr  alia  ait  apud 
Tacitum  in  libro  xvi  Amialium  :  i  li  impcriuin  cver- 
tant,  libertaifin  prxferuul.  Si  pervertcrint,  lilierta- 
lcin  ipsam  aggrcdientur.  »  Propiium  sane  humani 
ingenii  cst,  \itia  seclaii  sub  noiniiie  virliiliim.  con- 
siliaqne  mala  lcgcrc  stib  spccie  boni.  Lt  <|ui  bclla 
civilia  movcnt,  hniium  sempcr  publicum  praiexuiit. 
Salliisiiiis  in  Calilina  :  i  Namque,  uti  paucis  vcruin 
absolvam,  per  ill.i  lempora  qiiicunquc  rempublicam 
agilaverc,  lionestis  noniinibus,  alii,  siculi  jura  populi 
defenderent,  pars,  quo  scnatiis  aucioritas  iiiaxmna 
foret,  bonuni  pnblicum  simulantcs,  pro  sua  quisquc 
potentia  certabat.  » 

c  Domina  pittatii  senioris,  id  est,  palatii  Ludovici 
Pii,  qtii  paulo  aule  dktus  est  impcralor  senior; 
I.ollianus  vero,  iinperaloi  junior.  Nam  pestquam 
Lolbarium  Ludovicus  impcrii  eonsortcm  fecil,  Inuin 


ac  nierelricem.  Nam  et  apud  Senecam  lib.  i,  Con- 
trov.  2,  Jiiniiis  G  tllio  de  puella  qtiadnn,  qux  iu 
prostibulo  fuerat,  sic  ait  :  <  Si  quis  dubilal  an  mere- 
trix  esset,  audiat  quara  blanda  sit.  »  Hinc  illiitl  Juve- 
nalis  : 

Vox  blanda  et  nequam  dlgitos  h:ibet. 

1  Propter  solum   pulcltriliidiiiein.    Forraosa    ergo 

erai  Judilb.  Theganus capitc  26de  ea  loqtiens  :  <  Erat 

Ciliin    puhhra  valde.  »  Annalcs  Melenscs  ail  annuiii 

Vcl'.)  :  i  Imperator  Litdovictis  bahebat  quamdam  re^i- 

nam  ptilcbram  niniis  iioiniiie  Jiiditb,  et  sapicniix 

floribus  optimc  instruclam,   sociaiam  sibi  in  conju- 

gio.  i  Ex  quo  inleriui  loco  paiet  eam  a  niarito  cultain 

non    fuissc   propler  sulaui    pulchriludincm,    ul  ail 

Agobardus,  seii  eliam  pb  prxclaras  virtntes  quibus 

ornata  crat.  Sed  acuieala   illa  scriplio  condonanda 

r  csi  sludio  pariiuiii.  Sanc  magnani  ac  peculiarem  fe- 

gardique  Augustx  sociavit,  divisa  esl  familia  rcgna-  "  minarum  gloriam  esse  pulchritudinem  apud  omnes 


trix  ;  Ludovicusquc  cilra  Alpes  rcmanens,  Lobariiiin 
regere  Italiam  jussii.  Ilinc  duplex  tloiuus,  sive  pala- 
liiiui  :  palatiuni  scnius,  doimis  Ltulovici  :  aliml  Lo- 
tharii  domus.  Jmliili  ei 'go,  quae  Ludovici  conjux  erat, 
doiuina  fuilpalalii  senioris. 

d  Plerisque  cotludentibits.  Damnat  episcopos  qui 
ciiiii  Juilitlia  ln  leliant  puerililer,  hemque  eos  qui 
pucrilia  iila  oblcclameiila  speclabant,  ae  forlassis 
laiidabaiit.  Isiul  ipsiun  eli.nn  in  presbyleris bac  ipsa 
xtate  damnavit  lUmiana  synpdus  siib  Eugcnio  II 
celcbrata,  qux  sic  saucivit  cap.  II  :  i  Sacerdos  enim 
sedule  divina  dcbcl  perscrutari  et  admonere  eloquia, 
nt  iiivcitiatur  beatus  ile  quo  Psalmista  ail  :  lit  in 
leqe  ejus  mcditabitttr  dic  ac  nocte.  Quamobrem  luilos 
aliquos  c.oram  se  lieri  non  dclcctelur.  Transgressor 
Oiiippc  invcntiis,  ailiiioiiilioiie  episctipi  ultciius  asere 
ilisuial.  Siu  autein,  t:  nonite ju.licettir.  » 

'  Suatis  ct   btandt.    Hioc  palet  Juibih  fcminani 


ibique  gentes  in  confesso  est.  Iiaque  nenio  hat  lenus 
fuil  qui  formam  corporis  aecusavcrit  in  mulieiibus. 
Prxeiarc  Tertullianus  in  libro  sccundo  de  cultu  lcmi- 
nariiin  :  i  Nam  elsi  accusandus  dccor  non  esl,  inquit, 
ul  felicilas  corporis,  ul  divinx  plaslicx  aceessio,  ul 
aiiiiii:e  aliqua  veslis  bnna ;  limcndiis  cst  tamen  pro- 
pi>  i  injiiriam  cl  violcnliam  scclalorura,  quam  etiam 
palcr  liiici  Abraliain  in  u.xoris  sux  spccie  pcrtimuit.  » 
Yenditanda  crgo  uon  esi  foriiia.  ul  paulo  aule  tlocuit 
itlcin  Tcrlullianus  his  verbis  :  «  Primo  quod  non  de 
integra  conscicnlia  \enit  studium  placendi  pei  deco- 
icm,  qucm  naluraliler  invitatorem  libidinis scimus. » 
Ac  ncscio  qno  falo  scmper  factuni  est,  ui  ex  eo  quod 
feniina  quxpiam  formosa  \isa  est,  in  suspicionein 
veueril  \  iilj;.ili  corporis.  Undc  interrogalus  a  quodain 
Bias  (leberelnc  iixorem  ducere,  an  vitam  tlncere 
c;eliltcm,  re-.poii.lil  :  Aul  ptilcbram  duces,  aul  dc- 
formcm.  Si  pulcbram,  habcbis  communeni.  Sin  lur- 


5f5  S.  AGOBARDl  EPISCOPl  LCGDUNENSIS  51(5 

Scriptnra  dicit :  Fallax  grtttia,  ct  vana  est  pulclni-  \  ptores   .eritaiis  et  pacis,  lingu?  el  manu ,   ut  aut 
tudo.  Mutier  timens  Domiitum  ipsa  laudabitur.  cohibeantur,  aut  compriminlui. 

\lll.  Gommolio   ilaqne  liujus  te:nporis  et  harum 

VI.  Niine  igiluromnes  liinenleset  amanles  Dcum,      rcgionum,  qpx  mira  omnipolpntis  Dei  suavitate  el 

regem  quoque  el  regnum,  pacata  societalc,  rebus     dulcetline  sii.e  ronfliclu  armorum  sedata  cst,  no.i 

imindi  utenles,  rebus  divinis  fruenlcs,  omni  cona-      scguitcr  nicmoranda  cst;   sed  uebet corda  fideliuni 


niine  dare  operam  debent  ut  exprimatur  vulni's  ini- 
quitatis,  et  obdutalur  cicalrix  sanitatis,  absque  san- 
guinis  effusione,  absque  strage  interfectionis,  absque 
amaritudiue  jurgiorum,  absque  turbulcnta  el  fetida 
conunixtione  spirituuni  immuudorum.  Ut  vere  dica- 
tur  de  Ecclesia  hujus  regni  :  Ucec  cst  domus  Dei,  ct 
porla  cmli.  Portcc  tiulcm  infcri  non  pricvulebunt  ad- 
versus  eem.  Et  iterum  :  Dominus  Deus  tuus  in  mcdio 
tui  fortis,  ipsc  sulvtibit.  Gaudcbit  supcr  tc  in  twtitia, 


iu  laudibus  Dei  ct  gratiarum  actione  alacriter  suc- 
ccndere,  et  ad  soleriiam  caulckc  sollicita  reddere 
Qux  ccmmolio  et  conturbatio  quale  habuerit  ini- 
tiuni,  vel  originem,  non  esl  pcnitus  rclicenduin. 
lgitur  cum  Chrislianissimus  ei  piissiraus  imperator 
douinus  I  udovicus  b  bonx  conjugis  lnie  et  nioribus 
sibi  congruenlis  consorlium  amisisstt,  necesss  fuit 
ut  aliam  sibi acciperet,  qune  ei  posset  cssc  adjulrix  in 
reginiinc  et  gubernatione  palatii  ct  regni.  Sed  oc- 


silebitindileclionetua,etexsullabitsuperteinlaude.-Qmnoj)e[^ici0  ta)is   assumpta   esl,  qux  licet  in 


Nugas,  qui  a  lcge  rcccsserant,  comjrcgabo,  quia  ex  te 
erant;  ut  non  ulira  habeas  supcr  eis  opprobrium  : 
et  "  dical  omnis  populus  .  Amen,  amen,  et  hymnum 
Deo. 

VII.  Sicut  veritas  non  cst  tanlum  in  dietis,  sed 

ct  in  faclis,  (sic  enim  Aposlolus  dcmonstrat,  dicens  : 

Yeritatem  facientcs  in   clmritale,  crcscamus  in  ilto 

pcr  omnia,  qui  csl  capul  Cltristus.  Et  alius  Aposlo- 

lus  :  Filioti ,  non  dilignmus  verbo,   ncc  lingua ,  scd 

opere  ct  veritate.  El  ilcnnn  :  Si  dixcrimus  quonium 

societalcm  liabcmtis  eum  eo,  et  in  tenebris  ainbiilainns, 

menlinutr,   e.t  non  (ucimus  veritatem^,    ita   qiioquc 

iiiendaciuin  non  est  lantummodo  verborum,  sed  ct 

faclorum ;   sicut  in  Apocalypsi   loquilur  Dominus,  r 

dicens  :  A'cm  inttabit  in  eam  (haud  dubium  quin  ci- 

vitatem  coelestem  )  aliquid  coinquinatum,  et  faciens 

abominationem  et  mendacimn.  Et  paulo  post  :  Omnis 

qui  amat  ct  fucit  mendacium.  Et  Dominiis  in  Evan- 

gelio  dc  iiiventore  oinnium  maloi  11111  ail  :  llle  homi- 

cida  erat  ab  initio,  et  in  veritute  non  stctit.   Si   ergo 

ill.i  veritas  (de  qua  et  in  Psalmis  cantamus  :  Prope 

csto,  Dominc ,  ci  omiics   viw  tuai  veritas)  omnium 

bomimim  menles  possideret.  ciiam  sine  rettoribus 

ti  principibus  rcs  mundi  concordi  sociclale  pacatae 

luanerent.  Nunc  autcm  quia  illc  qui  in  veritate  non 

stelil,  tontra  verilatcm  agere  nunquam  desislit,  et 

dormjentibus  hominibus  scandalofuin  zizania  semi- 

nare  non  tcssat,  apla  sibi   corda  saiis  invcniens, 

n  clorque  omnis  mali ,  qui  iion  rcliquerat  corda   pos- 
.luxfoveai»tetnulrianlseMiinacjus;redundaima-Dsessa)  salegil   i!islaurare   et    rci|inte5rare  maiUIll 

liim  commotionis,  quod  quiclem  pacis  ct  unitaiis  suum ;  et  regina  (quae  mutato  habilu  rcgali  putaba- 
insano  furore  conturbel.  Propter  quod  sollicite  vi-  lur  perdurare  in  habilu  sanctimoniali,  situt  ordo 
gilandum   est  el  sagaciter  agemlum  contra   coriu-      poscebat  et  e  rectitudo  judicii  docobat)  reducia  cst 

BALLZII  NOT.-E. 
pem,  babebis  pcenam.  Apud  Auluin  Gellium  lib.  v, 
i-tp.  II  Noriium  Alticaium.  Quanquani  istud  ipsum 
de  Dinne  deque  Antistliene  narrat  in  eoruni   Vila 


primis  annis  viri  ct  domini  sui  virtute  et  potestale 
pressa,  subdita  fuerit,  lamen  in  proccssu  lemporis 
talis  invenla  esl,  quse  magnorum  fliictuum  toinmotio 
et  coiiturbationis  largus  thesaurus  csseposset;  qux 
non  solum  plebes,  ac  populos,  sive  principes,  ve- 
rum  eliam  elcgantissimos  filios  imperaioris,  etiam 
tonjugatos,  et  c  gubeniacula  regnorum  possidentes, 
allligerci,  contrisiaret,  et  conlurbaret,  et  pene  al- 
tereret  et  cxlerminaret.  Cumque  talibus  incremen- 
lis  videient  hi  quibus  curx  erat  de  statu  el  honore 
re;,r.ii,  ac  tranquillitale  pacis,  et  quiele  populi,  deho- 
neslari  palatium,  obscurari  claritatem  regni.ctad 
ignominiam  deJuci  noincn  regnantium,  coeperunt 
queri,  ct  murmurare,  ac  dolere,  et  deplorare.  Inler 
hsec  concitali  sunl  spirilus  virorum  honoratorum,  el 
filiorum  regis;  et  crescente  colhulio ,  actcdente 
cliam  tonsilio,  eoiivenerimt  singuli  de  loco  suo,  et 
conjuncti  ad  palatium,  tffugaverunl  minislros  sce- 
leris;  et  reginam,  qoa!  tolius  mali  causa  erat,  exclu- 
serunt  de  domo  ct  honore  rcgui,  et  constiluerunt 
d  in  retrusionem  cxsilii ;  ac  dcinceps  quasi  jam  libe- 
ralum  bonum  palrem  de  laqueo  ruinx,  gaudebant 
se  iinplessc  quod  inscriptum  tst :  Ejice  derisorem.,  el 
exibit  cum  eo  jurgium,  cessabuntque  causce  et  contu- 
metiie.  Hoc  lam  irrcprchensiliile  factum  ct  onini 
laude  dignissimum  cum  complesseot  filii,  rcdieruut 
ad  sua,  rcslitulo  palre  honori  et  glorix  suse. 
IX.  His  ila  transactis,  iniuncus   omnis   boni,  au- 


Diogenes  Laerlius,  et  de  Socrate  Valerius  Maximus 
lib.  vn,  cap.  2. 

a  Dicut  oinnis  poputus.  Sic  omnino  legi  iiduiu  est, 
non  auiem  aposlolus,  ut  editum  est  a  Massono.  Si- 
milcm  errorein  uos  anle  hoc  biennium  emendavi- 
inus  apud  Salvianuni  in  liliro  lcrtio  de  Gubernalione 
Dei. 

b  Boncc  conjugis.  Irmingardis,  quje  anno  818  mor- 
tua  esl  v  Non.  Octobris. 


c  Giibernacuta  regnorum  possidentcs.  Lothariuin 
videlicet  ltalix  ,  Ludovicum  Bajoarix,  Pippinum 
Aquitaniae. 

J  In  retrusionem  exsilii,  in  Aquilaniain  videlicet 
cam  deportantes,  ct  in  monasterio  Pictaviensi  inclu- 
deules,  uii  jain  liiximus. 

c  Rcclitudo  judicii  poscebat.  ^Equissima  essct  cx- 
postulatio  Agobardi,  si  judicata  aduitera  fuissct  Ju- 
ilitli,  aique  ob  hoc  ipsiiin  publicx  pecnilentite  ad- 
dicta  in  monaslerio.  Verumjam  antea  vidimus  isii.d 
per  vim  factum  fuisse,  ac  sine  lege  ct  judicio. 


•m 


LIBEK  PRO  FILIIS  LUDOVICI  ril. 


,!S 


iu  palalium,  el  assumpla  in  consorlium  quasi  legi-  A  aliter  hic  serilire  vult,  pensel   qualiter   conlradicat 


tima  conjux,  «  quoJ  esse  jam  nuUatenus  polerat. 
Collocata  itaque  lurpiter  et  indecenter  in  fastigio 
regali,  prius  malum  auxit  et  mulliplicavit.  Ad  quod 
honus  lilius  quid  agere  debuit?  Nunquid  dissimu- 
lare?  Nunquid  silere?  Nunquid  quiescere .  Non  ita 
placuit  illi  indormitabili  oculo,  qui  eustodit  Israci 
suum;  sed  suseitavit  spirilus  filiorum,  el  convene- 
runt  iterum  ad  succidendam  recidivam  malorum 
stirpem.  Timebant  cnim  nc  patri  cveniret  illud  quod 
de  quodam  rcge  Scriplura  sancta  loquilur,  dicens  : 
Jgitur  non  fvit  alter  talis  ut  Ackab,  qui  vetmndatus 
esl  ul  faceret  malum  in  conspectu  Domini.  Concita- 
vit  enim  eum  Jeiabel  uxor  sua,  et  abominabilis  faclus 
est. 


Apostolo  dicenti  :  Et  avaritiam ,  qua;  esl  simutacro- 
rum  servitus ;  et  videat  quam  veraciter  dictum  sit : 
Hudix  otnnium  malorum  esl  cupiditas  :  quam  quidam 
appetenles,  erraverunt  a  jide.  Si  ergo  cupiditas  errare 
facil  a  fide,  et  avaritia  simulacrorum  est  servitus  ; 
quod  malum  remanet,  quod  non  de  radice  ciipidita- 
tisoriatur?  Propter  quod  fideliter  colligendum  est, 
omnes  appetitores  divitiarum,  gloriae,  et  bonoris 
saecularis,  atque  primatus,  quam  non  longe  absint 
ab  idoloruin  cultura. 

XI.  Ha;c  proplerea  dicimus ,  ut  ostendamus  mala 
el  bona  antiquorum,  malis  et  bonis  congrucnler 
aplari,  ct  his  qui  errant  in  novo  populo.  Kt  quan- 
quain  Acliab  concitanle  se  uxore  sua  erraverit  a 


X.  Sed  forle  aliquis  divcrsas  vohmtalis  hnino  amo- R  lide  ;  et  ea  attctrice  perpctraveril  facinus  illud  de 


vere  nitalui  hsec  verba  Scripturae  sanctse,  lar.quam 
inconvenicntia,  eo  quod  sequatur,  in  tantum,  ut  se- 
querelur  idola  Amorrhxorum.  Noverit  quisquis  ille 
est,  uon  posse  evacuari  cougruentiain  in  hoc  loco. 
Quoniani  lempore  legis  in  veteri  populo  idola  et  si- 
mulacra  significabaut  omncs  errores  in  novo  populo, 
tempore  videlicet  gratise.  Nam  el  ipse  ordo  horuin 
verborum  ita  inlelligendus  est  :  Abominabilis  factus 
esl  diversis  cupiditatibus  ct  illecebris,  nt  eliam  cvi- 
denter  ad  cultuin  rueret  idolorum.  Quisquis  autem 


morte  Naboth  Jezrahelita;,  correptus  tamcn  ab  Elia 
prophela,  non  correctus,  comptilsus  esl  agcre  poeni- 
lenliaiii :  qua  actione  poenilentisemalasibi  imininen- 
tia  dislulit,  non  abstulit.  floc  si  recte  perpendalur,.li- 
quido  demonslrat  quantum  noceant  uxores  malu;  vi- 
rissuis.  Jehu  aulem.qiiem  Dominus  suscilavil  in  re- 
geni  a.J  puniendam  domum  Achab  el  ejus  deceptricem 
uxorem,  licet  acternam  vilam  non  promeruerit,  eo 
quod  a  peccatis  Jeroboam  non  recesserit,  quia  stu- 
diose  exercuit  ulliones  Domini  de  Jezabel,  el  doinus 


BALUZH  NOT.-E. 
«  Quod  esse  nullatenus  poterat.  Exstat  sane  in  libro  consensu  Grimahli  Pinnensis  episeopi,  juxta  legeii 
quinio  Capitularium  lex,  qua  cavetur  ne  mulier,  Lotharii  imperatoris,  quae  exstat  in  libro  n  Legis 
qu.x  sponte,  aut  invita,  veluin  sanctum  in  caput  ac-  Langobardor.,  tit.  6,  cap.  i.  Interim  Sisenaudus, 
ceperit,  illud  unquam  dimittat.  Hoec  sunt  verba  ca-  C  homo  Francus,  ca;pit  ambire  nuptias  istius  mulieris, 
pitis  113  ejusdem  libri  :  <  Qualicunque  modo  mulier,      uxoremque  postea   duxit.   Hirjus   rei   fama  cum  ad 


permitlente  canonice  viro  suo,  aut  eo  defunclo,  ve 
liim  sanctum  in  caput  acceperit,  aut  sponte,  aut  in- 
vita,  in  eo  permaneat  omnino,  ncc  dimittat.  »  Sed 
istud,  opinor,  inlelligendum  est  de  vidua  qua-  se  sp'  n- 
te  velavit,  non  autem  de  niuliere  pcr  viin  velata. 
Nam  quod  ait  lex,  eam  resilire  non  posse  qure  etiam 
invila  velata  cst,  planc  necessarium  est  ut  intelliga- 
inus  de  ea  quae  adullcrii  perpelrati  convicta  est,  at- 
que  ob  hoc  ipsum  in  monasterio  concliidi  jussa,  vo- 
lente  raarito.  Nam  nulla  lex  sinil  uxores  castas  ab- 
duci  a  maritis,  nisi  ex  consensu  parlium,  utvacent 
orationi,  juxta  consilium  Apostoli.  Sed  tametsi  da- 
rcmus  lcgem  non  csse  ambiguam,  nibil  oflicerel  cau- 
sae  imperatoris.  Nam  ncque  Judilh  canonice  vclum 
susceperat,  neque  consentiente  marito,  sed  per  vim 
el  iix-i ti iii .  Itaipie  dnbium  non  erat  quin  eani  mari- 
tus  repeterc  posset,  si  vellet.  Aliud  obtincbat  dc  vi 


judices  imperiales  pervemssct,  intenlata  lis  est  ad- 
versus  Sisenandura  uxoremque  ejus  a  Maionc  advo- 
cato  Ludovici  imperaloris,  qui  feminam  illam  adul- 
terii  accusavit,  juxia  legem  Langobardorum,  quod 
post  susceplum  sacrum  velamen,  rursum  viro  se 
conjunxerat,  ideoque  persooam  substanliamque  ejtis 
parti  palalii  pertinere  debere  asserebat,  secundum 
leaem.  Ea  autem  exstat  in  libro  secundo  Legis  Lan- 
gobardorum,  lit.  6,  cap.  I,  et  lib.  n,  tit.  57,  cap.  1. 
At  Siscnandus  uegavit  eam  induisse  vestem  religio- 
nis.  Verum  cum  postea  Maio  probasset  eam  fuisse 
velatam,  iudices  iniperiales  pronunliarunt  el  Gundi 
ipsam  et  bona  ejus  lisco  addicia  ;  indicta  etiain  mul- 
ta  solidornm  sexcentorum  Sisenando,  ct  solidorura 
ceiitum  quinquaginta  Amelfredo  fdio  Juslonis  et  G\in- 
di,  qui  huic  nialrimonio  consenserat :  qux  miilta 
Amellredo  indicta  est  juxta  legem  Luitprandi,  qu:c 


duis.  Nam  illis  deponere  velamen  sanctum  non  lice-  jj  e\slat  in  libro  secundo  Legis  Langobardomm,  tit 


bat,  praisertim  apud  Langobardos  cnjus  rei  clara 
exstanl  documenla.  Et  quandoqiiidem  occasio  tulit, 
afferam  exemplura  islorum  ferme  temporum,  de  fe- 
mina  quadam  Langobarda,  ipia;  imperanle  Ludovico 
II  Pii  nepote  miiltata  est  amissione  bonorum  suoruni, 
ob  eam  videlicet  causam,  quod  post  susceplum  ve- 
lamen  religionis,  nubcre  prssumpserat.  Res  ita  ha- 
bet.  Justociaustaldio,  natione  Francus,  inter  Lango- 
bardos  haoitabal,  ibique  u\orem  duxerat  nomine 
Gundi.  Liccbal  sane  ei  vivere  lege  patria,  si  in  ini- 
lio  habitationis  sna;  inter  Langobardos  professus 
fuisset  apud  judices,  velle  se  vivere  secundum  le- 
gera  F'rancorum.  Sed  mahiit  eligere  legem  Langn- 
bardorum,  fortassis  vi  victus  amoris,  quod  Gundi 
nolletalias  ei  niibcre.  Nam  lex  Langobardorum  valde 
favorabilis  erat  uxoribus.  H;cc  ergo  cum  viruin  ex- 
tulissel,  desideriumque  cxstincti  non  posset  pali, 
sanctimonialem  habitum  induil  in  monasterio  san- 
ctse  Mai"KC,  veluinque  sibi  siipcr  caput  imposuit,  cum 


37,  cap.  1.  Dalum  est  aulem  judicium  istud  adver- 
sus  Gundi  in  monasterio  sancUe  Trinitalis  Cusau- 
riensis  anno  24  Ludovici  II  iirsperatoris,  mense  De- 
cembri.  Diin  Ludovicus  huna  quaj  fucrant  Gundi, 
monaslerio  Casauriensi  dedit  ni  Kal.  Maias,  anno 
vigesimo  quinto  imperii  sui,  id  est,  anno  875.  Ve- 
rum  quia  bona  quse  Justo  dcderat  uxori  suic,  non 
bene  discreta  erant  a  bonis  liberorum,  res  iierum 
corara  judicibus  ventilata  esl  in  Teate  anno  877 
inense  Augnsto  ;  et  curlis  de  Monaetiano  adjudicala 
est  inonasterio,  perarla(|ue  pwterea  cst  boiiorum 
Justonis  divisio  inter  lilios  ejus  et  monasterium,  llaue 
bistoriam,  qua;  plurimas  ves  continet  noiaiu  dignas, 
placuit  paucis  enarrare  ;  quam  eruimus  e  vcteribus 
actis  ilUus  sevi,  qua3  cxst.iht  in  chartulario  ejtisdem 
monasterii,  quaeque  posl  notas  edita  repeiies,  lcctor, 
b-neticio  Anlcnii  Vibnis  Herovall  i,  viri  cnnssiim, 
horumqup  sludiorum  bono  nali. 


519 


S    AGOBARDI  EPISCOPI  LLGDLNENSIS 


120 


cjus  quem  illa  concitaveraf,  concessum  est  ei  ut  filii  A  puli  :  de  quo  quidam   rex    superbus  el  humiliatus 


ejus  usiii.c  :til  «(uartnm  generationem  rognarent.  Posl 
cum  beaius  quoque  Joiada  et  sanctus  ponlifex,  qui 
Aihaliam  impiissimam  inlerfici  jussit,  el  Joas  in 
soliopatris  collocavit,  el  Hierusalem  a  sonlibus  et 
immunditiis  purgavil,  tali  ctim  laude  evornat  Scri- 
ptura  divina,  dicens  .  Senuit  aulem  Joiudii  plmus 
dierum,  et  morluus  cst  cum  centttm  triijinta  essel  an- 
norum;  sepeliertintque  euiii  in  civitate  David  cum  re- 
gibus  ,  eo  qttod  fecissel  bonum  cum  Isruet,  ct  cum 
domo  ejus.  Ecce  istc  pius  sacerdos,  cl  lemporali  et 
a-ii-rna  retributione  rcmiincratus  cst ;  Jehu  autem 
lantiini  lempnrali. 

XII.  Videamus  quoquc  quid  Samson  contigcrit, 
quem  Aposlolus  in  catalogo  virorum  justorura  enu- 
iner.it.  Amavil  itaque  mulierem  1:011  amantem  se; 
qu;e  plos  oblemperavil  inimicis  cjus,  quain  amico 
amanli  sc.  Et  quia  ille  vir  justus  credidit  mulieri 
mfidili,  idco  et  liimin  oculoruin  amisit,  et  diicatum 
Israelitica?  gentis  perdidil.  Cui  licct  postea  resli'uta 
sit  virius  prislina,  et  ignominiosani  vitam  gloriosa 
iiioric  linierit ;  aetcrua  quidem  vita  non  c.iruit,  tainen 
dueatiun  pristimiui  nou  recuperavit.  Sic  ergo  iligne- 
tur  a  domnus  dudum  imperator  pie  perpcndere,  ut 
coeleste  et  scmpiternum  regnuni  non  perdat  :  qui 
deceplus  a  mulicre,  tcrrcmim  et  temporale  amisit. 
Ccdal  divitiis  ju  iioiis.quia  nihit  in  terra  siue  causa. 
Vovcat  et  rcddat  Domino  Deo  terribili  et  ei  qiuc 
aufcrt  suiritiim  principum.    Bonorum   cnim    regmn 


confilelur  coaclus  dicens  •  Attissimo  bcnedixi ,  et  vi- 
ventem  in  sempitrrnum  lattdnvi,  et  glorifieavi  :  quia 
polestas  ejits  potestas  semiiiterna,  ct  regmim  ejus  in 
genrrtitivnem  et  tjcnriationrm.  Et  omnes  habitiitores 
tcrrtf  apttd  eum  in  nihilttm  reptttnti  sunl  :  juxta  vo- 
litnlalem  enim  sutim  facil  tam  in  rirttttibus  cttli^quavi 
in  habitalortbus  trrrtr,  rl  itvn  cst  qui  rrsistat  tnanui 
ejus,  cl  dirat  ci  :  Qttare  fccisti  ?  Kt  post  pauca  :  Nune 
igitttr  eijo  Nabuchodonosor  laudo  ,  et  magnifico  ,cl 
glorifico  rcijcm  co-li  :  quia  omnia  oprra  ejits  vcra,  cl 
vitv  rjus  judicia,  cl  tjratticntcs  in  supcrbia  potest  hu- 
miliare. 

XIII.  Neque  11II0  modo  li.uc  iilcirco  dicimus,  ul 
domnum  qttondam  nnsirmn  iinpcratorcm  impiis  el 
infidelibus  regibus  comparemns.  Scd  quia  pcrniisit 
se  a  muliere  iniqui  decipi,  eontigit  illi  quod  scri- 
ptum  cst  :  Qui  contiirbnt  dotnum  suant,  possidebit  ven- 
los.  Pi-r  quam  conturbationcm,  et  vcntortim  posscs- 
sioncm, perpetrata  siini  innumerabilia  perjuria.ct 
deprx-dalioncs  iminensne,  cuin  homicidiis,  adulteiiis 
el  iucestis  :  pro  quibus  omnibiis  posnilenliis  neces- 
sarium  esl  religiosissimo  quondam  imperatori ,  iu 
redeat  ad  corsimm,ag.itquepcenilenliani,  humilialus 
sub  potcnli  nianu  Dci,  cui  non  est  impossibile  tri- 
buere  illi  eiallalionem  xterna;  vila;  :  quia  exallalio 
temporalis  vilsejam  non  congruit  illi,  qni  coiiturbala 
domo  el  mentc,  divina  dispensatione  et  judicio  ces- 
sit  alteri,  ct  locum  dedit  non  cuilibet   inimico   aut 


est  dicere  :  Semper  quasi  tumentes  super  me  ftnctus  „  c\lraneo,  sed  charissimo  filio.  Propter  quod  in  onmi 


litnui  Deum.  Ilarc  dicil  heatr.s  Job  :  qui  conanli  se 
decipere  uxori  suae  uon  consensit,  sed  rigida  invc- 
ctione  redarguit  dicens  :  Quasi  una  de  stultis  mnlie- 
ribus  tocula  es.  Qui  et  in  alio  loc.o  de  Dco  dicit  : 
Apttd  ipstim  esi  (ortilutto  et  sapientia.  Ipse  uovit  et 
dccipicntem,  el  ettm  qttt  drcipitur.  Kt  :  Ilallheum  rc- 
yum  dissotvil,  et  prcccingil  fuuc  renes  eorum.  Kt 
iterum  :  Qui  imtnutat  cor  principum  populi  lerrce,  ct 
decipit  ros  ut  (ruslra  incedant  per  invium.  Quoil  et 
ipsi  '  ■■  \o  Jnb  coniingeret,  si  suasionem  uxoris  suae 
libenter  audis^et.  Meo  ergo  terribilis  Dominus,  non 


jucunditate  ct  exsultationc  cordis  sui  stimmas  gratia- 
rum  aclioncs  suimno  omuipotenti  L'eu  iinlcsinenter 
persohcre  debet ;  quia,  sicut  scmper  optavit,  nou 
successit  illi  in  regnum  inimicus  expugnator,  scd 
filius  ainalor.  Nunc  ergo  audiant  omnes  in  conimiine 
tumultuosi  et  quicti  Prophelam  diccnlem  :  Silcat 
omnis  lcrra  a  facie  Domini.  Kt  Psalinistam  :  Ti- 
mrut  Domimtm  omnis  tcrra,  ttb  co  aulcm  commovean- 
tur  omnes  tnhabitantes  orbcm.  Quoniam  ipse  dixit, 
et  fttcta  sunl  :  ipse  mandavit ,  el  creala  sunt ,  et 
cxtera. 


1'JiitMiu  [.uptilis  terr»,  seil   cl  ipsis  principibus   |io-  » 

I3ALUZII  NOT.-E. 
*  Domnus  dudum  imperator.   Vel  hic  locus  osten-      anno  835.  Nam  anno  scqucnti  impcraior  restitutus 
dil  libniin  biinc  apologeticnm  fmsse  scriplnm,  haud      est  in  conventu  episcoporum  habito  Kalendis  Marliis 
ita  multo  post  exauctorationem  Ludoviei  Pii,  id  est,  D  in  monasterio  sancli  Dionysii. 


Af.OBARDI  CHARTULA 
Porrecla  Lothario  Augusto  in  synoclo  Comiicntlicnsi ,  anno  832". 


In  nomine  Dei   ac  Domini    nostri  Jesu  Christi.      tertio,  cgo  Agobardus  Lugdunensis  Ecclosh'  indi- 
Anno  incarnationis  ejus  octingentesimo  tricesimo      gnus  episoopus    interfui   venerabili  couvcnlui  apud 

BAL17.1I  NOT<E. 


"  Titulum  hunc  nos  fccimus  huic  libello,  pro  eo 
quod  editio  Massoni  sic  habcbat :  Publica  L.  impera- 
torts  coram  amplissimo  episcoporum  conventu  ptcni- 
tentia  Agc.burdo  praside  .  qui  titulus  non  exslal  in 
voteri  codice.  Sane  vel  cx  eo  fallii  bic  litiilus,  qituil 
liuic  convenlui  pra>fuisse  ait  Agobardum.  Nos  itaquc 


himc  lihntm  Chartulam  inscripsiinus,  proptcr  ancio- 
ritateni  Aclorum  exaiiclur.iiiciiiis  Lndovici  :  in  qni- 
bus.  pnst  enarrata  i|u;r  in  Compendiensi  synodo  acla 
sunt  adversns  opiimura  priucipem,  demum  h;cc  le- 
guntur  :  <  llis  itaqne  pestis,  placiiit  ut  unusquisquc 
ep  scopornm,  «luaiitcr  hax  res  acla  fuerit,  iu  propriis 


T>U  CHAUULA  Ab  LOMlAlllLM  AIG. 

palaliuui  quod  nuneupattir  »  Compendium  :  qui  uii-  \  num,  qni  clementissimu 


quc  convenlus  exslilit  ex  revcrenlissimis  episcopts, 

)el  inagnificentissiinis  viris  illustribus,  collcgio  quo- 
u,uc  abb::tum  et  coiniuiin,  proniiscuaeque  aetatis  et 
iligniiaiis  pnpulo,  prxsidenic  serenissiuio  et  glorio- 
Sissimo  Lothario  imperatore,  et  Chrisii  Domini 
amatorc;  quo  protegente  et  adjuvanle  subler  an- 
nexa  disposila  sunt  anno  imperii  primo,  h  mense 
quarlo.  Quibus  omnibus  vehementer  incumbebat 
vera  necessitas,  ul  sollicite  tractarent  de  pcriculo 
regni  in  prxsenti,  et  statu  in  futnro  :  quod  regniim, 
quia  jamdiu  nutabat,  et  impellcbalur  ad  ruinam 
per  negligentiam,  et  (ut  verius  dicain)  c  per  rgna- 
viam  domni  Ludovici  venerandi  qnondam  impera- 
toris,  in  quihus  ille  irrelitus  esl  per  corruptas  inen- 


521 

Jullor  est  criminum,  in- 
dnlgeiiliam  ct  remissionem  iniquitatum  impeirare 
posset ;  ut  qui  pcr  multiplicatas  negligentias  regntim 
tcrrenum  amiserat,  perimpensas  supplices  confes- 
siones  regniim  cceleste  adipisccretur  pcr  cum  apud 
quem  est  misericordia  et  copiosa  rcdemptio.  Pro- 
pter  quod  et  e  libellus  cdilus  est  a  viris  diligentio- 
ribus,  et  ei  oblatus,  de  manife.-tatione  criniinum 
suorum  ;  in  quo  velut  in  spectdo  perspicue  conspi- 
ceret  feditatem  actuum  suornm,  ct  ficrel  in  illo  quod 
per  pfcnilentem  perfectum  diclum  est  :  Iniquilatem 
meam  ego  ugnosco,  peceatum  meum  coram  me  est  scm 
per.  Pro  qua  rc  acces^eriint  ad  eum  dcnuo  omnes 
qui  in  prxdicto  conventu  adcranl  episcopi,  condo- 
lcntes  ct  coinpatientes  inflrmilalibus    ct    miseriis 


tes  et  corrumpcnles,   et  secundum  apostolicum  di-  B  ejus,  cxhorlantes  atque  exoranles  et  postulanics  ut 


ctuin  •  Quia  eranl  ipsi  erranles,  et  alios  in  errorem 
imUeijies.  A  quo  convenlu  quidquid  iilililer  el  lau- 
dabililer  tractando  et  conferendo  inVcntum  est,  et 
necessario  slatneiidiim,  el  judicanlibus  consensi  ct 
consenlicns  ipse  judicavi.  lu  primis  videlicel  qux 
ad  coinmodilatcm  ct  soliditalcm  regni  ct  regis  pcr- 
tinere  videbantur,  tleindc  qux  ad  ereplionem  ct 
purgationcm  animx  doiiuii  Ludovici,  manifestissime 
noseebantur  :  quac  in  praediclo  couventii  fldeliler 
quxsita,  ct  veraciler  inventa,  ct  ordinabililer  exse- 
cuta  sunt,  in  co  scilicel  quod  pracdiclus  coiivenlus 
deliberavit,  ut  d  per  legatos  et  missos  admoncrelur 
domnus  Ludovicus  de  suis  erroribus,  et  exhoriare- 
tur  ut  secundum  prophetieum  dictum  rediret  ad  cor, 


Oinnipolens  Deus  raanu  pietalis  su:e  educeretnim 
de  lacu  miserix  et  de  luto  coani.  Quod  tlementis- 
simtis  Dnminus  non  solum  nnn  abstulit,  scl  nec  t.'i- 
sttilit.  Setl  mox  resuscilata  inniente  ejus  coniritione 
httmiliati  cordis,  prostrattis  corain  eis,  non  semcl, 
vcl  iierum,  sed  tertio,  aul  amplins,  crimina  cogno- 
scit,  veniam  poscit,  aiixiliuin  orationum  precatur, 
consilium  recipil,  pcenitcnliain  postulal,  injunctam 
sihi  humilitatem  Iibentissime  impleturum  promittit. 
Innolcscittir  ei  lex  et  ordo  publicae  poenitenliae  . 
qiiam  non  renuit,  sed  ad  omnia  annuit ;  ac  demuin 
'  pervenil  in  ccclesiam  coram  coelu  fidelium,  ante 
allare  et  E  sepulcra  sanctorum.  El  prostrali<s  snper 
ciiicium,  bis  tcrquc   quaterqtie  confessus   in  omiii- 


el  rccognosceret  acta  sua,  qnx  advcrsus  Deum  G  bus  rlara  voce  cum  abundaiiti  elTusione  lacrvmaruni, 
currens  per  vias  pravilalis  el  iiijtislilix  exegerat,  depositis  armis  manu  propria,  et  ad  crepitlinem  al- 
ae  deinceps  susciperet  coiisilium  vitae  el  saluiis  laris  projeclis,  suscepit  mente  compuucla  paeniten 
suse;  qualenusapud  omiiipolentcm  JudieemctDomi-      tiam  publicam  h  per  mauuum  cpiscopalium  imposi- 

BALUZII  NOT/E. 
chartnlis  insereret,  eamque  sua  scriptione  rohorarct,      deritnt,  tjuam  ille  in  manibus  gestaba!.  >  Exstat  ea- 

dem  chartula,  sive  libellus,  ut  vocat  Agobardus,  in 
eisdem  Aclis,  ubi  in  octo  capilula  divisus  est. 

'    Pcrvcnit  in  ecclesiam.   Acta   cxaiictorationis  : 

t  Veniens  ipitur  idem  dominus  Lodeuvicus  in  basi- 

lic.am  sauct.e  Dci  genitricis  Mariae,  uhi  sanctoriini 

corpora   requiescunt  Medardi  videlicet  confessoris 

Clirisli  alque  ponlificis,  nec  non  Sebastiani  pra'slan- 

(issimi  martjris,  elc.  >  Vcrum,  nequis  in  hor  errel, 

istiid  peractum  non  est  apud  Compendium,  lametsi 

illic  habila  fueiil  praedatoria  illa  syuodus  ;  sed  in  ci- 

"  tessionensi,  in  monastei  io  sancli  Medardi, 

cus  in  custodia  detinebalur  jussu  Loiharii. 

K  Sepulcra  sanctorum,  Mcdardi  videlicet  et  Seba- 

stiani. 


et  rohoratam  memoralo  principi  Loihario  ob  me 

moriam  hujiis  facli  olferret.  Ad  extremum,  omnibus 

nohis  qui  interfuimus  visum  est,  omniuin  chariu- 

laruin,  imo  lanti  negolii  stimmain  in  nnum  brcviter 

stiiclimqtie  congerere,  etc.  >  llnde  palet  iiniiniqiiem- 

qtie  episeoptim  chartiilain  sttain  porrexisse  Lolhario 

anie  solutam  synodum  :  qnotl  nns  quoque  factum 

lnonuimiis  ah  Agobardoin  titulo  libelli  islius. 
»  Compendium,  in  diteeesi  Suessionensi  siluin,  ad 

Jsarain  fliiviuin. 
h  Mense  quarto,  id  esl,  mense  Octobri,    quo  per-      v'i't.'iie's7t< 

•xla  est  nefanda  dla  oplimi  principis  exauctoratio.    "  U|M;  r_,0)jov 
c  Per  ignaviam  domui  Ludovici.  Hxc  perfitiorum  ' 

qurrela,  regntim  Francorum,  qtiod  subCarolo  Magno 

imineiisiiin  fuerat  amplificatum,  regnanlc  Lndovico 

ruere.  Sic  enim  haber.t  Acta  exanctoralinnis  ejus  :  h  Per  manuum  eptsc.  impos.  Acla  exanclnralionis : 

<  Etquoinodo  in  processn  tcmporis,  pt:r  ejns  inipro-      <  Deinde  cingulum  militiae  deposuit,  et  super  aliaie 

videntiam  vel  ncgligenliam  in  taniam  veuerit  igno-      enllocavil  ;  ct  habitu  sxculi  se  exuens,  habitum  poe- 

ininiaiii  et  vilitatem,  tti  non  soluin  amicis  in  moesti-      uiscuiis  per  imposiiionem  manutim  episcoptiruin  sns- 

cepit.  >  Peractum  id  facinus  ah  Ehhone  archiepisco- 
po  Khemensi,  ut  patet  ex  Narratione  clericorum 
lilicniensium  de  tlepositione  ae  resliltitione  Ehhnnis: 
i  Lotharius  veniens  per  imperialia  palatia,  adtiiixil 
secun  palrcm  suum  usque  Suessionis  ad  monaste- 
ritini  S.  Metlardi.  Ihiquc,  hortantibus  el  jnbciiiibiis 
exleris  episcopis  seu  primoribus  regni,  coartus  est 
Ebbo,  quia  in  dicecesi  ejes  crat,  illi  imponere  pnhli- 
cain  posnitentiam.  Unde  nimiam  et  perpetuam  ejus 
incurril  otfcnsam.  >  Vide  eiiam  Thrganum  c:'p.  4*. 


tiam,  sed  etiam  iiiiiuieis  vcncril  in  derisioneni.  > 

d  Per  legutos  et  missos.  lUi  cniin  inquiunt  episcopi 
in  eisdem  Aclis  :  <  Nus  lamen  memorcs  prt  wpto- 
run  Dei,  ministeriiqtie  notsiri,  atque  benclicioium 
ejus,  diguuin  duximus  ul  pcr  licentiain  memorali 
principis  Lotharii  legationem  ad  illum  cx  auciori- 
late  sacri  r.onve.iiltis  mittcremus,  qu:e  eum  de  suis 
realibus  admoneat.  ■ 

•  Libellus  edilus  cst.  Acta  cxaucloratiouls  :  <  Super 

atiibus  charlulain,  s  .mmam  reatuuin  stiorum,  unde 
lum  specialjtcr  redargtiercnl,  conliucntera,  ei  de- 


023  S.  ACOBARDl  EPISCOPI  LUGDENENSIS  344 

lionom,  cum  psalmis  cl  orationibus.    Slcque  depo-  A  latem.  His  gestis  cgo  Agobardus  indignus  cpiscopus 
sito  habitu  pristino,  et  assumpto  habitu  poenitentis,      interfui,  etmelioribus  consonans  cl  consentiens  ja- 
rongralulans  et  confidcns,  postulat  piissimi  pasloris      dicavi,  et  mann  piopiia  signans  subscripsi. 
humeris  reduci  sc  ad  invenlse  ct  redempise  ovls  uni- 


AGOBARDI 

EPISTOLA  AD  EBBONEM  EPISCOPUM  RHEMENSEM,  DE  SPE  ET  TIMORE. 


Mngnificcnlissimo  ac  desideraiissimo  domno  pa- 
Iri  et  fratri  Ebboni  Ecclesix  Rhemornm  episcopb 
Agobardus  in  Doinino  Dco  aeternam  salutem. 

Cuin  quadam  dic  valde  diligenda ,  honoranda  al-  „ 
quc  laudanda  devoiio  lna  prsecipue  milii  (cui  gratis, 
id  est,  alisque  merilo,  sola  lua  te  benignitate  insli- 
ganle,  piam  amiciliam  inipcndis)  et  niaiiihns  gesta- 
ret  ct  ore  proferret  ea  quae  ad  xdificalioiicm  bona- 
rum  meniiuni  pertinent,  cognoverunt  qui  prresentes 
aderanl  solerlissimam  intenlionem  luam  vellesecum 
semper  haliere  de  Scripluris  divinis  aliqua,  in  qui- 
lius  non  solum  in  equum  ascendens,  sed  etiam  dc 
equo  desccndens,  pro  locis  et  teinporibus  oongrua: 
quantilatis  secundum  bealum  virum,  91«'  non  abiit  in 
consiliu  impiorum,  in  lege  Domini  meditareris  die 
ac  nocte  ;  quatenusvere  essepossis  tanquam  lignum 
juxta  fluenia  Scripturarum  plantatum,  cujus  oninia 
prosperantur  quae  facil  :  et  quje  facit  ?  utique  poma 
et  folia,  qu.e  iutelliguntur  facla  et  dicla;  ut  poma  <-. 
sint  in  actibus,  folia  in  verbis;  cujus  ligni  folium 
non  defluit :  quia  (secundum  quod  scriptum  cst  de 
Sarauele,  Non  cadil  de  nmnibns  sermonibus  ejus  in 
terra)  curat  sollicile,  ne  quid  frivoluin  vel  inane 
proferat,  quod  oblivione  potius  quani  memoria  di- 
gniim  sit.  Sic  enim  Apostolus  unanimem  comilem 
instruit,  dicens  :  Ineplas  autem  et  aniles  (abulas  de- 
vitn  ;  ct  iterum  pracipit  denuntiare  quibusdam,  ne 
intendant  fabitlis  et  genealogih  interminatis,  qua: 
qwmliones  preestant  mugis  quam  wdificalionem  qua? 
est  in  fidc.  Et  iterum  :  Profuna  autem  et  inanilo- 
quia  detiiia.  Multum  enhn  profkiunl  ad  impietutem, 
el  sermo  eorum  ut  cancer  serpit. 

Igitur  Deo  devola  et  fidelis  sanclitas  tua  cjum 
niiiii  dignaretur  lalia  pandere,  suggeslum  est  .1  mc 
nt  in  primis  jubercs  tibi  scribcre  in  eodem  quod 
gcstabas  Encbiridion,  de  divinis  libris  aruuas  et 
difficiles  sententias  ad  observandum,  qua;  pr*cipu;e 
sunt  ad  deprimendas  per  limorem  mentes  hominum, 
nc  elevari  possint  iu  vanam  prajsumptionem ;  et 
bis  diu  diligenterque  perspeclis,  juheres  demiim  la- 
lia  qu;e  viderentur  congrua,  «  proprio  insereiv  ma- 

BALUZIl 

»  Proprio  inserere  manuali,  id  est,  libro  qui  sem- 
per  est  in  manibus.  Lhide  sic  loquitur  ipse  Agobardus 
in  fine  istius  epistolx  :  «  Maxime  quia  el  vos  lale 
fieri  jussistis  opus,  quod  paulisper  manu  gestetur, 
iion  quod  in  armario  vel  in  sci  inio  resen'elur.  > 
Qiiamobrem  Duodena,  Bernardi  ducis  uxor,  eum  1110- 
nita  scriberet  ad  filium  suum  VVillelmuin,  iibrum  il- 
liim  monitorum  inscripsit  Manuale,  hoc  modo :  Liber 


nuali.  Cumque  hscc  ego  suggessissein,  dignalus  es 
praeeipere,  ul  cgo  inchoarem  sicut  mihi  videbatur, 
et  sanctitati  tu:e  dijudicanda  transmilterem.  Omnis 
itaque  Sciiplura  divinitns,  ut  ait  Apostolus,  inspi- 
raltt,  utilis  esl  ad  docendum,  ad  corripiendum  ,  c.d 
eritdicndum  in  justitia,  ut  perfectus  sit  homo  Dei,  ad 
omne  opus  bonum  instruclus.  Qua>  Scriptura,  tant.e 
perpetuitatis  est,  ut  auctor  illius,  sempiterna  Veri- 
las,  Verbum  et  sapienlia  Patris,  Dominus  et  Redem- 
ptor  nosier  testelur  de  illa,  dicens  :  Facilius  cst 
cmtum  et  terram  transire,  qucm  de  lege  unum  apicem 
cudete.  Et  iterum  :  Caitum  et  terru  transibunt,  verba 
vero  mea  non  transient.  Curaque  hxc  perennia  vcrba, 
plena  sint  regulis  niorum,  ac  disciplinarum,  atquc 
vii  tulum,  operis,  et  fidei,  inter  coetera  exstant  duae 
res  peniius  neeessarise  moderationi  mentium  humn- 
narum,  id  est,  spes  el  timor,  dc  quihus  sacerdoti- 
bus  et  omnium  plebium  doctoribus  Dominus  my- 
stice  per  legem  praccipit  dieens  :  Non  auferes  loco 
pignoris  snperiorem  et  inferiorem  molam.  Qua3  motoe 
licet  utrumque  lestainentuin  recte  fignrare  possint, 
inlelliguntur  tamen  utiliter  spes  et  limor;  ut  infe- 
rior  dicatur  timor,  superior  spcs.  Cui  autem  una 
defuerit,  farinam  facere  non  potest :  quia  in  mente 
sua  nihil  sanum  pcrlractare  potest,  quein  aut  tinior 
sine  spe  premit,  aut  spes  sine  limore  levat.  Undc 
Psalmista  in  ulrumque  conjungens  djcit  :  Uenepla- 
citum  est  Domino  super  timenles  eum,  el  in  eis  qni 
sperant  sv.per  misericordia  ejus.  Judas  denique  pro- 
ditor,  posl  Dominicam  tradilionem,  quia  sine  spe 
limuil,  dicens  :  Peceari  tradens  sanguincm  juslum, 
ideo  abiens  laqueo  se  suspendit,  et  crepuit  medius, 
atque  efiusa  sunt  viscera  ejus.  E  contrario  autem, 
quia  sine  timore  sola  spe  clevabanlur  illi  qui  Do- 
mino  respondehant,  Semen  Abrakm  sumits,  el  ne- 
mini  scrvivimus  unquum,  dedignali  sunt  credere  in 
Salvatorem,  quia  praesumebant  non  se  essc  salvan- 
dos,  sed  salvalos  :  cujus  rei  exemplis  tota  est  plena 
Scriptura  divina.  Seniper  aulem  necesse  esl  ut  lue 
duaj  mol.ic  (idelium  mentibus  inccssantcr  adsint;  nt 
quia  spes  animuin  semper  crigit,  mclus  aulein  pre- 
NOT.E. 

Manuatis  Duodencc,  qucm  ipsa  misil  ad  filitim  suum 
Willelmum.  Yiderat  unum  lihri  istius  exemplar  vir 
clarissimus  Gulielmus  Catellus  senator  Tolosanus. 
Aliud  vero  nos  diu  habuimus  in  poleslate,  vivenle 
illtistrissiino  viro  Petro  de  Marca  archiepiscopo  Pari- 
siensi,  qui  illud  postea  ilono  dedil  clarissimo  viro 
domno  Lucaj  Dacberio  monacbo  Bene.lictiuo  congre- 
gationis  sancti  Mauri. 


325 


IRER  DE  DIVINA  PSALMODIA. 


548 


init,  ct  metus  spem  et  spes  lemperet  metum ;  ae  nc  A  liitem  operemur,   el  omnes   Gdeles  snlutem  deside- 


spes  in  superbiam  erigat,  rouus  contiuuo  adjacens 
menlem  prenial ;  rursum,  nc  inimoderatus  nieius 
animum  in  despcralioneni  obruat,  liunc  confestim 
spes  erigat.  Metiis  namque,  si  sine  spe  fuerit,  de- 
speratio  reciius  vocatur.  Spes  vero,  si  fuerit  sine 
inelu,  vana  prsesumplio  esse  monstralur.  Tali  nam- 
i[ue  teuiperainenlo,  quasi  quodam  antidoio,  vult  nos 
eceleslis  medicns  uii ;  ut  pote  qui  solus  est  scrula- 
lor  et  cognitor  internariim  inlinnilaliim,  cui  dicitur: 
Tu  solus  nosli  corda  filiorum  hominum.  Quiquedi- 
cit  :  Ego  sum  scrulant  renes  el  corda.  Cujus  sermo 
est  vivus  et  eflicax,  et  penelrabilior  omni  gladio  an- 
eipiti,  et  pertingens  usque  ad  divisionem  animso  ac 
spiritus,    compagum  quoque  ac  medullarum,  et  est 


rani,  prius  illa  cum  quibus  salus  operalur,  id  est, 
timor  et  tremor,  in  studiis  noslris  fundentur;  ut  su 
perponenda,  quia  faciliora  sunt,  islarura  impulsione 
neccssario  reqnirantur.  Nara  et  naturale  est  aninue 
bumanx,  ui  timorem  non  sine  quadam  moleslia  to- 
lerans,  rursum  sponte  ad  spem  recurrere  festinet, 
quoc  laetior  putatur;  quanquam  limor  non  sit  minus 
neeessarius  et  utilis.  Quia  igitur  si  de  omnibus  di- 
vinis  libris  liujusmodi  scnlcntias  cxcerpimus,  nimis 
prolixum  opus  efiiciiur  ,  illas  nunc  nobis  assumerc 
siifllciat  qtiac  in  promptu  habenlur,  ct  magis  in  usu ; 
niaximc  quia  et  vos  lale  fieri  jussislis  opus,  quod 
paulisper  manu  gestetur,  non  quod  in  armario  vel 
in  scrinio  reserveiur.  Hxc   mihi    igitur  •  inchoanti 


discretor  eogilationum  et  intenlionum  eordis  ;  sciens  B  oltiilit  se  prima  illa  senlenlia  septimi  psalmi,  quam 


mentem  humanam  his  duabus  virlulibus  in  mcdi- 
iullio  stabiliter  posse  servari.  Cum  haec  ergo  ita 
sint,  visum  mihi  cst  ut  primnm  de  illis  senlenliis 
qure  ad  inferiorem  molam  pcrtinent,  id  est,  ad  in- 
cOabilem  tcrrorem  meniium,  quoniam  sunl  nimis 
arduse,  aliqua  describam  ;  ut  quia  pr.eceptum  nobis 
est  ut  cum  timore  et  trcmore  nosiram  ipsorum  sa- 


canlamus,  dicenles  :  Domine  Dcus  meus,  si  feci 
istud,  si  est  iniquitas  in  manibus  meis,  si  reddidi  re- 
tribuentibus  mihi  malum,  decidam  mcrito  ab  inimicis 
meis  inanis.  Persequalur  inimicus  meus  animam 
tneam,  et  comprehendat  et  conculcet  in  terra  vitam 
meam,  et  gloriam  meam  in  pulverem  deducat. 
Multa  desunt. 


DALUZIi  NOTjE. 

»  IncliMnti  obtudt  se.  Vel  ex  eo  loco  conslat  mnlta  voluei  imus,  tamelsi  in  manuscriplo  codice  non  ex- 

hic  deesse,  et  inchoationem  hoc  poiius  libri  esse,  stenl,  Multa  desunt. 
quam  librnm.  Quo  faclum  est  ut  in  fine  hsec  addi 


AGOBARDI  LICER  DE  DIVINA  PSALMODIA. 


Quia  «  nuperstultiis  et  improbus,  ipsaque  slullitia  C 
el  iniprobilaie  sua  oiunibus  notus  caluroiiialor  eru- 
pit,  qui  sanctam  Ecclesiam  nostram  ,  id  est,  Lugdu- 
nensem,  non  soliim  verbo,  sed  eliam  scriplis  lacera- 
re  non  cessat,  quasi  non  recle,  nec  more  palerno 
sive  usu,  divinae  decanlationis  solcmnia  peragcntem, 
necesse  fuit  omnem  sacrorum  officiorum  seriem,  quae 
solito  canlorum  iniiiislerio  per  totnm  anni  circuluui 
in  ccclesiaslicis  convcntibus  exhibetur,  sicul  in  ea- 
dem  Ecclesia  favenle  Dei  gr3lia  cuslodilur,  diligcn- 
lius  et  plenius  in  libello  quem  nsitalo  vocabuloAn- 
tipbonarium  nuncnpanl ,  colligere,  alque  digerere  ; 
praereissa  scilicet  praefalione  b  pii  el  orlho;'.oxi  Pa-  O 

BALUZII 

»  Nuper  slultus  el  improbus.  Aut  valde  f;;!lor,  aut 
intelligil  Amalarium  diaconum.  Quo  factum  esl,  ul 
cum  postca  Amalarius  libros  quatuor  edidissei  de 
divinis  Officiis,  eum  talione  momorderit  Agobardus, 
libros  illos  ad  vivuin  cxcutiens.  Hnnc  porro  allecluni 
adversus  Amalarium  Floro  1-ugdiineiisique  Ecclesiae 
inspiravit  hic  noster  episcopus.  Nani  eo  defuncto, 
Elorus  acriler  inveclus  est  in  Amalarium  in  episiola 
nomiue  Ecclesiai  Lugdunensis  scripta  in  causa  pr;e- 
destinaiionis.  H;ec  sunt  verba  Flori,  sane  multum 
aculeata  :  «  Multuin  moleste  et  dolenter  accipimus 
nt  eccleslastici  et  prudentes  viri  Amalarium  de  fidei 
ratlone  consulerent;  «jiii  et  verbis  et  lil  ris  suis,  incn- 
daiiis  et  erroribus  et  phaniasticis  alque  luerelicis 
ilispuiationibus  plenis,  omnes  pene  apud  Franciam 
Ecclesias  et  nonnullas  etiani  aliarum  regionum, 
quanlurn  in  se  fuit,  infecit  alque  corrupil ;  ut  non 
uim  ipse  dc  fuie  interrogari  quam  omnia  scripla 


Iris,  cujus  probalissima  lides  atque  doctrina  in  mu- 
ncie  Domini  Dei  noslri  omnibus  examinala  ac  de- 
clarala  celebriter  innotuit;  ut  omnes  pacilici  et  pru- 
dentes  Ecclesioc  filii ,  in  quorum  manus  ejusdeni 
libelli  texlus  vcnerit ,  verissime  et  evidenter  agno- 
scant  pr.Tcfatam  Christi  Ecclcsiam  ,  eodem  Chrisio 
Domino  gubernanle  ac  prolegente,  nec  a  rccio  fidei 
tramile  de\iasse,  etpaternum  morem,  quein  staiuta 
ccclesiastica  declarant ,  fideliter  cuslodirc ,  ac  per 
hoc  ab  anliquo  Ecclesix  Dei  usu  nullatenus  discre- 
pare,  c  nec  conlcmnere  alicujus  diversum  morem, 
si  constat  csse  probabileni;  sed,  juxta  Apostoluni, 
ca  qua;  utiliora  cl  poiiora  sunl  sequi.  Ait  namque  . 
NOTiE. 

ejus  sallcm  posl  mortem  debuerinl  igne  consumi.  > 
Amalarius  crgo  nonnulla  reprehenderat  in  cantu  Ec- 
clesise  Lugdunensis,  inlcmperantia  liaud  dubie  lin- 
gu;e  slylique,  scu  quia  inagnis  iiiterdnm  ingeniis 
pro  ludo  est  aliorum  facta  dictaque  carpere.  Pupn- 
git  ista  audacia  Agobardum,  neque  dissimulavit.  lia- 
que  ea  fuit  scribendi  libri  istius  causa  et  occasio. 

1  Pii  et  orthodoxi  1'ulris,  Leidradi  archiepiscopi 
Liiguiincnsis  ;  qui  cantum  iu  Ecclesia  Lugdunensi 
disposuerat,  ut  patet  ex  epistola  ab  eo  scripla  ad 
Carolum  Maguum. 

c  Nec  conlemnere  al.  div.  morem.  Prfeclare  ad- 
modum.  Nain  uiiaqua?que  Ecclesia  peculiarcs  suas 
consuetudincs  habere  poiest,  quae  tanien  fidei  con- 
Irarise  non  sinl ;  nii  pluribus  dixinms  ad  episio- 
lam  ad  Nibridium  Narboncnsem.  Yide  Gralianum 
dist.  12. 


.".27 


S.  ACon.UUH  EPISCOPl  LUGDUNENSIS 


558 


F.t  hoc  oro,  ut  chaiitus  vestra  matjis  nc  magis  ubun-  A  lipomenon   legilur,   quoj   Loatus  David  ic\  ct  pro- 


det  in  Bcientia  et  omni  scnstt,  ui  prubclis  poliora ,  ut 
sitis  sinceri  ct  sinc  u/fcnsa  in  diem  Christi.  Et  alio 
loco  •  Vl  probclis  quir  sil  volunlns  Dei  bona,  et  benc- 
placens,  et  perfecla.  Et  alibi  :  JEmulamini  aulcm  cha- 
rismata  mcliora.  Et  ilenmi  j  Notile.  pueri  cffici  scn- 
sibus.  Sed  ct  reverenda  concilia  Palrum  deccrnunt 
nequaquam  •  plcbeios  psalnios  in  Ecclcsia  decantan- 
dos,  et  b  nihil  poelice  conipositum  in  divinis  laudi- 
bus  usurpandimi.  Inter  quos  eliam  beatus  papa 
Gregorius  docet  quod  non  pro  locis  res,  sed  pro  bo- 
nis  rebus  loca  amanda  sint.  Et  fortius  commendans 
nobis,  quod  sicut  nequaqnam  pro  locis  ,  ita  nec  pro 
qiiibuslibet  personis,  sive  consnetudinibos  lempo- 
rum,  res  seclari  debeamus  ,   non  cst  verilus  in  ipsa 


pheta  Dei  primus  choros  Levitarum  laudaiitiuin 
Dominum  in  labernaculo  sivc  in  tcmplo  consti- 
tucrit,  cisque  psalinos  et  hyranos  et  canlica  divinilos 
sibi  et  cjcteris,  qui  cuni  co  prophetabant  inspiral.i 
trailideril,  ac  manc  et  vespcre  intcr  divina  holocau- 
sta  ct  sacrificia  decanlanda  decrcverit.  Quein  ino- 
rcm  a  sanclis  prophctis  traditum ,  et  a  scquentihus 
patribus  diligentissiine  riistndituin,  usquc  ad  tcmpus 
Novi  Testamenti ,  quo  jam  templum  illud  deslrui 
oportebat,  religiosa  constat  observationc  perductum. 
Undc  summopcrc  necesse  csl,  nl  si  verc  absipie  of« 
fendiculo  vel  bxsilalione  divinas  laudcs  cupimus 
celebrare,  toios  nos  divinis  sernionibus ,  in  quibus 
nulliis  esl  error,  nulla  ainbiguitas,  coaptemus;  sicnt 


Roiuana  Ecclesia  quxdain  in  sacris  olliciis  ct  mini-  B  de  prxfatis  Levitis ,  antiquis  divinx  laudis  cantori- 


stcriis  repreliensibilia  etiam  sub  anathematis  daiu- 
nalione  resccare;  sicut  cjus  decrcta  p.ilam  osten- 
duni  (  Vide  lib.  Correct,  Antiplt. ,  cap.  15,  infra  ). 
Quod  si  prafdictus  calumniator  humiliter  etobcdicn- 
ter  pensarc  sludiiissct,  nequaqiiani  ad  tantam  dcve- 
nirct  faiuitatcm  ,  ut  vcrba  quorumlibet  hominum, 
quoruni  nec  noniina,  uec  sensum  ,  nec  fidcm  novit, 
tanquam  divinas  Scripluras  dcfenderet,  ct  pcr  phan- 
taslicas  ac  rudiculosas  allegorias  explanare  conare- 
tur.  Gerte  si  qilid  sanum  cogitare  vellet,  sufficerct 
ei  ad  oiniiein  cmendationem  el  silentiuni,  quod  sicut 
in  dicbus  ad  niissas  non  nisi  divina  generaliter  elo- 
quia  decaotantur,  ila  cl  in  noclibus  ad  sacras  Dco 
vigilias  exhihendas  cadein  procul  dubio  lex  deheat 


bus,  idciii  Paralipomenon  libcr  replicat ,  diccns  . 
Levitee  vcro  ut  stent  mane  ad  confitendum  et  caiicn- 
dum  Domino,  similiterque  ad  vesperum,  tam  in  obla* 
tionc  holucaustorum  Domini,  quam  in  sabbiilis,  et 
katendis,  el  solcmnitatibiis  cccleris.  Et  ilcruin  in  ile- 
dicatione  templi  sub  Salomone  dicitur  :  /'.'/  dediett- 
vil  iomum  Doinini  rex  et  universus  pnpulus.  Sacer- 
dules  antem  stubunt  in  officiis  suis,  et  Lctittc  in  ortjr- 
ms  carminum  Domini,  qua;  fccit  Duvid  rcx  ad  laudan- 
dam  Doniinum  ,  qitonium  in  crtcrnuin  misericordia 
ejus,  humnos  David  canentes  pcr  manus  siius.  Ilem  iu 
emendaiione  ct  purilicalione  ejusdem  templi  sub 
Ezechia  scriptum  cst :  Pnecepitque  Ezecltias  el  ptin- 
cipes  Leviiis,  ut  luudarent  Duniintim  sermonibus  Da- 


observari.   Unns  nempe  omnipolens  Dominus  utro-  C  viti,  el  Asaph  videntis ,  qui  lauduvcruni  eummagna 


que  tempore  laudalur,  uni  Domino  tcmpus  ulrum 
que  famuiatur,  eui  dicilnr  :  Tuuscst  tlics,  Domine, 
et  lua  est  nox.  Tu  fabricatus  cs  aurorum  et  solcm. 
Scd  ejus  stultus  rt  irrilus  labor  prudentibus  et  mi-. 
nime  contcntiosis  ac  Deuiii  timentibus  majorem  in- 
cutit  sollicitudiuem ,  ut  proptrr  hujusmodi  n;evos  ct 
errores  cavendos  vivacius  ctatteniius  diviii;e  aucto- 
ritati  et  ecclcsiasticis  slatutis  inlixreant.  ILtc  naui- 
que  fidci  caulela  ,  et  sincerissima  observantiru  disci- 
plina  ,  ut  in  tcmplo  Dci  ct  corani  divino  altan  divi- 
uorum  tantummodo  eloquiorum  niclodia  celebrelur, 
etiani  Vctcris  Testamenli   auctoritate  et  exemplis 


Iwlitia.  Siuiiliter  cliam  sub  Josia  in  celcbi.itione 
Pbase.  Porro  cantores ,  inquit,  filii  Asttpli  stubtiut  iu 
ordine  suo  juxta  prccceptum  Dnvid ,  et  Asaph,  cl  II t- 
niun,  et  lditlnm  propliclarum  rcyis.  Qtiod  lotiiin 
quam  sancte  et  rcligiose  fuerit  institutum  ,  quaia 
dulcitcr  ac  revercnler  sil  iiniiandum  inter  eaelura 
bcali  David  magnilica ,  ila  libcr  Ecclesiaslicus  in 
ejus  laudibus  prosequitur,  dicens :  /n  oiuni  opere 
dedil  confessioncm  sancto  cl  cxcciso  in  vcrbo  oloriw. 
De  omni  corde  sun  lauduvit  Dumiiium  ,  ct  tlilcxit 
Dcum,  qui  fccit  illum,  el  dctlit  illi  conlru  inimico. 
potentiam;  el  slure  fccit  cantores  contra  altare,  et  in 


nobis  fumissiiuc  commendatur  :  ubi  in  libro  Para-  D  sono  eorum  dtttccs  fecit  modos.    El  dcdit  in  celebra- 

BALUZH  NOT^E. 


»  Ptcbcios  psalmos.  Sumptiim  est  istud  cx  canone 
ultimo  concibi  Laodiceni,  in  quo  sic  scriptum  csi  : 
Quod  non  oporteat  plcbeios  psahnos  in  Ecctesia  cun- 
tnre,  ncc  Hbrns,  pratcr  canonem,  lcqi ;  scd  sota  sacra 
volttminu  Novi  Testttmettti,  vcl  \  cteris.  Prohibet 
ergo  caoon,  ne  psalmi  piebcii,  id  esl,*a  privatis  im- 
perilistjue  h.ominibus  cuiupositi,  iu  Ecclcsia  reciten- 
tur.  luvalueral  eniin  Iubc  consuetudo,  (quemadmo- 
dum  ad  hunc  canonem  Laodicenura  observavil  JU' 
stellus,  ct  Ilenricus  Valesius  a:l  librum  vn,  cap.  24 
Historix  Ecclesiasticx  Eu»cbii)  ui  inulti  psalmos  el 
hymnos  iu  bonorem  Christi  componerenl,  eosquein 
Ecclesia  cantari  facereiil :  quod  cx  vaiiis  Eusebii 
loeis  probanl.  Hujiisino.ii  ergo  psalmos  in  Ecclesia 
dsinceps  caai  vetuil  syuodus  Laodicena,  indignum 
majestatc  Dei  credcus,  si  aiiis  qnani  sacrorura  libro- 
runi  vcrbis  Deum  laudarcl  popuius  Chrislianus. 

b   Nthil  poelicc  compositum.    Censet    Agobardus 


Ievia  cannina  et  facilcs  versus,  cnjusmodi  sniit  qu.c 
motcta  bodic  dicinius,  non  esse  caneuda  in  Ecclesia. 
Ncque  Agoliarilo  solum  displicuit  usus  ille.  Displicuit 
enim  ctiain  inagno  viro  Gulielmo  Durandi,  episcopo 
Mimatensi ;  cujus  h;cc  sunt  verba  ex  libro  secuiiilo 
de  Modo  gencralis  concilii  celebrandi,  cap.  1!)  •  i  Vi- 
deretur  valdc  honestum  csse  quod  cautiis  indcvoli 
cl  inordiiiali  lnolctoruin  et  siniiliuni  non  licrcut  iu 
ccclesia,  ouui  rcprobetur  92  dist.  Canlores.  >  Verum 
durat  adhuc  in  Ecclcsia  uios  ille,  quem  tolli  al  ole- 
rique  dcbere  senserunt  magni  illi  viri.  Quid  euiin 
vulgatitis,  quam  ut  lcvia  cannina,  et  modiilationi 
apta.  cantentur  in  Ecclesia  ?  Neque  id  tanluin  ali- 
quoties,  tit  c.isus  videri  possit  ;  sed  vertcnle  anno 
quolibel,  in  dic  natali  Doiniiu  nostri  Jesu  Ghrisli. 
Unde  et  carmioa  llla  recepto  j.tmdiu  vocahulo  ooini- 
nantur  fioels,  id  est,  Naialia  carmina. 


r,?9  I.IB.  DE  COBK 

tionivui  decus  ,  •(  omavit  tempora  usqne  ad  consum- 
mationem  viur,  ut  laudarent  sanctum  nomen  Uomini, 
ct  ampliftcarent  mnnc  Dci  snnclitatem.  Sed  Ct  in  Li- 
hro  Samnclis  hacc  psallendi  gralia  spirilalk  in  co- 
dcm  rcgc  sanctissiino  prasdicatur,  ubi  legilnr  :  Dirit 
David  filius  Isai  :  Dixit  vir  cui  constilulum  esl  de 
Christo  Dei  Jacob,  egregius  psaltcs  hrael  ;  Spiritus 
Dci  tocutus  est  per  me  ,  et  sermo  ejus  per  linguam 
meam.  Iluic  igilur  latn  sattctx'  aucloritali  el  lain 
perspiciKP  verilati  non   cst  dubiuro  qttod  ftdclis  ct 


F.CT.  ANTIPHON.  350 

A  diseiplinaius  quisque  lilienicr  acquicscat.  Si  quis 
aulcm  conlentiosus  et  pcrlinax  contradicerc  coua- 
lnr,  ctdc  lurbulenlo  magis  rivo,  quam  de  purissiino 
fonte  polarc  voluerit,  vidcrit  ne  illo  xgrolcl  languo- 
rc  nimis  pcrnicioso  ,  qucm  quidam  antiquorum  pa- 
trum  sapienler  et  brcviter  cavenduni  admonuit,  di- 
cens :  Qui  contempta  veritale  prirsumit  consueludinem 
sequi,  aut  circa  fralres  imidus  est  et  malignus,  quibui 
veritas  revelntnr,  avl  circa  Deum  ingratus,  cujus  in- 
spirulione  Ecclesia  ejus  inslruitur. 


AGOBARDI  LIBER  DE  CORRECTIONE  ANTIPHONARH. 


I.  Dilcclissimis  in  Cluislo  fralrihtis  el  prscciptic  B 
"  canloribus   Ecclcsirc    Lugdunensis  Agohardus  in 
codem  Christo  Domino  et  Salvatore  nostro  sempi- 
lernam  saliilem. 

In  divinis  laudihus  exsolvcndis  quanlo  studio  fu- 
gicnda  sil  levilas ,  gravutasque  sectanda  ,  frequenter 
dilerlioni  vestrx  in  muttia  collociilione  snggessi- 
inus;  scilicel  ut  ralionahili  considcratione ,  sicut 
prudcntes  Ecelesiac  filii ,  el  ralionahili  ejus  lacle  ab 
incunabulis  cnutrili,  qnod  Dco  displicet  refugienlcs, 
concordi  sludio  id  quod  gratum  acceptumquc  ci, 
vcrhis  siculi  et  faclis  seclarcmini.  Si  enim  anud 
gravcs  ct  sapientes  viros  ,  non  solum  morum,  scd 
eiiani  verborum  levitas  reprehensibilis  judicatur, 
quanln  magis  apud  Dcum  lolius  sanctx  gravitatis 
ac  sapienliae  auctorem,  cui  Psalmisla  dicit  :  In  po-  G 
pnlo  gravi  laudabo  le,  et  cui  nos  Apostolus  rationa- 
hilc  obsequiuin  admonet  exhibere.  Neqtte  vero  pas- 
sim,  ct  ahsquc  diligcnli  exaniinatione ,  quod  cuique 
visutn  fucrit  in  Dei  iaudibus  tisiirpandum  est,  cum 
dicat  Apostolus  :  tfam  quid  oremus,  stcul  oporlet, 
nescimus.  Scd  ipse  Spiritus  poslulat  pro  uobis  gemi- 
tibus  inenarrabitibus.  Qui  autem  scrutatur  corda,  scit 
quid  dcsideret  Spirilus,  quia  sccundnm  Deum  postulal 
pro  sanctis.  Unde  et  apostoli  humanse  ignorationis 
conscii ,  orandi  formulam  a  Deo  pcliere ,  dicentcs  : 
Domine,  docc  nos  orarc.  Certe  manireslum  r st  ma- 
jus  esse  Deo  quempiam  digne  laudcs  exsolverc, 
qnam  pio  infirmitate  propria  cxorare  ,  prreserliin 
cum  hoc  praescnlis  vilae  fine  terminctur,  illud  vcro 
bic  iuchoetur,  in  fuluro  aulem  pcrficiatur,  juxla  " 
quod  Psabnista  ait  :  Beali  qui  habilant  111  domo  tua, 
Domine  '.  in  twcuia  saeutorutn  laudabunt  t.c. 

II.  Si  crgo  orantcs  doclrina  sancli  Spiriius  indi- 

BALUZIl 
a  Cantoribui  eeclesim  lugdun.  His  commcndatio 
acccssitcx  cura  Leidradi  :  qui,  ut  ipse  ad  Carnlum 
Magnum  scribit,  tanla  cnra  procuravil  sacra  inini- 
steria  in  Lugdnnensi  ecclesia,  ut  ciiam  hahcretscho- 
las  canloitint,  ita  eruditoruin,  ut  alios  eliain  erudire 
posseist. 

b  Aut  blatpltema.  Fuerc  qui  Agoharduin  nimix  in 
boc  argumcntoscrupulositatis  arguercnt,  damn:  nlcm 
niniis  facile  nonniillas  anliphonas,  noniiullaque  re  ■ 
sponsoria,  qux'  licel  ex  sacris  libiis  desunipta  non 
sint,  pia  tainen  potius  suni  qnam  iinpia.  Et  au.lio 
Tatuol.  CIV. 


gemus ,  mullo  magis  cum  Dco  laudes  oiTerimns  : 
quia  sicul  nemo  nisi  ipso  inspiranlc  sccundum  Deum 
postulal,  ita  nulliis  nisi  eo  erudienle  Dcum  dignu 
collaudat.  Non  erjo  ctijuscuiiquc  figmentis,  scd  Spi- 
ritus  sancli  eloquiis  majestas  divina  laudanda  esl. 
Dcnique  el  filii  Aaron  ignem  aliennm  Domino  ofTe- 
rentes  ,  non  obsequii  remunerationem,  sed  damna- 
lionem  pra?sumplionis  cxperii  sunt.  Unde  hoc  uos 
cxemplum  suminopere  vilantes,  illud  sollirite  altcn- 
damus  qttoil  vel  in  Proverhiis  scriptum  esl  :  Omnii 
sermo  Dei  ignilus  clgpeus  esl  spcrantibus  in  se.  A'<: 
addas  quidquam  verbis  itlius,  el  arguaris,  invenieris- 
que  mendax.  Nihil  itaque  Dei  vcrbis  addcnles ,  et 
timentes  argni  inveniriqiie  mendaces ,  verbo  Dei 
ignito  ,  qui  clypcus  spci  esl ,  tempore  oralionis  ei 
laudis  inflammemur  parilcr  et  muniamur.  Cuniqu  ■ 
Dominus  dical :  Verba  qua;  ego  locutut  sum  vobis, 
spiritus  et  vita  sunt ,  oninia  humana  ligmcnta,  qti;e 
vanttale  sui  mortua  jmlicanda  suni,  respuenles,  vi- 
venlihus  Cbristi  cioquiis  in  ipsius  ohscquiis  perso- 
ncnius ;  quatinus  voces  noslrx,  non  quasi  alicnx  ali 
eo  respui ,  sed  nt  proprix  cum  supernis  virtutibus, 
qtue  majestate  Dei  trementes  adoranl  atque  coilau- 
dant,  mcreanlur  admilli. 

III.  Hac  de  causa  ct  Anliphonaritim  pro  virihus 
noslris  magna  ex  parlc  correximus,  ampulatis  his 
qux  vel  stiperflua  ,  vel  levia ,  vel  mendacia  ,  *>  aut 
blasphcma  videbanltir.  El  vos  frequcnler  admonui- 
mns ,  et  tenorem  admonitionis  noslrx  proptcr  ali- 
qiionim  prxsenles  seu  futuras  querimonias  in  fronlc 
ejusdem  libelli  ponere  necessarium  duximus  :  non 
generale  aliquid  statuentes,  scd  jnxla  mcdiocrilatcm 
scnsus  noslri  in  domo  Dci,  cujus  nobis  cura  com- 
missa  est ,  quod  possumiis  oflerenics  :  nec  dc  sensti 
NOT^E. 

easdem  antiphonas,  qitas  bic  datnnat  Agobardus,  ho- 
die  quoquc  exstare  in  Breviario  Lugduncnsi.  Cerle 
exstant  in  Breviario  Ecclesix  Parisiensis.  Unde  con- 
slal,  rcs  semel  receptas  in  Ecclesia,  non  facile  mn- 
tari,  catilosipic  in  bis  rebus  dcbcrc  cssc  poutifices,  ne 
ministerium  corum  vitupcrclur.  Quidni?qtiandoqiii- 
dem  et  Agoiiardi  cura  irrita  fuit.  Sic  Urbanus  VIII 
hymnos  correxil.  Et  t::men  scmpcr  hymni  ai.lt- 
qui  cantiulur  in  Ecclesia,  iieqtte  baclenus  invenlns 
esl  quisqbam  qtti  notas  apponeict  bymnis  ab  Urbano 


11 


331  S.  AGOBARDI  FPISCGPI  LUGDUNENSIS  532 

instro  aliquid  pra-sumentes;   sed  Scriplura  ssnela;  \  compo&ilt  :i     cunlra  morem  nnctumi  oflicii  ali  emi- 
auctorilatem , 


cl  sacrorum  canonum  sanclionem, 

calholicorumque  palrum  iiislilnla  etcxempla  sectan- 
tcs.  De  quibus  aniequam  aliquid  proferamus,  co:i- 
gruum  videtur,  cxempli  gratia,  iioiniiill.is  ineptias 
quoe  pra:falo  continebantur  libello,  notare  breviier, 
ac  levitcr  rcdarguere;  ul  cx  liis  perpaucissimis  evi- 
denlius  agnoscatur  quam  neccssario  qu.-e  in  sequen- 
libus  dicluri  sumus,  a  palribus  constituta  sint,  qtian- 
toque  timore  ac  sollicitudine  corim  sc.ta  nobisex- 
pediat  obscrvare. 

IV.  Ac  prinium  ,  quale  illud  est ,  quod  in  vigilia 
Nalalis  Domini  in  choro  fidclium  ct  fidelium  crudi- 
ditorum  cantabalur  :  Dum  orlus  (uerit  sol  de  cxto, 
videbilis  liegem  regum  procedenlem  a  Patre  tanquam 


nenliori  loco  pompalice  conerepabat  :  Desceitdll  de 
cceiit  missns  ab  arce  Pt.tris  a  inlroivit  per  aurem 
Virginis  in  regiomm  noslram,  indutus  stvla  purpureu, 
et  exivil  per  aurcam  portnm  lux  et  decus  universce 
fubriav  mundi.  Ubi  primuin ,  qui  desccnderit  non 
dcsignat.  Arcem  vero  Patris  quid  dixerit,  ipse  quo- 
que  penilus  ignoravit.  Nunquid  esl  aliquod  a-difi- 
cium  cceleste,  ant  pcreoeleste  ,  quod  facluni  sit  ab 
co ,  aut  aliud  aliquid  quod  non  esl  ipsum  quod  Pa- 
ler,  aut  cst  ipse  Paler?  Quod  si  esl,  quomodo  sibi 
cst  arx?  Nec  per  aurem  Virginis  Verbum  Dci  in- 
Iroisse,  calholica;  aures  ferunt  :  quia  cum  sit  in- 
corporeum,  et  lotum  ubique  prxscns,  nec  locali- 
ler  accedil,  ncc  ailitu  corporco  indiget.  Nisi  forie 


sponsum  de  thalamo  suo  ?  Certc  fides  calboliea  ba-  B  nobis  persuadere  voltiit  angelicorum  sono  verLornm 


bcl  Vcrbum  Dci  ,  quod  in  principio  crat  aptul  Pa 
trcm  ,  in  tbalamo  ulcri  virginalis  conjunxisse  sibi 
sponsum ;  cujus  naluram  in  unitaie  pcrsona;  susci- 
piens,  caro  factum  est  ut  habitaret  in  nobis.  Nalti- 
ra;  enim  nostroe  unitus  ,  tanquam  sponsus  de  thala- 
rno  virginali ,  processit  cx  ulero;  et  non  eam  de 
ccelis  atlulit ,  sicul  h;erctici  afflrmare  ausi  stint.  Ac 
per  b«c  non  tanquam  sponsus  de  tlialamo  proccssit 
exPatre.  Verbuin  qtiippe  Dei,  Filius  Dei,  processit 
a  Patre,  et  venit  in  nmndum.  Nec  aliud  fuit  veuiie 
in  muiidiim  ,  quam  in  utero  Virginis  naturae  huma- 
na:  vcriialem  assumere  ,  in  qtta  visibilem  se  prabe- 
ret  niundo.  Ilanc  igitur  humanitatis  nostra:  ualurain, 
cui  unitus  sponsus  EcclesLe  factus  esl,  non  dc  sinu 
Patiis  traxit,  sed  de  came  Virginis  sumpsit.  ( 

V.  Esl  praelerea  in  prxdicla  aniiphona  notanda 
temeritas  ,  evidcnsque  mendacium  ;  dum  ct  sacrae 
Scripturae  verba  sui  scnsus  perversilati  coaplat,  et 
naliviiaiem  Salvatoris,  qua  vel  de  Palre  antc  s:ecu- 
la,  ve!  de  matrc  in  plenitudine  lcmporum  nalus  est, 
lanla  confusione  permiscet ,  ut  de  qua  loqui  velit, 
inlelligi  omnino  non  possil.  Quod  summopere  ubi- 
ipic  cavcndum  cst,  ne  divinorum  verborum  ordo  inu- 
tetur,  et  dc  scriptura  veritatis  labyrinthus  lexalttr 
erroris. 

VI.  llltid  ctiam  responsorium ,  quod  in  eisdcm 
vigiliis  cantabatur,  quanta  fldei  severitale  rejicien- 
dum  est,  in  quo  ail  vanus  ille  praismnplor  :  De  illa 
occulta  habitatione  sua  cgressus  est  Fiiius  Dei,  de- 
scendU  visitare  et  consotare  omnes  qui  eum  de  toto 
corde  desiderabant.  Quod  cum  scrmomim  imperitia, 
tum  scnsus  quoqtie  absurditate  ac  falsitalc  lurpatur. 
Nam  et  occullam  Filii  habiiaiionem  summa  Icviiate 
dixit;  et  eum  omnes  desiderantes  se  visitasse,  con- 
solaluinque  esse  mendaciter  asscruit,  eum  potius 
cos  quos  visilare  dignatus  est,  se  agnoscenics  ac 
desiderantes  effecerit. 

VII.  Considerentur  eliam  verba  alterius  respou- 
sorii  ,  quod  quasi    de   mystcrio  naiivilatis  Chrisli 


sacram  Virgincm  Dei  Filium  conccpisse.  Quod  quan- 
liiin  a  fidci  vcritale  discordet,  ex  veibis  ipsitis  an- 
geli  pcrspicituni  est;  qut  ipsi  Virgini  inierroganli  : 
Quomodo  fiet  istud,  quia  virum  non  cognosco  ?  Ile- 
spondit  :  Spiritus  sanctus  superveniet  in  te,  et  vir- 
tus  Allissimi  obumbrabit  tibi.  Quoinodo  auUm  vir- 
ginalis  uterus  regio  noslra  possit  inlclligi,  cum  ct 
virgo  illa  unici  Filii  mater  sit,  et  nos  omncs  non 
cx  virginea  sed  cx  corrupta  carne  nascamur,  pror- 
sus  inveniri  non  potest.  Deinde  quod  eum  stolu 
indutum  puipurea  auiem  dicit  Virginis  introiisse, 
sive  humano  niorc  cultu  regio  indutum,  sive  hu- 
manam  formam  non  ex  Yirgine  suscepissc,  scd  de 
ccelo  Dci  Verbtim  atinlisse  putaveril,  camque  slo- 
lam  ptirpuream  appellarit ,  aperlissim;c  blasphcmiic 
csl.  Jam  veio  per  auream  porlam  eum  exiisse, 
quanla  vaniiate  proferre  ausus  cst ;  cum  nativilas 
Chrisli  ex  \irgine  non  supervacuis  vcrbis  adum- 
hrari  ,  scd  confessione  simplici  debeat  dcclarari  ; 
qui  non ,  ut  illc  ait,  univers.T.  labricai  mttndi,  sed 
juxta  veritatem  evangelicam  ralionalis  lanlummouo 
creaturx  lux  est. 

VIII.  Aliud  qtioqtic  rcsponsorium  de  verbis  Evan- 
gelii  ,  sed  non  ordine  evangelico ,  quod  jam  uti- 
que  correctum  a  veslra  dilectione  psallitur,  nescio 
quis  composuit ,  dicens  :  Tcnebra:  factat  sunl  dum 
cruciftxissent  Jcsum  Judwi;  et  ciica  horam  nonam 
exclamavit  Jesus  voce  mi.gna  :  Deus ,  Deus ,  ul 
quid  me  dcreliquisti?  Tunc  unus  cx  militibus  tancea 
tatus  ejus  perforavit  ,  e.t  inclinalo  capite  emisil  spi- 
rilum.  Nempc  oninibus  Odelibus  certum  est,  quod 
Sahalor  nostcr  non  aliqtta  doloris  violentia  coa- 
ctus,  sed  sponlance  pro  nobis  est  morluus ;  nec 
animam  necessitate  amisit,  scd  poicslaie  posuit, 
sicut  ipse  ait  :  Ncmo  lollit  a  me  animam  meam, 
sed  cgo  pono  eam  a  mc  ipso  ut  ilerum  sumam  cam. 
Sed  islc  evangelici  ordinis  et  fidei  verilatis  igna- 
rus,   piius  dixit  lancea  a  militibus   latus   Domini 


perforalum,  et  tunc  ab  co  spiritum  cmissum  :  quod 
BALUZII  NOT.T.. 
»  Intrvivit  per  aurem  Yirginis.  Mutala  sunt  verba      matrem  in  regionem  nostram,  indutus  stotam  pvrpu- 
islius  responsorii  in  poslerioribus  edilionibus  Bre-      ream,  et  exivii  per  ctausam  porlam,  lux  et  decus  uni- 
viarii  Parisicnsis,  ubi  sic  hodic  legitur  :  Dcscendit  de      versic  fabrica'  mundi. 
co:lis  missus  ab  arce   Patris,  inlroivit  per  virginetn 


333 


LIB.  DK  CORRECT.  ANTIPHON. 


omnino  pag.-.num   esl ,    Christum   non   benignitate  A  t»r  qua  cautela    levissimorum  hominum  excogila- 


propria:  volunlatis,  scd  vi  doloris  mortuum  opi- 
nari;  cum  e  eontrario  in  Evangelio  referalur  q:iod 
Dominus  voce  magna  clamaverit :  Pater,  in  mamts 
tuas  commentlo  spirilum  tneum ;  el  hecc  dicens,  ex- 
spiravit.  Quam  morlcm  Clirisli  in  tanium  milites 
qui  aderanl  admirali  sunt,  ut  continuo  Deum  glo- 
rificasse ,  eumque  Dei  Filium  confessi  esse  refc- 
ranlur ,  ac  postea  Judscis  pclenlibus  lalronum 
crura  ,  qui  cum  eo  fuerant  crueifixi,  Pilalus  frangi 
concesserit,  Jesu  aulem  jam  mortui  non  crura  con- 
fracla  ,  sed  militis  laneea  latus  narrarctur  apertum, 
non,  ut  iste  imperite  protulil,  perforatum. 

IX.  Jam  vero  quanta  illa  sunt  valicinia,  ut  ita 
diclum  sit,  falsa  in  responsoriis  et  antiphonariis, 
quaj  quasi  ex  voce  Domini  pronuntiantur,  cum  in 
nullis  divinis  Scripturis  reperianlur.  Ut  est :  Octava 
decima  die  decimi  mensis  jejunabitis  ,  dicit  Domi- 
nus  ,  et  mittam  vobis  Salvatorem  el  propugnato- 
rem  pro  vobis  ,  qni  vos  pra*cedat  et  introducat  in 
terram  quam  juravi  patribus  veslris.  Et  ilerum  : 
Coronam  gloriw  ponam  super  capul  ejus ,  dicil  Do- 
minus,  el  induam  illutn  stolam  candidam ,  quia  ser- 
vavit  mandata  mea  ,  et  propter  nomen  meum  effu- 
sus  est  sanguis  ejus  in  terra.  Et  iterum  :  Sancti 
estis,  dicit  Dominus,  mulliplicubo  numerum  vestrum, 
ut  orelis  pro  populo  meo  in  loco  islo.  Et  mulla  bu- 
jusmodi  ridiculosa  et  fantastica.  Quoruni  invento- 
ribus  congruere  mihi   videntur  illa ,  qucc  Dominus 


tiones  vitaiid.TC  sinl ,  qurc  nulla  vcritate  Sllbnixrc, 
nulla  rationc  ornata:,  contemptui  palcnt. 

XI.  a  In  concilio  Africano  talis  constilutio  pro- 
niulgata  cst  :  «  Ul  preccsct  orationcs,  nisi  probat;e 
fuerinl  in  concilio,  non  dicantur;  ncc  aliqua  cx  bis 
omnino  canlcntur  in  Ecelesia ,  nisi  quse  a  prudcn- 
lioribus  traclala  e(  comprobata  in  synodo  fucrint ; 
ne  fortc  aliqnid  contra  fidem  ,  vel  per  ignorantiam, 
vel  per  studium ,  sit  compositum.  >  Ubi  brcviter 
considerandum,  quod  non  solum  ea  quoe  studio  per- 
fidisc,  sed  eliam  illa  qua;  b  simplicitate  ignoranii.-e 
contra  fidei  rcgulam  coinposila  fuerint,  pari  animad- 
versione  renudiantur. 

XII.  Bealus    Ilieronynius  ( Comment.  in  cap.   v 
B  Epist.  ad  Ephcs.)   cum  cxponeret  prxceptum  Apo- 

stoli,  ulii  ait  :  Implemini  Spiritu  loquentes  vobismet- 
ipsis  in  psalmis  et  hymnis  ct  canticis  spiritalibus,  can- 
tantcs  et  psallentes  in  cordibus  veslris  Domino ,  non 
lacuit  quol  in  cantoribus  Ecclesia?  reprehendenduni 
viJebat.  «  Canere  igitur,  ait,  et  psallere  et  laudare 
Dominum  magis  animo  quam  vocc  dcbemus.  Hoc 
est  quippe  quod  dicitur  :  Canlantes  el  psaltentcs  in 
cordibus  vestris  Domino.  Audiant  baec  adolcscenluli, 
audiant  hi  quibus  psallendi  in  Ecclesia  oflicium  est, 
Deo  non  voce,  sed  corde  cantandum ;  ncc  in  tragoe- 
dorum  modum  guttur  ct  fauces  dulci  mcdicamine 
colliniendae  sunt,  ut  in  Ecclesia  thcalrales  moduli 
audianlur  et  cantica;  sed  in  limore,  in  opere,  iu 
scientia  Scripturarum.  Quamvis  sit  aliquis,  ut  so- 


per  Ezcchielem  prophelam  adversus  falsos  prophe-  r  ,    .    "  °" yu,jru"'-  V 

tas  loqui.ur,  dicens   :    Va>  prophetis  insipientibus,  L  ^  ^WpeU&TB  cacophonOi.fAbomopz*  habue- 


«7«i  scquuntur  spiritum  suum  ,  el  niltil  vident.  Et 
post  pauca  :  Vident  nova  et  divinant  mendacium, 
dicentes  :  Ait  Dominus,  cum  Dominus  non  miserit 
cos,  et  perseveraverunt  confirmare  sermcnem.  JVum- 
quid  non  visionem  cassam  vitlistis ,  el  divinalionem 
mendacem  locuti  eslis  ?  Et  dicilis,  Ait  Dominus,  cum 
ego  non  sim  loculus.  Propterea  hcec  dicit  Dominus 
Deus  :  Quia  tocuti  eslis  vana,  el  dixistis  mendacium, 
ideo  ecce  ego  ad  vos,  ail  Dominus  Deus.  Et  erit 
manus  mea  snpcr  prophetas,  qui  vident  vana,  et  divi- 
nant  mendacium.  In  concilio  populi  mei  ncn  crunt, 
et  in  scriptura  domus  Israel  non  scribentur,  nec  ter- 
ram  Israel  ingredientur. 

X.  Sed  haic  et  similia,  quorum  in  prajfato  libro 
infinita  crat  copia  ,  quia  indignum  est  scribere  ,  ct 
vestrx  prudenti.-c  faslidiosum  audire,  faeilius  collo- 
qucndo  et  fideliter  perlractando  di>dicari  possunt. 
Nunc  supcresl  ut  sacrorum  statuta  canonum,  caihc- 
licorumquc  Palrum  senlenlias ,  sicut  superius  pro- 
misimus,  exsequamur;  ut  cx  his  perspicue  declare- 

DALUZII  Nl 
■  In  concitio  Africano.  Ev.slat  bic  canon  in  con- 
cilio  Africano,  cap.  70,  et  in  Codice  Canonum  Ec- 
clesiae  Africanse,  tit.  103.  Sed  uirobique  divcrsus 
esl  paulo  ab  edilione  Agobardi.  Sic  cnim  illic  legi- 
tur :  «  Placuit  eliam  hoc,  ut  preces,  qu;c  probatae 
fuerinl  in  conciiio,  sive  prrcfaiiones,  sivc  eomnien- 
dationes,  seu  manus  impo9itiones,  ab  omnibus  cele- 


rit,  dulcis  apud  Dcum  canior  est.  Sic  canlet  servus 
Chrisli,  ut  non  vox  canenlis,  sed  verba  placeant  qua; 
leguntur  ;  ut  spirilus  malus  qui  erat  in  Saule,  ejicia- 
tur  ab  his  qui  ab  eo  similiter  possidentur,  et  non  in- 
troducalur  in  eos  qui  de  domo  Dei  scenara  fecere 
populorom.  i  In  quibus  verbis  magnopere  pensan- 
dum  cst,  quod  eos  qui  in  morera  psallenlis  David 
cum  timore  et  gravitate  spiritali  canunt,  malignum 
spiritum  etiam  ab  auditorihus  suis  exeludere  possc 
confirmat;  eos  vero  qui  theatralibus  sonis  et  sceni- 
cis  modulationibus ,  et  quamvis  in  divinis  verbis, 
vocis  dulcedine  intemperantius  delectantur ,  eum 
non  solum  ab  aliis  non  excludere,  sed,  quod  est  tcr 
ribile,  in  scipsos  introducere  lestalur.  Unde  et  in 
alio  loco  idcm  doctor  cum  scnlcntiam  Isaia5  (Cap.  i) 
cxponerct,  Iniqui  sunt  calus  vcslri,  ait  :  i  Omnis 
convenlus  qui  non  offerl  hoslias  spiritalcs ,  neo 
audit  illud  quod  in  qiiinquagesimo  psalmo  canitur, 
Sacrificium  Deo  Spiritus  contribulatus,  cor  contri- 
tum  et  humitiatum  Deus  non  despicit ,  abominabilis 
Dco  cst.  i  Mcns  crgo  libcra,  id  cst,  scnsibus  corpo- 


brentur,  nec  aliac  omnino  contra  fidem  prasferaniur, 
sed  quxcunquc  a  prudcntioribus  fuerint  coliecta', 
dicantur. 

b  Simplicitate.  ln  manuscripto  legilur  inplacitate : 
pro  quo  Massonus  edidit  imbecillittite.  Nos  vero  le- 
posuimus  simplicitite,  ut  rcs  poslulare  vidcbatur. 


335 


S.  AGOIURDl  EHSCOPI  LLCDUNENSJS 


33(5 


ris  non  succombens,  ita  resistere  debot  vanas  ac  A  quam  rc.s  qnse  canitur,   poenale  dieit  cssc  peeca- 

noxi:c  delectationi  aurium,  sicut  et  deleclaiionibus 

sensuum  cxierorum,  visus  videlicet,   et   olfacius, 

gustus,  et  tactus;   quonini  perturbalionibns  anima 

pr.Tgravalur,  et  e.ipitiir.  Qiianluni  denique  oblecta- 

lioncs  auriiim  virtulem   menlis  cnerveni,  tcstatur 

pr;cfatus  iloclor,  qtii  uit   :    <  Auilitus  vario  organo- 

rum  canlu ,  ct  vocum  inflexionibus  delinitur,  ct  in 

carmiue  poetarnm  et  comcediarum ,  mimorumque 

iirbanilatibus,  et  stropbis,  ct  quidquid  pcr  aures  in- 

troiens  virilitatem  menlis  elTcininat.  < 

XIII.  Seil  et  bcalus  marlyr  Cyprianus  (Serm.  dc 
x.elo  ei  livore)  simili  modo  dicit,  exponens  illud  Apo- 
stoli,  Adversarius  vester  diabolus  lanqunm  leo  ru- 
giens,  eircuit  quterent  quem  devoret.  Ait  ergo  :  <  Cir- 


tiim,  ila  ut  inclitis  sil  non  amiire  ranlaiilcm,  utique 
in  canlu  el  sonis  quos  divina  eloquia  animant,  ac 
vivilicant ;  nt  vita  cantuum  ac  sonoriim  in  sen- 
tcnliis  sit  divinoruin  eloquiorum.  Coeterum,  si  in 
diebus  sttis  audissct  aliquos  non  de  divinis  elo- 
quiis ,  sed  dc  buniams  adinventionibus  canlantcs, 
nunquid  non  mortuum  el  sine  vita  laleni  cantiim 
judicaret  ? 

XV.  Verum  quia  "  Gregorii  pr.xsulis  nomen  titu- 
lus  prsefati  libelli  prxtcndii.et  hinc  oyinione  sumpta 
putant  emii  quidnm  a  beato  Gregorio  Romano  pon- 
lificc  ei  illuslrissimo  doclorc  composiium  ;  videamus 
quod  sancliis  ille  vii  de  canlu  ccclesiastieo  ordina- 
verit,  vcl  qnid  cjus  tempore  Romana  Ecclesia  de- 


cuit  illc  nos  singulos,  et  tanquam  bostis  clausos  ob-  B  cantarit.  Ait  igitur  in  Decretis  suis  (Lib.  iv,  imlici 


sidcns,  muros  exploral,  ct  tentat  an  sit  pars  aliqua 
membrorum  minus  stabilis  ct  minus  flda,  cujus 
adilu  ad  interiora  penclrctur.  Offcrt  oculis  formas 
illices  et  faciles  voluptatcs,  ut  visu  dcstruat  castiia- 
tem.  Aures  percanoram  musicam  tenlat,  ut  sonidul- 
ciorisauditusolvat  ct  mollial  Christianum  vigorem.  » 
XIV.  Quod  ei  bcatus  Augusliniis  ad  lenlaiionom 
diaboli  iiitelligens  pertinere,  in  libris  Confessionum 
suaruni  (Lib.  x,  cap.  53)  Deo  gratias  refert  quod  ab 
lioc  vilio  liberatus  sit.  <  Voluptates,  inquit,  aurium 
tenacius  mc  implicaverant,  et  subjugaverant ;  sed 
resolvisti  et  liberasli  me.  Nunc  in  sonis  ,  quos  ani- 
mant  eloquia  tua  ,  cum  suavi  ct  artificiosa  voce 
canlantur ,    fatcor  aliquantulum   acquiesco ,    duin 


13,  episl.  H)  :  <  In  sancta  hac  Romana  Ecclesia, 
cui  divina  dispensatio  praeesse  mc  voluii,  dudum 
consucludo  esl  valde  reprehensibilis  exorla,  ut  qui- 
dain  ad  s.icri  attaris  niinisterium  canlores  eligantur, 
et  in  diaconatus  online  constituti  modulntioni  vocis 
inscrviant,  quos  ad  prxdicationis  offieium  eleemosy- 
narumquc  sludium  vacare  congruebat.  Unde  fii  ple- 
rumqiie,  ut  ad  sacrum  ministerium ,  dum  blandu 
vox  quscrilur  ,  qu.x-ri  congrua  vita  negligalur,  r t 
cantor  minister  Domini  moribus  slinuilet ,  cum  po- 
pulum  vocibus  delectal.  Qua  de  rc  prascnti  decrclo 
consliluo  ,  ul  in  scde.  bac  sacri  altaris  ministri  can- 
tare  non  debcant ,  solumqiie  evangelic;c  Ieclionis 
ofliciirm  inter  missarum  solemnia  exsolvant;  psal- 


ipsis   sanctis  dictis  religiosius  et  ardenlins  sentio  C  mos  vcro  ac  reliquas  lcctiones  censeo  pcr  subiliaco- 


moveri  aniinos  noslros  in  flammam  pietatis,  cum 
ita  cantantur,  quam  si  non  ila  canlarcntur.  i  Et 
rursus  post  aliqua  de  ulilitalc  psallendi  in-Ecclesia 
discrelam  proferens  scntcntiam  ,  dicil  <  Tulius 
quidem  mihi  videtur  quod  de  Alcxandrino  episcopo 
Alhanasio  sa?pe  mihi  dicttim  commemini,  quia  lam 
■uodico  flcxu  vocis  faciebat  sonare  lectorcm  psalmi , 
tit  pronunlianii  vicinior  esset  quain  cancnti.  Venim- 
tamen  eum  reminiscor  lacrymas  meas,  quas  fudi  ad 
cantus  Ecclesiae  tuac  in  primonliis  recuperatx  fidei 
niea;,  et  nunc  ipso  commovcor,  non  cantu,  sed  rebus 
qu.T  canlanlur,  cum  liquida  voce  et  convenienlis- 
sima  modulalione  canlantiir,  magna  instituli  utilita- 
lem  rursus  cognosco ;  magisque  adducor,  non  qtji- 


nos,  vel  si  nccessitas  exigit,  per  minorcs  ordincs 
exhiberi.  Si  quis  autem  contra  hoc  dccrelum  mcuiii 
venire  tenlaverit,  analhema  sil.  Et  rcsponderunl 
omnes,  Anatbeina  sit.  »  Ecce  vir  aposlolicus  rcpre- 
hendit  consuetudincm  ,  qua  diaconibus  canlandi 
oflicium  injungebalur,  nec  in  eis  blandam  vocem, 
scd  congruam  vitam  dicit  esse  requircndam;  stiniu- 
lariquc  Deum  laliiun  ministroium  moribus  asscrit, 
etiamsi  populmn  vocibus  deleclent.  Damnata  vero 
lali  consuetudinc ,  psalmos  ac  rcliquas  lectiones  per 
subdiaconos  vel  per  minores  ordioes  ccnsd  cxhi- 
beri ;  solo  videlicet  evangelica3  lectionis  oflicio  dia- 
conibus  delegalo.  Ex  quibus  perspicuc  deinonslralur 
psalmos  lunc  in  Ecclesia  decantari  soliitim,  iinilc 


de.m  irrclraclabilem  scnicniiam  proferens,  cantandi  "  maximam  partem  divinorum  ofliciorum  eiiam  nunc 


consueludinein  approbare  in  Ecclesia ,  ul  per  oble- 
ctamenta  auriuni  infirinior  animus  in  affectum  pie- 
tatis  assurgat.  Taiucn  cum  niihi  accidit  ul  inc  am- 
plius  cantus  quam  res  qiue  canilur  movcat ,  po^nali- 
ter  me  peccarc  confiteor,  et  tunc  mallcm  non  audirc 
cantantem.  •  Eccc  vir  sanclissimiis,  atque  doctissi- 
mus,  ct  approbal  inslituitim  cantandi  propter  infii- 
mos  ,  quos  in  affectum  pietatis  faeit  assurgere,  et 
tamcn  cum  accidit  ut  plus  moveat  aiiimum  cantus, 


conslat  csse  composilam ,  ct  non  figmenla  quorum- 
libct  homiuiim  ,  quae  a  tanlo  illo  viro  non  csse  com- 
posila,  nemo  nisi  qui  sincciissinuc  cjus  fidei  et  cx- 
cellentissimx  eruditionis  ignarus  esl,  dubitat. 

XVL  Igiim  quia  sanctorum  Patriim  dictis  satis 
ostensum  est  quantiiin  hiuname  levitates  et  menila- 
cia  devitanda  ,  quanlumqtic  divinorum  cloquiorum 
veritas  ac  sinceritas  amplectenda  sit,  libet  pauca  cx 
verbis  beati  marlyris  Cvpriaui  subnecterc,  quibus 


BALUZII  NOT^E 


"  Grcgorii  nomen  tUulns.  Exslat  enim  inter  Opera 
Siuicti  Gregorii  p.ip.e  Antiphonarins  sive  Gradualis 
liber  ordinatus  pcr  circulum  anni.  Verum  luinc  li- 


bruni  nnn  esse  Gregorii  conlcndit  Agohardiis.  Nisi 
si  revera  Gregorii  erat,  sed  corruptus  tractu  leiu- 
poris- 


337 


LIB.  DE  CORRECT.  ANTIPHON. 


538 


oslendatur  qna  gravitale  el  modeslia  divina  oflicia  A  oflicium  injunctuiu  est,    magna   occasio  stuilaj  el 


celebranda siut  :  «  Sit,  iuquit  (Serm.  deOrat.  bom.) 
orantibus  sermo  et  precatio  cum  disciplina,  quielcm 
cnntinensct  pudorem.  Cogitemus  nos  sub  conspeclu 
Dei  starc.  1'laccndum  est  divinis  oculis  cl  habitu  cor- 
poris,  ct  (todovocis.  Nam  ul  impudentis  est  clanio- 
i  ibits  slreperc,  ita  congruit  vcrecundo  uiodestis  pre- 
cibus  orare.  Et  quando  in  unum  cum  fiulrihus  con- 
vcniinus,  et  sacrificia  divina  cum  Domini  saccrdote 
celebramus,  vcrccundise  ct  disciplinx  mcmorcs  esse 
dcbemus  :  non  passim  venlilarc  prcces  noslras  in- 
conditis  vocibus,  ncc  pciitioiicm  commcndandain 
modcste,  l)eo  tumultuosa  loquacitale  jactarc.  Qufa 
Dcus  non  vocis  scd  cordis  audilor  esl ,  ncc  admoncn- 
diis  est  clamoribus,  qui  cogitationes  videt,  probanle 


noxiu;  occupalionis  aufertur.  Ex  quibus  quamplurimi 
ab  ineunte  puerilia  usquc  ad  senectutis  caniliem  om 
nes  dics  vit;e  su.tc  iii  parando  el  conGrmando  canlu 
expendunt;  ct  toluni  lempus  utilium  et  spirilaliuin 
sludiorum,  legendi  vidclicct,  et  divina  eloquia  pcr- 
scrutandi ,  iu  istiusmodi  occupatione  consnmunt ; 
quodque  animabus  eornm  procul  dubio  valde  cst 
noxiiiin,  ignari  fidei  susc,  inscii  Scriplurarum  san- 
ctarum,  ct  divinx  inlelligenlise  inanes  ac  vacui,  lioc. 
solum  sibi  sufficerc  putant;  et  ob  hoc,  eliain  ventosi 
ct  inflati  inccdunt,  si  sonum  et  vocem  dccantationis 
utcunque  addiscant,  ct  in  numero  cautorum  deputari 
videanlur.  Quibus  oinuino(dum,  siculbeatus  Grego- 
rius  supra  ail,  Deum  moribus  slimulant,  eum  popu- 


Domino  ei  dicentc  :  El  seienl  omnes  Ecelesiat,  quia  ^  '"'«  vocibus  obleciem)  metuendum  cst  nc  etiam  ipsa 


ego  ikih  terutans  renes  et  corda.  Sonct  psalmus. 
Convivium  sobrium  sit  nobis  spiritualis  audilio, 
prolcclet  auies  religiosa  mulcedo.  » 

XVII.  His-ergo  ct  hujusmodi  Patrum  monitis  in- 
formati,  ct  corum  sequenles  vcsiigia  quos  ad  Domi- 
iium  praccessisse  non  ambigiimis,  cunclas  adinvcn- 
liones  bomimim  quasi  superfluas  rcspucntes,  vcrbis 
Doniiui  quae  ad  omnia  sufHciunt,  in  ejus  laudibus 
pcrsonemus,  ut  cuin  bcalo  David  dicerc  valeamus  : 
El  quai  ilc  manu  tua  accepimus,  dedimus  tibi.  Quia, 
iit  beatus  Augustinus  ait,  «  Mihil  Dco  rccle  offerlur, 
nisi  quod  ab  co  accipitur.  »  Qui  ct  alio  loco  piacce- 
pit  suis  :  «  Nnlilc  cantarc  nisi  quod  lcgistis  cssc  can- 
tandimi.  »  Quod  quidam  rcbgiosi  viri  sequcnlcs  sub- 
jcctis  sibi  fratribus  prxceplum  lale  dederunl  :  Nullus 
praesumat  responsoria,  aut  antiphonas,  quae  solcnt 
aliqui  composilo  smio  pro  suo  libilu  non  cx  canonica 
Scriptura  assiini|ita  canerc,  in  congregatione  isla 
vcl  medilari  vel  dicere.  Oporlet  cnim  nos  sanam  et 
simplicem  apostolicam  ct  palrum  nostrorum  imitari 
doclrinam,  ct  graliam  slabilire,  cor  moresque  sub- 
dcre  disciplinae.  Ea  igiiur  cantarc  debcmus  qna>, 
sic.it  bealus  Augustinus  dicit,  ita  scripta  sunt  ut 
canlaniur.  <  Quae  aiilcm  non  ila  scripta  sunt,  non 
cantemus;  quia  ncc  alio  mmlo  quam  quo  ipse  Do- 
miiius  jussit  per  prophetas  et  apostolos  su.os  mani- 
fcslari  ca  bominibus  ilcbent.  A  nobis  obedieiitia; 
quam  viciimariun  sacrificium  quaerit;  ncc  cantilen:e 


illa  Dei  incicpatione  feriantur,  qua  dicit  :  Populub 
hic  labiis  me  honorat,  cor  autem  eorum  longe  est  a 
me.  Et  ilerum  .  Aufer  a  me  lumultum  carminunt 
tuorum,  ct  canlica  lyrm  luw  nonaudiam.  Nam  clbca- 
lus  Hieionvmus,  ut  supra  memoratum  est,  de  lmjus- 
niodi  liominibus  manifcste  dicit,  quod  de  Ecclcsia 
Dci  scenam  fecerint  populorum.  Hanc  enim  occupa- 
lioncin  superfluam  in  eisdem  sacris  offitiis  devitan- 
lcs  anliqui,  cuin  eis  profeclo  suppeteret  ex  divinis 
libris  et  multiplcx  copia  laudationis,  ct  pcrilia  mo- 
dulationis,  maluerunt  tamen  cadem  saqie  rcpetere, 
quam  infinitis  et  non  neccssariis  psallcntimn  auimos 
occupare,  vel  gravare. 

XIX.  Quaproptcr ,  auxilianle  Dei  gratia ,  omnv 
sludio  piclatis  instandum  atque  observandum  csl,  ut 
sicul  ad  celebranda  missarum  solemnia  habet  Ecclc- 
sia  »  Librum  Mysleiiorum  fide  purissima  el  concinna 
bievilatc  digestum,  habet  et  Librum  Lectionum  ex 
divinis  libris  congrua  ratione  collectum,  ita  cliam  cl 
liunc  tcrlium  Oflicialera  Libellum,  ld  est,  Anlipbo- 
nariura,  habeamus  omnibus  b  humanis  figmcntis  ct 
mendaciis  cxpurgalum,  et  per  tolum  anni  circulum 
cx  purissimis  sanctae  Scriptune  verbis  suflicientissi- 
mc  ordiuatum  ;  quatinus  in  sacris  ofliciis  pcragendis, 
juxta  probalissimam  fidei  rcgulam,  ct  patenue  au- 
cloiitatis  vcnerabilem  disciplinara,  una  a  nobis  atquc 
eadem  cuslodialur  forma  oralionum,  forma  lcclio- 
num,  et  forina  ccclesiasticarum  modulatiouum  ;  qux 


artificioso  stiulio,  scd  observantia  mandalorum  ct  d  a  boni  ingenii  adolesccntibus  quam  celerrime  imbi- 


cordis  munditia  deleciatur. 

XVIII.  ILcc  sincerissima  Palrum  staluta,  omui 
diiigenlia  cl  veneratione  observanda  sunt.  Qnia  pcr 
boc  et  fidei  pnritas,  ac  religionis  disciplina  saluber- 
lime  custodiiur,  et  duo  mala  nimis  pietali  contraria 
ulililcr  rcsecantur  ;  vidclicet,  dum  ct  vanissimorum 
hominum  praesumptio,  qui  non  solum  inepta,  ct 
superflua,  scd  eliam  profana  ct  hceretica  in  Ecclesiis 
decanlare  audent,  runditus  ezcluditur;  etadolescen- 

lis,  atque  oninibus  generaliter  quibus   cahtandi 


bila,  eos  et  ilivmis  laudibus  concincndis  sufficienlcr 
et  graviler  idoncos  reddat,  ct  a  potioribus  ac  spirita- 
libus  studiis  non  inipcdiat.  Quis  enim  ita  contenlio- 
sus,  imo  iosauus,  el  ab  onmi  veritatis  ralione aversus 
cst,  ut  non  hoc  rectius,  ct  conveuientius,  ac  salu- 
biius  fatcatur  in  Dei  laudibus  decantqri,  quod  cx 
divinis  diclis  ct  libiis  videat  fidelitcr  assumi?  quali- 
nus  sicut  in  Symbolo  catholico  fidcm  noslram  non 
nostris  scd  apostolicis  veibis  profitemur,  et  iu  Dnmi- 
nica  Oialione  non  nostris  scd  ipsius  Doinini  et  Sal- 


BALV7.1I  NOT.E. 

«  I.ibrum  Mysteriorum,  id  cst,  Libium  Sacramen-  iiic  culpat  Agobardus,  respiciebal  Alcuinus,  cum  h:ec 
toiuui :  (!(•  quo  libro  supra  dixiinus  ad  caput  50  libri  :nl  fralies  Lugduncnscs  scribcret  in  epistola  «9  : 
delmaginihiis.  ,  i,,  ecclesiasUcis  oniriis  inauditai  priscis  lcmpo- 

"  llnmams  pgmentis.   Ad  ea  forlassis  ipsa,  quie      ribus  Iraditioncs  nolitc  diligcrc.  » 


339  S.  AGOB.YRDI  EPISCOPI  LIGDUNENSIS  340 

"aloris  nosiri  serroonibus  supplicamus;  ila  eiiam  in  A  caniicis  pcrsonemus.  Supcrfluo  namque  alia  quxrun- 
divinx  laudis  honore,  non  humanis,  sed  divinis,  et  iur,  uli  isia  sufOcere  el  superabundare  noecuntur. 
spiritalibus,  juxla  Aposlolum,  psahuis,    hymnis,  et 


INCIPIT  a  LIBER  VENERABILIS  AGOBARDI 

ARCHIEPISCOPI  LUGDUNENSIS 
CONTRA  LIBROS  QUATUOR  AMALARII  ABBATIS  \ 


I.  Amalarius  in  libro  suo  prirao.capilulo  Iricesimo 
seplimo,  dicit  ita:  <  Romana  consuctudo  unum  diem, 
id  est,  vii  Kalendas  Maii  inlerponit,  quem  vocat  in 
Litania  majore,  non  in  jejunio.  Litania,  ut  prxdixi- 
mus,  deprecalio  est  apud  nos.  Potcst  enim  serena 
incns,  et  alicna  a  voluntate  mala,  precari  Deum, 
quamvis  nianducct  sobrie  carnem  meridie ,  ct  lxte- 
lur  de  resurrcclione  Domini.  Tamen  niajorum  Pa- 
trum,  id  est,  aposlolicorum  usus  sequendus  est.  For- 
sitan  ex  ipso  officio  polerimus  inlelligerc  quid  depre- 
candum  sit  lali  in  tempore.  Prima  oralio  ad  Missam 
dicit  :  Prwsta,  qucesumus,  omnipotens  Deus,  ut  qui 
in  afftictione  nostra  de  tua  pietate  confidimus,  contra 
ndversa  omnia  tua  semper  prolectione  muniamur. 
Huic  concordal  offertorium,  dicens  :  Adjuva  me,  Do- 
r.iine  Deus  meus,  salvum  me  fac  propter  misericor- 
tliam  tuam.  Qui  insurijuiit  in  me,  confundaiilur.  Eo 
lempore,  id  est,  vn  Kalcndas  Maii,  possur.l  inimici 
commovere  bella  adversus  vicina   regna.  Ul  reor, 


ralo  temporc  in  aliquo  profeclu  sunl :  genuina  mes- 
sis  pulhilant,  arborum  fructus  cx  flore  prodeunt, 
vinex  atque  olci  liquor  suis  arhoribus  se  erumpit, 
pullorura  animantia  campos  tundunl.  Quoniam  hxc 
necessaria  sunt  noslris  usihus,  pelenda  sunt  a  Do- 
mino  ut  conserventur.  i 

II.  In  his  verhis  Amalarii  facile  quilibet  potest  de- 
prehendcre  qux  sint  inutilia,  et  qux  noxia.  Dicit 
namque  posse  fieri  Litanias,  id  est,  Rogationes,  sine 
jejunio  et  carnis  abstincnlia  :  quod  nunquam  dictum 
est  neque  a  parura  sapientibus.  Nempe  Ninivilx, 
quaudo  conversi  sunt  ad  pnedicationem  Jonx  pro- 
phelx,  non  habcbant  doctores ,  qui  eos  doccrent  sa- 
crificium  Deo  esse  spirilum  contribulatum,  cor  con- 
tritum  et  humiliatum.  Et  tamen  ratione  naturali 
inlelligenlcs  per  bxc  flecten Jam  Dei  pietatcm,  contra 
subversionem  sibi  immiuenlem  ad  qux  arma  concur- 
rcrint,  dicil  ita  eadcm  Scriplura  :  Et  ccepit  Jonas 
inlroire  in  civitulem  itinere  diei  unius,  et  clamavit. 


caute  providit  sancta  Ecclesia  Deum  rogare,  ut  qui  q  et  <&»'  •'  Adnuc  quadraginta  dies,  et  Ninive  subverte- 


tur.  Et  crediderunt  viri  Ninivitce  in  Domino,  et  prcc- 
dicaverunt  jejunium,  et  vestiti  sunt  saccis  a  mujore 
usque  ad  minorem.  Vidclicet  usque  ad  lactentcm, 
sicut  seuserunt  qui  de  hac  laudabili  pcenitentia  scri- 
bcre  voluerunl;  cx  quibus  unus,  Prudenlius,  vir 
doclus  inquil : 


ilestruxit  olim  consilium  Achitopcl,  nnnc  deslrual 
consilia  eorum  qui  volunt  irruere  super  pacem  ejus. 
Intendit  ct  hoc,  quod  dicil  Epistola  :  Mullum  cnim 
valet  deprecatio  justi  assidua.  Evangelium  alleram 
petilionem  sonat,  diccns  :  Quis  aulem  ex  vobis  putrcm 
petil  panem,  et  ilerum,  aut  piscem,  et  iteruni,  aut  si 
petierit  ovum.  In  istis  tribus  temporaiia  pelenda  pos- 
sumus  inlelligere  :  per  panem ,  omnia  bona  qux  de 
lerra  nascuntur ;  per  piscem ,  qux  dc  agris ;  per 
ovum,  animalia  qux  coeunt  simul.  H:cc  enim  mcmo- 

BALHZII  NOTjE. 
■  Monuimus  jam  ad  librum  de  Divina  Psalmodia,      cst,  de  ecclesiastico  ordine  avtctisque  oKciis,  quatuor 
libro  isto  Agobardum  talione  remorderc  Amalariuni.      tibri,   ad  Hludovicum   imperatorem.   Porro,  prxter 
Neque  senlentiani  mulo.  Porro  nunc  primuin  editus  j)  edila  Amalarii  opera,  exslant  Lulctix  in  duobus  per 


Nullus  bihendi,  iiemo  vescendi  memor. 
Jejuua  iniMis.is  pubes  omnes  liqueral. 
(.iiiiii  et  negaio  lacte  ,  vagieuiiuin 
Klelu  niaJescuiil  parvulorum  <  unulx. 
Succum  papillx  parca  nutrix  derogu. 


est  hic  libcr  ex  veleri  codice  ms.  viri  clarissimi  Pe- 
tri  Marnxsii  scnatoris  Gratianopolilani,  ceu  dicluin 
esl  iu  prxfalione.  Neque  esl  in  eo  aliquid  valde  no- 
talu  dignum. 

•>  Amalarii  abbatis.  Ila  diserte  codex  vetus.  Quod 
confirmaturauclorilale^perantiqui  codicisbihliothecx 
Thuanx,  in  quo  continentur  ejusdeni  Anialarii  libri 
de  Divinis  OQlciis.  ln  codice  itaque  illo  sic  legitur  : 
Tlwmus  Amaltarii  abbatis  de  divinis  officiis.  llem  : 
CoiUinentia  secutunv  causce  Amalltarii  abbatis  scri- 
ptionis  de  offtciis  divinis  incipit.  ltaque  quxicnduni 
cst,  cujus  monasterii  abbas  fuerit.  Alibi  vocatur 
chorepiscopus.  Exstat  enim  in  bibliolheca  monasterii 
Eptcrnacen^.is  in  Ducatu  Luxeniburgico  vetus  codex 
ms.  his  sexcenlis  annis  non  scriptns,  ex  quo  ista 
descripsil  R.  P.  Alexander  Wilthemius  e  Soc.  Jcsu, 
Luletiamque  misit  ad  R.  P.  Philippmn  Labbeum, 
qui  ineriini  lubenler  pro  ainicitia  noslra  conimuni- 
cavit.  Incipil  libcr  ojficialis  Amclarii  corcpiuopi,  id 


veiustis  codicibus  bihliolhecx  sancti  Germani  a  Pra- 
lis  quiiiquc  illius  epistolx,  qux  brevi  prodibunt  in 
luccm  in  lomo  VII  Spicilegii  domni  Lucx  Dacherii. 
Prima  est  ad  Jeremiain  archiepiscopum  Senonensem, 
de  nomine  Jesu,  quomodo  scribi  dcheal.  Item  re- 
sponsio  Jcremix  archiepiscopi.  Secunda,  ad  Jonam 
cpiscopum  Aurelianensein,  de  eadem  causa.  Item 
responsio  Jonx.  Terlia  ad  Rantgarium  episcopuni 
Novioinensem,  quomodo  intelligenda  sint  illa  verha 
ex  Evangelio  :  Uic  esl  calix  sanguinis  mei  novi  et 
w t erni  testamcnt i,  elc.  Quartn,  ad  lielionem  inona- 
chum,  (illum,  opinor,  qui  Fuhlensis  ahbas  fuil  posl 
Rliahanuni)  de  nominc  Seraphim,  quando  sit  neu- 
trius  generis,  quando  masculini.  Quinia  demuni  ad 
Guntaidum  :  Uiruni  spuere  liceat  illico  posl  consuin- 
ptinii  sacrificium.  Et  piiores  quideni,  ilenique  re- 
sponsiones  Jeremi.e  et  Jonx,  exstant  etiam  iu  coihce 
monaslerii  Epternacensis,  el  indc  pcues  viruui  cla- 
rissiinum  Philippuin  Labbeum. 


3H 


LIB.  ADVF.RSLS  AMALAltll.M. 


3iT 


Sequilur  in  cadem  Scriplura  :  Et  pervenit  verbum  A  (.'it,  illius  forsilan  error  cst  qui   scripsit.  Si  aulem 


ad  rcgcm  Nimve,  ct  surrexit  de  solio  suo ,  et  ejecit 
vcstimenlum  suum  a  se,  el  indulus  esl  sacco,  el  sedil 
tn  cinere,  el  clamavit,  et  dixil  in  Ninive  ex  ore  regis 
«I  principum  e)us,  dicens  :  Homines,  el  jumenta,  et 
boves,  et  pecora  non  gustent  quidquam,  ncc  pascanlur, 
et  aquam  non  bibant.  Et  opcriunlur  saccis  homines, 
el  jumenla,  et  clament  ad  Deitm  in  fortitudine  :  el 
converlatur  vir  a  via  sua  mala,  et  ab  iniquitale  quoc 
est  in  manibus  eorum.  Quis  scil  si  converlalur  et  igno- 
scnt  Deus,  et  revertatur  a  furore  irw  siuv,  el  non  pe- 
ribimus?  Et  vidit  Dcus  opera  eorum,  quia  conversi 
annt  de  via  sua  mala  :  el  misertus  est  super  malitia 
qv.am  locutus  fueral  ul  faceret  eis,  et  non  fecit.  Sed 
pcr  Jool  prophelain  ipsc  Dominus  demonslral  quales 
rogaliones  velit  sibi  exbiberi,  dicens  :  Cunvcrlimini  B 
ad  me  in  tnto  corde  vestro,  in  jejunio,  et  fletu,  et 
planctu  ;  et  scindite  corda  veslra,  et  non  veslimenta 
vcstra ;  el  converlimini  ad  Dominum  Deum  vestrum, 
i/nifl  bcnignus  et  misericors  est,  patiens,  el  mullus  mi- 
scricordia,  et  deprecabilis  super  malitia.  Ulud  etiam 
quoJ  subjungit,  proplerea  scplimo  Kalendas  Maii 
logendam  lcctioncm  Evangelii,  in  qua  datur  exem- 
plur.i  de  pane,  ovo,  et  pisce,  quia  co  tempore  profi- 
ciunt,  et  pro  illis  eo  tempore  Dominus  deprccandus 
sit,  ut  nostris  usibus  conserventur,  quis  non  videat 
quanlo  risu  dignum  sit,  eo  quod  nunquam  Dominus 
pro  bis  orationes  publicas  fieri  jusserit;  cura  e  con- 
trario  praecoperit  :  Nolite  quatrere  quid  munducelis, 
ttul  quid  bibatis,  et  nolite  in  sublime  tolli.  Hcec  eniin 


cx  senictipso  cxcogitavit,  nimia  prxsumpiio  csl. 
Quid  nainque  ingemiscit  gravatus?  Ccrie  co  quod 
non  vult  spoliari,  scd  supervestiri.  Et  si  non  vult 
spoliari  vestimenlo  Spirilus  sancli,  quid  vult  vc- 
stircsupcr  Spirilum  Dei?  Secl  quoniam  laboriosum 
cst  refutare  sensum  ejus,  boc  nobis  dixisse  sufliciai, 
quod  doctor  cathalicus  beatus  Augustinus  hoc  vesti- 
rncntum  mortalilalem  carnis  esse  dicit ,  quam 
gestamus  in  hoc  corpore  vivcnles.  Et  propterea  in- 
gemiscimus  gravati,  quia  timemus  per  morlem  tcm- 
poralem  spoliari  veslimenlo  camis  :  et,  si  lieri  pos- 
sct,  vcllemus  supervestiri  iuimoriali  vita  ;  non  de- 
posila  per  mortem  ipsa  mortalilate,  scd  potius 
absorpta  a  vila. 

V.  Dicit  iterum  Amalarius  in  libro  primo,  capi- 
lulo  quadragesimo  :  i  Solet  quaeri  inler  vulgares 
quauto  tempore  dcbeant  unclionem  chrismalis  ob- 
servare  in  capilc ,  ut  non  laventur  qui  accipiunt 
manus  impositionem,  absque  tempore  baptisterii. 
Quibus  potest  responderi,  quanto  lempore  genera- 
liler  ab  Ecclesia  celebratur  advenlus  Spiritus  sancti 
super  aposlolos ,  tauto  tempore  cclcbretur  apud 
unumquemque  qui  eum  accipit,  boc  est,  septcm 
dicbus.  Et  non  immcrilo.  Quoniam  in  scptera  mu- 
lieribus  vcnii  ad  hospilera  suuin,  fas  est  ut  unicui- 
que  mulicri  convivium  suum  parctur  pcr  singulos 
dies  :  de  quibus  mulicribus  dicit  Isaias  :  Apprehen- 
dent  septem  muiieres  tirum  unum.  Convivium  illa- 
rum  mulierum  est,  quando  ipsae  de  se  satiant  bospi- 


omnia  genles  mundi  quasrunt.  Pater  aulem  vester  scit  "  tem  siium.  Talia  convivia  exerccbat  Cbristus  apud 


quoniam  his  indigelis.  Verumtamen  quwrite  regnum 
Qei,  et  h$c  omnia  adjicienlur  vobis.  Nam  elsi  pro 
frugibus  tcrrae  et  pro  animanlibus  quibusque  orandus 
Deus;  nunquid  el  pro  piscibus  rogaliones  facicndae 
sunt,  ut  conscrventur  propler  nos? 

III.  Dicil  iterum  Amalarius  in  libro  primo,  ca- 
pitulo  vicesimo  septimo  :  c  Eum  quem  superius 
prccatus  esl  pontifex  ut  mittcrct  Spirilum  sanctum, 
in  scquentibus  pclit  ut  suscipientem  dignetur  con- 
signare  in  vitam  aeternam  ;  id  est,  eumdem  Spiri- 
lum  non  amiltal  snscipiens,  usque  dum  perducat 
bospiicra  suum  ad  vitara  xlernam.  >  Et  post  pauca: 
«  Sine  isto  signaculo  non  oportet  nos  praesenlari 
ante  Deura.  De  quo  quasi  de  aliquo  vestimento  di- 
ccbat  Paulus  ad  Corinthios  :  Etenim  qui  sumus  in 
isto  corpore,  ingemiscimus  gravati ;  eo  quod  nolumus 
spoliari,  sed  supervestiri ;  «I  absorbeatur  mortale  a 
vita.  De  quo  veslimenlo  dicat,  in  sequenlibus  mon- 
slrat  :  Qui  autem  perficil  nos  [in  hoc  ipsum  Deus,  qui 
dedil  nobis  pignus  Spirilus.  » 

IV.  Haic  verba  Amalarii  qualia  sinl,  omnis  qui 
ciga  siuceritatem  fldci  sollicilus  est,  dijudicare  po- 
tcst.  Tamen  hoc  quod  subjungit  diccns  :  De  quo 
signaculo  quasi  de  aliquo  vestimcnto  dicebat  Paulus 
ad  Corinthios  :  Etenim  qui  sumus  in  isto  corpore, 
ingcmiscimus  gravati,  eo  quod  nolnniiis  spoliari,  sed 
supervesliri,  ul  absorbeatur  mortale  a  vita .  talem 
sciiscra  habcrc  qualem  illc  inlromillit  si  alicubi  le- 


convivas  suos,  talia  et  Spiritus  sanclus  exefcet. 
Hospes  Spiritus  sancti,  mens  esl  hominis.  Mens  tan- 
loamplius  salialur  a  sagiua  Spirilus  sancti,  quan- 
to  minus  fuerit  dedita  camalibus  delectationibus. 
Ita  observet  accipieus  lempus  adventus  Spiriius  san- 
cti,  ut  solet  charus  amicus  circa  cbanim  amicum 
observare.  Quando  aliquis  charus  ad  amicum  charum 
venil,  in  nullo  vult  ille  qui  suscipit,  illum  oflendc- 
re,  scd  quidquid  novit  ci  placitum  cssc,  hoc  ex  corde 
beniguo  ei  adhibet.  Fla  quidquid  cognoverit  susci- 
piens  Spirilum  sanctum ,  placitura  ei  esse,  hoc  illi 
exhibeat  quaudiu  cum  illo  est.  Si  hoc  feccrit,  forsitau 
cilius  poterit  ei  conciliari,  quando  aliqua  offensa 
recesserit  ab  eo.  Quando  Chrislus  recordatur  unclio- 
nein  chrismatis  sibi  adcsse,  tunc  potissimum  recolit 
debcrc  se  esse  sub  disciplina  Spirilus  sancti.  Unctio 
illa  idco  lit,  ut  sciamus  quod  invisibilitcr  operclur 
Spirilus  sanctus  in  nobis.  Oleum  solct  fcssorum 
membra  fovere.  Halsamus  solct  redolere.  Fessa 
sunt  mcrabra  animx  nostrae,  quaodo  poenitct  se  cgis- 
sc  quod  conlra  Dei  voluntaiem  cst :  ad  quam  solet 
Spiriius  sanclus  vcnire,  ct  ci  monslrarc  dimissa  pcc- 
cata,  sive  diiniltenda.  Lhide  et  ipse  Spiritus  conso- 
lalor  ilicilur.  » 

II.cc  verba  Amalarii  confusa  cl  inutilia  unus- 
quisque  qui  audil,  videat  quomodo  corrigat,  qualilcr 
ilerideat  :  quia  non  nedificanl  fideni,  se.I  dcstriiiinl ; 
nec  plamant  ■\iiiiiies  in  mcniiluis  aiidienlium,  scd 


313  S.  AGOBARDI  EPISCOPI  LUGDUNENSIS  3li 

rvclllint ;  maxime  ubi  in  poslreniis  dicit .  Quando  A  in  cordibus  auditorum,  verba  Douiini  poliws  iil 
Christus  rccordutur  unctionem  chrismatissibi  adesse,  fecissent  in  cordibus  Jud;corum.  Sed  quia  non  csl 
isnc  potissimum  recolit  debere  se  esse  sub  disciplinu  lioe  optis  verboruni.  sed  divini  interni  muueris, 
Spirilus  sancti.  sic    debel   intimari   qui    docel  in   doetrina.   Scd  e 

M.  licni  Amalarius  in  codem  capitulo:  «  Non  conlra  Amalarius  docens  non  in  doclrina,  senlire 
cnim  fruslra  Spirittis  saiutus  supcr  aposlolos  venit  cognoscitur,  quod  sieut  cbarilas,  id  cst,  Spiritus 
in  dic  Pentecostes  in  vcnto  et  igneis  linguis.  Yoluit      sanctus,  corda  lideliura  per  gratiam  facit  umim  es- 

se,  et  unum  velle,  ita  in  sancta  Trinitalc  gratia 
ejtisdem  Spiritus  ipsam  sanclain  Trinitutem  faciat 
unum  esse,  ct  unum  velle,  sicut  Ariani  dogmali- 
zare  solebant. 

VIII  Item  Amalarius  in  libro  primo,  capilulo 
tertio  decimo,  dicit :  i  Dominus  noster  estagnus, 
qui  incipiente  quintadecima  luna  tradilus  est ;  cl 
crucem  ascendit  Parasceve.  Scquitur  responsorius 


futura  Ecclesijc  demonslrars  quid  operalus  csset 
iu  aposlolis  per  advenlum  suum.  Venit  in  vento 
>cbeiiienli,  ut  ostenderet  se  excussurum  esse  ab 
apostolorum  cordibus  omnem  cupidilatcm  terre- 
iiun.  Sicut  enim  ventus  veliemcns  projicit  pulverem 
a  facie  lcrra?,  sic  advenlus  Spiritus  sancti  a  corde 
liominis  ejicit  omnem  terrenam  cupidilatem.  In 
igneis  linguis  apparuit,  ut  dcmonstraret  quales  fa- 
rturus  crat  linguas  apostolorum ;  boc  est  Ioquenles,  ^  cum  quatuor  versibus.  Nullique  dubium  quin  Chri- 


et  ignita  verba  infundentes  in  corda  credeniimn.  Hsec 
enim  vcrba  ignita  consumunt  peccata ,  et  aceenduiit 
corda  ad  aniorem  ailerna;  palrix.  Ipsa  cst  charitas 
<|ii;c  diDunditur  in  corda  credenlium,  et  facit  ea 
iiuuin  cor  esse  ad  iuiitalionem  suac  propriie  subslan- 
liae;  hoc  est,  ut  uimm  velint,  sicut  sancla  Trinitas 
uiium  vult.  i 

VII.  De  his  verbis  Amalarii  perpeiidant  pruden 
IftS  quid  judiccnl.  Mauifestum  tamcn  cst,  quod  in 
eo  quod  dicit  :  Venit  in  vento  veltementi  ttt  ostcn- 
•ieret  sese  excussurvm  esse  ab  apostolorum  cordibus 
onnem  cupiditutem  lerrenam,  objiriendum  iili  sit. 
Si  cadem  hora  quaudo  repleli  sunt  Spirilu  sancto, 
aJhuc  disculicntkc  erant  ab  apostolorum  cordibus 


stus  homo  ex  qualuor  elementis  consisteret.  Nalu- 
rale  esl  homini  ut  ex  terra,  et  aqua,  et  aere,  et 
igne  cousistat.  Qnando  uaturam  honiiiiis  assumpsil, 
b;cc  qualuor  elementa  assumpsit.  llla  pendebant  iu 
cruce  inler  medios  duos  lalrones.  Unde  unus  ver- 
sus  •  /«  mcdio  duorum  animatium  cognosceris  :  quod 
ita  Hierontjmus  in  Habacuc. 

IX..  In  liis  verbis  Amalarius  quanta  vagalione  dis- 
currat,  qui  erroribus  insanx  mentis  mcdcri  pcr  cha- 
rilalcm  vult,  prudenter  perpendat.  Homines  qui 
canluin  coiiiposucrunt  ex  verbis  Scripturaruni,  ar- 
bilrio  suo,  prout  illis  coiigruum  visum  cst,  fecc- 
runt.  Et  per  diversas  rcgioncs  diversis  modis.  Non 
Spirilu  Dei  acti,  sicut  bcatus  Petrus  dc  prophetis 


nmnescupidiiates  lerrenx,  qnid  opcratus  in  eis  est  C  et  prophetia  fulurarum   rerum  loquitur,    diccns  : 


per  tres  amios  mcdiator  Dci  et  horainum,  homo 
Clnislus  Jesus?  Et  quare  illis  dicil :  Jam  vos  mundi 
cstis,  propter  sermonem  quem  loculus  sum  vobis  f 
Et  ilertim  :  Et  vos  mundi  estis,  sed  non  omncs  ? 
Nunquid  :ioii  crant  jam  utrcs  novi,  parati  et  capa- 
ccs  ad  rccipiendum  vinuin  novum,  id  cst,  Spiri- 
iiiin  sanctum,  qui  cos  indticerel  in  omnem  verita- 
icm?  ln  eo  aulciu  quod  subinfcrl,  dicens  ;  In  igncis 
liuguis  apparuit,  ut  demonslrarct  quales  facturus  erat 
linguas  apostoloTUtn,  hoc  est,  loquentes  et  ignila  vcr- 
b.t  infundentes  in  corda  credcitlium.  Hax  enim  vcrbu 
iguita  consumunt  peccata  :  Non  salis  attendit  quo- 
•modo  dical.  Nam  aposloli  jamdtidum  fuerant  loqucn- 
les,  jam  prsedicaverant,  jam  multa  et  magna  signa 
fcccrant;  ita  ut  diccrcnt  Domino  :  Etiam  damonia 
iitbjiciuntur  nobis  in  nomine  lito.  Non  aulem,  sicut 
iste  dicit,  verl.a  consumunt  peccala;  scd  fidem  mi- 
nislrant  ,  lidem  ocdificant,  qu.c  aiidientes  aptat  ad 
gratiam  baptismi,  cx  tunc  et  deinceps.  Quod  aiitcm 
subjtingit,  dicens  quod  verba  ignila  aposlolorum 
acccndant  corda  ad  amorem  aelernae  palria*.  Ipsa 
cst  charitas  quai  di/fundilur  in  corda  credentium, 
i-t  facit  ca  unum  cor  esse  ad  imitationem  sittv  propritv 
snbstantia;;  hoc  est,  ut  unum  vetint,  sicttl  sttncta 
trinitas  unum  vult  :  si  bcnc  sentit,  bomiin  bene  non 
loquitur.  Nam  muliura  dinVrl  inter  vcrba  prasdican- 
liiim,  cl  unctionem  Spiritus  sancti.  Si  eniin  vcrba 
apootolorum    facerc   poluisscnt   quod  iste   somniat 


iVon  cnitn  votuntate  humana  altata  esl  aliquando  pro- 
phctia,  sed  Spiritu  sancto  inspirali  locuti  sunt  sancti 
Dei  homines.  El  ideo  si  homo  uni  responsorio  qua- 
luor  versus  adjungit,  non  cst  umbra  alictijus  amig- 
in.ilis,  sicut  iste  pulat,  el  niciidacissimc  pulari  co- 
git.  lti  hoc  autem  autein  quod  dicit,  Sequitur  rcspon- 
sorius  cum  quatuor  vembtts.  Nullique  dubimn  quin 
Chrislus  homo  ex  qualuor  elcmentis  consisterel.  JVa- 
litrale  esl  homini  ut  cx  terra,  et  aqua,  et  acre,  et  igne 
consistal.  Quando  naturam  hominis  assttmpsit,  hac 
quatuor  elementa  assumpsil  :  opponcnda  esl  seu- 
teulia  Aposloli  his  stukissimis  et  blasphemis  scrmo- 
nibus,  qua  dicit  :  Vidcle  ne  quis  vos  decipial  pcr 
philosophiam,  et  inunem  fullaciam,  secuttdum  trudi- 
"  tionem  hoiniiium,  sccundum  clementa  mundi,  et  non 
sccundum  Christum.  Dicat  Ainalarius  quomoilo  Cbri- 
stus  homo  ex  qualtior  elemeiilis  consistat.  Nempc 
veri  fidcles,  id  cst ,  calholici,  Chrisltim  iia  tenent, 
sicul  etimbcatus  Augustinus  confitclur,  dicens  (Serm. 
8  de  divcrsis)  :  i  Agnoscamus  geminam  substanliam 
Cbrisli,  divinam  scilicct,  qua  asqualis  esl  Patri;  hu- 
maiiam  ,  qtta  niajor  est  paler.  Utrumque  aulcm  si- 
mul,  non  tluo,  sed  unus  Christus  ;  ne  sil  qiialeinilas, 
iion  tiiuiias  Dcus.  Sicut  enim  unus  cst  homo,  aiu- 
ma  ralionalis,  ct  caro;  sic  unus  est  Christus,  Dcus 
et  bomo.  Ac  per  hoc,  Christus  est  Deus,  cl  anima 
ralionalis,  ct  caro.  »  Christum  in  his  omiiibus,  Chri- 
sttnn  iu  singulis  coiililemitr.  Quis  est  crgo  pcrqueiP 


543 


LIB.  ADYLRSIS  AMALARIUM. 


f.tcius  est  inundus?  Chiistits   Jcsus,  sed  iii  forma  A  medium  duorum  aniinalium  cognoscenlur  elementa 
Dei.  Quis  est  sub  Pontio  Pilato  crucifixus?  Christus      pendere? 


Jestts,  sed  in  fonna  scrvi.  llcm  dc  singulis  qiiibus 
lioino  constat.  Quis  non  est  derelictus  in  infcrno? 
Ghristus  Jcsus,  sed  iu  anima  sola.  Quis  rcsurrcctu- 
rus,  triduo  jacuit  iu  sepulero?  Chrisltts  Jesus,  scd 
ia  carne  sola.  Subinferl  etiam  Anialarius,  diccns  : 
Nulurule  est  liomini,  ul  e.x  terra,  et  aquu,  ct  aere, 
el  igne  consistut.  Quod  mullum  a  purac  incntis  in- 
lolligcntia  discrepal.  Hoc  enim  commentum  cst 
philosophorum ;  quod  licet  ecclesiastici  doctorcs  ex 
toto  non  evacuent,  non  eis  lanicu  ex  oinni  parte 
consonant,  nec  dicunt  hoc  naturalc  essc  in  e.vordio 
originis.  De  qua  rc  nunc  longius  aliquid  dieere 
incptum  csl  :  quoniam  aucioritas  Scriptur;c  aliler 


X.  Itcm  Amalarius  in  libro  primo,  capilulo  duodeci- 
mo  :  i  SiseexiiianivitJuxtaAposlolum,  postquamfor- 
main  sorviaecepit,  quanlo  magis  cumfaclus  est  Patri 
obcdicns  usque  ad  inoriem,  niortein  auteni  crucis?» 

Diccndum  esl  Amalario,  non  sic  dicere  Aposlo- 
lum  tit  ille  ait ;  id  est,  Poslquam  formam  servi 
accepit,  seipsum  exinanivit;  sed,  semetipsum  cxi- 
nuniril  formun  servi  accipiens  :  id  esl,  in  ipsa  ac- 
ceptationc  fornia;  servilis,  et  non  postca  factus  cst 
obediens  usque  ad  inortein. 

XI..  Dicit  item  Amalarius  in  libro  lcrtio,  capilule» 
vicesimo  tcrtio  :  «  Nunc  dc  Teigitur  dicendum  est.  Ab 
initio  orationis  usque  ad  locum  ubi  dicitur :  Et  in 


senticnduni   demonstrat  ;    illo  videlicct    loco  ,   ubi  B  clectorum  luoitim  jubeus  grcge  numerari,  celebratur 


omuipotens  Creator  hominis,  boinini  qiicm  de  li- 
nio  terra:  formaverat ,  (vcl ,  sicut  alia  trauslatio 
liabcl,  de  pulvcre)  ail  :  Pulvis  cs,  cl  in  pulvercm 
reverteris  :  quod  non  possunt  facerc  aqua ,  aer, 
iguis,  scd  nec  aniina  quam  Crcator  inspiravil  in 
faciem  liomini  formatode  pulvere  :  sed  ita  (it  ut 
alio  loco  Scriplura  loquilur,  diccns  :  Reverlatur 
pulvis  in  terrum  suam  unile  erat  :  el  spiritus  rcdeat 
ud  Deum  qui  dcdil  iltum.  Si  autcm  de  liominc 
quolibet  niuiis  insul^e  dicitur  quod  cx  elemcntis 
naturaliler  subsistal,  quauto  magis  de  Chrislo  Do- 
inino,  cujus  caro  uullani  habct  origincm,  nisi  opc- 
rationem  Patris  ct  Filii  et  Spiritus  sancti,  et  susce- 
ptionem  soiius  Verbi?  Verbum  enim  caro  factum 


sacriucium  elcctorum,  qui  non  babent  in  carne  quod 
eis  repugnet,  ncque  )n  conscientia  quod  conturbet. 
Sicut  ciiiin  duo  altaria  crant  in  tabernaculo  Moysi, 
sivc  in  tcmplo  Salumonis,  unum  tbymiamatis,  alte- 
riiin  holocausti :  ita  sunt  duo  sacrificia  sanctte  Ec- 
clesia?. «  Et  post  pauca  ,  ilerum  capitulo  vicesimo 
quarlo  subinfert,  dicens  :  i  lmmolato  priorc  sacrili- 
cio  quodconslat  oralionibus  peifeetoruni,  et  cst  con- 
junctum  saerilicio  angelortim,  desccnditur  ad  univer- 
sale sacrilicium,  immolationem  sciiicet Cbrisli,  quod 
celebralur  anle  Nobis  ijuoijue  peccatoribus.  >  Et  post 
paulum  subjungil  :  «  Quoniam  una  bostia  Christus 
oblata  est  pro  juslis  et  injustis.  • 
XII.  Contra  b;ec  verba  Amalarii  confusa  el  turbii- 


est  ut   habitaret  in   nobis.  Sieut  ergo  dicil  beatus  ^  lentos  sensus  rcspoiidcndum  est,  quod  nec  Pclagius 


Augustinus,  Christus  est  Deus,  ct  aninia,  ct  caro  : 
sed  Deus  non  est  ex  elcnicntis,  'nequc  anima.  Y'e- 
rilas  autcm  carnis,  de  corporc  suinpta  est  Virginis, 
siue  ullo  opere  limnaiio  vel  angelico,  sed  opere,  ut 
dictumesl,  lantuin  divino.  Quod  aulein  dicil  Aina- 
laritis,  Qtiantlo  Christtts  naluram  hominis  assumpsil, 
luvc  qualuor  elementu  assumpsit;  respondcndum  cst 
illi,  quod  non  erant  rcdimenda  clemcnla  a  inortc 
pcccali,  sicul  boino  qui  pcr  pratvaricalionera  sub 
diabolo  captivus  tenebatur.  Erraverat  cnim  sicut 
ovis  qu;e  periit  :  propler  qucin  venit  paslor  bonus, 
nl  qua:rerel  ct  inveniret,  el  rcdticeret  ad  supernam 
patriam  ;   ubi    sine    administratione    elcmcnloruni 


nec  Cccleslius  ausi  siint  tam  irreverenler  suain  hac- 
resiin  pradicare.  Nam  illi  possibilitatem  lantuni 
astrucbanl,  dicendo  posse  esse  hominem  sine  pecca- 
to  si  vclit :  non  lamen  audcbant  dicere,  sc  sine  pec- 
cato  essc.  Amalarius  autem  multo  pejus  diccrc  audet, 
qui  asscrit  plurcs  esse  qui  nec  in  corpore  habcnl 
quod  repugnel,  nec  in  conscientia  quod  conturbet.  Et 
licel  pcjus  istc  quain  illi,  tamen  in  commune  con- 
tradicunt  apostolo  Joanni,  dicenli :  Si  dixerimus  quia 
pcccatum  non  habcmus,  ipsi  nos  dccipimus,  el  veritas 
in  nobis  non  esl.  Et  apostolo  Paulo,  qui  ait  :  Video 
aliam  lcgem  in  menibris  meis,  repugnantem  legi  men- 
tis  meat,  ct  captivum  me  ducentem  in  legem  peccati, 


orporalium  vivat,   fruendo  Deo  per  euindcm  Re-  i)  (luw  cst '"  »"!','6,''s  meis.   Lbi  et  turbalus  subjungit, 


dcniptorein,  sicul  scriptum  est  .  Et  siinus  in  vero 
Hlio  ejus  Jcsn  Cliristo.  Hic  est  verus  Deus,  ct  vita 
wterna.  Nani  deelcmenlis  illud  credendum  est  quod 
princeps  apostolorum  beatns  Petrus  ait  :  Advcniet 
uulem  dies  Domint  ut  fur  :  in  qna  caeli  mugno  im- 
peln  transient,  clemcnta  vero  culore  solventur.  Sub- 
jimgit  quoque  Ainalariiis  llla.  id  cst  clcmen- 
ta,  pendebunl  in  cruce  inter  mcdios  ditos  latrones. 
Unde  unus  versus  ;  In  medio  duorum  iinimaliiim  co- 
gnosceris.  Quid  ridicHlosius  dicere  potuit,  quain  ul 
aer  et  ignis  de  cruce  pcnderenl,  quorum  natura 
cst,  ut  sursiun  versus  ferantur?  El  subjnngit  di- 
cens,  quod  ila  Hieronumus  in  Habacuc.  Dic,  rogo, 
qnid   Ilicronymus  cl  Habaetic?  Nuiiquid  dicit,  in 


diccns  :  Infelix  cgo  homo  !  quis  me  liberabit  ile  corpo- 
■re  mortis  liujus  1  Psalmista  quoqtic  ex  vocc  perfe- 
ctoruin,  qui  diccre  possunt,  Sicut  cervus  desideral  ad 
fontes  aquarum,  itu  desiderul  anima  mea  ad  te,  Detis, 
subjungens  ait  :  Ad  me  ipsum  anima  meu  conlurbala 
est.  Et  itcruin  :  Quare  tristis  es  anima  mea,  et  quare 
contmbas  me '.' 

XIII.  Dicit  adbuc  idein  Amalarius  :  Sicul  cnim  duo 
alturia  erant  in  labernaculo  Mogsi,  sive  in  templo  Sa- 
lomonis,  unum  thijmiamatis,  alterum  liolocausli  :  itu 
suiit  duo  sacrificia  sanctie  Ecclesia:.  Ad  qua;  respon- 
dendum  cst  illi.  Ecclesia  catholica  sicut  non  babel 
duas  fidcs,  aut  duo  baptismala  ,  sic  non  habet 
duo  ;ill  nia,  aut  duo  sacrilicia.  Ila  namqueet  bealus 


r,47 


S.  AGOBAllDl  EPISCOPI  EUGDUNENSIS 


3S8 


Hieronymus  iri  evpositione  Isaiae  propheta1,  ubi  dici-  A  est  coojunclum  sacrificio  angclorur.i,  ct  lamen  cst 


tur  :  In  die  illo  eril  allare  Domini  in  terra  AZggpti, 
«locet  dicens  :  i  Ita  autern  nnuin  altare  dicilur  quo- 
modo  una  fides,  ct  unuin  baplisma,  rt  inia  Ecclesia.  > 
Et  iterum  :  « Unum  autem  altare  .(Egypti,  id  cst, 
inundi  istius,  dicitur;  ut  cuncta  altaria,  quai  contia 
Eeclesiac  eriguntur  allare,  sciamus  non  csse  Domi- 
ni.  t  Audiat  etiam  hoc  Amalarius,  quia  sicut  unum 
altare  Ecclesiae,  ita  unus  panis  corporis  Christi,  cl 
unus  calix  sanguinis  ejus.  Sic  enim  Apostolus  acce- 
pit  a  Domino,  el  tradidit  Ecclesise  :  i  Quonium  Domi- 
nus  noster  Jesus  Clirislus,  in  qua  nocte  traclcbalur, 
uccepit  panem,  ct  gralias  ngcns,  fregil,  et  ilisil :  Uoc 
«M  curpus  meum,  quod  pro  vobit  tradetur.  lloc  facite 
inmeam commemorationem.  Siinililer  etcalicem,  post- 


universaleetimmolatioChrisli?  Quis  audivii  uuqiiam 
lalc  ?  Aut  quae  unquam  lueresis  in  lam  irralionabilcm 
se  demersit  confusionem  ? 

XV.  Subjungit  aiilem  adhuc  his  vcibis,  dicens  : 
«  Quoniam  una  hostia  Christus  oblaia  est  pio  juslis 
ct  injuslis.  •  Non  ita  dicuntprimi  aposloli,  Peiruset 
Paulus,  quorum  prior :  Christus,  ait,  scmcl  pro  pcc- 
cutis  noslris  mortuus  est,  juslus  pro  injtislis.  Aller 
veio  :  Ut  quid  enim  Christus,  cum  uilitnc  iitfami  cssc- 
mus,  secundum  lemptis  pro  impiis  morluus  est.  Et 
post  pauca  :  Quoniam  si  cum  adhuc  pcccatores  cssc- 
mus,  Chrislus  pro  nobis  mortuus  est ;  niulto  igilur  ma- 
gis  jttslificuti  nttnc  in  sanguine  ipsius,  salri  erimus  ab 
ira  peripsum.  Si  cttim  cum  inimici  cssetnus,  rcconci- 


quam  cmnavit,  diccns  :  Ilic  calix  novttm  tcslamentum  "  ''■'"'  sittnvs  Deo  per  mortem  Filii  ejus,  mullo  magis 

reconciliuli  salvi  erimus  in  vita  ipsius.  El  Domiuus 
in  Evangclio  :  Non  veni  vocare  justos,  sed  peccatores 
in  pccnitcniiam.  Nam  eisi  ante  passionemDomini  fue- 
riintiiiuliijiisli;  illa  fidc  salvali  sunt,  qua  crediderunt 
Chrislum  moriturum  pro  injustis  et  impiis,  et  ipsa 
fides  libeiavit  eos  ab  injustitia  et  impielate. 

XVI.  Dicit  iterum  Amalarius  in  quarto  libro,  ca- 
pilul„  quarlo  :  «  Est  sacerdos  in  lerra,  cui  quotidie 
neccsse  est  pro  se  et  pro  populo  Dei  intercedere.  Est 
sacerdos  in  ccelo,  cui  non  est  necesse  inlercedere, 
sed  lamen  vult,  el  interpellat  quotidie  pro  nobis.  Sa- 
cerdos  qui  esl  in  lcrra,  non  vult  nequc  polcst  dicerc 
quod  ahsque  peccato  sit,  dicente  Joanne  :  Si  dixeri- 
mus  quoniam  pcccalum  non  liubemus,  nos  ipsos  scdu- 


est  in  meo  sanguine.  Iloc  facite  quoliescunqne  sumilis  in 
mcamcommemoralionem.  UndeetEcclesiaextraditio- 
neapostolorumhisverbisconsecrans  mysleritim  sacn 
corporis  et  sanguinis  Domini,  designanter  dicit  Do- 
minumdmsse  apostolis :  Accipite  et  manducale  ex  hoc 
omnes.  II oc est  enim  corpus  meum.  Similimodoetpostea 
quamcmnalumcst,accipienselhuncprwclarttmcalicem. 
Altendat  (idelis  quisque  quid  esl  quod  dicit  hunc.  Vide- 
licet  quia  calix  quemsacerdos  sacrilicat,nonestalius 
nisi  ipse  quem  Dominus  apostolis  tradidit.  Sicut  ergo 
de  sanguine ,  sic  quoque  de  corpore  scntienduui  est. 
XIV.  Deinde  suhjungit  Amalarius,  dicens  :  <  Im- 
molato  priore  sacrilicio  ,  quod  conslat  oralionibus 
sanctorum,  et  esl  conjunctum  sacrificio  angelorum, 


«lesccndilur  ad  universale  sacrificiuin. »  Oaec  verba  ^*  cimus,  et  veritas  in  nobis  non  est.  Qui  lamen  quamvis 


Amalarii  non  consonaiil  sinceritali  calholicaj.  Cum 
eniin  tlieit  priore  sacri/icio,  oslendit  se  aliud  sacrifi- 
«ium  sapcrc,  quod  sit  posterius.  Cum  vero  subjun- 
git,  qtiod  constat  oratiouibits  perfectorum,  et  est  con- 
jnnctuin  sacrificio  angelorum;  mirum  si  vel  ipse  in- 
lelligit  quid  loquatur.  Nam  quomo  !o  ronslal  sacrili- 
ci:im  oiaiioiiibus  perfectorum  ?  Nunquid  aliud  con- 
slat  oialioiiibuspeccatorum?  Et  si  sacrificium  quod 
ccnslal  oralionibus  perfectoruni,  conjuiiclum  esl  sa- 
criiicio  angeloruiu,  quod  conslat  oralionibus  pccca- 
lorum,  nunquid  conjungilur  sacrificio  doemoniorum  ? 
Deinde  infert  dicens  :  Descendilur  acl  universale  sa- 
cri/icium  ,   iinmolalionem  scilicct   Christi.  Quid   est 


sit  peccator,  non  dtibel  a  conscientia  sua  morderi  ut 
tanlum  sil  pcccalor,  quanlum  mtiltos  cognoscit  esse 
in  populo  terrx.  > 

XVII.  In  his  verbis  Amalarii  vagis  et  furibundis,  et 
omni  despcctione  dignis,  illa  pcssima  sunt  quibus 
ait :  Qiii  tamcn  (iil  esl,  sacerdos),  quamvis  sit  pecca- 
tor,  non  debet  a  consrienlia  sua  morderi,  ut  tantumsit 
peccalor,  quuntum  multos  cognoscit  essc  in  populo 
terra1.  II;ec  verba  non  lanlum  inulilia  sunt;  sed  niul- 
lum  noxia,  et  veritati  contraria.  Catholica  namquc 
fnles  sic  se  babet,  tit  nullius  credat  acwptari  a  Deo 
sacrificium  vcl  oraiionem,  nisi  ejus  qui  cognoverit 
iuiquitatcm  suam;  sicut  manifesle  deinonstral  David 


tpiod  loquilur  ?  Unde  descenditur  ?  Et  quo  descendi-  n  in  oralione  pcenilentia:  siuc,   tlicens  :  Amplius  luva 


tur?  Aperte  dicit :  Descenditur  ad  universale  sacrifi- 
cium.  Si  descenditur  ad  universale,  id  esi,  catholi- 
cum  (quodenim  Latine  dicitur  universale,  hoc  Gra;- 
cecalholicum),descenditur  ergo  de  non  catbolico  ad 
caiholicum,  immolationem  scilicet  Christi.  Si  posle- 
rius  sacriliciuir,  ipsum  cst  universale,  et  immolalio 
Christi.  Ergo  prius  sacrilicium,  nee  univcrsale  esl, 
ncc  iinmolatio  Christi.  Et  quomodo  conslabitoralio- 
nibus  pcrfectorum  ,  et  erit  conjunetum  sacrificio 
angelorum,  si  non  esl  universale  ct  inimolatio  Chri- 
sti?  Dic,  crgo,  quale  sacrificium  esi  mclius,  utniin 
illud  prius,  consians  orationibus  perfeclorum,  quod 
taincn  non  cst  universale,  nee  immolalio  Christi  ?  An 
posterius,  quod  conslat  oratiouibus  percalo:um,  uec 


me  ab  iniquitate  mea,  et  a  peccato  meo  ntunda  me. 
Quoniam  iniquitatem  mcam  ego  cognosco,  et  peccatum 
nieum  contra  me  est  scmper.  Ac  si  diceret :  lileo  me- 
rear  indulgentiam  tuain,  qnia  cognovi  iniquitalem 
meam.  Nam  si  ego  non  agnovero,  tu  non  ignosces. 
Sic  et  Dominus  per  Moyscn  proccipit,  dicens  :  Si  pec- 
caverit  princeps,  et  fecerit  unum  e  pluribus  per  igno- 
rantiam  quod  Domini  lcge  proliibetur,  et  poslca  intel- 
lcxcrit  peccalum  suum,  offerat  liostiam  Dontino.  El 
post  paiica  :  Dogabit  pro  eo  saccrdos,  et  pro  peccalo 
ejus,  ac  dimittctur  ei.  Et  iterum  :  Anima  si  peccave- 
ril  per  ignoranliam,  feceritquc  unum  e.r.  his  qtuv  Do- 
mini  lcge  prohibentur,  el  pcccati  rea  intellexcrit  iuiqui- 
ttitcm  suam,  o/fern!  arietetn  iinmaculn.utu  dc  grefibus 


549 


CAUMINA. 


550 


saccrdoti,  juxta  mensuram  cestimutioncmque  peccati :  \  usque  duin  involvitur  calix  de  sudario  diaconi,  vice 


qni  orabil  pro  co  quod  nesciens  fecerit ;  et  dimiltclur 
ci  qui  per  errorem  deliquil  in  Domino.  Salomon  quo- 
que  in  dedicatione  templi  orans  dicit :  Si  quis  cotjno- 
ccrit  plaijam  cordis  sui,  et  extentlerit  manus  suas 
iu  domo  hac,  tu  exaudies  in  loco  liabilatiouis  tuce,  et 
rcpropitiaberis.  Perpendat  prudens  fidelis,  quani  con- 
irarium  sit  veritali  divina;  consilium  Ainalarii,  ct 
quanlum  congruat  suasioni  diaboii. 

XVIII.  In  libro  quarto,  capitulo  ultinio,  dicit  Ama- 
larius  :  «  Nuperrime  monstratum  esl  mibi,  ut  puto, 
ab  eo  qui  quod  apcrit,  nemo  claudit,  quid  rationabi- 
liter  possil  dici  de  corpore  Domiui  posito  in  allari, 
et  de  calice  ex  Iatere  ejus,  salvo  magisterio  eorum 
qui  alias  cl  melius  mihi  volunt  aperire,  quomodo  et 


Joseph,  qui  involvit  corpus  Domiui  sindone,  ct  suda- 
rio.  •  Et  post  pauca  :  c  Panis  extensus  supcr  altare, 
corpus  domini  monslrat  exlensum  in  cruce,  quod 
nos  manducamus.  Vinum  et  aqua  in  calicc,monstrat 
sacranienta,  qua:  de  latere  Christi  in  cruce  fluxerunt, 
id  est,  sauguinem  cl  aquam,  quibus  nos  potat  Domi- 
nus  noster.  i 

XIX.  Ad  hax  verba  Amalarii  respondendum  est ; 
Si  puiat  ab  eo  sibi  demonslratum  qui  aperit  et  nemo 
claudit,  cui  subjungit,  dicens  :  Salvo  magisterio  eo- 
rum  qui  alius  cl  melius  milii  volunt  aperire  1  Ubi  ite- 
rum  putat  invenire  qui  melius  illi  possit  aperire 
quam  Doininus,  qui  aperil,  et  nenio  claudit  ?  Quare 
non  est  recoidatus  evangelicae  sententi»,  quae  dicit : 


quare  aliter  panis  ponendus  sit  in  altari,  et  calix  b  Ne  vocemini  magistri,  quia  magister  vester  unus  est 
juxta  eum.  Altare,  crux  Christi  est,  ab  eo  loco  ubi      Christus. 
scripluin  est  in  canone  :  Unde  el  memores  sumus, 


S.   AGOBARDI  CARMINA. 


•  Epitaphium   Caroli  Magni  imperatoris. 
Aurca  coelorum  postquam  de  Virgine  Christus 
Sumpserat  apta  sibi  mundi  pro  crimine  membra, 
Jam  decimus  quarlus  post  centies  octo  volabat 
Annus,  fluclivagi  meruil  per  fervida  cceli 
yfitherei  Carolus,  Francorum  gloria  gentis, 
ifiquora  transire,  et  placidum  eomprendere  portum. 
Qui  decicsque  qualer  per  sex  leliciter  annos 
Seeplra  tenens  regni,  et  regno   rex  regna  rejnngens,  Q 
Febru  migravit  quioto  arii  ex  orbe  Kalendas, 
Sepluaginta  senex  vitae  qui  tcrminat  annos. 
Quapropter  flagilo,  precibus  si  flecleris  ullis, 
Quique  hujus  relegis  versus  epigrammata  lector, 
AstriferamCaroli  teneat,  dic,  spiritus  arcem. 
II. 

••  De  translatione  reliquiarnm  sanctorum  marlijrum 
Cijpriani,  Speruli,  el  Pantaleonis  ad  urbem  Lugdu- 
nensem. 

Rector  magnificus  piusque  princcps, 

Auguslo  Carolus  decore  fultus, 

Sceplrum   nobile  Francorum  regehat, 

Subjectos  populos  pie  gubernans. 

I.ectos  usquora  jusscrat  secare 

Ac  jam  propitio   sibi  lonante,  D 

Post  multos  niuiix  vise  labores, 

Ligressu  rcduci  salum  petcntes, 

Iiilraruiit  Libycos  repente  fines  : 

Qiia  Cartbago  gravi  jacens  ruina 

Deflet  prxlerila;  decus  juvenUe. 

llicdum  basilicas  Deodicalas 


BALUZII 

*  F.pitapliium  Caroli.  Huic  carmini  nos  titulum  fe- 
ciimis,  secuti  aucloritatem  Chronici  Novaliciensis, 
in  quo  reperilur  insertum  :  rnjtis  eliam  ope  corre- 
xiniiis  crrata  qu;e  irrepserant  iu  eiliiioni'  Mnssoni. 

k  De  Iranslntione.   Historia   liujus   translalionis 


Et  Christi  subeunt  veneranda  lempla, 
Cernunl  ut  tua,  Cypriane  niartyr, 
Servaret  loculus  neglectus  ossa 
Tum  vero  nimio  dolorc  moti, 
Et  magno  gemitu    polum  intuentes, 
Poscunt  auxilium  Dei  perennis, 
Pro  quo  sancte  tibi  caput  recisum  est. 
Et  mox  poplitibus  prccando  flexis, 
Pandunt  sarcophaguni,  sludentque  sacros 
Artus  stringere  linteis  paralis, 
Cominiltuntque   sacro  corpus  locello. 
Sperati  quoque    martyris   beati, 
Nec  non  Pantaleonis  ossa  raptim 
Tollunt  cuncta  simiil,  liganlque  pannis. 
Conscendunt  cclercs  ratem  paratam, 
Nec  saavi   metuunt  pericla  ponti. 
Egrcssis  Arelas  opima  portu 
Occurrit  plaeido,  sinuque  helo 
Fessos  excipit,  ac  fovet  benigne. 
Ha>c  mox  cum  audiit  optinms  sacerdos, 
Liigduiii   placidam    tenens  cathedram, 
Sanctorum  eximio  calore  flagrans, 
Inleiidensque  sacris  ubique  rebus, 
Ledradus  specimen  decusque  cleri, 
Orat,  postulat,  impcliatque  raptim, 
Ut  sanclissima  niartyrum  piorum 
Noslris  mecnibus  ossa  conderentur, 
Lugduni  ad  placidam   Joannis  aram, 
Qni   Christum  vilrea  rigavit  unda. 
lllic   cum  sociis  honore  claro 
Florens,  incliic  Cypriane  dormis. 
NOTvE. 

cxslal  in  Martyrologio  Adonis  Vienncusis,  unde  edila 
esl  inter  Elogia.  Sed  posteriores  quatuor  ct  viginii 
vcrsus,  qui  in  superioribus  editionibus  desideraban- 
lur,  supplcvimiis  ex  edilione  Panieiii,  qui  illos  edtdil 
intcr  Prolegomcna  Operum  sanncli  Cypriani. 


3M 

Sod  quaeso   vigiles,  vigilquc  imstiis 
Intendas  precibus;  fiasquc  uobis 
Clemcns  ct  validus  Dci  palronus ; 
Solvas  crimina,  conferasquc  vota. 
Sic,  quuiso,  memor  illa  lingua  noslri, 
Oua:  confcssa  Dei  percnnc  verbum, 
Corviccin  gladio  dedil  sccandani; 
S^'d  Clirislum  cccinil,  silcre  ncscil. 
Ilanc  Christus  Jugiter  benignus  audit, 
De  sacros  populos  stylo   exc.itantem, 
Il.cresesve  pravas,  dcosvc  falsos, 
Vcrbi  fiilniinc  1'un  lilus  cremautcm. 


EGINHAUDCS  ADISAS 

A  Hanc  ct  pro  populo  ct  patrono  noslro 

Semper  quxsuraus  audiat  rogahlem; 

Pastorera  foveat,  gregera  propagel ; 

Dct  munus  fidoi  decus  salulis. 

0  doctor  sacer,  o  bcale  martyr, 

Serva  ponlificem  pius  Agobardum, 

Qui  nomen,  racritum,  tuumque  feslum 

Dictis  exlulit,  et  lionore  corasit. 

0  triplex    honor,  o  triformc  culmcn  ! 

0  tics  magnifici  piique  leslcs! 

Sit  noliis  Iriplici  o'   favcns  precalu 
B  Pollcns  nnica  Trinilas  pcr  sevura. 


532 


ANNO    DOMIM    DCCCXL. 


EGINHARDUS, 


ABBAS. 


NOTITIA  MSTORICA  1N    EGINHARDUM 

Kx  Fabricio,  Bibfiolli.  mcd.  etiuf.  Laliallalls. 


Eginbardus  ,  Eynardus  ,  Einartus  ,  J£ginardus, 
Agenardus,  Egvinardus,  Einchardus,  Emchardus, 
lleinardus,  Eginerius  a,  Germanus  OEdenwaldensis, 
i' cognomenio  Sapiens  c,  Carolo  Magno  anno  814 
defuncto,  cujus  gencr,  archicapcllanus,  cancellarius 
et  palati:  regalis  nolariiis  cl  fuii,  pcr  multos  aiinos 
superstes,  Lolharium  Ludovici  Pii  lilium  nistituit, 
variasque  gessit  abbatias,  Blandincusem,  Fonlanel- 
lensem,  S.  loannis  Ticincnsis,  Gandensem,  alias- 
que,  defunclus  posl  annura  840.  Epilaphium  ei  po- 
situm  a  Babano  Mauro,  legitur  intcr  Babani  opera 
lonio  VI,  pag.  228.  Plura  dc  Eginhardo,  piacler  edi- 
tores  ac  prxcipue  C.  V.  Joanuem  Hermannum 
Schminckium ,  Mabillonius  saec.  iv  Benedictin.. 
parte  i;  Joannes  Weinskensius  L  in  Navarchia  Seli- 
genstadiana  el  in  Eginharlo  illustrato  ac  vindicato, 
Francof.  1714,  fol.  ;  Franciscus  Dionysius  Camusa- 
tus  ad  Bibliolbecam  Alphonsi  Ciacconii  '.etNico- 
laus  Hieronymus  Gundfingius  secundo  loino  Otio- 
rtiin,  cap.  S. 

Intcr  cjus  scripta  priurani  locuin  inerclur  Vtta 
Caroli  Muyni,  non  ininus  accurate  cl  fideliter  scri- 
pta  quam  culliore  styln,  ita  ut  Suetonii  et  meliorum 
imitatorem  scripiorum  facile  agnoscas.  Edita  pti- 
ratiin  in  lucciu  est  dicataque  Carolo  V  imperatori  a 

»  Vide  ilhislrisLeibnitiiEpislolasad  diversos,  pag 
391. 

i>  D.  Nicolai  Hieronymi  Gundlingii  Otia,  lom.  II, 
pag.  502  seq. 

c  Ita  vocatur  ab  Odilonc  m  historia  translationis 
S.  Sehastiani  martyris. 

d  D.  Teulet,  in  sua  editione  Eginbardi  Opeiura, 
quae  1'arisiis  duobus  voluminibus  in  luccm  prodiit 
au.  1840,  negat  Eginhardum  Caroli  Magni  unquam 
fuisse  gcnerura,  archicapellanuin ,  cancellarium  et 
palalii  regalis  notarium,  sed  operum  publicoruin  du- 
<eni  (chefdes  travaux  pubKes),  Consule,  si  placct 
Nniiliam  in  Eginhardum  lom.  II  cditionis  supradi- 
cta.-,  pag.  v.  Ebit. 


C  cornite  Ilcrraanno  a  Nucnare,  Coloniie  1521,  in-4" 
ctira  Annalilitis  ah  anno  741  ad  829.  Paucaquc  atl- 
modiini  smit  ct  a  codicis  nis.  varietate  profecta  po- 
lius  e,  quac  aliler  ille  exhihet,  quam  tit  inlcrpolaio- 
toris  sihi  parlcs  sunicre,  vel  auctori  suo  fidcm  vcl 
tcstinioniura  detrahere  voluisse  possit  jttrc  aigui. 
Prodiit  hinc  in  collectione  antiquissiina  liistorico- 
runi  Hervagiana,  ctijus  notiiiam  hoc  loco  in  gratiam 
lectoris  snlijungcrc  liccat.  OOerunlor  igilur  in  illa  : 
Witichindi  Saxonis,  monachi  Benediclini,  rertun  ab 
Henrico  ct  Otthone  I  imperatoribus  geslarum  lihri 
iii,  uiia  cuni  aiinoiationibus  in  eumdem,  per  Marli- 
nuni  Frcchluui  scriptis  pag.  1.  Vita  Henrici  IV  impc- 
ratoris  Augusti  a  quodam  coaManeo  scripla,  pag.  5'). 
Ducis  Bavarix  seplem  epistola»,  aliquot  Kenrici  IV 
ad  poiitiliccra  Uoraanum  el  alios  principcs,  pag.  73. 
Conradi  Vecerii,  regii  secretarii,  libclius  de  rebus 
gestis  iinperatoris  Henrici  VII,  pag.  81.  Hermanni, 
comitis  Nucnarii,  brevis  narratio  de  origine  et  scdi- 

jj  hus  priscorum  Francorum,  ad  Carolum  V  Caesarem, 
pag.  102.  Vila  cl  gesla  Caroli  Magni,  Franeoruiii 
regis  forlissimi,  el  Germaniae  sua;  illustratoris  impc- 
ratorisqne  optime  raeiiti,  per  Eginhardum,  sive,  ut 
alii  hahcnt,  h  Alcuinuiii  conscripta  pag.  107.  jEneae 
Sylvii,  tit.  S.  Sabiiue  cardinalis  Senensis.  de  Bohc- 

0  Acta  F.rudilorum  .  edita  Germanice  parte  2fi  ct 
27,  toin.  III,  p.  145,  210. 

f  Bibliolheque  Haisonuec ,  tom.  VII,  pag.  114 
seq. 

b  Conferlaudati  GundlingiiOtia,  tom.  II,p.2l3seq. 

i'  Sunt  nonnulli,  inquit  laudatus  Schminkius,  qui 
hanc  Viiam  Caroli  Eginhardo  abjudicant,  et  Alcuino 
tribuunt,  ut  ins.  Gajogonvillense ,  Albcricus  inona- 
chus  ad  anniim  770.  Blondus,  Petranha,  ctc.  Sc.l 
in  criorcm  deducti  videnlur,  quod  ei  Alcuinus  rcs 
gestas  Caroli  conscripscrit,  tit  doctissitnus  Ditchcs- 
nius  cx  ras.  Moissiacensi  in  fine  hujus  libri  notavit, 
quos  lettis  ignoraulia  inter  se  pcrmutarunl  ac  con- 
fuderiiut,  tiit  cniin  exstant  rass  qiue  Eginharti  no- 
incii  pi.cfciuni,  lot  scriptorcs,  qui  in  rebus  Caroli 


•53 


NOTITIA  HlSTOIUCA. 


534 


morum,  et  ex  his  imperatorum  atiquol  origine  et  ge- 
stis.  Opus  el  inlegns  periodis  Incuplclatiim,  el  ;ili 
innumeris  repurgalum  mcnriis,  idqno  ex  fidc  inanu- 
scripti  exemplaris  bonsc  not.c.  Ad  Alphonsum,  re- 
gcm  Arragonum,  pag.  12G.  Luitprandi,  Ticinensis 
Ecclesia;  Icvitoe,  rerum  ab  Europx  iinperatorihus  ac 
regibus  gestarum  lihri  vi.  Ad  Raymundum,  Liberi- 
tanx  Ecclesne  in  llispania  episcopum  ,  pag.  21!). 
Epilome  Imperalorum  Germanicorum,  opcra  Jacobi 
VVimpliclingii,  Selcstadiensis  ct  suoniiu  contcxia, 
ac  nupcr  pcr  erudilum  quemdam  recognita.  Ad  Tlio- 
n.am  Wolphium  juniorem,  ponlilh  ii  juris  interpre- 
lem,  p.  515.  Ghronicon  rerum  Moguntiacarum,  per 
Conradum  episcopum  conscriplum,  cum  prafalione 
Joannis  Ilervagii  AdBeaiuin  Arnoaklum  Selestadien- 
sem,  Caroli  V  Caesaris  sccrelarium,  Basil.,  1552, 
fol.,  apnd  Joannem  Hervagium, cum  prjemisso  rerum 
memorabilium  indice. 

Al)  co  tempore  Eginhafdus  dc  Caroli  Magni  Viiti 
iterum  subieclus  prselis  cuin  Beati  Blicnani  an.  1542 
deluncti  libris  ui  rcriuii  Germanicarum ,  Basilcie, 
1531,  fol.,  et  cum  anonymi  Bcnedictini  Annali!  us 
rcgum  Francorum  Pippini,  Caroli  Uagni  cl  Ludovici 
Pii  al>  amio  751  ad82'J,  Coloni.c,  1561,  l.r)(>2,  in-12  ; 
nec  non  in  limine  scriptorum  dc  rebus  Germanieis 
edilorum  a  Justo  Rcubero,  Francofurti,  1584,  rccu- 
sornmque  Hanov.,  1619,  et  Georgio Chrisliano  Joan- 
nis  curanle,  qui  Reuberianam  syllogen  ^:iriis  aucta- 
riis  ornavii,  ct  Eginhardo  ex  Scbuninckiana  \;ni;is 
lectiones  addidit,  Francof.,  1726,  fol.  ;  cnjus  tamen 
cdiiionis  Joanncae  exempla  nlura  "  in  inccndio  Fran- 
cofurtensi  ejusdem  an.  1726  ferunlur  periisse.  Viia 
ct  gesla  Caroli  Magni  pcr  Eginhartnm,  illius  quan- 
doquc -ahunnum  ct  scribam  adjuralum,  in  Marquardi 
Krehcri  CorporcFrancicse  historiac  veteris  atque  sin- 
ccrse,  pag.  455,  Hanov,  1613,  fol.  Prxter  editioncm 
I.ips.  1G16 ,  in4°,  cum  Annalibus  ab  anno  741  ad 
829,  et  pr.Tfatione  romitis  Nuenarii.  Dicitur  etiam 
Eginhardum  edidisse  et  commentario  illuslrassc  an. 
1031  Christophorus  Helwich,  vicarius  Moguntinus, 
qui  an.  1652  rehus  humanis  valedixit,  et  Fianco- 
furti  an.  1651,  in-4",  vulgavit  Antiquitales  coenobii 
Laurishamensis,  recusas  in  laudati  GeorgiiChristiani 
jonnnis  tomo  novo  Scripioruni  historiae  Mogunli- 
ncnsi  inservientium,  Francolurli,  1727,  fol.  Exslat 
vero  Vita  Caroli  Magni  Eginhardiana  in  Andrca;  du 
Chesne  Scriptoribus  Rerttm  Francicarum ,  tonio  II, 
p;ig.  95,  Parisiis,  1656,  fol. ,  recensita  ad  quinque 
codices  mss.  Vita  ct  conversatio  gloriosissimi  impe- 
ratoris  Caroli  rcgis  Magni  alquc  invictissimi  Aiigu- 
sli,  cdita  ah  Egiuhardo  sui  tcmporis  impensc  doclis- 
simo,  nee  non  libcralium  cxperientissimo  ariium 
viro  ,  educalo  a  prxfato  principc  ,  propagatore  et 
defensore  religioms  Christianae.  El  cum  nolis  Jomii- 
nisBollandi  in  Aeiis  Sanctorum  28  Januarii,  tom.  II, 
p;;g.  877,  Antwerpice,  1013,  fol.,  collatis  dttobus  ins. 
et  variis  editionibus.  Joannes  etiam  Joachimus  Frant- 
/ius  Argcnloratcnsis,  hislorise  Caroli  Magni,  qnam 
ipsc  juveuis  adhuccx  scnptoribus  illorum  leraporunt 
concinnavit,  Eginhnrdi  Carolum  p;ig.  97,  scd  siue 
uolis,  addidit,  Argentin.,  1044,  iu-i",cum  praefationc 
Joannis  Henrici  Ikceleri.  Singularitcr  autem  laudart- 
ilum  studium  Joannis  Friderici  Bcsselii  Filscna 
Prussi,  qui  Eginhardum  cuni  eruditis  annotationi- 
hus  publicavit  Helinstadii  IGG7,  in-4«,  ad  quem  dc- 
inde  praeslantissimus  Meibomius  niisit  lecliones  co- 
dicis  ms.  Florenlini ,  eujiis  varias  lcctiones  annola- 

cum  zaii  ko8«  scquuntur  et  auctorem  agnnscunt,  ut 
nullum  dc  genuino  buius  lihclli  parcnle  relinquatiir 
duhiuni.  Quibus  accedit  Lupus,  abbas  Ferraricnsis, 
lestis  omni  exceplione  major,  qui  in  Epislola  sua 
prima  ad  Egiiiharimii,  quam  cerlissime  libruin  liunc 
vcro  suo  auclori  vindicat. 

■'  Gelehrie  Zeilungen  auno  I72G,  pag.  557»  cl  741. 

b  Acta  Eradilorum  an.  17!  I,  pag.  529.  Memoirs  <>f 
l.leraiure,  luiu.  I,  pag  229.   liislon  of  ihc  works  of 


A  ^ii  ciiam  V.  C.  Tobias  Eckartus  in  vita  Alberti  Sta- 
densis,  pag.  54  scqq.,  qucm  observat  e.x  Egiuhardo 
nnilta  repetcre  ad  verhnin,  it;t  ut  emendando  illi  vel 
conslilucmlrc  genuinae  lectioni  interdum  utiliter  in- 
serviat.  Obvia  qnoque  Viia  el  gcsta  Caroli  Magni 
Eginhardo  scriptore  in  Joannis  Michaclis  Hcineccii 
et  Joannis  Georgii  Lcukfeldii  Scriptoribus  rcrum 
Gciinanicaruin  Francofurli,  1707,  fol.  Dcnique  opti- 
niiini  hiijus  Vilse  edilionem  debemus  clariss.  viro 
Joanni  Hcrmanno  Schminkio  '•  cxcusam  niiide  el 
emcndalc  Trajecti  ad  Rhcnum  1711,  in-4°.  Post 
praimissam  historicam  disscrlationcm  de  vita  et 
scriptis  Egiuharili,  sequitur  Eginhardus  ipsc  distri- 
hutus  in  capita  54  cnin  noiis  intcgi  is  Dcssc-Iii,  Bol- 
landi  ;iiquc  cditoris.  Dcindc  post  ineditas  antea  Gol- 
dasli  animadvcrsioncs,  el  Marquardi  Freheri  dialri- 
h.uo  de  stalura  Caroli  Magni  ad  capnl  Eginhardi  22 
cuni  (lorum  sparsionibus  et  notis  Hcnrici  Guuthcri 
Thulcmarii,  cx  cdilionc  1682,  in-12,  volumen  clau- 
.,  ilit  Hcrmanni  coraitis  Nucnarii  brevis  narratio  ric 
originc  et  sedibus  priscorum  Francorum,  el  praifa- 
tio  cjusdcm  primae  Eginhardi  edilioni  au.  1521  pra> 
iniss.i  ad  Carolum  V,  et  variantcs  leclioncs  ariEgiu- 
hardum  cx  variis  ms.  In  bibliolhcca  Hohcndorfiana, 
qu.c  io  Cxsarcam  nuper  iransiil,  parte  m,  pag.  282, 
iuemoratur  EginharcUis  cum  nolis  mss.  cl  pag.  269, 
Letlre  de  M.  Pean  d  M.  Schmincke  au  sujet  de  son 
(dilion  d'Eginhard,  icrile  en  1712.  Notes  ei  Observa- 
litnis  du  Sr.  Pean  sttr  lndiic  idilion  d'Eginhard. 
In  eadcm  Cxsarea  hihlioihcca  codices  mss.  Egin- 
hardi,  c  qoihiis  plura  loca  emendavil  Lambccius 
iomo  II,  p;ig.  2G5,  525  seq.,  590,  atquc  alilii.  Pr.T- 
clari  viri  Joannis  Davidis  Kcsleci  disscrtatio  de  bi- 
bliolhcca  Caroli  Magni  ad  Eginhardi,  ca[i.  33,  prodiit 
Altdorfii,  1727,  in-4",  Gcrmanica  c  versionc  Egin- 
hardum  donavit  Joannes  Auguslinus  Egenolfus,  Li- 
psix,  1728,  in-12". 

Caetera  Eginhardi  scripla  snnt :  Epistolm  62  cditse 

cx  codice  ms.  Laudunensi  ab  Andrea  du  Chesne, 

C  lonio  II  Scriptorum  de  rchns  Franc,  pag.  695  scq.. 

et  in  Joannis  Weinkensii  Eginliardo  Vindicato  ct  il- 

lustrato,  Francofurti,  1714,  fol. 

De  transtalione  sanctorum  marlyrum  hfarcetlini  ct 
Petri, quorumsub  Dioclctianoct  Maximiano  circa  an- 
iinni  303  passorum  corpora  ad  ahhatiam  Seligsta- 
dcnsetn  diuiccscos  Mogunl.  Ordinis  Benediclin.  ex 
uihc  Roma  circa  annuni  S2G  adducta  esse  ferunliir, 
libri  IV  prosa  scripli,  quos  cilidit  Snrius,  2  .luiiii, 
uiiilc  repetita  in  Actis  Sanclorum,  (om.  I  Jiinii,  pag. 
181,  collata  cum  ois.  Christinse,  rcginse  Suecorum. 
Confcrcnda  quoquc  eadem  Acla  tom.  VI,  pag.  i  scq., 
et  qui  libros  Eginhardi  quatuor  cannine  cpico  redui- 
dit  Johanncs  VVcinckcns.,  Francofurli,  1714,  fol. 

Aciu  Mitriijiii  eorumdem  sanctorum  ,  expressa 
carmine  trochaico,  quod  incipit  :  Erat  quidamexor- 
cista  (saucius)  Petrus  uomine.  Iloc  sine  nominc  auc- 
toris  iu  eoilem  codice  repertum  Eginhardo  trihuit 
Surius,  cx  quo  idcm  oflcrlur  in  Aclis  Sanclorum, 
D  Tomo  I  Junii,  p.  174. 

Annalcs  abannn  741  ad  829,  qui  subC/irontci  Lttu- 
rcshamensis  nomine  quihusdam  veniunt,  a  Nuena- 
rio.aliisque  sed  sinc  noinine  aucloris  cditi  cum  Egin- 
hardo  de  Vila  Caroli  Magni,  parum  prohahili  conjec- 
tnra  ad  Eginhardum  lanquam  auclorcm  ah  Andrca 
dii  Cliesne  rcferuntiir. 

Breviarium  Chronologicum,  sive  Abbreriatiu  Chro- 
niei  ex  I»'('(/«  ah  orhe  condito  ad  ;uinuin  Christi  809, 

llic  learned,  1711,  p.  429. 

e  Mclaphrasis  Vil.c  (iaroli  Magni  versibus  Tculo- 
nicis,  sed  cx  alio  Latino  scriplorc  quam  Egiuhardo 
adornata  anle  annos  quadringentos,  ms.  in  Biblio- 
theca  Caesarea  tcslc  Lambecio  tomo  II,  pag.  385 
seq.  lu  Bibliotheca  Golhana  vide  Bev.  D.  Ernesti 
Sal.  Cypriani  Calalogum  mss.  pag.  101  seq.  Titiilus 
libri  :  Duz  ist  iter  Kunc  lir.rl,  tlem  diem  Home  untU 
Art. 


355 


EGINIIARDI  ABBATIS  ANNALES 


res  brevissime  percurrens  ac  perstringens,  quam 
ex  codice  Csesareo  edidit  Lambeeius  inm.  II,  pag. 
395,  .398,  atqne  Eginhardo  deinceps  vindicare  cona- 
tur  argtimeiitisqnibiis  procaptusno  veltribuet  quis- 
que  vel  denegabit  fidem. 

Rodolphi  monachi  de  miracutis  sancti  Alexandri, 
sancla:  Felicitatis  filii ,  liber  a  M.  Eginhardo  aliso- 
hilus,  cuni  ejusdem  Eginhardi  Epistola  ad  Sundml- 
tum  presbyterum  ms.  apnd  Fedcricum  Pacium, 
Lugduni  Batavonim  lantae  anliquitatis,  ut  ipsum 
Mcginharti  (ita  enim  nomen  cxpriniil  in  schedio, 
quod  publicavit  hoc  ipso  anno  1751)  aiitograpluuii 
esse  et  s;eculo  ix  cxaratiim  non  dubitet. 

Diptoma  donalionis  loci  in  silva  Odonawalda , 
an.  815,  a  LudovicoPio  ad  Eginhardiim  exstal  apud 
Ueubcrum  in  praefatione  :  et  in  Actis  Sanctorum 
lom.  I  Junii,  pag.  177. 

Deperdita  Eginhardi  sunt  :  Liber  Dc  advenlu,  mo- 
ribus,  beltis  et  superstitione  Saxonum,  ex  quo  frag- 
inenta  quaedam  apud  Adamum  Bremensem  lib.  i 
Ilist.  Eccles.,  cap.  6  seqq. 

Libellus  De  Cruce  adoranda  ad  Lupum  Ferrarien- 
sem,  qui  epislola  quarta  ad  Eginhardum,  <  libellum, 
inquit,  De  adoranda  cruce,  meojudicio  utilissimum, 
quam  raeo  nomini  dedicastis,  ul  par  fuit,  amplexus 
sum.  i 

Indiculus  eorum  ad  quos  exstnnt  Eginhardi  cpistoUc. 
A  raisso  Dominico,  22. 
Amalhario,  3. 
Ansgiso,  1. 
Blidtrhut  sorori,  13. 
Magno  Domiuo  servus  modicus,  42. 
Dominae,  40. 
Egilolfo  ct  Hnmberlo,  C. 
Episcopo,  31. 

Eremherto  vicedoinino  et  Luilhardo  presb.,  12. 
Ev.  S.  S.,  26, 

G.  comili  atque  oolimati,  45.  N.  YV.  cl  G.,  61. 
Gobeino  comili,  9. 
Gerwardo,  14. 
Gozberto  abbati,  2. 
llatloni  comili,  16. 
Hermengardi  imperatrici  Auguslx,  62. 


\     Hctti  archiepiscopo,  10. 

Illudovici  imp.,  19,  20,  21,  Ad  Emcritanos,  59. 

Ilirabano  abbali  (Fiililcnsi),  17. 

Hruotberlo  comiti,  1 1. 

Humberlo  ct  Egilolfo,  6. 

Jacobo  episcopo,  5. 

Ad  Lotharium  impcralorcm  admonitio,  34. 

Luithardo  prcsbyiero  et  Ercinberlo  vicedomino, 
12. 

Lupo  Ferrariensi.  Eginhardi  epistola  tertiiim  lo- 
cum  occupat  inter  epislolas  Lupi  a  Baluzio  illuslra- 
las,  ut  Lupi  ad  Eginhanium,  quem  praceptorem 
suum  vocat,  sunt  prima  ,  sccunda,  quarta,  quiuta- 
quc. 

Magistro  et  prxcipuo  capellano  domna:  impcratii- 
cis,  59. 

Marchrado  viccdomino  ,  18.  Hunc  pnto  Marcwar- 
dum,  cujus  mcnlio  in  Lupi  epislola  quinta. 

Missis  imperaloris  romili,  judici.  35. 
R  N.  24,  52,  36,  38,  47,  48,  50,  51,  53,  55,  56,  88. 
Venerabili,  25.  Comili,  27,28,  56,  57.  Summi  Dei 
sacerdoti,  29.  Abbali.  35,  i6,  54,  Vicedomino,  37. 
Episcopo,  45.  Optimati,  49.  Prcsbytero  et  vicedo- 
inino,  52. 

R.  G.  R.  0.  episcopo,  8. 

Otgario  arcliiepiscopo,  4. 

Popponi  comiti,  7,  15. 

E.  E.  S.  S.,  44. 

M.  V.,60. 

Vicedomino,  23.  Vidc  Erembcrlo. 

Vussin,  30. 

N.  W.  etG.  61. 

Nemo  hucusque  prodidit  ,  quid  rei  sit  libellus 
Eginhardi  de  Psalmis,  qui  legitur  in  calalogo  veius- 
lissimo  Bihliotheea:  Bobiensis  vulgato  a  Muratorio 
Antiq.  med.  sevi  lom.  111,  pag.,  822,  his  verbis,  Li- 
bellus  Einardi  de  Psatmis.  ln  biUiolheca  Ca^sarea 
vidi  ego  libellum  Psalmonim  dono  missiim  a  Carolo 
Magno  rege  ad  Adrianum  papain  I,  cni  apparalus 
C  quidam  in  libros  sacra:  Scripturae  praemillilur.  Prac- 
ccdunt  omiiia  versus  tnore  epistolae,  qtiam  dedicalo- 
riam  dicimus.  Nuni  forle  b:ec  omnia  praeler  vcrsus 
ab  altero  utique  auctorc  diclatos  Alcuino  liibuer.da 
sunt?  Viderinl  docli. 


VITA  ET  CONVERSATIO 

GLORIOSISSIMI  IMPERATORIS  CAROLI  REGIS  MAGNI. 

(Vide  inter  Opera  beati  Caroli  Magni,  liujusce  Patrologice  lom.  XCVII,  cot.  25.) 


MOMTUM 

IN  ANNALES  LAURISSENSES 
ET  EGINHARDI 

(ApuJ  Perlzium  ,  Monumenta  Germ.  hist.) 


Annales  Laurissenses  et  Eginhardi  tanla  invicem  D  cx  communi  fonte  derivandos  esse  pateat.   Annales 


jflinilate  conjiinguniur ,  ul  dc  utrisque  disquisilio 
separari  nequeat.  Ulriqtie  ab  anno  711  ad  anuuni 
usqne  829  pertingunl,  atque  easrtain  ferc  rcs,  scn- 
tentiarum  ordine  non  multum  diverso,  ct  majore  stii 
parte,  scilicel  inde  ab  ullimo  octavi  saxuti  decennio, 
iisdem  plane  verbis  (paucissimis  lanliim  csceplis) 
eiiarrant:  ita  ut  vel  alicros  ex  alteiis,  vel  ulrosquc 


Lauiissenses,  qui  primum  a  Canisio,  deinde  a  Ches- 
nio  et  Boiiquelo  cilili,  huc  usque  sub  plebeiorum  vel 
Loisetianorum  appellatione  venilianl,  eo  nominc  do- 
navimns,  quod  priniam  opcris  originem  ad  monaste- 
riiim  Laurcshamense  relerendam  esse,  non  solum 
ejns  cmn  Annalibus  Laurissensibus  minoribiis  afli- 
nitas,  sed  ct  quo  I  antiqtiissimuni  ejus  exemplar  ia 


CLM  LAURISSENSIBUS  COLLATI. 


MONITUM. 


53« 


oo  Bionasterio  reperlum  &U,  clarc  ostendat.  Haben-  A 
inr  in  ipso  asque  ad  annum  78S,  quein  primum  an- 
ctorem  non  exeessisse  eo  apparet,  quod  duples  indc 
continualio,  aliera  quam  et  in  Annalibns  Lauresha- 
mensibus  deprehendas,  ab  anno  789-793  in  codicc 
Laureshamensi ,  altera  ab  anno  788  ad  an.  820  in 
rcliquis  succedat.  Utriusque  partis  raiio  valde  di- 
versa ;  nam  cum  priori  slylus  incompositus  et  ru- 
dis  atque  seribendi  ars  plane  nulla  plebeiorum  olim 
vel  rusticorum  annalium  nonien  pepererint,  et  veri- 
tatis  sludium,  in  rcbus  sallem  S.ixonicis  salis  su- 
speclum,  haud  inlegram  ei  apud  viros  doctos  fidein 
conciliaverit ,  allera  e  contra  eodein  quo  Eginhardi 
Annales  sivlo  eademqncopinione  nobilitatur:  quam- 
vis  et  prioris  auclorem,  si  non  omnibus,  rebus  tamen 
post  annnm  7CS  narralis  oequalem  fuisse  dubitari  ne- 
queat.  Nam  licet  Pippinum  regeni  nunquam  voca- 
bulo  magni  aut  gloiiosissimi  ul  liliuni  ejus  donet,  to- 
lius  lamen  scripti  ralio,  illud  circiter  anno  7G8  in- 
coeplum,  et  singulis  annis  auctum  esse  persuadet;  t> 
ct  anno  774  sanctum  Bonifacium  novissimitm  mar- 
tyrem  vocat,  et  anno  770  mullos  usqne  adhuc  ma- 
ncre,  qui  ea  se  vidisse  dicant,  teslalur.  Eginhardi 
Annales,  cum  per  septuaginta  el  novem  annos  quos 
coniplectuntur  ,  unum  eumdemque  stylum  ,  idem 
ubique  videndi  scribendiipie  genus  ostendant,  ab 
uno  auctore,  Egiuhardo  ipso,  profectos  esse  opor- 
tet.  Nomen  ejus  prodidit  anonymus  (quem  Mabillo- 
nius  Odilonem  S,  Medardi  monachum  esse  putat) 
scriptor  lihri  de  translalionc  et  miraculis  sancli  Se- 
hastiani  ,  inilio  sxculi  decimi  editi ,  in  prxfatione 
sua  ad  Ingrannum  S.  Medardi  Suessionensis  abba- 
tem  ila  locutus  :  «  Agenardus  cognomine  Sapiens  ea 
qui  tempestale  habebatur  insigms,  lnijus  reveren- 
tissimi  coelicolx  mentionem  in  gestis  Cxsarum  Ca- 
roli  Magni  et  filii  ipsius  Lmlovici  faeiens,  inter  alia 
qux  annotino  cursu  dictabat,  non  inoperosum  duxit 
mortalia  acta  immortali  aslipulalione  roborare,  iia 
dicens :  «  Dum  hxc  aguntur,  Hilduinus  abha  mona- 
sterii  sancti  Dionysii  Romam  mitlens  ,  annucnte  C 
precibus  ejus  Eugenio  sanctx  sedis  aposlolicx  tunc 
prxsule,  ossa  heatissimi  martyris  Chrisli  Sehastiani 
accepit,  et  ca  apud  Suessionem  civitatem  in  basilica 
sancti  Medardi  collocavit.  Ubi  dum  inhumata  in  Io- 
culo,  in  quo  allata  fuerant ,  juxta  tumulum  sancli 
Medardi  jacerent,  tanla  signorum  ac  prodigiornm 
mullitudo  claruit,  lanta  viriutiiin  vis  in  omni  genere 
sanitalum  per  divinam  gratiam  in  nomine  ejusdem 
beatissimi  marlyris  enituit,  ul  a  nullo  mortaliuiu  eo- 
rumdem  miraciilorum  aut  numerus  comprehendi , 
aut  varietas  verhis  valeat  explicari.  Quorum  qux- 
dam  tanti  stuporis  esse  narrantur,  ut  humanx  im- 
becillitalis  fidem  excedercnt :  nisi  certum  essel  Do- 
mintim  nostruin  Jesum  Chrislum,  pro  quo  idem  bea- 
tissimus  martyr  passus  essc  dignoscilnr,  omnia  qnx 
vult  per  divinam  omnipotentiani  facere  posse  ,  in 
qua  illi  omnis  creatura  in  ccclo  el  in  lerra  subjccla 
est.  >  Qu;c  cum  iisdem  oinninn  verbis  in  Annalibus 
nostris  sub  linem  anni  826  legantur,  nec  de  auctore,  J) 
nec  de  summa  operis  lide  dubiiari  amplius  posse 
quisque  intelligit,  eteiusdem  leslimonii  aChesnio  (a) 
primum  prolali  vis  Mabillonium,  qui  in  Annalihus 
Bcnediclinis  anno  774  Cointiirationibus  in  adversam 
se  partem  abduci  passus  fuerat,  auni  826  historiam 
contexere  aggressum  ita  perstrinxit,  ui  et  ipsc  Egin- 
bardum  auctorem  operis  agnosceret.  Contra  Triihe- 
mii  locus,  quo  Eginhardus  «  Vitam  et  gesta  Caroli 
imperatoris  Magni,  lib.  iii  ;  Iranslalionem  qiioquc 
prxdictorum  martyrtim  ,  lib.  i ;  hisloriam  transacli 
temporis,  lib. ! ;  et  quxdam  alia  i  scripsisse  legitur, 
quamvis  ne  ab  adversariis  quidcm  inipugnatus,  fru- 
stra  tamen  a  Chesnio  in  incdium  adducilur,  cum 
Tritbemii  opiuionem  solida  ratione  nulla  niti  ,  sed 
errorcm  potius   vocandam  esse,  initium   sentcntix 

(«)  Nuenarius,  qucmdam   Benediclinx   religionis 
monachum;  Freheriis.prxfaiione  in  AnonymiVitam 


vilam  et  yesla  Caroli.  ..  lib.  iii,  salis  oslendat  :  hinc 
enim  Trilhemium  codicem  (quales  hodieque  Ilanno- 
verx,  Vindobonx ,  Monachii,  Cassellx  et  Modenx 
supersiinl)  naeium  fuisse  palet,  in  quo  Eginhardi 
Vilx  Caroli  et  Annales  nostri  el  duo  monachi  San- 
gnllensis  de  gestis  Caroli  librisubjuncti  cssent.caquo 
omnia  male  confusa  in  unum  Eginhardi  nomen  trans- 
tulissc.  Nec  tamen  Odilonis  teslimonium  uniciim,  qmt 
Eginhardttsoperiauctor  asseralur, argumentum  iiabe- 
mus ;  nani  ul  priinum  a  Coinlio,  omnium  adversxopi- 
nionisduce,  in  Annalibus  eccles.  Francorum  ad  an- 
num77i,  §  127-155,  objecta  breviter  refellamus,  ill.i 
cui  plurimum  tribuit,  quxqtie  vel  Mabillonium  initio 
abripnerat,  narratiode  monasterii  Laureshamensis 
consecralioncanno774,  iiiomnihushticusqueedilioiii- 
bus,  Nuenariana,  Freheriana.Chesniana.  Bouqueliana 
et  reliquis  inde  derivatis  conspictia  ,  a  nullo  omnino 
codice  agnoscitur ,  sed  Nuenariano  lihro  a  monacho 
quodam  Laureshamensi  inserta  est;  quin  imo  nec 
fontein,  unde  eam  accepil,  ignoramus,  cuni  eamdem 
plane  sentenliam  supra  in  Annalibus  Laurissensibus 
minoribus  elferri  meminerimtis.  Ita  et  altera  illa  sen- 
tenlia  in  Eginhardi  laudein  composita  ;  Heinar- 
dus  sui  temporis  prudenlissimus  virornm  sanctw  de- 
votionis  incitatus  ardore,  etc,  quain  in  Reubeii  cdi- 
tione  anno  827  legimus,  ex  anonymi  Vila  Ludovici 
Pii  deprompta  est.  Pr;ecipuo  igilur  Cointii  argu- 
mento  convulso,  quid  reliqua  ab  eo  collata  valeant, 
judicare  proclive  esl.  In  id  enim  redeunt,  quod  Vila; 
auclor  Pippinum  a  Stephano  papa  coronatum  ,  de 
Caroli  infanlia  nihilsibi  compertum,  Carolomannum 
biennio  post  rcgni  sui  initia  obiisse,  et  biennio  post 
Saxonicum  Langobardicnm  bellum  increpisse  dicat, 
annalisla  vero  Zachariam  papam  legix  dignitatis 
Pippino  confercnda>  auetorem  praedicet,  nec  Caro- 
lum.puerum  una  cum  patre  coronatum,  ncc  Carolo- 
mannum  anno  771  falis  concessisse  ignorcl,  et  belli 
Langobardici  principiuin  ad  annum  775  referat  : 
qua}  millitis  momcnti  esse  facile  inteiligitur.  Contra 
cum  motlestia,  taii  viro  digna  ,  qua  annalista  anno 
827  translationis  sanctorum  Marcellini  ct  Petri  au- 
ctorem  reticet,  ciun  tamen  anno  826  in  re  simili 
Hilduinum  nominavisset ,  quaque  anno  806  nomen 
suum  lantum  non  plane  inlercidere  patitur,  tmn  tota 
operis  inslilutio,  stylus  inulto  purior  solito  nec  nisi 
cum  Vila  Caroli  conferendus, eadem  videndi  acnar- 
randi  ralio,  a  reliquis  ejus  a?vi  scriptoribus  plane 
aliena,  sed  quae  velmaxime  historicum  deceat  (Cf., 
exempli  gratia,  anno  778,  locum  dc  pugna  cum  Was- 
conibus,  qui  statim  tibi  Viia;  Caroli  caput  9  in  men- 
tem  revoeahit,  an.  787,  789,  792,  7'J5,  narrationem 
de  Tassilonis  ruina,  de  bello  Wiltzico,  qn;e  et  cap. 
12  Vit:c  C;iroli  hahetur,  de  conjnralione  Fastradic 
crudeliiatcexcilala,  de  ba?resi  Feliciana),  incorruptus 
denique  veritalis  amor,  annales  istos  a*que  ac  Caroli 
Magni  Vitam  Eginbardo  vindicant.  Qua;  ciim  ila  sint, 
in  fonlcs  operis  mn  diu  inquirenduni  crit.  Prior  si- 
quidem  pars  intle  ab  anno  741  ad  anntim  usque  788 
Annalihus  Laurissensibns  nititur,  ila  tamen,  ut.men- 
daciis  vel  miniis  recte  diclis  correclis,  parvis  omissis 
et  majoribns  additis,  toliim  opus  a-tali  viro  diligen- 
ler  recognitum,  emendatum  meliusque  dispositum  , 
multo  pcrfectius  inde  evaserit.  Annorum  vero 
789-829,  quibus  ipse  regni  negotiis  a  Carolo  et  Lu- 
dovico  adbihitus  et  in  summo"fcre  fasligio  versatus 
esset,  historiam  propriis  auspiciis  absolvit.  Qtiod 
nttm  inter  ipsa  reipublicx  administrand;c  negolia,  an 
p;  rolium  Seligenstadense  fecerit,  non  satis  Tn  aprico 
est;  magis  tamen  in  eani  parlem  inclino,  ul  per  sin- 
gulosannos,  dum  ipse  rebus  gerendis  magna  ex 
parte  proeesset,  scripsisse  existimem.  Nam  ficct  ct 
post  volunlariam  rerum  saecularium  abdicalionem, 
tam  vivente  quam  defuncto  Ludovico  Augusto,  rebus 
puhlicis  se  immiscuisse  exploraium  habcamus,  ideo- 

Ludovici  Pii,  ut  opinor,  dueius.Adelmum  sive  Adbe- 
marum  auctorem  praedicaverat. 


530 


EGLNHARDI  ABKATIS  ANNALES 


3Sf> 


quc  ncc  ;ib  historia  scribcnda  lcmpcrarc  dcbuisse 
credendus  sit ,  tamen  in  aiinalibus  anno  SOfi  de 
eclipsibus,  annis  8->r,  et  823  de  puella  Comnicrcia- 
censi  dicta ,  ijisis  annis  composita  esse  :i ] >;i;t ict. 
Dumquc  cirea  Rhcnum  scripsissc  co  intclligimus  , 
quiid  anno  821  de  glacic  fiiiviorum  in  Gallia  ct  Ger- 
mania,  Rheni,  Dannbii,  Albis  ac  Seqnanx  locutus  , 
adjicial  <  cujus  resolutio  oon  modicum  villis  jiiNta 
Rhcni  flucnla  constitulis  damiium  inlulit,  >  hoc  non 
Seligenstadi  fuisse  ,  constans  dc  Gennania  quasi 
irans  Rhenum  sita  sermo  (cxcmpli  gralia,  an.  793, 
826)  nobis  pcrsnadet.  Sccundani  igiiur  operis  par- 
tem  per  singulos  annos,  dum  ipsc  anhc  iniperalorix 
adhxrcrcl,  et  Aquisgrani  prxcipuc,  ab  Eginhardo 
compositam  esse  propono.  llinc  ct  altum  de  Adal- 
liardi  et  Walx  abbatum  ruina  (nam  resliliitionem 
memorat)  sileutium,  et  cur  opus  ultra  aniiuiu  829 
non  cxcrcverit,  dcclaratur. 

l;t  igitnr  paucis  senlentiam  meam  de  ulroqiic 
opere  absolvam,  Annales  Laurissenses,  usqucad  an. 
7x8  in  monaslerio  sancti  Nazarii  coraposilos,  ultimo 
s:cciili  octavi  decennioad  mantis  Eginhardi,  magni 
Laurcshamensium  amici,  dcvenisse,  el  :ib  co  conti- 
uualione  annornm  78K-829,  qualcm  Annalium  Lan- 
rissensium  codices  exhilicnt,  donatos,  opcre  vero 
;i  1  (incni  pcrduclo,  priorem  eiiain  partem  monacho 
debitam,  quamopera  sua  plurimum  indigere  intel- 
lexisset,  ab  Eginhardo  rccognitam,  atqueuna  ciim 
continualionc  paucis  verbis  immntata  sun  sub  no- 
mine  editam esse  censeo.  Quje  si  cui  r.tinus  piacuc- 
rint,  alia  nos  doccre  non  supersedcat. 

Ad  temporuni  rationem  quod  pertinet,  annum 
simm  Lauresliamcnsis  monachus  ct  Eginhardus  a 
nativilale  Domini  inciioant,  quoi  iis  annis  <|ni!uis 
per  hiemem  etiam  res  gestx  sunt,  exempli  gralia, 
768,  776,  781,  783,  787,800,  801  ,80-2,  806,8117 
inilio  el  fine,  808,  etc,  extra  dubitalionem  vcnit; 
liiemc  tamcn  pcr  qnieteni  ducta,  nterque  recentem 
annum  nonnisi post  veris inilium  inclioare,et  Natalcra 
Domini  ei  Pascha  anno  proximc  clapso  adjungcre 
videtur;  quod  nemincm  in  errorem  ducerc   potcst. 

Editionem  ita  instilui,  ut  cuin  utrique  Annalcs 
iiule  ab  aunoSOI  adlitteram  fereconsentiant,  exinde 
secnndam  lanlum  editionem,  quam  ultimara  auctori 
placuisso  exislimo,  lypis  exprimerem,  diversis  alie- 
rius  leclionibus  non  soliim  servalis,  sed  et  uncina- 
inm  opc  textui inscrtis.  Honenduni  resial,  in  anno- 
taiionihus  annorum  801-829  liltera  A  Annalium 
Eginhardi,  littera  B  Annalium  Laurissensium  codices 
significari. 

Ediliones  anteriorcs  omnes  codici  tum  Latiresha- 
mcnsi,  Loiselianoet  Baronis  de  Crassior,  ium  N*ue- 
iririano,  cardinalis  d'Armagnac  et  Cassclano  inni- 
mnlur ;  prxter  qux  si  nnlla  subsidia  alia  nactus 
fuissem,  scriptores  qui posieriorihus  sxculis  annales 
nostios  inasumsnum  verlcrunt,  in  anxiliiiinvocare 
aninius  fuit,  scil  iniilto  melioribus  potiius  sum,  cnm 
Socielalis  beneficio  codices  prxstanlissimos  per 
Germaniam  ct  Italiam  inspicerc,  aliorumquc  lcrtio- 
iiilnis  uti  milii  contigerit.  Editionis  igilur  noslrxAn- 
nalium  Laurissensium  subsidia  fuerunt: 

\.  Codicis  Laurcshamensis  «  membranacei  pcrve- 
tusti  >  apographum,  a  Canisin  Lcctt.  Anliqq.  toin. 
111,  p.  187  seqq.,  vulgalum.  Perlingil  usqne  ail  fincm 
anni  788,  coiitiiiuatione  annonim  789,  790,  791, 
792,  79">,  subjecta,  quam  cum,  ah  altcra  coniiniia- 
lionc  planc  diversam,  in  Annalibus  Laurcshamen- 
sibus  repcrirc  liccal,  hic  lantiim  ultima  ejus  vcrha, 
satis  corrnpta,  exhibcnda  sunt :  >  Scd  et  in  Burgun- 
dia  ci  Francia  pervalida  fuit.Elcum  dominus  Pippinus 
rc\  imlc  pergcret,  Sarraceni  qui  in  Hispania  crant, 
cxistimanles  quoii  Avari  conlra  rcgem  dimicasscnt, 
egressi  de  finilius  suis  in  atiquam  Indix  partcm, 
cnnjungentcs  sc  invicem  ad  parlcm  nostram,  mulli 
iliiikin  ccciderunt  de  ulraque  parte.  >  Dc  fidc  cdi- 
tiovim  Canisn  oiim  ahac  jam  s-Hic  ronstc  I  ncn  cst 
qu  j.l  miremur,  stjluin  ct  alia  non  panc.i  (si  quidem 


\  rerta  conjectura  dncimur)  ab  illo  bon:c  Latinitatis 
iiiinium  studioso  iniuiutala  esse.  Quod  ut  clarius 
prodcal,  pauca  cvenipla  vcl  uno  anno  787 desumpla 
snfiii •'■  II I . 


Canisius  edidit  : 
Saxoncs    lunc    ilcrum 
rebellarunt, 

Qno  audito,  suprailir- 
lus  lilius  iloinni  Caroli  ic- 
gis  obviani  ivit  cis, 

ne  Dcncvcntuni  inlra- 
rct ,    qnia    vcllct   omnc 


apostolicus  vcro  rnm 
cognovisset  instaliilita- 
lem  mandali  eoriim,  sia- 
lini  supradictnni  diicem 

cum     consenlancis    scis 
anatheniate  fcriit. 


Ibi  Codices  legunt  . 

El  lunc  rclicllati  sunt 
itcrum  Savoncs, 

Quo  audito  a  supradi- 
cto  filio  domni  Caroli  re- 
gis,  obviam  cis  accessit, 

ut  in  Bcncvento  non 
inlroisset,  ct  omncs  vo- 

luntates  praefati    donini    voluntates  regis adimple- 
rogis    adimplere    cupie-    re, 
bant, 

hihIc  o.t  domnns  apo-  iindc  et  ilomniis  apos- 
stolicus  mulluin  sc  int  >r-  lolicus  inultum  sc  inler- 
poncns  poslolando  iam-  poncns  precando  dom- 
dicto  ilonuio  rcge.  Et  ip-  niini  rcgcm,  qni  rcspon- 
D  sc  domnus  rex  respondit  dit  sc  voluisse, 
aposlolicohocsevoluisse, 

apostolicus  vero  cnni 
cognovissct  de  instabili- 
tatc  vcl  mcndacia  eoruin, 
staliui  supra  duccni  co- 
rum  vel  suis consenlaneis 
analhcma  posuit, 

Qurc  cum  ila  sint,  hanc  editioncm,  ob  nominis  Lau- 
reshamensis  rcverenliam  primo  eerie  loco  collocaii- 
dam,  Hiiniis  lamcn  presse  scculus  sum. 

2.  Plurimiini  eeonlra  codici  bibliothccx Chrislinx 
rcginxnum.  617  signato  tribuendum  crat,  ijuein  ab 
excellenlissimo  domino  libero  baronc  dc  Stcin  i!c- 
tcctuin,  Rom.c  iu  usus  nostros  vcrli.  Est  membrana- 
ccus,  formx  quam  dicnnt  in  octavo,  sxculi  noni,  ut 
cctypon  huic  pagina;  adjcctum  testatur,  manu  fiila 
cl  diligcnti.  quxque  raro  a  vero  aberraret, exaralus. 
Excidil  inilium  operis  iisqnc  ad  anni  777  vorcm  ;//« 

C  citum  koc  vocabuto,  lum  folium  uniiin  anno  787,  al- 
lcrum  annis  791-794,  et  finis  Annaiiutn  posi  anui 
Slovocem  rccesserunt.  Opus  inde  ab  anno7.it  inecc- 
pissc,  c\  nuracro  cuilibet  anno  adjecto  apparet.cum, 
exempli  gralia,  annus  778  pro  capitnIo57  computc- 
tnr;  iidein  numeri  in  codieibus  5  ct  7  occurrunt. 
Deorigine  codicis  niiiil  constat;  ego  cum  a 

o.  Pelaviano,  cnjns  aliquot  lcctiones  Chesnius  in 
margine  edilionis  sn.c  cxccrpsit,  non  aliuni  essc, 
persuasnm  niilii  habco;  nam  omnes  leclioncs  ill;e 
cum  Yaticanis  accuratissimc  conrordanl,  nec  <lu- 
Iiium  movere  debel  quod  anno  778  ordiri  dicitur, 
cum  iiltima  qna;  exstant  anni  prxcedcnlis  verba  a 
Chesnio  neglccla  cssc  possint.  Alexamlri  Pelavii 
libros  magna  cx  partc  in  Chrislinx  reg:nx  hiblin- 
thecam  transisse  satis  constat,  et  codcx  617  Pei;i\  ii 
iiomine  inscriptus  csi.  Chesnii  tamen  tcmpore  fo- 
liuin,  quod  janl  an.  791-794  desulcralur,  noniliiiu 
exciderat. 

[)  4.  Primum  Annalium  Fiildcnsinin  auilorcni  cx 
codice  Annalium .  qui  proxime  ad  codiccm  2  sive  5 
accederet,  hausisse,  ex  iis  qux  anno  792  ct  804  refe- 
nint  palel.  Cum  vcro  consilio  cl  dictione  opus  rtlane 
diversum  a  nostro  habendi  sint,  raro  ad  eoroni  au- 
ctorilalem  rccurrimns. 

3.  Codcx  bihliothccx  Cxsarex  Vindobonensis,  in 
calalogo  historix  ccclcsiaslicx  inimcro  90  signatns 
atque  ssili  lincm  sxculi  ix  scriptns,  prxtcr  Annalis 
no^tros  gcsta  Romanorum  ponlificuin,  gcsta  rcguni 
Francorum  cum  conlinuationc  usi|iic  ad  annum  «41, 
et  nonnulla  alia  minoris  momenli  compleclitur,  a 
scriptorc  ruliricis  apposilis  ila  conjuncla,  ul  eccle- 
siasticam  inde  civilcnique  historiam  ab  exordio  Ro- 
niana:  Ecclesix  ct  genlis  Francorum  usque  ad  Lo- 
lliarii  imperatoris  tempora  clliiigcrcl.  Iloc  fuit,qiiod, 
cum  de  Caroli  majoris  domus  obitn  iu  line  Continua- 
tionis  Fredegarii  jam  relatum  cssci,  aiinus  Aiinalimti 
7H,   quo  alia  de  rc  nulla  seiliio  csl,  ontittcrclnr, 


SCl  CUM  LAURISSENSIBLS  COLLATI.  -  MOMTLM  ZM 

f&tffeyrtr  cttrn  ^er^fW 
inftfConiH  \n-xrZfr\vfofb 
&tifctv>v  ad  fluuitim  aXbT 
iper'  wenrr  <=td  tocvtm 
cfUt  dt£rvut~  \y\\ixyv\    tn 
cjua xtrnc    ^utrrr^  %\n 

oCL^O  2e-  cc  cc     ji  £ V^    T 

f 
ott  *  T fvJrf? Accuero  ckim  rhtc&nApfecixa/y  AiAT?gtjkjirrlomm. 

fldnugjata^.  dtxrzmo  frart4rav{i-c€rorTe>* 
-tafu,  ffawty^  cotxv  r^g^CrjnT^wemijC 

f  xrv,  cx4k>  cdpMt  s.  c£in«ict&  attta.  cele 
(Mralt  jttp  cfafFg^ortf^rw  twcolI/ <&t..  <£? 
fUfcWfitrait£<  dfrnyitvctzxi  f&n\x,merMS 

t^ric/  <ms*  Sc\xro  ifrtc  -mtftz  &c&ccxtxi  fuxt 
parub;  bvnzama^ .  vn^v  d£  nwflo  fuo  Aif 
oul£>  f>nefcACac .  <£Un  mu&as  Vrmones 
oqutf&r:  vn*tcu  cA&elks  dttrmtxxctS' 
**%,  tocjf  ?atWfyd$feu  ci^ncefos .  c£-fi£ 

PaIROI.    CIV.  i2 


T; 


3<;s 


ECIMIAUDI  ABBATIS  ANNALES 


~ii 


Minoque  768,  cui  ab  initio  idcm  quoJ  in  exteris  A  In  edendis  Eginbardi  Annalitjus  lii  coJices  et  cJi- 
Annalium  cod.cibus  lcgilur,  ascriplum  esset,  una      lioncs  ad  manus  fucrunt : 

linea  erasa,  rubrica  Incipil  Gesia  Varoli  Magni  regis  1.  Codcx.  bibliolhecx  Cxsarex  Vindobonensis,  ii. 
et  C.arlomanni  fratris  eius  insereretur.  Anno  814  vo-  Catalogo  bistorix  prufanx  n.  654 signatus,  mcrabra- 
cem  efcessil  excipit  rubrica  Finivnt  Cesta  domini  naccus,  in4»,  sxculi  s,  Vitam  Caroli  Annatibus  prav 
Kuroti  Haniii  et  praecellenlistimi  Francorum  impera-      mittit.  Est  omnium  quos  viderc  licuit  xtale,  arte  et 


toris,  sequiturque  pars  sccunda  Vitx  a!>  Eginhardo 
scriptx  et  reliqua  pars  Annalium ,  ruhrica  Incipit 
Getla  llludovviei  imperatoris  filii  Karoti  iiagni  im- 
pcratoris  insignila. 

o'.  Alter  codex  Vindobonensis,  calai.  hislorix  |>ro- 
fanx  num.  980,  item  membranaceus  in  quarlo,  s.c- 
roli  undecimi,  omissis  annis  741-770,  reliijiiis  titu- 
Iiim  Incipiunl  ccrtamina  Magni  Karoli  rcgis  contru 
Saxones  et  alias  mvltas  gentes  pr.vponit.  Est  ejusdem 
ordinis  ac  coriex  quintus,  uterquc  una  cuni  Annali- 
bus  Eginbardi  et  Fuldensibus  anno  785  conjuratio- 
nem  Uardradi  a  e.xteris  omnibus  omissam  recenset, 
atque  anuo  795  Pippini  conjurationem  eo  quo  illi 


diligiiitia  scnplons  pr  xslaiHissimns ,  cujjs  i^ili  p 
lectiouem  seniper  aut  adoptavimus,  ant  innolis  ictu- 
limus.  Ut  piurimum  scribit  adspirttre,  udgredi,  ctc. ; 
eonpono,  contemno  aut  contetnpno  ,  inmaturus,  cte. ; 
operiri,  opidum,  incotomis  ,  hii,  sxpius  regi  loco  rci ; 
anno  777  privare  loco  carere;  779  revertissct ;  798- 
799  vcrteretur  ei  eersio  loco  revcrteretur  el  rcversio. 
Anno  822  et  825  riuo  Iblia  cxcitierunt;  a'iam  lacu- 
nain  an.  821  ct  825  offcndimus.  De  origine  codicis 
nihil  comperi;  apographnm  ejus  cxstal  in  bibl. 
Cxsarea  in  catal.  hist.  prof.  u.  154  cbart.  in 
fol. 
2.  Codex  olim  monasterii  celehris  Beccensis,  jam 


locn  collocat.  Quoari  scribendi  ralionera  ctorthogra-  y  biblipthecae  Regix  Parisiensis  n.  5924,  cujus  colla- 


pliiam  Bonnunquam  codicis  secunJi  lectionein  fiJc- 
liter  refcrt,  aliquoties  tanien  loiigiiis  ab  ea  rcceJit. 

7.  Quem  Chcsnius  nactus  erat  codicem  vetustum 
Antonii  Loiscbi,  postca  Francisci  Thuani,  codicis 
secuudi  apographum  essc,  nemiui  dubium  erit,  qui 
iitrumqiie  in  vcrho  rccesserunt  aniio  813  dcficere 
resciverit;  nohis  igitur  Chesnianx  cditionis  aucto- 
ritas  quasi  nulla,  prxripuc  ciim  non  inlegrum  codi- 
cem  suum  exhibeat,  sed  Canisii  tcmeritatem  secutus, 
haud  raro  pannos  ejus  novos  mutuatus  tugrc  velustx 
assuat.  Exemplo  sunt  voces  anno  77G  udhuc  et,  778 
grassati,  778  in  finc  religui,  in  nullo  codicc  obvi.e, 
et  a  Canisio,  relicto  anliquo  vocabuloriun  ordine 
vcl  scnsu  auctoris  non  inlcliccto,  perperatu  intro- 
ductx. 

7b.  Cum  in  codicibus  jam  enumeratis  narratio  de 
oppugnatione  Buriaburgcnsi,  quae  tola  codici  Laurcs 
hamcnsi  Jcesl,  anno  774,  in  cxtcris  aulem  anno  775 


lionem  diligentissimam  D.  Carolo  Weber  debemus. 
Excidit  initium  usque  ad  vocem  an.  743  Carloman- 

nus  et  Pippinus  junttis  copiis,  tum  folium  untim  an. 
773,  774,  775,  et  voces  graviter  [uerant  desolati  an. 
824.  Qux  cum  et  in  codicem  Beccensem,  cujus  apo- 
grapha  chartacea  in  bibl.  Cxsarea  Vindoboncnsi 
calal.  Thcologoriini  n.  2G9  anni  1540,  et  in  biblio- 
theca  Vaticana  n.  3849  sa'.culi  xvi  cum  editis  con- 
luli,  ct  in  regium  Parisiensem  ,  ct  in  Duchesnii  le- 
ctiones  ex  codice  cardinalis  dArniagnac  excerptas 
cadant,  codiccm  illuni  Becccnsem  piimuni  in  cardi- 
nalis  lum  in  rcgis  hibliolhecam  illatum  esse  conjici- 
mus.  Cui  quidcm  senlentix'  firniandx  cxterx  omncs 
tectiones  confcrunt,  prxterpaucas  a  Chesnio  allatas, 
quas  editori  vitio  vertas.  lpse  vero  codex  sxculo  x 
aut  xi  sc.ripius,  a  Vindobonensi  raro  etnonnisi  in  nii- 
niuiis  recedit. 
5.  CoJcx  bililiotlieca1  pubticx  Trcvircnsis  ,  cujus 


ascripta  sit,  Reginonis  Ghronicon,  quoJ  iltos  sequi- ,-.  collalioiiem    vir.    cl.   Wyttcnbach  ,   bibliolhecario 

.....       l.nA     !..„..     ..,,  ....vnn,...,     ......no^A    rtot  *J     Twt.n  «Ano!      aI       .-a..w>     unl       nnr.l r- 1  ..  .11  *,»..... .'  ~* «     J„l.. 


tur,  Imc  loco  attingamus  necesse  est. 

8.  Perpaucx  coJicis  baronis  Je  Crassicr  lectiones 
a  Bouquclo  prolatx ,  eum  coJicibus  noslris  2,  5,  C, 
persiimlem  cssc  evincunt. 

9.  Annales  Bertiniani  nostros  perpaucis  adjeciis 
intejjre  describunt,  ita  ut  vel  anno  807  rerha  adno- 
ture  potuimus  de  siella  Merciirii  dicta  retineant , 
ideoque,  ubi  Chesnii  manus  effugerunl,  genuinx  lc- 
clioni,  qualis  in  COllicibuS  2,  5,  6,  8,  servatur,  con- 
firmanda?  conducunt. 

Ob.  1  lem  locum  habct  in  Annalibus  Mctensibus, 
qu:  cx  Bertinianis  et  Reginone  prodierunt; 

10.  In  Caroli  Magni  Vita,  ex  veteri  coriicc  manu- 
scripto  bibliothecx  Thuanae  a  Chesnio ,  lom.  II , 
p.  50-G7,  edita; 

11.  tn  Caroli  Magni  Vila  auctoi-e  monaeho  cosno- 
bii  sancti  Eparchii  Engolismensis,  a  Chcsuio  c.x  co- 
dicc.  vetusiissimo  liibliothecrc  Tbiian;v,  toni.  II,  p.  08- 
87,  vulgata; 


Trcvircnsi  et  socio  rei  nostrac  siudinsissimo  debe- 
mus,  membranaceus ,  sxculi  xi  in  univcrsum  cum 
anlcrioribus  concordat ,  nonminquam  lamen  iectio- 
nem  minus  sinccram  exbibel.  Anno  751  et  752  loco 
vacuo  deJicatioiiemmonasterii  Laurcsliaiucnsis  mul- 
lo  post  perfeciam  refert. 

4.  Codc.x  bibliothecae  regiae  Hannoveranae,  membr., 
in  4°,  sxculi  xn,  Vitam  Caroli,  Annales  et  monacbum 
SangHllensem  contiuet.  Codici  primo  adbxrct,  scri- 
bcn.li  inodus  in  vocibus  iustitia,  opportunus,  sollem- 
pnis  et  bis  similibus  paulo  diversus. 

5.  6.  Eadem  eshibent  codiccs  biiiliotliecac  C;esa- 
rca;  Vindoboncnsis  saeculi  xiv,  membranacei,  in  4°. 
Calal.  hist.  ecclesiasticae  n.  110,  ethislorix  profanac 
n.  990.  qui  llaiinoverani  vestigia  lam  presse  legunt, 
ut  si  non  ex  co,  saltcm  ex  eodem  eum  illo  fonle  (lu- 
xisse  juJicanJi  sinl.  Batione  enini  habila  quod  iu 
sa.culi  xiv  codicibus  lecliones  dcgenerare  par  crat, 
plerumque  tamen  lam  quartus  cum  quinlo,  el  quin- 


12.  iu  Annalifla  Saxone,  apud  Eccardum  in  Corp.  "  tus  cum  sexto ,  quam  sextus  cuni  quarto  vel  in  viiiis 


SS.  medii  a;vi,  tom.  I,  p.  153  sqq. 
Tribus  praelerea  fragmenlis  uti  licuit : 

13.  Cbisiano  niembranaceo  sxculi  x  exeuntis. 
Chronico  Benedicli  monachi  sancli  Andreac,  frag- 
menla  annorum  760-G4,  7G6-7G8,  775,  774-77G, 
780,  781,  783,  786-788,  794,  796,  799,  804,  805, 
808,  810,  814,  815-824,  826,  827,  829,  inspersa 
sunt,  oralione  in  pessimum  versa. 

14.  Elorentino  membranaceo  in  fol.  majori  sxr. 
xi.  Est  appendix  ad  Gesta  reguin  Francorum,  annos- 
que  741-749  complectitur.  Exemplum  ejusdem  est. 

14b.  Codex  bibliothcca?  Caesareae  Vindobonensis 
in  catalogo  historix  profana:  nuin.  477,  saec.  xv. 

15.  Vindobonensi  membranaceo  sxculi  xn  ineun- 
tis  in  4°.  Esl  alia  appendix  aJ  Gesla  regum  Fran- 
corum  ,  annorum  741-755,  758-759  et  7/5. 

Quorum  ope  au  genuinam  operis  lcclionem  rcsli- 
tuerimus,  pencs  leclorem  judicium  csto. 


suis  coucordunl.  Qua  dere,  exempli  gralia,  quacinle- 
ctionibus  ad  an.  800,  813,  819,  820,  822,  824,  826, 
retulinms,  conferenda  sunt. 

7.  Freheri  editio  in  corpore  Francicac  Histori»  , 
(oni.  II,  p.  581  sqq.  ,  eodice  mnnaslerii  sancti  Ger- 
mani  Parisiensis  nititur,  qui  ejusdem  quidemordinis 
ut  codices  I,  2,  3,  4,  iionnuilas  tamen  interpola- 
tiones,  tam  de  rebus  S.  Germani,  quam  ex  anonymi 
Vila  Ludovici  Pii  desumplas,  praifert.  Dictioncm  aut 
sciiba  aut  cdilor  aliquolies  immutavit;  singulas  prje- 
lerea  lectiones,  ut  e.x  libro  bihliothecae  Guelferbyta- 
nx  ab  Eberto  nostro  mccum  commuiiicalo  apparct, 
Freberus  nunc  Nuenarianas  servavil,  nunc  ex  codicc 
suo  alias  substituit ,  ita  ut,  exempli  gralia,  an.  768 
lcctio  marginalis ,  al.  Orowicus,  ad  codicem  S.  Ger- 
mani,  an.  756,  at.  Viburg,  ad  editionem  principcm 
pertincat. 

8.  Codcx  bibliothccx  rcgia.'  Monacensis  a  sociis 


303  CUM  LAHRISSENSIBUS  COLLATI.  —  MONITUM.  r.GG 

lnc[u^c^ycdtnonch^l^i^rittfcxrcbicpftirttii^' 
ferHtr&T^tnraorittrc^utclt£ti^iLtS>ixr^  &£uerixniL 
ttero  re^t  d^^^roni^TTtinctxtfumtrclerno/te' 
fyttnffm  qynpUontf-^cx-^uo  udqucJLtx&rfvaf 
fcrtnttrfccHxf  1  odcm  <*nno  ikzph  «mu/p*par 
tientr  <xdptppind  rctrpn  inmll&.cja  frcruoc&tT 
c<*ri/L*xuf  h^t^xnfeittrfr  cTrorrsan  scm  ccclc 
ftxm  eJzinfcfhktianz  U*n<co  hardorrL defyndertty 

ma<?rto  faxoitwt  Jn  «rif  fti/Y/2  &• 


h 


A 


V 


ownnopippinuf  re*  «*  ^«rcr»m*yi*raw».n4inytf  fv/ f/ttf. 
<frZvaf{vc<*rK(tiQ\,Gxn&i((ime  fe  fifrervtv  pulfli&m^ctfferg  <f 
*rtofenf<jJ»ciloci'  pp«Acrpir  rvrm  ijuif/iy  flu«t\.m_«««/Wrt  acce/^r 

ettiif  lu |,u> -y  ?\  eUe  rremuerorHtde&eant*  nuneAu/\\2 a«  demo^ 

Xysfo  bcc  l*x  x*c  vi-i  ■  l*fi»ac-±-srim. 

IdfSuc  rvrmdfoc  ourcc  tnxnivfp^  inttH>«5-/ 
Fa/T?  l*>  Wv*  w  f  Attn  ^n  u  mt  f  ttr  ctcLvUmtm. 

■/teba/fAlfrereyftb  ^nrtcu/itamtrce-cucluf 
Obnwerog-uivn^t^i^j  methx&tf-  ut  efT&;. 
lnt*rfe^  <fe  carcK*  pxctf-ftdet^  fevfuetttv:         ^SfreA^u,^! 

C<r  eftttvitccr  ^rfcy-i&sCzc&ndcL.  t%x/.  <y<zny.  'mg^nrc/Jgi/.  /£>'■£'.  r^cc^/cr. 

'nap  «enfitu^o^i^afulW^  KcUtm  tffoft  ctttp  nu/ftwt 

»p  s^poRi 6  ^/  <b  ulufT     Jym<)  abiftania  tmpmcrowf 
uone*tifu  blhw.  ^teermu^rViyturde^luu^ 
jnp  tnufnmalW^^ommiltTni  diueCcltvixbcmt 
mtutftrta,  f_>t  ancCiW>obtn  ilcrft,  amtrrx  keferoi 
mxmphctu  c^xlh^aa^il^^n.Ccmmx  c/wf 
thtobenaifrvc  frunck  oy .  c£  chrmn^yfcctitf' 
cn  f?o/fc  axavmr  toco  mmvipcxiV^iuco  fao  flmfcj, 
c^nutnch  fetnuiccceo'  ma^na  ^/fernttnr.  ctfmitttf. 
ik  tr&tnna.  xhcv^h.  \unrafl meh.  infijgu  u<?rti 


307 


ECIMIAKDI  ABBAT15  ANNALES 


quirifm  nosiiis  collatus  erat,  sed  collallonis  ipsius 
iniro  forlunx  lusu  hucusque  coinpoles  licri  non  polui- 
iims,  ncc  lamen  eaproplcr  edilionera  parum  inde 
utilitatis  percepttiram  rcprimerc  visuni  est.  Libcr, 
tit  Docenius  refert  (Arclnv.  d.  C,  loin.  II,  p.  89 
sqq.)  olim  monasterii  S.  Hangiin  Stadt-am-Hof  sx- 
cnli  xii,  in  4",  folioruni  167  ,  quattior  liliris  Egin- 
bardi  Vitam  Caroli,  Annalcs  el  monachi  Sangallen- 
sis  Gesla  Caroli  et  alia  nonnulla  continet ,  quam- 
uhrem  liand  magis  Annaliura  quam  monachi  Sangal- 
iensis  lectionem  a  codicibus  4,  5,  ct  pra:cipuc  'i,  dis 
crepare,  crcdo. 

9.  Nuenarii  cditio  princeps,  an.  1521  Colonix  ta 
i'  vulgata,  anno  774  ex  annalibus  Laurissensibus  nii- 
noribus  eadem  de  monasterlo  Laureshamcnsi  addit, 
qu:c  in  coilice  Treverensi  annis  751  et  752  adjecta 
sunt;  nec  in  aliis,  dictione  excepla,quamNucnarius 
pro  volunlate  sua  forniaverit ,  ita  loiige  inter  se 
distanl;  verbi  gratia  anno  811  in  utroque  Bernardus 
comes  decst ,  anno  820  utrobique  Carniolenses  qui 
Carcasavum  fluvium  habitanl  legitur. 

10.  Kraginenliini  Ambergcnsc  ,  viri  cl.  Moritz, 
professoris  et  bibliolhccarii  publici,  manu  descriplum 
ct  nobiscum  summa  humaniiale  coinmunicatum,  co- 
dicihus  I  et  2  conslantcr  adhxrel.  Esl  membrana- 
ceum,  et  indca  voee  i/i  terram  Sclavorum  qui  dieun- 
lur  Sorabi  a:uio  800  usque  /ilios  suos  rcijni  anno  821 
pertiugit. 

11.  Codex  charlaceus  sxculi  \v,  qnem  anno  1825 
in  bibliolheca  Modenensilnstravi,  Caroli  Vitam,  An- 
nales  et  monachum  Sangallensera  pro  quatuor  libris 
compuiatosconlinet;  unaanni745  leetio  Ochsenburg, 


\  quominus  in  eo  conferendo  oleiiiu  et  operain  pcrde- 
rem,  suffecil. 

12.  Codex  bibliolhecx  electoralis  Casselanx  inlcr 
historicos  n.  .r>  signatus,  prxter  alia  eosdem  qualuor 
libros  eodcm  ordine  anno  1498  scriptos  exhibet,  nec 
vox  Ochsenburg  desideralur.  Aliquot  cjus  lectioncs 
inargini  sccunux  cdilinnis  Rcuberianx  adjcclx  sunt. 
Cxterx  editiones,  Colonicnsis  anni  1561  (1562) 
iii  12",  Lipsicnsis an.  1(>I(>  in  4°,  Reuberiaiia  priina 
et  secunda  an.  1584,  et  1726,  Chesniana  an.  1636, 
Leukfcldiaua  an.  1707,  ncc  non  Bouqucliana  an. 
17  ii,  Nucnarianam  rursus  cxprimunt.  Lectioncs 
aliquot  codicis  cardinalis  d'Arinagnac  a  Cbesnio  pri- 
iniim  exccrplas  Bouquetus  lcxlui  subjecit,  qitibus 
tamen  raro  ad  textuin  emcndamlum  usus  est.  No- 
strx  editionis  ralio  ea  est,  ui  codicum  quos  rcccn- 
suimns  auctoritale  tcxium  genuinum  rcslilueremus, 
lectiones  prxcipuas,  cnm  editionum  Nucnarii  ei 
Freiieri,  tiini  codicihus,  1,  2,  5,  4,  5,  6,  propriasaf- 

j,  ferremus,  parvipensis  qux  edilorum  arbilrio  inno- 
vata  essenU  Nolas  cx  insliluU  noslri  consilio  pau- 
cas  adjecimus. 

Ex  scriploribus  medii  xvi,  qnorum  non  pauci 
opere  noslro,  quaie  in  Annalium  Laurissensium 
continiiationc  usque  ad  an.  820  exhibelur,  usi  sttnt, 
hic  tanlum  prxler  Eginhardum,  Annalium  Eulden- 
siuni  usqne  ad  anmini  858,  quo  ohiisse  cxistiman- 
dus  est ,  scriptorcm,  subxqualem  Vitx  LudoviciPii 
auctorem  adducimus,  in  narrationc  annorum  814- 
829  noslros  apcrlc  seculum  :  Eginhardi  annales 
poeta  Saxo  Lamspringensis  Arnulfo  rcgnantc  vcrsi- 
bus  cxpressit. 


ANNALES  IAURISSENSES  ET  MUNIAIN. 


Carlus 


AMMAI.ES   f  Al  IRISSI  NSJ  ■,. 

DCCXLl. 

maior  domus  dcfunctus  esl ' 


VARIANTES  LECTIONES. 

'  cnrlus  ete.  pro  scriptoris  consilio  deest  5.  *  Ca- 
rolus  Martellus  m.  d.  defunetus  1.  ubi  vox  Martellus 
eerle  intrusa.  In  codd.  14.  14  b  loco  anni  741  per- 
peram  745  indict.  XII.  positum,  el  sic  utque  ad  a. 
748.  (752.)  continuatum. 


;  ANNALES   EGHVIIAMJ! 

DCCXLI. 

lioc  anno  Karlus  '  maior  donms  diem  obiil,  l>cs 
lilios  beredes  relinqneus,  Kavloniannuin  s  eciiiect 
et  '  Pippinum  4  alque  Grifonem  \  qiiorum  Grifo, 
qui  cetcris  minor  natu-crat,  matreni  babuit  nomine 
Swanahildc  \  ueplcm  '  Odilonis  8  ducis  Baioario- 
rum  *.  Ilaec  illum  maligno  consilio  ",al  spein  lo- 
lius  regni  concitavit,  in  lantum,  ut  sine  dilatione 
Laudunum  •■  civitatera  occuparel,  acbellum  fratri- 
btis  indiceret.  Qni  celcrilcr  exercitii  collceto  Lau- 
duninii  obsidentes,  fratreni  in  dedilionem  acei- 
piunt,  atqne"  imle  adrcgnum  ordinandumacproviii 
cia?,  quac  post  mortem  palris  a  Francorum  so- 
eietate  descivcianl,  reciperandas  "aiiimosinlendunt. 
'  Etut  in  cxterna  13  profecli  "  domi  oninia  tuta  di- 
VARIANTES  LECTIONES. 

1  ita  ubiquc  (ere  codices  1.2.3;  celcri  karolus 
nnl  carolus,  et  atiquoticns  carlus.  !  sic  nnt  cnmc 
conslantcr  codd.  1.  2.  5;  carlomannum  5.  4:  ka- 
rolomaniium  6.  7.  *  dcest  7.  '  pipiniirn  5.  7. 
8  griffonero  6.  '  suaniehild  5.  swanabildcm  4.  (i. 
swanihildem  5.  siianihildcm  7.  7  neptim  7.  "  ndi- 
losis  5.  udilonis  5.  udilonis  0.  ita  el  a  743.  '■'  baua- 
riorum  5.  "  m.  c.  deesl  7.  "  alque  ad  ea  qnar 
post  niortera  patris  a  francomm  societatc  desci- 
verant  recipienda  animos  inteiulunt  7.  "  ita  1 
retiqui  recuperandas.  "  eMrenia  3.  "  profecluri 
o.  d.  7. 


NOT/E. 


Laon. 


5C9 


Cl'H  LALRISSENSIBUS  COLLATl 


•70 


ANNaI.I.S  EGINIIAKM.  A 

mittercnt,  Karlomannus  Grifoncm  sumens,  in  No- 
vo-castello  »,  qnnJ  iuxla  Arduennam  silnm  est, 
ruslodiri  rccit,  in  qua  custodia  usque  ail  tem- 
pus  quo  idem  Karloraannus  Koinam  '  profectus  cst, 
dicilur  pcrmansisse  b. 

DCCXLII  V 
Karlomaiinus  ct  Pippinus  Francorum  regno  '  po- 
titi,  priino  Aqiiii.iiii.iin  recipere  volentes,  conlra 
IliiiiolJum  v,  illius  •  provinciae  ducem,  cum  excr- 
citu  candem  Aquitaniam  ingrediuntur,  cl  captu 
quoilam  castello  qtiod  Luccas  c  vocatur  ',  prius- 
quam  ex  ca  7  provincia  scccdcrent,  regnum  quod 
romniuniler  habuerunt ",  diviserunl  inter  se  inloco 
qui  vocalur  Velus  Piclavis  '  ■'  :  eodemquc  anno 
poslquam  doinum  '"  regressi  sunt,  Rarlomannus  " 
Alamanniam  "  quaeet 'Mpsa  a  Francorum  socictate 
defecerat,  eum  cxercilu  ingrcssus,  fcrro  el  igui  " 

vastavit. 

DCCXLIH. 

Karlomannus  ct  1'ippinus  iunclis  copiis  conlra 
Odilonem  duccm  Baioariorum  profecli  sunt,  proe- 
Hoque  commisso  excrcilum  eius  fuderunt ;  et  post- 
quam  inde  '*  reversi  sunt,  Karlomannus  solus  in 
Saxoniam  profectus  cst,  et  caslrum  quod  dicitur 
lliiliscoburg  "  °  ct  iu  eo  Thcodericum  "  Saxo- 
iiini ,  illius  loei  primarium,  in  deditionem  ac- 
cepit. 

DCCXLIV. 

Item  "   idem  fratrcs   Karlomannus  ct  Pippinus 


i  univ.i  nms. 


DCCXLIL 
Quando  Carlmnannus  !  ci  Pippinus  maiorcs  do- 
mus  3  duxcrunt  exercitum  contra  Hunoldum  *  du- 
cem  Aquilaniorum  ',  et  ceperunl  caslrum  quod  vo- 
calur  Luccas  '.  Kt  iu  ipso  itinere'  diviserunt  rc- 
gimm  Francorum  inter  se  ■  in  loco,  qui  dicilurVc- 
lus-Pictavis ' ;  eodcmque  anno  Carloraannus  Ala- 
manniam  '"  vaslavit. 


DCCXLHI. 
Tunc  Carlpmannus  et  Pippmus  conlra  Odilonem  " 
dncem  Baiovariorum  n  inicrunt  pugnam,  et  Carlo- 
mannus  per  sc  in  Saxoniam  "  ainlnilaii.il  •'  iu  eo- 
dcm  anno  ",  et  cepit  lc  castmm  quod  dicitur  Ilooh- 
seobmg  "  per  placitum,  et  Theodericum  Saxonem 
placitando  l8  conquisivit  '* 


DCCXLIV. 

Ilerum  Carlomannns  ct  Pippinns  pcrrcxerunt  in 


iuncla  matm  Saxoniam  ingressi   simi,  praediclum-  C  Saxoniam,  el   captus  est  Thcodericus  Saxo  "  atia 

que  Theodericum  "  itcrum  "  in  dcditionem  ac-      \ice. 

ccpcrunt. 

DCCXLV  '. 

lloc  anno  Karlomannus,  quod  diu  ante  *•  prae- 
mcditatus  csl,  palcfecil  fratri  suo  Pippino,  saecu- 
larem  conversationcm  se  velle  dimitlere  et  liabiiu 
monachico  Deo  servire.  Propler  iioc  dimissa  ex- 
peditione  "  aimi  praesenlis,  ad  vota  Karlomanni 
VARIANTES  LECTIONES. 

1  deest  7.  5?  !  numero  anni  741.  tuperins  defi- 
cienie,  colcx  I.  hic  DCCXLI,  anno  745.  DCCXLII. 
74S.  DCCXLHL  710.  717  748.  DCCXLVIIL  tegit.  '  i . 
F.7.5?  Mionolduiii  0.  sipsius7.5?  '  cni  lucas  no- 
iiitn  cst  7.  q.  L.  dicitur  0.  '  ca  decsl  7.  8  lia- 
buerant  4.  administrabant  7.  9  in  loco  qni  vetns 
pictavium  dicitur  interse  diviserunt  7.  10  doini  6.  t>  nia  1.  '•ambula 
"  alcinanniam  7.  57  "  et  deest  7.  "  igne  7.  castrum  1.  7.  'k 
14  in  ccde  4.  a  cede  S.  "  sic  1.3.  0;  liohselmrg 
2,  cuius  apographumriennensc  herochseburg,  bohseo- 
btir  4.  hohseburc  5.  hochsigburg  7.  "  thcdericum 
7  theodoricum  2.  "  deest  7.  "  teodcricum  i. 
Iheodoricum  S.  thedericum  7.  "  deestl.  s>  k. 
il  quoil  duduiu  secum  p.  cst  7  "  dimisil  expe- 
ditionein  7. 


DCCXLV, 

Tunc  Carlomannus  confcssus  esl  Pippino  ger- 
niano  suo  *',  qnod  volusscl  sacciilum  **  relinqiicre  ; 
VARIANTES  LECTIONES. 

'  Qnaiido  decst  I.  *  karolus  magnus  14.  14  b. 
carlmannus  etpipinus  I.  3  maiorum  domusS.  15, 
liic  el  iiifrn  snepius  compcndio  maior  hoh  intelleclo; 
uin  postea  in  5.  erasum  est.  mainr  domus  14.  14  b. 
*  huvaltum.  I.  hunaldum  7.  9  b.  14.  14  b.  s  aqui- 
taniarum  1.  aquilanorum  14.  '  lucras  1.  lucas  7. 
(S).  9.  9  b.  '  ipso  lcmpore  1.7.  8  inter  sc  r.  F. 
i.  7.  '  loco  \ocatus  Piclavis  I.  "  Gernianiam 
1 .  alemaiiniam  9.  "  vedilonem  15.  "  baioariorum 
1.  7.8.9.vaiobariorum  14.  bauuariorum  15.  ,3saxo- 
imbulavit  14.  "In  eodem  annocepit  et 
coepit-5.  1T  boboseoburg  5.  oi'i- 
serburg  7.  hocseoburc,  hocseoburh,  hoeseobtircli, 
hoeseoburk,  hoeseoburc,  ochsenbrug  7  b.  ohserborg 
9.  hocseoburch  12.  sigiburc  15;  ohseburg  Ann. 
Lanriss.  ct  Fiild.  "  llieodoricuni  saxone  placando 
1.  "  conquesivi:  14.  !a  tbeodoricus  saxns  li. 
"    P.   fralri  sno  1.  7.     !'  voluissei  mundcui  r.  1. 


not.i: 


»  Videlur  esse  Neufchuteau  in  ducatu  Luxcinbur- 
gico,  ab  oriente oppidorum  Charlevitte  et  V.  u.res. 

*  ll.i'c  cn  eodem  fonte  quoAnn.  Melenses  ad  hunc 
anniim,  derivata  essc  videntur. 

*  Loches  in  finibus  Turonum  transligcriianis  ad 
Andriiim  vel  Angerim.  Vaics.  Notit.  Gall.  p.  288. 

■'  Vieux-Poiiiers  ad  Clcnnum,  non  longe  ab  ejus 
cl  Vigennu;  confliicntibus  I.  c.  p.  001. 

«  Uoch-Sceburg  in  pago  Ilohsi,  jam  Sccbnr.i  in 


cmnitalu  Mansfi.ddico,  ad  confinia  Saxoniue  et  Thn- 
ringia:  Francicae,  inter  oecidciitem  ei  meridiem 
ilal  i'  Saxonuiu. 

'  Narratio  anni  745  excidissc  \idetur,  nam  ijiuc 
j.iiu  sequuntur  noii  annis  745,  746,  747,  74&,  749, 
730,  sed  sequentibus  746,  747,718,749,750,751 
assignainla  sunl.  Cf.  annaies  breves  et  narratio- 
iii. n  dc  Iranslatione  sancti  Gvrmani  apud  Bomyiei 
\,  !20j  qita    cvenitmm  Feries   accuratc  defmitur. 


571 


ECINHARBI  ABBATIS  ANNALES 


372 


AS!ULES    LACKISSENSES. 

el  in  codem  anno  nullum  '  fecerunt  cxercitum  ', 
sed  *  prseparaverunt  se  uterque  ,  Curlomannus  ad 
iler  suum,  et  Pippinus  quomodo  germanum  suum 
houorifice  direxissel  cum  muneribus. 
DCCXLVI. 
Tunc  Carlomannus  Homam  perrexit,  ibique  se 
totondit ',  et  in  Serapte  *  monte  *  monasterium 
aedificavit  in  honore  '  sancti  Silveslri  "  «.  lbi- 
que  aliquor*  tempus  inoram  faciens,  et  inde  ad 
sanctum  Bencdielum  in  Casinum  9  >>  usque  per- 
venit,  et  ibi  monachus  effectus  est. 


DCCXLVII. 
Grifo  "  fugivit  "  in  Saxoniam  ",  et  Pippmus 
iler  faciens  per  Toringam  ",  in  Saxoniam  introi- 
vit  usque  ad  fluvium  Missaha  1V,  in  loco  qui  diciiur 
Scahaningi  " ;  et  Grifo  collectara  "  fecit  una  1T  cum 
Saxonibus  supra  Ouvium  Obacio  ",  in  loco  qui  di- 
eitur  '*  Orhaim  ". 


DCCXLVIII. 

Giifo  "   de  Saxonia  "  iler  peragens,  fugiendo  in 


A  ANNALLS   ECI.NHARDl. 

perficienda  ei  iter  illius  disponendmn  —  nam  Ro- 
mam  proficisci  statuerat  —  et  Pippinus  vacabat, 
dans  operain,  ul  fraler  '  honorifice  ac  deccnlcr  illo, 
quo  desidcrabat,  pervenirct. 

DCCXLVI. 

Karloinanniis  Romam  profecius,  dimissa  saeculari 
gloria  habilum  mutavit,  cl  in  monle  Soracti  *  « 
monasterinm  in  honorein  sancti  Silveslri  aedifica- 
vil,  ubi  quondam  tcinpore  persecutionis,  quae  sub 
Constauiino  imperalore  3  faeta  est,  sanctus  Silves- 
ler  latuisse  fertur.  Ibique  aliquandiu  commoralus, 
meliori  consilio  hoc  loco  dimisso,  ad  tnonaslerium 
sancti  Benedicli  in  Samnio  provincia  iuxla  Casi- 
num  l  b  castrum  *  constitutum  Deo  serviturus  ve- 
B  nit,  ibique  nionachicuro  habitum  suscepit. 
DCCXLYII. 

Frater  Karlomanni  et  Pippini,  nomine  Griplio  *, 
Pippino  fratri  suo  subieclus  esse  nolens,  qiiamquam 
sub  illo  bonorifice  viveret,  eollecta  manu  in  Saxo- 
niam  profugit,  collecloque  Saxonura  exercilu  super 
fiuvium  Ovacra  '  in  loco  qni  dicitur  Orheim  s  c  con- 
sedit  :  et  Pippinus  '  cum  exercim  Francorum  per 
Thuringiam  l0  profectus,  conira  fralris  dolos  Saxo- 
niam  ingressus  esl,  consediiqiie  stiper  fluvium  Mis- 
saha  "  in  loco  qui  vocatur  Skahningi  "  A.  Proelium 
lamen  non  est  inier  eos  ls  commissum,  sed  ex  pla- 
cito  discesserunl 

DCCXLVIII. 

Criplio  Saxonum  fidei  difGdens,  Baioariam  petiil, 


Baioariam  "  usque  pervenit,  ipsura   ducatum  sibi  C  et  copiis,  quae  de  Francia  ad   eum  1V  conflueham. 


subiugavit,  Hiltrudem  "  cum  Tassilone  "  conqui- 
sivit.  Swidger  ,s  ad  eum  venit  in  solacio  "  supra- 
dicli  Grifonis.  Haec  ,8  audiens  Pippinus,  iter  illuc 
arripiens  cum  exercitu  suo,  supra  nominalos  " 
tolos  sibi  subiugavit ,  Grifonem  secum  addux.it  ", 
VARIANTES  LECTIONES. 

1  nullum  deest  I.  *  feccrunt  bellum  15.  a  et  I. 
'  londit  1.  totundit  7.  H  b.  '  saraple  7  b.  si- 
rapti  9.  serapli  15.  soracte  9  b.  soracli  12.  •  monte 
deesi\.  '  nonorem  5.  9.  8  sylvestri  1.  'eassi- 
num  7.  8.  9.  9  b.  12.  cerie  editorum  vitio,  non 
codicum  ;  cassinum  montem  perrexit  15.  "  griffo 
sempei  15.  "  fugill.  7.  8.  9.  12.  15.  "  saxonia  14. 
13  turingiam  1.  9  b.  12.  tboringiam  9.  toringuam  7. 

misaha  1.  missacha  5.  mesaiia  15.     "  scahanigi 


ipsum  ducatum  in  suain  redegil  potestateiu,  Tassi- 
lonem  "  et  Hillrudem  lf  in  dedilionem  acccpit, 
Swilhgeruin  "  aJ  auxilium  sibi  1S  venientem  suscc- 
pit.  Haec  cuni  ad  Pippinum  perlata  fuissent,  cum 
maximo  19  exercitu  Baioariam  "  profectus  cst,  fra- 
ircmque  suuni  Griphonem  cum  onmihus  qui  cum 
ipso  "  vel  ad  ijisum  "  venerant  coepit,  Tassilonem 
in  ducatum  restiluit,  domumque  reversus,  Gripbo- 
nem  more  ducum  "  duodecim  comitatibus  '''  dona- 
vit.  Sed  ille  tali  beneficio  eontenlus  non  erat,  nam 

VARIANTES  LECTIONES. 

1  frater  suus  7.3?'  soracle  7.    3  deesl  7    •  cas- 
sinum  2.  5.  4.  5.  6.  Inter  omnes  Cnsincnsium  rerum 


1.  sachaningi  5.  sehabaningi  7.  8.  9.  scanigge   12.      peritos,   celebcrrimum   nomcn  non  nisi  uno  s  scribi, 
"cnllecta  ilouquet.     "facitl.     "obodoro  1.  abar-  D  constat.      '  Cassinam  arcem  7.     "  ita  Inc  et   detn- 


ro  9.  obacra  9  b.  ovacro  15.  "  qni  dicilur  deest 
15.  "  ordtim  9.  orchaim  14.  sl  Griffo  autem  de 
saxonia  fugiens  15.  "  in  saxonia  5.  **  baguarjam 
5.  8.  baugauriam  7.  vaiobariam  11.  bawariam 
12.  "  hilttruden  1.  hiltrudam  15.  s"  thessi- 
lone  1.  hillrudem  civilas  silonem  conquisivit  el  lan- 
liidiis  adeum  14.  14  b.  "  conq.  lantfridns  ad  4 . 
lanfridus  9  b.  uuidger  5.  snidger  i».  12.  suuitkerergo 
quidam  venit  ad  solatium  supradicto  griffoni  15. 
*'  solario  1.  solatio  7.  9.  solalium  12.  ,s  Hoc  l,\ 
"  nominatus  lassih)  sibi   s.  11      "  abiluxit  1.  7.  14. 


ceps  1  reliqui  grifo.  7  super  fluvio  obacro  7.  celeri 
ut  supra,  esccpto  quod  5  ouacra  legat.     8  horlieini  7. 

9  c.  pipinus  autem  eum  7.  10  luringiam  3?  4.  7. 
"  missahani  7.  "  scahningi  4.  5.  skachningi  C. 
schaninge  7.  13  non  est  tamen  inter  cos  6.  inier  eos 
non  est  5?  5.  7.  ■'.  ad  cum  de  Francia  7.  "  thassi- 
lonem  5.  1B  hildrudem  5.  biltthrudim  7.  "  suidge- 
ruin    l  swikerum5.      1S  sibi  in   auxilrum   3  V  7. 

10  ni3gno  5.  ,0  in  baioariam  7.  "  cum  eo  7. 
»*  ipsum  eo  v.  7.  ,3  ducatum  5.  "  comilibus 
4.  5.  C. 


NOT.K. 
Monasterium  San  Silvestro  in  monte   Soraeti      picturis 


et   opere   musivo  splendidum,   anno  1822 
quem  Romani  nwnte  Orcste  vocant,  hodiequc  ex-      integrum  el  religiose  a  Palribus  servalum  inveni. 
j*la,  c  jaiii  Orum  ad  Obacrum  supra  Giiellerbytum. 

'bSaccllum  insancti  Carlomanni  honorem  inec-         *  Schoeningen   ad   rivulum   Meissan,    in   ducalu 
clesia  monaslcrii    Monlis  Castni    exstiuctum,  ac      Brunsviccnsi. 


r.73 


ASX.ILFS   ECIMlARbl. 

codem  anno  ad  Waifarium  '  ducciu  Aquitanke, 
profugit 


CtM  LAURISSEXSIBUS  COLLATI 


371 


DCCKLIX. 

Burchardus  ■  Wir/.iburcgensis  3  episcopus,  et 
Folradus  presbitcr  '  capellunus  '  missi  sunt  Ho- 
uiain  ad  Zaehariam  papam,  ut  consillerent  pontifi- 
cem  de  causa  rcgmn,  qui  illo  tempore  fuenint  in 
Francia,  cpai  uomeu  lantum  regis,  se.l  nullam  potes- 
tatcm  regiam  6  babiierunl ;  per  quos  praedictus 
ponliffx   maudavil,  melias  csse  illum  vocari  '  re- 


ANXAIF.S   LAIRISSINSES. 

Lanlfridum  similiter,  Tassilouem  '  iu  uucalu  Baioa- 
rionim  *  eonlocavit  per  suum  bcneficium,  Grifo- 
neiu  vero  partibus  3  Niuslriae  %  inisit,  ct  dedit  ci 
12  comilalos.  "  Inde  iterum  Crifo  '  fugiens  Wa- 
scomam  peliil  ',  el  ad  Waipharium  *  ducem  Aqui- 
taniorum '  pcrvenit. 

DCCXLIX 

'  Burghardus  "  Wirzeburgcnsis  "  episcopus  ct 
Folradus  "  capellanus  u  missi  fuerunl  ad  Zacha- 
riam  papam,  interrogando  ''  de  regibus  in  Fran- 
cia  ",  qui  ilHs  lemporibus  "  non  habenles  regalcm 
poteslalcm,  si  bene  fuisset,  an  r.on.  Et  Zacharias 
papa  uiandavit  "  Pippino,  ulmclius  esselillum  re- 
gem  \ocari,  qui  potcslatem  haberet,   quam  iiluin, 


gem,  apud  quem  summa  potestaiis  consicteret ;  da-  B  9ui  sinc  reSali  Potestate  ™»^<  >'1  non  conlurba- 
taque  auctoritate  sua,  iussil  Pippinum  regem  con-  ,etur  orJo  "'  Per  ^UinfMem  aposlobcam  "  mssit 
sli tui .  Pippinum  regcm  fieri. 

'  [Pippinus  a  coniugem  duxit  Berlradam  cogno- 
minc  Berlain,  Cariberti  Laudunensis  comitis  filiain. 
Burchardus  etc.  9.] 

DCCL 
Pippinus  *•  secundum  morcm  Francorum  electus 
est  ad  regem,  et  unctus  per  manum  sanclae  memo- 
riae  Bonefacii ,l  archiepiscopi,  el  elcvalus  a  Fran- 
cis  in  rcgno  "  in  "  Sucssionis  5*  civitatc.  Ililderi- 
cus  vero,  qui  faise  "  rex  vocabalur,  tonsoralus  ** 
est,  et  in  '  monastcrinm  missus. 

*  [in  Sithiu  monasterium  niissus.  Pippinus,  mo- 
nente  sancto  Bonifacio,  qurbusdam  cpiscopatibus  vcl 

inedietates  vel  lertias  rerum "    promittcus 

C  in  poslmodum  omnia  restituere  0.  ] 

DCCLI.    DCCLH. 
DCCLlll. 

Pippinus  rex  in  Saxonia  "  iler  fecil,  el  Hildcga- 
rius  cpiscopus  "   occisus  est  a  Saxonibus  in  caslro 


DCCL. 

Hoc  anno  secundumRomani  poutilicis  sanctionem 
Pippinusrex  Francorum  appellatus  est,  et  ad  huius 
dignitatem  honoris  unclus  '  sacra  unctione  manu 
sanctae  memoriae  Bonifatii  '  archiepiscopi  et  mar- 
liris  ",  cl  more  Francoruni  clevatus  in  soliumicgni, 
in  civilale  Suessona.  "  Dildericus  "  vero,  qui  falso 
regis  nomine  fungebatur,  tonso  capitc  in  raonaste- 
i  ium  missus  est. 


DCCLI.  '»    DCCLII. 
DCCLUI. 

iloc  anno  Pippinusrex  cum  ''exercitu  magno  Sa- 
xoniain  ingressus  est ,  et  quamvis  Saxones  ei  obsli- 
natissime  resisterent,  pulsi  lamen  cesserunl,  et  ipse 
usque  ad  locum  qui  dicitur  Rimi  b,  qui  est  super 
fluvium  Wisurain  ",  accessit.  In  qua  expeditione  Ilil- 
iligarius  arcbiepiscopus  c  inlerfqclus  cst,  iu  monle 
qui  dicitur  luburg  ".   Revertendi  vero  regi  "   de 

YARIANTES  LECTIONES. 


1  vvifarium  5.  *  burkardus  2.  burckbardus  5. 
8  wirziburgensis2.  S.wircibttrgensis  4.  wirtziburgen- 
sis  7.  5?  *  presbyler  7.  *  scribendttmfnerai  tap- 
pelianus  in  radlo  codice  obvium.    °  deesto.    *  deest  D  nus    14. 


VARIANTES  LECTIONES. 

1  thessilonem  I.  lassilonem  vero  7.  9.  '  vaio- 
bariorum  14.  ducatum  bauuariorum  15.  '  pactio- 
nibus  in  Austriam  1.  *  niuslriae  correct.  neu- 
slriae  5.  '  comitatus  1.  7.(8.)  9.  12.  '  inde 
tamen  idem  gvifo  15.  7  pelit  I.  '  wapharium 
1.  vvaffarinm  7.  waifarium  44.  wafarinm  15. 
weifarium  8?  '  equitaniorum  15.  "  Episcopus 
burcharluswurzenburgensis  1.  burgardus7.  8.  bur- 
c.hardus9.  12.  13.  "  wirzeburgenensis  5.  "voll- 
radus  1.  volradus  15.  rolleradus  14.  "  cappella- 
in  fianeiam. 


7  "  u.  cst  5.  s  bonifacii  Atc  cl  a.  754  reliqni  prae- 
teri.  "  martyris  7.  "  suessiona  7.  "  hiderieus  5. 
hyldericus  6.  "  Karlus  ahltalia  regrediens  dcdica- 
lionem  ecclesiae sancli  Nazavii  marlyris  et  translatio- 
nem  corporis  ipsius  in  monasterio  nostroLauresham, 
celebravii  annoincarnationisdominiDCCLXXIUI.  dic 
kal.  Septembris codex ~> ;  idem  unnis  753 et  754  numeros 
DCCLII  et  DCCLIII  adponit.  '»  deest  1.  "  vvisaram 
5.  6.  wiseram  3?  7.  !6  viburg  5?  5.  6.  duburg  7. 
17  revertenlc  v.  rcgc  5.  G. 


inlerrogandiim    15. 


Amen.  his  verbis  desinit  codex  14;  14  b.  vero  ita  : 
regibus  instantiam.  Amen.  "  qui  in  francia  il- 
lis  temporibus  eranl  non  15.  "  mandante  1. 
"  ut  ergo  non  perturbarelur  ordo  per  15.  "  Pcr 
auctoritatemergo  a  7.  (8.)  9.  "  P.  vero  secundum 
15.  21  bonifacii  1.  9.  maims  sancti  bonifacii  15. 
"  regno  suo  7.  "in  deest  15.  s%  swessionis  I- 
"  falso  15.  "'•  lonsiiratus  i.  "  reddidil?  "  saxo- 
niam  1.  7.  7  b.  (8.)  12.  "  episcopus  Colonien- 
sis  (fx  glussa)  l . 


NOT.E. 


•  Pippinus  uxorem  ante  an.  742  duxerat,  quo 
Carolum  Magnum  natum  fuisse  coinperimus;  uxoris 
pater  et  avia,  Charibcrtus  (lleribeitus)  et  Berlra- 
dana,  monaslcriiim  Prumiense  fundaverunt,  a 
Pippino  cl  Btitha  munciibus  poslca  adauclum.  Cf. 


dipll.  apud  Marlene  '-t  Durand.   Coll.  ampl.  I,  23, 
ei  MabiHon   Ann.  Bened-  II,  705. 

*•  liemen  supra  Mindam. 

c  Colonicnsis. 


375 


EGIMIARDI  ABBATIS  ANNALES 


ASNAI.ES  LAtRISSENSF-S. 


qtioJ  dieitur  luberg  '  »,  et  tamcn  Pippinus  rex  vic- 
Ktr  cxtitit,  el  pervenit  usquc  ad  locum,<jui  dicitur 
himic  *.  Et  duin  '  reversus  est  de  ipso  itincre, 
nunliatum  est  ci  \  quod  Crifo,  qui  in  Wascouiam 
fugatus  cst  ",  germanus  eius  oecisus  fuisset  8. 
Eodemque  anno  Stcphanus  papa  venit  in  Frauciarn, 
adiutorium  et  solacium  '  quaercndo  "  pro  iuslitiis 
sancli  Petri;  s  militer  el  Carlomannus,  monachus 
et  germaniis  supradicti  Pippini  regis,  per  iussionein 
abbalis  sui  *  in  "  Franciani  veuil,  quasi  ad  contur- 
bandam  pctitionem  aposlolicam.  [Hoc  "  anno  nala- 
lem  Domini  iu  Theodone  villa,  pascha  in  Carisiaco 
celcbravit.  ] 

DCCLIV. 

Supradiclus  "  apostolicus  Stephanus  conlirmavit 
Pippinum  unctionc  sancta  in  regcm,  et  cum  eo 
iuimxit  "  duos  filios  eius  ",  domnum  Carolum,  et 
Carlomannum  in  regibus.  "  "  El  doinnus  Bonefa- 
cius  "  archiepiscopus  in  Frisia  ",  nuntians  "  ver- 
bum  Dei  "  et  pracJicando  *°,  martyr  Christi  eiTcctus 
csl. 

"  [anno  Doiuini  754.  6.  Kal.  Augusti.  9.] 
DCCLV. 

Pippiuus  rcx  *'  per  aposlolicam  invitationem  in 
Ilaliam  iler  peragens,  iusliliam  bcali  Petri  aposloli 
quacrendo,  Haistolfus  "  Langobardorum  "  rcx  su- 
pradiclam  iuslitiam  velainlo  **  clusas  "  Langobar- 
dorum  petiit,  obviam  Pippino  regi  ct  Francis  vc- 
nit  '".  Et  iuierunt  bellum,  ct  Domino  auxilianle, 
beatoque  Pctro  aposlo'o  intercedentc  ",  Pippinus 
rex  cuni  Francis  victor  *'  cxtilit,  eodemque  anno  2* 
Stcphanus  papa  reductus  est  ad  saiietam  sedem  30 
per  missos  "  domni  rcgis  Pippini,  Folraduni  3*  et 
rciiquis  "  qui  cum  co  erant.  Iiicluso  vcro  Haistulfo  3% 
rcge  in  Papia  civitatc,  iustitiam  sancii  Petri  pollici- 
tiis  cst  faeiendi,  uudc  rex  Pippinus,  o'isides  40  re- 


VARIANTES  LECTIONES. 


'  viberg  I.  7.  (8?)  9  b.  vigberg  7  b.  12.  luberg 
exscriptoris  vitio  loco  iuberg  9.  qui  dicilur  inburgo 
15.  '  dicitur....  Et  dum  I.  rime  7.  '  et  cum  15. 
1  ei  deest  1 .  '  fugit  1.7.  (8.)  9.  fugeral  9  b.  •  fuis- 
set.  Igilor  eodem  15.  '  solaiium  1.7.  '  quaerens  D 
15.  •  sui  deest  I.  10  in  deest  5.  "  Poc  anno  ctc. 
leuilnr  in  uno  codice  5.  "  S.  autem  a.  15.  "  eo 
coniuuxit  I.  "eiusrfeesl  I.  "  in  rcges.  Doniiiius 
I.  in  reges  15.  "  bonifacius  1.  15.  boiiifatius  5. 
"  Ircsia  15.  "  nuncians  1.  "  doinini  I.  7.  8.9. 
"  praedicalione  1.  predicans  v.  d.  marlir  15.  "  P. 
itaquc  rex  15.  "  haisiolfus  5.  7.8.15.  "  lon- 
gobardoruui  l.rex  long.  15.  "  iusliciain  prohi- 
bendo  15.  "  clansas  I.  7.  15.  ,s  vcnit.  Inilo  igi- 
tur  bello  15.  "  ct  b.  Petro  intcrc  15.  "  victor 
cum  francis  15.  *•  Ipso  anno  15.  30  ad  su.im  sc- 
dem  Bouquet.  "  pcr  lega'os  d.  p.  r.  15.  "  volra- 
dum  15.    "  reliqui  9.  reliquos  1 .  7.    8V  baistolfo  7. 


,      ^  ANNALKS   ECINDARDI. 

Saionia  nunlius  veuit  '  de  morle  fratris  sui  Gripho- 
nis,  et  a  i|uo  vel  qualiler  fuissct  inlerfecttts  *.  Eo- 
dem  anno  Slephanus  papa  vcnil  ad  Pippiuum  rcgem 
in  villa  quac  vocatur  Carisiacus  s  suggcrensci,  ut 
se  et  Runianam  ecclcsiam  ab  infeslationc  ■  Lango- 
bardorum"  defenderet.  Veoitet  Karlomannus  frater 
regis,  iam  monachus  factus,  iussu  abbatis  sui,  ttl 
apud  fratrem  suum  *  precibus  Romani  poniilicis 
obsistcrel;  iirvitus  lamen  hoc  fecissc  putalur,  qtiia 
nec  ille  abbatis  sui  iussa  conlempnere,  nec.  ahbas 
ille  8  pracceptis  rcgis  Langohardorum,  qui  ei  hoc. 
imperavit7,  audcbal  resislerc. 

DCCLIV. 

Stephamis  papa  poslquam  a  rcgc  Pippino  eecle- 
siae  *  Romanac  defcnsionis  »  firmilalein  accepil, 
ipsum  sacra  unctione  ad  rcgiac  dignilatis  honorem 
consecravit,  et  cum  eo  duos  lilios  eius,  Karlum  et 
Karlomannum;  mausitqne  "  biberno  temporc  in 
Francia.  Eodem  anno  c  Bonifatius  ,  archiepiscopus 
Magontiacensis  ",  in  Frisia  verbumDei  praodicaits  a 
paganis  inlcrfccliis.  marlirio  coronatus  cst. 

DCCLV. 
Pippinus  rex,  ihvitantc   alque  snggerente  prae- 

dicto  Romano  ponlilice,  propter  iuslitiam  bcaliPelri 
apostoli  a  rege.  Langobardoriiin  exigendam  "  Iialiam 
c.um  valida  niami  "  ingredilur.  Rcsistentibus  Lango- 
bardisctclausirallaliae  tucntibus,  ad  ipsas  niontium 
-.  clusas  '*  acerrimc  pugnatum  est ;  cedentibnsqne 
Langobardis,  omnes  copiae  Francornni  quamvis  dif- 
ficileni  viam  "  non  mzgno  laborc  siipcrarnnt.  Hci- 
stulfus  "  vero,  rex  Langobardorum,  mannm  con- 
sercre  non  ausus,  in  civitate  Papia  a  rege  Pippino 
obscssus  cst;  qui  anle  obsidionem  non  solvil,  qiiam 
Qrmitatis  causa  pro  reddcuda  sanctae  Romanae  cc- 
clesiac  iuslitia  "  obsides  40  reccpisscl.  Datis  vero 
40  ohsidibus  promissisque  iureiurando  firmatis,  ipse 
quidem  in  regnum  suum  rcgressus  "  est,  et  Stephc- 
num  papam  cum  Folrado  "  presbytero  capeliano  et 
non  minima  Francorum  manu  Romam  remisit.  Kar- 
lomannus  autem  **  monachus,  fralcr  regis,  qui  cum 


VARIANTES  LECTIONES 


'  nuniium  accepit  7.  '  interemplus  G.  '  infe- 
slationibus  7.  '  longobardorum,  1.  4.5.  6.  poste_a 
vero  codex  1  meliorem  lcctioncm  exliibe.t.  "  dcest  7. 
8  illius  7.  illc  abbasC.  '  imperaverat  7.  3?  "  aec- 
clesiac  4.  ita  sue.pius.  »  de.esl  6.  ,0  niansit  nutem 
6.  "  mogonliacensis2.  5.  mogonciacensis  3.  6.  mo- 
guntiacensis  7.  >»  propter  erepla  Romanae  eccle- 
siac  pcr  regem  Longobardorum  dominia  Itnliam7. 
13  manii  valida  4.  cum  dcesl  6.  '*  clausas  3.  <>'.  mon- 
tiuin  anjoislias  quas  cltisas  vocant  7.  "  viamqtiam- 
vis  iliflicilera  7.  "  liaislnlfiis  5.  haislolfns  7.  tta  et 
deinceps.  "  pro  restituciilis  quae  Rilmanae  eccle- 
siae  ablata  fiicrant  7.  1K  rcvcrsus  6.  "  Onrado 
5.  0.     ,0  dccst  7. 

not.j;. 

»  lburq  in  principatn  Osnabrugeiisi.  Ann.  Bened.  an.   "55   expeusa  esl  .  qui  Wilibaldo 

>  Quiersu  ad  Isseram.  ajquali,  anmimTSoeiindiclioncmoelaTamprofcrculi, 

•  Lis  dc  S.  Bonifacii   obitus   aino  a  Mabillonio      astip  ilatur. 


377  CKM  LAERISSENSIBUS  COLLATI 

l\N«  rS    KC.IVII.Mttll.  A 

Bertbrada  '  rogina  inViennacivitatcremansit,  prius- 
qnam  ivx  de  Italia  rcvcrtereturfebrecorreptus,  diem 
obiit;  cuitis  corpusiussn  regis  ad monasterium sancti 
Benedicii,  in  quo  monachicum  babitum  suscepcrat, 
relatum  est. 

DCCLVI. 
Ileistulfiis  rex  Langobardorum  ,  quamquam  anno 
superiore  *  obsides  dedissct,  et  i!e  reddcnda  sauctae 
Romanac  eeelesiae  iuslitia  3  lam  se  quam  nplimates 
suos  iureiurando  obstrinxisset,  nihil  de  promissis  * 
opcre  complevit.  Propter  h<ie  Pippinus  rex  ilcrum 
tuiii  exercilu  Ilaliam  inlravit,  el  licisliilfum  in  !'a- 
pia  civitale  se  includcntem  obsedit,  ct  obsidione  ad 
iinplclionem  promissorum  suorum  conpulit.  Reddi- 


3"8 


hnnm.es  i  \i  rissf.nses. 
ceplos  ',  ct  cuin  sacramcnta  firmala  *  reversus  cs' 
in  Franiiam  3.  Carlomaiinus  motiachus  '  Vienna  * 
cmlate  reinansil  u:ia  euni  BcrtrandanC  6  rcgi 
nae  '  iiifirmus,  ianguebat  "  <!ies  mullos  ct  obiit  ' 
iu  paee. 

DCCLVI  ,0. 
Diini  prospcxisset  Pippinus  rex,  abHaislulfo  Lan- 
gobardornm  regc  ca  non  esse  vera,  quod  "  antea  " 
promiscral  de  iusliliis  sancti  lVtii,  ilertiuiilcrpcra- 
gens  in  Italiam,  Papiam  obsedit,  llaistuifmn  iiielu- 
sit,  magis  inagisquc  dc  iustiliis  saneli  Peti  i  confir- 
niavit  13,  ut  stabiles  permanerenl,  <|ti<<d  anlea  pro- 
miserat tv,  elinsuper  Ravennam  nim  Pcntapolim  " 
et  omni  Exarcalu  "  conquisivit  el  sauclo  Pctro  tra- 


lanique  sibi  Ravennain  et   Pentapolim  cl  omnem  n  didit  ".  Et  dumrevcrsiis  estPippinus  rex,  cupicbat 


Exarchatiun  a<!  Ravennam  perlinentem  ad  sanctum 
Petrum  tradidit;  aique  bis  "  peractis,  in  Galliam 
reversus  est  *.  Heistulfus  aulcm  post  abscessum  ' 
eius,  ciiiii  ineditarettir,  quomodo  sua  proniissa  non 
tani  impleret,  quain  dolose  ea  ijuae  implcla  fuerant 
conmularet,  in  venatione  de  c<|uo  suo  casu  '  prola- 
p»us  cst;  atque  e>.  boc  aegriludinc  contracta,  intra 
paucos  <lies  vivendi  tenninum  9  fecit.  Cui  Dcside- 
iius,  qui  comes stabuli eius erat,  successitin  regnum. 

DCCLVII. 
Conslantinus  imperator  nnsit  Pippino  regi  niulia  " 
inuiiera,  inter  quae  et  organum  "  ;  quae  ad  euin  in 
Conpendiu  \illa  pervenerunt,  ubi  lunc  popuii  sui  ge- 
neralein  conventum  habuit.  Illue  et  Tassilo  "  diix 
Baioariorum  cuni  primoriljus  gentis  suae  venit,  et  r  rum,  invasalico-*  secommeudans  per  manus,  sacra- 


supradictus  Ilaislulfus  '"  nefandusrex  "  mentiri  qnae 
antea  pollicilus  fticrat,  obsidcs  dulgcrc  *°  •',  sacra- 
menta  inrumpere"'.  Quodam  dic  vcualioneni  IV.  it,  <-t 
percussus  est"  Dei  iudicio,  vilam  finivit.  "  Et  quo- 
nioiloet  qualiter  missusesl  Dcsiderius  res  iu  regno, 
postea  dicamus  ''• 


DCCLVII. 

UisitConslantinus  imperator  regi  Pippiuo  cum  aliis 
donis  organum,  qui  '■'  in  Franciam  usipie  pervcnit. 
Et  rex  Pippinus  teiiuil  placilum  siiuni  in  Conpcn.-lio 
'6  euin  Francis,  ibique  Tassiio  venit,  dux  :'  Baioario- 


inore  Francico  "  in  inamis  regis  in  vassaticmn  ma- 
nibiis  suis  "  semclipsum  commendavit,  fnlelitatem- 
que  lain  ipso  regi  Pippino  quam  filiis  cins  harlo  et 
Karlomanno  iureiurando  supra  "  corpus  saneii  Dio- 
nisii  promisit;  et  "  non  soluni  ibi,  sed  "  etiam  su- 
per  corpns  sancli  Uartini  et  sancti  Germani  simili 
sacrainento,  fidem  se  praedictis  domiuis  suis  "  <lie- 
bus  vitae  suac  servaturam  ,  est  pollicitus.  Similiter 
el  "  oinnes  primorcs  ac  maiores  natti  Baioarii ,  qui 
ciim  co  in  praesenliam  regis  perveneranl  !",  fidem 
sc  regi  et  filiis  "  eius  scrvaturos,  in  praedictis  ve- 
ncrabilibiis  loeis  promiscrunt. 


VARIASTES  LECTIONES 

1  lierhtrada  5.  bercbtrada  6.  berlrada  7.  *  supe- 
riori  o.  '  et  ad  reddeinluni  ea  quae Roniauac  eccie- 
siae  abstnlerat  7.  *  nibil  promissorum  7.  «  iis  7. 
'  est  reversus  2.  '  abcessum  I.  8  deesl  6. 
•  fineni  7.  10  multa  deest  2;  p.  resi  imilta  mi- 
sit7.  "  organa  7.  3?  '»  thassilo  S.  "  francorum 
&■  _  "  in  nianibiis  suis  i.  '"  super  7.  ."  '  "  Sed 
7,  3?  "  veriim  7.  3?  "  deest  .'i.  G.  "  deesl  7. 
'*  pervenerunl  G.    "  fiiios  G. 


menia  iuravit.  multa  et  innumerabilia,  reiiquias  *: 
sanctoruin  marlyrum  s*  nianus  inponens  3',  ct  lide- 
litatempromisit  regiPippiuocl  supradictis  (iliiscius, 
domno  Carolo  et  Carlomauno,  sie  ut  vassiis  *'  recta 
mcntc  et  firma  devolione  per  iustiliam  ",  siculvas- 
stis  *'  dominos  siios  3*  esse  deberet !i.  Sie  confirma- 
vit   supradicius  Tassilo  ,s  »upra  corpus  sanclorum 

VARIANTES  LECTIONES. 

'  susceptos  15.  '  sacramenlol.  sacramcnta  lir- 
mata  haberel  7.  sae.ramenta  firmata  esscnt  9.  sacra- 
mentis  ronfirinatiis  l.'i.  3  franciam  1.  7. 8.  9.  *  C. 
auteni  monachus  1  7.  '  in  Vienna  I.  ''  bcrnnadana 
■1.  bertrada  9.  bcrhtradc  13.  '  rcgina  1.7.  (8.)  0. 
R  langucbatque  7.  (8.)  9.  9  ei  sic  obiil  in  pacc  7. 
t8.)  9.  10  Amri  75li  el  737  desunt  incod.  !">.  "  qua  ■ 
1.  7.  (8.)  9.  12.  "  ante  I.  "  confirmavit,  insbibi- 
D  lis  semper  manerct  1.  "anleasemperp.  7.  "  pen 
lapoli  I.  7.  9. 12.  "  exarcbatn  1.  7.  9.  12.  "  red- 
di<bt  I.  "  haistolfus  7.  "  ncfandus  rcx  b.  1 
»°  obsides  dcncgarel.  "  irriimpere  1.7.  9.  "'  c^ 
iam  in  S.erasum,  deest  ".  9.  12.  :1  finivit  vilain  I 
*'  dieemus  7.  (8.)  9.  "5  organum  quod  I.  7.  (8?)  o. 
qnae  12.  "*  compendio  1.7.  8.  9.  12.  "  thcssilo 
duv  vcnit  I.  "vassalico  7.9.  '*  reliquia  5.G.  reli- 
quiis  1.7.(8.)  9.  3"  deest  5.  "imponcns  I.  7.(8). 
9.  "  vas.iHus  1.  '3  iustitinm  sicul  vasallus  I. 
"  sicut  vassus  excidit  in  1.  (8.)  9.  3'  domii.osuo  I. 
7.  (8.i  d,i(ini  s  finale  in  5  erasum,  dominos  suos/oco 
dominrs  suis non  intellecto;  vturulem  tamen  singutari 
numero  praeferreantecedentiasuadeni.     36  tliessilo  1. 


KOT.E. 
"  Relinquere,  desererc. 

■'  Sententia  <-;t  :  Tassilo  Pippino  et  filiis  fidelila- 
icm  promisit,  iia  ul ,  qiirmndinodum  vassus  donii- 


iiis  >uis  csse  de)  crcl.  si<'  ipse  vassus  r<  <  ta  menle  .1 
liima  ricvotionc  pcr  jnslitiam  (utjiistuin  cratj  (.^sct 
in  futuro. 


579 


EGINIIARDl  ABBATIS  ANNALES 


380 


ANNALES  LAUBISSEKSES.  A 

Dionisii  ',  Rustici  ct  Eleulherii,  ncc  non  ct  sancti 
Germani  scu  sancli  Marlini  ',  ut  omnibus  diebus  vi- 
t;c  eius  *  sic  conservaret,  sicul  saeramenlis  pro- 
niiseral  *  :  sic  el  eins  homines  maiores  natn,  qui 
crant  cuni  eo  ,  lirmaverunt ,  sicut  dictum  est, 
in  locis  superius  nominalis  ,  quia  *  et  in  aliis  mul- 
lis.  Natalem  Domini  cl  pascha  Corbonaco  ■  celebra- 
vit. 

DCCLVIII. 
Pippinus  rex  in  Saxoniam  ibal 7,  et  firmitates  Sa- 
xonum  per  virtutem  introivit  9,  in  loco  qui  dicitur 
Sitnia  •  >>,  cl  inultac  strages  "  factae  sunl  in  populo 
Saxonum  "  :  et  tunc  polliciti  sunt  conlra  Pippinum 
onines  voluntates  eius  faciendum  ",   et  honores  in 


ANNALKb    K,l.NHARDI. 


DCCLVIIL 
Pippinus  rex  cum  exercilu  Saxoniam  adgressus  ' 
est ;  ct  quamvis  Saxonibus  validissime  rcsistentibus 
et  munitiones  siias  luentibus ,  pulsis  proelio  propu- 
gnalorihus,  per  ipsum,  quo  patriam  defendere  cona- 
banlur,  valluni  intravit.  Commissisque  passirn  proe- 


placito  suo  praesentandum  »,  usque  in   equos  tre-  B  liis>  P!,lrimam  ex  'l»sis  «^titodineBi  "ccidit ',  coe 


centns  per  singulos  annos.   Et  '*  inmutavil  se  nume- 
rus  annorum  in 


DCCLIX. 

Nalus  esl  Pippino  regi  filius,  cui  supradiclus  rex 
nomen  suum  inposuil  ",  ul  Pippiuus  vscaretur  sicut 
ct  pater  eius;  qui  vixtt  annos  duos,  c-t  in  lertio  de- 
funclus  est. "  Eodcm  "  anno  celebravit  ualalem  Do- 
inini  in  Longlare  "  c  et  pascha  in  lopila  "  d.  Et  in- 
iiiuia.it "  sc  numerus  annorum  in 
DCCLX. 

Tunc  Pippinus  rex,cernensWaiphariiim  "  ducem  r 
Aquitanioriim  minime  consentire  iustitias  ecclesia- 
rum  partibus  quae  erant  in  Francia,  consilium  fecit 
cum  Francis ,  ut  iter  ageret  "  supradictas  iustitias  ' 
quacrendo  in  Aquitania.  Et  pervenil  usque  in  lo 
cum,  qni  dicitur  Tedoad  83  ».  El  cum  haec  vidisset 
Waipharius,  misit  missos  suos,  Adolbertum  n  „t  Da- 
dinum",et  dedil  obsides  Adalgarium  "■"  el  Eitheiiuni 

VARIANTES  LECTIONES. 
1  dionisi  5.  '  Germaniet  sancti  Martyrisl.  'vitae 
suae  7.  (8.)  0.  *  sacramenlisconstrirtus  p.l.  7.  (8?) 
*  quia  deett  I.  7.  (8  ?)  9.  c  Natalem  etc.  desunt  m 
omnibus  codd.  excepto  5.  el  9.,  tn  17110  tameii  ita  re- 
peritur  :  Eodem  anno  celebravit  natalem  domini  in 
Corbonaco  ci  pastiia.  Et  immutavit  sc  numerus  an- 
norum  in  758.      '  ibi  I .      "  civitates  saxonum  cum 

virtute  bellica  introivit  15.      •  sithma  1.  situnna  7.  n  facto,  commolum  contra  se  "  regis  animum  arleo  '» 
sitina  12.     10  multas  tragcs  ■  >.     "  in  populosaxonnm 


gitque  ut  promitlerent ,  sc  omnem  voluntatcm  illius 
esse  facluros  3,  et  annis  singulis  *  honoris  causa  ad 
generalem  convenlum  cquos  300  pro  munere  dalu- 
ros.  His  ita  coinposilis,  et  niore  Saxonico.ut  rata 
esse  deherent,  conlirmalis,  in  Gailiam  sese  cum 
exercilu  suo  *  recepit. 

DCCLIX. 

Nalus  cst  Pippino  regi  ftlius,  queni  suo  noinine 
Pippinum  vocari  voluit.  Sed  puer  inmalura  morle 
praevenlus,  tertio  post  nativitalem  suam  anno  de- 
cessit.  Hoc  anuo  celebravit  rex  natalcm  Domini  in 
Lone.Iare  6,  et  pasclia  in  Iopila  ;  nequc  exlra  re- 
gni  sui  terminos  aliquod  iier  fccil. 
DCCLX. 

Waifarius  dux  Ariuitaniac,  cum  res,  quae  in  sua 
poteslate  ernnt ,  et  ad  ecclesias  sub  manu  Pippir.i 
regis  conslitutas  perlinebant,  rectoribtis  ipsorum  ve- 
nerabilium  locorum  reddere  noluissel ,  ipsumque  re- 
gera  pro  his  se  '  per  legatos  suos  commonentem 
audire  contemiicrei, conlumacia  sua  ad  suscipiendum 
contra  se  bellum  concitavil,  Nam  rex  contractis  un- 
dique  copiis  Aquitauiam  iiigressiis,  bcllo  se  res  el 
iustilias  ecclesiaruii:  exactuium  8  pronunliavil.Cum- 
que  in  loco,  qui  Tedoad  '  vocatur,  positis  castris 
consedissel,  Waifarius  bello  cerlarc  non  ausus,  mis- 
sa  10  ad  regem  lcgatione ,  spondet  se  imperala  fa- 
ctiiinm,  ecclesiarum  iustitias  "  redditurum,  obsidcs 
qui  imperarentur  daturum  :  dedit  etiam  duos  de  pri- 
moribus  genlis,  Adulgurium  el  Ilherium.  "  Et  lioc 


mitigavit,  ut  statim  bello  desisieret.  Nam  acccplis 
obsidibus,  qui  ad  lidem  promissionibus  faciendam 
dati  sunt,  rex  belio  abstinuit,  domumque  revcrsus, 

VAPJANTES  LECTIONES. 
:  ingresstis  i.     t  ila  I  ;  ceteri  cecidit.     3  volunlatem 
eius  facluros7.     '  s.  a.  7.    "  suo  exerritu  2.    *lon- 
glare  7.     *  regem  rie  hisre  per  7.     "  se  res  ecriesia- 


factae  sunt.  Etpost  haec  pollieili  sunt  pippinosc  om- 
nesv.e.  facturos  ei  bonore  suo  se  praesenlandos  us- 
que ad  equos  15.  "faciendasl.  " praestandum  1. 
''  Etetc.  decsl  15.  "  iinposnit  i.  7.  9.  "  defun- 
elus  e.  i.  tertio  1.7.  "  Eo;le.u  etc.  onmin  usquead 
n.  77Stfesuni  15.  "  longlasel.  "topilal.  "mu- 
tavii  1.  "  waphariura  1.  waffarium  7.  waifarium  7b. 
9.  12.  gnaifarium  13.  itadeinceps  fere  semper.  !3  ut 
quae  agerel  1 .  "  tnedoad  l.theodoad  12.  tedoat.  13. 
"  dotbertum  i.  otberlum  8.  autbertum  9.  otherium 
12.  albcriitsl3.     " dawinum  12.     "adAlgariumCe- 

NOT/E. 

•  Cherbonne  ad  Axonam  conlra  Altiniacum  po-  d  Jupitle  contra  Lcodinm  ct  llarislallium,  in  dex- 

sita,  ant  S.  Marcou,  olim  Corbeni  nuncupatum,  Va-      tra  Mossripa. 
les.  Notit.  Gali.  p.  160.  e  ])uue",  vicns  15000  passuum  a  flnvio  Ligeri  re 

b  descrinin  Senda,  Sinedi,  Sinidi  die  Scridc?  moius.  in  fiaibus  Pictonum  el  Andium  piopc  Sau 

'  Valesio  p.  285,  Claire  in  Arducnna.  uiur.  Valcs.  I.  c.  p.  552. 


rumbello exacturum  7.  9  tedo  i.  thedoad  3 ?  5.  6.  7. 
jmissa  4.  "  eeclesiis  sua  iura  7.  "  ilerium  5.G. 
ila  CAinlra  se  commoluni  7.     ''•  decst  7. 


CUM  LAURISSENSIBUS  COLLATI.  5i2 

A  ANNALES  LAURISSENSES. 

regi  Pippino,  ut  omnia  redderet  ',  quicquid  supra- 
dicttis  rex  quaerebat  in  causis  ccclesiasticis.  Et  celc- 
bravit  natalem  Domini  in  Carisiago  !  et  pascha.  Et 
imnulavit  3  se  numertis  annorum  in 
DCCLXI. 
Waipharius  djx  Aquiianiorum ,  niinime  cogi- 
tans  de  obsidibus  vel  de  sacramcntis  "  suis,  quasi 
iu  vindiclam  *  supra  Pippinum  regem  exereitum 
misit,  qui  ad  Cavalonum  '  civitalem  vencrunt.  Dum 
et  supranominatus  rex  synodtiui  suum  "  tenerel  in 
villa  qui  '  dicitur  Dura  10 ,  nuntialum  est  ei , 
qtiod  Waipharius  in  omnibus  nicnlitus  est ;  itcrum 
rex  "  Pippinus  illuc  cum  exercilu  iter  peragens,  ef 
cius  (ilius  primogenitus  nomine  Carlus  "  cum  eo,  et 
nianu  cepil  :  in  quibus  praecipua  fuere  flurbonis,  "  muita  castella  cocpil  ",  quorum  nomina  suat,  Bur- 


581 

ANNALES   FGINHARUi. 

dimisso  exercitu,   in  villa  Carisiaco  '  hiemavil ,  in 
qua  et  natalem  Doinini  et  pascha  celebravit. 


DCCLXI. 
Waifarius  dux,  quamquam  obsides  dedisset,  sa- 
cramenta  *  iurasset,  salitis  Ltmen  ratus,  si  3  de  in- 
lato  sibi  atino  superiore  bello  ultionem  exigeret  '. 
exercitum  suum,  qui  Erancorum  possessiones  popu- 
laretur,  usque  ad  Cabillonem  civitatem  fecit  acce- 
dere.  Quod  cum  "  Pippino  regi  generalem  conventum 
agcnli  in  villa  Duria  "  fuisset  nunciaium,  coactis 
undique  auxiliis  6,  cutn  magno  belSi  apparatu  Aqui- 
taniam  ingressus,  quaedam  opida  '  alque  caslella 


Cantilla ,  Clarmontis  •>.  Quaedam  *  se  victori  ultro 
dediderunt  ',  maxiraeque  Arvernorum  ,0  castella, 
quae  lunc  bello  premebantur.  Rex  tanien  cuncta 
quae  exira  munitiones  invenit,  ferro  et  igni  "  de- 
vastans,  poslquam  ad  I.imovieas  ,!  "'  oppiduni  ve- 
nit,  revcrsus  est,  et  in  villa  C.arisiaeo  hibernis  habi- 
tis,  nrttalein  Domini  ac  pascha  celebravit.  In  hac  ex 
pedilione  fuil  cum  rege  filius  eius  "  primogenitus 
Karltts ,  ad  quem  post  patris  obitnm  totius  imperii 
summa  eonversa  cst  '■'■. 

DCCLXIi. 
Pippinus  rcx  suscepio  a  se  bello  finem  inponere 
cnpiens,  ilemm  Aquitanicam  provinciam  cum  ma- 
#nis  copiis  inlrat  :  eaptisque  Biluriea    "  *  civitale 


bonnis  ",  Cantela,  Clarmontis  ".  Islas  "  per  pu- 
gnam  eoepit,  et  in  Alverno  "  alia  multa  "  castclla 
coepit  per  placilum,  quae  se  subdiderunt  in  eius  do- 
minio,  et  pervenit  usque  Limovicas  ",  vastando 
el  desertando  '"  supradiclam  provinciam  propier  ne- 
glcgentiani  "  Waifarii  ducis.  Etcelebravil  natalcm  " 
Domini  in  Carisiago  "  villa,  et  pascha  "  similiter. 
Et  intnulavit  sc  '•  numerus  anuorum  in 


DCCLXH. 

Tertio  in  Aquilania  !6  Pippinns  rex  iter  faciens,  ct 
coepit  civilalem  Bituricam  et  eastrum  qttod  dici- 
tur  "  Toarcis  ".  Et  ceiebravit    natalem  Domini  in 


y,ll"3    LUJlim     JHll.lt    .     '.   ,I(!II--I|IH.      *>i!II!!<1  "     ClYliaie    {.     ""*  " 

ctcastelloToarcis  «,  revertitnr.  Hicmavitque  in  villa      Genliliaco    villa  ",  et   paseha    similiter.  Et  3°  in- 


Centiliaco  ',  atque  in  ea  "  natalem  Domini  ac  pa- 
schalis  festi  sollcmnia  "  celebravit. 

DCCLXlli. 

Reileunte  anni  congruo  tenipore,  conventu  in  Ni- 
vernis  ls  s  habito,  et  contraclis  undique  eopiis,  rex 
Pippinus  Aquitaniam  repetit,  et  omnia  quae  extra 
munitior.es  erant  lerro  el  igni  depopulatus,  usque  ad 
Cadurciam  <■  opiduin  accessit.  "  inde  curn  integro 
exercitu  !0  in  Franeiam  se  recepturus,  per  Lcmovi- 
cam  "  regreditur.  De  qua  expeditione  Tassilo  "  Ba- 
ioariae  "  dux,  aegritudine  per  doium  simulata,  pa- 
triam  ■'  revcrsus  est,  Grmaloque  ad  defeciionemani- 
mo,  ad  regis  conspecliun  "  ulterius  se  8S  venlurum 
VARiANTES  LECTIONES. 

1  carisiaca  6.  2  saeramentaque  7.  3  dcesl  7. 
'  exigerc  7.  •  dum  C.  6  consiliis  4.  conliniis  6. 
'  oppida  2-7.    8  quae  I.        *  dederun!  5?  5.  6.  7. 

10  aruenorum  *.   aruennonim   5.   6.  avernorum  7. 

11  igne  7.  constanter,  1!  lc.!iiovic3s  5.  (;.  limovi- 
cam  7.  "  deem  5.  6.  "  pervenit  7.  "  belurica 
i.  "  eadcm  i.  "  sollempnia  2.  i.  solempnia  5.  so- 
lennia  5.  solennitalem  7.  "  niversis  5.  "  veuil-i. 
"e.  i.  7."limovicain7  "  ihassiic  3.  "duxbaioa- 
riac  4.  "  in  pairiam7.  "  aspcctum  7.3?  !6  se 
u.  7. 


mulavit  se  numerus  annorum  in 

DCCLXIII. 

Pippinus  rex  habuit  placiium  siium   in  Nivernis  , 
et  quartum  iler  faciens  in  Aquitaniam,  ibique  " 

VARIANTES  LECTIONES. 
therium  5.  Adalgarium  et  Ailerium  7.  A.  et  Itherium 
8.  et  Adalgarium  et  dedil  obsides  iterum  regi  P.  9. 
A.  et  iiherium  15.  '  redderct  el  q.  1.  7.  '  cari- 
siaro7.(8.)9. 12.  i5.  3  elimmutatusesl7.  '  wai- 
iarius  /i«c  et  mfra  5.  "  vel  sacramenlis  I.  *  vin- 
dictam  suam  in  P.  I.  v.  super  P.  7.  9.  vindicta  supra 
15.  '  calualdonum  1.  cahilonum  7.  cavalonnum  8. 
cavaiionum  9.  eabiloiiem  12.  *  synodnm  suaui  I. 
7.  (8.)  9.  '  villa  quae  I.  7.  (8.)  9.  10  duria  7  b. 
n  12.  "  tunc  iteruni  rex  7.  t.  rex  it.  9.  "  carolus 
1.  7.  (8.)  9.  karolus  12.  ila  deincevs.  "  r.epit  1.  7. 
(8.)  9.  12.  15.  ubique.  "  burbonis  I.  15.  "  dar- 
moantisl.claramontislS.  si  istos  I.  istas  S.  isia  7. 
(8)9  "  auerneu  1.  ,s  multa  alia  7.  '•  lemoni- 
cas  1.  lemovicas  7.  (8.)  9.  lemodicas  12.  limodicas 
J3  "1  destruendo  1.  7.  !l  negiigenliam  I.  negle- 
gentias  7.  negligentias  9.  "  naiale  I.  *-3  carisiaco 
7  12.  "  domiiii  et  pascha  in  carisiaco  villa  anno 
domini  7G2.  9.  !"  inimuialiis  est  n.  i.  "  aquita- 
niam7.  9.  "  '^est  1.  ™  toaras  1.  toarciis  12. 
38  villa  similiter  et  p.  1.  30  Et  inm.  elc.  deett  i 
»<  ibi  1.7.  (8.)  9. 


NOT.E. 


•  /)wi-«i  inter  Colonium  et  Aquas. 

"  Bourbon,  Chantelte-le-Chustel  et  Clermont. 
'■  Limoges. 

*  Bourijes. 


•  Thouan. 

f  Geniitly,  prope  Parisios 

*  Severt. 

i>  Cnkors. 


3sr. 


EGINH.VRDI  ABBATIS  ANNALES 


351 


AMNAI.F.S   LAUBISSEKSES. 

Tassilo  '  du\  Baioariorum  postpostiit  sacramenla  ct 
omnia  qnae  promiseral ,  et  per  malura  ingenium  se 
iude  scduxit,  omnia  bencfacla  ,  quae  Pippinus  rex 
avunculus  cius  ei  focit,  poslposuit;  pcr  ifigenia  frau- 
dulenta  se  subtraliemlo  Baioariam  petiit,  ct  nus(|uam 
amplius  faciem  supradicli  regis  videre  voluit.  Itex 
Pippinus  iter  peragendo  pcr  Aquitaniam  *,  usqiic 
ad  Cadurciara  3  pcrvenit,  Aqnitaniam  vastando, 
n  revertendo  per  Limovicas  '  in  Franciam  •  rc- 
versus  cst.  Et  fucta  est  hiemps  ~  valida,  et  tenuit 
rcx  7  Pippinus  nalalem  Domuii  iu  villa ,  qni  "  dici- 
tur  Longlar  9,  ct  pasclia  similiter.  Et  inmulavil  se 
r.um?rus  annorum  in 

DCCLXIV 
Tunc  Pippinus  rex  "'  liabuit  placilum  suum  "  ad 
Worinaliam,  et  nullum  ilcr  aliud  "  feeii ,  nisi  tn 
Erancia  "  resedil,  causam  '*  pertractabat  inlcr  Wai- 
farium  et  Tassilonem  '*,  et  cclebravii  natalem  Do- 
inini  in  IC  Carisiago  "  villa,  ei  pasclia  •■  simiiiter. 
Et  inmutavit  se  numerus  aiinorutn  ii< 


DCCLXV  ". 
Tunc  Pippinus  rex  !0  habuit  placilum  "  suum  "-' 
ad  Attiniacum,  et  nuitum  feeit  aliud  iler,  ei  celebra- 
vat  naiaLni  Coiniiu  in  Aquis  villi,  ct  pascha  s  mili 
ter.  Et  inmulavit  23  se  numerus  annorum  in 


,v\mits  ri.iNnw.ni. 
abiuravit.  Rex,  dimisso  in  bibcrna  cxcrcilu  ',  ad 
bicmandum  '  in  >illa  Lonclare  3  conscdit,  atque 
ihi  naialein  Domini  ae  pascha  cclebravit.  Facla  esl 
auiem  eo  '  tcmpore  tam  valida  alque  aspera  hiemps, 
ni  inmanitate  frigoris  nullac  '  practeritorum  an- 
noniin  hieini  viderctur  possc  6  conferri. 


DCCLXVI. 

Tunc  Pippinus  rex  perrexit  iler  faciens  in  Aquila- 
niaro;  ct  placiiuiii  siniiii  lialiuii  in  Aureliania  civitatc, 
ct  restauravii  Argentomo**acastro,  quod  anlea  Wai- 
farius  destruxit.  Supradictus  Pippinus  rcx  castruin 
nominalum  "  reaedificavit,  ibi  **  Francos  misit  " 
Aquitaniam  continendo *s,  similiteret  in  Biturigas*' 
Erancoruin  ,0  scaram  conlocavit.  Et  cclcbravit  nala- 
leni  Domini  in  Salmunciagura  31  h  villam  3J,  et  pa- 
VABIANTES  LECTIONES. 

1  tbessilo  itn  et  deincept  1.  *  aquitaniam  u.  ad  r. 
purvenil  deest  5.  'addurcia  13.  *  lemovicas  7. 
(8.)  9.  12.  legemodicas  13.  "  francia  15.  6  hyeros 
1.  9.  hiems  7.  12.  '"rex  deest  I.  B  quac  1.  7".  (8.)  n 
9.  *  longlaarl.  iongolareiS.  ,0  rcx  deest  I.  rex 
pippinus  /.  9.  "  suum  deest  I.  12  et  niliil  tunc 
uliud  1.7.  "  franciam  7.  !).  '*  caussam  I.  cau- 
samque  7.9.  "  wapbarium  tessiloncm  1.  "  in 
deest  1.  "  carisiaco?.  12.  '"  domini  el  pascha  in 
parisiaco  villa  amio  domini  765.9.  19  finni  7fj»  el 
765  desunt  in  15.  "  rex  p.  I.  7.  9.  (8.)  -'  placi-  z. 
iiiui  habuit  1.  7.  M  suuiii  deest  I.  "Etinmutavit 
elc.deesti.  **  argenlonio  castrum  1.  argenlomum  ;' 
caslmm  7.  (8.)  9.  argentomachum  castrum  12. 
**  nominatum  deest  I.  "ibique7.  9.  "dimisit7. 
*'  convivcndo  1.  ad  aquitaniam  contincndam  9. 
**  lnturgiis  1.  bituriras  7.  (8.)  '.  I:'  uituricas  15. 
*•  francorum  deesl  1.  ,!  salnioiiigoVilla  1.  salmon 
giagum  vill.ini  7.  sajinoniaco  12.     '-  villam  deest  9. 

NOT.E 

Argenton,  .>  uicridic  cl  occidcnlc  oppidi  Chatcau- 
roiu. 


DCCLXIV. 

Rex  Pippinus,  distraclo  '  in  diversa  aninio  pro- 
pter  duo  bella,  Aquitanicura  "  iain  olim  susceptum, 
el  Baioaricum  9  propter  Tassilonis  ducis  dcfcclio- 
ncm  suscipiendum,  populi  sui  gcneralem  conveniuin 
liabuii  in  Wormacia  civitalc.  Dilalaque  in  futiirum 
expeditionc,  illo  anno  domi  sc  coulinuit.  Hiemavit- 
que  in  villa  Carisiaco,  atque  in  ea  natalem  Doiuini 
ct  sanclum  paschalis  fesli  sollcmne  10  cclebravit. 
Eodem  anno  '•'  eclipsis  l!  solis  facta  cst  primo  die  " 
Non.  lun.  hora  sexta. 

DCCLXV. 

Hoc  anno  rcx  Pippinus  domi  sc  coiilinuii,  nrque 
proptcr  A(|uilanicum  bcllum,  quamvis  nondum  fini- 
tuni,  regni  sui  terminos  egrcssus cst,  sed generalem 
popnli  sui  couventiim  in  Alliniaco  "  villa,  hiberna  " 
Aquisgrani  habuit 16,  ubi  el  "  ualalcm  Domini  ei  pa- 
sclin  cclebravil. 

DCCLXVI. 

Pippinus  rex  propter  conficicndum  Aquilaniciim 
bclluni  couventu  '"  Anrelianis  habito,  in  Aquitaniam 
profei  tus,  distructum  '9  a  Waifario  Argcntoma- 
gum  *'  caslrum  reaedilicat  ",  dcpositoque  "  ilii 
nccnon  et  in  2~  Biturica  civitalc  Francorum  pracsi- 
dio,  rcgreditur,  nalalcroquc  **  Domini  Salmoncia- 
ci  ",  pascha  vero  Gcnliliaci  ,6  celebravit. 


VARIANTES  LECTiONES. 
1  e.  in  h.  7.  5?  -  bimandum  2.  '  longlare  7. 
"  boc  7.  "  nulli  7.  '  deesl  2.  7  diclractn  4.  •  A. 
seilicet  7.5?  *  baioariorum  2.  "  sanclum  pascha 
cel.  7.  sanctaui  paschalis  fesii  solciuiitatcm  5.  6. 
"  codem  anno  deesl  2.  '*  eclypsis  1,  i.  "  II. 
non  iiiii.  3.  4.  5,  priino  die  deest  2.  "  atiniaco  2. 
13  hiebcrna  I.  !"  Atliniaco  villa  babuiL  hihernuni 
icinpus  aquisgrani  fuil  5.  ,;  ubi  5.  5.  ibi  ei  6. 
"  c.  in  7.  5?      "  destruclum  2-7.     "  argenlum 

magn 5.     '-■    reparat    7.  5?      "  -dispositoquc 

•l  ',.     '•'  in  deest  2.  i.  et  ibi  cl  in  7.      '■''  nalaleiu  7. 

:    -..<! uliaci   1.  saliuonliaco  5.  li.      "    gentiliaco 

5.  U. 


'■  Samaussy  prope  Luglunum  Clavalum. 


CUM  LAURISSE.NSIBUS  COLLATI. 


586 


AN>..\I.F.S   tl.lMIUtl'1. 


DCCLXVU. 

Ort.i  quaeslione  '  de  sancta  Trinitate  el  ile  san- 
riorum  imaginibus  intor  oricnialcm  el  occidenia- 
ltui  ecclesiam,  i <1  ost  Romanos  ct  Graecos,  rex  Pip- 
pinus,  convenlu  in  '  Genliliaco  villa  congregato  \ 
synodum  de  ipsa  quaestionc  lialmit  ;  eoqnc  per- 
acto  '',  ad  licllnm  praediclum  coiificiendiim  post  na- 
lalem  Domini  in  Aquitaniam  proficiscitur.  Et  pcr 
Narbonam  iier  agcns,  Tolosam  •  arigressiis  coepil °, 
Albiensem  et  Gavuldanum  '.  J  pagos  in  dedilionem 
accepil.  Et  Yicnnam  reversus,  postquam  ibi  ci  pa- 
scbalis  fosli  sacra   percgit,  et  exercilum  a  laborc 


AVYU.t.S    1  U  lllsSI.NSI.S. 

sriia  '  in  Gcnliliaco  '.  l-.t  inmulavit  sc  numcrus  an- 
norum  in 

DCCLXVH 
Tunc  lialmit  domnus  Pippinus  rex  5  in  supradicta 
villa  synoiiiiin  magnum  l  iutcr  Romanns  el  Graocos 
de  :-ancla  Trinitate  '  vel  dc  sanctorum  iiiiaginibus, 
el  postea  perrexil  itcr  peragens  parlibus  '  Aquila- 
niae  per  Narbonam ,  Tolosain  coepil,  Albicnscm  si- 
militer  necnon  et  Gavuldanum  ' ;  ct  sanus  rever- 
sus  est  in  palriam,  el  celcbravil  pascha  in  Vienna  " 
civilate.  Et  in  eodem  anno  in  mense  Auguslo  ileruin 
perrcxil '  partibus  10  Aquilaniac,  Biluricam  usque 
venil,  ihi  synoduni  fecitcum  omnibus  Francis  solilo 
more  in  campo,  el  inde  iler  pcragens,  usque  ad  Ga- 


refecil,  iam  prope  acstatc  coufecta,  mcnse  Augusto  H  ronnam  "  pcrvenit,  mullas  roccas  "  ^  et  speluncas 


a;l  rcliqitiasbcUiprofcclus  esl;  et  Biluricam  vcnicns, 
couvcntum  morc  Francico  *  in  campo  egit  '.  Inde- 
que.  '"-ad  Garonnani  "  fluvium  accedens  ,J,  castella 
miilta  ct  pelras  atque  "  speluncas,  in  quibus  sc  bo- 
slium  manus  plurima  defendcbat,  coepit,  inter  quae 
praecipua  fucrc  Scoralia  ■',  Torinna  1B  et 16  Petro- 
cia.  Reversusque  "  Bituricam,  exercitum  in  bi- 
bcrna  la  dimisit,  ipse  "  ilii  considcns  20  natalem  Do- 
mini  cclebravit.  Eo  anno  Paulus  papa  Roinanus  de- 
functus  est,  ctiius  rei  nunlius  ibi  ad  regem  pcr- 
venil. 

DCCLXVIH. 
Rcx  Pippinus  cum  priiuum  ad  bcllum  gcrendum 
tempus  congruum  esse  vidcret,   evocato  undique 


conquaesivit ",  caslrum  Scoraliam  '"',  Torinnam  '", 
Pelrociam  ",  ct  reversus  cst  Biluricain,  ibique 
nuntialum  est  dc  obitu  Pauli  papac,  cl  ibi  celebravit 
nalalem  Doinini  ".  Et  inmutavit  se  numerus  anno- 

iiiiii  in 


DCCLXVHL 

Domnus  Pippinus  rex    iter  faciens,  et  Remisla- 
giium  "  coepit,  ad  Sanciones  civilatem  usquc  per- 


cxercilu,  ad  Santonicam  !1  civitalem  conlendit.  Ca-  ^  venit,  cl ,9  ibi  captam  !0  malrem  Waipharii  et  so- 


pioqtie  S!  in  itinere  Kimistaiuo  ",  cum  ad  urbein 
praedictam  venisset,  maler  el  soror  ct  neptes  " 
Waifarii  ducis  "  ad  conspectum  cius  adduclaesunt. 
Quas  cum  pie  susccplas  ss  servari  iussisset,  ad  Ga- 
ronnam  fluviiim  proficiscitur,  ubi  ei  Erowicus  "  cum 
alia  praedicti  ducis  sororc  oceurrit,  in  loco  qui  Mon- 
tes  vocatur,  seque  ci  illam  regi  tradidit.  Rebus 
igiiur  aliquot  prospcrc  gostis,  rcx  !"  rovcrtilur,  el 
iu  castello  quod  dicitiir  Scls  "  pascha  celebravit. 

VARIANTES  LECTIONES. 


1  quaestio  4.  *  in  decst  K.  3  pipp.  gentiliaco 
villa  congregacio  0.  '  eaque  peracta  4.  "  tholo- 
sain  0.  ,;  cacpit  4  ;  cepit  2.  5.  5.  G.  7.  '  gavui- 
dianuni  3.  gavuldcnseiu  7.  "  franciaco  5.  G.  "  ha-  j)  jg,'  ^ 
buit  vel  egit  A.  10  ibique  G.  "  garonam2.  garon-  {^,,,  j 
gam  4.  I!  acedens  2.  "  adque  2.  1*scolaria 
5.  4.  "  turinna  4.  torrinna  '.>.  G.  "  atque  4; 
deest  7.  "  rcvcrsus  4.  "  hybernia  7.  "ipscvero 
ibi  3.  ipse  aiitem  ibi  6.  !0  moralus  7.  !1  sattoni- 
cam  4.  *■  capto  4.  *'  riiiiaslaino  6.  *'  neptesque 
7.  3?  "  rcgis  G.  !S  deest  G.  "  eberwicus  7. 
ewonvicus  5.    '*  deesto.    **  fels  2. 

NOT.E. 


rorem  eius  et  ncptas  !1  cius  ",  usque  ad  Garon- 
nam  ;  inde  perrexit  in  loco  qui  dicitur  Hontis  S3<J. 
Ibi  Hcrowicus  "  veniens  cum  il!a  alia  sorore  Wai- 
piiarii  ducis,  et  inde  sanus  reversus,  pascba  ccle- 
bravil  in  caslra  qui  "  tlicitur  Scls  «.  Ilcr.um  ilcr 
adsuincns  ss  cum  domna  Bertradane  regina  ad  Sau- 
ctoncs  "  civitatini  pervenit,  iliii|ue  domna  Berlra- 

VARIANTES  LECTIONES. 

12.  '  pascha  simililcr.  cetera  desunt  1.  !  gcniilia- 
co  anno  q.  7G7.il.  3  rex  dcesi  i.  rcx  pippinus  7.  9. 
*  magnam  I.  '  sancla  ciuilate  I.  '  in  partibus 
1.9.  '  gwaldaniun  i.  g.ivaldanum  7.  gavaldanam 
12.  galtiiiUlaniiui  13.  s  liicnna  13.  '  perexit  sae- 
/■ihs.S.  "  ad  partes  I.  "  usque  a  garonnam  civi- 
tas  pervenit  13.  "rockasl.  "  conquisivit  i.  7. 
"  scoram  I.  "  toninam  12  16  pcro- 
nalaleni  domini  anno  7G8.  9.  18  et 
Rhcnum  stagnum  1.  iieriinslagniim  13.  "  et  deesl 
7.  9.  12.  80  capil  1.  12.  sl  capta  malre. . .  soro- 
re  . . .  ncpti  7.  9.  !!cius  et  vcnil  1.7.  "  montis 
(alii  Morlis)  1.  *'  licronicus  1.  herovicus  7.  bifii 
croliimiciis  13.  "  castroqnodl.  7.  (8.)  9.  Sli  assu- 
nicns  1.  7. 9. 12.    "7  xanctones  1. 


«  l.e  Gevaudan,  pagus  aiitiqmis  Gabalorum  iu  Ar- 
vcrnis.  Vales.  p.  213. 

'•  Rocca  hodieque  in  Ilalia  caslellum  montanum 
aiulii,  cvcmpli  gratia,  Rocra  dcl  Papa  in  montc  Al- 
liano,  cl  quam  pliirima  in  Apcnnino. 

'  SeoraiUe»,  Turenne.  Peyrusse.  Bouquet, 

■'  Locus  Valesio  ct  Botiqiielo  incognitus. 

«  V'U  Seltz  in  Alsatia  aut  locus  qiiidain  Aquitanix. 


Vir  cl.  Guizot  in  Gallica  annalium  nostrorum  versio- 
nc  (Collection  dcs  memoires  rclatifs  h  1'histoirc  de 
France.  Annales  d'Eginhard,  p.  11.)  Selles  verlit; 
Valesius  duo  c'|us  nominis  loca  recensci,  Selles  en 
llemi  aut  potius  Celte,  C.clla  S.  Eusicii,  ct  SeUet 
sur  Nahon  scu  potius  Cetle,  Cclla  S.  Gcnulpbi  ;  cnm 
vcro  Sels  non  a  Cella  originem  ducat,  viro  dc  bisto- 
ria  maximc  mcrilo  hac  in  rc  assentiri  non  possumus. 


387 


EGESHARDI  AUBATIS  ANNAI.ES 


3S8 


ANNALKS    LJkLHIS.SF.VSKS. 


ANNALES    EGI.NHARDI. 


<lane  regiiia  '  cum  lamilia  dimisit,  et  partibus  Pe- 
trogorigo  *  perrexit :  ei  interempto  Waipbario,  cum 
triumpho  virtoriae  ad  Sanctones  3  reversus  cst.  lbi- 
que  moram  faciens  aiiquod  4  dies,  aegrotare  coepil, 
partibus  Tinonorum  •  rcvertendo  perrexit  6  , 
orationem  ad  sanctum  Martinum  '  fecil  ',  ad 
sanctum  Dionvsium  9  usque  pervenit,  ibique  diem 
obiens  "  fuiivit  8.  Kalend.  Octob  ".  Dornnus  vero 
Carolus  et  Cariomannus  elevati  sunt  in  regnum, 
et  domnus  Carolus  7.  Idus  Octob.  in  Noviomo  ::  ci- 
vitate,  Carlomannus  in  Snessionis  civilatc  similiter  ; 
ct  celebravit  praedictus  gloriosus  domnus  Carolus 
rex  natalem  Domini  in  villa  quae  dicitur  Aquis,  et 
pascha  in  Rodomo  "  civilale.  Et  iiunutavit  ''•  se 
numerus  annorum  in  " 


DCCLXIX. 

Domnus  Carolus  gloriosus  "  rex  iier  pcragens 
partibus  Aquitaniae,  eo  quod  Hunaldus  "  voluit  re- 
bellare  loiam  Waseoniam  etiam  et  ,s  Aquiianiam,  el 
cum  paucis  Francis  19  auxilianle  Domino  dissipata 
iniqua  consilia  "  supradicii  Hunaldi ;  et  in  ipso  its- 
nere  iungens  se  supradictus  »'  magnus  rex  cum  ger- 
mano  suo  Carlomanno  "  in  loco  qui  dicitur  Duos- 
dives   ".   Inde   Cailomannus  se   reveriendo  Frau 


Adsumptaqiie  secum  uxore  atque  familia  sua  ilerum 
ad  urbem  Santouicam  '  venit.  Dimissaque  ibi  uxore 
et  '  familia,  cum  omnibus  copiis  ad  persequendum 
Waifarium  ducem  animum  ihtendit,  nec  '  iprius 
dcslitii,  tjnam  aut  caperet  aut  interfieeret  rehellan- 
tem.  '•  Interfecto  igiiur  duce  \N  aifario  "  in  lerriio- 
rio  c  Petragorico  »,  confectoque,  ut  sibi  videbatur, 
Aquitanico  bello,  Sar.tonas  reveisus  est.  Cumque 
ibi  aliquantum  temporis  morarelur,  aegritudine  de- 
cunuil.  In  ipsa  '  lamen  valitudine  8  Turonos  de- 
latus,  apud  sancti  Martini  memoriam  oravit.  Inde 
cum  ad  Parisios  vcnisset  ',  8  Kal.  Octob.  diein 
obiit ;  cuius  corpus  in  basilica  beati  Dionisii  inarti- 
ris  liumaluin  est.  Filii  vero  '°  Karlus  et  Karloman- 
B  nus  consensu  omnium  Francorum  reges  rrcati,  et 
Karlus  in  Noviomo  "  b  civiiate,  Karlmannus  iu 
Suessoua  "  insignia  regni  susceperunt  c.  Karlus- 
que,  qui  maior  natu  erat,  Aquasgrani  "  profectus, 
ibi  tiatalera  Domini,  et  in  Ratumago  "  civilate  pa- 
scha  celebravit. 

DCCLXIX. 
Posiquam  hii  duo  fratres  patri  1B  succedentes  re- 
gnnm  inter  se  partiti  sunt.  Aquitania  provincia, 
quac  in  sortem  maioris  natu  Karli  regis  cesserat, 
remanenlibus  in  ea  transacti  helli  reliquiis,  con- 
quiescere  nou  potuit  16.  Nam  Hunoldus  "  quidam 
regnum  adfcclans,  provincialium  animos  ad  nova 
molienda  roocilavit.  Couira  quem  ipse,  cni  cadem 
provincia  sorte  obveneral,  rex  Karlus  cum  excrcilu 


ciam  si  iter  arripiens,  domnus  Carolus  bcnignissimus  C  profsctus  esl.  Sed  cuin  fratris  auxilium  habere  non 


rex  ivit  ad  Aequolcsinam  "  civitatem  *,  et  inde 
*  [iler  procedens  ad  Petrogoricum.  Cuius  partihus 
constituit  basilicam  iuxta  fiuviiim  nomcn  Dronam  in 
honore  btati  Petri  aposlolorum  principis,  in  qua 
post  non  taultiim  temporis  unum  de  imioceniibus 

VARIANTES  LECTIONES. 
1  ibique  dictam  reginam  I.  7.  ibique  domna  berlra- 
daiii  reginam  9.  *  petragurico  9.  3  xanctones  civi- 
taiem  1.  sanctones  civitatem  7.  '•  aliquoi  1.  7.  (8.) 
9.12.  'thurouuml.  6  perrexit  Orceronem  ad 
sanctum  Hartinum  et  1.  '  mariyuum  S.  8  fccit 
et  ad7.  *  dyonisium  5.  10  "biit  octavo  Caendas 
Ociobris  1.  "  VII.  kal.  7.  "  noviomis  I.  '3  ro- 
doma  9.  ''•  El  inmutavit  etc.  kic  ut  saepius  dccst  I. 
"  Anni  708  /J/iis  cum  «.769,  770,  771,  772  deesl  in 
13.  1C  gloriosus  1.  7.  (8.)  9.  II.  gloriosissimus  5. 
aeest  10.  12.    "  hunoldus  8.  9.    18  et  etiam   venit 


ad  aquit.  1.     "  Francis  deesl  i .     80  dissipata   sunt  D  suession 


posset,  qui  procerum  suorum  pravo  consilio  ne  iJ 
faceret  inpediebalur,  conioquio  lantum  cum  eo  ha- 
bilo  iu  loco  qui  Duasdives  d  vocatur,  fratre  in  re- 
gnum  suum  remeanle,  ille  Egolisenam  18  e  Aqui- 
laniae  civitalem  proficiscitur,  ct  inde,  contractis  un- 
dique  "  copiis,  fugientem  Hunoldum  persequitur  ", 
paulumque  '■'  abfuit-%  quin  caperel.  Sed  i!le  notilia 
locorum,  in  quibus  regis  exercitum  lalere  poterat, 
VARIANTES  LECTIONES. 

'  sautonicum  I.  2.  5.  6,  saltonicam  4.  *  ac 
7.  3?  uxore  sua  et  C.  J  nequc  7.  '  et  caperel 
et rebellantem  quoquc  mteriicoret  7.  *  w.  d.  7. 
3?  6  lerrilurio  2.  '  illa  5.  6.  8  invalitudine  5. 
valetudine  7.  9  veniset  2.  10  vero  eius  7.  "  no- 
viomago  i.  3.  6.  7.      "  suessona  civjiale  4.  5.  6. 


karolus  squasgrani  7.     '*  ratuma- 


1.  10.  dissipavit  7.  9.  12.  dissipalum  est  iniquum 
consilium  11.  "  praediclus  i.  "  carlomano  ger- 
mano  suo  1.  "  ducischius  5.  duasdives  7.  (8.)  9. 
10.  11.  8i  in  franciam  1.  7.  (8?)  10.  11.  "  cgnose- 
sinam  1.  equolesimam  7.  equolesmam  9.  equolesi- 
nam  10.  egolismam  11.  ecolensinani  12. 

NOT..-E 

eessenwt;  inCarlomanni  dilione,  verbi  causa,  mona 


gno  0.  rotoimago  2.  rolomago  7.  "  deesl  2.  "  po- 
lerat  5.  "  bunholtus  7.  ila  deinccps.  ■'  ergo  lise- 
nam  6.  lisenam  5.  '9  undique  contraclis  7.  undique 
deesl  3.  i0  prosequitur  7.  5?  2?  "  paululumque 
7.5?    "afuil.  5. 


a  Pcrigueux 

h  Noyon. 

o  Carolo  prsler  diir.idiam  Aquilaniam  borealis, 
fralri  meridionalis  regui  Francorum  portio  obvc- 
nit.  Carolo,  exempli  gralia,  Andegavi.Rotbomagum, 
Noviomum,  Audriaca  villa,  monasteria  S.  Bertini  ei 
Corbeiense,  Valenlinianx,  Leodium,  Haristallium, 
Aqu:cr  Duria,  Trajectum  inferius,  Gorzia,  Moguntia 
et  Worinatia,  ideoque  Neuslrisc  et  Austrasioe  pars 
borealis,  Frisia,  certe  ct  Thuringia  cum  Baioaria 


sterium  Argentoilum,  Parisii,  Sucssiones,  Salmon- 
liacum,  Corbonacum,  Altiniacum,  Pontio,  Theodonis 
villa,  Metta^,  Yiridunum,  Calmunliacum,  Brocoma- 
gum,  Neustrise  et  Aiistrasia:  jiars  meridionalis,  Se- 
ptimania,  Burgundi^,  Provincia,  Alsatia  et  Alainan- 
nia  occurrunt. 

d  Ejus  situs  ignoratur,  ullra  Rhenum  in  regno 
Carloinanni  fuisse  videtur,  non  vero  in  Pictonibus. 

•  Angouitme. 


38) 

A.NNVLES    EGlNHAItDI. 

iiberains  est,  dimissaque  Aqnitania  Wasconiam  ' 
petiit,  tutuni  se  ilii  fore  arbitralus  Eral  tunc  Wa- 
sconum  tlux,  Lupus  nomine,  cuius  Qdei  se  Huuoldus 
committere  non  dubitavit.  Ad  qiiem  rex  missa  *  le- 
gatione,  iubct  siui  perfugam  reddi,  ca  condilionc 
mandata,  si  diclo  audiens  sihi  non  fuissel  3,  seirtl 
se  bello  Wasconiam  ingressurum,  neque  inde  prius 
digressuruin,  quani  illius  inoboedienliae  lineni  inpo- 
neret.  Lupus  minis  *  regis  perlerritus,  Hunolduni  el 
u.vorcni  eius  sine  cunctalione  reddidit,  se  quoque 
qnaecnmqiie  imperarenlur  factumm  sponondit.  At " 
rex,  donec  iegali  quos  miserat  reverterentur,  ca- 
siellum  quoddam  8  iuxta  Dornoniam  '  a  iluviam 
voeabulo  "  Fronciacum  J  •>  aedilicat.  Reversis  igi- 
lur  lcgalis,  reductn  perfuga,  aediiicalo  10  castello,  in 
regnum  suum  regreditur  "  ;  celebravitque  natalem 
Domini  in  villa  Duria,  et  pascba  apud  sanctum  Lanl- 
bertuni  ls  in  vico  Leo.iico  ' . 


DCCLXX. 

Domnus  "Karlus  rex  babuit  populi  sui  convenlum 
generalem  "  in  Wormacia  "  civitate.  Berthrada  " 
vero,  mater  regum,  cum  Kaiiomanno  minore  /ilio 
apud  Salusiam  d  locuta  1T,  pacis  causa  in  Ilaliam 
prolit  iscilur,  peractoque  propter  quod  il!o  profecta 

VARIANTES  LECTIONES. 

1  vasconiam  7.  constanlcr.     *  missa  ocins  7.     3  id- 

que  ea  condilione  tit  nisi  dicto  obediens  fuissel  7. 

sibi   audiens  4.       •  nimis  1.  minas  2.      '    Ad.  2. 

"  deest  7  ;    quod  3.     "  dornaniam  5.    dordoniam  2 


C.IM  LAURISSENSIBLS  COLLATL  590 

A  ANNU.ES    IAI  HIS.sKNSlCS. 

sumpsit  plurcs  Francos  '  '  cuni  ounii  ulensilia  et 
praeparamunla  *  corum  3  ",  et  ibat  l  super  llu- 
mcn  Domoniam  ",  et  aediiicavil  ibi  castrttm  qui  « 
dicitur  Fronciacns  ' ;  et  in.le  misos  suos  mit- 
lcns  post  llttnalduin  et  uxorem  eins  atl  Luponeni 
Wasconcm,  dum  et  ibi  nioram  fecisset  *  una  cum 
Francis,  adductus  est  *  supradictus  Hunaldus  i;na 
cum  uxore  sua.  Et  '*'  castro  pra*eparalo  10  el  H11- 
nablo  recepto.reversus  est  in  Francia  u,etcclebravit 
natalem  Domini  in  villa  quae  dicilur  Duria  '»,  et 
pascha  in  Leodico  vio  13  publico  u.  '"'  Et  "  in- 
mutavit  se  numcrus  annorum  in 
collocavil  dalum  patii  suo  a  domuo  papa  Romano, 
cuius  meritis  et  auxiliis  dicebat  se  victorem  bello 
p  luisse  inulloties.  Locus  aulem  quo  basilica  fundata 
'  est.  Brantosmis  dicitur.  1'osiea  de  Pelrogorico  el 
Eiigolesima  aliisque  locis  suniens  plures  7.] 

'  Iqui  civitatein  ipsam  aspiciebant  11.] 

*'  [simulque  Launum,  episcopum  eiusdcm  civiia 
lis,  qui  fuerat  capellanus  tfoinni  Pippini  regis  palris 
sui,  quem  ipse  rex  Pippinus  episcopum  feccrat  de 
ipsa  civitale.  11.] 

"*  [receplo  (Jnaldo  et  praeparato  castro  Fronciaco, 
rediil  ad  Egolesimam,  utii  postulanie  Launo  episcopo 
fccit  iu  Monaslerio  sancii  Eparchii  auctorilatem 
praecepti  de  lerris  quae  ihi  sine  conlentione  eranl, 
id  est  super  (iuviiiin  Tolveram,  Magnacuin,  luvena- 
cum,  Vasnacum,  Moiiteiionein,  Visacnm,  Roliacuni ; 
super  lluvium  Notram,  liau.iidanem  viliam,  Camilon, 
Cavannacum,  Ulciacum,  Roliacum  minorem,  Tor- 
ciacum,  Serlis.  Tomolatum  ;  super  fluvium  Dorno- 
niam,  Montem  villam,  Baeiaciim,  Triacum,  Marle- 
vam.  Quod  praeceptum  Bartholomaeus  canrelbirius 
cius  scripsit,  et  ipse  domnus  rex  manu  sua  firma- 
^  vit,  et  tie  anulo  suo  sigillavit.  Erat  co  tempore  in 
ipso  monaslerio  sancli  Eparcbii  canonicalis  habilus. 
Inde  gloriosus  rex  Carolus  reversus  est  in  Fran- 
ciam.  11.] 

■""  [ubi  sanclus  Larsberlus  martyr  in  corpore  rc- 
quiescit  9  b.j 

DCCLXX. 

Tunc  domnus  Carolus  rex  babuit  synodum  "  in 
Warmatiam  "  civilatem,  et  Carlomannus  et  Berta 


YARIANTES  LECTIONES. 

1  et  insumpsit  populos  francos  1.  »  omnibus 
utensilibus  et  praeparamcntis  1.11.  omnibus  uten- 
silibus  et  praeparamenta  7.  omni  utensilio  et  prae- 
paramenta  8.  cmn  omnis  generis  apparatu  10.  ar- 
mis  et  nlensilibus  12.  3  ipsoruiu  et  ibi  super  1. 
'  eorum   ivil  7.       5  dernouicem  1.  dordoniam  7.  9. 


*  nomine  7.  i.      '  franciacum  1.  3.  fronctiacum  5.  D  dordonam  10.  dorhdoniam  12.      "castrum  quod  1 


11.  F.  deest  2.  "aediftcaloque  i.  5.  6.  1!  revertitur 
2.  5.  "  lanbertum  2.  13  riominus  7.  3.  iia  detn- 
ceps.  ■' generalem  conventum  7.3?  "  worcia 
i.  "  berhlrada  5.  berchtrada  C.  bertharda  i. 
bertrada  7.  "  comma  in  edihonc  non  hoc  loco  sed 
perperam  p<,st  causa  demnm  posilum,  sensum  valde 
diversum  reddit;  lectionem  nostram  omnium  quosipse 
inspexi,  et,  ut  mihi  persuasnm  est,  reliquorum  etiam 
codicum  auctoritas   tuetur. 

NOT.E. 

8  Dordoqne. 

h  Fronsac. 

'Luttich. 

*  Seltz  in  Alsalia  ;  quamvis  enim  Schopflinus  in 
Alsatipe  llluslr.  T.  I,  p.  700,  707,  Valesium  qui  idem 
censuit,  male  habeal,  et  locum  quemdam  pagi  Wor- 
inatiensis  ad  flumen  Salusium  prope  lngelheim  in- 
telligat,  quod  Carolus,  Wormatix  conventu  celebra- 


(8.)  9.  10.  11.  12.  '  frontiacus  12.  »  fecisset 
vemt  cuml.  s  adductus  ct  1.  "  praepartilo  1. 
11  franciam  1.  7.  (8.)  9.  10.  11.  12.  "  dura  1. 
"  leako  vico  1.  >*  puplieo  5.  "  anni  huius  finis  es 
F.inh.  vita  Caroli  paululnm  immutatus  est  in  9  h. 
16  synodiim  suum  7.  "  warmalia  civitatc  1.  7.  (8.) 
10.  12.  in  eodice  ii  inm  m  in  finc  utriusque  vocis  eru- 
sum. 


10,  non  in  Alsaliani  usque  ascendisse  videri  possil, 
locum  tamcn  non  infra  Wormatiam  et  in  regno  Ca- 
roli,  sed  in  regno  Carlomanui,  ad  quod  Alsalia  pcr- 
/iuebat,  qua?rendum  essc,  omnes  consentiant,  qui 
annales  nostros  bene  iiispcxerint ;  nam  hic  non  de 
conventu  Caro!i,  sed  Carlomanni  cum  matre  in  Ila- 
liam  profectura  agitur. 


SOI 


AWU.IS    I  lURISSF.NSI  S. 

rcgina  lungcmcs  se  ad  "  Salossa  ',  ct  in  eodem 
anno  perrcxil  domna  Berla  regina  per  Baioariam 
parlibus  Italiac  '.  Ei  domnus  Carolus  rex  celcbra- 
vit  natalem  Domini  in  Mogontiam  3  civilatcm  ct 
pascha  in  Harislallio  '.  a  Et  inmutavit  se  numerus 
annoriini  in 

*  [castro  quoil  dicitur  Salussa  0  1>.^ 
DCCLXXI. 

Tunc  diiiniins  Carolus  rex  synodum  liabuit  '  ail 
Yalcnlianas  6  •>,  ci  eodcm  anno  Carlomannus '  rex 
dcfunclus  est  iu  villa  quae  dicilur  Salmonciacus ", 
prid.  Non.  Dec. '  Domnus  rex  Carolus  venit '  ad  Cur- 
bonacum  "  villam,  ibique  vcnientes  Wilcharius  "  ar- 
chiepiscopusetFolradus"capellanuscum  aliisepisco- 


Et.l.NIIAIlDI  ABBATIS  ANNALES  592 

\  A\NAI  F.S    ECIMUHDI 

est '  negotio,  adoratis  eliam  Romao  sanctorum  r,po- 
sioloium  Iiminibus,  ad  lilios  in  Galliam  *  revertilur. 
Karlus  autem  rex  natalem  Damini  Mogontiaci  ' 
sanctumque  pascha  in  villa  llaristallio  ceiebravit. 


DCCLXXI. 
Peraclo  secundum  morein  generali  convcntu  su- 
pcr  Quvium  Scaldiam  *  in  villa  Valentianas  ',  rcx 
Karlus  ad  hiemandura  proficiscitur.  Cumque  ibi  ali- 
quamdiu  moraretur,  Karlomannus  frater  a.  d.  2  N<>- 
nas  c  Deccmbris  deoossit  in  villa  Salmontiaco  *. 
Et  rcx  ail  capiendum  cx  intcgro  rcgmim   animiim 


pis  ci  sacerdotibus",  Warinuset  Adalhardus  "  comi-  "  jntcndens,  Carbonacum  *  villam  vcnit  ".  llii  Wil- 


tescumaliisprimatibus  qni  fuerunt  Carlomanni""; 
uxor  vero  Carlomanni  ctun  aliquibns  pauois  Fran- 
cisparlibus  Italiae  "  perrcxerunt ".  Et  praeclarus  ac 
gloriostis  "  Carolus"  ro\  celebravil  naialcm  Domini 
in  villa  quac  dicitur  Altiniacus  "  cl  pascha  in  llari- 
stallio  "  \illa5*.  Et  inmutavit  se  numerus  aimo- 
rtim  in 

'  [seputlusquc  cst  in\ta  urbem  Rcmorum  in  basi- 
lica  bcati  Remigii  confessoris  9  b.] 

"  [et  iinxetuiii  domnum  Karolum-superse  inre- 
gem,  et  obtinuit  feliciter  raonarchiam  regni  Fran- 
eonim.  Girberga  vero  uxor  9  !>.] 
DCCLXXII. 

Ttinc  domnus  Carolus  milissimus  rex  "  sinodum  " 
tenuit  ad  Warmaliam  ",  ct  indc  perrexil  parlibus 
Saxoniac  prima  vice,  Acresburgum  "  (:  castrum  coc-  L 
pii,  adErmensul  *'  usque  pervenit,  et  ipsum  fauum 

VARIANTES  LECTIONES. 

1  salossen  1.  salona  9.  salussa  9  b.  polassa  II. 
satussam  12.  !  in  parles  ilaliae  1.  10.  II. 
;l  moguntia  civitate  I.  mogiinciam  civilatcm  7,  (8.) 
mogunciatn  9.  magoncia  civitate  10,  magontia  12. 
et  celebravit  domnus  carolus  nalale  ct  pasclia  in 
warmalia  11,  l  harisialho  1.  heristallio  7.  hare- 
stallio  9.  heristellio  12.  8  Egrefius  (Egreqius)  Ka- 
rolus  rex  sinodum  liabiiit  elc.  prima  verba  codicis 
C.  6  valentinianas  1.  valacnlianas  .">.  valentinas  6. 
7  karlomannus  0.  iia  et  constanter  karolus.  8  sal- 
mumiacus  i.  salraanciacus  <>.  J  dominus  ca- 
rolus  1.  domnus  carolus  rex  5.  d.  r.  karolus  0.  ca- 
rolus  vero  rox  7.  (8.)  9.  deinde  rex  karolus  10.  et 


hariura  cpiscopum  Sedniiensem  "  et  Folradum  pres» 
bitcrum  "  et  alios  plures"  sacerdotes,  eomites 
etiam  atque  primates  "  fratrissui,  inter  quos  vcl 
praecipui  "  fuere  Warinus  ct  Adalhardus  "  ad  se 
venientes  suscepit.  Nam  uxoreius  et  filii  cum  par- 
le  '"  oplimatum  in  lialiam  "  profecti  sunt.  Bcx  au- 
tem  profectionem  eorum  in  Italiam  qtiasi  superva- 
cuam  patienter  "  tnlil.  Celebravitque  nalalom  Do 
mini  Attiniaco"  ct  pascha  Harislallio  ". 


DCCLXXII. 
Romae  Stephano  papa  defuncto,  Hadrianus  "  in 
pontificalu  ;:  succcssit.  Rcs  vero  Karlus,  congregato 
apud  Wormaciam  "  generali  conventu,  Saxoniam 
lnllo  adgrcdi  statuit,  camque  sinc  mora  ingressus, 
forro  el  igni  cimcla  depopulatus  5i,  Acresburgum  " 
castrum  coepit,  i  loliim  "■'''  quod  Irminsul  "  a  Saxo- 
iiibus  vocabatur"  evertit.  ln  cuius  deslructione  cum 
in  cuilem  looo  pcr  triduum  morarctur,  contigit  ut, 
propter  conlinuam  caeli  serenitalem  exsiecaiis"om- 
nibus  illius  loci 30  rivis  ac  fontibus,  aqua  ad  biben- 

VARIANTES  LECTIONES 
1  erat7.  '  in  Galliam  ad  filios  i.  5.  i.  G.  revertilur 
a.  f.  C.  J  mogonciaci  2.  mogonciaco  7>.  5.  C.  mo- 
gontiaci  i.  in  moguntiaco  7.  *  scaldim  7  •  va- 
lentiana  7.  valenciana  ;>.  6,  •  fratcr  ad  pridie 
Non.  1.  frater  ad  pridie  ...  2.  frater  ad  II.  Non,  5. 
fratcr  ad  \I.  non.  i.  frater  pridie  non  .  5.  6.  fratcr 


domniis  rox  karolu»  11.  veuii  autem  rex  karolus  12.  1)  eius  pridie  Non.  7  ;   nos  igitur  mutato  ad  in  a.  d. 


"  carbonam  1.   corbanacum  4.  9.  carbonacum  10. 

11.  "  vulcarins  7.  willarius  9.  12.  wilbarius  10. 
waileritis  II.  "  fuldradus  1 .  l'tilrailusC.7.  (8.)  9.  10. 
folcarius  12.  "  episcopis  ac  sao.  C.  ''•  adaihartiis 
I.  adalardus  7.  (8.)  9.  II.  adelardus  10.  "  fiicriinl 
Caroii  Magni  I.  "  ad  partcs  italiae  1.  in  partes  ita- 
liac  10.  11.  "  perrexit  1.  C.  7.  (8.)  II.  discessit  12. 
,s  et  praeclarus  et  g.  rex  1.  gloriosus  vero  rex  9. 
ct  gloriosus  rex  10.  "  carolus  deesti.  "  atquia- 
cus  i.  "  harislelbo  I.  hcristallio  7.  "  villa  anno 
domini  772.  9.  '*  Tunc  carolus  rex  I.  Deinde  ka- 
rolns  rex  10.  "  synodum  1.  7.  9.  10.  II.  "  vur- 
inaiiam  5.  vurmaciam  C.  wormaliam  9.  warraaciam 
10.     "  heresberg  l.  heresbiirgum  7.  9.   heresbiirch 

12.  "  ermensil  1.  licrmensuHO.  12. 


veram  tectionem  <  ante  diem  II.  Nonas  Decembris 
dccessit  >  restituisse  credimus.  '  salmonciaco  7.  2? 
5?  salmotiaco  5.  salmociaco  6.  '  carboniacum 
2.  8  vcnit  villam  4.  10  wlharium  scdticiensem  C. 
"  briim  I,  "  plurimos  5.  "  primalos  I.  2.3. 
primales  t.  5.  C.  7.  "praecipueC  "adelhartus 
7.  "  patre  5  "  autem  hanc  corum  profcctio- 
nem  7.  '-"  impalienter  7.  "  in  altiniaco  7.  T>?  anii- 
niaco  i.  "  in  harisl.illio  7.  5?  "  adrianus  5.  i.  5. 
6.  7.  ita  deincept .  "  ponlificatum  5-7.  s,worma- 
ciam  civilatem  i.  "d.  c.  i.  5.  depopulatis  cnnck* 
C.  8 ■'  liuc  rire  ereshurgr elcrum  ut  in  textu  I.  "  ido» 
lumqiic  7.  a;  irininsiilaiaxonibus  1  yrminsul  saxo- 
nibns  C.  "  vocatnr  S.  C.  "  exiccalis  7.  cxsiccatus 
2.     "  I.  i.  i. 


NOT.i:. 


» Infra  Leodlum  siiura  est. 
b  Valenciennei 


Sltidtbeig  ad  Timellam 


CUM  LAURISSENSIULS  COLLATI 


504 


ANXILCS  I  GINIIARDI. 

ilnni  invcuiri  nou  possct,  Sed  ne  diulius  siti  cou- 
fcctus  laboraret  excreitus,  divinitus  factum  credi- 
tur,  ut  quadain  die,  cum  iuxla  morem  lempore  mc- 
ridiano  cuncti  quiescercnt,  iuxla  '  montcm  qui  ca- 
siris  eral  coiitiguus,  tanla  vis  aqtiac  •  in  concavo  ' 
cuiusdam  lorrcntis»  erupcrit,  ul  cunclo  excrcilui l 
sullieerct.  Tuin  "  rcx,  idolo  destruclo,  ad  Wisuram 
flimum  acccssit,  ibiquc  "  a  Saxonibus  duodecim  ob- 
sidcs  acccpil.  Inde  in  Franciain  revcrsus,  in  villa 
lleristallio  '  ct  natalem  Domini  el  sanclam  pasciialis 
festi  solemnilalcm  '  celebravit, 


\  AS.NAI.ES    I.AI  lll.-S!  \:IS. 

deslruxit,  ct  aurum  vcl  argentnm  '  ,  qeod  ibi  reppc- 
ril"  abstulil.  El  fuit  siecilas  inagna,  ita  tit  aqna 
deficcrefin  supradiclo  loco,  uhi  Ermensul l  slabai 
ci  dum  voluit  i!,i  duos  atit  tres  pracdictus  gloriosus  " 
rcx  stare  dies '  fanura  ipsum  ad  perdeslruenditm  *, 
et  aquam  non  liaberenl;  tunc  stibito  divina  largiente 
gralia  media  die,  cuncto  cxcrcitu  quiescenlc,  inquo- 
dam  lorrcnie,  omnibus  hominibus 8  ignorantibus, 
aquae  eflusac  suni  largissimae,  ita  tit  euiictus  cxcrci- 
lus  sullicicnter  '  baberet.  Tunc  super  Wisoram  " 
lltivimn  vcnit  siiprascriptus  magnus  "  rcx  "  ,  ct  ibi 
cimi  Saxonibus  placituin  babuit,  ct  recepit  obsides 
diiodecim  ",  ct  rcversus  est  iu  Franciam  "  ,et  cac- 
lebravil  natalcm  Domini  iu  ll.uislallio  '",  ct  pascha 
B  siinilitcr.  Ei  inmutavit  se  numcrus  annorum  in 
DCCLXXIH 
Tunc  domniis  Carolus  10  rcx  "  pcrrcxit  ad  hie- 
mandum  l8in  villa  quac  dicilur  Tbcodone  "  viHa"; 
ibique  venicns  misstis  domni  Adriani  aposlolici.  no- 
niine  Petrus,  pcr  inare  usquc  ad  "  Massiliam  ",  ct 
inde  lerreno  "  ad  domniim  "  Carolum  regem  9"  us- 
que  *•  periungens  "  invitando  scilicet  snpranomina- 
tum  gloriosum  s"  regem  tma  ciim  Francis  pio  Dei 
scrvilio  et  ittslitia  sancti  Pelri  seti  solatio  '•  ecclesiae 
super  Dcsidcrium  rcgem  el  Langobardos '".  Et  idco  31 
marilimc  vcnil,  quia  viae  clausae  fucriint "  Domanis  a 
Langobardis.  Tunc  domntis  ac  praecelsus  Carolusrex 
consiliavil  "  itna  cuin  Francis,  quid  peragerel 3i  ; 


DCCLXXIII. 

Hadiiaiius  papa  cuni  insolentiam  Desiderii  regis 
eiLangobardorum9oppressionem  "  ferre"  non  pos- 
set,  dccrcvit  ut  "  legationcm  ad  Karlura  regem  Fran- 
coriim  iniltcret,3,eiimquc  sibi  "  atque  lloinanis  ad- 
versus  Langobardos  opem  ferre  rogaret  la.  Et  quia 
id  terreno  itinere  perltaliam  ficri  non  poterat,  eutn 
quem  miscrat  legalum,  nominc  Petrum,  ltomae 
navem  "conscendcrc  ct  Massiliam  usque  "  pcr  mare 
ire,  alque  indc  terrcno  itinerc  in  Franciam  fecit 
pervenire,  Qui  cum  ad  regcm  in  Theodonc  ls  villa  b, 
uln  tunc  hiemavcrat,  pcrvenisset,  et  ei  iegationis 
suae  causam  aperuissel,  eadcm,  qua  venerat,  via 

Romam  regressus  1B  est.  Rex  vero :"  rebus,  quae  in-  ^  ct  sumpto  consilio",  ut  iia  "  sicut  misstis  apostolici " 
icr  Romanos  ac  Langobardos  gerebanlur,  diligenli  ^1 
cnra  pertractatis,  belluin  sibi  contra  Langobardos 
pro  defensionc  Roraanorum  suscipiendum  ratus, 
eiim  toto  Francoram excrcilu  Gcnuain  "  c,  Durgun- 
diue  civitatcm  iuxla  Rhodanum  silaui  venil.  lbique 
de  bello  suscipicndo  deliberans,  copias  quas  secum" 
adduxerafdivisit,  etunam  partem  cumBernhardo" 
palruo  suo  per  iuonlem  lovis  ■'  ire  iussit;  alteram 
ipse  ducens  •",  per  montcni  Cinisium  *'  Italiam  in- 
trarc  "  contendit.  Superaloqtte  Alpium  iugo,Deside- 
VARUNTF.S  LECTIONES. 


1  propc  monteni  7.  5?    '  aquarum  5?  7.     '  con- 
cavitatc  7.     »  e.  c.  7.  3?     »  lune  2?  3?  7.     6  ibj  1. 
7  barislallio  7.     ■  sanctum  pascha  7.      3  longobar- 
dorum  4.  5.  0.  conslanter.     "  deest  7.  S?     "ferret 
non    posset2.     *"  tlecst  7.  3?     '•>  mill.ere  7.  3? 
ul  sihi  7.3?     ie  ferrcl  rogarc  7.5?     '«  nav 
3?     "  iisque  massiliam  4.  5.    6.     le  llicdone 
donis  7.     "  reversus  (>.    "  dccst  7.     •'  gebennara  7. 
geneuam  civitatem  3.       "  uno  folio  exciso,  sequen- 
tia  usqu.*  ad  voccs  nnni  773  virtutc  compulsi  eas  in 
codicc  2.  desunt.      "  duxerat  4.      «•  bernbarto  7. 
"   deest    3.     "  cynisium  li.  cinisum  7.     "  decst  ~. 


VARIANTES  LECTIONES. 
1  aurum  et  arg.  1.  *  ibi  retulit  1.  *  magna  ei 
lanta  quod  deliceret  \  deficerel  ut  sup.  3.  *  ermeu- 
siil  l.  bermensiil  10.  "gloriosus  dcest  6.  6  dies 
deestl.  '  perdisliucndiim  3.  *  hominibus  deest 
(i.  »  suflitieuter  (i.  '°  vviseram  9.  wisaram  10.  ita 
deinceps.  "  suprascriptus  magnns  deest  6,  "  rex 
magnus  I.  ■*  duodecith  dccst  7.  ^1  franliam  5. 
15  haristalho  1.  doniini  et  pascha  in  haristallio  et  in 
numeris  mutalus  cst  annus  domini  773.  9.  10  Tunc. 
rex  karolus  0.  "  carolus  niiiissimus  rex  7. 
19  hyemandum  I.  "  teodone  0.  20  villa  dcest  I. 
51  ad  dcest  i.  7.  "  maxiliam  5.  arclatum  II. 
"  inde  cum  Kei.o  I.  inde  lerreno  gressu  9.  i.  iti- 
nere  lerivno  10.  indc  pcr  lcrrara  II.  •'doninum 
deest  6.  •"  regem  tlcest  I.  7.  10.  "  usqnc  dccst  1. 
6.  "  coniungens  1 ,  pervenicns  C.  pervenit  9.  !"  glo- 
riosiun  deest  6.  "9  per  dei  servicium  ct  iusticiam 
viin  7  W  sancti  pctri  seu  solatio  6.  "°  Iongibardos  1.  "  et 
5.  the-  'n(^e  "clausae  erantC.  "  consilium  iniit  cum  l. 
consiliatus  esi  unactim  6.  coiisilium  hahuit  una  cuni 
10.  ••  pcraget  1 .  ageret  6.  "  consilio  iussit  siout 
I.  c.  iussii  ui  sicut  7.  "°  ita  deest  10.  "  adriani 
papae  7.  9.  missusdomni  apostolici  adriani  pcr  ver- 
htiin  ipsius  post  G. 


NOT.E. 


•  De  torrente  islo  prope  Oldenbckc  pagum  haud 
miillum  a  Fonlibus  Lippi.e  distanlem,  qui  jam  fons 
resonus  der  Uullcrborn  atulil,  cf.  Furstcnbergii  prin- 
cipis  Monumcula  Padcrborn.  p.  2IC>.  sqi|.  Cnjus  fon- 
ns  nalnra  cum  ita  comparata  sit,  ttt  cum  ipsuin 
torrenlem  nnslrum  esse  ambigere  non  liceat,  Irmio- 
snt  quoque  iion  Ereshurgi,  sed  aliquol  passuum  mil- 
libus  a  Li[ipi.c  foniibus  orientem  et  merldiem  ver- 
sus  constitisse  patet.  Hine  el  Irminsul  sive  Ermensiil 
lrmini  sive  Arminii  columnant  fuisse,  et  verum  Va- 
Patroi..  CIV. 


rianx  cladis  locum  doceri  videmur.  Signum  vcro  im- 
mortalis  herois  ct  fanum  in  quo  consisleret,  magna; 
fnisse  molis,  ita  ut  vel  hodie  ejus  fundamenta  super- 
essent,  ex  eo  colligitur,  quod  Carolus  cum  lolo 
exercitii  sno  Iriiluum  ad  minus  in  ejus  dcslruclione 
cotisumpsil. 

b  Thionvitle,  Diedcnhofen. 

"  Genf,  Geneve. 

d  Summus  Pcnninus ,  modo  mons  S.  Bernardi 
major. 

13 


535 


EGIMIARDI  ABBATIS  ANNALES 


398 


ANNALES    LAURISSCNSI.S 

per  verbom  tlomni  Adriani  apostoliei  posiolavit  ', 
ita  licrct  ',   lunc  sinodnm '  suprascriptus4  glorio- 

sus  rex "  lenuit  generaliler c  cum  Franc.is  Ienuara ' 
civitatem;  ibique  exercituni  dividens  *  iam  fatus 
domnus'  rex,  ct  pcrrexit  ipsc  per  monlem  Caeni- 
sinm  ",  ct  misit  Rcrnchardum  "  avunculum  smim 
per  monteni  lovem  "  cum  aliis  eius  13  fidelibus.  Et 
tnnc  ambo  exercitos  ad  clusas ''  se  coniungenlcs  ", 
Desiderius  ipse  obviam  domni  Caroli  regis  venit16. 
Tuuc  domnus  "  Carotas  rex  ima  cum  Francis  cas- 
tra  melatus  est  ad  easdem  clusas;  el "  miltens  sca- 
ram  suam  per  montana  19,  boc  senticns  *•  Deside- 
rius  ",  clusas  "  relinquens  "  supradicliis  "  domnus 
Carotus  rrx  una  cum  Francis,  auxiliante  Domino  et 
iniercedentc  beato  Petro  aposlolo,  sine  laesione.  vel 
aliquo  eonturbio  clusas  aperlas,  Ilaliam  introivit  ipse 
et  omnes  fideles  sui;  el  Papiam  ■  civitatem  usque 
pervenit "  et  Desiderio  incluso,  ipsain  civitatem 
obsedil.  Ibique  donnius  Carolus  in  sua  castra  "  nata- 
lem  Domini  celebravit,  et  pascha  in  Roma  ".  Et 
inmutavit  se  numerus  annorum  in 
DCCLXXIV. 
Et  dinn"  propter  dcfensionem  sanctaeDci  Roma- 
nae  ecclesiae  eoilem  anno,  invitante  "  summo  pon- 
lifice,  perrexissel ",  dimissa  niarea  contra  Saxones, 
nulla  omnino  foederationc  suscepta  ",  ipsi  vero  " 
Saxones  exierunt  cum  niagno  exercilu  supcr  confi- 
nia  Francorum  ",  pervenerunt  usque  ad  caslrum 
quod  nominatur  Buriaburg  >> ;  altamen  ipsi  confi 


A  ANNAI.r.S  ECIMIARDI. 

rium  regcm  fruslra  sibi  resistere  conantem  citracon- 

gressioncm  '  fugavil,  Ticenoquc  J  inclusum  obse- 
dil ,  ct  in  obpugiiatione  civitatis,  quia  difficilis  erat, 
totum  biberni  temporis  spacium  mulla  moliemlo 
consumpsit. 


DCCLXXIV. 

Dum  haec  111  ltalia  gcruntur,  Saxoncs  velut  pero- 
portunam  '  de  absenlia  regis  nancli '  occasionem  , 
contigtios  sibi  Hassorum  "  terminos  fcrro  et  igni  po- 
pulanlur.  Cumquc  in  eo  loco  qui  nunc  Fi  ideslar  «  ab 
incolis noininatur,  basilicam  a  beato Donifatio marlire 
dcdicatam  incendere  molirenlur,  atquc  hoc  clficere 
casso  labore  conarenlur,  inniisso  sibi  divinilus  pavo- 


niales  de  hac  causa  solliriti ,  cum  "  hoc  cernerent,  *-■  re  subitaneo,  turpi  6  trepidatione  confusi,  domum 
castellum  "  sunt  ingrcssi.  Diini  igitur  ipsa  36  Saxo- 


VARIANTES  LECTIONES. 

1  posiulatum  1.  postnlavit  (>.  7.  9.  poslulaverat 
10.  *  fieril.  *  synodum  1. 7.-elc.  *  supradictus 
1.  decst  6.  9.  5  rex  gloriosus  7.  '  generaliler  de- 
est  I.  '  lcriiein  civitale  I.  in  icnuina  civitale  6. 
apud  ienuain  civilatem7.  9  in  ianuensi  civitate  10. 
in  genua  civitaie  II.  iebam  civilatera  13.  8  diuidens 
tam  factus  rex  d.  et  p.  1.  dividens  perrexil  ipse  7.  9. 
10.11.  9  domnus  deest  6.  "  canisiuin  I .  cenisiura 
7.(8.)9.  cinisium  10.  ccsusium  11.  "  bernardum 
1.7.  (8.)  9. 10.  11.  "  iovis  1.7.  10.  12.  "  aliis 
suisf.  1.  7.  (8.)  10.  u  sclusas  constanter  9.  "  con- 
iugentes  5.  16  desiderius  dortino  caroloregi  obviam 
iVit  1.  des.  i.  o.  domnocaiolo  regi  vcnit  7.(8. )  9(re- 
gi  dcesl),  10.  II.     "  donmus  deest.  1.  6.      "  et  deest 

7.      "montesl.7.  nionlanis  8.9.      "  hos  sequens  D  gressus,  priusquam  eum  Saxones  venisse  "  senli 
1.    »'  desidcrius  rex  7.  (8. )  9.     "  claosas5.    "  re-      _,   ,„.M „  „  .„  „„ ^.MM  ,„ici,  „_„„; 


fugiendo  revertuntur.  At  rex,  diuiisso  ad  obsidio- 
nem  atque  cxpugnalionem  Ticeni  '  cxercitu,  orandi 
gratia  Romam  proficiscitur.  Etcum,  peraclis  votis, 
inde  ad  exercitum  fuissel  reversus 8,  fatigatam  lon- 
ga  obsidionc  eivitatem  ad  *  dediliouem  compulit  ; 
quam  caeterae  civitatessecutae  ,  omnes  se  regis  ac 
■"FrancoTUin  poteslati  subdiderunt.  Et11  rex,  subac- 
ta  et  pro  tempore  ordinata  Italia,  in  Franciam  rc- 
vertitur  ,  caplivum  ducens  Desiderium  regem.  Nam 
Adalgis  "  filius  eius,  in  quo  Langobardi  '*  multum 
spei  habere  videbantur,  dissperatis  '*  patriae  rebus, 
relicta  Italia  in  Graeciam  ad  Constanlinum  impera- 
torem  se  contnlit,  ibique  in  patritiatus  "  ordine 
atque  honore  consenuit.  "  Rex  autera  domura  rc- 


liquit  7.  (8.)  9.  10.  "  supradictus  deestS.  supradi- 
clus  vcro d.  7.  9.     "  pervenit.  Hie in codd.  8. 9. 96.  .10 

W.inserunturqune  infraa.  Tlklegimus  i  Et  dum 

voluisset.i  "  caslris  suis  1.  li.  7.  in  ipsa  castra 
9.  iutra  sua  castra  10.    •'  in  roma  pascba  I.    "  Et 

dum voluisset  desunt  1.  13.  anno  773  habentur 

in  8.  9.  9  I)  10.  11.  "  ineilanie  7.  orante  10. 
30  perrexit  C.  31  suseepla  ipsi  Saxones  7.  suseepit. 
Ipsi  vero  saxones  9.  *"  vero  deesi  9. 10.  33  franco- 
rum  et  p.  7.  9.  f.  pervenerunlque  II.  3'  cumque 
6.     35  caslef.o  6.     3b   ipsa   deest  0. 


rent,  tripertitum  ls  iu  corum  regioncs  inisit  exerci- 
VARIANTES  LECTIONES. 


'  congressum  7.  '  licinoque  7.  ticinioque  4.  tyci- 
noque  0.  *  oporlunam  7.  3 ?  'nacti^.S?5  asso- 
rum  5.  *  turpi  recentiore  manu  in  a  mutalum  3. 
'  lyceniO.  liciniV.  8regressus3.  'ind.7.  "  deesl 
7.  "A17.3?  "adalgisus  5.  t>.  7.  "  langoberdi 
1.  "  desperalis  3 — 7.  15  patrialus  1.  "perman- 
sil  recenli  manu  in  cod.  3.  additum.  "  venire  5. 
"triparlituro3.  i.  7. 

SOI JF.. 

a  Pavia.  desertus.  Chronicon  Gottwic  ex  Schrainkii  disser- 

t  Mons  Bierberg  ,  ad   dextram    Adarnae  ripam  ,      lat.  tle  episcopatu  Buraburg. 
prope  villam  Ungedanken  contra  Fridislariam,  bodie         c  Frjnlar 


397 


CLM  LAURISSENSIBUS  COI.LVfl 


308 


4NNAI.ES    ECINHARDI. 


V 


4N.NALES   LAIRISSC.NSIS. 


lum,  qni  inecndiis  ac  diieptionibus  cunrta  devs- 
stans  ,  compluribus  etiam  Saxonum,  qui  resistere 
conati  sunt,  inlcrfectis,  cum  ingenti  praeda  regres- 
sus '  est  *. 


norum  '  gens  coepisset  sacviens  domos  *  forinsecus 
incendio  cremare,  vencrunt  ad  quandam  basilicam 
in  loco  qui  dicilur  Fricdislar  *  ,  quam  sanctac  me- 
moriae  Bonefacius  novissimus  marlyr  consecravit , 
alque  per  spiritum  propheliae  '  praedixit,  quod 
nunqiiam  incendio  *  crcmaretur.  Coeperunt  autem 
idem  6  praefati  Saxoncs  cuni  nimia  intentione  ad- 
versus  eandem  certarc  basilicam ,  qucmadraodum 
cam  per  quodlibct  ingeniuin  igni  7  cremare  *  po- 
tuissent.  Dum  baec  igilur  9  agercnlur,  apparucrunt 
quibusdam  chrislianis  qui  crant  in  castello,  simili- 
ter  10  ct  quibusdani  paganis  qui  in  ipso  aderant  cxer- 
cilu ,  duo  iuvenes  in  albis,  qui  ipsam  basilicam  ab 
igne  protegebant  ",  et  propterea  ibidem  non  polue- 
B  riint  ncque  interius  neque  exterius  igncm  accenderc, 
nec  aliquod  damnum  "  eidem  "  infcrre  basilicac  : 
sed  nutu  divinae  maiestatis  pavore  perterrili,  in 
fugam  conversi  sunt,  nemine  persequente.  Inventus 
est  autem  postca  unus  ex  eisdem  Saxonibus  morluus 
iuxla  ipsam  basilicam,  genibus  curvis  adclinis  su- 
pra  '4  pedes,  babcns  ignem  et  ligna  in  manibus, 
velut  ore  flando  eandcm  basilicam  igni  tradcre  vo- 
luisset16.  Et  reverlcnte  domno  16Carolo  rcge  a  Roma, 
iterum  "  ad  Papiam  pervenit  1B,  ipsam  "  civilaleui 
cepil,  et  Desiderium  regeni  cum  uxorc  et  filia,  vel 
cum  "  omni  thesauro  eius  palatii  ".  lbiquc  venienlcs 
omnes  Langobardi  de  cunctis  !i  civitatibus  Italiae, 
subdiderunt  se  in  dominio  "  donmi  gloriosi  Caroli 
regis  et  Francorum.  Adalgbisus  "'  (iiius  Desiderii 
regis,  fuga  lapsus  mare  introil v5,  et  Constantinopo- 
lim  perrexit.  Tunc  gloriosus  doninus  "  Carolus  rex, 
ipsa  Ilalia  "  subiugata  et  ordinata,  custodia  "  Fran- 
corum  in  Papia  civitate  dimittens,  cum  uxore  et  re- 
liquis  Fraucis  Deo  adinvanlc  cum  magno  triumpho 
Franciam  revcrsus  est.  Et  dum  "  pervenisset  ad  lo- 
cuin  30  qni  dicitur  Ingilinhaim  '■  a,  mittcns  **  qua- 
tuor  "  scaras  in  Saxoniam,  tres  **  pugnam  cum  Sa- 


VARIANTES  LECTIONES. 
■  reversus  C.  '  est.  Karolus  ab  Italia  regrediens, 
dedicationem  ecclesiae  sancii  Nazarii  marlyris  ei 
translalionem  corporis  ipsius  in  monastcrio  noslro 
Lanresheym  celebravit  ,  anno  incarnalionis  Doraini 
DCCLXXIV.  Cal.  Sept.  7. 


VARIANTES  LECTIONES. 

1  saxonum  6  —  l^.  *  domos  decst  6.  s  fri- 
dislar  7.  12.  fredislar  9.  fricdislar  10.  II.  *  per 
spiritum  prophetiaerffesiG.  'inccndiaG  6  iidein 
7.  ctc.  7  igne  7.  0.  etc.  deesl  6.  *  concremare  6. 
9  igitur  deesi  6.  10  simul  5.  "  protegebant  pro- 
U  pterea  7.  '■  neque  aliquod  dampnum  6.  "  hisdem 
5.  iisdem  9.  10.  II.  "  super  7.  9.  **  voluisset. 
Revcrtens  vero  domnos  carolus  rex  7  ,s  domno 
deest  G.  "  et  iierum  I.  "  pervenit  1.7.  9.  10. 
19  et  ipsam  7.  9.  "°  filia  et  cnm  1.7.  10.  H.  "  pa- 
latii  eius  I.  7.  10.  11.  !1  de  eis  eiv.  1.  "  se  do- 
minio  5.  G.  10.  **  adaigulfus  1.  adalgisus  6.  10. 
adalgisus  vcro  7  (8.)  9.  11.  "  intravit  1.  introivil 
7.  9.  11.  ,s  domnus  deesl  6.  "  iialia  sibi  s.  7.  9. 
"  custodiam  1.  7.  cuslodias  5.  ordinata  custodia  9. 
10.  cuslodia  relicta  II  "  Et  cum  1.  7.  10.  "  in 
locum  6.  10.  II.  in  loco  7.  9.  "  ingelheim  1  in- 
gilinheim  G.  ingelhaim  7.  9.  insilheim  11.  "  misit 
I.  7.  10.  11  "  quatuor  5.  '*  saxoniam  quarum 
tres  1.  7.  saxoniam.  At  illi  trcs  9 


NOTiE. 

•  De  Ingelheimensi  palatio  Cajsareo  cf.  Schoepflini  dissertationcm  in  Commentationibus  academiae  Theo- 
doro  I'al.'inue.    t.  I,  pag.  500. 


399 


EGINHARD1  ABBATIS  ANNALES 


WO 


ANNAI.FS  I  AlT.ISSf.NSES.  A 

xonibus  iniciunt,  ci  auxiliantc  Domino  victores  c\- 
liti  iuiii ;  quarta  vcro  scara  non  habuit  pugnam,  sed 
i  iini  praeda  magna  iulaesi '  ilerum  reversi  suni  ad 
propria.  El  caelebravitpraefatusgloriosus '  rex  nata- 
lem  Domini  "  invilla,  quac  dicilur  Carisiacum,  siini- 
litcrel  pascha  '.  Et  inmulavii  sc  numerus  annorum  in 
DCCLXXV. 
Tunc  pius  atquc  ■  praeclarus  domnus  6  Carolus 
:c\  habuit  sinodura  '  ia  villa  quae  dicitur  Duria  8, 
ci  indc  iter  peragens  '  parlibus  Saxoniac,  Sigibur- 
(;iiin  ,0  castrnm  cepit,  Acresburgum  "  reaedilica- 
vit "  super  Wisoram  "  fluviuni  venit  in  loco  w  qui 
dicilnr  Brunisberg  ";  ct  "  ibi  praeparabant  Saxo- 
iips  "  bellum,  volenies  ripam  supradicli  lluniinis  de- 


ANNAIE.S    FC.INIIARDI. 


DCCLXXV. 

Cum  rex  in  villa  Carisiaco  biemaret,  consilium 
iniil  ,  ut  perfidam  ac  foedifragam  Saxonum  gentem 
belloadgrcderetur,  ct  cousque  perseveraret,  dum  ant 
vieli  chrislianae  rcligioni  subi  crcniur  ',  aul  omni- 
no  tollerenlur.  Habitoque  apud  Duriam  villam  gcnc- 
rali  coiivcntu,  Rhcno  quoque  'trausmisso,  cum  toiis 
regni  viribus  Saxoniam  pctiit,  ct  primo  staiim  irapelu 


fcndcre;  auxi!ianle'Domino  ct  Francis  dcccrtanlibus  "  Sigiburgum  •  caslrum  ',  in  quo  '•  Saxonum   prae- 


fugaii  '"  Saxoncs,  Franci  ambas  ripas  oblinuerunt, 
et  miilii  Saxnncs  ilii  occisi  simt10.  Tunc  doninus  f.a- 
rolus  i'c\  dividens  excrcitum  suum,  sumpsit  socum 
i|nos  voluit,  pcrrexit i0  osque  Obaccrura  "  fluviuin. 
ll)i  oiiincs  ''  Austrelcudi  "  Saxones  vcnicntes  cum 
Hassione",  et  dcderunl"  obsidcs  iuxta  quod  pla- 
euit  "\  «t  iuravcrunt  sacramcnla,  sed  fidcles  csse 
parlibus  supradicli  domni  Caroli "!  rcgis. 5"  Similiter 
imle  revcrtente  "  iam  di<  t'i  miti  ;simo  *°  rcge  ",  ve- 
nerunt  Angrarii  '"'  in  pago  3J  qui  "  (iicittir  Bucki  3" 
iina  cum  Brunone  et  rcliquis  optimatibus  30  corum, 
<  t  dcderunt  ilii  obsidcs  "  sicut  Austrasii.  Et  indc  re- 
VARIANTES  LECTIONES. 
'  illacsi  l.  7.  elc.  '  gloriosus dee$t  6.  3 
.1  pascha  in  carisiaco  viila  anno  775.  9. 
irulc  in  eodice  5.  scriplura  kaiolns  obtinet. 
'..  '  domnus  deesl  (i.  rex  domnus  karolus  15.  rex 
karolus  6.  'synoduni  I.  <i.  B  duria  iler  tunc  p. 
I.  *  agens  13.  10  sigisburgum  7.  10.  "  heres- 
hurgum  7.  9.  II.  "  reediflicavit  6.  "  wisaram 
K».  15.  wiseram  9.  '■  iu  locum  1.  ii.  15.  ad  lo- 
i  iiui  10.  II.  ■*  brmiisherc  15.  brunisburg  lO.bru- 
nisburgoH,  16etdces(15.  "  se  saxones  ad  b.  15. 
"  fugientibus  saxonibus  1.  7. '.).  fugati  suni  saxones 
"..  vagantibus  saxonibus  (i.  fuganlibus  saxones  8. 
Ingatis  saxonibiis  10.  faiigalis  saxOMibus  15.  1S  inul- 
tique  saxonesibioccisisunt,  Domino  adiuvante  franci 
victores  exiilerunt.  Amcn.  ita  dcsinit  codex  15. 
*•  voluiiei  perrexil  1.7. 9.  clc.  "obacerum  1.  aboc- 
crum  cofrcctum  abodcrum  5.  obaccrum  (i.  obacrum 
7.9.10.  11.  !2  auctorcs  saxonum  venientes  cuni 
liassionibus  1.  "  austrcleudi  saxoniam  7.  a.  saxo- 
nuin   10.    "cum  bassionc  5.  cmn  hasione   6.  cuin 


sidium  crat  °,  pugnando  coepit.  Aercsburgum  aliud 
castrum  a  Saxonibus  deslructum  munivit',  et  in  co 
Francorura  praesidium  posuit.  Inde  ad  Wisuram  flu- 
vium  vcnicns,  in  eo  locoqui  Brunesbcrg  '  *  vocatur, 
congrcgatam  Saxonum  multitudinem  offendit,  (|iiac 
eum  transitu  8  lluiiiinis  arcere  conabalur.  Scd  fru- 
stra.  Naminprima  congrcssione  pulsi  fugatique  snni, 
et  magnus  eorum  numcrus  ibidcin  intcrfectus  est. 
El°  rex  ,  amnc  traiccto,  cum  parte  exercitus  ad 
Ovacrum  10  fluvium  conlcndit,  ubi  ei  Hcssi  ",  unus 
c  "  primoribus  Saxonura,  cum  omnibus  Ostfalais  " 
occurrens,  et  obsbles  quos  rcx  imperaverat  dcdit, 
et  sacramenlum  fidclitatis  iuravit.  Inde  regresso  1V, 
domini  r  ciim  iu  paguni  qui  Burki  "  '■  vocalur  pcrvcnisset, 
'"  ""ic  Angrarii  "  cum  suis  primoribus  occurrerunt,  el  sic- 
ui  Oslfalai,  iuxla  quod  "  impcraverat,  obsides  ac 
sacraroenia  dedcrunl  ".  Interea  pars  excrciius  quam 
ail  Wisuram  dimisit,  in  eo  19  loco  qui  Hlidbeki  *°  a 
vocatur  castris  positis,  incautc  se  agemlo  !1  Saxo- 
imm  fraudc  circumvenla  atque  decepta  esi.  Nam 
cum  pabulatores  Francorum  cirea  nonam  dici  Iki- 
ram  reverlereniur  in  castra,  Saxones  eis,  quasi  et 
ipsi  eorum  socii  esscnt  s%  sese  miscuerunt,  ac  sie 
VARIANTES  LECTIONES. 
1  ita  constanter  ccdiccs  mcdii  aevi  fereomnes,  edito- 
res  subiicere,  traiicere,  ctc.  exsuo  ingenio  receperunt. 
*  renoque  4.  3  arcem  7.  '*  qua  7.  •  erat  prae- 
sidiura  0.  *  mnniunt  4.  '  bruncsberc  4.  briinnes- 
Berg  5.  7.  8  a  transilu  7.  9  time  rex  6.  l0  oua- 
rum  4.  5.  obacrum  0.  7.      "  besso  7.  hesuuinus 


mansione  9.  cum  assione  11.  cum  hassion  10.  cum  J)  e4.  esswinus  e5.  hcssumuse6.    "ex7.3?    "  ost- 


bussinOn  12.  "  hassione  dederunt  9.  "  placnil 
regi  9.  "  caroli  deest  I.  *■  rcgis  karoli  6.  "  in- 
dc  iam  rcvertentc  m.  I .  reVertendo  <>.  30  miltissi- 
ino  regi  6.  31  m.  domno  rege  1.  7.  3!  angariiO. 
1 1 .  33'  bago  5.  "quod  1 .  30  buckhi  I .  buki  7.  bocki 
8.  bachim  10.  boceusi  II.  30 obtimalibus  6.  37  d. 
obsides  1.  d.  obsides  ibi  7. 

NOTjE 


falis3?7.  ostllais  5 ;  retiqui  constanter  ut  in  textu. 
1V  rcvcrsus  7.  "buchio?  5.  6.  7.  "  angarii  4. 
5.  6.  ungaiii  3.  "  qnod  rex  i.  7.  w  obsides  dede- 
.runt  et  sacramenta  iuiaverunt  7.  "  deest  3.  7. 
20  hudbeki  1.2.  3.  4.  7.  budbechi  5.  6.  nlrumque  ex 
hlidbeki  corruptum  esse  patei.  "  incaute  agens  5.  7. 
"  s.  csscnt  corura  3?  7. 


1  Sigiburgiim  ncc  Sigeberg,  nec  ut  V.CI.  Wigand 
in  libro  Die  Vorseit,ein  Taschenbuch  fur  18-21,  p. 
79.  sqq.  vult,  Sigburg  seu  Segburg  ad  Dimelam,  sed 
castruni  jam  deslructuin  ,  in  rupe  praecisa  ad  con- 
fluentes Rurae  et  Lennac.  I'ossas  ibi  aniiqiias  adhuc 
conspici,  cx  D.  Moller  commenlatione  Uber  Hohen - 
sijbcrg  Dortmund,  ah.  1804,  di  lici. 

b  Prope  Huxaram,  de  quo  Monuraenta  Pa  lerisor- 
nensia  ct  D.  Wigandi  dissertationem  modo  laudatam 
cuuferas.  Anuo  1295  ab  Ottonc  episcopo  Paderbor- 


nensi  et  Adolfo  ct  Alberto  coiniiibus  Swalenbergicis 
funditus  eversum  est,  ctim  co  usque  abbatumCor- 
beiensium  castrum  et  sedes  nonminquam  fuissel. 
Mons  est  ahus,  prxruptus,  fossis  compluribus,  qua- 
rum  nonnulbc  Sachsengraben,  id  est  lossa;  Saxonum 
audiunt,  nmiiitus. 

r  In  quo  nions  der  Biikkcberg  el  oppidum  princi- 
pale  Buckeburg,  Wilhehno  comite  suo  apud  exteras 
qunqiic  gcnles  nobililaliiiii. 

J  Hoiiie  Lidbach,  ad  occidentem  Mindae. 


401  CUM  LALRISSEMSIBUS  COLLATI.  402 

ANNALES   F.CINHAUDI.  A  ANNA1.ES    LAl  RISSENSES. 

Kraucorum    castra  ingressi   sunt  ;  dormientesque      vertenle  '  praefato  rcge,  iiivenit  aliam  partem  de 
ac  seinisomnos  adorli    ',    non  modicam  incautac      suo  exercitu  super  fluviuin  Wisora,  conlinenles  ri- 


inultiludinis  caedem  fecisse  dicuntur.  Sed  vigilan- 
lium  ac  viriliter  resislentium  virlute  repulsi  %  ca- 
stris  excesserunt,  et  ex  paclo  quod  inlcr  eos  in  3 
lali  nceessitate  fieripoterat,  discesserunt.  Quodcum 
regi  fuissct  adlatum,  quanla  potuit  celerilalc  adcur- 
rens,  fugientium  terga  insequutus  *,  magnam  ex 
eis  proslravit  multitudinem  * ;  et  tum  demum  We- 
stfalaorum  *  obsidibus  acceplis,  ad  hiemandum  in 
Francia  '  reverlitur. 


DCCLXXVI. 

Regi  donmm  reverlenti  nunliatur,  Hruodgaudum ' 
Langobardum  ',  quem  ipse  ,0  Foroiuliensibus  "  du- 
cem  dederat,  in  Italia  res  novas  nioliri,  et  iam  con- 
plurcs  "  ad  eum  civitates  defecissc.  Ad  quos  motus 
comprimendos  cum  sibi  fcslinandum  iudicaret.  stre- 
nuissimum  quemque  "suorum  secumducens,  r.iptim 


pam  quam  iussi  fuerant 2.  Saxones  cum  ipsis  pu- 
guaiii  fecerunl  in  loco,  qui  dicilur  Lidbach  3 ,  ct 
Franci  Deo  volente  victoriam  lialmerunt,  et  plures 
ex  ipsis  *  Saxones  "  occidcrunt.  Hoc  audienle  domno 
Carolo  rege,  ilerum  super  Saxoncs  cum  cxercilu  ir- 
ruens,  et  *  non  minorem  stragem  ex  cis  '  fccil,  et 
praedam  multam  conquisivit  supcr  Westfalaos  e,  et 
obsides  dederunt ,  sicut  et  alii  '  Saxones ;  el  tunc 
obsidibus  "  rcceptis,  et  praeda  multa  adsumpla  ", 
et  praeter  (er  slragem  Saxomun  iaclam  '»,  supra- 
dictus  domnus  13  Carolus  rex  ad  propria  reversus 
est,  auxiliantc  Domino,  in  Franciam.  Tunc  audiens, 
H  quod  Hrodgaudus  '•  Langobardus  '»  fraudavit  fidem 
suam,  et  omnia  sacramenta  rumpens,  et  vnluit 16  Ila- 
liam  rebellaro,  lunc  illis  in  partibus  cum  alirjuibiis 
Francis  "  domnus  Carolus  rex  iter  peragens,  et 
caelebravil  natalem  Doinini  in  villa  quae  dicilur 
Scladdislat  ,s  <*.  Kt  inmutavit  se  numerus  anno- 
rum  in 

DCCLXXYI 
Tunc  domnus  "  Carolus  rex  Italiam  ingressusesi 
partibus"  Foroiulensium  petcns  sl,  Hrodgaudusoc- 
cisus  est,  cl  supradictus  domnus  2!  Carolus  rex  ad 
"  Tarvibium  ,k  civitalcm  pascha  caelebravit,  et  cap- 
las  civitates  "  Foroiulem,  Taravisiura  "  cum  reli- 
quis  civitalibus  quae  "  rebellatae"  fueranl  :  eldis- 


Italiam  '•prolieiseitur,  Hruodgaudoque"  qni  regnum      posuil  eas  omnes  per  Francos,  et  ilerum  cum  pros- 

adfeclabal  interfecto,  civitatibus  quoque ,   quae  ad  q  peritate  ct  victoria  reversus  est  in  Franciam.  Tunc 

eum    defecerant ,    sine    dilalione   ,6  receptis ,    el 

in  eis  Francorum   comilibus    constitutis,    eadem 

qua  venerat  velocitate  "  reversus  est.    Cui  vix  Al- 

pes  transgresso  occurrerunt  ",  qui  nunciareiit,  Ae- 

resburgum  castrum  "  a  Saxonibus  expugnatum,  ac 

pracsidiiim  Krancorum  quod  in  eo  posuerat  expul- 

sum;  Sigiburgum  aliud  caslellum  oppugnatum  qui- 

dera,  scd,  non  captum  ,  coqnod  liii  qui  in  co  causa 

pracsidii  '•  fuerant  conslituli,  facta  cruptione  incau- 

tos  atque  obpugnationi  intentos  Saxones  a  tergo  in- 


vaserunt  "  ,  et  plurimis  interfectis  reliquos  non  so- 
lum  oppugnaiiouein  dimittere,  sed  etiam  fugere 
compolenmt,  palanlesque  ac  dispersos  ad  Lippiam  5' 

usquc  fluvium  persecuti  sunt.  Haec  cum  regi  adlata 

VARIANTES  LECTIONES. 

'  dormienlesqne  aggressi  7.  *  compmsi  5.  7 
3ex5?  7.  *  insecutus  2-7.  "  m.  p.  7.  p.  cx  eis 
magnam  multitudinem  5.  «  hac  quidem  vice  vvest- 
laloruin,  in  sequenlibus  autem  ut  in  lextu  scribitur 
1.  '  fiaiiciam  3.  i.  5.  (i.  7.  »  byuodgaudum  3 
rnodgaudum  4.  hrndgaudum  5.  '  rodgaudum  G 
rotgaudum  7.  "  langobardorum  2.  5.  '•  deest  7 
11  foroviniensibus  C.  "  cum  plures  5.  ,J  quendani 
in  ilaliam  7.  3.'     "  hynodgaudoquc 


4.  5.  6. 


3.  ruotgaudoque  4.  rudgaudoque  6.  rotgaiuloqne  7 
dilatatione  2.  "  velocitate  venerat  4.  reJoci  2 
occurrcruut  ei  qui  4.  5.  6.     "  arcem— expusrn  i 

tam  --  ea  3?  7.    "  pracsidii  causa  5—7.     »' in 

vasere  5.     "  lipiam  1.5.  libiam  2. 


»  Sclitetstadt  in  Alsatia. 


mintius  vcniens,  qui"  dixit30  Snxones  rebeltanies31, 
ct  omnes  obsides  suos  dolgtos",  et  sacramenta  rup 
VARIANTES  LECTIONES. 
1  revertcndo  G.  s  quam  iussi  fueranl  deesl  C. 
3  lidpach  I.  liddach  5.  diddacb  corr.  lidbach  C.  lid- 
bad  7.  lidbah  8.  9.  10.  litea  II.  *  ex  ipsis  deesl  I. 
7.  II.  "  saxonibus  9.  de  saxonibus  11.  «irrnens 
et  dcest  1.  et  deest  7.  9  '  ex  ipsis  1.7.  8  wesl- 
phaleos  1.  wesifalos  C.  9  et  illi  alii  s.  7.  9.  10 
et  cum  aliisobsidibus  1  "  assurapta  1.  6.  9.  sunip- 
ta  7.  "  ei  parilcr  strage  s.  facla  1.  7.  el  ler  sli'a- 
giae  saxonum  facta  6.  et  terlio  facla  strage  saxonnm 
ll.iji  10.  deesl  ;  in  5.  syllaba  ter  deest.  "  supra- 
dictus  domnus  deest  6.  "ruodgandus  l.rodhgau- 
dus  et  rodgaudus  5.  roipudns".  9.  II.  rodgaudus 
10.  ita  el  infra.  15  longibardus  I.  '«  rumpens  vo- 
luil  7.  9.  "  francis  liinc  carolus  I.  "  scladistat 
7.  9.  scladdislath  8.  sclezistat  in  elisatio9  b.  selexeis- 
"  lat  et  pascha  in  Elizatio  12.  donmus  el  alia  simili.i 
hic  cl  atiis  in  Incis  desunt  G.  "  domnus  deesl  I.  rex 
ut  praediximus  ad  Papiara  civitatem  venit  et  snb  fcs- 
linatione  in  partibus  Foroiulensium  iior  dircxit 
Ann.  ilett.  in  narratione  da  Aeresburgi  oppugnalio- 
ne  Ann.  Mctt.  Heginonem  seqttuntitr.  2"  est  per 
partes  fori  iulii  iter  peragens  1.  "  perguns  G.  7. 
(8.)  9.  cum  p:\rtcsforoiuliensiiiin  peragrassel  10.  !a 
supradictus  doranus  rfeesM.  6.  "  apud  I  7.  ,v 
laravisium  hic  et  infra  7  II.  tarwisium  9  tbarvi- 
sum  10.  "  captis  civitate  foro  iulii  tarvisio  I.  *« 
foroiulcnsem  7.  foroiulium  10.  "  et  quae  5.  " 
rebellarani  1.  rcbellaiae  crant  G.  "  qui  deesfl.  7. 
9.  etc.    30  venit  et  disil  ">.    "  rebellare  1.  rebellas- 

i.-      sco.  10.  i-ebeil;  l  sC.9.     3; dulgtos  tid^i  1.  dultos 
'>■  tulios  9. 

NOT.E. 


403 


EGINHARDI  ABBATIS  ANNALES 


404 


ANNALES    I  U  RISSI  NSI  s. 

ta  '  el  Aeresburgum  castrum  pcr  mala  ingenia  s  et 
iuiqua  placita,  Francos  exindc  suadenles  exiendo  3 ; 
sic  Acresburgum  *  a  Francis  derelictum  ,  muros  el 
opera  •  destruxcrunt  6.  Inde  pergenles  voluerunt  de 
Sigiburgi  '  similiter  facerc ,  auxilianle  Domino 
Francis  cis  8  viriliter  repugoanlibus  nibil  praeva- 
luerunl.  [Dum  enim  8  per  placila  cos,  qui  infra  ip- 
suin  caslrum  cuslodes  erant,  inluderc  10  non  potuis- 
sent,sicul  feccrunt  alios  qui  in  aliud  caslclluin  "  fue- 
rant ,  eoeperunt  pugnas  et  macliinas  praeparare  , 
qualiter.per  virlutem  poluissent  illud  capcre,  et  Deo 
volente,  pelrarias  "  «  quas  praeparaverunl  "  plus 
illis  daranum  "  fecerunt,  quam  iliis  qui  infra  caslrum 
rcsidcbant.  Cum  eniin  vidissent,  quod  eis  non  proli 


A  ANNALES  EGINHABDl. 

fuissent ',  convcntu  apud  Wormaciam  babito,  Sa- 
xoniam  sinc  mora  slaiuit  cum  exercitu  esse  peten- 
dam  ,  conlractisque  ingentibus  copiis  ',  tanta  cele- 
ritalc  ad  dcstinatum  a  sc  in  Saxonia  3  locum  per- 
venit,  u t  omnes  bosiiuin  conatus,  quibus  ei  resisterc 
parabant  ',  illa  feslinalione  praeverteret  °.  Nam 
ad  fontem  Lippiae  veniens,  inmensam  illius  perfidi 
populi  nuiltitudincm  velut  devotam  ac  •  supplicem, 
el  qnain  erroris  sui  poeniterel 7 ,  vcniam  poscenlem 
invenit.  Cui  cum  et B  misericorditer  ignovisset ,  ct 
eos  qui  se  christianos  fieri  velle  adfirmabant ,  bapii- 
zari  fecissct ,  dalis  et  acceplis  pro  fide  servanda 
fraudulentis  eorundem  promissionibus ,  obsidibus 
quoque  quos  imperaverat  reccplis ,  Aeresburgo  ca- 


ceret.praeparaverunl  eliam  clidas  ,6  b  ad  debelian-  B  slro  quod  dirutum  cral  restaurato,  alioque  caslelloc 


duni  per  virluleni  ipsum  castelltim.  Sed  Dei  virlus, 
sirot  iustura  esl,  superavit  illorum  virtutem,  ct 
quadam  die  cum  ljcllum  pracparassent  adversus 
christianos  qui  in  ipso  castro  rcsidcbanl  ,  apparuit 
manifeste  gloria  Dei  supra  domum  ecclesiae  quae 
est  infra  ipsuin  castrum  16,  videntibus  illis  "  tam 
aforis,  quam  ctiam  ls  ct  dcinlus  ,  ex  quibus  multi 
inanent  usque  adhuc  ,  et  dicunt  vidisse  19  inslar 
duorum  scutorum  colore  rubeo  llamnianles  et  agi- 
tantes  supra  ipsam  ccclesiam  :  et  cum  boc  siguum 
vidissenl  pagaui  qui  aforis  erant,  slaiim  confusi 
sunl,  ct  inagno  timore  perten  iti,  coeperuut  fugere 
ad  caslra",  et  omnis  muliitudo  corum  inpavorecon- 
cussi  fugam  arrepti  ",  alii  ab  aliis se  invicem  -inter- 
liciebant.  Qui  enim  retro  propler  pavorcm  aliqucm" 
respiciebanl,  inligebant "  se  lauccis  corum  ,  qui 
anle  illos  fugiebant  »"  ct  in  humeris  portabanl,  et  alii 
VARIANTES  LECTIONES. 
*  rumpere  t.  J  inalum  ingenium  C.  '  suadcndo 
cxire  ab  ipsis  francis  1.  *  heresburgo...  dcre- 
licto  7.  *  opera  saxones  d.  7.  9.  e  destruxerunt. 
Et  inde  8.  9.  (10.)  (11.)  '  sigiburgo  1.  sicisbureo 
7.  8.  9.  10.  «  eis  deest  7.  (8.)  9.  10.  II.  •  Dum 
enim...  servos  suos.  deest  1.  et  in  ann.  Einhardi, 
Fuld.  et  Tit.  Ilinc  apparel ,  lotata  hanc  narrationem, 
auae  praelerea  in  diversis  codieibus  diverso  loco  cul- 
locata  legitur,  nonpro  (jcnuino  textu  habendam,  sed  a 
quodam  rerum  pento  exemplo  suo,  unde codicesS.  (i. 
1.  8.  9.  10.  11.  l±  fluxerunt,pusl  annumlHS,  in  mur- 
gine  adiectam  esse.  In  cod.  5.  C.7.  non  postsecundum 
inde  sed  post  primum  inserilur  <  deslruxerunt  inde. 

Dum  enim scrvos  suos  pergentes.    lndc  vo-  i» 

luerunt,»  m  codicibus  8.  9.  10.  11.  12.  post  similiter 
facere,  utrobigue  minus  recte.  In  codice  13.  omnia 
huius_anni  post  est  in  Franciam  una  cum  unnis  777. 
778.  779  desunt.  "  includere  7.  "  aliuin  caslel- 
lum  7.  alio  castello  0.  '»  petrariac  7.  ,3  praepa- 
ra^erantC.  u  damui  C.  ls  clidos  7.  "  basiiicam 
inlra  ipsum  castrum  constilutaui  C.  "  vid.  multis 
C.  7.  9.  vid.  cuuctis  10.  18  etiam  deest  C.  19  vi- 
disse  se  7.  *°  ad  castrum  5.  -'  fugam  arripienies 
7.  fuga  arrepta  5.  "  seab  invicem  5.  "  aliquem 
deest  C.  "liilligebantC  "infigebant  lanceaseorum, 
quos  in  humeris  portabaut  in  corpora  antecedeniium 
9.  propter  pavorem,  ah  antecedemibus  lanceis  con- 
fodiebantur  H.  lugebaut  5. 


super  Lippiam  conslructo  *,  et  in  ulroque  non  ti,o- 
dico  praesidio  reliclo ,  ipse  "  in  Galliam  rcvcrsus, 
in  villa  Ilcristallio  "  hiemavit. 


VARIANTES  LECTIONES. 


*  Tonnenta  lapidibus  jaciendis. 

*  Crates. 


regi  nuntiarentur  7.  »  saxoniampetere  staluit , 
contraclisquecopiis7.  3  saxoniam  2. 5.  4conaban- 
tur  7.  »per\erteret3?  5.  G.  7.  •  et  7.  '  ac 
quasi  e.  s.  veniam  p.  7.  3?  »  et  cum  3.  •  ex- 
slructo  3.  "  deesl  2.  "  haristaliio  5?  7. 
NOT.E. 

c  Li  loco  Lippstadt  fuisse  existimos 


Kfi  CUM  LALRISSENSIBLS  C.OLLATf.  W 

IHNALES   LOI.VHAItUI.  \  ANNALES   LALRISSENSES. 

diversis  iclibus intcr  sesunt  pereussi'el  divina  ultio- 

ne  iudicali.  El  quanlum  super  Dei  eos  virtus  prop- 

tcr  salutcm  *  cliristianorum  opcrata  cst ,  nullus 

narrare  polest ;  altamen  quanluin  illi   plus  pavorc 

perterriti  fuerunl,  lanlo  magis  christiani  confortali 

omnipotcntem  Deum  laudavcrunt,  qui  diguatus  est 

suam  manifcslarc  potenliam  super  servos  suos.]  Et 

indc  fugam  arripienles  Saxones,  persccuti  sunt  cos 

Franci,   interlicienles  illos  usque  ad   flumen  3  Lip- 

piam,  castro  salvalo  ;  ct  cum  vicloria  rcvcrsi  sunt 

Franci.  Et  cum  pervenisset  domnus  Carolus  rex 

Wormatiam,  ct  ornnes  istas  causas  '  audiens  *,  eon- 

iunxit  sinodum  ad  eandein  eivitatcm  :  et  ibi  placi- 

lum  publicum  tenens  ,  et  eonsilio  6   f.tcto,  ciim  Dei 

ji  adiulorio   sub  celerilatc  et 7   niinia  9   fcslinatione 

Saxonum  eaesas  '  a  seu  l0  flrmiiatcs  subito  introi- 

vit.  Et  "  Saxoncs  pcrtcrriti  ",  omnes  ad  loeuin  ubi 

Lippia  consurgil  venientes  ex  omniparte,  el  13  red- 

didcrunl  patriam  per  wadiuin  ■'  omnes  '*  manibus 

eorum.clspopondcunt  se  esse  chrisliaiios.cl  sub  di- 

cioniludoiiiniCaroli  regisetFrancorum  subdiderunt. 

Et "  tunc  domnus  Carolus  rex  una  cuin  Francis  reaedi- 

flcavit l8  Aeresburgum  castruin  denuo  ",  etaliud  " 

caslrum    super  Lippiam ,    ibique  venienles   Saxo- 

nes  una  curn  uxoribus  et  infantibus  innunicrabifcis  J1 

mullitudo  baptizali  sunt  **,  cl  obsidcs,  qitanlos  iani- 

diclus  domnusrex  eis  *'  quaesivil,  dederunl,  et  per- 

fccla  supradicla  castella  ct  disposiia  5k  per  Francos 

scaras  "  b  residentes  et  ipsa  cuslodienles  S8 ,  revcr- 

q  sus  est  domnus  rex  "  in  Franciam  ,  cl  caelcbravit 

natalem  Domini  in  HaristaHio  **,  et  pascba  in  villa 

quac  dicitur  Niumaga  !3  c.  Et  inmulavil  sc  numerus 

annorum  in 

DCCLXXVII.  DCCLXXVII. 

Rex  prima  veris  adspirantc  lemperie  Novioma-         Tunc  domnus  Carolus  rex  sinodum  publicum  "  ha- 

gum  profeclus  est,  et  post  celebratam  ibidem  pa-      buitad  Paderbrunnen  31  prima  vice;  ibiquc  3J  conve- 

schalis  fesli  sollemnitatem  ,    propler  fraudulentas      nientes  a3  omnes  Franci ,  et  ex  oinni  parte  Saxoniae 

Saxonum  promissiones  ,  quibus  lidem  babere  non      undique  3V  Saxones  convenerunl35,  exceptoquod  Wi- 

polerat,  ad  locum  qui  Padrabrun  '  vocatur  genera-      dochindis "  rebcllis  extitit 31  cum  paucis  aliis  3"  ■  in 39 

lein  populi  sui  convcntum  in  eo  habiturus,  cum  in-  VARL4NTES  LECTIONES. 

genti  exercitu  in  Saxoniam  profectus  est.   Eo  eum      ^  TX^^Jn^ut^^l 

venisset,  totum  perfidae  genlis  senatum  ac  populum,      sa.s  istas  5.     "  audisset  6.     6  concilio  1.7.     '  celc- 

qucm  ad  se  venire  iusserat ,  morigerum  ac  fallaci-     rilale  el  deesl  6.     s  nimiact  I.      J  casas  7.  9.  ler- 

ter  '  sibi  devotum  invenit.   Nam  cuncli  ad  eum  ve-     "s  *°-     "  caesas  scu  deest  Jj?    "  Tunc  Saxones  7. 
,  .  9.     "  saxones  per  lerras  I.   13  et  n<vs(  /.      ■' vvai- 

nerunt  praeter  Widichindum  \  unum  ex  pn-  j)  dium  f .  wadimoniam  9.  "omnibiis  1.  7.  omnem 
morihus  Weslfalaorum  ,  qui  mullorum  sibi  faeino-  in  9.  "dicionei.  67 — 9.  etc.  "ctdeesti.  ti. 
rum  conscius,  et  ob  id  regera  veritus  \  ad  Sigifri-  "  reclifieavit  1.  reedidicavit  6.  "  denuo  deest  I. 
,        ,   r.  ,  n.    •        •  anum  ti.     :l  et  in  niimcrabilis  6.  lnnuiuerahmbus 

duui  Danorum  regem  profugerat.  Celeriqni  ,  »  baplizata  cst  6.  »  eis  deest  1.  de  eis  6.  ab 
venciant,  in  lanlum  "  se  regis  poteslati  9  pcrmi-      cis  7.  9.  10-      "  perfectis  supradictis  castellis  et 

dispositis  1.   7.   9.(10.).      "  scaros  6.      '•  scaris 

1'i'Sidenlibuset  ip^tscustodienlibiis  7.(1(1.).     "  <lom- 

VARIANTES  LECTIONES  nus  rex  deesf  i .     '"haristalho  l.arislallio  i».     59  nio- 

maga  I.  neuinaga  7.  M  publicam  I.  5.  Jl  apr.d 
1  padrabrunno  2.  padabrunno  3.  paiherbmiuio  i.  padesbrunnen  i.  '*  venientes  1.  '3  convcnien- 
padrahunno  5.  C.  padrabrunna  7.  »  faclaeiler  2.  tesque  ibi  6.-  av  saxoniae  undique  deest  1.  "  ron- 
8  veneranl  i.  '  wiuichindum  i.  windichinum  0.  venerunt  deest  i.  "  vindobundis  i.  wilochindis  7. 
vvidikindtim  7.  'e3?7.  6  v.  r.  i.  5.  6.  '  si-  windochinus  9.  wiiioebindus  8.  '7  rebellis  resta- 
geiriduni  2.     "ita7.     9  polcslate  3.  rctl.     SB  aliis  deesti .    "  ct  in  7.  9.10. 

iSOT.E. 
*  Muniraenta  ex  arborihus  stralis.  «  Simrvegen. 

•>  Scara,  nostrum  Schaar,  tuima. 


407 


ECIMIAHDI  AISBATIS  AiNNAJ.ES 


408 


ANNAI.ES    LAUMSSENSES.  A 

partibus  Nordmanniae  '  coiifngium  fecit  una  cum 
suciis  suis.  Etiam  ad  eundem  -  placitum  3  vene- 
runt  Sarraccni  <le  parlilius  Hispaniac  *,  liii  *  sunt 
Ihinalarabi  ct  lilitis  Deiuzefi  °,  qui  ci  laline  loseph 
nominatur,  similiter  ct '  gcner  eius,  ihique  multi- 
ludo  Saxonum  baptizati  sunt  8,  cl  sccuiidum  mo- 
rem  tllorum  oiimciu  ingcnuitalem  cl  alodem  *  ma- 
nihus  dulglura  "  fecerunt ,l ,  si  amplius  inmulas- 
senl  "  secundnm  malam  consuetudincm  eoium,  nisi 
conservarent  u  in  '*  omnihus  chrislianitalem  ,  vel 
fidelitatem  supradicli  "  doroni  Caroli  regis  et  filio- 
rum  cius  vel  Francorum.  El ,0  celehravit  natalcm 
Domiui  in  villa  quae  dicilur  Dotciacum  ,7  °,  cl  pa- 
siha  in  Aquitauia  '",  et  **  in  villa  *°  Cassinogilo sl  b; 
et  inmutavit  sc  numerus  annorum  in  C 

DCCLXXVHI. 
Tunc"  domuus  Carolus  rex  '  iterperagens  *'  par- 
libus  *'  Hispaniae  s5  pcr  duas  vias;  una  2C  per  Pam- 
pilouam  ",  per  quam  ipse  supradictus  magnus  rex 
perrexit  usque  Caesarauguslam ;  ibiqne  venicntes 
dc  parlibus  Burgimdiae  el  Austriac  "",  vel  Baioaiiae, 
«eu  Provinciac  2*  ct  Seplimaniae  3",  et  pars  Lango- 
bardorum  ",  et  coniungentes 3I  se  ad  supradictam 
civitatem  ex  8S  iitracpie  33  paile  exercilus  ,  ibi  obsi- 
dcs  receptos  de  Ibinalarabi  et  de  Abulauro  3*  cl  dc 
inultis  Sarracenis  ,  Panip.lona  35  distrucla ,  Hispa- 
ii!  "  Wascones  *'  subiugatos,  eliam  ct  Nabarros  3", 
revcrsus  30  in  partibus  vo  Franciae.  Et  ciim  audis- 
sent  Saxones  ,  quod  domnus  Caiolus  rcx  et  Franci 


ANNALtS   CCIMIAIUlI. 

sere  ',  ut  ca  condicione  tunc  vcniam  accipere  * 
mererenlur,  si '  ultcrius  sua  statuta  violarent,  et 
patria  et  liliertate  privaventur  *.  Bapli/.ata  •  est 
ex  °  cis  ibidcm  inavima  multitudo,  quae  se,  quam- 
vis  falso ,  christianam  fieri  vellc  promiserat.  Venit 
in  eodem  loco  ac  tempore  '  ad  regis  praescntiam 
de  Hispania  8  Sarracenus  "  quidam  nomine  ibina- 
larabi  ,0  cum  aliis  Sarracenis  sociis  suis,  dedens  se 
ac  civitates,  quibus  euin  rcx  Sarracenorum  praefe- 
cerat.  Idcirco  rex,  peracto  memorato  conventu ,  in 
Callia  reversus  ",  nalalem  Domini  in  Dulciaco  " 
villa  ,  pasclia  vero  in  Aquitania  apud  Cassinoil- 
lum  '*  celebravit  '*. 


DCCLXXVHI. 
Tunc  ex  "  persuasione  praedicti  Sarraceni  spem 
capiendarnm  quarundani  in  Hlspauia  civilalum  liaud 
frustra  concipiens,  congregato  exercilu ,  profectus 
esl  ",  superatoque  in  regione  Wasconum  Pyiinei  " 
iugo,  piimo  Pompelonem  ,8  Navarrorum  '*  oppidum 
adgressus ,  in  deditionem  accepit.  Inde  Hibcrum  ** 
amnemvado  ti'aiciens,Caesai'augiislains,praceipuaiii 
illarum  parUum  civilalcm  acccssit,  acceptisque  quos 
Ibinalarabi  "  et  Abulbaur  " ,  quosque  alii  quiilam 
Sarraceni  obluleruiit  "*  obsidibus ,  Ponipeloncm  " 
revcrtitur.  Cuius  muros  ",  nc  rcbellarc  posset,  ad 
solum  usque  destruxit,  ac  rcgredi  statuens,  Pyrinci 
saltum  ingressus  est.  ln  cuiussuminitatcWasconcs"1 


t:im  longc  fuissent  *'  partibus  Hispaniae,  per  suasio-  C  insidiis  conlocalis,  cxlremtim  agincn  adorli,  totum 

exercitum  inagno  tumullu  pcrlurbant  **.  Et  licet 


[molus  precibus  el  querelis  christianorum ,  qui 
oraiit  in  Hispania  suh  iugo  Sarraccnorum,  cum  cxer- 
ciiu  Hispaniam  intravit  0  b.  | 

"  |Ilis  innumerabilibus  lcgionibus  Hispania  lota 
conliemuit  9  b.J 

VARIANTES  LECTIONES. 

1   nordmaniae  5.  normanniae  7.  9.     s  ad  idem 

I.  7.  10.  *  plaeitum  hoc  vocabulo  incipil  codex% 
1  h 'spaniae  scilicel  ibinalakabe  I.  '  hi  5.  7.  etc. 
■  de  \i/osi  t.  diuzefi  5.  deiuzevi  6.  '  simililcreti. 
">.  (j.  7.  8.  9.  10.  noininatiir  et  gener  eius  Alaruiz 

II.  vocem  alarvi/.  nonnisi  repelitum  alarabi  este  per- 
suasus  sum  ,  lectionem  codiris  2  simile  dedit  el  pro 
corrupta  habco.  s  baplizata  est  1.  *  alodum  7. 
9.  hereditatem  9  b.  '.*  dulgium  1.  diillum  7.  "  fe- 
cerc  I.      "  mutassent  7.      u  couservassenl  7.  9. 


in  dcest  1. 


Franci  Wasconibus  tam  armis  quam  animis  prae- 
siare  viderenlur,  tamen  et  iniquitate  locorum  et  ge- 
nere  inparis  pugnae  infcriores  eflccli  sunl.  in  hoc 
cerlamine  plcrique  s*  aulicorum ,  quos  rex  copiis 
praefccerat ,  intcrfecti  sunl,  direpla  impedimenla  , 
cl s'  hoslis  propler  notiliam  locoruin  stalim  30  in  di- 
VAIUANTES  LECTIONES. 
1  submisere  7.  *  percipere3.  3utsi  7.  *  pri- 
varent  I.  2.  carcrenl  (apcrte  ex  emcndationr)  3. 
privarentur  4.  5.  0.  7.  5  baptisala  2?  3?  7.  "ciiiu 
.r<.  '  venil  iisdemet  I.  et  l.  7.  tenporc  2.  "  ispa- 
nia  2.  9  saiaccnus  2  ?  7.  "  Ebinalarabi  5.  6. 
Abehalarabi  9.  (vid.  ibid.  p.  170.  tin.  18.  quod  et 
Chesnium  et  Bouquelum  effngit)  "  in  galliani  rever- 
sus  2.  5.  7.  in  galiiam  convcrsus  4.  5.  6.  in  franciam 
supradicti  deesl  I.     "■  ct  rcx  1.  ce-  1)  <j.     »  ducciaco  5.  duciaco  2.  3.  9.  duniaco,  at.  du- 


lebravil  rex  7.  "  doriacum  I.  dorciacum  7.  do 
ciacuin  9.  "  equitania  6.  "  et  deest  1.  5.  6.  7. 
erc.  '*  et  uilla  in  1.  "  villa  quae  dicitur  cassiuo- 
gila  I.  SJ  Bic  iucipit  rodcx  3.  "  agens  6.  ?v  in 
paitesl.  "  parlibus italiae  5.  '-'iiuam  7.  "  pam- 
pilonem  I.  0.  "auslrasiac  9.  "  provinliae  5. 
3useptimaiiaae  I.  31  langobardorum  cnuiungentes  7. 
ss  ct  ex  7.  3:1  unaqiie  I.  s*receplos  Derbanalambi 
'•i  Drabalaurol.  "pampilonca  2.  destrucla  I.  5. 
0.7.  8.  9.  eic.  "  liispanis  wascoiiibus  subiugalis... 
r.aharris  I.  iT  bispanos  et  wascones  7.  9.  3*  na- 
varros 7.  30  Heveisus....  et  cum  2.  reversusesl  l. 
7.    10  in  partes  1.    *'  essent  in  p.  6. 


cciaco,  ms.  dutcia  7.  "  cassinoilum  2.  3.  7.  cassi- 
noildum  0.  cassinogilum  9.  '*  celebravit.  )n  qua 
villa  naius  esi  ei  iilius  cx  Hildegarde  rcgina,  queraex 
sacro  fonte  llludouicum  nominauerunt  7.  "  rex 
3?  7.  9.  I0  c.  e.  p.  esl  desunt  7.  "  pyrenei  3?  0. 
9.  pirynei  4.  pyrenaei  rnontis  7.  "  pampeloncni 
2?  9.  "  navarnorum  3.  navarormn  0.  *"  iberum 
7.  9.  hybcrum  5.  S1  caesaraugustanam  5.  ss  quos 
sibinalarabi  2.  quos  abenalarabi  9.  quos  ihnalarabi 
7.  S3  abilbaur  9.  abitlahur  6.  **  dedernnt  7. 
*"  murura  9.3.  !"  w.  s.  4.  5.  6.  S7  perlurbabant 
magno  iumultu  9.  s''  plurimi  7.  "  ct  dir.  imp. 
7.  '  30  dcrsl  9. 


NOTJE. 
•  Douzn  in  pago  Mosomagcnsi,  propc  Scdan.  Cf.  b  Casscnev.il  in  pago  Aginnensi.  Ibid.  p.  151. 

Vales.  I.  c.  p.  182,  183. 


w 


CUM  LALRISSENSIBUS  COLLATI. 


410 


IfWALES   EGIMIARDI. 

versa  dilapsus  esl.  Cuius  vulneris  acccptio  '  ma- 
gnani  partera  rerum  felieiter  in  Hispania '  geslariiin 
tn  corde  regis  obnuhilavit.  Inlerea  baxones,  velut 
occasionem  nancti  ,  smntis  armis  ad  Khenuin  us- 
que  profccti  sunt.  Sed  einn  amiiem  iraicere  non 
posscnt,  quicquid  a  Diutia  '  u  <i\ilalc  usque  ad 
fluenlcm •  Mosellae  vicorum  villarumqiic  fuit ,  ferro 
el  igni  depopuiali  sunt.  Pari  modo  sacra  profanaque 
pessumdala.  Nulktm  aelaiis  aul  scxus  •  discrimen 
ira  liosiis  fecerat,  ut  liquido  appareret,  eos  non  prae- 
dandi ,  sed  ultionem  7  exercendi  graiia  Francorum 
tcrininos  introisse.  Cuius  rei  nuncium  eum  rex  apud 
Autesiodorum  *  civiiaiem  accepisset,  exlemplo  * 
Franeos  oricnlales  "  atque  Alamannos  "  ad  piopul- 


L  AN.YILES    LICIUSSENSES. 

nem  *  supradicti  Widokindi  '  vel  3  sociorum  eius 
secundum  consucludinem  malam  ilerum  rebellati 
sunl  *,  et  uuntiatum  cst  boe  •  domno  rege  e  Carolo 
ad  Autosiodorum7  civitalcm.  Tunc  praedictusdomnus 
rex  miltens  scaram  »  Franciscam,  ut  sub  velocitale 
feslinarei  ad  resistendos  supradictos  Saxones  9 :  sed 
illi  rebelles  ad  Henuin  usquc  Diviciam  ,0  pervene- 
runt  ,  lunc  praeJantes  secus  Ilcnum  ",  el  mullas 
malitias  facieutes,  ecclcsias  Dei  incendentes  in  san- 
ctemonialibus  ",  ei  quod  faslidium  generat  cnumc- 
randi  u.  El  cum  "  subilo  audienles  de  reversionc 
donmi  Caroli  regis,  ct  de  scara  eius  quani  misit  ob- 
viam  "illis,  lunc  a  Saxonibus  dimissd  Reno,  reversi 
sunt  per  Logencbi  "  °  parlibus  "  Saxoniae,  el  sca- 


sanduin  bostem  festinare  iussit.  Ipsc  caeteris  copiis  B  rac  ls  Francorum  non  "  occurrcrunl  obviam eis,  sed 

diinissis,  Ilerislalliuni  "  villain.  in  qua  biemare  con- 

stituerat  ",  venil.  At  Franci  et  '*  Alamanni  qui  con- 

tra  Saxones  missi  erant,  inagnis  itineribus  ad  eos 

ire  eontendunl,  si  furle  in  linibus  snis  eos  invenire 

possent.  Sedilli,  iam  reperacta,  revertcbantur  ad 

sua.  Quorum  vesligia  scquuti  qui  a  rege  missi  fue- 

iuni,  in  pago  Hassiorum  super  fluvium  Adernam  iter 

agentes  invcnerunt  ",  eosquc  statim  in  ipso  fluuiini.s 

vado  adorti,  tanta  stragc  ccciderunt  ",  utex  ingenti 

multitudiue  ipsomm  vix  pauci  doniuni  fugiendo  " 

pervenisse  dicantur. 

DCCLXXIX. 
At  rex  de  Ileristiillio,  uiii  biemaverat  et  ubi  na- 
lalein  Domiiii  ac  sanciiini  pascha  celebraverat,  pri- 


vesligium  eoruin  "  ohscrvantes  ,  consecuti  sunt  eos 
super  fluvium  ,  cuius  vocabulum  cst  Adarna  ",  in 
loco  qui  dicitur  Lihesi 22  f.  Ibi  pugna  *3  incepta  et 
valde  **  bene  liiiila,  auxiliante  Domino  Franei  viclo- 
rcs  extiterunl;  ct  muhiiudo  Saxonum  ibi  occisi  "* 
sunt,  el  fugientes  2'5  eum  maguo  conlumelio  "  re- 
versi  sunt  Saxoniam  !8.  Et  caelebravit  supradi- 
etus  9a  cleinenlissiinus  rex  nalalem  Doiaiui  in  villa 
quae  dicitur  ao  Uaristallio  •',  et  pascba  similitcr. 
Eiinmutavii  se  numerus  annorum  in 

DCCLXXIX. 

Tune  domnus  Carolus  rcx   iter  peragens  partibus 
Niustriae  ",  et  "  pervenit  3V  usque  in  villa  35  quae 


paiiibus  ; 


maveris  temperle  raovons,  Coinpendiu.n  J>  venit.  Et  C  dicilur    Conpendio  3<;  et  tune  itenm 
cum  iinle,  peraelo  propler   quod    venerat  negotio, 
revertisset  "  ,  occunil  ei  llildibraiidus  "  dux  Spo- 
litinus 20  cum  niaguis  nitiucribus  in  villa   Wircinia- 

<o  '-'  ' .  Quem  et  benigne  °'!  susccpil",  et  muneribus 


Auslriae,  obtulit  se  Hildebrandiis  3"  dux 
VARIANTES  LECTIONES. 
1  suassionem  2.  *  vindekindi  I.  widokindi  corr. 
widokingi  2.widokingi  3.  widukindi  4.  widochindi  .ri. 
widichindi  (i.  wilhochindi  7.  widechinni  9.  widochindi 
10.  ll.widikindi  12.  •w.ctsociorumi.7.  etc.  *  re- 
bcllaverunt  S.  •  hoc  deest  5.  *  regi  1.5.  6.  7. 
7  annosiodorum    1.   aulhisiodorum  5.  autisiodorum 

6.  7.  clc.  "  scaram  fraiieorum  velociter  et  fesli- 
nanter  ad  resistendum  supradictis  saxonibus  ad  1. 
9  francorum  ut  sub  fesiinalionc  curreret  ad  resisten- 
dum  saxonibus ,  sed  illi  rebelles  pervcnerunt  usipie 
diuciam  li.  "'  diucam  I.  diuiciam  2.3.  diutiam  corr. 
dutiam  5.  diuciam  (i.  dureciam  7.  duiiiam  8.  dui- 
tium  !).  "  renuin  conslanler  in  codicibus  quos  ipse 
inspexi  2.  5-  6.     "  sanctimonialibus  grassati  (d) 

ixusseu      (juod  1.  7.  cuin  sanclimonialibus  9.      "  numerandi 

idae  9  ■L,(>.    ,kTum  subilo  7.    1S  eius.  Misit  obviam  2.    *• 

longenhri  I.  ioinahi  5.  loginahi  6.  longenehi  7.    lon- 

gene  8.  II.  lingonem  9.  logene  10.    "  partes  1.    " 

scara  2.     "  non  deest  9.    "°  ipsorum  1.    "  adarnia 

7.  "2  liesi  5.  liesu  0.  "  L.  in  pugua  2.  *'  valde 
deesl  6.  "occisa  et  reliipii  I.  "  et  reliqui  7.  " 
conlumelia  magua  5.  inagna  coutumel  a  I.  6.  28  iu 
saxoniam  reversi  sunt  1  '''  supradictus  decst 
7.  30  villa  quae  dieitur  decst  C.  "  haristalhio  I. 
"  neustriae  7.  riiustriae  cuir.  austriae  (i.  33  eldeest 
(i.  7.  3'  pervencrunl  in  1.  "  villam  5.  6.  3C  eom- 
peiidium   1.      3'  per  nartes  1       •"  hillibrandus  6, 

NOT.-E 
»  Duiii  conlra  Cokmiam.  cerle  iu  itinerc  Compendio  Duriam  quaercndura. 

"  Compiegne.  ■>  lu  confluente  Lippiae  cl  Rheni. 

"'  Siius  ejus  nec  Valesio  nec  Bouqucto  exploralus ;  "  P.i^us  ari  L-iganam,  I.ahngau. 

ijuod  si  non  Virisiaeum,  Verzy,  prope  Rhemos  sit,  f  Poela  Snxo  ad  hunc  annum  ItatlenfelJ  vocat. 


douatum  in  dueaium  sunm  remisil.  Ipse  aniino  ail 
Saxonicamexpeditioncm  iulento,  Duriam  venii,  ha- 
bitoque  iuxta  nioreui  gcnerali  conventu,  Rhenum 
in  co  loeo  qui  Lippeham  "''  u  vocaliir,  cum  exer- 
VARIANTES  LECTIONES 
1  accepti  1.  2.  i.  o.  (>.  accepli  dolor  7.  accepti 
reeordalio  3?  9;  eitm  hoc  ioco  subslanlivum  deside- 
retur,  reicctis  codicum  7.  et  9.  comecturis.,  una,  6 
litteru  nddita  sensum  reslituendum  ccnsui.  -  in 
inspania  2.  3  nacti  5-10.  *  diucia  (i.  dtiieia  r>'. 
9.  duilia  7.  "  fluenta3?  9.  flumcn  7.  "sexusseu 
sacrarum  virginum  7.  '  ultiouis  exercen 
8  antesiodorum  1.  9.  aulisiodorum  4.  5.  6.  autc- 
1'oderum  5.  altissiodorum  7.  '  cxemplo  1.  extim- 
plo  I.  5.  6.  '"  or.  fr.  1.  5.  G.  "  alemannos  7. 
!•.  "  barislalliuni  3.  0.  ila  constanter.  '3  byema- 
rel  9,  '*  alque  !).  ac  0.  "  repereruiu  !>.  reppere- 
nint  5.  "  ceeidere  7.  "  fuendo  1.  ls  reverlere- 
luro?  !».  "  hildebrandns  2.  5.  6.  7.  9.  hiltibran- 
i'iis  5.  ,0  spolelanus  ">.  r>.  7.  !).  spolitanus  (i. 
11  wirtiniacoS.  ••  qucin  bcnigiiissiinc  o.  !t.  2:i  re- 
eepit  5.  !>.  J''  lippchan  2.  lipphcan  5.  lippiain  i. 
lipjiia  5.  (>.  7. 


411 

ANNAI.tS    LAtRlSSENSKS. 

Spolitinus '  cum  mulia  munera  '  in  praesenciam  3 
supradicti  magni  regis,  iu  villa  qui  l  vocatur  Virci- 
niacum  ',  et  fuit  sinodus  in  villa  uuncupanlem  6 
Puria ,  et  iter  aclus  est '  in  8  partibus  Saxoniae. 
Ad  Lippeham  *  transitur  10  Renus  fluvius  ",  cl 
Saxoncs  volucrunt  resistere  in  loco  qui  "  dicilur 
Bohholt  "  «.  Auxiliante  Domino,  iion  praevaluerunt, 
sed  ahindc  fugientes ,  reliquerunt  omnes  lirmitalcs 
eoruni,  et  Francis  apcrta  csl  via  ,  el  inlrociintes  in 
Westfalaos  ■'',  et  "  conqucsicrunl 1G  eos  omncs.  He- 
liqui  17  qui  ultra  Wisora  13  fuerunt ,0,  cum  se  iun- 
xisscl  domnus  Carolus  rex  ad  locuin  qui  dicitur  Me- 
dofulli  so  L,  ibi  dcdcruni  obsides,  et  denuo  51  sacra- 
inciita  Grmantes ;  ct  tunc  !2  reversusesl  suprascri- 
ptus  gloriosus  rcx  iu  Francia  ".  L't  celebravit  n<  ta  ■ 
lem  Domini  in  Wormaliam  civitalcm",  et  pascha 
simililer.  1  i  iiimutavii  sc  oumerus  annorum  in 
DCCLXXX. 
Tiiiic  dommis  Carohis  rcx  iicr  peragens  ad  dispo- 
ncndam  Saxoiiiam  ,  ad  Acrcsbiirgum  pcrvcnit,  ct 
inde  ad  locuin  ubi  Lippia  consurgit,  ibiquc  sinodum 
tenens,  inde  iter  peragens  parlibus  Albiac  fluvii,  ct 
in  ipso  itinere  omncs  Dardongauenses  "  *  ct  multi 
de  Nordleudi  **  J  baptizati  sunt  in  loco  qui  dicitur 
Orhaini  "  ,  ullra  Obacro  fluvio.  Et  perveuit  usquc 
ad  supradictuni  fluvium,  ubi  Ora  !8  c  confluit  in  Al- 
bia  **,  ibi  omniaque  30  disponcns  31  lam  Saxoniam 
quam  ct  Sclavos  ",  et  *'  rcversus  est  supradictus 
pracclarus  rex  in  Fraucia  3W.  Tunc  sumpto  consilio, 


EGINIIARDI  ABBATIS  ANNALES  412 

A  ANXALF.S   ECINIIARDI. 

citu  '  traieeit.  Cui  cum  Saxoncs  in  quodani  *  loco 
qni  Buocholi  3  vocatur,  vana  spc  ducti  resistere 
temptarent,  pulsi  fugatiquc  *  sunt.  Et  °  rcx  Wcst- 
falaorum  rcgioncm  ingressus  ,  oinncs  cos  in  dedi- 
tioncm  acccpit.  Inde  ad  Wisuram  vcniciis,  castris 
positis  in  loco  nomine  Midufulli  6  ,  staliva  per 
aliquot  dics  babuit.  Ibi  Angiarii'  et  Oslfalai  vcnicn- 
tcs,  ct  obsidcs  dederunt,  ct  sacramenta  iuravcrunt. 
Quibus  pcractis,  rcx  trans  Hlicnuiii  Wormaciam  " 
civilatcni  in  liiberna  °  so  rcccpit. 


DCCLXXX. 

Indc,  cuni  pnmum  tempoiis  oporlunilas  adrido- 
rc  10  visaest,  iterumcummagnoexerciluSaxoiiiam  " 
profcctus  cst,  transiensquc  per  castrum  "  Acresbur- 
gum,  ad  fontem  Lippiae  venit,  ubi  castramelatus, 
pcr  aliqnot  dics  nioralus  est.  Inde  ad  oricnlem  itinc- 
rcronverso,  ad  Ovacrum  13  fluviuni  accessit.  Cui 
cum  ibi  omnes  "  orientalium  parlium  Saxones,  ut 
iusserat,  occurrissent,  maxima  eorum  multitudo  in 
loco  qui  Orhcim  "  appellatur,  solita  simulatione 
baptizata  cst.  Profeclus  inde  ad  Albiam,  castrisque 
in  co  loco,  ubi  Ora  16  et  Albia  confluunl,  ad  habcn- 
ut  iterperagens"oratiomscausao36pariihusRoinae,  <J  da  stativa  conlocalis,  lam  ad  res  Saxonum  qui  ci- 


una  cum  uxore  sua  domna  Uildegarde  37  regina.  El 
cclebravit  nalalem  Domini  in  Papiam   civitatem  38. 
Et  immutavit  se  nuinerus  annoriiin  in 
VARIANTLS  LECTIONES. 

'  spolctanus  l.spolitanus  0. 7.  9.  '■  multis  munc- 
ribus  1.  5.  6.  7.  etc.  3  pracsentia  1.  5.  6.  7.  etc. 
'  quae  1.  5.  6.  7.  etc.  '  wirciniacum  I.  5.  7.  etc. 
irciniacum  6.  6  villa  quae  dicitur  1.  nuncupanle 
5.  7.  nunctipata  C.  *  peregit  I.  0.  peractum  cst  6. 
peractus  cst  7.  8  in  deest  I.  5.  6.  7.  etc.  9  lip- 
pcam  5.  lippaham  7.  '"  transito  rheno  fluniine  1. 
11  transilu  2.  Iransitus5.  tr.  r.  fl.  decst  6.  "  quc  2. 
13  buoholz  I.  bobholz  5.  bohholtz  G.  bohholz  8.  hoc- 
holz  y.  bolhoz  10.  botolz  II.  ■''  westualalms  1. 
westfaluos  2.  westualos  6.  "  el  deest  5.  7.  16  con- 
quisierunt  1.5.  7.  etc,  "  reliquis  7.  '"  wisora 
deest  -2.  wisoiam  6.  7.  elc.  10  reliqui  quiilcni  wi- 
sorc  fuerunt  I.  '"  medofuldi  I.  !1  et  dein  1.  ct  de-  '• 
indc  5.  6.  denuo  deest.  7.  Q2  f.  dcnuo  reveisus  7. 
13  franciam  I.  7.  etc.  frantiam  0'.  **  wormatia  ci- 
vitate  I.  6.  7.  eic.  "  bardoganenses  I.  bardogaven- 
ses  7.  "  nordilendis  1.  norlleudi  5.  nortelendi  6. 
11  orcheim  I.  orlhaim  5.  orahim  7.  **  ubi  obacrum 
fluil  7.  '-'*  albiam  1.  "  ibiquc.  omnia  7.  ibiomniat. 
31  desponens  2-  30  tain  sclavoniam  qnam  saxoniam 
I.  33  el  deest  1.  5.  •'>.  7.  c.lc.  3i  franciara  I.  .">  l>.  7. 
38  perageret  I.  5.  7.  agcrct  G.  36  causa  1.  5.  6.  elc. 
31  Hildcgarda  6.      *8  papia  civitate  I.  G. 

NOT 

»  Bocholt,  ad  fluvium  Aa,  a  seplentrioiie  loci  Lip- 
peham. 

b  In  toto  Wisera?  cursu  nonnisi  Mitl-beke  prope 
Rinleln  et  Pollc,  rcgni  Hanooverani  castrum,  ali- 
quam  vocis  Medofulli  simililudinem  refcrum, 

«  Pagi  Bardengo  incola',  qui  ni.ign.ini  ducatusLu- 


tcriorcm  ",  quani  et  Sclavorum  1B  qui  ulteriorcm 
fluminis  ripam  incolunt,  conponendas  opcram  in- 
pendit.  Quibus  lunc  pro  tcmpore  ordinatis  atque 
disposilis,  in  Franciam  reversus  est ;  initoque  con- 
silio,  oiandi  ac  vota  solvendi  causa  Homam  staiuil 
proflcisci,  suniptisque  secum  uxore  ac  libcris,  sine 
mora  in  Italiain  profcctus  est,  cclcbravitquenatalem 
Doinini  Ticeni  ",  atque  ibi  "  residuum  hiemis  ma- 
ncndo  complevit". 

VARIANTES  LECTIONES. 

1  in  co  I.  q.  I.  v.  c.  exercitu  desunl  9.  %  in  eo 
4.  5.  t».  3  bticholt  6.  9.  »  fagatique  I.  fali- 
gaiique  5.  "  deest  9.  6  medufiilli  9.  nuilufulli 
ul.  niidululli  i7i\  mcdtifulli  7.  '  angarii  2.  7.  an- 
geri  9.  ungarii  3.  e  iu  W.  7.  ad  W.  9.  '  c.  hy- 
bernaium  7.  "  arriderc  3.  4.  5.  6.  adessc  9.  !1  iu 
saxoniam  7.  9.  10  arccm  9.  13  obacrum  9.  '' 
omniumo?  9.  omnes  deesl  6.  "  horhcim  (!.  9.ore- 
heim  «.'.  horheim  7.  lfi  hora  3.  5.  6.  9.  "  cetc- 
riorem  1.  exteriorem  9.  1B  quam  adsclavorura  7. 
quam  a  sclavorum  i.  q.  et  sicavorum  6.  19  ticini  3. 
I.  5.  G.  7.  9.    ,0  deest  1 .    21  mansit  3 ?  9. 


ncburgensis  parlem  complectebatur;  vicusejusprin> 
ripalis  lum  Bardenwich  erat. 

J  !d  est  Saxones  transalbiani,  Nordalbingi. 

0  Dic  Ohre  :  uon  proctil  ab  cjus  ciim  Albia  oon- 
fluentibus  bodic  oppidum  Wolmirstodt  situm  cst. 


113 


CUM  LAIRISSENSIBUS  COLLATI. 


.;. 


ANNALES   ECINIIAUbl. 

DCCLXXXI. 
Inde  Romain  veniens,  honorifice  ab  Hadriano 
papa  susccptus  est.  '  Et  cuin  ibi  sancturn  pascha 
celebrarel,  baplizavilidem  pontifex  (ilium  eius  Pip- 
pinum  %  uuxilque  euin  3  in  rcgein.  Unxit  etiara  et 
lUodewicum  v  fratrem  eius,  quibus  ct  coronam  " 
inposuit.  Quorum  maior,  id  cst  Pippinus,  in  Lango- 
bardia,  minor  vcro,  id  cst  Hludewicus  \  in  Aqui- 
lania  rex  conslilulus  esl.  Rcge  vero  Ronia  digrcsso 
ac  Mediolanum  vcniente,  Tlioiuas  eiusdcm  urbis 
archiepiscopus  '  bapluavit  ibi  filiam  eius  noniinc 
Gislam  ",  et  de  sacro  fonte  suscepit.  Quibus  gestis, 
in  Eranciam  reversus  est.  Sed  cum  Romae  essel, 
convenit  intcr  ipsum  alquc  lladrianum  pontificem, 
ul  simul  legatos  mitterent  ad  Tassilonein  Baioariue 
ducem  ",  qui  eum  commoncrenl  de  sacramento, 
quod  Pippino  rcgi  et  liliis  ,0  eius  ac  Francis  iurave- 
rat,  scilicet  ut  subicctus  el  oboediens  cis  cssc  debe- 
ret.  "  Elccli  ac  direcli  sunt  in  lianc  lcgaiionem  de 
parte  pontificis  Formonsus 1T  ac Damasu^  la  episcopi, 
ctde  parte  regis  Richolfus  ■'*  diaconus  atquc  Ebcr- 
liardns  "  magister  pincernarum.  Cui  cuin,  ut  '6 
iussi  eranl,  cum  memorato  "  dticc  loquuli  cssent  "", 
in  tantum  coreius  cinollilum  cst,  ul  dicerct,  se  sta- 
tim  vellead  regis  properare  praeseutiam,  sisibitales 
obsidcs  dcntur  ",  sub  quibus  de  sua  salute  dubitare 
nulla  sit  necessitas.  Quibus  datis,  sinc  cunctacione 
apud  Wormaciam  adregemvenit,sacramcntumqiiod 
iubebatur  iuravit  ",  obsides  duodecini  qui  iinpera- 
bantur  siue  moradedit,  quos  Sindbei  lus  ",  Reginen- 
sis  episcopusdeBaioaria.in  Carisiaco  ad  conspcctum 
regis  adduxit.  Sed  idem  dux  domum  reversus,  non 
diu  in  eaquam  promiserat  lide  permansit.  Rex  au- 
tcra  in  eadem  villa  hiemem  transiens  ",  ct  natalem 
Domini  et  pascha  eodem  in  loco  !3  cclebravit  ". 


VARIAINTES  LECTIONES. 
'  deest  7.  •  P.  e.  f.  7.  a  dccsl  3.  9.  4  hludo- 
wicum  7.  lovdewicum  5.  ludewicum  4.  C.  ludo- 
\icuni  9.  ita  et  insequentibus  fere  constantcr  "  co- 
rona  1.  c  id  est  Illiidewicus  dccst  9.  idein  — 
idem  3.  '  episcopus  9  *  gisilam  5.  G.  9  d.  B. 
3.  4.  6.  9.  "  lilii  1.  "  ut  subiccliis  eis  essct  ct 
obediens  3.  ut  subiectus  esset  acobediens  9.  ut  eiss. 
e.  ac  o.  Bq.  "  fonnosus  5.  C.  7.  9.  '3  damasius  (I. 
"  ricolphus3.  "  eburhardus  2.  3.  4.  eberharlus 
9.  '6  cuin  quae  iussi  7.  "  coromeraorato  duc.i  9. 
">  locuti  fuissent  9.  "  darenlur  5.  7.  dentnr  olisi- 
des3?9.  "  sacranienlum  q.  i.  iuravit  dcesl.  i. 
"  sindberdus  1.  suidbcrtus  IU\.  "  transiens  idcm 
ac  codicum  5?  4.  5.  6.  7.  9.  transigens,  "  e.  i.  loco 
dcest  7.  *'  celebravit.  llisdem  diebus  dcfuncto  Cui- 
chardo  abbale  coenobii  sancli  Gtrmani,  Ilobcrtus  in 
rcgimine  substituilur  7 


A  ANNAI.ES   I.AURISSENSES. 

DCCLXXXI. 

Et  supradictum  ilcr  peragens  ',  celebravit  pascha 
iu  Rouia.  Et  ibi  baptizatus  est  *  domnus  Pippinus, 
lilius  supratitulati 3  domni  Caroli  magni  regis ,  ab 
Adriano  papa,  qui  ct  ipse  eum  *  dc  sacro  fonle  sus- 
ccpit,  el  duo  lilii  supradicti  ilonnii  Caroli  regis  in- 
uncti •  sunt  ad  rcgem  6  a  supradiclo  ponlifice  :  hii 
sunt  domnus  Pippinus  et  doiiinus  llludowicus  '  re- 
ges  ;  doinnus  Pippinus  rex  8  in  Italiain,  et  domnus 
llludowicus  rex  in  Aquitaniaro  9.  Et  inde  rcvertenlo 
domno  Carolo  rege,  Mediolanis  civitate  "  pervenit, 
el  ibi  baplizata  est  filia  eius  donina  Gisola  "  ab  ar- 
chicpiscopo  nomine  Thoma  ",  qui  el  ipse  eam  a  sa- 
cro  baptisroatc  '3  manibus  susccpit  '*.  Et  ab  indc  re- 

D  versus  cst  in  Franciam.  Et  tunc  missi  suut  duo 
missi  "  ab  aposlolico  supradicto  '° ,  bii  sunt  For- 
monsus  "  ct  Damasus  18  episcopi,  ad  Tassilonem  " 
ducem  una  cum  niissis  donini  Caroli  rcgis  ",  bis  no- 
minibus,  Riculfum  **  diaconein  ct  Eborhardum  " 
magisler  a3  pinccrnarum,  ad  comroonendum  el  con- 
tcsianduin,  ut  reminisceret  **  priscorum  sacrainen- 
toruni  suoruro,  ut  "  non  alitcr  faceret,  nisi  sicut  " 
iureiurando  iam  dudum  proroiscrat  ad  partcm  " 
domni  Pippini  regis  et "  doinni  Caroli  inagni  regis 
vel  "  Francorura.  Et  tunc  consensit  Tassilo  so  dux 
Baioariorum,  ut  sumptos  obsides  a  domno  rege  Ca- 
rolo,  et  lunc  3l  vcniret ss  ad  eius  praescnciam ;  quod 
et  doranus  praefatus  rex  non  rennuit  33.  Et  coniun- 
gens  se  supradictus  dux  in  praesenciam  piissimi  re- 

«j  gis  ad  Wormaciam  S1  civilatem,  ibi  rcnovans  sacra- 
menla,  el  dans  duodecim  obsides  eleclos,  ut  omnia 
conscrvaret  3",  quicquid  doinno  Pippino  rcgi 36  pro- 
miserat  iureiurando,  in  causa  supradicli  domni  Ca- 
roli  regis  vc!  fidelium  suorum  ;  qui  cl  ipsi  obsides 
recepli  sunt  in  Carisiacum  villa  3'  de  mauu  Sin- 
berti  3R  episcopi,  Scd  non  diu  pracfalus  dux  Tassilo 
proraissioncs  quas  fecerat  conservavit.  Et  celebravit 
praedictus  domnus  gloriosus  rex  natalcm  Domini  in 
supradictam  villam  3S  Carisiacum  ",  ct  pasclia  sirai- 
liter.  Et  imnulavit  se  numerus  annorum  in 

VARIANTES  LECTIONES. 

'  El  rcx  carolus  s.  i.  p.  1.7.  ■  est  dccst  2.  s  su- 
pradicli  1.  5.  G.  7.  etc.  *  eum  dccst  2.  •  uncli  \. 
1)  ■  m  regcm  5.  in  reges  1.7.  7  hlodowicus G.  lodouicus 
\  8  rex  usque  rex  dccst  \.  9  hludow.  iu  aqnit.  2. 
hlodowicus  vex  in  equitania7.  10  mcdiolanum  civi- 
tatem  I.  "  gistolal.  gisola  7.  "diomal.  :s  sa- 
cro  fontc  G.  7.  baplismo  1.  5.  '•  fonle  levavit  G. 
13  missi  duo  1.  ,6  snpradicto  scilicet  f.  1.  "  for- 
mosus  5.  "damausus  I.  " tbassilonem  1 . tessilo- 
neinC.  "rcgisscilicetricholfusdiaconus  eteberhar- 
lus  munerc  piucernario  i.  "  ruculfum  6.  "  cbe- 
raldum  7.    "  magislrum  5.C.  7.    "  remmisceretur 

5.  "et  utnon  (.  5.  G.  7.  ctc.  "nisi  uli.6.  "ad 
partem  deesl  S.  -8  donmi  pippiui  rcgis  et  dcett  C. 
"9  vel  decst  \  30  lcsilo  C.  "  carolo  lunc  7  3!vc- 
niet  2.  venirct  deest  6.  33  rcnuit  1.7.  3i  vurma- 
tiam  3.  vurmaticam  8.  warmaciam  7.  3J  conscrva- 
re  1.  conscruarcnt  2.  ",s  domnus  pippinus  rex  2. 
"  carisiaca  uilla  i      "  simbcrti  1.  siuberli  2.  5.  5» 

6.  ingbciii  7.  3?  vill.im  deest  2.  "'  supradicta  ci\i- 
tiie  carisiaca  t, 


113 


EGIMIARDI  ABISATIS  ANNALES 


41G 


ANWI.ES  LALRISSENSES. 

DCCLXXXII. 

Tiiiic  domniis  Carolus  rex  iter  peragcns,  Rcniiin 
transiens  '  aJ  Coloiiiam,  et  synodum  *  tcnuit  ubi 
Lippia  consurgit.  Ibiquc  onincs  Saxones  vcnientes*, 
cxceplo  rehellis  Widochindus  \  etiani  illuc  conve- 
nerunt  •  NorJmanni  *  missi  Sigifridi '  regis  "  :  id 
est  Ilalptani  '  cum  sociis  suis.  Similiter  el  Avari 
illuc  conveneriinl,  missi  a  Cagano  ct  Iugurro.  10  Ibi 
peraclo  placito,  reversus  cst  domnus  Carolus  rcx  in 
Franciam.  Et  cum  reversus  fuissct,  slatim  iteram 
Saxones  solilo  more  rebellali  sunt,  suadente  Wido- 
cliindo.  "  El  ignorante  hoc  domno  Carolo  rege, 
misit  missos  suos  Adalghisum"  clGailonem"atque 
Worailum,  ut    inovcrent  exercitum   Francorum  et 


\  AN.NVLF.S  F.GINIIARDI. 

DCCLXXXII. 

Aestatis  initio,  cum  iam  propter  pabuli  copiani 
exercilus  duci  poicrat,  in  Saxoniam  eundum,  et  ihi, 
ul  in  Franria  quolannis  '  solebat,  generalem  con- 
veiitimi  habcndum  censuit.  Traiectoque  apml  Colo- 
niam  Kheno,  cum  omni  Francoriim  exercitu  ad  lon- 
tem  Lippiae  venit,  cl  castris  ibi  -  positis,  per  dics 
non  paucos  ibidem  moratus  est.  Ubi  ititer  cetera 
negolia  etiam  '  legutos  v  Sigifridi  *,  regis  Danorum, 
ct  quos  ad  se  •  Caganus  cl  Iugurrus,  principes  ' 
Hmiorum,  vclut  pacis  causa  miscrunt,  el  audivit  ct 
absolvit  *.  Cumquc,  conventu  completo,  trans  Uhe- 
num  in  Galliam  se  reccpisscl,  Widokindus  ',  qui  ad 
Nordmannos  "  profugeral,  in  patriam  reversus,  va- 


SaxonumsuperSclavospaucos.quirebelles fuerantiv.  B  nis  spebus  Saxonum  aninios  "  ad  defectionem  con- 


Et  supranominati  missi  in  via  au;!ientes,  quodSaxo- 
nes  rehcllali  fuissent  ",  coniungcnles  snpradictam 
scaram,  inruerunt  super  Saxoncs  ",  et  nullum  inan- 
dalum  e.xinde  fecerunt  domno  Carolo  regc  ".  Et 
commiserunt  bellum  cum  Saxonibus,  et  fortiter  pu- 
gnantes,  et  nmltos  Saxones  interemenles  ",  victo- 
res  extilerunt  "  Franci.  Et  ceciderunt  ibi  duo  ex 
ipsis  missis,  Adalgisus  el  Gailo,  in  montc  qui  dici- 
tur  Sun  lal  M  ».  Hoc  audiensque  *'  domnus  Carolus 
rex,  una  cum  Francis  quos  sub  celeritate  coniunge- 
re  potuit,  illuc  perrexit,  et  pervenit  usque  ad  locum 
uhi  Alara  •*  confluit  in  Wisora.  Tunc  omnes  Sa- 
xones  iterum  convenientes ,  subdiderunt  se  sub 
potestalc  supradicti   domno   rege    ",  ct   reddide- 


citavit.  Interca  regi  adlatum  "  est,  qnod  Sorabi 
Sclavi,  qui  campos  inter  Albim  "  ct  Salam  inter- 
iacenlcs  incolur.t,  in  fincs  Thuringorum  "  ac  Saxo- 
num,  qui  eis  erant  contermini,  praedandi  causa  fuis- 
sent  ingressi,  et  direplionibus  atque  "  incendiis 
quaedani  loca  vastassent.  Qui,  slalira  acciiis  ad  se 
tribns  ministris  suis,  Adaigiso  caiuerario  "  ct  "  Gei- 
lone  "  comite  stabuli  et  "  Worado  comite  palalii, 
pracccpil,  ut  sumptis  secum  orientalihus  Francis 
atque  Saxonibus,  contumacium  Sclavorum  audatiaui 
quanta  potuissent  celeritate  *°  conprimerent.  0"' 
cum  iussa  facturi  Saxouiae  lines  ingressi  fuissenl  ", 
compererunt  Saxones  ex  consilio  Widukindi  *'  ad 
bellum  Francis   inferendum   esse   pracparatos 


ruiit  omnes  malefariores  '*  illos,  qui  ipsud  "  rebel-  ^1  oniissoque  itinere,  quo  ad  Sclavos  ituri  erant,  cum 

lium  maximc  terminaverunt,  ad  occidendum,  qualuor 

milia  quingentos ;  quod  ita  et  factum  est,   excepto 

Widochindum  ",  qui  fuga  lapsus  "  est "  parlibus" 

Nordmanniae  M.  Haec  omnia  pcracta  **,  revcrsus  cst 

praefalus  domnus  rex  in  Francia.  Elcclebravil  nata- 

lem  Domini  in  villa  qiiaedicilur  Teodone-villa  5*  et 

pascha  similitcr.  El  inmutavit  se  numerus  anuorum  in 


VARLYNTES  LECTIONES, 

1  pertransiens  6.  ■  coloniam  synodnm  7.  *  ve- 
nerunt  e.  rebelle  vindikiudc  I.  '  rebclle  nuido- 
chindo  5.  windochindus  7.  *  vcuerunt  posllimani 
I.  '  norlmani  5.  norlhmanni  6.  '  sifridi  I.  sigi- 
fredi    5.    7.  godefridi    7h.  9h.      *  regis,   balbdani 


cum  sociis  suis  siinililer.  et  1.  '  ballani  5. 
haltoni  7.  halptani  2.  5.  b'.  "  vigerio  I.  vigurro  7. 
iugurno  S.  "  vindekindo  1,  widichindo  2.  "  adal- 
gisum  1.  5.  6.  7.  "  algoneni  1.  galoneni  5.  ga- 
loloncm  6.  wailonem7.  '•  fuerunt  1.  "  rebellas- 
senl  I.  5.  ■  "  irruerunt  in  s.  1.  "  regi  1.  5.  ti.  7. 
clc.  "  interimentes  I.  5.  6.  7.  "  extitere  I. 
"  suntal  I.  sumptdal  5.  siimptal  G.  suntdal  7. 
"  andiens  quod  2.  audiens  reliqui.  "  alacra  6. 
**  domni  regis  1.  S.  G.  7.  ctc.  **  malefactores 
illos  rebelles  ct  occiderunt  exccplo  vindikindo  I . 
"  ipsum  1.  5.  6.  7.  etc.  "  widochindo  S.  6.  7. 
etc.  "  clapsus  1.7.  •*  cxc.  W.  q.  f.  I.  est  deesL 
6.  "  ad  partes  \.  "  normanniae  7.  "  iis  per- 
aciis   I.    3i  ibeodonis  1.  theodone  7. 


orientalium  Francorum  copiis  ad  locum,  in  quo  Saxo- 
nes  audierant  2i  congregalos,  ire  contendunl.  Quibus 
in  ipsa  Saxonia  obviavii  Theodcricus  "  comes,  pro- 
pinquus  regis,  cuni  bis  M  copiis,  quas  audita  Saxo- 
iium  defectionc  raptim  in  Ribuaria  "  congregare  " 
poluit.  Is  festinantibus  legatis  consilium  dedit,  ut 
priino  per  exploratores,  ubi  Saxones  essent  vel 
quid  aput  "  eos  agerelur,  sub  quanta  lieri  posset 30 
celerilate  cognosccrent,  tum,  si  loci  qualitas  palere- 
lur,  simul  eos  adorirentur.  Cuius  consilio  conlau- 
dato,  una  cum  illo  usque  ad  tnonlem  qui  Suntal  " 
appellatur,  in  cuius  septentrionali  latcrc  Saxonum 
VAKIAISTES  LECTIONES. 
1  dccst  5.    «  decsl  2.  4.  5.  6.  7.    3  ct  3.  9.     '   le- 


gatis  1.  2.  '  sigcfridi  7.  9.  °  ad  se  deesl  2. 
'  princeps.  2.  *  solvit  9.  '  widociiindus  5.  wido- 
cindus  G.  widikindus  5.  7.  9.  "  normannos  2.  (se- 
cunda  manu);  7.  "  a.  s.  3?  9,  "  nuntiatum  7. 
"  albino  I.  "curingoruni  (typographi  vilio)  Chesn. 
10  ej  7  1«  camerario  sno  4.  5.  o.  cubiculario 9. 
" deest9.  "gedoneS.  "  deest  7.  80  qiianta  pos- 
sent  cel.  3.  7.  quam  celerrime  9.  "  fuissent  fines 
ingressi  7.  I!  widokindi  4.  widikindi  3.  7.  9. 
5  paratos  3.  5.  6.  9.  **  a.  s.  9,  a.  s.  esse  Bq. 
88  leodericus  4.  thederichus  9.  thcderieus  Bq.  ita 
deinceps.  80  iis  9.  biis  5.  0.  87  ripuaria  2.  3.  9. 
"  quam  —  congrega  2.  •'  apud  2  —  9.  30  agerctur 
qiianl  1  possent  celerilate.  "  suntlal  2.  sullal  4. 
sonlal  9. 
NOT.«. 


■  Der  Sundel,  Siinlel,   in  scptenlrionali  Wisera- 
ripa,  iuicr  Munderam  ci  Rinteiain,  in  cujus  lalcre 


sc  ptenlrionali  dus  Daclitelfeld,  id  est  campus  in  quo 
quis  vapulavit. 


417 


ANNALLS  EGINUAKDI.  A 

castra  erani  posila,  pervenerunl.  In  quo  loco  cum 
Theodericus  castra  posuisset,  ipsi,  sieul  tum  eo 
convcncrat  ',  quo  facilius  montem  circumire  *  pos- 
sent,  transgressi  Wisuram,  in  ipsa  flnininis  iipa 
castra  posuerunt.  Habitoquc  inter  se  conloquio,  ve- 
riti  sunt  ne  ad  3  nomeu  Tlieoderici  victoriae  fama 
transiret,  si  eum  in  eodein  proelio  secum  babcrent. 
Meo  v  sine  illo  5  cum  Saxonibus  congredi  decer- 
nunl,  snniptisquc  annis,  nou  quasi  ail  hoslcm  in 
acie  stantcm,  sed  quasi  ad  fugientium  terga  inse- 
qucnda  spoiiaquc  diripienda  6,  prout  quemque  T 
velocilas  equi  sui  tulcrat,  qua  Saxones  pro  castris 
in  acie  8  stabant,  unusquisque  corum  siinuna  fesli- 
naiione  contendit.9  Quo  cum  esset  male  '"  perventum, 
male  ciiani  pugnatum  cst;  nam  commisso  "  proelio  B 
circumventi  a  Saxoniiius,paenc  oiiuics  inlerfecti  sunt. 
Qui  tamcn  evadere  potuerunt,  non  in  sua,unde  profc- 
cti  sunt,  sedin  Theoderici  castra,  quac  transmon- 
tem  erant,  fugicndo  pcrvcncrimi.  Scd  maior  Francis 
quara  pro  numero  iactura  liiit,  quia  lcgatorum  duo, 
Adalgisus  ct  Geilo,  coniiluni  qualtuor  ,2,  aliorumque 
claiorum  atque  nobilium  usquc  ad  viginti  interfecli, 
praeler  caeteros,  qui  bos  scquuti,  potius  cuni  cis 
perire  quam  post  eos  vivere  malucrunt.  Cuius  rci 
nuntium  cuni  rex  accepissct  ",  nibil  sibi  cuuctan- 
dmn  arbitratus,  collccio  festinanter  exercilu,  in 
Saxoniam  proficiscitur,  accitisque  ad  se  cunctis  Sa- 
xonuin  primoribus,  de  auctoribus  faclae  dcfeclionis 
inquisivit.  Et  cuni  oinncs  Widokindum  '*  liuius  " 
scelcris  auctorem  proclamarcnt,  eum  ,6  lamen  tra-  ^ 
dcre  ncquirenl,  co  quod  is  "  re  perpetrala  ad  Nord- 
niannos  sc  conlulerat,  caeterorum  "8,  qui  persua- 
sioni  eius  niorem  gercntes  tantuni  facinus  peregc- 
nint  ",  usque  ail  quattuor  milia  quingenti  tradili, 
ct  super  Alaram  "  fluviuni,  in  loco  qui  Ferdi 2l  "  vo- 
catur,  iussu  rcgisorancs  uua  dic  dccollati  sunt.  Hu- 
iusmodi  vindicta  perpelrala  "-*,  rex  Theodone  villa  " 
iu  hiberna  concessit,  iliique  '*  nalalcm  Doniini,  ibi  " 
ct  pascha  more  solito  celebravit. 
DCCLXXXIU. 
Adridenle  vcris  temperie,  cum  ad  expcdilionem 
Saxonicam  sc  pracparasset  —  nam  dc  omnimoda 
eorum  "  defectione  ad  cum  "  pcrlatum   fuerat  — 


CIM  LAURISSENSIBIJS  COLLATI. 

ANNALES    LAUMSSENSKS. 


■ilS 


DCCLXXXIII. 

Tunc  obiit  domna  ac  bcne  merita  Hildegardis  re- 
gina  pridie  Kal.  Mai.  ',  quod  cvcnit  in  die  tunc  in 
lempore  vigilia  ■>  ascensionis  Domini.  *  Et  domnus 


priusquam  dc  mcmorata  villa  moverel a8 ,  Hildigar-  n  rex  Carolus  iter  fecit  partibus  *  Saxoniae,  eo  quod 

Saxones  iterum  rebelles  fuisscnt  3,  et  cum  paucis 
Francis  ad  Theotmalli  *   c  pervenit.    Ibi  Saxones 


dis  "  regiua  uxor  eius  decessit  2.  Kal.  Maias.  Cuius 
VARIANTES  LECTIONES. 

1  convencrant  5  —  9.  '  circuire  5.  i.  7.  9. 
'iu7.  * ideoque  3?  <>.  9.  s  eo  3.  9.  •  ad 
rugicntem  contendunt.  Terga  insequi  spoliaque  di- 
ripere  9.  '  quemquam  9.  8  iu  a.  p.  c.  9.  9  ado- 
riunlur  9.  ">  deest  3.  9.  "  cuui  niisso  I.  "  qua- 
tiior2— 9.  "  suscepissct  9.  '*  widikindum  3.  5.  9. 
"  cuius  i.  "•  ipsum  3.  9.  "  bis  2  deest  3.  9. 
18  caeterorumque  1.  ,0  percgcre  7.  "  alarum  2.  7. 
"  ferdia  2.  fredi  7.  "  patrata  G.  7.  "  in  thco- 
donem  villani  7.  theodouis  villam  9.  **  ibiquc  et 
5.  9.  "  decst  7.  9.  '•  deest  &.  "  ad  eum  deest 
9.     "  se  muverct  9.    "  biltigardis  5.  hildcgardis7. 

NOT^E 

"  Verden. 

'■  Rectc,  quia  paseha  in  diem  23  Marlii  cecidit. 


praeparaverunl  pugna  *  in  campo  ,  qui  '  viriliter 
doninus  Carolus  rex  et  Franci  solito  more  super  cos 
inruentes  [etSaxones  teiga  verlentes'],  et  Domino  * 

VARIANTES  LECTIONES 

1  maii  quae  eral  vigilia  I.  -  per  parles  ita  con- 
stanter,  e.v  comectura  ni  (ullor  Canisii  I.  '  rehella- 
renl  1.  ''  theolwaldi  1.  thcodmali  G.  thcotmallim 
7.  tbcodmalli  9.  'pngnaml.  5.  G.  7.  6  quo  7. 
deest  1.  '  ct  saxoncs  terga  vcrfntes  decst  $. 
8  vertenles  domino  7. 


Detmold. 


U9 


EGIMIARDI  ABBATIS  ANNALES 


4-20 


hnmai.es  laurissenses.  A 

auxilianto,  Franci  viclores  exliterunt.  Et  cecidit  ibi  ' 
maxima  •  mullitudo  Saxonum,  ita  ui  panci  fugam  ' 
cvasissent.  Et  inde  cnm  vicloria  venit  suprascriptus 
gloriosus  rex  ad  Padcrbrunncn  \  iui  coniungens 
cxcreitum  suum.  Kt  perrexil  ubi  ilerum  ■  Saxoncs  se 
coniunxerunl  ad  Quviura  cuius  vocabulum  est  Hasa». 
llii  'iternmpugna  inila.nonminomumerusSaxonum 
ilii  cecidil,  ct  Domino  auxiliaulc  Franci  victoros  ex- 
litcruiit.  Kt  iter  peragens  iaui  dielns  domnns  '.  Wi- 
soram  fluvium  transiit,  ad  Alliiam  8  fluvium  usquc 
pervenit;  et  inde  reversus  praefatus  magnus  rex  in 
Franciam.  Et  in  codcra  anno  obiit  bonae  memoriac 
domna  Berla  rcgina  i  ldus  lul.  ¥*  Et  ciun  Worma- 
ciani  ''  pervenissei    domnus  rex    Carolus,  sociavit 


ANNU.ES   EGINHARM. 

funeri  cum  '  more  solemui  iusla  persolveret  *,  in 
Saxoniam,  sicul  dispositum  habebal  3  duxit  excrci- 
tum.  Cumquc  Saxones  in  eo  loco  qui  Tlieotmelli  '• 
»  vocatur,  ad  pugnam  se  praeparare  6  compcrisset ', 
ad  eos  quanla  poluit  '  celeritate  conlendit;  com- 
missoqnc  cum  cis  proelio,  tanla  eos  caeile  prostra- 
vit,  iit  dc  innumerabili  eorum  mullitudinc  perpauci 
cvasisse  dicanlur.  Cumque  de  loco  proclii  ad  Padra- 
brunnon  *  se  cum  excrcitu  recepisset,  atque  ibi 
castris positis  partem  exercilus,  quae  adlmc  de  Fran- 
cia  venirc  debuerat,  operiretur,  audivil  Saxoncs  in 
Gnibus  Wcslfalaorum  super  fluvium  Hasam  ad  hoc 
congregari,  ui  ihi  cum  co,  si  venisset,  acie  9  con- 
fligercnl    Quo  nuntio  commolus,  adunatisquae  tum 


sibi  in  malrimonium  10  domna  Fastradane  rcgina  ".  B  ad  sc  venerant,  quasquc  ante  secum  habebat,  Fran- 
Et  celebravit  natalcm  Domini  in  villa  quas  dicitur  corura  copiis,  ad  locum  uhi  "  congregati  crant,  sine 
Harislallio  1J,  et  pascha  simililcr.  Kt  inmutavit  sc     dilalionc  profeclus  est,  oongressusque  cum  cis,  ea- 

dem  qua  et  prius  felicilatc  dtmicavit.  Caesa  est  eo- 
rimi  infinita  mullitudo,  spoiiaque  direpta,  captivo- 
ruui  quoque   magnus  abductus  est  numerus.  Inde 


numerus  annorum  m 

*  [el  sepulla  est  iuxta  urbem  Hellensem  in  basi- 
lica  apostolorum  el  beati  Arnulli.  9  l>.| 

**  [et  sepulta  est  in  Causiaco.  Sed  inde  translata 
Parisius,  sepulta  est  iuxta  virum  suura  iu  ccclesia 
sancti  Dionysii  martyris.  9  b.J 


DCCLXXXIV. 

Et  lunc  "  rebcllati  sunt  "  iterum  Saxones  solito 
more,  ct  cum  eis  pars  1C  aliqua  Frisonum.  "  Tunc 
deindc  domnus  Carolus  rcx  itoi  peragens,  Renum 
transiit  ad  Lippiham  ",  et  ingressus  est  Saxoniam 
circuiendo  "  el  vasUndo,  usque  quod  "  pcrvcnit  " 
ad  Iluculvi  sl  !'.  lbi  consilio  inito,  eo,  S5  quod  ni- 
mium  inundaciones  aquarum  fuissent  ",  ut  per  To- 
ringiam"  de  oricnlale  parte  inlroisset  super  Oslfa- 
Iaos  ",  et  filiiim  suum  domnum  Carolum  dimisissct 
una  cum  scara  contra  Westfalaos  "  :  quod  et  ita  " 
factum  est.  Doninus  re.x  Carolus  perrexil  per  Torin- 
giam  **  usque  ad  fluvium  Alliiam,  et  indc  ad  Sta- 
VARIANTES  LECTIONES. 

1  ii.i  deest  i.  a  maxime  2. 
denbrun  I.  "ilcrum  decst  1. 
'  domnus  rex  I.  7.  ■  albium  5.  •  uurmaciam 
5.  warmaciam  7.  ,0  sibi  matrim.  5.  '*  dorainam 
Faslradam  rcginam  1.  domnam  fastradanem  rcgi- 
nam  7.  "  haristalho  1.  "  Saxones  lunc  iterum 
rebellarunt  I.  l*rebcllavcruut  5.  "  par 2.  J* fre- 
sonum  5.  forisomim  6.  1T  lippiain  1.  2.  7.  lip- 
pialiam  5.  lippiham  6.  l"  circuendo  1.  "quod 
Ucest  l,  C.  usque  quo  "i  "  pervcnit  deest  i .  ll  hu- 
cuium  1.  Iuiculin.  7.  hucului  2.  5.  5.  C.  8.  9.  "  eo 
dcst  6.  "  quod  miniine  essent  i.  a.  1.  "  thurin- 
giam  I.  durringiamG.  thoringiam  7 


C 


victor  ad  oricntem  iier  lv  converlit,  primoquc  usque 
ad  Wisuram,  deindc  usquc  ad  Alliiam  !1  cuncta  dc- 
vastando  peragravit  Indc  rcversus  in  Franciam, 
iluxit  uNoreni  flliam  Radolfi  13  comitis  natione  Fran- 
cam,  nomine  Fastradam,  ex  qua  duas  lilias  procrca- 
vit.  Lodem  anno  defuncla  est  bonac  mcinoriae  mater 
regis  Bcrhtrada  '*  4.  U  Iul.  Ipse  in  Hcrisiallio  villa 
ibidem  "  biematurus  conscdit,  ibique  natalem  Do- 
raini  ac  sanclum  pascha  celebravil. 
BCCLXXXIV. 
Cum  priinum  oportunilas  tcmporis  advenit ,  ad 
reliquias  lielli  Saxonici  conficiendas  rcx  animo  in- 
tcnto,  cum  exercitu  in  loco  qui  Lippebam  ,l!  vocatur, 
Rhcnum  traiecit  ",  el  vaslalis  Weslfalaorum  pagis, 
venit  ad  Wisuiam.  Cumquc  in  eo  loco  qui  Quculbi 
dicilur,  castris  super  fluvium  positis  consedisset, 
vidit  se  in  aquilonales  "  Saxoniae  partes,  sicui  sta- 
iuerat,  propter  nimias  aqnarum  inundationcs,  quae 
lum10  subiloex  iugilate  pluviarum  accidcrant,  trans- 
ire  non  possc.  Idcirco  iter  in  Thuringiam  convertit, 
et  filium  suum  Karolum  "  cum  parte  exercitus  in 
Weslfalaorura  linibus  sedere  S1  iussit.  Ipse  per  Thu- 
ringiam  "  iler  faciens  ",  venil  in  campcstria  Saxo- 

fuga  5.  7.     *  pa-  ^.  niac ,  quae  Albi  atquc  Salae  fluiniiiibus  adiaccnt 

■  ibi  deesl    i.  7. 

VARIANTES  LECTIONES. 


hoslfalaos  5. 
oslualaos  i  "  westualos  1 .  vvellalaos  5.  "  quod 
ita  i.  2.  7.  et  quod  ila  C.  "  Imingiam  1.  lorin- 
gam2.  durringamC  thoringiam  7. 

NOT/E 
b  In  cujus  ripa  Osnabruck. 
c  Oppidum  Pelershagen,  olim   UocLelevc,  nomen  hodiernum  una  crnii  jure  civilatis  sorlilum 


1  postquam  7.  -  persolvcrat  7.  pcrsolvissot  9. 
3  disposuerat  9.  '  teolmefli  4.  theolhmelli  7.  theo- 
linelli  C.  thietmellc  9.  "  praeparasse  7.  6  cogno- 
visset  9.      '  eos  surama  cel.  9.      *  patherbrunnon 

4.  padrabrunnam  9.  padrabunnum  7.  •  acre  9. 
10  quo  7.  "  deeslZl  9.  "  albim  Bq.  "radulfi 
">.  7.  radoldi  1.  rudolfi  5  '*  berlhrada  3.  5.  9.  ber- 
irada  4.  7.  berchtrada  C.      1B  deest  5.     "  lippeam 

5.  i.  lippea  5.  C.  lippia  7.  lippehcim  9.  "  trans- 
ivit  5.  C.  "  aquilonares  5'  J).  "  tam5? 
9.  "karolum  I.  Sl  suhsisterc  9.  "  thorginam  hac 
vicc  2.    "  agens  7.  perciens  (perficiens  ?)  2. 


421 


CUM  LAUIUSSENSIBUS  COLLATI. 


425 


ANNALES    ECINUARDI. 


V 


annu.es  lurissensfs. 


depopulatisque  orientalium  Saxoimm  agns  ac  villis 
incensis,  de  Scahningi '  a  —  lioc  loco  nomen  erat ! 
—  in  Franciain  regressus  3  cst.  Karlus  vero  filius 
eius,  cum  ci  iter  agenli  in  pago  Draigni  *  b  iuvta 
Lippiam  fluvium  Saxonum  •  occurrisset  exercitus, 
commisso  cum  eis  equeslri  proeiio,  felici  ac  prospero 
eventu  dimicavii • ;  nain  magno  eorum  numero  in- 
tcrfeeto,  caeteris  '  in  diversa  fugatis,  vietor  ad  pa- 
trem  Wormaciam  reversus  est.  Rex  autem,  con- 
gregato  iterum  exercilu,  in  Saxoniam  profectus  est, 
( elebratoque  in  casti  is  nalalicio  Domini  die  super 
Ambram  c  fluvium  in  pago  Hueltagoe  8  *.  iuxta 
caslrum  Saxonum  quod  diciiur  Skidrobuig  '  «,  ad 
locum  vocabulo  10  Rinii  ",  in  quo  1!  Wisura  et  Wa- 


gnfurd  '  (  et  inde  ad  Scahiningi  !  ,  ibique  con- 
ventionem  faclam  3 ,  reversus  cst  in  Franciam  l 
supradictus  gloriosus  rex.  Westfalai  vero  voluerunt 
se  eongregare  ad  Lippiam.  •  Quo  auditu  a  9  supra- 
dicto  tilio  domni  Caroli  regis,  obviam  eis  acressit  T 
una  cum  scara  quae  cum  eo  dimissa  fuit,  in  pago 
qui  dicitur  Dragini  8  ,  ct  inierunt  bellum.  Auxi- 
liante  Domino,  domnus  Carolus,  filius  •  magni  rcgis 
Caroli,  victor  exlitit  una  cumFrancis,  multis  Saxo- 
nibus  intcrfectis.  Volenle  Deo,  inlaesus  remeavil  ad 
genitorem  suum  in  Wormaciam  civilalem  :  ibique  10 
iniio  consilio  cum  Francis,  ut  ilerum  liieme  "  tem- 
pore  iter  fecissct  "  supradictusdomnus  rex  in  Saxo- 
niam;  quod  ita  ct  faetum  est.  Et  celebravit  natalem 


larna  M    confluunl,    populaluindus  accessit.  Cuin-  B  Domini   iuxta   Skidrioburg  "  in    pago  Waizzagawi 


popi 

que  '*  eum  ulterius  progredi  tam  hiemalis  temporis 
asperilas  quam  aquarum  inundalio  prohibcret, 
Aeresburgum  castrum  "  in  hiberna  coucessit. 
DCCLXXXV. 
Cum  ibi  hiemare  dccrevisset ,  accilis  atque  addu- 
ctis  ad  se  uxore  ac  16  iiberis,  relictoque  "  cum  eis  in 
eodem  caslro  18  satis  fido  ac  lirmo  prae^idio ,  ipse 
ciiiii  expedita  inanu  ad  Saxonum  pagos  vastandos 
ac  villas  diripiendas  egrcssus,  inquielani  salis  bie- 
inem,  ubique  discuirendo  el  cuncla  caedibus  aique 
incendiis  permiscendo,  tain  per  seipsum,  quam  per 
duces  quos  miserat ,  Saxonibus  reddidit.  Cumque 
buiusmodi  vastationibus  per  totiiin  hiberni  tempo- 
ris  spatium  "  omnes  fere  Saxonum  regiones  ingenli 


"  super  (luvitim  Ambra  "  in  villa  Liudihi  "  s.    Kl 
inmutavit  se  nuinerus  annorum  in 

DCCLXXXV. 
Tunc  domnns  Carolus  rex  "  snpradictum  iter  pera- 
gens,  usque  ad  Riinic  "  pcrvcnil  super  fluvinm  Wi- 
sora  ",  ubi  confluit  Wabarma  !0  ».  El  propler  ni- 
mias  sl  inundationes  !!  aipiarum  inde  revcrsus  est 
Aeresburgiiin  ,3  :  uxorem  suam  domiiam  Fastrada- 
nem  2*  reginam  t  na  cuni  filiis  et  filiabus  suis  ad  se 
venire  iussil.  llii  tota  hicme  resedens  ",  et  ibi  pa- 
scha  iam  fatus  excellentissimus  rcx  celebravit.  Et 
dum  ibi  residcrel,  imiltotiens  scara  **  misit,  et  per 
semetipsum  ilcr  pcregit  "  :  Saxones,  qui  rebelles  ' 


clade  adfecisset,  transacta   tandem  hieme  et  adve-  'J  fuerunt  ",  depraedavit,  cl  castra  cocpit,  ct  loca  eo- 

ctis  ,0  ex  Francia  commeatibiis,  publicum  populi  sui 

conventum    iu    Ioco  qui  Padrabrunno  "   vocatur, 

morc  solemni  habuit.   Ac  peractis  his  **,  quae  ad 

illius  conventus  ralionem  pertinebant,  in  pagum  vo- 

cabulo  a3  Bardengoo  8i  proficiscitur,  ibique  audiens 


VARIANTES  LECTIO.NES. 

'scaningi  2.  scanigni  3.  schaningi  5.  6.schanmco 
a!.schahningi7.  schaninge9.  !  h.l.n.  e.  deest  9.  in 
3  nonnisi  loco  legitur ;  hoc  enim  erat  nomen  loci  7. 
3  rcversus  i.  6.  *  daigno  7.  *  deest  9.  6  d.  e. 
3.  4.  9.  '  exleris  9.  8  wettagoe  (>.  huthagoe  ms. 
huettagoe  7.  '  quod  dicitur  kidrohurg  5.  q.  d.  ski- 
droburc  i.  q.  d.  skridoburg  5.  6.  quod  dekidroburg 
9.  10  noniine  9.  "  rum  7.  "  qua  3.  9.  13  war- 
harna  2.  waharnna  3.  vagarna  9.  "  conque  2. 
"  in  E.  c.  7.  E.  arcem  9.  lf  et  9.  "  reductoque 
9.  '*  castra  2.  iulra  eadem  castra  7.  in  eadem  arce 
9.  "  s.  t.  7.  "  adductis  7.  "  patherbrunno,  pa- 
drabunno  7.  padrabrunna  9.  2i  iis  9.  !3  nomine  9. 
**  bardengo  2.  bardengoum  7.  bardengau  9. 


VARIANTES  LECTIONES. 

1  stainfurtl.  stagnlrud  2  stangfurl S,  siagnfurt  6. 
Stangfurd7.stagnfurd8.  slangford  9.  !.  schalingi  1. 
scainingi  5.  6.  scaingi  7.  scaningi  9.  3  coiiventione 
facta  1.  5.  6. 7.  elc.     *  frantiam5.6.    "adphilippiani 

6.  '  auditu  co  (ortum  e.r  fonna  tuncvsitatu  liitcrae) 
2.  audito  a  1.  5.  6.  7.  etc.  •  Q.  a  supradictus  filius 
d.  c.  r.  obviam  ivit  cis  l.  (eis  acccssit)  7.  9.  8  ora- 
gmi  l  dragani  6.     *  filium  2.     "  ibi  L     "hiemis). 

7.  "  faceret  1.  7.  inter  fecisset  2.  13  kidrioburg  i. 
hydrioburg  6,  hidrioburg  9.  '*  vuazzaganni  i. 
waizzagawi  2.  3.  waizzagavi  5.  vvazzagaiuu  6.  wau- 
zanaga  7.  waizzgawi  8.  waisagawi  9.  "  ambrani  i. 
16   lutundi  i.  liudihi  2.  3.  liuhidi  S.  8.  liuthildi  b. 

i  luidi  7.  Iiiichidi  9.  "  rcx  carolus  1.  5.  6.  7.  ia  ri- 
mce  1.  5.  7.  rimee  6.  rimie  2.  8.  9.  "  wisoraha  i. 
wisoram  7.  a0  vinharna  1.  !1  nimiam  1.  2.  6.  7. 
■2  inundalionera  1.7.  ,3  eresbuignm  6.  •*  fastra- 
dam  I.  fastradanam  6.  !t  residens  1.  5,  6.  residens 
ibidcm  7.  "'  scaras  i.  5.  6.  7.  scaram  2.  "  pcra- 
gil  5.    ,8  qui  rebelles  deestl.    !9  rebelles  erant  1. 


NOT^E. 


a  Schoningen. 

b  ln  eo,  Falkio  Tradit.  Corbei.  p.  318,  319,  lesle, 
loca  Ucrlfeld,  Lisborn,  Werne,  imo  et  Capvenberg. 

"  Die  Emmer. 

d  In  comilatu  Pyrmontano,  Swalenbergico  et  ad- 
jacentibus  terris.  cf.  Falke  1.  c.  p.  6. 

e  Schieder  ad  Ambram. 

t  Stas'uri  ad  Budam?  Certe  locus  in  vado  fliuni- 
nis  cujusdam  inter  syivara  Hercyniam  et  Albiam  in- 
vcstigandus  est,  nec  alius  lam  commodus  occurrit, 


cum  et  Pippinus  anno  748  eadem  via  per  Hochsee- 
burg  et  Stagufurt  ad  loca  Scahaningi  et  Orhaim  ac- 
cessisse  videatur. 

s  Olden-Lude  jam  desolatum  secundum  Falkiuin 
p.  349,  qui  vicum  hodie  cxstantem  Liide  propc  Pyr- 
montum  serius  constructum  fuisse  contendil ;  quod 
ita  se  habere,  co  probatur,  quod  Scbieder  longius  a 
Lude  distat,  quam  ut  juxta  illud  situm  fuisse  dici 
possit. 

i>  Die  Wcrne 


i23 


KGINHARM  ABBATIS  ANNALKS 


4:14 


AXNALES  LAURISSENSES.  j 

rum  munita  iniervenit  ',  ei  vi.is  mundavit  *,  ui  3 
•duni  tempus  congruum  venissel,  sinodura  publicum 
lemiit  ad  * "  Paderbrunncn.  Kt  inde  itcr  peragens, 
vias  apertas  *,  neinini  '  eontradicenle,  per  (otam 
Raxoniam  quocumque  8  voluit.  Kt  9  iune  in  Bar- 
dengawi  "venit.ibique  niittens  post  Widochindum  " 
et  Alibionem ,  et  ulrosqiie  "  ad  se  cnnduxit,  et 
firmavil,  ul  non  se  subtraliissenl  ",  nisi  l*  in  Fran- 
ciam  '*  ad  eum  pervenissenl  :  petentibus  illis,  ut 
credenlias  haliereut,  quod  inlaesi  fuisscnl  :  sieut  el 
factum  est.  "Tunc  domnus  rcx  reversus  est  in  Fran- 
ciam,  et  initicus  ad  supradictum  "  Widochindum  " 
el  Abbionera  obsides  per  missura  suum  "  Amalwi- 
niiin  **;  (|ni  cum  rccipissent  "  obsides  illos-  sccnui 


AKNALES   F.GINHAHnl. 

Widokindura  '  ac  *  Abbionem  '  cssc  in  transal- 
biana  4  Saxonum  rcgione,  primo  cis  "  per  Saxones, 
ul  omissa  perlidia  ad  snam  lldem  venire  non  ambi- 
gerent 6,  suadere  coepit.  Cumque  ipsi,  facinorum 
suoruin  sibi  '  conscii,  regis  fidei  se  cominitlerc  * 
duliilarcnt,  tanileni  accepta  ab  eo,  quani  optabant, 
inpunilatis  sponsione,  atque  impetratis,  quos  sibi 
dari  precabantur,  suae  salulis  obsidibus,  quos  cis 
Amalwinus,  iinus  aiilicorum,  a  rcgc  missus  adihue- 
rat,  ciiiii  codera  ipso  •  ad  cius  pr.Tscnliam  in  Atti- 
niaeo  10  villa  venerunl,  atque  ibi  baptizali  "  sunt 
Nam  rex,  postquam  ad  eos  acccrsiendos  "  mcmora- 
Iiiiii  Amalwinuni  direxil,  in  Franciam  rcversns  est, 
quievitque  illa  Saxonicae  pcrfidiaepervicaciiasuper 


deducentes  ".  coninnxerunt 23  se  ad  "  Attiniacum  15  annos  aliquot  li,  ob  hoc  maxime,  quoniam  orcasio- 


villa  "  ad  domnuni  regcni  Cailuin.  "  Kt  "  ibi  bapti- 
?.ali  suut  siipranoininali  Widochindus  28  ct  Ablii  20 
una  M  ciim  sociis  eoiiiin.  Kt  31  lunc  tola  Saxonia 
subiugata  esl.  Coniuratio  3"  Hardradi  et  orientalium 
Francorum,  quas  conlra  "  regem  conspiraverant, 
deprehensa  esl,  cl.  auctores  coium  •*  parlini  morte 
parlim  exilio  damnali  sunt.  Kt  in  cadcin  villa  celc- 
bravit  saepeilietus  "  gloriosus  rex  natalem  Domini, 
ct  pascha  similiter.  I.i  inmutavit  sc  numerus  anno- 
ruin  in 

DCCLXXXVL 
Tunc  doninus  Carolus  rex.  misit  exercitum  smim 
pailibus  BriUaniae  3r'  una  cuia  raisso  suo  Audulfo  " 
sinescalco  " ,  el  ibi  mulios  Brittones   conqnesie 


nes  deficiendi  ad  rem  pertinentes  inveuirc  non  po- 

lueruiit.  F"acta  est  eodem  anno  trans  Rlienuin  apud 
orienlales  Francos  adversiis  regem  iuimodica  con- 
iuratio,  cnius  auclorem  Hardradum  "  eomitcm 
fuisse  conslabat.  Scd  huius  indicium  cito  ad  regcra 
delatum  est,  ciusquc  sollerlia  tam  valida  conspira- 
tio  eitra  ullum  grande  periculum  in  brevi  conquie- 
vit ,  auctoribus  cius  parliin  privatione  luminuin, 
partim  exilii  deportatione  '"  condemnaiis. 

DCCLXXXVI, 

Cum  et  biemis  lempus  expletum  ,  el  saiietnm  pa- 
scha  in  Alliniaeo  villa  fuisse(  a  rege  celebralum, 
exercitum  in  Enttannnm  '"■  Lismarraara  iS  mitlsre 


ruiit3>uiiacumcaslcllisellirmitates40coriim  "  locis  ^  conslitnit.  Nam  cum  ab  Anglis  ac  Saxonibus  Brit- 


paluslribus,  seu  et  *'  in  caesis  *3  Kt  sicut  supra 
diximus ,  in  mullis  firmitatibus  Brittonum  praeva- 
luerunt  Franci,  ct  cura  victoria  ,  Domino  volente. 

VARIANTKS  LKCTIONKS. 

1  inlravil  1.  *  inundavit  1.  3  u(  ilerxl  7.  '  si- 
nodum  vero  pnblicam  j.  Sinadum  vero  publicum  6. 
"  celebravit  apud  1.  7.  6  apertas,  faciens  7.  7  ne- 
mine  1.  5.  0.  7.     8  quodciimqiic  7.      '  Kt  deest  1. 

10  bardunganice  1.    bardingawi   G.  padangowi  6. 

11  vindikinilem  1.  windochindum  7.  widichindum  6. 
"  abbionem  utrosque  2.  7  "  subtraherent  1.  sub- 
traxissent  5.  7.  '*  s.  prius(|iiam  in  f.  1  "  franeia 
5.6.7.  "  sieut  factum  i.  "  supradictos  1.  5.  6.  7. 
,K  windekindem  1.  windochinduni  5.  7.  "  suum 
deesl  6.  20  amulwiniim  2.  amalvvioncm  7.  .  •'  rece-  , 
pissent  1.  5.  6.  7.  '*  ducentes  1.  deduxcrunt  6.  "  ' 
iunxerunt6.  !'*apndi.  "villaml.5.  7.  2' car- 
lura  2.  "  eideest  7.  28  vvimlikind.  1.  windocbin- 
dus  5.  widkhindus  6.  "  abbio  1.  7.  abbion  corr. 
abbio  6.  in  codice  6.  bb.  e.  g.  in  voce  abba  ubi  nul- 
lum  ea  de  re  dubium  lb  (ut  alias  pp  =  lp)  scnbitur, 
ita  Cl  vocabulum  abbi  et  abbio,  quod  qui  ncsciebal  al- 
bio  legendum  esse  pulavil.  ao  iina  dcest  i.  31  Kt 
deest  1.  3J  Coniuralio....  damnali  sunt  dcest  in  om- 
nibus  codictbus  exceplis  5.  et  6  ;  legitur  in  Annnl 
Ewhardi  el  Fuldens.  '3  quae  contraS.  quia  conlra 
6.  '*  eius  6.  auctores  eorum  h.  e.  duces,  ineentoret 
Francorum.  "  supradictus  6.  3a  hriltaniae  1.  2 
hrillanniae  5.  6.  britanniae  7.  ita  deinceps.  37  an- 
dulfo  sinestalco  1.  38  sinescalvo  6.  J'  conqui- 
sierunt  5.  6.  7.  *•  firmitatibus  I.  7.  "  firni.  brilto- 
mim  inlocis  1.  *•  et  deest  1.  *'  incessis  I.  incesis 
2.  7.  incesos  6. 


tannia  insula  fuisset  invasa  10,  niagna  pars  ineola- 
rum  eius  mare  traiciens,  in  iiltiuus  Galliae  finilius 
Venetorura  et  Coiiosolitarum  !0  regioncs  occupavit. 
Ispopulusa  regibus  Francorum  subactus  ac  tribuia- 
rius  factus,  inposilum  sihi  vecli^al ,  licet  invilus, 
solvere  solebat.  Cumquc  co  tcmporc  dicto  audiens 
non  essel,  missns  illuc  regiae  mcnsae  praepositus 
Aiululfiis,  perfidae  gentis  contiimatiara  mira  "  cele- 
rila(e  coinpressit ,  regique  apud  Worraaciam  et  ob- 
sidcs  quos  acceperat,  et  complures  cx  populi  primo- 
ribus  addiixit.  Rex,  paee  undiqiie  parla,  slaluit  Ro- 
mam  prolicisci ,  ct  partem  Italiae  qtiae  nunc  Benc- 
ventus  22  vocalur  2'  adgredi ,  convcniens  esse  arbi- 
tratus ,  ut  illius  regni  residuam  porlionem  suae 
VARIANTKS  LKCTIONKS. 

1  Widoginduni 2. widikiudum 5. 7. 9.  ' ad omnesprac- 
terO.  qui  el  legit  ;  ail  abbionem  loco  apud  abbionem 
dici  posse  non  videtur,  quare  ac  recipiendum  statui. 
Poela  etiam  Sn.ro  aut  ac  aut  et  legissc  vide- 
tur  '  albionem,  fiicili  corruptela,  5.  4.  S.  6.  7.  9. 
4  transalbiona  9.  transalbinaro  —  regionem  7.  *  eos 
omnes  praetcr  7.  et  9.  6  ambierent  (.  2.  5.  6. 
'  deesl  7.  8  c.  se  7.  '  decsl  9.  "  attmico  1. 
11  baptisati  2  7.  9.  "  accersendos  7.  9.  "  per- 
versitas  2.  lv  aliquot  annos  2.  "  hartradura  5.  9. 
16  poena  9.  "  brillaniam  4.  hrilanniam  3.  7.  brila- 
niam  9.  ita  fcrc  constanter.  '"  ae  niarilima  7.  "in- 
versa  9.  nam  ab  anglis  ac  saxonibus  cum  britlannia 
insula  occupata  liiisset  6.  ••  coiosolitarura  7.  "  in 
ira  2,  "  beneventana  7.  "  in  qua  bencventum  si~ 
lum  esl  9. 


m 


CHM  I AlRISSLNSIBl.S  COLI.ATL 


m 


OMI.IS  rolSllARbl. 


A 


AWVLIS    I  URISSI  \sl  S. 


polcslati  subiceret,  cuius  capul  in  '  capto  Desiderio 
rege,  maioremque  *  parlem  in  Langobardia  iaui 
subacta  lenelat.  Nec  diu  moratus  ',  sed  contractis 
celeriter  Franoorum  4  copiis,  in  ipsa  hiemalis  tem- 
poris  a^peritate  Ilaliam  ingreditur.  Cumque  in  Flo- 
rentia  Tuscorum  civitatc  natalem  Domini  celebras- 
sct,  quanta  poluit  *  celerilate  Homain  ire  contendit. 
Quo  cum  venissct,  ac  de  profeetionc  sua  in  6  Bene- 
vcnlum  lam  cuin  Hadnano  poniilice  quam  cum  suis 
optimatibus  deliberasset,  Aragisus  ',  dux  Beneven- 
tauorum  ,  audito  eius  adventu  coinnertaque  in  ler- 
raui  suam  intrandi  voluntate,  propositum  eius  aver- 
terc  conatus  est.  Misso  enim  Ruinoldo  ",  maiore 
filio  suo,  cum  mnncribus  ad  regem,  rogare  coepit, 


rcversi  sunt.  Et  capilaneos  corum  ad  sinodum  re- 
praesentabant  supradicto  domno  rege  '  Carolo  in 
Wormaciani.  ■  Tnnc  domnus  rex  Carolus  pcrspi- 
ciens  ',  se  ex  omnc  parle  Deo  largienlc  paccm  ha- 
bere,  suscepit  v  consilium  orationis  •  causae  •  ad 
limina  beatorum  apostolorum  itcr  peragcndi  et  cau- 
sas  Italicas  disponendi ,  ct  cum  missis  imperaloris 
placitum  "  babendi  de  convencntiis  *  corum  ;  quod 
ita  factum  est.  Tunc  supradictus  9  domnus  rcx  na- 
talem  Domini  cclebravit  in  Florenlia  civitatc.  Et  in- 
muta\it  se  numerus  annoriim  in 
DCCLXXXVII. 
Tunc  aomnus  Carolus  rex  supradiclo  itinoie  itcr 
pcragcns  '*.  '  Romam  veiiil.  el  valde  honoriDce  ante 


ne  terram  Beneventanorum   intraret.   Sed  ille  longe  B  domno  "  aposlolico  Adriano  "  receptils  esl : 


aliter  de  rcbus  inchoatis  facicnduin  sibi  iudicans, 
retento  sccum  Rumoldo  9  ,  cum  onini  10  exercitu 
suo  Capuam  Campaniae  civilatem  "  accessit,  ibiquc 
castris  positis  consedit",  inde  "bellum  gesturus  '*, 
ni  memoratus  dux  intentionem  "  regis  salubri 
consilio  praevenisset.  Nam  rcliclaBcnevento  ",  quae 
caput  illius  terrae  habetur ,  m  Salernum,  inariti- 
mam  civitatem  ,  velut  muniiiorcm  ,T  se  cum  suis 
contulit ,  missaque  legatione,  utrosque  filios  scos 
regi  obtulit,  promiltens,  se  ad  onima  quae  impera- 
rentur  libenter  oboediturum.  Cuius  precibus  rex  ad- 
nuens,  divini  eliam  limoris  respcctu  bello  abstinuil, 
et  minore  ducis  filio,  nomine  Griraohlo  '*,  obsidatus 
gratia  "  suscepto,  maiorem  patri  reniisit.   Accepit 


quod  "  dies  ibi  moralus  est  cum  domno  apostolico. 
Et  Harichis  ''',  dux  Benevcnlanus,  misit  Roraaldum 
"  filium  suum  cum  magnis  muncribus,  postolare  " 
dc  adveulu  iamdicti  domni  regis  ",  utin  Benevenlo 
18  non  inlroisset  ",  et  omnes  voluniates  praedicti 
10  domni  regis  adimplere  cupiebant  ".  Sed  boc  mi- 
nime  apostolicus  credebat  neque  oblimatcs  "  Fran- 
corum,  el  consilium  fecerunt  cum  supranominaio 
domno  Carolo  rege,  ul  partibus  Bencventanis  causas 
firmando  advenisscl ;  quod  ila  factum  cst.  Et  dum 
Capuam  venisset  '»,  Harichisus  *l  dux  rcliquid  »•  Be- 
neventuni  civitaicm  '*,  et  in  Salernum  se  reclusit : 
et  timore  pertenilus  non  fuit  auxus  "  per  semet- 
ipsiini  faciem  domni  rcgis  Caroli  videre.  Sed  mittens 


insuper  a  populo  obsides  undecim  ,0,  misitquc  lega-  C  missos,  el  ambos  filios  suos  proferens,  id  cst  Rumal- 


tos,  qui  ct  ipsum  ducein  ct  omnem  Benevenlanum 
populum  per  sacramenta  firmarent  ".  Ipse  post 
haec  cum  lcgalis  Constantini  "  imperaloris,  qui 
piopler  ••  petendam  filiam  suam  ad  se  inissi  fueraut, 
loculusest,  atque  illis  dimissis  Romam  rcversus, 
sanclum  paschale  festum  •'•  magna  cum  hilariiate 
celebravit. 

DCCLXXXVII. 

Cum  rex  "  adhuc  Romae  ageret  '\  Tassilo,  dux 
Baioariae  ",  misit  legatos  snos,  Arnum  videlicet 
episcopum  »  ct  Hunricum  ■•  abbalem  b,  ad  Hadria- 
num  papam,  petens  ut  inter  regem  atque  »»  illum 
niediaior  pacis  fieri  dignaretur.  Nec  pontifex  pre- 
cibus  eius  ccnsuil  abniiendum  ,  sed  qnanta  po- 
VARIANTES  LECTIONES. 

'deestS.  '  maioreque  i.  '  ratus  2.  '  cofran- 
corum  3.  »  cuin  maxinia  9.  cuin  q.  p.  3.  '  deesl 
i.  5.  6.  '  aragissus  7.  8  rumoaldo  9.  runiuldo 
3.  runoldo  7.  *  rtimnMuin  2,  reliqui  quemadmo- 
dum  tilt.  praecpd.  10  deest  2.  7.  "  deesl  I.  civ. 
camp.  9.^  "  ibiqne  e.p.  consedit  deest  3.  9.  »»  et 
mde   4.   5.  6.        '*  aggressurus    9.    gessurus    3. 

proposuum  9.  "  beneventana  uibc  7.  "  mnni- 
tioni  m  2.  "  grirooablo  9.  "  ohsidis  ioco  9.  »•  XI. 
?•!/!?*  7"  '  obstringerent  9.  »•  conslantino  2. 
"ad9.  "pascha.3.9.  '«  adbuc  rex  5.  i.  5.6.  7.9. 
rex  deest  2.  »•  esset  3.  5.  9.  permaneret  6. 
"  baioanorura  5.  9.  «  hunrichum  9.  heinricum 
*.  baiiiriciiin  5.    *»et9. 


dum  »»  quem  doinnus  Carolus  rcx  secum  babcbal,  et 
Grimoaldum  »»  quem  supradictus  Aregbis  3"  sccum 
habebal  31  :  et  oflerens  mulla  munera  et  alios  obsi- 
des,  ut  peiiiioneni »'  eius  obtemperassel.  •*  Tunc 
domnus  ac  lv  gloriosus  rcx  Carolus  perspexit  "■  una 

*  [peragens   eclipsis   solis   '•   facta   est  15.  Kal. 

Octob.  ab  hora  diei  prinia  nsque  ad  horam  qiiintam. 
Romam  venit  et  valde,  etc.  6.] 

VARIANTES  LECTIONES 

'  regi  1.  5.  7.  'wormaiia  1.  vurmatiam  5. 
wormatiam  6.  warmatiain  7.  3  prespiciens  2. 
prospiciens  6.  7.  •  suinpsit  1.  5.  6.  7.  •  dc- 
votionis  causa  1.  7.  •  causa  5.  '  palatium  6. 
»  convenientiis  1.  5.  convencciis  6.  9  snprascri- 
ptus  5.  6.  7.  "  supradictum  itcr  I.  ilinere  ila  pera- 
D  gens  6.  "  a  domno  (I.)  5.  6.  7.  "  badriano  7. 
"  abquot  1.5.  7.  "  ariglus  I.  arighisS.  6.  8.  ari- 
gis7.  barichis2.  3.  "  rumaldum  7.  ,G  postulare 
.    "  regis  ne  beneventum  intraret,  quia 


1 


vellet  omnes  voluntates  regis  adimplere  1.  '•  bene- 
veniano6.  "  introiret  5.  •»  praefali  S.  6.  7.  " 
cnpiebalS.  6.  7.  "  optiraates  i.  5.  7.  "  caupua 
uenisset  aregisiis  dux  reliquiJ  6.  »l  ariglus  1.  are- 
ghisus  3.  7.  harichisus  2.  3.  »•  reliquil  1.  5.  7.  »* 
Beneventanum  civ.  2.  •' ausus  1.  5.  6.  7.  '•  rn- 
moldum  I.  8.  romaldura  6.  ••  giiraaldum  5.  6.  •» 
arigius  I.  areghis  2.  5.  6.  7.  »'  pencs  se  coniinebat 
1.  secum  reliuebai  7.  »'  petitioni  I.  o.  7.  "  ob- 
temperaretl.  ••  jcdeest2.  "  prospexil  I.  5.  7. 
prespexit  2.  •*  ecbpsis  solis  facta  esl  XV.  k.ii. 
octob.  legitur  eliam  in  Ann.  Fulrt. 


Salishurgensem. 

Patrol.  CIV 


NOT.C 


b  Lun.elacensem  seu  MonseeensTn. 


427 


KGINIiARDI  AUBATIS  ANXALES 


m 


ANNALLS   LALRISSENSES 


ANNAI.1  S  Lr.l.MlMllil. 


cuiu  sacenloiibus  vclceleris  oblimalibus  suis,  uinon 
lcrra  delcreiur  illa,  ct  episcopia  vcl  luonasieiia ' 
,ion  deserlareutnr 5,  elegit  duodecim  obsides,  et 
le.rtitim  decimum  \  filium  supradicli  ducis  '  no- 
inine  Grinioalditm  ",  El  accepta  imuicva  6,  iura- 
verunt  onmes  Bcneveulaui ,  tain  supradiclus  dux 
quam  et  Rumaldus '.  Et  rcversus  est  saepcnomina- 
tus  piissimus  "  rcx,  et  cclebravit  pasclia  cum  doinno 
apostolico  in  Roma.  '  Ibique  venientes  missi 8 
Tassiloni  '"  ducis ,  bii  simt  Arnus  cpiscopus  el 
Hunricus  "  abba  •>,  etpetierunt  1;  apostolicum,  ut 
pacem  terminarcnt  "  inter  domnum  Carolum  regem 
et  Tassilonein  ducem.  Unde  et  domnus  apostolicus 
niultum   sc   intcrponens ,    postolando   "    iamdtclo 


tuit '  instantia  apnd  regcm  intercederc  curavit, utin- 
ter  cos  pax  et  concordta  c\  suac  apostolicac  aucto- 
riiatis  ammonitione  atquc  intervcntione  proveniret. 
Cui  cinn  i  ex  idcm  sc  niagncpere  velle  rcspondisset  , 
simulipie  :i  iegatis  memorati  ducis  inquireret,  quam  • 
Iniius  pacationis  3  firmilatem  fsiccre  delserent, 
responderunt,  sibi  dc  bac  re  nihil  csse  commissuni, 
ncc  se  hoc  negotio  aliuii  facluros  *,  qiiam  ut  rc- 
sponsa  rcgis  atque  ponlilicis  doinino  suo  reporta- 
rent.  Quorum  verbis  papa  cominotus,  vclut  fallaccs 
ac  liaudiileiilos  analbcitiatis  gladio slaluil  fcriendus, 
si  ab  olim  rcgi  promissa  fide  disccdcrcnl,  atque  ila, 
infeclo  pacis  negotio  ',  reversi  sunt.  Rcx  autcm, 
adoratis   sanctoriim  apostolorum  f'  liminibus  voiis 


Et  ipsc  domiuis  rex  rcspondii  apo-  B  que  solutis  ',  apostolica  bcncdirtionc  percepta,  in 


stolico,  boc  sc  voiuissc  ct  per  multa  lcmpora  quac- 
sisse,  et  niiniuie  invcnire  pntuit  ",  et  proferebat 
statim  fieri.  Et  voluil  suprsi  liclns  domiius  rex  in 
praesenlia  domni  aposiolici  cum  ipsis  missis  pacem 
lirmare  :  et  rennucnlibus  supradictis  missis  ",  quia 
non  auxi "  fuissent  de  eorum  partc  iillam  firmita- 
tem  facere.  Apostolicus  vero  cum  cognovissct  dc 
inslabililatc  "  vel  uicndacia  '»  eorum,  stalim  snpra 
diiccm  ll  eorum  vel  suis  consenlaneis  anathema 
posuit  ",  si  ipsc  "  sacramonta ,  quae  promiscrat 
domno  Pippino  rcge  '*  et  domno  Carolo  iicmquae  "■' 
rege  **  non  adimplcsscl.  Et  obtcstans  supradiclos 
missos,  iii  contestarent  Tassilonem,  ut  non  aliter 
fccisset ,  nisi  in  omnibus  oboediens  fuissct  donmo 
Carolo  rcge  "  et  filiis  eius  ac  genti  *■  Francorum,  ut 
ne  forte  sanguinis  effusio  !0  piovenisset 30  vcl  laesio 

[El  rcversus  est  rcx  piissiiniis  Carolus,  ct  rclcbra- 
\  it  Homac.  pascba  cum  dunino  aposlolico.  Ecce,  orla 
est  contentio  per  dies  fesios  paschae  inter  cantorcs  Bo- 
niaiioriimelCalloium.DiccbantseCsiUimcIiiisranlaie 
el  pulchrius  qiiam  Romaui.  Dicebant  se  Romanido- 
ctissime  cantilenas  ccclesiasticas  profcrre,  sicut  docli 
fuerani  asanctoGregorio  papa:  Gallos  corruplc  can- 
lare.etcanlilenamsanamdesiruendodilacerare.  Quac 
conlentio  anie  domnum  regem  Carolum  pervcnit. 
Galli  veropiopiersccuriiatcm  donini  regisCarolivalde 
exprobrabant  cantoribus  Romanis.  Romani  vcro  pro- 
ptcr  auctoriialcm  magnac  doctrinae  eos  slullos,  ru- 
sticoset  indoclos,  vclitt  bruta  animalia,  alTiniiabaiit, 


VARIANTES  LEGTIONES. 

1  monasteria  desolarcniur  1.  aet  episc.  vel  m. 
n.  des.  deest  2.  3  cl  diioderimuni  5.  *  filium  sci- 
liret  p.  d.  1.  "  grimaldum  5.  *  acccplis  muneii- 
bus  fecit  iurare  onines  beneventanos  una  cuin  duce 
et  rcvcrsus  i.  '  romaldus  5.  6.  "piissimUS  de;sl 
7.  »  misi  5.  10  tassilonis  1.  5.  6  7.  "  bunriclms 
abbas  ut  ponerenl  apostolicum  1.  "  alsba  pelierunt 
;.  "  terminaret  I.  5.  6.  7.  "poslulando  6.  7. 
prccaudo  1.  "  regi  7.  rcgem  1.  "  potuisse  I.  6 
7.  17  missis  dicendo  quia  7.  "  ausi  I.  5.  6.  7. 
10  instabilitatem  mandati  1.  20  mendacio  7.  sl  su- 
pra  dictum  duccm  7.  "  supradictum  duccm  cum 
consentaneis  suis  anathemate  feriit  I.  "ipsal.  7. 
'•  regi  1.  5.  ti.  7.  "  itcm  7.  "regel.  5.  7. 
,r  regi  1.  S.  C.  7.  "  et  genli  7.  dcest  i  "  profusio 
1.7.    J0  vcniret  1.  proveniret  7. 


Franriam  reversus  est.  Et  cum  uxorem  suam  Fas- 
tradam  filinsque  ac  lilias  ct  ouincincoinitsitiim,  qucm 
sipud  cos  dimiserat,  Wormaciae  invenisset,  gcnera- 
lem  populi  sui  convcnium  ibi  habere  stalirit.  ln  quo* 
ciini  omnia,  quac  iu  Iialia  gesserat,  coram  opti- 
niatibus  suis  narrando  rommcinorassct,  et  ad  ex- 
tremum  de  legatis  Tassiloiiis,  qui  ad  se  Bomac  ve 
nerant,  mcntio  facta  fuissei,  iniit  9  consilium  ut 
expcriretur,  quid  Tassiro  de  promissa  sibi  fidclilale 
lecere  10  vcllei,  congrcgatoquc  ingenli  cxercilu  al- 
que  in  trcs  parte  diviso,  Baioariam  "  pelcrc  consii- 
tuit.  Cumque  Pippinuin  filiuni  cum  llalicis  copiis  in 
Tredentinam  ,2  vallcm  venire  iussisset,  orienlales 
quoque  Franci  ac  Saxoncs,  utiussi  fuerani,  ad  Da- 
niibium  in  loco  qui  Pferinga  "  vocatur  acccs- 
sissent,  ipsc  cum  exercilu  quem  sccmn  duxcrat , 
super  Lechum  fiuvium,  qui  Alamannos  et  Baioa- 
rios  dirimil  ■',  in  Augustac  civiialis  guburbano  con- 
scdit,  inslc  B  lioarisun  cum  taui  valida  manu  procui 
dubio  petiturus,  nisi  Tassilo  sibi  ac  popsilo  suo  ad 
regcm  venicndo  consulercl  "■  Nam  videns  se  undi- 
que  circumsessunijVenit  supplex,  ac  veuiam  de  ante 
gestis  sibi  dari  deprecatus  "  est.  Scd  ct  rex,  sicut 
erat  nalura  milissimus,  supplici  ac  deprecanu  pc- 
percit,  acccptisque  ab  co  praetcr  filiiim  eius  Tbeo- 
doncm  aliis,  quos  ipse  imperavit  ",  dtiodecim  ob- 
sidibus,  ei  populo  lerrae  per  sacramcnla  firuiaio  , 
in  Franciam  reversus  est.  Et  in  su!)iii!  ano  Mogon 
j)  liacense  ",  iu  villa  qnae  vocatur  Ingilunlieim  ",qui:i 


VABIANTES  LECTIONES. 

1  scd  sedula  admodum  9.  5  quando  5.0.  *  jiacis 
4.5.9.  Huturos  \.  '  n.  p.7.  6  dceat  9.  '  salutis 
1.  8  qua  9.  *  inivit  5.  9.  ,0  promissa  fide  prae- 
stare  5.  9.  "  baioariaiu  atqne  ipsum  lassiloiienj 
9.  "  tridenlinam  3.  5.  6.  7.  9.  "  feringa  5.  6. 
"  dividit  5.  9.  "  consuluisset  7.  "  prccatns 
3.  9.  "  quos  ipse  imperavit  dcest  9.  iniperave- 
rat  3.  "  mogontiacensi  7.  9.  magonciacense  3. 
magonliense  i.  "  ingilumneim  2.  ingillunlieim 
3.  ingilinheim  4.0.  7.  ingelbeim.9. 


429 


A.NN.UIS   tGI.NH.tRDI 


CUM  LAlftlSSENSIBCS  COLLATI 
A 


i& 


ANNAI  ES    1.M  MSSF..NSI.S. 


ibi  hieniaverat,  et  natulcm  Domini  et  paseha  cclc- 
bravit. 

ei  doclrinain  sancti  Gregorii  praeferebant  ruslicitati 
corum.  Et  cuin  altercatio  i!c  nentra  parle  finirel,  aii 
domnus  piissiimis  rex  Carolus  ad  swos  cantores  :  Di- 

cite  palam,  qnis  purior  cst  et  quis  melior,  aut  [ons  ri- 
rus,  aut  riruli  eius  longe  decurrentes  ?  Rcsponderunt 
omnes  una  voce  fontem  ,  vclul  caput  ct  originem, 
puriorem  esse  ;  rivulos  autem  cius,  quanlo  longius  a 
fontc  rccesseriiit,  lanto  turhulcntos  et  sordibus  ac 
iuimumlitiis  corruplos.  Ki  ail  domnus  rex  Carolus  : 
Bevertimini  ros  ad  fontem  sancti  ijregorii,  quia  mani- 
feste  corrupistis  cantilenum  erdc&iasticam.  Mox  pe- 
tiil  domnus  rex  Carolus  ah  Adriano  papa  cantores, 
(|ui  Franciam  corngerent  dc  canlu.  At  ille  dcdit  ei 
Theodorum  cl  Benedktum ,  Romanac  ecclesiae  do- 
elissimos  canlorcs,  qui  a  sanctoGregorioeriiditi  fue- 


lerrae  illius  ;  et  si  ipsc  dux  '  obdurato  rorde  veibis 
snpradicli  aposlolicc  '  minimc  oboedire  voluisset, 
lunc  doninus  Carolus  rex  el  suo  *  exercitus  absoluti 
fuissent  ab  omni  pcriculo  peccati ,  ct  quicquid  in 
ista  *  terra  facliim  evenicbat  •  in  incendiis",  aut  in 
homicidiis  ,  vcl  in  quaieciimque  '  malicia  ,  ut  hoc 
soper  Tassiloneni 8  cl  cius  consentaneis  •  evenis- 
set,  ctdomnus  re\  Carolus  ae  Francis  10  innoxii  ab 
omnl  culpa  exinde  permahsissent.  Hacc  vcrba  ex- 
plcla,  missi  Tassiloni  "  ahsoluti  sunt.  Et  tnnc  in 
invicem  sibi  domnus  aposlolicus  adqne  li  domnns 
gloiiosus  rex  Carolus  valedieenles ,  henediclione  ad- 
sumpla,  oralione  peracta,  Franciam  iamdictus  prae- 
cellenlissimns  rex  reversus  est.  Et  pervenit  idein 
rant :  trihuitque  aniiphonarios  sancii  Gregorii,  quos  B  13  milissimus  rex  ad  coniugem  suam  domnant  Fastra 


ipse  notavcrat  nota  Romana.  Domnus  vcro  rex  Ca- 

rolus  revertens  in  Franciam,  inisil  unum  cantorem 

in  Metis  civitate ,   alteiuiu  iu  Suessiouis  civitate, 

praecipiens  de  omnibus  civitalibus  Franciae  magi- 

stros  scholae  anliphonaiios  cis  ad  corrigendum  tra- 

dere  ,  et  ab  eis  discerc  cantarc.  Correcti  snnt  ergo 

anliphonarii  Francorum  ,  quos  umisquisque  pro  ar- 

bitrio  suo  vitiaveral,  addcns  vel  minucns :  et  omnes 

Franciae  cantores  didicerunt  notam  Romanam,  quain 

nunc  voraiit  notam  Franciscain  ;  exceplo  qnod  tre- 

mulas  vel  vinnulas  »,  sive  collisibiles  vel  secabiles 

voces  in  cantu    non  polerant   peifectc  cxprimere 

Franci,  naturali  voce  barbarica  frangentes  in  gut- 

lure  voces  potius  quam  exprimentes.   Maius  autein 

magisteriurc  canlandi  in  Metis  civitale  rcmansil : 

quanlumque  magisterium  Roinanum  superatMclensc 

in  arte  canlilenae,  tanto  superat  Metensis  cantilena 

icteras  seholas  Gallorum.   Similiter  erudicrunt  Ro- 

mani  canlores  suiiradicti  cantores  Francorum  in  arte  /-.     , 

organaiidi.   Et  domnus  rex  Carolus  iterum  a  Roma  L  ad  ei,,s  P™esentiam 

artis  grammalicae  et    computatori.  c  magistros  se- 

cuin  adduxit  in  Franeiain,  et  uhiquc  studium  litera- 

rum  expanderc  iussit.   Ante   ipsum  enim  domnum 

regem    Caroltim    in    Gallia    nullum   studimn   fue- 

ral  liheralium  artium.   Per  ipsos  dies  paschae  ve- 

nerunl  Romam  ad  domniim  piissimiiiu  rcgeui  Caro- 

Imn  inissi  Tassiloni9  ducis ,  elc His  verbis  ex- 

pletis  ,  missi  Tassilonis  absoluti  sunt.  Tunc  in  in- 
viccm  sihi  domnus  apostolieus  el  domnus  rex  glo- 
riosus  Carolus  vale  dicentes,  benedictione  assumpta 
et  oralione  pcracla,  in  Franciam  cum  gloria  rever- 
susesl,  adducens  secuni  cantores  Romanorum  et 
grammaticos  peritissimos,  et  calculatores.  Pervcnit- 
que  idem  mitissimus  rex  Carolus  ad  coniugem  suain 
domnam  Fastradam  reginam  in  civitate  YVarmatia, 
et  ihi  ad  invicem  gavisi  sunt  laetificanlcs  ac  Dei  mi- 
(.ericordiam  conlaudanlcs.  II.  j 


danem  "  reginam  in  civitaie  Wormatia  :  el  ibi  ad 
invicetn  gaudenles  ct  laetiflcantes,  ac  Dei  miseri- 
cordia  "  conlaudentes,  slnodum  nanique  "  eongre- 
gavit  supraseriptus  domnus  rex  ad  eandem  civita- 
tem,  sacerdotibus  suis  ct  aliis  obtimatibus  nuntiavit, 
qualiter  omnia  in  ilinere  suo  peragebantur,  et  cnm 
venissct  ad  hunc  locum  ",  quod  omnia  explanasset 
de  parte  Tassilonis ,  sicul  enim  erat  ",  lunc  pres- 
piciens  "  idem  rex  ,  ut  missus  "  mitlerct ,  ct  ius- 
sil"  Tassilonem8*,  utomnia  adiropleret i3  secundum 
iussionem  apostolici ,  vcl  sicut  iusticia  eral :  co 
quod  lv  sub  iureiurando  promissum  habebant  **, 
ut  iu  omnibus  ohoedicns  et  fidelis  fuissct  domno 
rege  "  Carolo  et  filiis  eius  vel  Francis,  ct  venirenl  " 
quod  rennuit,  et  venire  con- 
lempsit  *'.  Tunc  domnus  rcx  Carolus  una  cum  Fran- 
cis  vidcns  iusticiam  suam,  iter  coepit  peragere  par- 
tihus  Baioariae  cum  cxereitn  suo ,  ct  per  scmet- 
ipsum  venit  in  loco,  ubi  Lechfeld  *•  ■>  vocatur,  super 
civitalem  Augustam.  Et  iussit  alium  exercitum  ficri, 
id  cst  Franci  "  Austrasiorum,  Toringi  ",  Saxones". 
et  eoniungere  super  Danubium  fluvium,  in  loco  qui 
dieitur  Faringa  c.  Et  tertium  exercitum  iussit  fieri 
VARIANTES  LECTIONES. 
1  Et  saepedictus  dux  1.  El  si  per  se  dux  7. 
*  apostolici  1.  5.  6.  7.  '  suus  1.  5.  6.  7.  *  in 
ipsa  1.  5.  6.  7.  •  eveniret  7.  6  eveniehat  inccn- 
diis  2.  '  qualicumque  5.  6.  •  thassilonein  1.(7.) 
3  consentaneos  6.  "  franci.  I.  5.6.  7.  "  tassi- 
lonis  1.  5.  7.  "  atque  1.  S.  6.  7.  "  idem  dcest 
"2.  "  fastradanam  6.  "  misericordiam  t.  5.  6.  7... 
civitatem.  El  sacerdotibus  1.7.  "  sinodum  vero 
c.  6.  "  pervenisset  ad  locum  1.  "sicutacluni 
cral  1.5.6.  7.  sicut  enumerat  2.  quod  quidem  veram 
ieclionem  satis  indicat.  "  perspiciens  1.5.  6.  7. 
"  missos  1.  5.  6.  7.  "  mitteret  mandaretqtte  tassi- 
loni  7.  w  tassiloni  5.  6.  "  ndimplere  festinaret  7. 
il  eral  et  quod  1.  •"  lnbehat  1.5.  6.  7.  *6  regi  1. 
5.  6.  7.  "  veniret  1.5.  6.  7.  "  post  contempsit 
ttiium  folium  codicis  2.  excidil,  scquens  incipil  egis- 
se.  Tunc  denuo  etc.  "  locoqui  iechfeldt  supra  1- 
loco  qui  iecfel  7.  ,0  francorum  1.7.  "  thuringo- 
rum  1.  Turingi  6.  lhoringorum'7.  "  et  saxonum 
1.  7. 

NOT.€. 

»  Vinnolata  vox  est  lenis  et  mollis  atque  flexibi-  *  Das  Lechfeld  bei  Augsburg. 

tis,  ct  rinnolata  dicta  a  iiiimo,  hoc  est  cincinno  molli-  >   Phoring  scu  Pforing  inlia  Ingolstadt. 

ler  flcxo.  IsidoriOrig.  lib.  in.cap.  19. 


«I 


ECINHABDI  ABBATIS  ANNALES 


I3i 


AN>ALES    LAUIIISSF.NSES.  A 

panibus  lialiae,  nt  domnus  Pippimis  rex  venisset  us- 

que  '  ad  Trianto  *  ",  cum  exercilti  suo,  et  ipseibi 

maneret,  ct  exercitiun  snum  pleniter  3  iu  ante  mit 

lere.t  usque  ad  Bauzanum  '  b.  Ttiuc  prespiciens  • 

se  6  Tassilo  ex    omni   parle    esse  '    circumdatum, 

tsl  videns  quoil  ontnes  Baioarii  plus  essent  fideles 

domno  rege  8  Carolo  quain  ei,  et  cognovissent  iusti- 

tiam  iamdicli  domni  regis,  et   magis  '  voluissent 

iustiliam  "  consenlire,  quam  conliarii  esse  :  undi- 

qtie  constrictus   "    Tassilo  vcnil  per  scmetipsum, 

tradens  se  in  manibus  "  domni  regis  Caroli  in  vas- 

saticum,   et  rcddens   ducatum  sibi   cotnmissum  a 

domno  Pippino  rege,  et  recrcdidit  13  se  in  omnibus 

pcccassc  et  male  egisse.   Tunc  denuo  renovans  sa- 

cramenta,  ct  dedit  obsides  eleclos  duodecim  ",  et  B 

tcrtitim  decimum  filium  suum  Theodonem.  Beceptis 

obsidibus  1S  vel  sacramento,  tunc  reversus  est  prae- 

fatus  gloriosus  rex  m  Franciam.  El  celebravit  nata- 

lem  Domini  in  villa  quae  dicitur  lngilenhaim  ",  si- 

militer  ct  pascha.  Et  innnitavil  se  numerus  anno- 

rum  in 

DCCLXXXVIH. 

Ttmc  dcmnus  rex  Carolus  congregans  sinoduin  H 

ad  iamdiclam  villam  Ingilenhaini  l8,  ibique  veniens 

Tassilo  '9  ex  iussione  domni  regis.  sicut  ct  caeteri 

eius  vassi  ",   ct  coeperunt  lideles  Baioarii  diccrc, 

quod  Tassilo  fidein  suam  salvam   non  haberet,  nisi 

posiea  "  fraudolens"  appartiil  ",  postquain  filium 

suum  dedit   cum   aliis  obsidibus  ct  sacrauienta 


A-OVIFB  ECINHAIDI, 


DCCLXXXVIll. 

Cum  in  eadem  villa  generalem  •  populi  sni  rei 
convenlum  fleri  decrevissel  *,  ac  Tassilonem  dticein 
sicul  et  caeteros  vassos  suos  in  codcm  conventu 
adessc  iussisset,  atque  ille,  ut  ei  fuerat  imperatum, 
ad  regis  praesentiam  pervenisset,  crimine  maiesta- 
tis  k  a  Baioariis  accusatus  est.  Obiciebanl  *  ei , 
quod  postquam  filiiim  suiim  obsidem  regi  ded  rat, 


suadente  uxore  sua  Liutbcrgane  ."  Quod  et  Tassilo  ^  suadente  coniuge  sua  Liutbcrga  6,  quae   (Ilia  Desi- 


denegare  non  potuit,  sed  confessus  cst  postea  ad 
Avaros"  transmisisse  ",  vassos  !R  supradicti  domno 
rege  **  ad  sc  adortasse  30,  et  in  vilam  eorum  consi- 
liasse  :  el  hominis  31  suos,  quamlo  itirabant,  iube- 
bat,  ut  aliter  in  mente  rctincrent  et  sub  dolo  iura- 
rent :  et  quid  3a  magis,  confcssus  estdixisse,  etiamsi 
decem  filios  baberel.  omnes  voluisset  perdcre,  ante- 
quam  placita  sic  manerent,  vel  stabile  permitleret, 
sicut  itiratum  liabuii  3S ;  ct  eliam  dixil,  melius  3*  se 
roortuum  "  esse  "  quam  ita  viverc  et  de  haec  om- 
VARIANTES  LECTIONES 
1  usque...  usqne  decsi.  2  3  triantum  7.  *  pleni- 
ter  mane  m.  1.  •  banzanum  l.bauzarum  7  *  per- 
"se  erasum  5 
"regi  I.  5.  7. 
utmagis7.  10  iusticiae  C.  !1  conlristatus  ' 
manus  I ,  manibus  S.  7.  nianibus  cius  ut  servus  9  b. 
13et  cognovil  1.  7.  *•  duodiciin  deest.  t>,  "  ob- 
sidibnselpraesiitissacraineniis  1.  7.  )e  ingilinbeim 
tt.  ingelheim  1.  "  sinaduin  6.  I8  ingelhaim  i.  in- 
gilinhaim  fi.  ietassilo....  quod  lassilodeesi2.  "va- 
sallil.  "haberetsedpostea7  "fraudulansl.frau- 
dtilens  5.  6.  frau.lolans7.  "  appareret  7.  •'*.  sa- 
rramenla  fefellit  1.  7.  sacramcnte2.  "  luitburge  I. 
"  avaros  1.5.  "  transivisse  L  "  vasallos  I. 
•*  domni  regis  1.7.  30  ad  se  fortasse  1.  ad  se  hor- 
lasse  6.  adse  adhortasse  7.  3!  homines  I.  5.  6.  7. 
n  quod  1.  7.  ".  iiiratum  habuit  2.  3.  5.  6.  iu- 
ravit  7.  inila  fiieruntl.  *'.  inulicr  se.  mortuum  2. 
"  morittirtim  7.     '"  melins  esse  mortuum  6. 


derii  regis  Langobardorum  fuil,  el  post  palris  cxi- 
liiiin  Fiancis  iniinicissima  semper  cxtitit,  in  adver- 
silatem  r.gis,  et  ut  lcllum  contra  Francos  suscipe- 
rent,  Hiinoriim  genlem  concitaret  '.  Quod  verum 
fuisse,  rerum  in  codem  anno  gestarum  probavit 
evenius.  Obiciebantur  ei  et  alia  conplura  et  dicta 
cl  facta,  quae  non  nisi  ah  inimico  el  iralo  vel  '  fierl 
vel  proferri  poterant,  quorum  ne  unuin  qiiidem  in- 
(itiari  coepit.  Sed  noxae  '  convicltis,  uno  oninitim 
adsensu  ut  maieslatis  ,0  reus  capilali  senlentia  dam- 
natus  est.  Sed  clemcniia  regis  licet  niorti  addictum 
liberare  curavil.  Nani  mulato  babitu  in  monastc- 
rium  missus  est,  ubi  tam  religiose    vixit,  quam  li- 

atswsra* *  »4 rn5 .  s D ^  -  ^,  »•*• e. T„eodo -  m *z 

;  7.     uin      tonsus et  monaslicae  conversationi  mancipalus  est ". 
Baioarii  quoquc,    qui  perfidiae    ac  fraudis  eorum 
conscii  "  et  consentanei  fuisse  repcrti  sunt  ",  exilio 
VARL4NTES  LECTIONES. 

'  generale  2.  ■  fieri  decrevisset  conventuui 
9.  •  deest  9.  k  laesae  maiestalis  9.  *  obicienli- 
bus  7.  *  liulberga  manu  correctoris  posterton» 
mutatum  tnlilbcrga  t.  liuthburga  5.  lulberga  6.  luil- 
burga  9.  luilkarda  5.  '  concitaral  7.  8  dcest 
7.  •  noxiac3.  '•  laesae  maiestatis  9.  "  ipsum 
libenter  7  libens  9.  "  leodo*.  "  deest  7.  " 
consocii  7.  "  fuisse  perhibebantur  9.  fuisse  per- 
hibentur  3. 


NOTiE 

«  Tiento.  Trident. 

•>  Botzcn,  Boliano,  oppidum  celebre  a;que  in  Tyroli  corailatu. 


4-5 


C13M  LAURISSENSIBUS  COLLATI. 


43i 


ANNAI.ES.  ECINIURDI. 


ANNALES    LVLIilSSINSIS. 


per  diversa  loca  religabantur.  '  Huni  vero,  sicnl 
Tassiioni  promiserunl  *,  duobus  e\ercitibus  compa- 
ratis,  uno  marcam  '  Foroiuliensem,  aliero  Baioa- 
riam  adgrcssi  sunl;  sed  '  frustra.  Nam  in  ntroque 
loco  victi  fngatique  sunt,  et  multis  suorum  amissis, 
cum  niagno  damno  ad  loca  sua  se  recepcrunt.  Quam 
iniuriam  velut  vindicaturi,  iteram  Baioariam  "  ma- 
iorihus  copiis  pelieriint,  sed  in  priina  congressione  " 
pulsi  a  Baioariis,  et  innumera  mullitudo  eoruni  ' 
caesa,  multi  etiam  ex  eis,  qui  per  fugam  evadere 
conali,  Danubium  tranare  volucrunt  ",  gurgitibus 
fluminis  9  absorbti  sunt.  Interea  Conslanlinus  impe- 
rator  propter  negalam  sibi  regis  filiain  iratus,  Tben- 
dorum  "  patricium,  Siciliae  praefeclum,    cum  aliis 


nia  '  comprobatus  %  Franei  ct  Baioarii,  Langobardi 
ei  Saxoncs,  vel  ex  omnibus  provinciis  qui  ad  eun- 
dem  '  siiioduin  congregali  fuerunl,  reminiscenles 
priorum  malorum  eius,  et  quomodo  domnum  Pippi- 
niim  regem  in  exercitu  *  derelinquens  ",  et  ibi 
quod  theodisca  lingua  barisliz  6  dicitur,  visi  sunt' 
iu  licasse  se  8  eunrieiri  Tassilonem  ad  inortem.  Sed 
dtim  omncs  una  voce  adclamarent  capilale  *  eum 
ferire  senieniiam  ,0,  iamdiclus  domnus  Carolus  piiv 
siinus  rex  motns  misericordia  ab  "  amorem  Dei,  ct 
quia  ciiiusanguineiis  "  cius  erat,  conlenuit  "  ab  ip- 
sis  Dei  ac  suis  fidelibus,  ul  non  moriretur.  Et  inlei- 
rogalus  '*  a  iamfalo  "  clementissimo  domno  rege 
praedictus  Tassilo,  quid  agerc  voluisset ;   ille  vero 


ducibus  snis  fines  Bencventanorum  vastare   iussit   B  postolavit  '",  tit  licentiam  baberet  sibi  tonsorandi 


Qui  cum  imperata  exseqticrentur,  Grimoldus  "  qui 
codem  anno  post  morlem  patris  dux  Benevenlanis  " 
a  rege  dattts  est,  et  Hibiibranilus  '*,  dux  Spoliiino- 
rnra  •*,  cum  copiis  qtias  congregare  potuerunl,  in 
Calabria  eis  occurrerunt,  habenies  secum  legalum 
regis  Winigisum  ",  qui  postea  '•  in  ducatu  Spolili- 
no  "  Hildihranrio  successit.  Commissoque  proelio, 
inmodicam  cx  cis  muliitudinem  ceciderunt,  ac  sine 
suo  suorumque  gravi  dispendio  viclores  facti,  ma- 
gnuro  caplivorum  ac  spoliorum  numerum  in  sua  ca- 
stra  retulerunt.  Rex  autem  in  Baioariam  profectus, 
eandem  provinciam  cum  suis  terminis  ordinavit  at- 
que  disposuit,  atque  inde  regressus,  in  Aquisgram  " 
pal.itio  suo,  ubi  biemaverat,  et  "  diem  Domioi  na- 
lalicium   sanclumque  pascba  more  solemni   ccle- 


VARIANTES  LECTIONES. 
*  relegantur  7.  relegabantur  9.  *  prnmiserani 
3.  9.  Huni  vero,  etc.  usque  sed  fmstra  deest  2. 
*  marcham  7.  marchiam  9.  4  dcest  7.  "  b.  i. 
3,  9.  "  piimo  cougressu  9.  '  e.  m.  7.  *  no- 
Iuerunt  9  •  dcest  7.  10  leorforum  4.  "  gri- 
moaldus  9.  "  beneventaniis  7.  "  hildcbian- 
dus  2.  3.  7.  9.  lk  spolelanornm  7.  9.  "  win- 
nigisum  7.  '•  posila  2.  "  spolilano  3.  spolelano 
7.    9.     '•    aquisgrano  9.     "  decst    7. 


et  in  monasierio  "  introeundi  et  pio  taniis  peccatis 
poenileiHiain  agendi,  et utsuainsalvaretaniinam.  Si- 
militeret  lilius  eius  Theodo  deiudicalus  *•  est,  et 
tonsoratus  et  in  monasterio  "  missus,  et  pauci  Bai- 
oarii  qui  in  adversitale  doinni  regis  Caroli  perdu- 
rare  voluerunt  ",  missi  simt  in  exilio.  Eodemque 
"  anno  commissum  est  bellttm  inter  f.r.ccos  et  Lan- 
gobardos,  id  est  duce  "  Spolitino  "  nomine  Hildc- 
brando,  seuduce  Grimoaldo  ",  quemdomnusrexCa- 
rolus  posuit  ducein  super  Beneventanos,  et  fuit  mis- 
sus  Wineghisus  "  una  "  cum  paucis  Francis,  nt 
praevideret  eorum  omnia  quae  gessissent.  Et  auxi- 
liante  Domino,  victoria  est  facla  a  Francis  seu  su- 
pranoniinatis  Langobardis.  ldeni  "  simililer  et  alia 
pugna  cotnmissa  est  inter  Avaros  in  loco  *•  cuius 
vocabtilum  cst.  .  et  Francis  "  qui  in   Italia  * 

commanere  videntur;  opitulante  Doniino,  victoriam 
oblinueruntFranci,  ct  Avari  cum  conlumelia  reversi 
sunt,  fuga  lapsi  sine  victoria.  Tcriia  ptigna  com- 
missa  est  inter  Baioarios  et  Avaros  in  campo  " 
Ibose1*»,  ct  fuerunt  ibi  missi  domni  Caroli  regis 
Grah.imamius  "  el  Audacrus  21  cum  nliquibus 
Francis.  Domino  auxilianle,  victoria  fuit  Francoruni 
seu  Baioariorum.  El  ista  omnia  supradictus  dux 
Tassilo  seu  mahvoia  uxoreius,  Liulberga  "  Deoodi- 
VARIANTES  LECTIONES 
Miisomnibus(l.)5.7.  *  et  omnia  conprobataG. 
'  vel(et)omnes  ex  aliisprovinciis  qui  adeandem  1.7. 

I  regem  exercitum  5.     »  derelinques  2.    •  harislig  1 . 
**  haristalliz  2.  3.  he.risliz  G.  harislit.  7.      '  inssi  sunt 

6.  8se  dcest  1.  5.  6.  s  capitalem  6.  "  capi- 
tali...  sententia  1.5.  7.  !1ad  l.ob.  5.  6".  7.  "con- 
saiiguineus  1.5.6.  7.  "  obtinuitl.5. 6.  "  int.  est 
!>.  "  iam  dicto  6.  '•  postulavit  1.  6.  7.  "  inmo- 
oasterium  7.  "  diiudic.iliis  1.  5.  7.  "  inonaste- 
rium  6.  J0  volebant5.  G.  7.  21  Eodeui  quoque  I.  7. 
*' L.   sub  diiee  I.      *3   spolelano    1.    spolitano  7. 

II  grimaldo  1.  *>.  6.  7.  "  winegisus  1.  decst  2. 
winechisus  7.  '•  una  deest  7.  "  kl  esl  similitcr 
2.  iilem  (ilem)  decst  i.  5.  G.  7.  5"  in  loco  decst 
2.  "  francos  7.  franci  1.  »•  qni  italiam  7.  S!  in 
campo  ibose  dcest  1 .  "  hibose  7.  ibose  6.  S. 
"  gramannus  0.  fi  audacerus  I.  audaccrus  5. 
audracci^  G,  "  thassilo  cum  Malmola  uxore  Luil- 
lwrga  I 


N0T.€. 
Oppidum  Austiic  Ips  ad   Danubium,  supra  Pechelarn  et  monastcrium  Mellicense. 


435 


EGIMIARDl  ABBATIS  ANNALES 


436 


AKXM.ES  lAUMSSEHSES.  A 

bilis,  per  fraudem  consiliavcrunt  '.  Quarta  pugna 
fuit  commissa  ab  Avaris,  qui  volucrunt  vindictam 
|ieragcre  conlra  Baioarios.  Ihi  similiter  fuerunt 
missi  domni  Cnroli  rcgis,  et  Domino  protegcnte,  vi- 
Ctoria  cliristianorum  aderat.  Avari  fngam  incipientes, 
mulla  slragia  *  ibidem  facla  est  occidendo,  et  alii 
in  Danubio  fluvio  vitam  nccando  amiserunt  *. 


AN.YtLES  ECIMIABDI. 


ANNALIIT»?  LAURISSENSIUM 

CONTINUATIO  LSQUE  AD  AN.  DCCCXXIX. 

ACCTORE  EGINHARDO. 

Post  haec  omnia  dommis  rex  Carolus  per  semct 
ipstim  ad  Reganeslmrg  pervenit,  ct  ibi  fmes  vel 
marcas  Baioariorum  disposuit,  quomodo  salvas  *, 
Domino  protegenie,  contra  iamdictos  Avaros  csse 
poluissent.  Indc  vero  reveraus  celebravit  natalem 
Domini  in  Aquis  palatio,  et  paseha  similiter.  Et  in- 
mutavit  se  nomeros  annorum  in 
DCCLXXXIX. 

Inde  iter  permoliim  parlibus  Sclavaniac  ',  quo- 
rum  vocabulum  *  esl  Willze7,  Domioo  adiiivauie; 
et  *  una  cum  consilio  Franeorum  ct  Saxonum  per- 
rcxit,  Renum  ad  Colouiam  transiens,  per  Saxo- 
niam;  usque  ad  Albiam  fluvium  vcnit;  ibique  duos 
pontes  conslruxit,  quorum  uno  cx  ulroque  capiie 
castclluin  cx  ligno  '  et  lerra  aedificavil.  Exinde 
promotus  inantea  10,  Domino  largiente,  supradiclos 
Sclavos  sub  suo.  dominio  conlocavit.  Et  fiiertmt  cum 
co  in  eodem  cxcrcilu  "Franci,  Saxones ;  Frisiones  " 
autem  navigio  per  Habola  "  »  fluvium  cum  qui- 
busdam  Francis  ad  eum  coniunxcrunt.  Fueruut 
ctiam  Sclavi  cum  co,  quortim  vocabula  sunt  "  Su- 
urbi  '"  "»,  nec  non  ct  Abolrin",  quoruin  princeps 
fuit  Witzan  16.  ibique  obsidcs  receptos,  sacramenta 
conplurima  ",  Doiniiio.  perducenle,  Franciam  per- 
vcnit.  Et  celebravit  natalem  Domini  in  Wormacia  ", 
et  pascha  similiter  ".  El  inmutavit  se  numerus  an- 
uorum  in 


DCCLXXXIX. 

Natfo  quacdam  Sclavenorum  '  cst  in  Germaiiia, 
sedens  super  litus  occani,  quae  *  propiia  lingu» 
Welalabi,  francica  3  atitem  Wiltzi  *  vocattir  ".  Ea 
Franeis  scmper  inimica;  el  vicinos  suos  qtii  Fran- 
cis  vel  suhiecti  vel  foederali  eranl,  odiis  inscctari. 
belloque  premere  ac  laeessire  6  solehat.  Cnjns  inso- 
leiitiam  rex  longius  '  sibi  non  ferendam  ratus  ", 
bello  eam  adgredi  statuit,  comparaloque  ingenti 
P  excrcitu,  Rhemim  apud  Coloniam  traiecit.  Inde  per 
Saxoniam  iter  ageus,  cum  ad  Alhiam  pervenissct, 
castris  in  ripa  posilis,  amncin  duobiis  pontihus  iun- 
xit,  quortim  unura  cx  utroque  capite  vallo  munivit, 
et  imposito  praesidio  firmavit.  Ipse  fluvio  transitn, 
quo  constitucrat  excrcitum  duxit,  ingressiisqtic 
Wiltzonim  lcrram,  cuncta  ferro  et  igni  vastari  ius- 
sit.  Sed  gens  illa,  quamvis  bellieosa  el '  iu  sua  nu- 
merosilate  confidens,  impettim  exercilus  regii  diu 
siislincrc  non  valuit  10,  ac  proindc,  cum  primum  ci- 
vitatcm  "  Dragawiti  "  venlum  cst  —  nam  "is  1V 
ceteris  Wiltzorum  regidis  et  nobililale  generis  et 
auctcritaic  saneclulis  "  longe  16  praeuiinebal 17  — 
VARIANTES  LECTIONES. 
*  sclauornm  h.  5.  (>.  7.  sclauonorum  9.  *  qui 
i)  2.  3.  9.  '  franciaca  i.  *  uulizi  .r>.  (>.  7.  i/i 
tnarg.  wilsi  9.  '  vocantur.  1.9.  6  lacesscre  7. 9. 
7  diutius  7.  8  iralus  5.  '  deesl  9.  10  poluil  2. 
11  in  civitatem  2.  9.  ad  civ.  5.  "  dragannilinani 
7.  in  marg.  i  ilragawiti  habel  MS.  >  "  dcesl  7. 
cst,  Willziit.  nanvis  9.  3  (?)  Vocem  Wiltzan,  ihco- 
Hseem  vocnbuli  WilUorum  versionem,  huic  a  scribu 
aliquo  in  [htenarii  codice  supcrpositam,  editoris  vitio 
in  textum  ii  repsisse,  eo  confidentius  conlendam,  quod 
in  nutlo  eum  codicc  ojfcnderim  ;  quod  si  in  Trevirenti 
forte  legalnr,  vilium  certe  anliquiits  foret,  sed  eodeui 
ci.  saxoncs  frisiones  2.  "labola  7.  albola  Bouq.  modo  coepisse  eonstaret.  Ceterum  omnia  crUicorum 
•';  siint  haec  7       "  suurbineo    non   2.   suburbi    7.       hisloricorumve  arqumenla  loco  hucnsque  corrupto  su- 

ptrslrucla,  rera  lcclione  codicum  auctorilate  resli- 
tuta,  concidunt.  '*  is  qui  celeris  7.  "  sciialus  ". 
18  deesi  3?  9.     "  praeeminebat  3?  9 


VARIANTES  LECTIONES. 

1  consiliaverunt  et  peregerunt  7.  '  strages  1. 
S.  7.  stragis  0.  3  emisemnt  5.  (>.  7.  et  alios  in 
Danuhio  fliiminc  submerserunt.  I.  Quae  rcliqui  co- 
dices  addunt,  Laureshamensis  (I.)  non  aqnoscit ,  cuius 
continnatio.nem,  cum  iisdem  (ere  verbis  constet  ac 
ehronici  tloissiucensis  anni  789,  790,  791,  792,  et 
pars  anni  793,  qitorum  auctor  eam  secutus  est,  iis 
adiungendiim  censnimui.      k    salvum   2.    salvac  7. 

*  sclaviniae   5.       6   cui  voc.  7.      7  wilze  5.  (*>.  7. 

*  adi.  iina  2.      »  ex  lino  2.     10  inante  5.  6.  7.     "  m 
codem   in  exercitu  6.     "  franci  et  saxones  7.  fran- 


16  wintzan  5.xvizzan7.  "  receptos  et  s.  quamplii- 
Vii.ia  7.  "  imrmatia  pascha  5.  wormatia  pascha  6, 
warmatiam  7.    "  pascha  similitcr  dcest  2. 


NOTyE. 


Ihc  lluvet. 


b  Sorabi. 


437 


CUM  LAURISSENSIBUS  COLLATI. 


m 


AWULES   EGINBARDI.  A 

extemplo  '  cuni  omnibus  suis  ad  regem  dc  civilalc 
proccssit,  obsides  qui  imperabanlur  dedit,  (idcm 
se  regi  ac  Fraucis  servaturiini  iureiurando  promisit. 
Quem  celeri  Sclavoiiim  primorcs  ac  reguli  '  omnes 
secuii  3,  se  regis  dicioni  siibdidemnt.  Tum  ille, 
subaelo  illopopulo  el  obsidibus  quos  ilarc  iusseral  '• 
acceptis,  eadem  via  qua  veneral  ad  Albim  5  regres- 
sus  cst,  et  exereitu  pcr  pontem  reducto,  rebus  quo- 
que  ad  Saxones  pei  tinentibus  secuudum  tempus  dis- 
posilis,  in  Franciam  6  reversus  esl,  et  in  Worma- 
cia  '  civitalc  et  nalalem  Doniini  et  pascha  ccle- 
bravit. 

DCCXC. 

Hoc  anno   nullum   itcr  cxercilale  6  a   rcge   fa- 

elum  ;  sed  in  Wonnacia  residens,  legatos  Hunorum  a 

ct  audivit,  et  suos  vicissim  ad  eorum  principes   mi- 

sit.  Agebatur  inler  eos  de  coiifiniis  •  regnorum  suo- 

rum,  quibus  in  locis  esse.  deberent.  Haec  contentio 

alque  10  allercaeio,  bclli,  quod  postea  cum  Huuis  ge- 

slum  esl,  seminariuni  cl  origo  fuil.  Uex  autem  ,  ne 

quasi  per  otium  lorpere  "  ac  tempus  lerere  videre- 

tur  ,  per  Moenum  lluviiuii  ad  Sallz  "  a  ,  palatium 

suuni  in  Gennaiiia  iuxta   Salam  fluvium  constru- 

tlum,  navigavit,  atque  indc  itcruin  pcr  eundem  am- 

ncm  secunda  aqua  Wormaciam  "  reversus  est.  Cum- 

que  ibi  hiemaret,  ipsum  palalium   in  quo  conversa- 

batur,  casu  accidente,  noelurno  ineendio  concrema- 

tum  esl.  Ibi  lamen  permaiiens.  et  natalem  Domini  et 

pascha  inore  solemni  ll  celebravit.  r 

DCCXCI. 

Transacta  verni  15  temperie'6,  circa    aestalis  ini- 

tiuni  rex  de  Wormacia  movens,  Baioariam  "  profe- 

ctus  est,  ea  meditatione  '",  ul  Hunis  factorum  suo- 

rum  vicem  redderet ,   el  cis   10,  quanto  celerius  *° 

posstt,  bcllum  inferret.  Comparatis  igitur  ad  hoc  ex 

omni  regno  suo  quam  validissimis  copiis  ,  el  com- 

mealibus  congregalis  21,    bipertilo  "  exercilu    iter 

agere  coepit.  Cuius  partem  Theodorico  i3  comiti  et 

Meginfrido  camerario  "   suo  commillens,  eos  per 

aquilonalem  ™  Danubii  ripam  iler  agere  iussit.  Ipsc 

cum  alia  "  partc  quam  secum  retenuit  27 ,  austra- 

lem  eiusdem   fluminis  ripam  Pannoniam  peliturus 

occupavit,  Baioariis  ciim  commeatibiis  cxercitus,  qui 

navibus  devehebantur  !S,  per  Danubium   secunda 

YARIANTES  LECTIONES. 
1  exemplo  I.  extimplo  i.  5.  eximplo  6.  J  re- 
gali,  ul  supra  regalis  5.  0.  3  dectti.1.  5  ?  5.  6. 
sequentes  i.  secuii  omnes  9.  k  iuserat  I.  6  al- 
biam  2.  5.  7.  9.  "  francia  2.  '  wamiatia  7.  iln 
alitfuolietis  in  sequenlibus.  8  nulla  expeditio — facla 
est  9.  *  conlinibiis  7.  de  c.  i.  eos  7.  5.  10  deesl  1. 
"  torpescere  7.  "  salz  5.  salzt  5.  6.  salae  9. 
13  per  wonnaciam  6.  in  wormaciam  9.  1V  et  san- 
cluin  pascha  celebravil  9.  1B  veris  5.  ,8  transacto 
vere  9.  17  in  b.  7.  19  conditionei.S.  6.  "redde- 
relutqueeisdem  7.  ,0quam  primuni  9.  !,rfccs(9. 
"  biuertito  S.  biparlito  2. 5.  5.  6.  7.  9.  "  ef.  a.  782 
not.  p.  ,vcubiculario9.  ,5aquilonarem9.  "deest 
5.  9.    "  rctinuit  2—9.    "  deuebanlur  1.  2. 


A.N?IALES   LAUHISSKNSI.S. 


DCCXC  *.' 

In  sequenti  vcro  anno  uullum  fcctl  iter,  sed  ibi 

in  iamdicta  '  civitate  iterum  natalcm  Domini  cele- 

bravit,  et  pascha  sirailitcr.  Et   ininutavil  se  niiuie- 

rus  annorum  in 

'  [Huius  anni  principio  rex  Carolus  primigenitum 
filiuni  simm  Carolum  ultra  Sequanam  direxil,  dans 
ei  ducatum  Cenomannicuin;  qui  codem  anno  aesta- 
tis  lempore  ad  patrem  revcrtitur.  Rex  auteiu  con- 
ventuni  Erancorum  habnit  in  Worinalia  civitate, 
disposuitque  ea  quae  ulilia  vidcbantur  esse  in  rcgno 
suo.  In  illo  vero  anno,  clc.  9  b.l 


DCCXCI. 

Indc  autcin  itinere  permoio,  parlibus  Baioariae  • 
penexit,  ad  Reganesburg  *  pervenil 3,  ibi  exerci- 
lum  suum  coniunxit,  ibique  consilio  peracto  Franco- 
rurri,  Saxonum,  Frisonum,  disposuerunt  propter  ni- 
uiiam  maliciain  el  intollerabilcm  ',  qiiam  fecerunt 
Avari  contra  sanctam  ecclesiam  "  vel  populum  cri- 
stianum,  unde  iuslicias  per  missos  impetrare  non 
valuerunt,  iler  *  peragcndi  '.  Cuni  Dei  adiutorio 
parlibus  iamdictis  Avaronim  perrcxerunt  8  ;  ad 
Anisam  *  b  vero  10  fluvium  properantes,  ibi  con- 
stituerunt  letanias  faciendi  triduo  "  ;  missarumque 
sollemnia  celebrando  "  Dei  solalium  postulaverunt  '3 
pro  salute  exerciius,  et  adiulorio  doinini  nostii  Iesu 
Christi,  et  pro  victoria  et  vindicta  super  Avaros. 
D  Supradictus  vero  princeps  de  auslrali  parte  Danu- 
bio  1V  iler  peragens,  Saxones  auicm  cum  quibus- 
dam   Francis  et   uiaxime   plurima  Frixonum  "  de 

VARIANTES  LECTIONES. 

1  ibi  iamdicta  C.  *  rcgnesburch  5.  reganesoug  6. 
3  pervenit  deest  7.  '  intolerabilem  5.  6.  7.  "  ec- 
clesiam  ut  pop.  Chesn.  *  iter  fuit  consilium  per- 
agendi  7.  '  iler  pergentes  5.  iler  peragendi  /i.  e. 
iter  peragendum.  "  avarorum.  Et  |»errexenint  7. 
"  enisam  0.  10  vero  deest  7.  "  triduum  5.  pcr 
triduo  7.  "  celebrandi  5.  C.  '3  praestolavenint 
C.  '*  danubii  7.  '"  frisonum  5.  6.  8.  frixorum  7. 
num  leijendum  et  nianus  plurima  ?  9  b.  habei  et  mul- 
litudo  plurima. 


NOT/E. 


koliigsliofcn,  m\  SalaR  r  rancicx  capul. 


t>  Die  Ens 


4-5!» 


KCIMIARDl  ABBATIS  ANNALES 


U» 


ANNM.KS   I  M.RlsSKNSES.  A 

aquilonale  '  parte  Danubii  sitnililcr  iler  peragen- 
les  \  ubi  ad  loea  '  pcrvenerunt,  ubi  iaind.cti  Avari 
firmilates  habuprunt  praeparalas  :  de  australi  vcro 
p;irtc  Danubii  ad  Cumeoberg  *  »,  de  alia  vero  11- 
pa  in  loco  qui  dirilur  Camp  *  b,  quia  sic  nomina- 
lur  illc  lliiviiis,  qui  ibi  conlluil  in  Danubio  *  Avah 
enim  ',  cum  vidissent  ulrasquc  ripas  excrritum 
conlincnles,  et  nav.gia  *  pcr  medium  fluvium  ve- 
nicutcs,  a  Domino  cis  tcrror  pervenit  dereliquerunt 
corum  loca  imutita  quae  supra  nominnta  '  sunt 
firinitalcsqnc  eorum  vcl  inachinationes  dimiserunt, 
fuga  lapsi,  Christo  perdticente  populo  suo,  utros- 
qtie  exereilus  sine  laesione  "  inlroduxit.  Supradi 
clus  cxercitus  "  sic   iler  peragens  "  usque  ad  flu- 


»>N*1CS   LCiMURDI. 

aqua  descendcre  iussis.  Ac  sic  '  incboalo  tti- 
nere  *,  prima  castra  super  Anesum  '  posila  sunt. 
Nam  is  *  fluvius  inler  Ilaioarioruni  atquc  llitnorum 
lerminos  medius  ciirrens,  cerfts  dttortim  regnorum 
limes  babebatur.  Ibi  subplicalio  8  pcr  tiiJutim  facla, 
ut  nl  belliim  prosperos  ac  felices  haberct  evenlus. 
Tiim  dcnium  caslra  inola,  ci  bellum  genti  Hunorum 
a  Francis  indictum  est.  Pulsis  igilur  llunorum  prae- 
sidiis,  ac  dislmctis  "  mnnitionibus,  quarum  una 
s::pcr  Cainbiini  fluvium  ',  allera  iuxta  Comage- 
nos  civiiatein  in  monte "  Ciimeoberg  •  vallo  lir- 
missimo  erat  cxslructa  " ,  ferroei  igni  cuncta  va- 
slantur.  Cumque  rex  cum  eo  quem  ducebat  exercitu 
usque  ad  Anabonis  *    lluenla  venissct,   transmisso 


viitm,  cui  '*  vocabuluin  est  Kaba  ,  et  exinde  uler-  "  eodem  fluvio,   pcr  ripam  eius  usque  ad  locum  in 


que  cxercitus  de  aiubabus  "  ripis  adpropria  rever- 
si  sunt,  magnificantcs  Dcum  de  tanta  victoria.  Et 
celebravil  "  doninus  rex  Carolus  "  natalem  Domini 
in  Regancsburg  ",  ct  pascha  similiter.  Et  ininulavit 
sc  numerus  annortim  in 


V ARIANTES  LECTIONES 

1  aquilone  5.  6.  7.  '  peragens  2.  6.  s  locum 
7.  '  cumineoberg  7.  coineoberg  9.  ■  cainpa  C. 
•  danubitim  6  '  alteii  eniin  2.  "  ct  navigia.... 
supradiclus  exercitus  deesl  7.  s  nominali  2. 
11  lacsiono  in  pannoniam  introivit  9  b.  "  intro- 
duxit  supradictus  rcx.  Sicque  7.  "  peragenles  C. 
|»ercgerunt  7.  "  cuius  5.  7.  "  amhobus  2.  G 
'"  post  cclehravit  in  codice  2  folium  decst,  rursus  m- 
cipit  anno  7'Jl  in  syllabis  sencia  iam  fali.  "  Caro- 
lus  dcest  5.  G.  "  reginesbnrg  pascha  C.  regansburg 
pascha  C. 


quo  is  Danubio  niiscettir  accessil,  ibiqne  per  aliquot 
dies  stativis  "  habilis,  per  Sabariam  "  d  rcvcrli  sta- 
ttiil.  Alias  vcro  copias,  qtiibus  Tbeodoricum  et  Me- 
ginfriduin  praefccerat,  pcr  Beehaimos  '*,  via  qua 
veneranl 15,  reverti  praecepit.  Sic  peragrata  ac  de- 
vastata  l6  magna  parte  Pannoniae  ,  cum  incolomi 
cxercilu  Francorum  in  Baioariam  se  recepit  Saxo- 
nes  aulcm  et  Frisiones  "  cum  Thcoilorico  el  Megin- 
frido  per  Beehaimos ,  ut  iussum  crat  '",  doroum 
rcgrcssi  sunt.  Facta  esl  "  haec  expeditio  sine  omni 
rerum  incommo  !o,  praetcr  qnoJ  in  ,0  illo  quem  ret 
ducebat  exercitti,  tanta  equorum  *'  lues  exorta  cst , 
ut  vix  deciina  pars  de  tot  inilibus  equorum  reman- 
sissc  dicatur.  Ipse  auiem  cum,  dimissis  copiis,  Re- 
'-'  ginum  "  civilatem,  quae  nunc  Regancsburg  "  voca- 
tur,  venisset,  et  in  ea  hicmaturtis  consedisset ,  ibi 
natalem  Domini  e.t  pascha  celcbravit. 

VARIANTES  LECTIONES. 
'  si  2.  *  itenere  2.  *  anisum  7.  *  Nanis  2. 
8  subplautaiio  i .  *  destruclis  2 — 9.  '  fluvium 
fuil.  Altera  2.  8  niontcm  9.  '  cumebcrg  9.  qnio- 
berg  G.  ,0  extrucla  eral  7.  "  deest  6.  9.  "  st. 
p.  a.  d.  h  9.  "  sabaniam  l.  sarabiam  5.  6.  baioa- 
riam  9.  "  bohemns  C.  bcgaminos  7  bchamaunos 
9.  '»  ieranl  7.  "devaslal.  "  frisones  3.  7.9. 
in  marg.  Phrygiones  "  iusserat  7.  "  est  auiem 
3.  5.  9.  "  deest  9.  "  tanl^  qiiorum  i.  "  in  re- 
gimini  al.  reginum  7.     u  reganeburg  5.  ratispona  G. 


NOTiE. 

«  Civitas   antiqtia  ct  in  Viia  S.   Severini  aliquo-  D  enim  continui  inde  a  Styri*   confinibus   ad  Danu 


licns  incmorata,  qua;  jam  tola  inleriit  De  silu  ejtts 
<t  montis  Cunieoberg  disputatur,  nam  qui  Rbdie 
Kaumberg  audil  vicns,  rccto  itinere  qiiinque  ad  mi- 
iiiiuum  miliaria  Ccrmanica  a  Danubio  remotus,  in 
mediis  montibus  COnsistit.  Aut  igitur  viam  milila- 
reiii  co  x-vo  montcs  trausiisse,  qnalis  hodie  el  via 
lata  a  campo  Lilioriuii  (Lilienfcld)  pcr  Kauinbcrg 
Sanctam  Cruccm  ducit,  aut  vocabultim  Kumeoberg 
olim  latius  ad  idtimos  in  Danubii  ripa  montes  tisqtie 
perlinuisse  cxislimandum  csl.  Quod  quidem  et  loeo 
noslro,  et  antiquo  via?  militaris  ductui  Dannbium 
nroscqucnli  in.igis  congnium,  diplomale  Hlttdowici 
Gcrmanise  rcgis  anui  R36  ab  ill.  Fr.  L'lr.  Kopp.  in 
Tacbygrapbia!  T.  I,  p.  394,  395,  puldici  juris  facto, 
ct  ipso  locorum  situ,  qucm  xquc  ac  viam  illam  mon- 
taiiam    anno   I82I  exploravi,  confirmatur.  Montes 


bium  usquc  prolenduntnr,  ad  quem  arcla  lantum 
via,  castello  Greifenstein  desnper  imminentc,  re- 
linquitur,  qua  nmnilionibus  vel  in  exlremo  monte 
vel  prope  Konigssiadten  —  qnam  pro  Commagcnis 
habeo  —  defcnsa,  iter  transciintibiis  interclinlitur. 
Annales  qiioque  Fuldenses  anno  884  Caroli  impera- 
loris  et  Zuenlibaldi  colloqnium  monte  Comiano  (id 
est  Cumeoberg)  prope  Tullinam  memorant,  qnod 
minimc  in  viciim  Kaumberg.  montibus  a  fonlc  Tul- 
lina?  discrelum,  optime  autein  iu  Konigssiadtcn  qua- 
drat. 

b  Der  Kamp,  in  Rohemix  montibus  ortus,  Cla- 
ram-valiem  (Zwell)  prxterfluit,  et  paulo  infra  Krc- 
misam  Dannbio  miscemr 

i  Die  Ranb 

A  Sarwar 


m 


CUM  LAIJRISSENSIBLS  COLLATl 
A 


m 


HNSllli   EGIMIARDI. 

DCCXCil. 

«  Orgellis  esl  civitns  '  in  Pyrinei  montis  iugo 
sita ,  cnius  cpiscopiis  nomine  Felix  ,  natione  Hispa- 
nus,  ab  Elipando,  Toleti  episcopo,  per  litteras  * 
consultns,  quid  ile  humanitale  salvatoris  dei  et  do- 
mini  nostri  lesu  Cliristi  senlire  dcberet,  mrum  se- 
cumjiim  iil  quod  liomo  est ,  proprius  an  adoptivus 
Dei  filius  crcdendus  esset  ac  dicendus,  valde  incaute 
alque  inconsiderale,  et  contra  antiquam  catholicae  ' 
ecclesiae  doctrinam,  adoplivum  non  soliim  pronun- 
tiavil,  sed  cliam  scriptis  ad  mcinoralum  episcopum 
libris,  quanla  potuit  perlinacia  4  pravitatcm  inten- 
tionis  "  suae  dcfendere  curavit.  Iluius  rci  °  causa 
ducius  7  ad  palalium  rcgis —  nam  *  is  liinc  apud  n 
Regimim,  Baioariae  civitalem,  in  (pia  9  Iiiemavcrat 
residebat —  ubi  congregato  epscoporum  concilio  " 
audiius  est,  et  errasse  conviclus,  ad  praesemiam 
Hadriani  pontificis  Romam  "  missus ,  ibi  "  ctiam 
coram  ipso  "  in  basilica  beali  Petri  apostoli  haere- 
sem  "  suam  damnavit"  atque  abdieavil.  Qt:o  facto, 
ad  civilatem  suam  rcversus  est.  Rege  vero  ibidem 
aestalem  agente,  facta  esl  contra  illum  "  coniuralio 
a  filio  suo  lnaiore,  nominc  Pippino,  et  qnibusdam 
Francis,  qui  se  crudelilalcm  Faslradac  "  reginae 
ferre  non  posse  adseverabant  '*,  alque  ideo  in  necem 
regis  conspiraverant.  Quae  cuin  per  Fardulium  " 
Langobaidum  deteeta  '•  fuissel .  ipsc  ob  merilum 
fidei  servatae  monaslerio  sancti  Diomsii  donatus  est, 
^uctores  vero  coniurationis  ut  rei  maiestatis  "  par- 
tiin  gladio  caesi,  partim  patibulis  suspcnsi,  ob  me-  u 
dilaluin  scelus  tali  morte  multali  sunt.  Rex  autem 
propter  bellnm  cum  Hunis  susceptum  in  Baioaria 
sedens,  pontem  navalem,  quo  in  Dauubio  ad  id  bel- 
lum  utereinr,  aedificavil,  ibiquc  natalem  Domini  et 
sanctuin  pascba  celebravit. 

DCCXCIII. 
Cum  rex  bellum  a  se  inehoaliim  "  conficere"  cu- 
pcret,  et  Pannoniam  iteruin  petere  disposuisset " 
allalum  "  est,  copias  quas  Theodericus  comes  per 
Frisiam  "  duccli.it,  in  pago  liriustri  "  b  iuxla  Wi- 
kiiram  fluvium  "  a  Saxonibus  esse  inicrceptas  atque 
deletas.  Cuins  rei  nuntio  acceplo ,  magnitudinem 
damni  dissimulans,  iler  in  Pannoniarn  inlermisil  '". 


ANNALtS    1  ACRISSF.NSPS. 

DCCXCJI. 
c  Hacresis  Feiiciana  piimo  •  ibi  comlemnata  '  esi, 
quem  Anghilbertus  ',  ad  pracsenliam  Aitnani  apo- 
stolici  adduxit  ',et  confcssioue  facla  suam  hacrcsiui 
iterum  abdicavit.  Coniuralio  contra  regem  a  filio 
cins  Pippino  facta,  detecta  et  conpressa  est.  Eodem 
arino  nullum  iler  exercitale  factum  est.  Pons  supcr 
navigia  flumina  transeuntia  factus  est,  auchoris  ct 
funibiis  ita  eobacrens  ,  ul  iungi  cl  dissolvi  possit. 
Et  celebravit  doinnus  rex  natalcm  Domini  ibi,  siini- 
litcr  pascba  celebratum  est '.  Et  inmtitavit  se  nume- 
rus  annoruin  in 


DCCXCIII. 
Rex  auiumnali  tempore  de  Regancsburg  '  itcr 
navigio  faciens,  usque  ad  fussatum  magnura  inier 
Alemana  '  <i  et  Radanlia  «  pervenit ,  ibiquc  niissi 
apostoliei  eum  magnis  muneribus  praesentali  sunl. 
Ibi  missus  nuntiavit  *,  Saxones  itemm  fideui  suam 
fefellisse.  Inde  per  Radautia  in  Mohin  •  navalc  " 
iter  peragens,  natalcniDoinini  celebravii  ad  sanctum 


l) 


VARIANTES  LECTIONES. 

1  c.  e.  7.  *  literas  7.  9.  consiaitler.  *  deesl  7 
*  pertinacissimc  9.  *  opinionis  9.  "regil.  '  du- 
ctus  est  7.  "  dccst  7  qui  tunc  9.  9  qua  et  h.  9. 
"  consilio  5.  7.  "  romani  7.  "  ubi  5.  7.  9.  " 
deesl  i.  5.  6.  ••  heresiiii  3.  4.  5.  6.  7.  9.  '"  con- 
fessus  est  9.  "  ciiin  9.  "  fastradanac  7.  "  asse- 
reuaul  7.  "  ardulfum  7.  J0  detacta  I .  "  rei  lae- 
sae  m.  9.  "  incboandum  "2.  "  perficerc  5.  C.  " 
decrevisset  9.  constiluissei  7.  "  nunliatiim  9.  a.  est 
ci7  "  phrisiam7.  "  hruistri 3.  biriustri  5.  riustri 
ti.  rustrii.  brinstn  ttl.  hriusti  7.  rbiiislri  9.  '"  deest 
0       "  intermisil.  Pcrsuasum  tunc  regi  crat  si  9.  ' 

■  La  Scu  d'l'rgel. 

b  Ruslringen  ,\n  sinislraWisenemareinfluentisripa. 

e  Locus  dc  conjuratione  deiecta  decst  in  7,  8* 
9,  9  b,  10,  11.  In  Annal.  Eginhardi,  Fuld.  5,  (i,  12, 
narratioui  de  hxresi  subjicilur;  ubinam  loci  in  co- 
jlicc  2  collncatus  fueril,  folio  exoiso  ignoratur.  Pri- 


VARIANTES  LECTIONES. 

'  primiius  audita  et  in  regauesburg  primc  con- 
demnata  est  5.  *  condempnata  5.  '  angiberlus  6. 
angilberiiis  7  *  ahdicavit  t>.  "  possit.  Ibi  nata- 
lem  domini  et  pascha  celebravit  carolus  rex.  Et 
7.  •  ragnesburg  5.  regansburg  6.  ragenisburg 
7.  '  aliuianna  correct.  alemanna  0.  Alcmauum  7. 
8  ibi  nuntius  nuntiavit  7  '  niocbin  7.  mohim  8. 
10  navali  G.  - 


nius  euni  Chesnius  ex  codice  5  in  textuni  receplum 
luii  narrationi  prasposuit,  perperani  ut  opinor,  luec 
enim  causa  fuerif  quod  sequenti  sentcnti.ic  voceni 
Hegancsbuni  intmderet  et  alia  quoque  iminularct. 

&  bie  Allmuhl, 

<  IHc  fledmlz. 


ii3  EGINHARDI  ADRATIS  ANNALES  444 

4NNUXS  I.AUMSSF.NSES.  A  AWALLS   ECiMIMilil. 

C.lnliaDuni  in  \\  ir/.inburg  '.  Et  ininulalus  est  r.ume-      Et  cuni  ei  persuasum  esset  a  quibusdara,  qui  id  ' 
rus  annorum  in  sibi  comperlum  esse  dicebant,  quod  si  inter  Ra- 

dnnliam  '  et  Alnmonam  '  fluvios  eiusmodi  ''  fossa 
ducereiur,  quae  essel  uavium  cupax  °,  posse  per- 
coramode1  a  '  Danubio  in  Rhenuin  navigari,  quia 
lioriim  fluviorum  aller "  Danubio,  alter  Mocno  mi- 
scetur,  confestim  cum  onmi  comitalu  suo  ad  locum  " 
venit,  ac  niagna  lioiiiinum  multitiidine  congregata  '0, 
lolum  aiitiimni  tenipus  in  eo  opcre  consumpsit  ". 
Ducla  est  itaque  ,s  fossa  intcr  praediclos  fluvios 
duuin  milium  passuum  longitudiue,  latitudinc  trc- 
centorum  pcdum  ;  sed  in  cassum.  Nani  proptcr  iugcs 
pluvias  et  lerram,  quae  palustris  '*  eral,  nimio  liu- 
morc  '*  naturaliter  infectam  ",  opus  quod  flebal ie 
consislere  non  potuit;  sed  quantum  interdiu  terrae 
a  fossoribus  fuerat  egestum,  tantuin  noctibus,  bumo 
ilcrum  in  loeum  suum  relabente  ",  subsidebat.  In 
hoc  opcre  occupalo  "  duo  valde  displicentia  de  di- 
versis  terrarum  partibus  adlaia  sunt;  unum  eral 
Saxonum  omnimoda  defectio,  allerum  quod  Sarra-. 
ccni  Septimaniam  ingressi ,  proclioque  cum  illius 
limitis  custodibus  atque  comitibus  conserto,  multis 
Francorum  interfeciis  ,  viclores  ad  sua  regressi 
sunt  '*.  Quibus  rcbus  cnmmotus,  in  Franciam  re- 
versus  est,  celebravitque  nalalem  Domini  apud  san- 
ctumChilianum30  iuxta  "  Moenum  lluvium.  pascha" 
vero  super  eundem  fluviiim  iu  villa  Franconovurd  %\ 
in  qua  et  hiemaveral. 
C  DCCXCIV. 

Rex  propier5'condemnaudam  !5baeresim  Felicia- 
nam  aestatis  initio.quando  et  generalem  populi  sui 
conventum  babuit,  conrilium  ,6  episcoporum  cx  om- 
nibus  regni  sui  provinciis  in  eadem  villa  eongrega- 
\it  ".  Adfueriint  etiam  in  eadem  synodo  ,s  et  "  legati 
sanclae  Romanae  ecrlesiae  30,  Theopbylactiis  "  ac 
Stepbanus  episcopi ,  vicem  tenentes  eius  a  quo  missi 
snnt **,  Hadriani  papac.  In  quo  33  concilio  et  hacre- 
sis  memorata  condemnata  est,  et  liber  contra  eam 
communi  episcoporum  auctoritate    conpositus ,  in 


DCCXCIV. 
Pascha  celebratum  est  in  Franconofurt  *,  ibique 
congregata  est 3  sinodus  magna  cpiscoporum  Gal- 
liarum,  Germanorum,  Italorum*,  in  praesentia  iam- 
fati  principis  et  missorum  domni  apostolici  Adriani, 
quorum  nomina  haec  sunt,  Tbeofilactus  et  Slepha- 
nus"  episcopi.  Ibi  tertio  condcnmata8  cst  haere- 
sis  '  Feliciana ,  quam  dainnationem  8  per  auctori- 
tuicm  sanctorum  patrum  in  libro  conscripscrunt , 
quem  librum  omnes  sacerdotes  mauibus  propriis 
subscripserunt '.  Ibi  obiit  Fastrada  ,0  regina,  et  in 
sancto  Albaqo  bonorifice  sepulta  csl".  Pseudosino- 
dus  "  Graecorum  ,  quam  falso  seplimam  vocabant, 
et  pro  "adorandis  imaginibus  fecerunt, reieeta  esta 
pontiflcibus.  Indc  motus  est  exercitus  partibus  Saxo- 
niac  pcr  duas  turmas;  in  una  "  fuit 


VARIANTES  LECTIONES. 


1  quid    1.2.       2  radanlia    I.   2.   adanliam  G. 

3  alamouam  5.  S.   alimonain  i.  alomoneam  (j.   al- 

monum  9.         *  de.rst  9.      *  fossa  navium  capax  du- 

lomiius  Ca-  D  cerelur  9.     6  commode  9.      '  c  9.      "  quod  aller  9. 


rolus  gloriosissimus  rcx  :  in  aliam  "  misit  domnum 


VAUIANTES  LECTIONES. 

'uursinburg  5.  wir/.eburg  G.  wirsinburg  7.  wirzm- 
burg  8.  '  fiacnofurd  5.  franchenfurd  6.  francno- 
furt  7.  3est  deesiG.  *  italiorum  6.  "  slhefanus  2. 
*  condemnnata  5.  C.  '  eresis  2.  *  dampnationem 
G.  '  conscripscrunt  3.  10  fastradana  6.  fastradane 
7.  "  pseudasinodus  2.  '-'  vocabant  pro  2.  ".  6. 
13  unam  7.     "  fuit  ipse  d.  7.     "  alium  2. 


3  suo  eo9.  ,0  congiegalaque  hominum  multitudinc 
(inagna  decsl)  9.  "  concepluni  —  ossa  —  qua  — 
danubio  moeno  —  multitudoz.  confestim  autem  cmn 
1$.  "  decsl  9.  u  plaustiis  I  2.  ■'umorei.  " 
bumore  suapte  liatuia  iuibutam  9.  nataliier  3.  in- 
fecla  i.  5.  G.  lc  cncpUim  opus  3.  9.  "  relabante 
7.  relabentes  2.  '*  occupalo  rcgi  7.  "  essent  7. 
40  kilianuni  5.  i-  •"».  9.  kyliamim  6.  *'  in  Wirl/.i- 
burgo  iuxta  9.  ,8  paschalis  vero  festi  solemnitatem 
9.  33  francooouurt  3.  i.  franconouuro  S.  6.  franro- 
nofurt  9.  "  ad  9.  -5  condempnationemS.  ,6  con- 
silium  0.  "  eandem  villam  convocavit  7.  "syno- 
do  I.  29  deest  3.  9.  30  legali  lomani  pontificis  9. 
31  tbcophilactus  G.  leophilaclus  i.  5.      31  luerant  9. 


NOT.E. 
Epitaplt  iiiii  ,  quod  bodio  ibi  conspicitur,  recenlius  cst,  ct  inler  Inscriptiones  nostras  refcretur. 


445 


CUM  LAURISSENSIBUS  COLLATI. 


ur, 


ANKALES  ECINIIARM.  A                                      A^.XALLS   l.AllllSSEXSFS. 

quo  on.ncs  propriis  manibus  '  sufcscripserunt.   Sy-  CaroIum  nobi|issimum  filium  suum  p„r  Col()|liau)- 

nodus  etiam ,  quac  anie  paucos  annos  in  "  Conslan-  Saxones  aulcm  congrcgaii.es  sc  in  campo,  qui  dieitur 

tinopol.  sub  Herena  •  et  Conslantino  filio  cius  con-  Sinitfelt  ',  praoparanlcs  se  quasi  ad  pugnam,  cum 

gregata,  ct  ab  ipis  non  solum  l   sepliraa ,  vernm  vcro  andisscnl  se  cx  dllabus  partibus  esse  circum- 

Ctiam  umversahs  esl  •  appellata,  ut  nec  seplima  nec  dat0S)  .lissipaviiDeus  consilia  corum,  et,  quamvis 

univeisahs   baberetur  dicereturve  \  quasi  supcrva-  frauduientcr,  cl  christianos  •  se  et  (ideles  •  doinno 


cua  in  lotuni ,  ab  omnibus  abdicata  est.  Uorlua  est 
ibi  et '  Faslrada  regina ,  ct  Mogontiaci  "  apud  san- 
ctuni  Aibanuin  sepulla.  Quibus  peraclis,  rex  biper- 
lito  exercitu  Saxoniam  petere  slatuil, eovidelicetmo- 
do,  ul  ipse  cum  dimidia  parte  copiarum  ab  auslrali 
parte  intraret,  Karlus  '  vero  filius  citis  cuin  alia  mc- 
dietale  Rbenuin  apud  Coloniara  traiceret,  et  in  ean- 
dciu  regionem  ab  occidente  veniret.  Quo  faelo,  licet 
Saxones  in  campo  qui  Sinoifcld  ,0  a  vocalur,  quasi  B 
proeiiuii»  ouiii  rcge  commissuri  consedissent,  ibiquc 
advcnium  eius  opperircntur  ",  aniissa  victoriae  spe, 
(jiuni  sibi  paulo  anlc  falso  "  poUicebantur,  ad  dcdi- 
tionem  onincs  conversi  sunt,  viclique  sinc  proelio, 
regis  victoris  potestati  sc  subdiderunt.  Dederunl  igi- 
tur  "  obsides,  et  iureiurando  lidem  se  rcgi  servarc 
velle  '*  promiserunl.  Sic  omisso  proclio,  et  Saxones 
donium  reversi  sunt ,  et  rex  ,  ti  ansmisso  ilheno ,  in 
Calliam  se  recepit ,  ct  eum  Aquasgrani  venissel, 
ibidem  hibernis  babitis,  ct  nalalem  Domini  ct  pa- 
6cba  celebravit. 

DCCXCV 
Quamquam  Saxones  aeslale  piaetcriia  et  obsides 
dcdissent ,  ct  seciindum  quol  iussi  erant  sacramenta 


rogi  *  fore  promiscrunt.  Rex  ad  palatium  quod 
Aquis'  vocatur  rediil 6,  ibiqueT  natalcni  Domini 
celcliravit  el  pasclia.  Et  inmutavit  se  numerus  anno- 
iiiiii  in 


DCCXCV. 
In  quo  rei  cliam  venit  ad  lociim  qui  dicilur  Cul- 
linstang  "  ct  iu  '  suburbium  lc    Maganciatensis  " 


iurassent,  rex  lamen  16  illorum  perlidiae  non  iiime-  (]  urbis,  et  tenuit  ibi  placitum  smim.   Audiens  vcro, 


mor,  convcnlum  generalem  trans  Rhenum  in  villa 
Cuffesstein16b,  quaesuper  Mocnnm  conlra"  Mogon- 
tiacum  "  urbcin  sila  est,  more  solemni  habuit,  at- 
que  imlc  cum  exercitu  Saxoniani  ingressus,  pcne 
totam  populando  pcragravit.  Cumque  in  pagum  Bar- 
dengoi  "  pervenissct,  el  iuxia  lociini  qui  Bardcn- 
vtih  **  «  vocalur  positis  castris,  Sclavorum,  quos  ad 
sc  venire  iusserat,  expectarct  advcntum,  subito  ci 
niiulialum  est,  Witzinum",  regcm  Abodritoruin  ", 
cum  Albim  "  traiceret ,  in  disposilas  a  Saxonibus 
insidias  in  ipso  flumine  iucidissc,  ct  ab  eis  esse  in- 
lerfeclum.  Quod  factum  aninio"  regis  "  ad  Saxones 
VAKLANTES  LECTIONES, 
1  p.  m.  deesl  9.  '  deest  7.  3  harena  5.  belena  5. 
4.  6.  7.  irene  9.  *  tantum  7.  •  crat  3.  9.  6  di-  J) 
ceretur  haberetiirquc  7.  '  decsi  3.  4.  9.  *  mo- 
guiiliaci  2.  9.  mogonlia  5.  magonliaci  i.  mogonciaco 

'»     ...^.r.^i......  i:        9    ~......l..~  i     t    n  m    „: .r_i.i.„  =1 


quod  Saxones  more  solilo  proinissionem  suam,  quam 
dc  habenda  "  cbristianitate  et  fide  regis  ••  tcnenda 
feceranl  ■',  irrilam  fecissent,  cuni  exercitu  in  Saxo- 
niani  ingressus  esl ,  et  usqiie  ad  fluvium  Albim  pcr- 
venit,  ad  locuni  qui  dieilur  Hliuni  "J,  in  quo  tunc 
Wilzin  16  Abodrilorum  "  rex  a  Saxonibus  occisus 
est :  ibi  etiam  venerunt  niissi  Tudun,  qui  iu  genle 
el  regno  Avarorum  magnam  poleslatein  liaheb.it  ", 
qui  dixcrunt,  quod  idem  "  Tudun  •  cum  lerra  et  po- 
pulo  suo  se  regi "  dedcre  vcllet,  el  cius  ordinatione  *' 
cln  islianam  fidem  suscipere  "  vellet.  Kex  vero,  af- 
fliclis  magna  ex  parle  Saxonibus,  eoruiuquc  "  lerra 
vastata,  acceptisque  corum  obsidibus,  in  Gallias  rc- 
diil,  ct  in  palatio  quod  vocalur"  Aquis  "  n-l-leiii 

VARIANTES  LECTIONES 


5.  monciacoG.  9  carolusl.4.7.  ,0  sinolTeldus 2 
sinoifeldiim  5.  (i.  sinofeld  4.  smclfeldus  ms.  sinolfeld  7. 
sintfelt  9.  "  operirentur  5.  G.  "  f.  p.  a.  7.  " 
iledcruntque  7.  '*  v.  s.  3.  9.  regi  servare  se  velle  7. 
"  autem  1.  "cuffeslein  2.  5.  6.  7.  cuffcsteno.  cnf- 
fenslein  9.  "circa  al.  conlra  7.  iuxta  4.  "r/.  794 
not.  "bardengau  9.  bardengum  »«s.  bardengoe  7. 
"  bardemwih  2.  hardenwie  4.  bardenwig  5.  9.  bar- 
demhuinh  7.  "wizinum  7.  uurzinum  6.  wiltzan  9. 
"abotritorum  2?  9.  "  alhiam  7.  "animum  i.  2. 
3  ?  4.  5.  6.    "  eius  7. 


1  sinislfell .5. 9.  sinilsfelt  G.  sinaisfell7.  sinitfelt2.  8. 
•  fraudulenler  christianos  5.  7.  3  fidele  2.  *  rege 
2.  b'.  •  aquisgrani  7.  6  reddit  2.  '  ibi  2.  "  ciis- 
sinstang  in  5.  chusslagn  in  U.  cullinslain  in  8. 
'  ct  iu  2.  ,0  suburbio  7.  "  mogonliacensis  S.  G. 
mogunliacensis  7.  "  habendi  2.  ,3  regi  7.  '*  fe- 
eebantS.  '•libun.5.  Iunis7.  ,6  wiz/.in5.(i.  wizin". 
17  abadriioruni  5.  "  habeat  2.  "isdem7.  »•  re- 
ge  2.  "  ordinationem  2.  C.  "  suscipere.  Rex  7. 
23  eormn  ieest  7.  **  qui  vocalur  2.  G.  7.  "  aquis- 
grani  7. 
NOT.E. 
0  Canipus  Sendfdd  prope  Wunnenberg,  a  meridie  r  liardowik  propre  Luncburg. 

Paderbornas  et  scptenliione  Eresbiirgi.  Cf.  Fiiisien-  d  l.une  propc  Luneburg. 

bergii  Mon.  Pad.  p.  183.  c  Tudun  nomen  (lignitatis,  non  hominis,  qiwil  ct 

*  Kosihclm.  i.oster  innuil.  Cf.  Historiam  mistcllain',  pag.  144. 


417 


EGINHARD1  ABBATIS  ANNALES 


4SS 


AN.VALES    LAURISSESSES 


AN.YILES    EGlMIAtlBI. 


Domioi  celebravil,  el  pascha  simililer.  El  inmutavil 
tc  nuuierus  anuorum  in 


DCCXCVI. 

Adrianus  '  papa  obiit ,  et  Lco,  mox  ut  in  locum  ' 
eius  successit,  misit  legatos  cum  muneribus  ad  re- 


citius  debellandos  velut  quosdam  siimulos  addiJit, 
et  in  odium  perfidae  '  gentis  amplius  excitavit. 
Teria  igilur  niagna  ex  *  parle  vastala,  etobsidibus, 
quos  dare  iusscrat,  aeceptis,  in  Franciam  reversus 
est.  ln  bac  evpeditione,  dum  caslia  super  Albiin 
baberet,  vencrir.t  ad  euin  legali  de  Pamronia  iiuius 
*  ex  primoribus  Ilunorum,  qui  apud  suos  Tudun* 
vocabatur  *.  Is  et  suum  advenium  ",  et  se  cbri- 
Stianum  fieri  velle  promisit.  Rex  aulcni  Aquasgra- 
ni  '  veniens,  sicut  et  anno  superiore  *,  ibi  tempo- 
ribus  suis  et  natalein  Domini  et  pascha  celebravit 
DCCXCVI. 
Romae  ',  iladriano  defuncto ,  Leo  ponlificalum 
suscepit,  et  mox  per  legatos  suos  claves  confessionis 


gem,  claves  etiam  confessionis  3  sancti  Petn  et  ve-  r  sanclj  pclri  ac  vcxillum  Romanae  nrbis  ,0  cum  aliis 


xillum  Romanae  *  urbis  cideni  direxit.  Sed  el  *  Hei- 
richus  *  dux  Foroiulensis  ',  missis  hominibus  suis  * 
cum  Wonomyro  "  Sclavo  iu  Pannonias  ,0,  hringum  " 
gentis  Avarorum  longis  retro  teniporibus  quietum, 
civili  hello  faligalis  inler  se  principibus,  spoliavit  — 
Chagan  "  sen  '*  lugurro  ''*  intcstina  clade  addiclis  '* 
et  a  suis  occisis  — ,  thesauruni  priscorum  regum 
multa  saeculnrum  prolixilate  collectum  "  domno 
Carolo  rcgi  "  ad  Aquis  palacinm  misit.  Quo  acce- 
pto,  peracta  "  Deo  largilori  omnium  bonorum  gra- 
tiarum  aclione  ",  idem  vir  prudenlissimus  adque  ,0 
largissimns  el  Dei  dispensator  magnam  inde  partem 
Romam  ad  limina  aposlolorum  misit  per  Angilber- 
tum  •*   dilectuin  abbatcm  suuin  ,  porro  reliquam 


niuneribus  regi  misit,  rogavitque  ul  aliquem  de  suis 
oplimaiibus  Romam  miucret,  qui  populum  Roma- 
nuni  ad  suam  fidem  atqne  subieclionem  per  sacra- 
nicnta  finnarel.  Missus  est  ad  hoc  Angilbertus  ", 
ahbas  monasterii  sancii  Richarii  "  »,  per  quem  " 
e.tiain  lunc  ad  sanclum  Petrum  magnarn  partem 
llicsauri,  quem  Ericus  *•  dux  Foroiuliensis,  spoliata 
Hunorum  regia  quae  Hringus  "  vocabatur,  eodem 
anno  rcgi  de  Pannonia  "  detuleral,  misil,  rcliquuro 
vero  inlcr  oplimatcs  et  aulicos  caeierosquc  in  pala- 
tio  suo  militantes  liberali  manu  distribuil.  Alque 
his  "  expletis,  ipsc  cum  cxercitu  Francorum  " 
Saxoniam  petiit,  Pippinum  vero  fiiium  suum  cum 
Italicis  ac  Baioaricis  "  copiis  in  Pannoniam  irc  ius- 


partem  optimatihus,  clericis  sive  laicis,  eelerisque  c  si,    Et  jpse quidem,  Saxonia  ex  magna  "  parte  vas 

fidelibns  suis  largitus  esl.  In  eodcm  anno  Tudun  " 

secundum  pollicitalionem  suam  cum  magna  parle 

Avarorum  "  ad  rcgem  venit,  se  cum  populo  suo  ct 

patria  regi  dcrtit;  ipse  *'*  et  populus  baptizalus  esl, 

ct  hononfice  muneribus  donati  redierunt.  Rex ,  col- 

leclis  cxercilibus  suis ,  Saxoniam  ingrcssus  cst,  fi- 

lium  suuin  Pippinum   regem  Italiae  in  Pannonias 

cum  exercilu  suo  **  misso.  "  Cuius  legaliones  ad 

cum  in  cadem  Saxonia  venerunt,  una  quae  dixit , 

occurrisse  "   ci   Kagan  cum  ceteris  obtimatibus, 

quem  sibi  Avarcs  post  interfectioncm  priorum  con- 

stiluerunl    allera  quae  dixit .  Pippino  "  cum  exer- 

cilu  suo  in  hringo  *•  sedere.  Et  domnus  rex ,  pera- 

grala  Saxonia  ,  cnm  integro  cxeicilu  in  Gallias  se 


lata,  ad  hiemandum  Aquasgrani  *'  reverlilur  ;  Pip- 
pimis  autem,  Hunis  trans  Tizam  b  fliivium  fugalis, 
eorumque  regia,  qnae,  ut  "  dictum  cst,  Ilringus0, 
a  Langobardis  autem  Campus  vocatur  ",  ex  toto 
destructa  ,  direptis  pene  onuiibus  Hunorum  opibus, 
ad  palrem  Aquisgrani  "  biberna  habentem  venit,  ac 
spolia  rcgni  quae  secum  delnlit,  eidcm  praesenta- 
vit.  Tudun  "  cliam  ille  **,  de  quo  superius  meniio 
facta  esl,  fidem  diclis  suis  adhibcns,  ibidem  ad  rc- 
gem  venii,  ibique  cum  nmnibus  qui  secum  veneraut 
baptizatus  *'  ac  remuneralus",  posldalumservandae 

VARIANTES  LECTIONES. 


catur  4.  5.  (i.     6  ventum   1.    2. 
aquUgrani  S.  6.     *  priori  3.  0 


1  pcrfidiiR  1.     '  <fecsl9.     *  unus  3?  7.  0.     vlhu- 
recepit  "  el  in  31  Aquts  palatio  filium  suum  Pippt-  rj  don  *g  lU(lum2  ,,,,,„„  g    tridun  aL  tud„n  7.     «  Vo- 

VARIANTES  LECTIONES. 
1  Hadrianus  7.  '  ul  ad  locum  2.  *  confessiones 
2.  '  rnnic  2.  "  Sed  heiiicus  5.  6  heinricus  6. 
'furinlensis fi. foroiuliensis 7.  '  suisdeesc  5.  *uun- 
omyro  f>  vvonoii.iio  7.  "  sclavo  cum  pannonias 
2.  "  lnigiin  7.  hirigum  principem  avarorum  7  b 
"  elan.in  2.  "  sc  2.  sive  5.  6.  7.  '•  iuguro  5.  6. 
"  ac  dictis  6.  "  prolixilale  (|tietum  2.  "  rege  2. 
rcgis  6.  "  peracto  5.  "  pcraclis. .  .  actmnibus  7. 
*•  atquc  S.  fi.  7.  "  anghibertum  fi.  *'  thudun  2. 
"  avartim  5.  t>.  '*  ipscque  et  7.  "  sno  deest  5.  6, 
7,  "  misil  7.  "  hoceurrisse  2.  "  pipinum  7, 
"  ringo  7.     30  recipit  2.     3i  in  deett  2. 


signilicavit  7. 
9  lotus  hic  annus 
deest  67  "  aecclesiae-i.  5.  "  angilberdus  I .  engil- 
bcrtusS.  9.  "  s.  r.  m.  7.  "  que  2.  "  deest  3. 
erichus  9.  heinricus  5.  henricus  7.  (ita  ct  in  cod. 
Arman.)  "  rhingus  2.  7.  hriligus  5.  ringiis  4.9, 
"  de  i».  r.  3.  4.  9.     "  hiiso.  iis  5. 9.     "  Irangorura 

2.  "  haioariis  7.  ,0  in.  ex  p.  3.  4.  9.  "  aqttis- 
grani  5.  aquasgrani  palaiimu  9.  3  °  "  quae  ab 
eis  ut  7.  "  auleiii  campits  vocalnr  deest  4.  5.  7. 
*'  aquasgrani  4.  aquis  5.     "  tliudtin   5.  9.     "  deett 

3.  9.  "  baptisatus  2.  3.  9.  "  remuneraltts  esi, 
3?  9 

NOT.E. 
»  S.  Riquier,  ad  oslia  Summa?.  ronim  regione  cf.  Monachum  Sangaller.sem ,  lib.  11 

»•  Hodie  Theifs.  ™P-  «■ 

*  Hina  lingua  noslra  circulus,  annultis  ;  de  Ava- 


U9  CUM  LAIJRISSENSIBUS  COI.LATI. 

ISMLKt  ECINIURDI.  A 

fiuei  sacramentum  doniuin  rediit;  sed  in  promissa 
lidelilale  *  diu  manere  noluit,  nec  inulto  post  per- 
Cdiae  suae  poenas  dcilit.  Rei  vcro  * ,  ut  diclum 
est ,  Aquisgrani  in  hibernis  considens  ,  ibi  et  na- 
lalem  Domini  ct  pasclia  more  solito  '  eelebra- 
vit. 

DCCXCVH. 
Barcinona  civitas  in  limite  Hispanico  sita,  quac 
alternante  rerum  cventu  nunc  Francornm  nunc 
Sarracenorum  dicioni  subiciebaiur  °,  landcm  per 
/.aiuni  Sarracenum,  qui  lunc  eam  invaserat,  regi 
reddita  cst,  Nam  is  acstatis  initio  Aquisgrani 6  ad 
regem  vcnit,  seque  cum  memorata  '  civitate  spon- 


iLNNALES  LAIRISSENSKS 

num  c  Pannonia  rcdeunlem,  et  partem  thesauri 
quae  remanserat  *  adduceiiteni ,  laetu?.  aspexil,  ad- 
que  ibi  '  natalem  Domini  ac  pascha  cclebravit.  Et 
inmulavil  se  numerus  annorum  in 


DCCXCVII. 

Barcinona  '  civilas  Hispaniae ,  quac  iampridem  a 
nobis  desciveral,  pcr  Zatum  praefectum  4  ipsius 
nobis  est  reddila.  Nam  ipse  ad  palacium  venicns, 
domno  regi  "  semetipsum  cum  civ itate  comnienda- 
vit.  •  Expeditio  '  facia  in  Saxotii-.un ,  et  usque  ad 
oceanum  trans  omncs  paludes  "  el  invia  loca  trans- 


tanea  deditione  illius  poteslati  permisil  ".   Qua  re-  fl  itum  est,  el  rex  de  Hailulolia  *  h  rcgrcssus  10  —  hoc 


ccpta  ,  re\  lilium  suuni  Hludcwicum  ad  obsidio- 
nem  9  Oscae  l0  a  cum  exercitu  in  Hispaniam  "  mi- 
sit,  et  ipse  niore  solitopropter  "cnntiinilendam  pcr- 
fidae  genlis  contumaciam  Saxoniam  vaslaturus  in- 
travit.  Nec  prius  destitit,  quani  (imnes  lerminos  cius 
peragrasset.  lNam  usque  ad  ultimos  fines  eius,  qua 
inter  Albim  et  Wisuram  oceano  alluitur  ",  accessit. 
Inde  regressus,  cum  Aquasgrani  l*  venisset,  ibique 
Abdellam  Sarracenum ,  lilium  Ihin-Mauge  '"  rcgis, 
de  Mauritania  ad  sc  venientem  suscepissct,  legalum- 
quc  Nicetae  16  patricii  qui  tunc  Siciliam  procurabat, 
nomine  Theoclistum  ",  littcras  inipcraloris  de  Con- 
slanlinopoli  missasdefereiitemaudissel,consilium  in- 
iit,  ut  propter  18  conficiondum  Saxonicum  hellum  ' 


enim  loco  nomen.ubi  oreanus  Saxoniam  alkjil.  "  — ■ 
lota  Saxonuni  gente  in  dedicionem  pcr  obsides  ac- 
cepta,  trans  Rcnum  in  Gallias  revcrsus  cst ,  et  in 
Aquis  palacio  Abdellam  Sarracenum  filium  Il.in- 
Maugnc  "  rcgis,  qui  a  fratrc  regno  pulsus  "  in  Mau- 
ritania  cxnlali.it ,  ipso  "  semetipsiim  comincn- 
dante  ",  susccpit.  Illuc  et  legatus  Niielae  qui  tunc 
Siciliam  regebat,  noniine  Theoctistus  16,  \enit  im- 
peratoris  epistolam  porians,  quem  raagnificc  susci- 
piens,  post  paucos  dics  absolvit.  Et  Novembrlo 
mense  mediantead  hibernandum  ruin  excrcitu  Saxo- 
niam  intravit,  positisque  castris  apud  Wisoram  " 
fluviiim,  locum  castrortiin  Ileristelli  r  vocari  iussit. 
Illuc  Iegali  gentis  Avarum  "  cum  muneribus  magnis 


ipsaregionc  hiemaret.  Siimploigiiursecuni,0comita-  C  vcnerunt ,  indc  Abdellain  Sarracenum  cum  lilio  suo 


tusuo,  Saxoiiianipetiit.caslrisqiiesiiperWisiirainpo- 
sitisconsedil,  et  locuin  castrorum  Ilerislelli  *'  vocan 
iussit,  qui  locus  ab  incolis  usque  in  praesens  b  ita  no- 
minatiir  Exercilum  vero,  quem  secum  adduxit,  per 
totam  Saxoniam  iu  hiberna  divisit.  Illuc  Pippimim 
deltalia  "  et  Hludewicum  dc  Hispanica  cxpcditione 
regrcssos  "  ad  se  venire  iussit ,  ihi  lcgatos  Hiino- 
rum  cuin  magnis  muneribus  ad  sc"  missos  au.livit 
et  absolvit.ibi  legaiumlladelbiisi '",  regisAsturiae" 
atque  Gallcciae  ",  dona  sibi  "  dcferenlcm  susccpit. 
Inde  ileruni  Pippinum  ad  Italiain  ,  Hludewicum  ad 
Aquitauiam  rcmisil  ",  cum  quo  et  Abdellam  30  Sar- 

VARIANTES  LECTIONES. 

'  f.  s.  2.  5.  7.  9.      ■  fide    5.  9.     '  ileest  3.  9.  D 

*  m.  s.  deest  5.  9.  "  subiciebal  I.  subiace- 
bal2.      •  aquasgrani  5.  9.      '  cum  eommerala  5. 

•  siibmisit  9.  ' opsidionem  I.  10  osee  5.  "  in 
h.  deest  2.  7.  "  ad  7.  9.  "  ahluilur  Bq.  5? 
"  aquisgrani  5.  6.  '"  ibiinmaiige  2.  iliimniauge  3. 
ibimmaugae  al.  ibinmauge  7.  '•  nicetis  7.  "  tlieo- 
tisium  1.  teociisluiii  i.  "  ut  ad  9.  "  s.  b.  c.  7. 
,0  deest  9.  *'  beristalli  0.  hcristallum  7.  ^"  ilalica 
5?  7.  9.  "  regressum  2.  i.  5.  6.  •'  ad  sc  deest  i. 
"  baidcfonse  6.  adelfonsi  9.  "  asluricae  2  ?  9. 
austiie  6.  "  galetiae  9.  galliciae  3.  i.  5.  cal  .brie 
6.    "  s.  d.  5.  9.    "  misit  3.  9.    "  adbellum  U. 


Illudowico  "  in  Hispanias  reverti  fecit ,  et  filium 
suum  Pippinum  in  Haliam  ,0  misil ,  ipse  ad  dispo- 
neiidam  Saxoniam  totum  hiemis  lempus  in.pen- 
dens,  ibi  natalem  Domiui,  ibi  pascha  celebravit  ", 
Et  inmutavit  se  numerus  annorum  in 


VARIANTES  LECTIONES. 

1  remanserant  2.  •  ibidcm  5  6.  7.  *  Parcino- 
na  6.  Barzinona  7.  *  per  latim  in  prefectum  2. 
"  rege  2.  k  cum  viiaic  commandavit  2.  '  expedi- 
tione  7  s  plaudes  2.  '  haduloha  5.  hadulocha  6, 
liadulobar  7.  hadulna  9  °  regressus  esl  5.  "  ail- 
luil  7  ,s  iiuiiiiiaiig.il-  2.  3.  5.  6  ibiroatigae  7. 
13  est  in  2.  "  ipsornm  2  '"  commendautem  8. 
19  thcoctis  5.  "  wisuram  3.  6.  "  avarorum  5.  6. 
7.  19,iuduwicho  S.  ludwico  6.  "  ad  italaui  5.  6. 7. 
•'  domini  celebravit  el  pascba  7. 


NOTjE 
•  Huesca. 

h  Das  Land  lindeln,  regni  Hannoverani  pars ,  ad 
<ruam  olim  et  Ritzebutiel,  Hamburgensis  ditionis 


prasfectura,  in  extrema  terrae  ora  sita,  peitlnebat 

c  BersleUe  vel  hodie  audit ;  est  infra  Carlshafeo 
et  snpra  Huxaram. 


i31 


ECINHARDI  ABBATIS  ANNALES 


ira 


ANNiLES    I.AL'RISSfcNSI.S 


Dccxcvm. 

Yenit  etiaui  el  legatus  Hadcfonsi  regis  Gallaeciae 
et  Asluriae',  nomine  Frola  \  papilionem  mirac 
pulchritudinis  praesentans.  Sed  *  in  ipso*  paschae 
tenipore  Nordliudi *  trans  Albim  sedentes,  sedilione 
commota,  legatos  regios  (|ui  lunc  ad  iustitias  facicn- 
<las  apud  cos  6  conversabanlur ,  conprehendunt , 
quosdam  '  ex  cis  slatim  trucidantes,  ceteros  R  ad 
rcdiraendum  reservant;  ex  quibus  aliqui  efftigerunt, 


,\  aNNALES  ECIMIARM. 

ratenum  ire  iussit,  qui  postea ,  ut  ipse  volail,  in 
Ilispaniam  ductus,  Ct  illorum  fidei ,  quibus  se  cre- 
derc  non  dubiiavit ,  commissus  cst.  Rex  auiem  in 
'Saxonia  '  residens,  ibi  et  nalalem  Domini  et  pascha 
celebravit. 

DCCXCVHl. 
Cum  iam  ver  adpelerel',  nondum  tamen  proptcr 
inopiam  pabuli  *  exercitus  de  bibernis  produci  po- 
tuisset,  Saxones  transalbiani  occasionem  nancli  *, 
legatos  regis  qui  ad  eos  ob  iustitias  faciendas  missi 
erant  5,  conprehensos  interficiunt ,  paucis  eorum 
quasi  ad  redimeudum  °  rsservatis,  trucidanics  cum 
celeris  ct  Godescaleuni  ',  rcgis  legalum,  quem  ille 
anle  paucos  dies  a  I  Sigifridum  s  regem  Dauorum 


celeri  redemti  sunt.  Rex  '  colleclo  exercitu  de  lla-  II  miserat.  Is  cuni  eodcm  tempore  '  reverterctur  "\ 


ristallio  "  ad  locum  "  qui  Minda  "  »  dicilur  per- 
rexit  :  el  factoconsilio,iii  "  desertores  arma  corri- 
puil,  et  totam  inter  Albim  et  Wisoram  '*  Saxoniam 
populaitdo  '*  peragravit.  Nordliudi  "  conlra  Thra- 
suconem  "  ,  duceni  Abodritorum  ,  et  Eburisum  "  b 
legatum  nostrum  conmisso  proelio,  aeie  vieti  suni. 
Caesasunl  ex  eis  in  loeo  proclii  quatluor  milia,  ce- 
teri  qui  fugerunt  et  evaserunt,  quanqiiam  mulli  et 
ex  illis  cecidissent ,  de  pacis  "  condicione  tractave* 
runt.  Et  rex  acceplis  obsidibus,  etiain  et  his  ,  quos 
perfidissimos  primores  Saxonum  consignabant ,  in 
Kraneiam  reversus  cst ,  et  Aqiiasgrani  "  palatinm 
[lergens,  legationem  Graecorum  a  Constantinopoli 
missam  suscepil.  Erant  enim  legali  Michabel,  patri 


ah  liujus  c  sedilionis  aucioribus  inicrceptus  aiquc 
occisiis  est.  Qiiibus  aecepiis,  rex  gravitcr  commo- 
tus,  congregato  exercilu^  in  loco,  cui  Miiuda  ". 
noinen,  super  Wisuram  castra  posuit,  alqne  in 
foedifragos  ac  descrtores  arma  corripnit,  el  ultor 
necis  "  lcgatorum  suorum,  quicquid  Saxoniae  inter 
Albiam  ac  "  Wisuram  interiacel,  totum  ferro  ct 
igni  vastavit.  Transalbiani  auteni  '•,  superbia  elali, 
eo  quod  regis  legatos  "  inpiine  occiderc  potuerunt, 
arreplis  armis  contra  Abodrilos  proficisciinlur. 
Nam  "Abodriti  auxiliatores  "  Franeorum  semper 
fuerunt  ",  ex  "  quo  semel  ab  eis  in  societatem  re- 
eepti  "  sunt.  Quontin  dn\  Tliaseo  ",  coguito  Trans 
aliianoiuui  molu,  eis  cum  omnibus  copiis  suis  iu 


us  quondam  Frigiae  **,  et  Tlieophilus  presbyter,  C  loco  qui  Suentana  <*  vocatur  oecurrit,  commissoque 


npislolam  Herenae"  imperatricis  ferenles;  nam  fi- 

lius  eius  f.oiislantiiius  imperator  anno  superiorc  " 
a  suis  conprehensus  et  excaecatus  est.  Haec  tamen 
lcgalio  tantum  de  pace  fuit.  Quos  cum  absolvisset, 
n'sol\it  eliam  cuni  cis  el  Sisinnium  •*,  fratrem  " 
Tarasii"  Conslantinopolitani  episcopi,  iamdudum  in 
l;alia  proelio  captuin.  lloc  anno  "7  sidus  iS,  quod  di- 
i  itur  Martis,  a  superioris  anni  lulio  usque  ad  hufus 
VARIANTES  LECTIONES. 

1  auslriac  2.  5.  austuriae  6.  -  flora  2.  frola  3. 
■>.  flola  Ii.  froia  7.  9.      3  Scd  deest  7.      *  ipsa  2. 

noridluidi  3.   nordhidi  6.  iiuiiiudi  7.      6  apud  rc- 


proelio,  ingenti  eos  caede  prostravit.  Nam  inprima 
eongressione  quattuor  milia  eorum  cecidissc,  nar- 
ravit  legalus  regis,  Eburis  "  nomine,  qui  in  eodem 
proclio  fuil,  et  in  Abodrilorum  acie  dexlrum  cornu 
tenuit.  Fusi  igitur  fugatique  ,  et  nmltis  suorum 
amissis,  cum  magna  calamitate  ad  loca  sna  reversi 
sunt.  Ai  :3  rex  iu  Franciam  regressus,  eum  Aquas- 
VARIANTES  LECTIONES. 
1  saxoniam  1.2.  a  appareret  i.  5.  6.  accederel9. 
s  p.  i.  3.  9.  *  nacli  I.  3-  9.  5  fuerant  2.  *  re- 
mendtim  I.  remcdium  2.  remeanduni  3.  iiiinciandum 
9.      '  godessclacum  1.  godcsscalcum  2.   godescbal- 


1  el  quosdam  7.      8  ceteri  vcro  7.    9  At  cum  9.  gotesclialchum  5.  godcschalciium  fi.      *  si- 

Vex  7.     "   harisialli   6.  berislallio  7.      "   loca  2.  '  gefridum  7.  sifridum  6.      *  ctun  legationc  functus  r. 

'- inimda  5.  iminda  6.     "indeino.  7.     •' wisuram  9.     "  verteretur  1.     "  miimla  1.  mindani  2.  minda 

.'■.   G.     "  populandam    7.     "   norlliudi  autem  7.  D  5.  i.  6.   munda  3.  9.  mitidam  ms.  minda  7.     "  ne- 

"  tarsochonem   5.  thrasuchorem  G.  trasueonem  7.  cesi.     "et2.    •*  aulem  emi  nordmanni  vocantur  9. 

"  eborisum  5.   C>.  7.      "  cecidissem  de  pauci  2.  '"  I.  r.  3.9.     "  nam  abodriti  —  recepti  sunt  deest  9. 

*°  aquisgrani  7.    "  phrigiae  7.    "  erene  2.     *'  su-  "  auxiliaresSS.  3.  7.     '*  fuere  7.  fuerant  i.     "absl. 

neriori  7.      •*  sisinnum  5.     "  frenien  5.    "  trasii  "suscepiiG.    "  taseho2.  tasco3.  ihrasico9-    "eber^ 

3.    »'  anno  2.     !S  sydus  7.  winus  9.    "  ad  2. 

NOT.E. 

prjealaiilissimos  cx  uno  tamen  fonlc  derivaii,  non 
solum  lnc  locus,  sed  ei  leetiones  paulo  superius  in 
vocc  Tedimendum  allatai  probant,  et  poela  Saxo  eam- 
dcm  auctnritalem  scculus  fuerit;  quam  si  authcnti- 
oum  ipsum  fttisse  staluas,  in  eo  quoqtic  nonnulla 
prseter  aucloris  voluntatem  scribi  potuisse,  quisque 
rei  peritus  eoncedet. 

d  Videtnr  esse  loctts  Swnnte,  in  districtu  magni 
ducatus  Meklenburgici  Schvvan ,  ad  Warnowam 
sito. 


■   liindrn. 

i'  Nostrum  Ebcrs ,  Evers. 
\b  Hvnis  I,  2,  3,  el  poela  Saxo;  Iwjus  tainen 
prxfero,  cnm  pritmiiri  hnjv.s  el  Ihtnis  in  scribendo 
faeillime  permtitenttir,  et  senlcntiartim  nexus  Hunis 
non  admitiere  videalur.  Nam  si  Eginhardus,  Hunos 
legatos,  qui  populuin  ad  rebellionem  concitarenl,  in 
Saxoniam  misisse,  et  eos,  quo  cerlius  voti  compo- 
tcs  fierent,  Godescalri  ca-dem  pcrpetrasse,  dicere 
voluisset,  alio  certe  modo  tafeti  momenti  rem  enun- 
tiaturus  fuissct.  Codices  vero  I.  2,  5,  licet  omnium 


4S3 


CUM  LAIJRISSENSIBUS  COLLATl 


■iK4 


VN.NALES   ECINIIAHM. 

grani  '  venisset,  primo  legatos  Ilerenac  '  impera- 
irieis  ad  se  de  3  Constantinopoli  niissos  audivit  — 
nam  Constanlinus  lilius  eius  propter  monuu  inso- 
lentiam  ■  a  snis  coraprehensus  et  excaceatus  est — 
quibus  peteniibus,  Sissinium  *,  fratrem  Tarasii  ' 
Conslantinopolitani  episcopi  ,  oliin  in  proelio  ca- 
plum  6  domum  redire  permisit.  Legali  fuere  Mi- 
chael  ',  cognomento  Ganglianos  8,  ct  Tlieofilus  ' 
presbyler  de  Blachernis  ".  Posl  quorum  absolulio- 
nein  venerunl  "  de  Hispania  "  Iegali  Hadefonsi  l3 
regis,  Basiliscus  '*  et  Froia,  iminera  deferentes  quae 
ille  de  manubiis '*, quas  "  victorapud  Olisiponam  "  h 
civitatem  a  se  expugnalam  coeperat  '",  regi  niit- 
lere  cur.ivit,  Maurns  videlicet  seplem  cum  lotidem 
inulis  atque  loricis,  quae  lieet  pro  dono  "  mitteren- 
lur,  magis  tanien  iusiguia  victoriae  videbantur. 
<Juos  et "  benigne  suscepil,  et  remuneratos  bonori- 
liec  dimisit  ".  lnsulae  Baleares,  quae  nunc  ac  inco- 
lis  earum  Maiorica  et  Minoiica  voeitantur,  a  Mauris 
piraticam  exercentibus  depraedatae  suni.  Rex  vero 
Aquisgrani  biemavit,  et  ibi  nalalem  Uomini  et  pa- 
seha  "  celebravit. 

DCCXCIS. 
Romae  Leo  papa,  cum,  letaniam  23  processurus, 
de  Lateranis  **  ad  eeelesiam  beati  Laurcntii,  quac 
ad  Gralieulam  "  vocatur  c,  equo  sedens  pergerel, 
in  insidias  a  Romanis  disposilas  *'  iuxta  eandem 
basilicam  incidit ".  L'bi  equo  deiectus  !8,  et  erutis 
oculis  ut  aliquibus  visum  cst,  lingiia  quoque  ainpu- 
lata,  nudus  ac  semivivus  in  plalea  relietus  est.  De- 
inde  iussu  corum  qui  buius  faeli  auelores  fuere,  in 
monastorium  sancti  Ilerasnii  29  niartyris  velut  ad 
curandum  inissus,  Aibini  euiusdam,  cubicularii  sui, 
cura  noetu  per  iiiuium  dimissus  30,  a  Winigiso  duce 
Spolilino  ",  qui  audito  huiusmodi  facinore  Roniain 
lcstinus  advenerat,  susceptus,  ac  Spolclium  **  de- 
ductus  33  est.  Cuius  rei  nunlium  euin  rex  accepissct, 


A  ANX.VI.ES    I.UIUSsENSF.S. 

anni  luliuin  nusquara  in  tolo  coelo  videri  potuit.  Iu- 
sulac  Baleares  a  Mauris  et  Sarraccnis  depraedatae 
snnt.  Hadefonsus  rex  Galleciae  '  ct  Asturiae  «, 
praedata  Olisipona  3  ultima  Hispaniae  civitate,  iu- 
signia  victoriae  suae  loricas  ,  mulos  "  captivosqi/j 
Mauros,  domno  regi  «  perlegatos  suos  Froiam  cl  Ba- 
siliscum  '  hiemis  tempore  raisit.  Sicque  in  hoc  pa- 
latio  et  natalc  '  Domini  et  pascha  "  a  donino  rege 
celebrala  sunt.  Et  inmutavit  se  niimerus  anno- 
runi  in 


VARIANTES  LECTIONES. 

'  aquisgrani  5.  C.  aquisgrannm  7.  s  belenae 
3.  i.  5.  6.  hirenae  7.  irenes  9.  3  deesl  7.  a 
se  de  4.  ti.  G.  4  sisinnium  2.  5.  6.  sisiiiittm  3. 
sisimum  al.  sisinnium  7.  sisimium  9.  '  tbarasii 
5,  G.  fratrum  tirasii  2.  s  eaptum  iii  d.  ire  2. 
'  michahel  3.  i.  5.  G.  "  ganglianus  7.  glanglianoa 
2.  9  theolilius  2.  tbeophilus  7.  9.  teophilus  i.  q 
10  laehernis  2.  blacernis  A.  "  vene.re  3.  9.  "  hi- 
spaniis  2.  "  adefonsi  5.  adeifonsi  9.  "  basilieus 
seilieet  el  7.  '"  manibus  5.  G.  "quasii.  "  olisi- 
pononaml,  5.  olipononam  2.  olisipinam  6.  olyssepo- 
ii.iin  7.  olisipponam  9.  ,8  acceperat  4.  '•  donul. 
""  q.  rex  et  7.  "  remisit  3.  "  p.  more  solilo  9. 
"  laetania  5.  ■'».  5.  letania  G.  7.  litania  9.  lelaniam  h. 
I.  pro  art  vel  in  lelaniani  dici  palet,  in  libro  yonujicnli 
tuitatum ;  cf.  edit.  Vignolii  II.  93. 243. 244 ;  in  cod.  7. 
Romae  iluni  leo  papa  ciim  lelania— pergeret.  ,l  la- 
lerano".  "  craliculam  3.  4.  5.  6.-7.  9.  "po- 
sitas  b.  i.  6.  9.  "  incidit  iuxta  eandem  aeccle- 
siain4.  "deictusl.  s9erasini9.  30dcmissus2. 9. 
31  spolitano  4.  G.  spoletano  3.  7.  9.  '*  spolecium  3. 
spoietum  2. 4. 5.  G.  7.  9.    33  ductus  2. 

NOTjE 

1  Ita  cerle  legati  retulerunt,  veiam  causani  videsis 
apud  Scriplores  Byzantinos. 

b  l.issabon. 


DCCXCIX. 

Romani  Leoncin  papam  laetania  maiorc  captuni 
excaecaverimi  ac  lingua  detruiicavertint  s.  Qui  in 
custodia  "  missus,  nocte  "  pcr  miirum  evasit,  et  ad 
legatos  domni  regis  qui  tunc  apud  basilicam  sancli 
Petri  erant,  Wirundiim  scilicet  abbatem  <>  el  Wini- 
gisum  Spolitinum  "  duiem  veniens,  Spolelium  "  est 
deductus.  Doranus  rex  ad  Saxoniam  profeetus,  Rbe- 
iium  '*  ad  Lippeara  "  transivit,  ct  in  loco,  qui  voca- 
tur  Padrabrnnno  ",  positis  castris  consedit,  et  indc, 
diviso  exercitu.  Carlum  filium  suum  cuni  medietate 
ad  conloquium  Selavorum,  adque  reeipiendos  "  qui 
de  Nordliudis  '"  venerunt  Saxones  in  Bardengauvvi  " 
direxit;  ipse,  altera  mcdietate  secuin  retenta,  codem 
in  loeo  Leonem  ponlificem  suinmo  cum  honore  sus- 
eepit.  Ibiquc  rcditum  Carli  filii  sui  expeclans  ",  Leo- 
nem  poniificeni  simili  quo  suseepliis  est  honore  di- 
niisit,  qui  statim  Romam  profeetus  cst ,  et  rex 
Aquasgrani  palacium  suum  reversus  est.  In  eadein 
expeditione  legalus  Michahelis  Sieiliae  pracfccti, 
nomine  Danibel  ",addoinnum  regeiii  venit,  adque" 


VARIANTES  LECTIONES. 

1  gallatiae  5.  gallaciac  6.  *  austrie  2.  3  olysi- 
pona  7.  4  niultos  5.  *  rege  2.  regi  earolo  7. 
6  basilicum  S.  7  natalem  2.  6.  el  de^sl  7.  8  pa- 
scha  similiter  a  7.  8  linguam  eiustlem  truncave- 
rniit  7.  "  ctistodiam  2.  6.  "  noelu  5.  6.  7.  "  \vi- 
nicbisiim  spolitanuin  7.  "spoletum7.  ''reiiura.. . 
cl  dee.st  2.  "  lippeham  6.  "  pailcrbiunno  2.  pa- 
dabrunno  7.  "  sclavorum  que  recipendos  2.  scl.  ei 
ad  rcc.  5.  6.  7.  "  norlliudis  7.  "  bardingauwi  5. 
bardingawini  6.  bardingauni  7.  "  exspcctans  5. 
21  daniel  2.     12  atque  5.  6.  7. . 

San  Lorenio  in  Lneina  cssc  videtur;  ef.  Leoni? 
111  Vitam. 

Siabuleiiscm. 


45: 


EGINHAIIDI  ABBATIS  ANNALES 


♦  \G 


A.NNAIES  IAIR1SSENSES. 


iNYM.Es    EGINHtRDI 


ipsum  qmucin,  ui  vicarium  sancii  Pctn  et  Romanum 
poiilificcm,  cum  summo  honore  ad  sc  praeccpit  ad- 
duei,  iter  taiuen  stium,  quod  in  Saxoniam  facere 
CODSlilucrat,  non  omisit.  Halulo  itaque  generali 
conventu  super  Rhenum  in  loco  qui  Lippeham  '  vo- 
catur,  ihiqne  eodem  !  amne  transmisso,  cum  loto 
exerritu  suo  ad  Padrabrunnon  *  accessit,  ibique  in 
castris  considens,  ponlificis  ad  sc  piopcranlis  prae- 
stolatur  advenlnin.  Misil  interea  Karlum  filium 
siiuni  '  ad  Alhim  cmn  parle  exercilus  propter  quae- 
daui  negotia  cum  Wilcis  •  et  Abodrilis  disponenda, 
et  quosdam  Saxones  ile  Nordliudis  '  rec  piendos. 
Cuius  re\crsionem  '  cum  cxpcclat,  venil  pontifix, 
ct  valdc  honorifice  ab  illo  "  susccptus  est,  inansil- 
totamque  peilustrans,  in  dedicio-  R  que  apud  etim  dics  aliquot.  Et  cum  ei  cuncta,  pro- 
pter  quae  vencrat  intimasset ,  itcrum  Kom.im  ciim 
maguo  9  honore  per  legalcs  regis  qui  cum  co  missi 
suni,  reductus,  alque  in  locum  suuin  restitutus  est. 
Quo  dimisso,  rcx  paucos  dies  ibiJcm  ,0  moratus,  le- 
gattim  Michaelis  "  patricii  de  Sicilia,  nomine  D.i- 
nihelem  '*,  ad  se  missum  absolvil  Accepit  ctiain 
trislem  "  iiuiiiiiim  de  Geroldi  "  et  Erici  "  inicritu, 
quias  de  sepulehro  Doraini,  quas  patriarcha  Heruso-      quorum  aller,  Geroldus  "■  videlicet  Baioariae  prae- 


inde  iterum  cum  magno  honore  dimissus  cst.  Eodem 
anno  gens  Avarum  '  a  fide  quam  promiserat  defecit, 
et  Ericus*  dnx  Foroiulensis  *  po-t  lot  pro-pere  ge- 
slas  resiuxla  Tarsaticam  «  Liburniae.  civilalem  in- 
siiiiis  oppidanorum  oppressus  est,  ct  Geroldus  *  co- 
ines  ",  Baioariae  praefcctus,  commisso  contra  Ava- 
res  proelio,  cecidit  e  ".  Al  enim  insulae  Baleares, 
qtiae  a  M.iuris  ct  Sarracenis  anno  priori  dcpraedalac 
suiit,  postulato  adquc  accepto  a  nostris  auxilio,  no- 
bis  se  dedi  lerunt ,  et  rnm  Bei  auxilio  a  nostris  a 
praedonum  inctirsione  defensae  snnt.  Signa  quoquc 
Maurorum  in  pugna  stildata,  et  domno  regi  '  prae- 
sentata  sunt.  WiJo  comes  "  qui  iu  marca  Biitta- 
nine'  praeside;  i  ",  iinaciim  sociis  comitibus  Brit- 
taniani  tngress 
nem  accepit  et  regi  "  de  Saxonia  reverso  arma 
ducum,  qui  sc  dediderant,  inscriptissingtilorum  no- 
minihus,  praesenlavit.  Nain  bis  se  et  terram  el  po- 
pulum  unusquisqiic  "  illorum  tradidit,  et  tota  Brit- 
taniorum  provincia,  quod  nunquam  anlea,  a  Fran- 
cis  "  suhiugala  est.  Eodcm  anno  monacliusquidam 
de  Hierosolimis  "  veniens  ,  benedictionem  et  reli- 


limitanus  "  dorano  regi  ,9  miserat ,  detulit.  Azan 
praefectus  civitatis  ,  quae  "  dicilur  Osca ,  claves 
nrbis  per  legatuin  suum  cum  muncrihus  ttansmi- 
sit.  "  Et  eelebiatus  est  "  dics  "  natale  Domini 
in  eodeni  palatio.  Et  iiimutavit  se  numerus  anno- 
rnm  in 


feclus,  comniisso  cum  Hunis  proclio  ceeidil  ",  altcr 
vero,  id  est  Erieus  '",  posl  iutilia  proelia  et  insigncs 
viclorias  apud  Tharsalicani  "  "  ,  Lihurniae  civita- 
lem,  insidiis  oppidanorum  interceptus  atqne  inter- 
fcctus  20  esl  b.  Rebus  itaque  "  Saxonnm  pro  reruin 
opportunilatedisposilis,  rex  in  Franciam  revertilur. 


•  [cecidit,  et  in  Augia  sepelitur.  De  quo  in  visione  C  El  cuni  Aquisgrani  biemaret,  Wido  comcs  ac  prae- 


Wettini  legitur,  qtiod  inler  martyres  sit  connumera 
lus.  9b.] 


Variantes  lectiones. 

avarorum  7.  *  heiricus  dux  fnroiuliensis  7. 
s  foroiulicnsis  5.  6.  *  genl  lus  ".  '  conis  5. 
*  ceeiilitatem  insule  2.  cecidit  insulae  5.  6.  7. 
'  rege  2.  "  comis  2.  •  britlanniae  (>.  7.  ita  et 
deinceps  "  prcsenUibat  2.  "  regc2.  "  uniuscu- 
iusque  7.  "  anlea  a  francis  ftieral  a  irancis  7. 
"herusolimisS.  hicrosolimis  7.  '»  bierosolimitanus 
.  6.  "  rege  2.  "  qui  dicitur  2.  "  transmisit 
ieest  2.     "  est  in  dic  natalcm  2.    *•  dies  decst  5. 


'»  Tenat,  pro  iinmc  (Ftimen  S.  9lti.) 


fectus  Briltanici  limilis,  qui  eodcm  anno  tum  soliis 
comilibus  lotam  !5  Briltonum  "  provineiam  perlu- 
straverat,  arma  dueum  qui  se  dedidertmt  *',  inscii- 
ptis  siiigulorum  nominibus,  detulil.  Videbatur  enim, 
quod  "  ea  provincia  tum  csset 5f  cx  ti.lo  subacta, 
et  csset  •',  nisi  perfidae  geniis  instabililas  cito  id  " 
aliorsum  more  solito  commulasset **.  Allata  sunt  et 
signa,  quae  occisis  in  Maiorica  Matiris  pr.iedonibus 
erepta  fnerunt.  Et  Azan  Sarracenus  ,  praefeclus 
Oscae,  elaves  "  urhis  cum  aliis  donis  regi  *'  misit, 
promitlens  eani  se  dediturum  ".siopporiunitas  eve- 
niret.  Sed  el  monarhus  quidam  de  Hierosolima  "  vc 
VAKIANTES  LECTIONES. 
rj  '  Hppiam  4.  lippia  5.  6.  7.  lippenhcim  8.  '  ibi- 
que —  ibitiue  deeit  2.  7.  3  paderbrumion  4.  padra- 
brtinnam  9.  k  f.  s.  k.  9.  *  utilcis  3.  uilcis  0. 
*  nordluidis  ms.  nordluuis  7.  nordluidis  9.  '  ver- 
siouem  i.  *  eo  7.  '  magna  1.  2.  "  I.  d.  7. 
"  michaelis7.  9.  "  danielcm  2— 9.  "  triste  3.  4. 
5.  9.  "  gerholti— gerhnlius  9.  "  herici  4.  her- 
rici  5.  heinriei  6.  "  geloldus  2.  "  occidil  7. 
"  hcrririis  S.  heinricus  t>.  "  larsathicarn  5.  far- 
saticani  4.  7. 9.  tharsicam  3.  "  a.  i.  deesi  (5.  "  au- 
tcm  7.  **  toinm  2.  "  briltaniam  p.  3.  bretio- 
niim  4.  biillaoum  in  hiis  qui  se  dediderunt5.  brl- 
tonum  6.  7.  9  ••  dedidere7.  »•  dteit  9.  "  e4 
fuissei  7.  fui-seique9  "  cito  animum  7.  *•  con- 
vertisset7.  "clavisS.  "deetti.  "traditurumO. 
"  bierosolyma  7.    hieresolymis  9. 

£OT.€. 

f  Cf.  Eginhardi  Vitam  Camli,  cap.  13. 


£17 


CUM  LAUBISSENSiBUS  COLLATI. 

annm.es  luiusse.nses. 


4-VB 


ANNAI.ES   EGIMIAHDI.  A 

niens,  benediclionem  ei  reliquias  de  loco  resurre- 
cliouis  doniinieae,  quae  patriarcha  regi  miserat, 
delulit.  Ei '  icx  iialalem  Doraini  in  eodem  palalio 
residens '-  celebravit,  ac  moiiachum  reverli  volen- 
lem  absolvens,  Zacbariam  qucndam,  presbiterum 
de  palatio  suo,  cum  eodem  ire  iussit,  cui  ct  donaria 
sua  ad  ilia  vencranda  loca  defcrcnda  commisil. 
DCCC. 
Redeunte  verna  3  tcmperie,  medio  fere  Martio 
rcx  Aquisgr.ini  *  digrcssus,  lilus  oceani  Gallici  per- 
luslravil,  et  in  ipso  mari,  quod  tunc  peralis  "  Nord- 
mannicis  inrcstum  erat ",  classem  instituit,  praesi- 
dia  dibposuit,  pascha  '  in  Cenlulo  8  apud  sanctum 
Itichariiim  celebravit.  Inde  iterum  per  litus  maris 
iler  *   agens,  Ralumagum   civitatem  venit,  ibique  B  erat,  classem  inslituit,  praesidia  disposuit,  pascha 


DCCC. 

Rcx  absolulum  Hierusolimilanum  '  monachuin 
reverti  fecit,  mittens  cum  eo  Zachariam  '  presbi- 
lerum  de  palatio  suo,  qui  donaria  cius  pcr  illa  san- 
cta  loca  deferret.  Ipse  medio  mense  Martio  Aquis- 
grani  palatio  digrediens,  litus  occani  Gallici  perlu- 
slravit,  in  ipso  mari,  quod  lunc  pyratis  infestum 


Sequana  amne  transmisso,  Turnnrrs  "  ad  sanctum 
Marlinum  orationis  causa  profeclus  cst,  raoralus  " 
il>i  dies  aiiquot  propter  adversam  Liutgardae"  con- 
iugis  valiludinem  >\  qu»e  ibidem  et  defunCa  et  hu- 
niala  cst :  obiit  auteni  dicm  "  2.  Non.  lun.  Inde  per 
Aurelianos  ac  Parisios  Aquasgrani  "  reversus  est, 
et  mense  Augusto  "  inchoante  Mogonliacum  ve- 
nicns,  generalem  conventum  ibidcm  habuit,  et  iter  in 
italiam  condixit "  :  atque  inde  profectu6,  cum  exer- 
citu  Ravcnnam  vcnit,  ibique  septem  non  ampliu? 
dics  moratus ,  Pippiuum  lllium  suum  cum  eodem 
txercitu  in  terram  Benevenianorum  ire  iussit;  mo- 
\ensque  de  R.ivenna  simul  "  cum  filio,  Anconam 
usque  pervcnit ;  quo  ibi  dimisso,  Romam  proGcisci- 


in  Centulo  apud  sanctum  Richarium  celebravit.  ln- 
dcque  iterum  per  litus  oceani  Ralumagum  »  civita- 
tem  profectus  est,  ibique  Sequana  amne  transmisso, 
Turonis  ad  sanctum  Martinum  orationis  causa  per- 
venit ',  moratus  ibi  dies  aliquot  propter  adversam 
domnae  *  Liutgardae  coniugis  valitudinem ,  quae 
ibidem  et  defuncta  et  humata  cst.  Obiit  autem  die  2. 
Non.Iun.  Inde  perAurelianos  ac  Parisios'  regreasus 
Aquasgrani  reversus  est.  Et  pridie  Non.  Iul.  insolilo 
morc  aspera  pruina  erat,  et  7.  Id.  Iul.  similiter, 
quae  tamen  nihil  incommoditalis  fructibus  adlulit. 
Et  mensc  Augusto  inchoante  Mogonliacum  8  ve- 
niens,  iter  in  Italiam  condixil  ',  adque  inde  profe- 
ctus,  cum  exercitn  Ravennam  venit.  Ibi 8  ordinala 


tur.  Cui  cum  "  pridie  quam  illo  "  veniret,  Leo  papa  "  in  Benevcnlanos  expeditione,  post  septem  dierum 


apud  Nomenlum  *'  '  occurrisset  ",  et  cura  magna 
eum  "  vencratione  ibidem  suscepisset "',  post  coe- 
nam,  qna  sirhul  refecti  sunt,  illo  ibi  manente,  pon- 
lifex  ad  urbeni  praecessit  ",  et  in  craslinum  "  in 
grndibus  basilieae  beati  Petri  apostoli  cum  episco- 
pis  et  univcrso  clero  consistens ,  advenientem  " 
h  equoque  descendentem  Deo  laudes  dicendo  et  gratias 
agendo  suscepit,  et  cunctis  psallentibus  in  ecclesiam 
ciusdem  bealissiiiii'8  aposloli  Deum  glorificans  atque 
juagnificans  introduxit.  Facta  sunt  haec  8.  Kal.  De- 
cciub.  Posl  septem  verO  dies  rex  concione  vocata, 
VARIANTES  LECTIONES. 


inducias  Romam  iler  converlit,  et  exercitum  cum 
Pippino  filio  suo  in  *  Beneventanorum  terras  prae- 
datuin  ire  iussit.  Romam  vero  cum  venisset,  occur- 
rit  ei  pridie  Lco  papa  ct  Romani  cum  eo  apud  No- 
nicnlum  ,  duodecimo  ab  urhe  lapide ,  et  summa 
eum  humihtatc  summoque  honore  suscepit,  pran- 
densque  '°  cum  eo  in  loeo  praedicto,  statim  eum  ad 
urbem  praecessit.  Et  in  craslinum  in  gradibus  bast- 
licae  "  beati  Pelri  aposloli  stans,  niissis  obvjam 
Romanae  urbis  vexillis,  ordinalis  etiara  atquc  dis- 
posilis  per  congrua  loca  tam  percgrinorum  quam 
civium  turmis  qui  venienli  Iaudes  dicerent ,  ipse 
cum  clero  et  episcopis  equo  descendenlem  gradus- 


1  Deett  i.     '  in  e.  p.  r.  n.  d.  4.   B.  6.     »  veris  i 
5.  6.     *  aquisgrano  7.     'pcractis  2.  piratis  4,    6.  tj  aue  ascendentem  suscepit,  dataque  "  oratione,  in 
pyratis  3.  6.  7.    «  ubi  lunc  piralicam   nordmanni      basilicam  beati  Pelri   apostoli  nsalleniibus  cunctis 
exercebant  9.      '  sanctum  pascha  9.       8  in  centu- 


|o  deett  9.  •  deesl  3.  9.  "  luronis  5.  6.  "  mora- 
tusque  est  ibi  7.  "  Iujtgardae2.  3.  9.  "  valetu- 
<1inem  2. 3.  4.  7.  9.  "  dfe  II.  3.  4.  5.  6.  pridie  7.  9. 
"  aurclianis  ac  parisius  aquisgrani  2.  parrhisios 
aquisgranuni  7.  "  augusti  2.  "  indixil  fi.  "  deest 
9.  "  deest  3.  9.  *"  illuc  7.  *>  numentum  9. 
"  occurrit  3.  9.  ,s  deest  3.  9.  »*  suscepit  3.  9. 
"  proceusit  3?  9.  "  posteroque  die  9.  "  deest  2. 
adv.  regem  9.     "  b.  petrl  a.  2. 

nota; 

"  Nomenlo. 

h  Medio  ;evo  imperatores  ad  vcterum  ruagUtra- 
lumo  imitalionem  Via  Triumphali  per  montem  Ma- 
rium  (in  quo  primum  Istissimo  urbis  sibi  subjeclx 
aspectu  gauderent)  portam  Augelicam  intrare  soliti 
sunt;  nam  iion,  quibus  nos  utimur,  via  ct  porta 
Patroi  .  CIV. 


'  [llii  omnium  Brittonum  duces  et  comites  eum 
donis  ad  eum  venerunt.  9b.] 

VARIANTES  LECTIONES. 

1  hierosolimitanum  G. (7.)  'zachaiiam  5.  •  rotu- 
magam  5.  ratumagnum  6.  '  domna  2.  '  perisios 
2.  *  mogontiam  6.  mogunciacum  7.  '  conduxit  5. 
7.  italia  (I.  8  ibique  7.  s  filio  in  5.  ♦>.  7.  "  pran- 
densS.  "  iubasilica7.  >!  ascendentem  sub  data. 
quc  2. 


Flaminia  et  ponte  Mitvin  Romam  pelierunt.  Anno 
tanicn  Christi  800  sancti  Petri  basilica  adhuc  extra 
Urbem  sita  erat  ;  accuralam  ejus  descriptionem , 
qualem  Carolus  tunc  inveneril,  in  opere  jani  prodi- 
itiro  W.  Cll.  Caroli  Bunsen  ct  Ernesli  Plattner  legere 
juvabit. 


4W« 


EC1M'AITI  AITATIS 


O 


ANNAI.IS  LMJRISSENgES 

iiitroJuxil.  Facla  srnit  haec  '  sub  die  8.  Kal.  De- 
cemliris.  Post  septem  vero  dies  re.\,  contione  vocala, 
cur  *  Uomam  venissel  oninibns  potefecit,  cl  exinde 
cotidie  in  a  ca  (|uae  venerat ''  facienda  operam  dedil. 
Intcr  quae  vcl  maximiim,  vel  difllcillimum  *  erat 
quod  prinmm  iiicboatum  est,  de  discuiicndis  6  quae 
pontifici  obiecta  sunl  criminibus.  Qui  lamcn,  post- 
quain  nullus  probalor  criminum  csse  voluit,  coram 
omni  populo  in  basilica  beali  Petri  aposloii  ewan- 
gclium  porlans  ambonera  conscendit '  ;'invocaloque 
sanctae  Trinitalis  nomiue,  iureiurando  ab  oliieclis 
sc  criminibus  purgavit.  Eadem  die  Zacharias  "  cum 
diiobus  nionaehis ,  nno  de  inontc  Oliveti ,  altcro  de 
sancto  e  Saba  °,  de  Oriente  reversus  Romam  venil, 


A  ANNALFS    ECINIIAIIDI. 

curRomam  venissel,  omnibus  patefecit,  ci  e\i;ide 
cotidie  '  propier  quac  vcncrat  *  facicnda  operam 
impendit;  in  quibus  vel  maximum  vel  3  difficilli- 
nmm  eral,  quod  piimo  *  inclioatum  esl,  dc  investi- 
gandis  videlicet  quae  pontifici  obiciebantur  crimi- 
nibus.  Qui  lamcn,  poslqnam  nnllus  corinidem  cri- 
minum  probalor  esse  voluit,  coram  omni  populo  in 
basilica  beali  Petri  apostoli  evangelium  ferens  am- 
boneni  conscendit,  invocatoqne  sanctae  Triuiiuiis 
nomine,  de  obieciis  se  rrimini!  us  iurando  "  purga- 
vit.  Eadem  die  Zacliarias  presbilcr  qnoin  rcx  111«-— 
rosolimam  6  miscrat,  cum  duobus  monachis  qnos 
patriarcha  cum  eo  ad  regcm  misit,  Romam  venii, 
qui  '    benediclionis   gratia  claves   sepulcri  doiui- 


quos  palriarcha  Hierosolimitanus  cum  Zacharia  ad  1»  nici  8   ac   loci  calvariae  cuin    vexillo    deluleriint. 


Quos  rex  benigne  receptos  9  per  aliqnol ,0  dies  "  sc- 
cum  delinuit,  et  redire  volenies  "  remuneratos  ah- 
solvit. 


regem  misit,  qtii  benediciionis  causa  claves  sepul- 
chri  dominici  l0  ac  Ioci  calvariae,  claves  etiam  civi- 
latis  et  monlis  cum  vexillo  detulerunt  :  quos  rcx 
benigne  suscipiens  u,  aliquot  dies  secuin  detcnuit", 
et  Aprili  mense  rerauneratos  absolvit;  et  cclebravit 
natalcin  Domini  Romae.  Et  inmutavit  se  "  numerus 
aiinoi  iim  in 

DCCCl. 

Ipsa  die  "  sacratissima  Nalalis  Domiiii,  cum  rex 
a.l  missam  ante  confessionem  beati  Petri  apostoli 
ab  oratione  surgeret  ",  Leo  papa  coronam  "  capili 
eius  "  imposuit,  et  a  cuiictoRoinanorum  populo  ad- 
clamalum  est  :  Curolo  Augusto,  a  Deo  coronato  ma- 
gno  et  pacifico  imperatori  Romanorum,  vita  et  victo- 
ria!  Et  post  laudes  ab  apostolico  more  antiquorum  C  nato  magno  et  paciftco  imperatori  Romanorum,  vita 


DCCCI. 
Ipse  aulem  cum  die  sacralissima  natalis  Domim 
ad  missarum  solemnia  celebranda  '*  hasilicam  beati 
Petri  apostoli  fuissel  ingressus,  et  corain  altaii,  ulii 
ad  orationem  se  inclinaverat,  adsistcret,  Leo  papa 
coronam  capili  eius  imposuit,  cuncto  Romanorum 
populo  adclamante  :  Karolo   Augusto ,  a  Dco  coro- 


principirm  adoratus  est,  adque  ablato  "  Patricii  no- 
niine,  Imperator  etAugustus  cst  appcllaliis.  Post 
paucos  autem  dies  iussit  eos,  qui  pontiliccm  anno 
superiore"  deposuerunt,  exbiberi  :  et  habita  de  eis 
quaestionc,  secundum  legein  Romanam  ",  ul  sl  ina- 
ieslalis  "  rci,  capilis  "  damnati  sunt. 

(Reliqua  usque  ad  annum  829  cum  Eginhardi  Annali- 
bus  ita  concordant,  ut  varias  lantum  lectiones  eorum 
as.criben.das  et  sigtiis  A.  L.  notandas  ceusuerim.) 


VARIANTES  LECTIONES. 

1  sunt  autein  haec  7.  '  vocato  quur  2.  3  ad 
ca  quae  5.  0.  ad  quae  7.  *  vcnerant  2.  "  difficilli- 
mum  2.  6  disciiticniibus  2.  '  conscendens  5. 
8  zaccbarias  5.  zacbariam  2.  9  sancla  2.  5.  sancla 
corr.  sancto  C.  sancta7.  "  claves  se  pulchriludo 
miuici  2.  "  suscipiens  allerum  non  sccum  dete- 
nuit  2.  "  delinuit  S.  7.  "  ininutalus  est  S.  0.  7. 
14  die  deest  2.  "  surrexit  2.  "  corona  2.  "  eius 
deestl.  "ablatu2.  "superiori5.  "romanorum 
7.    !l  utiitfs*  2.    "  maiestatis  ei  2.     "  capite5.  7. 


et  victoria  '.  Post  quas  laudcs  ab  codcm  pontilice  " 
more  antiquorum  principum  adoratus  esl,  ac  dcindc, 
omisso  Patricii  nomine,  iniperator  et  Auguslus  ap- 
pcllatus.  Post  pancos  vero  "dics,  iubenlc  ipso,  hii 
qui  eundem  pontificem  anno  superiore  deposue- 
runt  ",  in  iudicium  ailducti,  ct  habita  de  eis  quae- 
stione,  secundum  lcgem  Romanam,  ut  maiestalis 
rei  ",  capitis  damnati  sunt.  Pro  quibus  tamcn  papa 
pio  affectu  apud  imperatorcm  intercessit,  nam  et 
vita  et  mcmbrorum  integriias  cis  concessa  esl;  ce- 
tenim  pro  facinoris  "  magniludine  exilio  deporlati 
sunt.  Huins  factionis  fuere  principes  Paschalis  no- 
mcuclator   "  *  el  Campulus  sacccllarius  "  e,  et 

VARIANTES  LECTIONES. 

1  quotidic  iis  9.    *  venerat  quod  primo  4.  5.  6. 


media  desunt. 
7.  cotlidie  p.  q.  v 
rando  4.  5.  0.  9. 
sepulehri  2.  7.  9 
"  deesl  2.     "  v.  r, 


quibus  ut  m.  ila  9.  *  primum 
.  quod  primo  i.  5.  6.  *  iureiu- 
6  ierosolymas  9.  '  ii  9.  *  d. 
susceptos  3.  9.  "  aliquos  I. 
2.     "  celebranda  deest  9. 


pontiflce  9.  "  autcm  9.  "  deposueranl  9.  depo- 
suere  2.  "  romanorum  ut  crimine  laesae  maiesta- 
lis9.  "  faclioni  B  2.  "  nomcnculator  B5.  "  sa- 
cellarius  2.  5.  i.  6.  7.  9.  B2.  sqq. 


NOTyE. 


»  Id  esl  laura  seu  monaslcrio  sancli  Saba;  pres- 
byleri. 
1  Nomenclator  in  proccssionibus  ponlificem  equo 


sequebatur  ct  ejus  jussu  convivas  ad  mcnsam  papa- 
lem  vocabal. 
c  Fisci  custos. 


ImI 


4NNALES. 


m 


multi  alii  Romanae  urbis  habilalorcs  nobiles,  qui  A  conplures  Sarraceni  conprehensi.  El  in  Ilalia  Tea- 


simul  omnes  eadem  senlenlia  dainuuli  sunt.  Ordina- 
lis  deinde  Romanae  tirhis  el  apostolici  totiusque 
Ualiae  non  tantum  publicis  sed  etiam  ecclesiasticis 
et  privalis  rebus  —  nam  tola  '  hieme  non  aliud 
fecil  imperator  —  miss.ique  iterum  in  Beneventanos 
cxpediiione  cum  Pippino  lilio  suo,  ipse  post  pascha  7 
Kaleud.  Maias  Roma  profectus,  Spoletium  *  venit. 
Ibi  diiin  esset,  2,Kalcnd.  Maias  hora  noctis  secunda 
tcrrae  motus  maxiraus '  faclus  est,  quo  lota  lialia 
graviter  concussa  est.  Quo  motu  tectum  b^silicae 
beali  Pauli  a  aposloli  magna  e\  parte  cum  suis  tra- 
hibus  decidit  •,  et  in  quibusdam  locis  urbes  *  mon- 
tesque  *  ruerunt.  Eodem  anno  Ioca  quaedam  * 
circa   Rhcmim   fluvium  et  in  Gallia  ct  in  Cermania 


te  "  4  civilas  similiter  capta  el  incensa  est,  eius- 
que  "  pracfeclus  Roselmus  conprehensus  ".  Ca- 
slella  quae  ad  ipsam  civitatem  pcrtinebant,  in  dedi- 
cionem  accepta  sunt.  Zalun  et  Rosclmus  una  die  ad 
praesenliam  imperaloris  dedueti  ">,  et  eiilio  damnati 
sunt.  Ipsius  anni  mense  Octobrio "  Isaac  Iudacus 
de  Africa  cum  elefanto  regressus,  porlum  Yeneris  e 
inlravit;  et  quia  propter  nives  ••  Alpes  transire 
non  potuit,  Vercellis  hiemavit.  Imperalor  Aquis- 
grani  palatio  natale  "  Domini  celebravit  [celcbr.  Et 
inmutav.  sc  iiumerus  annor.  in  A.  L.] 

DCCCII. 
Herena  imperatrix  de  Constantinopoli  misil  lega- 


tremucriint.  Pestilentia  propter  mollitiem  8  hiberni  B  tura  nomine  Leoncm,  spatharium  propter  pacem 


lemporis  '  facta  est.  Imperator  de  Spoletio  "  Ra- 
vennam  venit,  et  aliquot  "  [R.  veniens,  a.  A.  L.] 
dies  ibi  moratus,  Papiara  pcrrexil.  lbi  aunliatur  ■• 
ei,  lcgatos  Aaron,  regis  Persarum,  [Aaron  Amiral- 
iniimminin  r.  P.  A.  L.]  porlura  Pisas  "  intrasse  ; 
quibus  obviam  ,l  mittens,  inler  Vercellos  "  et  Epo- 
rediam  "  b  [Eporeiam  A.  L.]  eos  sibi  fecit  praesen- 
tari.  Unus  enim  ex  [Unus  cx  A.  L.]  eis  erat  Persa 
de  orieute,  legatus  praediclique  rcgis  [Iegalus  r.  Per- 
sarum  A.  L]  —  nam  duo  fuerant  —  alter  Sarrace- 
nus  de  Africa,  legalus  Auiirali  Abraham,  qui  in  con- 
linio  Africae  in  Fossalo  ■  praesidebat;  qui  isaac  lu- 
dacum,  quem  imperator  ante  quadriennium  ad  me- 


confirmandam  [dc  pace  confirmanda  A.  L.]  inter 
Francos  et  Graecos,  et  imperator  vicissim  pro- 
pter  ipsum,  absoluto  illo,  misit  lesse,  cpiscopum 
Arabianensem  ,  et  Ileimgaudum  ■•  comitem  Con- 
slantinopolim,  ut  pacera  cum  ea  slatuerent.  ••  CeUv 
bratum  cst  pascha  Aqnisgrani  palatio.  Ipsius  anni 
mense  Iulio,  13  Kalend.  Augusti,  venit  Isaac  cum 
elefanto  et  caeteris  muneribus,  quae  a  rege  Persa- 
rum  missa  sunt,  el  Aquisgrani  omnia  imperatori 
detulit.  Noineu  elefanto  [elefanti  A.  L.]  erat  Abu- 
labaz  ••■  Ortona  f  civitas  in  Itajia  in  dcditionem  ac- 
cepta.  Luceria  «  quoque  frequenli  obsidione  faligata 
et  ipsa  in  deditionem  venit,  praesidiumque  nostro- 


moratum  regem  [ad  reg.1  A.  L.]  Persarum  cum  ™m  ,n  ea  P°s,lum-  «'«perator  aestatis  lcmpore  in 
Lantfrido  et  Sigimundo  "  legatis  suis  miserat  [Si-  C  Arduenna  ™af us  indujgens,  [v.  opcram  dcdit,  et 
gim.  miserat  A.  L.],  reversum  cum  magnis  muneri,      *'  *"]  m'SS°  Smm       eierril""  '™"lhi— 


bus  nuiitiaverunt.  Nam  Lanlfridus  ac  Sigiraundus 
ambo  in  eodem  itinere  defuncli  sudI  [ambo  defuncli 
craut.  A.  L.].  Tum  ille  misit  Ercanbaldum  "  nota- 
rium  in  Liguriam  ad  ciassem  parandam,  qua  " 
elefans  "  et  ea  quae  cum  "  eo  adferebantur  "  [defe- 
rchanlur  A.  L,]  subvehcrentur.  Ipse  vero,  celebrato 
die  nalali  sancli  lohannis  Bapiislae  apud  Eporediam, 
Alpes  transgressus  "  in  Galliam  reversus  est.  Ipsa 
aestate  capla  cst  Barcinona,  civitas  in  Hispania  ", 
iam  bicnnio  obscssa.  Zatun  "  praefectus  eius  et  alii 


exercitu,  transalbianos 
Saxones  vastavit.  Grimaldus",  Beneventanorum 
dux,  in  Luceria  "  Winigisum  "  comitem  Spolctii, 
qui  praesidio  praccrat,  adversa  valitudine  fatigatuin 
obsedit  *',  et  in  deditionem  accepit,  capturaque  ho- 
norifice  habuit.  Imperator  Aquisgrani  natalem  Do- 
inini  celebravit.  [Et  inmutav.  sc  numerus  annoruro 
in  A.  L.] 

DCCCUI. 

Hac  hicme  circa  ipsum  paialium  el  finitimas  re» 
giones  terrae  molus  feclus,  et   morlalitas   subse» 


VARIANTES  LECTIONES. 

tor«2.     "portum   in    PisasB7.      "  ov    17  "  vercellis  I^  7      "  ±J»A  JI^S       S""""" 

»    „  jSjft.  isjS£ K  hispE^ ^7^:^.^  --tt 

B  7         couprehensusest2.  4.  5.  B7.     »  perd,,cli  85.  6.     ••  octubrio  B±    «  dee*   \      »  nalalem? 

duuiai.aiB/.  amnuutiaz  «o.         misso   in  saxomam  7. /3  7.    m  sso  exercim  0      "  trimnMnt  i   K  r 
grimoaldus.  9.     '•  lucerna  B9.    "  winegisum  B 2.     «  fatigala  sunl  obsedit  B2  ®  6' 


NOT.€. 


0     Quae  pulcherrima  omnium  basilica  anno  1823 
inetise  Julio,  heu !  lota  conDagravit. 

b  Ivrea. 

c  Regnum  Fet. 


J  Chieti,  haud  procul  ab  Ortona. 

6  Porto-Venere,  in  ostio  sinus  Spezziani. 

'  Ad  mare  Superius,  non  longe  a  fluvio  S.igro. 

*  luler  inciidicni  et  occidenjcnj  Siponti. 


«3 

quuta  lest.  '  Winigisus  *  a  Gri 
cst,  ct  mis>i  impcratoris  '  du  Constanlinopoli  rc 
vorsi  sunt,  cl  venerunl  cuni  eis  '  legali  Nicilbri  im- 
pcraloris,  qui  tuuc  rempublicam  regebal  —  nam 
llerenam  6  post  adventum  legalionis  Francicac  ' 
ileposuerunt  —  quorum  nomina  fuerunt  Michahel  * 
cpiscopus,  Petrus  abbas  ct  Calistus  '  candida- 
lus a.  Qui  vcncrunt  atl  imperatorein  in  Germania 
suner  fluvium  Sala,  in  loco  qui  dicitur  Saltz  10  l', 
ct  pactum  faciendac  "  pacis  in  scriplo  suscepc- 
runt  ".  Et  inile  "  dimissi  cnm  epistola  imperatoris, 
Romam  regressi  atque  Conslanlinopolim  reversi 
guiiI.  "  lmperalor  aiitem  in  Biaoariani  profe- 
etus  '*',  dispositis  Pannoniarum  eausis,  Dccembrio 
mense  Aquasgrani  reversus  est,  ibique  natalem  Do- 
iisiiii  celebravit.  [Et  inmutat.  esl  numerus  annor 
in  ,i.  L.] 

'  [Imperator  vero  post  pascha  ab  Aquis  profectus, 
a  I  Magonciam  venit,  ibique  solito  more  conventuiu 
liaiicoriim  habtiit.  fi  I).] 

"  IVenil  qtioquc  tfortunatus  patriarcha  de  Grae- 
<is  alYcrens  socuiii  inler  cetera  ilona  duas  portas 
cburncas  mirifieo  operc  sculptas.  9  b.] 

'"  [venationem  bubalorum  celcrarumque  ferarum 
per  sallutn  llircaiium  exercuit.  lnile  vero  ad  Rcgc- 
neslmrcli  venicns,  disposilis  liis  quae  utilia  vide- 
liaMlur  csse,  adventum  exerritus  dc  Pannonia  rc- 
ilettntis  praestolabatur.  Quilius  reversis,  obviam  illis 
ad  Kcgcnesburcb  venit.  lbi  eliam  cum  illis  Zqdan 
nrinceps  Pannoniae  veuiens,  imperatori  se  tradidit. 
Multi  quoque  Selavi  ct  lluni  iu  eoilem  convenlu 
fiieiunt,  et  SC  Ctim  omnibus  quae  possidebant  impe- 
ratoris  domiiiio  subdiderant.  Conslilulisquc  omnibus 


ECINdARDI  ABD.VTIS  184 

5  reddttus  \  pcr.legalos  mandavit.  Nam  i.  s.  .1.  L.}  All.iam  llu- 
vium  sedubat,  in  loco  qui  dicilur  llolduiislcli "  %  et 
missa  ad  Godofridum  legalione  pio  perfugis  rcdden- 
tli .,  iuedio  ""  Scptenibrio  Coloniani  vcnit.  Dimisso- 
queexcrcilu,primoAquasgrani,deindeArduennam" 
petit  ",  et  vena'ionil  us  indulgens,  Aquasgrani  re- 
versus  cst.  Mcdio  Novcmbrio  allatum  esl  ei,  Lconem 
papain  iiaialem  Domini  cum  eo  cclebrarc  velle,  ubi- 
cumque  lioc  coiitingeie  potuissct.  Queui  stalim, 
misso  ail  sanclum  Mauricium  Karlo  filio  suo,  hoi.o- 
rificc  suscipcre  iussil.  Ipse  obviam  illi  Itemorum  ci- 
vitatcm  "  profeclus  cst,  ibique  suscepiuin  ",priii  o 
Carislacutn  villam,  ubi  nalalem  Douiiiii  celebra- 
vit  '",  t!eindc  Aquasgrani  "  perduxit ,  et  donattiin 
magnis  muneribus,  per  Baiuariam  ire  volenlem,  de- 
1!  duci  fecit  usqne  Uavennam.  Causa  adventus  eins 
haec  erat  :  Perlatum  est  ad  imperatorem  aestai^ 
praelerila ,  Chrisli  sanguincm  in  Manlua  civitate 
fuisse  repcrlum,  propter  hoc  misilad  papam,  pelens 
til  huius  famae  veritatem  inquireret.  Qui  acccpla  oc- 
casione  exeundi,  primo  in  Langobardiam,  quasi  pro 
inquisitione  pracdicta  profcclus  est,  indeque  arrepto 


'  [et  ab  Aquis  proficscens,  venit  ad  palalium 
qnnil  dicilur  Niuniagiiiii.  Ibiquc  vcris  lempore  ma- 
nens,  pascha  etiam  ibidem  celebravit.  Iiicipicnlcquc 
aestatis  temporc  ad  Aquis  palatium  revertcns,  exer- 
citum  in  Saxoniani  mislt.  Transitoque  Rhcnn  gene- 
ralem  conventum  Francorttm  habuit  iuxta  Lippiae 
fontcni.  Siiniptoque  inde  itincre,  per  Saxoiii.ini  pro- 
fectus,  castra  melalus  est  iu  loco  qui  dicilur  lioldon- 
stat  (Holdonstat).  In  quibus  caslris  ctiam  Sclavo- 


DCCCIV 

Imperalor  Aquisgrani  **  biemavit ' ;  acstate  auteni 
in  Saxoniam  dueto  e.xercilu,  omncs  "  qui  trans 
Albiam  '6  et  in  Wihmuodi  "  r  habilabant  Saxones 
cum  '*  mtilierihus  "  et  iiifantibtis  transtulit  in  Fiau- 
ciam,  et  pagos  liansalbianos  Abodiitis  dedit.  Eodeni 
teinpore  Codofridus  ,  rex  Danorum,  vcnit  cum  clas- 
sc  sua  necnon  et  onini  equitalu  regni  sui  ad  lo- 
cuiii  qui  diciiur  Slicsthorp  "  J ,  in  confinio  regni 
sui  ct  Saxoniae.  Promisit  enim ,  sc  ad  colloquium 
imperatoris  venluium,  sed  "  consilio  suoruin  inlii- 
Viitus  [c.  s.  territus  A.  L.],  propius  "  non  aecessit. 


gmoli  manebant,  ct  frequeutiluis  maleliciis  populum 
Saxoiium  a  via  veritaiis  averterant,  cum  mulieiibus 
et  infanlibus  Deo  auxiliante  sapienlissima  disposi- 
tione  de  Saxonia  per  divcrsas  vias  dirigens,  fundi- 
tns  exieiiniiiavit,  el  pei  Gallias  celerasque  regiones 
regni  sui  sine  ulla  lacsione  exercitus  sui  dispersit. 
EoJem  lempore  Godefridus  etc.  9  b.] 

"  [in  basilica  beati  Reinigii  epi  copi  el  confesso- 
ris.  9b.] 

'"  [  lndc  pariter  proficiseenles,  pervenenuit  ad 
Suessioms  civitatem,  in  qua  dimisso  popa,  ad  col- 
loquium  germanae  suae  Gislae,  quae  iu  liis  diebus 
aegrolabat,  ad  Calam  monasterium  pervenit.  Frui- 
,.  tusque  eius colloquio,  ad  Carisiacum  villani  Leonem 
papam,  qiiem  apud  sanctuin    Meilardiiin  dercliqiie- 


linperator  aulem  supcr  [accessit  sed  quicquid  voluit      rat,  sibi  obviam  venire  fecit.  Deinde  9  b.] 

VARIANTES  LECTIONES. 
1  stihscquaia  B  2.  *  winegisus  B  2.  winighisus  B  6.  3  giimahlo  B  2.  5.  gi  imoaldo  9.  l  missi  doinni 
imp.  B  5.  (i.  •  cum  ipsis  B  2.  6  helinam  5.  4.  harenam  5.  '  franticae  4.  franciae  8.  B  7. 
II.  lega.ionem  franci  B  2.  8  michacl  1.  3.  9.  B  7.  9  eallislus  B  7.  I0  salz  B  2.  saliz  B  6.  salzt.  5. 
salt/.tC.  "  ptciende  fl  2.  "  siiscipernnt  B  2.  "Ethicd.  B7.  "  aquasgrani  B  5.  "  dcest  B  2.  " 
albiam  in  wihcmuo  li  B  2.  "  wihinnodi  3.  7.  wimodi  4.  winuodi  5.  wimuodi  0.  vvichinuodi  B  C.  wimuadi 
B  7.  '•  cnin  «/««»  I .  '9  imierihus  B  2.  ''"  sliestorf  5.  sncsthorp  C.  sclicsthorp.  4.  suesthor  3.  Iksthoru 
}(  7.  "  si  /J  2.  "  propicius  B  2.  »•  holdunesteti  4.  holdunstetin  9.  holdunstein  B  6.  hoduinsteti  B  7. 
,k  reddcndis  mense  sept.  9.  B  7.  "  d.  ad  arduennam  B  2.  "  petiil  B  2.  "  susceplo  primo  carsiacuin 
B  2.     "  inde  aquisgrani  B  9. 

not^:. 

»  CainUdali,  scliolarium  in  palalio  rbssis,  ad  cu-  J  Scldeswig;  urig  cnim  civitatem,  '/10171  v:llani  in- 

stodiam  iniperalorum  adhihiii.  dieai. 

fc  Koninshofcii  L  Hotleiiitcdt  duobus  ah  Albia  milliarilius  Grr- 

J     •    '  manicis,  e  nicridie  oppidi  Haihiirg;  jam  supra  annu 

<  Pagus,  in  quo  Brema,  intra  Albim  et  Wisoram.  795  Lullt.  CHm  fluvio  Ailjj  C(,„ju,igi  vidimi:s. 


ANNALES. 


..c- 


iliuere,  subilo  ad  imperalorem  usqnc p.rvcuit.  Man-  A  pcnctrare  praccipit.  P;irtom  aulem  exercilus  cura 


sili|uc  apnd  illnin  Jies  oclo,  et  sicul  Jictuin  cst , 
Komam  rcpedavit.  [Ei  inmutat.  cst  numerus  annor. 
in  .4.  _..]  -• 

"■'  (Rex  voro  reliquam  partcm  hiemis  in  iam 
dicto  palatio  pcragens,  pascha  Domini  cuin  gaudio 
ccli-bravit.  !)  I>.  | 

iltigbodn  '  Treverum  cpiscopus  obiit  Kalend.  Octo- 
Lris.  B2.  3.] 

DCCCV. 

Non  inulto  post  Gapcanus  * ,  princeps  Huiioriiiii, 
propter  iieccssitalcin  populi  sui  imperatorein  adiil  3, 
poslulans  *  sibi  locuiii  dari  ad  habitandum  inler 
Sabariam  a  ct  Caruuntum  *  h,  quia  propter  infesta- 
tionem  Sclavorum  in  pristinis  seJibus  esse  non  po- 


Karolo  rege,  Clio  suo,  per  oricnlalcm  parlem  Fran- 
eiac  scu  Germaniae  ire  praecepit,  ul  llircano  saltu 
transiecto,  iamdiclos  Scfavos  invadercl.  Aliam  vero 
parlem  per  Saxoniara  dirigens,  nt  ex  altcra  parle  cuin 
Saxonibus  et  innuinerabili.  us  Sclavis ,  ttansito  ab 
aquilone  iamJicto  snltu,  in  Sclavos  proruniperet. 
Tertia  quoipie  ex  parie  expeditionem  totius  Baioa- 
riae  in  eandem  regionem  intrarc  iussit.  Vcnientes 
autcm  iindiqu,;  in  planicicm  Bchcmi,  universi  prin- 
cipes  diversarum  gcnlium  in  conspeclu  rcgis  Karoli 
pervenerunt.  Castrametati  snnt  aulem  haut  procul 
a  sc  illi  innumcrabilcs  exercitus  distantes.  Karoli 
autem  regis  el  principum  qni  cum  eo  cranl  imperin 
usus  totus  ille  cxercitus,  ipsam  rcgionem  invasit. 
Sed  Sclavi  invia  et  saltus  penetrantes,  se  niinimc  ad 


piignam  praeparaveninl.  Vastala  autcm  et  inccnsa 
per  40  dies  eadcm  rcgione,  ducem  coruin  nomiue 
Lechonem  occidit.  Et  dum  nec  iam  pabula  equis, 
terat.  Queni  impcrator  bemgnc  suscepit  —  erat  .llU  cibaria  exercit„j  8Uperesscnl ,  vaslala  ct  ad  ni- 
enini  Cnpcaims  '  christianus,  nominc  Theodorus —      hilum  redacta  iam  dicta  regione,  ad   piopria  revcr- 


et  prccibus  eius  annucns.miincribiis  donatum  rcdire 
pcrmisit.  Qui  rejiens  "  aJ  popiilum  suuin,  pauco  • 
tcmpore  transacto  Jiem  obiit.  Et  inisit  Caganus  ,0 
uiiiim  dc  oplimalibus  "  suis,  pctens  sibi  bonorem 
anliquiim ,  quciu  Caganus  "  apuj  Ilunos  13  haberc 
solcbat.  Cuiiis  prccibus  imperator  adscnstim  prac- 
buit,  ct  summam  totius  regni  iuxta  priscum  eorum 
riiuin  Caganmn  "  habcrc  pwcepii.  Eodeni  anno  * 
niisit  excrcilum  suuni  cum  hlio  suo  Karlo  in  terrani 
Sclavoruin,  qui  yocantur  "  Bchcimi  '*  ".  Qui  om- 
ncm  "  illorum ,B  palriam  depopulatus,  ducem  eorum 
nomine  Dechonem  "  [Lechoneni  A.  L.\  occidil ,  et 
inde  regressus,  in  Voscgu  "silva  ad  patrcm  "venit, 


sus  esl.  Imperalor  vero  ipsius  aestaiis  tcmpus  in 
venatione  el  incunditate  peragens,  pcr  Vosagum  sil- 
vam  iter  faciens,  pervenit  ad  locum  qui  dicitur 
Cainpus.  Ibiquc  aliquol  diebus  rooram  facicns,  dile- 
ctnm  filium  suum  Karolum  regem  ab  expeditione  re- 
versum  cum  gaudio  susccpit.  Inde  vero  nicnse  lulio 
de  Aquisgrani  profectus,  Thcodonis  villam  pervenit, 
atque  per  Mcttis,  etc.  9  b.] 


DCCCVI. 

Statim  post  natalcm  Domini  venerunt  Willeri  •* 

et  Dcatus,  duccs  Vcnctiae  ,  nccnon  ct  Paulus  dux 

laderae  "°  c  atquc  "  Donatus  eiusdem  civitatis  epi- 

scopus.  lcgati  Dalmatarum  "  ,  aJ  praesenliam  im- 

pcratoris  cum  magnis  donis.  Et  facta  est  ibi  ordi- 

natio  ab  imueratorc  dc  ducibus  el  populis  "  tam 
m  loco  «i iii  diciliir  Camp  «.  Nain   nnperator   lulio  _,  „  _  ,       .       ,,,.  ,     ,    . 

...  ...  _,,,..,_  Vcnctiae  quam  Dalmatiac.  llhsoue  absolulis ,  con- 

mense  uc  Aquisgraui  prolectus,  pcr  iheodoms  vil-  .    .  .       . 


lam  "atque  Mettis  [profcclus Thcod.  v.  a.  perMettis. 
A.L.]  irausieiis,  Voscguni"pciiit.  lbiquc  venalioni" 
vacaus  [vcn.  opcram  dans  A.  L.],  post  revcrsionem 
cxercitus  ad  Rumerici  "  caslcllum  cl  profectus,  ibi- 
qnc  aliquantum  "  tcmporis  moratus,  ad  hicmandum 
in  Theodonis-villa  palatiosuo  consedii.  Ibi  ad  cuin*7 
ambo '"  lilii  sui  Pippinus  et  Hludoicus  vcnerunt,  ce- 
lcbravitque  ibi  natalcm  Domini.  [Etinmulav.  sc  num. 
annor.  in  A.  L.] 

[ciiin  csscl  impcrator  iu  palatio,  quod  situm  cst 
Aipns.  9  b.] 


ventum  bahuit  imperator  cum  primorihus  et  opli- 
malibus  Francorum  dc  pacc  constituenda  et  conser- 
vanda  intcr  filios  suos ,  ct  divisione  rcgni  facicnda 
in  trcs  parles ,  ut  sciret  unusquisque  illomm,  quam 
partem  lueri  et  regere  dehuissct,  si  superstcs  3"  illi 
dcvcniret  [eveniret  A.  L.].  Debac  partitione  et  testa- 
mentum  factum  ,  et  iureiurando  ab  optimalibus 
Francorum  confirmatum  ,  et  consliiuliones  '*  pacis 
couservandae  causa  "  factae,  atqnc  bacc  omnia 
litteris  mandata  sunt,  et  Lconi  papae,  ut  his  sua 
manu  siihscriherct,  pcr  h.iihardum  n  missa.  Quibus 


"  [ct  per  trcs  vias  in  eaudciu  rcgioncin  exercituin  j)  pontifex  lectis,  et  adsciisum  pracbuit,  ct  propria 

VAHIANTES  LECTIONES. 

I  Hig' o.lo  ctc.  reperilur  eliam  in  aiin.  Fuldens.  *  capcanus  1.  _.  5.  4.  (7.)  _J  2.  C.  8.  9.  captanus 
B  5.  capanus  5.  C.  cacanus  9.  cagauus  7.  B  7.  3  addidit  B  _.  *  postolaiis  B  2.  ■  carnutum  6. 
carnoliim  B  5.  cornuntum  5.  carnontum  B  7.  •  poieranl  4.  5.  C.  '  capcanus  1.2.3.  4.  (7.)  B  2. 
C.  8.  9.  captanus  B  5.  capanus  5.  6.  cacanus  9.  caganus  7.  B  7.  8  reddicns  B  2.  *  paucos  B  2.  10  ra- 
Baiius  I.  2.  3.  4.  5.  C.  7.  B  2.  5.  0.  7.  8.  cacanus  9.  "  obtimatibus  B  2.  '*  caganus  1.2.  4.6.  7.  B? 
5.  6.  7.  8.  capcanus  3.  capanus  ...  cacanus  9.  '*  apud  hunos  deest  B  0.  "  caganum  corr.  cagar.o  B  2. 
15  vocatur  hctcim  4  "  behcmi  7.  heheraanni  9.  hcbebiini  //  7.  "  omue  I  B  C.  '"  omnia  i.  et  p.  B  7. 
"  bechonem  1.  2.  3.  4.  5.  C.  7.  lechonem  9.  B  2.  f>.  C.  7.  8.  "  voscgol.  3.  4.  5.  C.  B  2.  5.  6.  8.  voscga 
2.  vosegum7.  vogcsura9.  wosago  Bl.  ita  deinceps.  "aJimperatorcm  5.  elcodd.B.  "  villa  B  7.  "vosa 
guiii  B.  C.  **  veiialionibus  B  2.  "romcrici  B6.  rumorici  7.  ruinricbi  9.  iiuincrici  4.  "  aliquanlulum 
B6.  "  eorum  B  2.  **  ibiquc  ambo  _■;  *' wilharius  9.  willerus  7.  "  ioderac  B  7.  Si  adi|ue.  B  2. 
"  dalniatiarum  B  7.  "  pnpuli  /(  2.  "  superestes  //  2.  "  conslitulione  //  2.  3e  cause  B.  2.  "  einhar- 
Jiim  I.  2.  4.  7.  ..  5.  7.  cinardum  B  2.  hciiihardum  B  C.  licinlarduin  5.  eginbardiim  9.  pernharJutn  C.  pcr 
cinharJum  deest  5. 

NOT.K. 
"  Sarvar.  Bruyhcs  ad  rivuin  Velngiie,  a  scplcntrione  lloicarici 

II  Heimburg  oppidum  ad  Danubium,  in  Austri.c  el      inoiitis ,  ct  ab  oricnle  Spinalii  (/'.';_««/). 
Hungariaj  conlinihiis.  ''  Remiremonl. 

*  Utamps    in    Lotharingia ,    villa     parva    propc  °  Znra. 


407 


EGINHARDI  ABBATIS 


4CS 


inanu  subscripsit.  Imperalor ,  dimisso  utroque  Qlio  '  ,\  undecima  purle  Virginis.  Nain  ct  slella  Mercuiii   tt> 


in  regnum  sibi  «lcpulatum,  Pippino  scilicct  et  lilu 
«luic.o,  de  Tilla  Theodonis  [Tb.  palalio  A.  L.\  pcr 
Mosellam  et  Rhenum  secunda  aqua  Noviomagum  * 
navigavit,  ibique  *  sanctum  quadragesimale  ieiu- 
nium  et  sacralissimam  paschae  festivitatem  cclv- 
bravit.  El  inde  post  non  multos  dies  Aquasgrani  ve- 
nicns,  Karlum  filium  soum  in  tcrram  Sclavorum  '• 
qui  dictintur  '  Sorabi,  et  sedent  [Sorabi  qui  sedent 
A.  L.]  super  Albim  *  Auvium ,  cum  exercitu  misit, 
in  qua  expedilione  Miliduoch  *  Sclavorum  dux  in- 
terfectus  est,  duoque  castella  ab  cxercitu  acdificata, 
unum  super  ripam  fluminis  Salac,  alterum  iuxta 
fluvium  Albim  ».  Sclavisque  pacatis,  Karlus  cum 
exercitu  regressus ,  in  loco  qui  dicitur  Silli '  b  su- 


Kal.  Aprilis  visa  est  in  solc  quasi  parva  inacula  ni- 
gra,  paululum  superius  meilia  "  [nigra,  taiucn  p.  s 
medio  A.L.]  ccntro  eiusdem  sideris,  quae  a  nobis  "  octo 
dies  conspicitur.  "  Sed  qnando  pi  imuui  intravil  vel 
cxivit,  nubibus  impedientibus  ininime  nolare  [adno- 
tare  A.  L.]  potuiinus.  *•  Iterum  mcnse  Augusti  " 
II.  Kal.  Seplemb.  eclypsis  lunae  facta  est  hora  " 
noclis  terlia,  sole  posilo  in  quinla  parle  Virginis  et 
luna  in  quinta  partc  Piscium.  Sicque  ab  anni  supc- 
rioris  Septembrio  usque  ad  anni  pracsenlis  Septem- 
brium  ter  luna  obscurata  est  et  sol  scmel.  Radber- 
tus  ",  missus  imperatoris  ,  qui  de  oriente  revcrte- 
batur,  defunctus  est,  et  legalus  rcgis  Persarum, 
nomine  Abdella,  cum  monacbis  de  llierusalem  ,  qui 


per  ripam   Mosae  Cuminis  ad  imperatorem   vcnit.  6  legatione  Tbomae  patriarcbae  fungcbantar,  quornm 

Missa  est  et  manus  de  Baioaria  et  AJamannia  atque 

Burgundia  sicut  anno  superiorc  in  tcrram  Bcebeim  \ 

vaslataque  terrae  non  minima  porlione,  absque  ullo 

gravi  incommodo  rcgressa.  Eodcm  anno  in  Corsicam 

insulam  contra  Mauros  qui  eam  vastabant  classis 

de  Italia  a  Pippino  missa  est,  cuius  adventum  Mauri 

non  expectantes  absccsserunt ;  unus  lamen  nostro- 

rum,  Hadumarus  comes  "  civitatis  Gcnuae,  inpru- 

denter  contra  eos  dimicans  occisus  est.  In  Hispunia 

tero  Navarri  "  et  Pampilonenses  '*,  qui  superiori- 

busannis  ad  Sarracenos  "  defccerant,  in  fidem  re- 

cepti  snnt.  Classis  a  Niciforo  imperatore ,  cui   Ni- 

cela  patricius  praecrat,  ad  reciperandam '*  Oalmatiam 

mittitur,  et  legati  qui  ante  quattuor  fcre  annos  ad 


nomina  fuere  Georgius  et  Felix  [hic  Georgius  '*  est 
abba  in  monte  Oliveti,  et  c.ui  patria  Germania  est, 
qui  etiam  proprio  vocnlur  nomine  Egilbaldus  " 
Ann.  Laur.]  ad  imperatorem  pervenerunt ,  munera 
deferentes  quae  praedictus  rex  imperatori  miserat, 
id  cst  papilionem  et  tentoria  atrii  [alrii  vario  colore 
facta  .1.  L.\  mirae  magnitudinis  et  pulcbritudinis  ; 
erant  enim  omnia  bissina ,  tam  lentoria  quam  et 
funes  enmm  ,  diversis  tincta  coloribus.  Fnerunt 
practerea  munera  praefali  rcgis  pallia  sirica  "  multa 
et  preciosa,  et  odores  atque  unguenta  et  balsamum ; 
nec  non  et  horologium  ex  auricalco  arle  mechanica 
mirifice  conpositum,  in  quo  duodecim  horarum  cur- 
sus  ad  clcpsidram  vertebatnr,  cum  totidem  aereis 


[qui  dudum  a.  A.  L.]  regem  Persarum  missi  sunt,  C  piiulis,  quae  ad  completionem  horarum  decidebant, 


per  ipsas  Graecarum  navium  stationes  transvecti, 
ad  Tarvisiani  "  porlus  rcceplaculum,  nullo  adver- 
sariorum  sentienlc,  regressi  sunt.  Imperator  cele- 
bravit  natalem  Domini  Aquisgrani.  [Et  inmutat.  est 
numerus  annor.  in  A.  /..  j 

DCCCVII. 
Anno  supeiiore  4.  Non.  Septembr.  fuit  eclypsis 
lunae;  tunc  stabal  sol  in  decima  sexta  parte  Virgi- 
nis,  luna  autcm  in  decima  sexta  parle  Piscium ;  hoc 
aulem  anno  pridie  Kal.  Febr.  fuit  u  luna  decima 
septima,  quando  stella  lovis  quasi  per  eam  trans- 
ire  visa  est,  cl  3.  Id.  Febr.  fuit  eclypsis  solis  media 
die,  stante  utroque  sidere  in  vicesiuia  quinta  parte 
Aquarii.  Ilcrum  4.  Kal.  Mart.  fuit  eclypsis  lunae,  et 
apparucrunt  acies  eadem  nocte  mirae  raagnitudinis, 
el  sol  stelit  in  undecima  parte  Piscium  ,  el  luna  in 


et  casti  suo  subieclum  sibi  cimbalum  tinnire  facie- 
banl,  additis  in  eodem  ciusdem  numeri  cquilibus , 
qui  per  duodecim  fenestras  complelis  boris  exie 
bant,  et  inpulsu  egressionis  suae  lotidem  fencstras, 
quae  prius  erant  apertae  ,  claudebanl;  nec  non  et 
alia  multa  erant  in  ipso  horologio,  quae  nunc  <im- 
merare  longum  est.  Fuerunt  praelerea  inter  prae- 
dicta  munera  candelabra  duo  ex  auricalco  mirac 
magnitudiniset  proceritatis;  quae  omnia  in  Aqucnse 
[omnia  Aquis  A.  /.. )  palacio  ad  imperatorem  delala 
sunt.  Imperator  legatum  et  monachos  per  aliquan- 
tum  tempus  secum  retinens,  in  Italiam  dircxil,  at- 
que  ibi  eos  tempus  navigationis  cxpectare  iussit; 
eodemquc  anno  liurcbardum  "  comitem  stabuli  sui 
cum  classe  misit  in  Corsicam,  ut  eara  a  Mauris, 
qui  superioribus  annis  illuc  praedatum  venire  con- 
sucveraut ,   defenderet ;  qui   iuxta    consueludinem 


VARIANTES  LECTIONES. 

1  Glio  ut  rcgnum  B  £».  *  naviomagum  5.  '  ibi  B  5.  *  in  lerram  sclavorum  his  vocibus  incipit  codex 
annalium  Einhardi  10.  '  qui  dicitur  B  2.  *  albiam  B  2.  '  miliduohc  4.  miliduch  5.  niiliduob  6.  mihi 
duohc  B  2.  mibduoch  B  G.  8  sylli  B  8.  9  bcehcim  rorr.  bebeim  I.  behcim4.  5.  B  C.  behemannorum  9. 
10  comis  B  2.  5.  "  navari  B  5.  "  pampeloncnses  9.  "  a  sartacenis  B  7.  " recipcrandam  I.  2.  (3.)  10. 
recipiendara  4.  5.  C.  B  2.  5.  C.  recuperandam  7.  9.  B  7.  "  laravisiani  B  7.  tarvisani  7.  "  Fcbr.  Imia  fuit 
i.  "  medio  3V  5.  7.  9.  10.  "  quae  et  a  nobis  octo  dies  conspicicbatur  B.  9.  "  a  nobis  conspicilur  dies. 
oclo  9  b.  "  item  adnotare  potuimus  9.  9  b.  notari  potuit  5.  "  mense  augusti  10  B  6.  *'  bora  B  2. 
"  radberdus  I.  ratbertus.  7.9.  B  7.  "  hic  gcorius  B  6.  "  egelbaldus  B  5.  C.  engelbaldus  B  7.  "  siri- 
ca  1.  2.  3.  B  2.  5.  C.    "  burghardum  B  2. 

NOTiE. 

•  Hallc  ct  alterum  conlra  Magdcburg.  CF.  Chron.  b  Selle,  ad  dcxtram  Mosx  ripam ,  propc  Dinant. 

Moibsiac.  ad  h.  a. 


l»'i 


•VNNALES. 


470 


suam  de  Ilispaniae  gressi,  primo  Sardiniam  a.lpulsi '  ^  cuiusdam  oppidi  cuui  plurimis  Danorum  primoribus 


snnt ,  ifcique  ciim  Sardis  proelio  commisso ,  et 
inultis  siiorum  amissis  —  uam  tria  miiia  ibi  ceci- 
dissc  pcrliibentur  —  in  Corsicam  rccio  cursu  pervc- 
nerunt.  Ibi  iterum  in  quodam  porlu  eiusdem  insiilae 
cum  classe  cui  Burchardus  *  praeerat,  proelio  decer- 
tavcriuil,  vietique  ac  fugali  sunt,  amissis  tredecim 
navibus  et  plurimis  suorum  inlcrfectis.  Adeo  illo 
anno  in  omnibns  locis  adversa  fortuna  fatigali  sunt, 
ut  ipsi  sibi  boc  accidisse  testati  sinl  3,  eo  quod  aimo 
superiore  conlra  omnem  iuslitiam  de  Patelaria  4  « 
insula  sexaginla  niouachos  asportatos  in  Hispania  * 
vemliderunt,  quorum  aliqui  per  libeialilatem  6  im- 
peratoris  ilerum  ad  sua  [ilerum  in  sua  A.  L.\  loca 
reversi  sunt.  Niccla  patricius  ,  qui  cum  classe  con- 


iuterfectus  est.  Filius  autem  imperaloris  Karlus  " 
Alliiam  ponte  iunxit  ",  et  exercituin  cui  praeerat  in 
Linones  ,3  el  Smeldingos  "  b,  qui  et  ipsi  ad  Godo- 
fridum  rcgem  defcceranl,  quanta  potuit  celeritale 
lransposuit,populatisquecircumqua(|uc  eorum  agris, 
liansilo  ilerum  flumine,  cum  incolomi  exercitu  iu 
Saxoniam  se  recepit.  Erant  cum  Godofrido  in  expe- 
ditione  praedicta  Sclavi  qui  dicuntur  Wilui  ",  qui 
propter  anliquas  iuimicilias  quas  ciini  Abodi  itis  " 
liabere  solebant,  sponte  se  copiis  eius  toniunxe- 
runt  ",  ipsoque  in  regnum  suum  rcvertenle ,  cum 
praeda  quam  111  Abodritis  capcre  poluerunt,  et  ipsi 
doiniini  regressi  sunt.  Codofridus  vero,  priusquam 
reverteretur,  deslructo  18  emporio,  quod  in  occani 


stanlinopolitana  sedebat  in  Venetia,  pace  facta  cum  jt  Ktore  conslilutum,  liugua  Danorum  Reiic  '  diceJja 


Pippino  rcge,  el  indutiis  usquead  menscm  Augustum 
couslitutis ,  stalione  soluta  Constantinopolim  regres- 
sus  csl.  Iioc  anno  '  imperator  pascba  Aquis  ccle- 
bravit  nec  non  et  natalem  Domioi.  [Et  inmutat.  est 
iiumeriis  annor.  in  .4.  /..] 

DCCCVIH, 
Hiemps  mollissima  bac  peslileus  fuit  in  illo  tcm- 
pore,  vereque  inclioanle  impcrator  Noviomagum 
profcclus,  transaclo  ibi  qtiadragesiinali  ieiunio,  ce- 
iebrato  eiiam  sanclo  p.iscba,  ilerum  Aquas  "  re- 
gressus  cst.  El  quia  nunciabatur,  Codofridum  re- 
gem  Danorum  in  Abo.lritos  cum  exercitu  traiecisse, 
Karlum  liliuni  suum  a  I  Albiaiu  cum  valida  Franco- 
rum  el  Saxonum  iiianu  misit,   iubens  vacsano  rcgi 


lur,  el  magnam  regno  illius  commoditatem  vccliga- 
lium  persolutione  praeslabat,  translalisque  inde  ne- 
gotiatoribus,  solulaclasse  ad  porluniquiSliesthorp" 
dicilur  cum  universo  exercitu  venit.  Ibi  !0  per  ali- 
quot  dies  moratus,  limitem  regni  sui  qui  Saxoniain 
respicit,  vallo  munirc  constiluil,  co  modo,  ut  ab 
orientali  maris  sinu,  quem  illi  Ostarsall'1  d  dicunt, 
usque  ad  occidentaleni  oceanum  tolam  Aegidorae  8 
fluminis  Aquilonalem  ripaln  munimenluin  valli  prae- 
texeret,  una  tantum  "  porla  dimissa,  per  quam  " 
carra  et  equites  emitti  et  recipi  potuissent  :  diviso 
itaquc  opere  intcr  duces  copiarum,  domuni  rever- 
sus  est.  Inlerea  rex  Nordanbumbrorum  *'•  de  Brit- 
lania  insula,  nomine  Eardulf :!,  regno  et  palria  pul- 


resistere ,  si  Saxoniae  lerminos  adgredi  lemplaret.  G  sus>  a,l  impcratorem  dum  adbuc  Noviomagi  morare- 


Sed  ille  stalivis  per  aliquot  dies  in  lilore  babitis, 
exptignatis  cliam  et  manu  captis  aliquot  Sclavorum 
castellis,  cum  magno  copiarum  suarum  detrimento 
reversus  cst.  Nam  licet  Drasconeiu  9,  ducem  Abo- 
drilorum,  popularium  fidei  diflidentem  locoprpulis- 
sct,  Godelaibum  10,  alium  ducem,  dolo  captum  pati- 
bulo  suspcndissel,  Abodritorum  duas  parles  sibi  vc- 
ctigales  Fccisset,  oplimos  tamcn  militura  suoriim  et 
maiui  promplissimos  amisit,  el  cum  eis  filium  fra- 
tris  sui,  nomine   Reginoldum,  qui  in  obpugnalioue 


tur  venit,  ct  palefaclo  advenlus  sui  negotio,  Ro- 
inain  proficiscitur,  Romaque  rediens ,  per  legatos 
Romani  ponlificis  ct  domiii  imperaloris  in  regnum 
suum  reducitur.  "  Praccrat  lunc  teinporis  ecclesia: 
Romaiiac  Leo  terlius,  cuius  lcgatus  ad  Briltaniam 
directus  est  Aldulfus  "  diaconus  de  ipsaBrittania  '", 
nalione  Saxo,  et  cum  co  ab  imperatore  "  missi  ab- 
batcs  duo  Hrotfridus  00  nolarius  '  Ct  Nanlbaiiiis  3I 
aibas  de  sancto  Audemaro  3*.  Imperator  vero  aedi- 
ficat.s  per  legatos  suos  supcr  Albiiu  (luvium  duoluia 


VARIAINTES  LECTIONES. 
1  sardiniam  inpulsi  C  2.  *  Burgbardus  II  2.  3  leslati  snnl  I.  B  5.  "-palellaria  B5.  palelaria  J5  C.  s  bi- 
spaniam  B  7.  6  liberlalem  B  7.  '  lloc  in  anno  B  2.  8  Aquis  B  1.  '  drasoconcni  B  8.  trasconem  B  7. 
tnrasiconem  9.  10  godolaibum  3.  "  domiius  Karlus  B  7.  "  iuncxit  B  2.  "  lilones  5.  bilinoncs  1). 
■'  smcldignos  B  5.  "wilzziB  5.  wilzi  B  7.  "  quam  abodrilis  1.  "  coniuncxerunl  B  2.  "  dislruclo 
B  2.  7.  ■'  suesthorp.  5.  Uiestborp.  i.  slieslorph  5.  siliestorph  G.  lieslbor  alii  sliesthorp.  7.  sliestorff  9. 
slieslhrop  B  5.  sbestorb  B  G.  scieslhrop.  II  7.  lieslhorp  B  9.  slieswic  B  12.  !0  Ibique  B  2.  J1  ostharsali 
2.  orstalsall  3.  ostersallus  5.  ostcrsall.  G.  9.  oslarbsalt  alii  lestarbsall  7.  ostarsalz  B  2.  ostarsal  B  5.  eslar- 
sali  B  7.  oslarsallz  B  8.  etc.  "  tamen  B  7.  uno  t.  porlu  dimisso  per  quem  i.  5.  6.  "  per  qucm  1.  2. 
!V  nordidanhiinibrorum  2.  iiordhiimbrorum  5.  9.  nordanimbrorum  i.  norlhauiinbrorum  5.  nordanuinbro- 
runi  G.  norddanhumbrorum  7.  "  earduf  I.  eardulfus  3.  7.  6  7.  ardulf.  9.  !6  deducitur  H  2.  "  addul- 
1'us  B  7.  adolphus  9.  *"  de  ipsa  brisinia  B  2.  "  ad  inipcralorcin  1.  5.  G.  9.  30  ruolfridus  3.  i.  horlfridus 
5.  G.  rolfridus  7.  rulfridus  9.  hruolfridus  B  2.  7.  hrodiTJdus  B  5.  6.  31  manlariiis  3.  naiilaiius  4.  iuau- 
charius  6.    "  audomaro  2.  7.  B  2.  5.  audemauro  5.  sancli  audemauri  G.  otmaro  3  B  7.  ollnnaro  9. 


NOT.E 

o  Intor  Siciliam  et  Africam  sita. 

h  Inter  VVilzos  et  Abodrilos  ullra  Albiam  liabila 
baiil,  Smeldingi  Albi.e  propiorcs.  t.f.  Chronici  Coll 
wiceusis  Prodr.,  II,  GGO. 

<*  Gcbhardio,  Hist.  Danix  p.  581,  csl  Rorich.vili 
paria  propc  Wismariam,  qu.mi  lamen  ui  mappi 


gcograpbicis  liaud  invcnio. 
4  DieOstsee. 
-  lHc  Eider;cl.   i  Rieler  Blallcr,  i   lom.  IV,  p. 

AMi.is  S.  Auiandi. 


*~t  EGLNHARDJ  AiiBVTIS 

castellis,  praesidioque  in  eis  conlra  Sclavonim  tn-  \  :ili   illis   primo 


cursinnes  disposito,  Aquisgrani  hiemavit,  nalalcm- 
qi.e  '  Domini  ct  sanctum  pascha  ibidem  cclebravtt. 
[EP  inmmat.  est 3  nnmcr  annoi.  in  A,  L  i 
DCCCIX. 
Classis  de  Constanlinopoli  missa  piiuio  Dalma- 
tiani  deinde  Vencciam  *  appulit,  cumque  ihi  hiema- 
ret,  pars  eius  Comiaclum  "  insulam  acccssit,  com- 
missoqueproelio  contra  pracsidiumquodm  ea  dispo- 
situm  eral,  victa  atque  fugala  Yencciam  recessit. 
Dux  auicin  qui  classi  praeerat,  nomine  Paulus,  cum 
depacc  inlcrFrancoset  Graecosconslituend.t,  quasi 
sibi  boc  esset  imunctum,  apud  pippinum  s  llaliae 
regem  agere  moliretur,  Wilhareno  "  et  beato  Ve- 
netiae  ducibus  omnes  inchoalus  cius  ''   impedien- 


fuisse  inchoatam.  Peieliat  etiam, 
ul  conventus  comitnm  "  impcratoris  atquc  suorum 
iuxta  terminos  rcgni  sui  traris  Albim  fieret,  in  quo 
res  invicem  gcslae  profeni  ct  cmcndaiione  digna 
inler  partcs  enumerari  !i  poluissent.  Non  abnuit 
imperalor,  cnlloqniumque  trans  Albiam  haliilum 
cnni  primoribus  Danorum,  in  loco  qni  dicitur  lla- 
dcnlliol ''"  d,  inultisquc  binc  et  inde  prolatis  alque 
cnumeratis  rebus,  tfegotio  penitus  infecto  disecssum 
est.  Tbrasco  "  vero,  dux  Abodritonun.  poslquam 
ftlium  siiiim  posiulanti  Godofrido  obsidem  dederat, 
collccta  '■■'  popularium  manu,  et  auxilio  a  Saxonibus 
aeceplo,  vicinos  suos  Wiltzos  adgressus,  agros  eo- 
rum  ferro  et  igni  vastal  "  regressusque  domum 
cum  ingenti  praeda,  acccpto  itcrum  a  Saxonibus  va- 


tibus,  atque  ipsi  cliam  insidias  parantibus  \  cognita  B  lidiori  auxilio,  Smcldingorum  maximam  civitatein  ' 


illonun  fraudc,  discessit.  At  in  occiduis  pai  tibus  ', 
domnus  Hludoicus  rex  cum  exercilu  Hispaniani  in- 
grcssus,Dertosam"b  civitalem  in  ripa  Hiberi  "  fiu- 
minis  sitain  obsedit ,  consumptoque  in  obpugna- 
tione  [expugnatione  A.  L.\  illius  aliquanto  lemporc, 
postquam  cam  tam  cilo  capi  non  posse  vidil,  di- 
missa  obsidione,  cum  incolomi  excreitu  in  Aqui- 
taniam  se  rccepit.  Postquam  Aldulfus  "  rex  Nordan- 
Inimbrorum  "  reduclus  est  in  regnum  suum  ,  ct 
legati  imperatoris  atque  pontificis  reversi  sunt,  unus 
ex  eis,  Aldulfus  vidclicet  diaconus  [Ardulf.  diacon. 
A.  L.\,  a  piralis  captus  est,  caeteris  sine  periculo 
traicienlibus,  diictusquc  ab  cis  in  Dritlania  '*,  a 
quodam  "  Coenulli  "  regis  bomine  redemptus  est , 
Romamque  reversus.  "  In  Tuscia  Populonium  '* ,  ' 
civitas  maritima,  a  Graecis  qui  Orobiotae  "  c  vo- 
cantur  depracdata  cst.  Mauri  quoque  de  Hispania 
Corsicam  ingressi,  in  ipso  sanclo  paschali  sabbato 
civilatem  quandum  diiipucrunt,  et.  praelcr  episco 
pum  ac  paucos  scncs  atquc  infirmos  nibil  in  ca 
reliquerunt.  Inlerca  Godofridus  rex  Danonim  pei 
negotiatores  quosilam  mandavit,  se  audissc  ,  quod 
imperator  ei  fuissel  iratus,  pro  co  [iratus  eo  A.  L.\ 
quod  in  Abodrilos  anno  superiore  duxit  exercitum  . 
ct  suas  ullus  M  est  iniurias,  addcns  velle  se  pur- 
gare  ab  eo  quod  ei  obiciebatur ;  foederis  inruptionem  " 


expugnat,  atque  bis  succcssibus  omnes  qui  ab  eo 
dcfecerant,  ad  suam  socielalem  revcrti  cocgit.  Ilis 
ita  gestis,  lmperator  de  Arduenna  Aquas  reversus , 
mense  Novcmbrio  concilium  habuit  de  processione 
Spirilus  sancti,  quam  qiiaestionem  loannes  "  qui- 
dam  monachus  Hierosolimis  primo  commovil ;  cuius 
dcfiniendae  causa  Bernharius  *»  episcopits  Worm.icen- 
sis  "  cl  Adalhardus  "  abbas '*  monasterii  Corbeiae" 
Romam  a.l  Lconein  papam  missi  sunl.  Agitalum 
est  etiam  in  codem  concilio  de  statu  ecclesiarum  cl 
conversatione  oorum,  qui  in  eis  Deo  servire  di- 
cuntur,  nec  aliquid  tamen  dcfinitiim  esl  propter  rc 
rum,  ii l  videbatur,  magnitudinem.  Impcrator  autcm, 
cuin  ei  mulia  de  iactantia  cl  superbia  regis  Danorum 
nuntiarenlur,  statoit  trans  Albiam  lluvium  civitatem 
aedificare,  Francoriimque  in  ea  poncre  pracbidium. 
Cumquc  ad  hoc  per  Catliam  atqitc  Germaniam  ho- 
mines  congregasset  3".  armisque  accaetcris"  ad 
usum  necessariis  "  rebus  inslructos  per  Frisiam  ad 
locuin  dcslinalum  ducerc  iussisset,  Thrasco  "  dux 
Abodritorum  in  emporio  *'  Reric  *'  ab  bominibus 
Godofridi  per  dolum  interfectus  est  Sed  imperalor, 
postquam  locus  civitati  constituendae  **  fucrai  ex- 
ploratus,  Egbertum  '3comiiemliiiiciiegoiioexsequen- 
do  pracliciens ,  Albim  traicere  et  locum  iussit  occu- 
pare.  Estautem  locus  super  ripam  Sturiac  «■fluniinis, 


VARIANTES  LECTIONES. 

1  natalem  1.  I.elc.  B  6.  *  Et  inm.  est  n.  a.  deest  B  5.  6.  7.  3mutatus/;8.  *  Veneciam  I  B  2.  G  ;  nlii 
Venetiam  hic  el  infra.  'apud  domnum  pippinum  B  7  B-21  *  wilhario  9.  *  eius  deett  I.  *  pareniilius 
1.  2.  B  5.  iiaraverunt  B  2.  *  occiduis  regionibus  9.  10  descrtosam  B  2.  "  hiberis  I.  4.  5.  6.  iberi  7. 
0.  *•  nordanimbrorum  4.  C.  nordamhiimbrorum  B  5.  '3  ardulfus  I.  B  G.  adolphus9.  addulftis  B  7.  adul- 
fus4.  '*  briltania  10.  "  quadam  B  2.  ,0  cenulfi  4.  B  2.  "  reversus  cst  B  2  '"  pnpoloniiim  B  0. 
"  'opoGtCJrou.  9.  "  siium  iittusB2.  !1  inrumptionem  B  2.  "  illo  primis  1.  2.  3.  10.  B  2.  5.  6.  ab  eis 
piimum  4.5.6.  prius  7.  9.  primitusfl7.  ,3  conventus  comeaitim  B  2  ** partes  emendari  (7.)  II  9. 
**  badenfliot  I.  2.  5.  4.  C.  7.  B  5.  C.  badenfliolh  S  badenfliet  9.  baicnlliot  10  melac  B~.  locus  vacuus 
relictus  B2.  8.  •?  thrasco  I.  2.  5.  B  2.  5.  C.  trasco  4.  6.  7.  et  alii.  "  collccio  I.  *' vastavit  4.  5.  6. 
43  maximum  civitalein  B  2  "  iohannis  B  2.  31  bernarius67.  hcrnhardus  4.  5.  Iicrnardns6.  bcrnh  irtus  9. 
11  wormacensis  1.  2.  3.  7.  B  2.  uurmacensis  B  5.  6.  ceteri  vvorinaciensis,  etc.  33  adalradus  4.  adelhardus 
5.  alahardns  7.  adelharlus  O.adhardus  B  6  "  abba  B  5.  abbalem  B  2.  "  corbiae  4-  5.  corlnia  /?  2. 
••  homini  congregasset  2.  •'  arinisque  ccteris  2.  3*  necessarias  2.  "  thrarco  U  2.  *'  abodi  ilariun 
iemporio  rcric  B  2.  *'  rerich  5  .  C.  B  6.  "  civitati  construetidae  3.5.  C.  c.  exslr.  4.  *3  aegbcrtum  B  2. 
egibertum  3.  C.  traiccere  2. 

not^; 


»  Comacchio. 

b  Tortosa. 

'  Montium  incola:. 


d  l.ociis  ignotus,  certe  prope  Egidoram  sitns. 
c  Die  Stor  iu  Holsalia, 


473 


ANNALLS- 


474 


vocabuloEsesfellh^.eloceupatusesl  ab  Egberto * ct  \  iani  esse  solutas,  regem  vero  GodofriJum  domi  issc. 


comilibus  Saxonicis  cirea  idus  Martias,  et  nuiniri 
coeptus  J.  Aureolus  comes  ',  qui  in  commertio  Hi- 
spaniae  atque  Galliae  trans  Pirineum  contra  Oscam 
el  Caesaraugustam  •  resiilebal,  defunclus  est,  et 
Amoroz  ',  praefectns  Cacsaraiigustae  alque  Oscae  , 
locum  eius  [0.  iuinistcrium  cius  A.  L.\  invasit,  et  in 
caslellis  '  iliius  praesidia  disposuil.  missaque  ad 
imperatorem  s  legatione,  sese  cum  omnibus  quae 
babebat  in  deditionem  illi  venire  velle  proniisit. 
Eclypsis  lunae  contigit  7.  Kal.  lanuar. 
DCCCX. 
Amoroz  *,  Caesarauguslae  '*  pracfeclus,  postqnam 
impcraloris  legali  ad  eum  pervenerunt,  petiil  ut  col- 
loquium  flerel  inter  ipsum  et  Hispanici  limitis  custo- 


Et  rcvera  lta  eral.  Qui  nunlius  adeo  inipcralorem 
concitavit ,  ut  missis  in  omnes  circumquaque  regio- 
nes  ad  congregandum  exercitum  nuntiis,  ipse  sine 
mora  palatio  exiens  ",  primo  quidem  classi  occur- 
rere  ">.  deinde  transmisso  Rheno  flumine,  in  Ioco  qui 
Lippeham  "  vocatur  copias  quae  nondum  convene- 
rant  staluit  operii  i ;  ubi  dum  aliquot  dies  morarelur, 
elef.ins  ille,  qucm  ei  Aaron  rex  Sarracenorum  mi- 
serat,  subita  morto  periit.  Congregalis  taudem  copiis, 
quanta  poiuit  celeritate  ad  Alaram  "  Iluvium  conten- 
dil,  castrisque  iuxta  confluentem  eius,  quo  Wisurae 
flumini  coniungitur,  posiiis,  minarum  Godofridi  regis 
praestolatur  evenlum.  iNam  rex  illc,  vanissima  spe 
victoriae  inflaius,  acie  se  cum  imperalore  congredi 


des,  promittens  se  in  eo  coiloqmo  cum  suis  omnibus  B  velle  lactabai.  Sed  dum  imperator  io  memoialo  loco 


in  imperatoris  dicionem  esse  venturum;  quod  licct 
imperator  ut  fieret  annuisset,  muliis  inlervenientibus 
causis  remansit  infeclum.  Mauri,  dc  tola  Ilispania 
maxima  classe  "  conpai  ata,  primo  Sardiniam,  deinde 
Corsicam  appulerunt,  nulloque  in  ca  invenio  praesi- 
dio,  insulam  paene  tolam  subegerunt  '*.  Interea  Pip- 
pinus  rex,  perlldia  ducum  Vencticorum  incilatus, 
Veneciam  bcllo  terraque  maiique  iussit  appetere, 
subiectaque  Yenecia  t>  ac  ducibus  eius  111  dcditioncm 
acceptis,  eandein  classem  ad  Dalmaciae  litora  va- 
standa  misit.  Sed  cum  Paulus,  Cefalaniac  "  prae- 
fectus,  cuiii  orienlali  classe  ad  auxilium  Dalmatis 
ferenduin  advenlaret,  regia  classis  ad  propria  regre- 
dilur.  Bruodlrud  '*,  filia  iniperatoris  quae  natu  niaior 


stativa  haberet,  diversanim  rerum  nunlii  ad  eum 
deferuntur  ".  Nam  et  classem  quae  Frisiain  vastabat 
domum  regressam,  ct  Godofridum  regem  a  quodam 
suo  satellite  inlerfectnm .  castellum  vocabulo  iloh- 
buoki **  ■'-  Albiae  llumini  adpositum,  in  quo  Odo  le- 
galus  imperatoris  et  orienlatlum  Saxonum  erat  prae- 
sidinni ,  a  Willzis  "  captum .  ct  Pippinum  filitim 
eius,  regem  Ilaliae.  8.  Idus  iul.  de  corpore  migrasse; 
duasquc  legationes  de  diversis  tcrrarum  parlibus, 
unani  de  Con  tantinopoli.  alleram  de  Corduba  ",  pa- 
cis  faciendae  causa  adventare  narratur.  Quibus  ille 
acccptis,  disposita  pro  temporis  conditione  Saxonia, 
domiini  revertitur  Tanta  fuit  in  ea  expeditione 
boum  pesiilentia,  ut  paene  nullus  tanto  exercilui 


erat  '*,  8.   Itlus  I1111.  "  diem  obiit.  Imperator  vero  C  superesset,  quin  omnes  usque  ad  unum  inlerirent ' 


Aquisgrani  adhuc  agens  et  contra  Godofridum  regem 
expedilionem  meditans,  nuntium  accepit,  ctassem 
diieentartim  navium  tle  Nordnianni»  "  Krisiam  ap- 
pnlisse,  totasqne  Frisiaeo  lilori  adiacentes  insuias 
esse  vaslalas,  iamque  exercitum  illiun  in  continenti 
esse,  ternaque  proelia  cnm  Frisionibns  commisissc  '*, 
Danosque  victores  tribulum  victis  iiiposuisse,  et  ve- 
ctigalis  nomme  centum  libras  argenli  a  Frisionibus 

VARIANTES 


et  non  snlum  ibi.  scd  etiam  super  [etiam  per  A.  L.} 
ornnes  "  imperatori  subiectas  provincias  illiusgcne- 
ris  aiiimalitim  mortalitas  inmanissime  grassala  est 
fmperator  Aqnasgrani  veniens  mense  Oclobrio  ", 
memoratas  legationes  audivit,  pacemque  rum  Nici- 
foro  imperatore  et  cum  Abulaz  rege  Hispaniae  fet  it. 
Nain  Niciforo  Venetiam  reddidit  *"  J,  et  Haimri- 
cum  31  comitem  olim  a  Sarracenis  caplum,  Abulaz 
LECTIONES. 


'  esMth  1.  esfelU.  5.6.  escsfelihc2. 10.  B2.5.csesfeU£  6.essesfelt9.  essesfelth  B  8.  esfelt  I.  esclfellli  3. 
7.esselfeltB7.  a  abegiberlo  3. 6.  3cacpliis  1.  '  auriolasconiisB2.  "caesaraugusttim...  caestaraugustus 
B2.  *  amaroz  3.  9.  B  8.  '  et  oaslellis  B  2.  "  ab  imoeratorem  B  2.  IN  DCCCX.  B  5.  9  Amaroz  3.  Armo- 
roz  B  6  '"  caesaraugtisto  B  2.  "  classe  1  "  subigerunt  B  2.  5.  6.  subiecertint  B  7.  ,3  cefalagiae  5. 
cefalaiae  6.  cephaleniae  7.  'daianiae  B  5.  celafaniae  Bouq.  "  hmodlrut  B  5.  hruottrud  2.  hriiodrud  3. 
rbodtriidis  7.  roldrudis  9.  "  natu  ininor  erat  5.  ,B III.  Non.  iun.  B  5.  "  nordmannia  I.  nordusmannia  2. 
nordmannia  3.  i.  6  9  B  5.  norlbmanhia  .f>.  nortdmannia  7.  nortinannia  B  2.  7.  normania  B  fi.  Tanln  vocis 
varietns  satis  indicat,  codicis  I.  ledionem  genuuiam  esse.  '*  commissis  1.  2.  A.  6.  commisse  B  2.  commisse 
rorr.  coinmisisse  B  5.  conimisisse  7.  9.  commissa  nlii  ,0  palatio  cxiens  post  haec  verba  in  codice  B  2.  folium 
exadtt .  pergit  infra  in  voce  eius  regcm  ilaliae.  "  occurreret  B  7.  "  lippeha  5.  6.  lippeam  B  7.  lippen- 
heim  9.  "  alraram  I.  arsram  9.  alacram  B  6.  "  defcrunt  I.  3.  B  7.  venerunl  5.  devenerunt  6.  pcrferun- 
tur  9.  deferuntur  2.  7.  B  5.  ad  se  deferunt  B  6.  '•  hohbuochi  3.  "  wilzzis  B  S.  G.  "  cordoba  B  5. 
"  perircntB  7.  '•  per  omnes  10.  "  octubrio  B  7  octimbrio  B  6  3"  reddit  I.  31  hamricum  I.  i.  10.  am- 
rictim  2.  hauricum  3.  amri  5.  hamri  f>.  henricuin  7.  heimricbum  9,  haimricum  B  2.  5.  8.  heimricum  B  6. 
adiinricuiii  B  7. 

NOTjE. 

cabulo  tamen  satis  adverso;  Btichen  potius  fuerit  111 
diiealii  Lauenburgensi ,  non  magis  quam  in  altera 
ripa  Holdunsteli  et  Hliuni  ah  Albia  distans. 

>'  Pacis  bujits  condiliones  ex  pacto  Hlolharii  I  im- 
peratoris  cum  Venetis  cognoscinius,  qnod  cx  inem- 


u  Itiehoe. 

b  Pippinum  nou  omnes  Venetorum  insulas  obti- 
nnisse,  sed  ponte  navali  Riviini  altmn  aggressum, 
tempestate  stibitn  coorta  ab  incepto  desistere  co- 
actum  e>sc,  ex  Venetorum  chronicis  constat. 

c  De  co  miilliim  dispulalur;  alii  Hamburg  esse 
piiiant,  quihiis  obstare  videtur,  qnod  Hamburg  a 
Wilzis  paulo  longius  distahal;  alii  Roilzenburg,  vo- 


branis  archivi  olim  reipublicae  Vcnetje,  jam  Cxsarei 
Vindobonensis ,  descriplum  lectoribus  in  posterum 
proponemus. 


475  EGINHARDl 

remittente,  reeepit.  Eo  anno  sol  et  luna  bis  '  defe-  A 
cerunt,  sol  7.  Iilus  Iun.  *  et  2.  Kal.  Deeemb.,  luna 
II.  Kal.  lul.  et  18.  Kal.  lanuar.  3  Corsica  insula  ite- 
rum  a  Mauris  vastata  est.  Amoro/.  *  ab  Abdira- 
man  s,  lilio  Abulaz,  de  Caesaraugusiana  expulsus  6, 
et  Oscam  intrarc  conpulsus  csl.  Godofrido  Danorum 
regc  morluo,  Hemmingus  (ilitts  fralris  eius  iu  regnum 
successit,  ac  paccm  cum  impcralorc  fecit. 

DCCCXI. 

Absoluto  atquc  dimisso  Arsafio  spalbario  —  hoc 
erat  nomen  legato  Nicifori  iinperaioris  —  eiusdem 
pacis  conlinnandae  gralia  '  legati  Conslantinopolim 
ab  imperalore  s  miltuntur,  H  ido  '  episcopus  Bas- 
lensis  ,0,  et  Hugus  "  comcs  1!  Toronicus  ",  et  Aio 
Langobardus  de  Foroiulii  '*,  et  cuin  eis  Leo  quidam  g 
spatharius,  nalione  Siculus,  et  Willeri,  dox  Veneti- 
corum,  quorum  al:er  ante  annos  dccem  Romae  ad 
imperatorem,  cum  ibi  esset ,  de  Sicilia  profugit,  et 
redire  volens,  patriam  remittiiur;  altcr  propter  per- 
(idiam  honorc  spolialus,  Constantinopolim  ad  domi- 
num  suum  duci  iubetur.  Condicla  inter  imperatorem 
et  Hcmmingum  Danorum  regem  pax  propter  hiemis 
asperitatem ,  qnae  inter  partes  commeandi  viam 
claudebat,  in  armis  tantum  iurata  scrvatur,  donec 
redeunte  vcris  lempeiie  ,s,  el  aperlis  viis  quae  in- 
manitate  frigoris  clausae  fuerunl  16,  congredientibus 
ex  utraque  parte  utriusque  genlis,  Francorum  scilicel 
el  Danorum ,  duodecim  primoribus  super  fluvium 
Aegidoram,  in  loco  qui  vocatur....,  datis  vicissim  " 
et  sccuiidum  rilum  ac  morera  suum  sacramentis,  pax  C 
conlinnatur.  Primores  autem  de  parte  Francorum 
liii  fuere  :  Walach  ls  comes  filius  Rernhardl  ",  Bur- 
chardus  so  coines  ",  Lnrochus  **  comes,  Lodo  '•  co- 
nies  *'',  [Meginhardus  comes,  A.  L.],  Bernhardus  co- 
mes  ",  Egbertus "  coines,  Theotheri "  comes,  Abo  *8 
comes,  Ostdag  "  comes.  v»'ig:nan  30  comes;  de  parte 


ABBATIS  47G 

vero  Danorum  inprimis  fratres  Hemraingi  ",  Ilan- 
cwin  "  et  Angandeo  **,  deinde  caeteri  honorabiles 
inlcr  suos  viri,  Osfred  '*  cognomenlo  Turdimulo  **, 
el  Warstein  **,  et  Suoini,  ct  Urm  ",  et  alius  Osfrid 
filius  Hciligcn  **,  et  Osfred  de  Sconaowe  3',  et 
Hebbi  '*,  et  Aowin  *'.  Impcrator  vero,  pace  cum 
HciTiiniiigo  lirmala,  el  placilo  generali  secundum 
consuetudincm  Aquis  habito,  in  tres  partes  regni 
sui  lolidem  exercitus  misit ,  unum  trans  Albiam  in 
Linoncs  *'  qui  et  ipsos  vasiavit  et  castcllum  Hoh- 
buoki  "  superiore  anno  a  Wiltzis  dcstructum  **  in 
ripa  Albiae  fluminis  reslauravit;  altcrum  in  Panno- 
nias  ad  controversias  Hunorum  et  Sclavorum  finien- 
das ;  lertiurn  in  Britlones  ad  eorum  perfidiam  pu- 
niendara.  Qui  omnes,  rebus  prospere  geslis,  incolo- 
mes  regressi  sunt.  Ipse  autem  interea  propler  clas- 
sem  quam  "  anno  superiore  fieri  imperavit  viden- 
dam,  ad  Rononiam,  civitatcm  mariiimam,  ubi  caedem 
naves  *6  congregatac  erant,  accessit,  farumque  "  ibi 
ad  navigantium  cursus  dirigendos  antiquilus  consli- 
tutam  **  restauravit,  et  iu  sununitate  eius  noclurnum 
ignein  acceudit.  Inde  ab  Scaldim  fluvium  veniens,  in 
ioco  qui  Ganda  *'  "  vocalur,  navcs  ad  eandem  clas- 
sera  aedificalas  °°  aspexit,  et  circa  medium  Novem- 
brium  Aquas  venit.  Obviarunt  ei  venienti  legati 
Heramingi  regis,  Aowin  "  et  Hcbbi,  rauncra  regis  ct 
verba  pacifica  deferenles  ";  fuerunt  etiam  Aquis  ad- 
ventum  "  eius  expectanles  qui  de  Pannonia  vene- 
runt,  Canizauci  •*  princeps  "  Avarura,  et  Tiidun,  et 
alii  priraores  ac  duces  Sclavorura  circa  Danubium 
habitantium ,  qui  a  ducibus  copiarum,  quae  in  Pan- 
noniam  missae  fueruut  *6,  ad  praesenliam  principis 
iussi  venerunt.  "  Interea  Karlus  filius  imperatoris 
[filius  domni  i.A.  L.]  qui  maior  natu  erat,  2.  Nonas 
Decemb.  diem  obiit ;  et  imperator  Aquis  hiemavit. 
DCCCXII. 
Nec  multo  post  Hemraingus  Danorum  rcx  defun- 


VARIANTES  LECTIONES. 

1  bis  dcest  B  7.  *  VII.  idus  iun.  1.  7.  10.  B  2.  5.  8.  9.  12.  VIII.  id.  iun.  2.  3.  4.  5.  9.  B  7.  VII.  id.  iul. 
B6.  VIII.  id.  Iul.  G.  •  VIII.  kal.  ianuar.  2.  B  7.  *  amaroz  B  6.  "  abdirama  B  5.  6  repulsus  B  7. '  gratie 
B  2.  greciae  B  5.  *  ad  imperatorem  1.  2.  3.  9.  ab  imperatore  L  S.  0.  7.  10.  B  8.  5.  C.  7.  •  halto  9. 
,0  basilensis  3.  bassensis  5.  basiliensis  9.  balensis  B  6.  "  hugo  G.  7.  8.  hug  B  2.  5.  7.  '*  comis  B  2. 
13  toronicus  1.  2.  4.  10.  B  0.  loringus  B  5.  luronicus  reliqui.  "  foro  luli  10.  B  5.  fori  luli  B  6.  "  veris 
lempore  B  7.  "  fuerant  B  7.  "  in  loco  qui  uocatur.  datis.  uicissim  et  1 ;  in  1.  q.  vocatur  elatis  vicissim 
2.  7;  in  codicibus  3.  4-  5.  C  10.  B  2.  5.  6.  legitur  datis,  nulla  lacuna  relicta;  in  9.  deest  in  loco  qui  voca- 
tur.  '"  walah  B  2.  wala  B  7.  walachtis  7.  *»  bemardi  B  2.  7.  !0  purchardus  B  6.  "  comis  ubique  B  2. 
**  unrocus  4.  B  2.  5.  7.  mirocus  7.  *3  vado  7.  wado  10.  *''  in  codice  B  2.  post  meginhardus  comis  quatttor 
lineis  vacuis  reliclis  pergitur  bernardus  comis  cgbertus  comis  elc;  in  B  5.  nieginhardus  comis  decsl,sed  lacu- 
na  indicatur,  in  B  C.  deest ;  in  codicibus  B  3.  8.  10.  11.  meginhardus  comes,  in  B  9.  meinhardus  comcs  le- 
gitur.  "  bernbardus  comes  deest  5.  9.  bernardus  7.  B  7.  "  egberdus  I.  cgibertus5.  egeherlus  5.  C.  egil- 
bertus  B  G.  "  thiotheri  10.  B  5.  teolheri  2.  theoderi  3.  theodorus  5.  G.  thothericus  B  2.  theodoricus  7.  theo- 
dericus  B  7.  thcdericlius  9.  *8  abbo  4.  decst  3.  "  ostdagus  7.  osldach  9.  eslagi  B  6.  osdag  4.  B  2.  7.  8. 
30  wigmannus  7.  wignan  B  7.  31  emmingi  B  7.  himingi  C.  3!  hancvin  2.  -hancum  7.  hancwinc  9.  hancwihe 
B  6  "  agadco  5.  agandeo  6.  agantheo  B  2.  3V  osfriil  B  2.  7.  offredus  7.  ila  et  infra.  "  tardimulo  B  2. 
35  warsteinus  7.  warsten  9.  warsein  B  7.  "  urni  B  2.  urim  B  7.  urmus  7.urin  9.  3'heligen  B  5.  hcil  geni 
7.  beiligon  9.  39  sconaouuae  B  5.  *°  helbi  B  6.  heppi  6.  ^1  aw  in  9.  aouus  7.  awin  10.  *'  hilinones  9. 
liuones7.  *3  hohbuozi4.  hobbuocbi  5.  *'•  distructum  1.  B  2.  5.  "  in  terra  propter  classem  quam  B  2.  5 
(classes).  *6  eademnaves  1.  2.  B2.  C.  *'  earuniqiie  ihi  2.  5.  eamque  ibi  4.  fanumque  ihi  9.  **  consti- 
tutum  B  2.  constitutos  5.  6.  *'  granda  4.  g.uid.  7.  B  7.  "  aedificatos  B  2.  *'  aouun  B  6  "  regi  et  v. 
p.  delirmenlcs  B  2.  "  advenlus  eius  B  2.  *w  camzanci  7.  cani,  zanci  9.  "  principcs  B  7.  *6  fuerant 
B  7.    "  uisi  fuerunt  B  2. 

NOT.E. 

a  Cettt  ,  Gallicc  Gnnd. 


477  ANNALES.  473 

clus  nunciatur  Cui  cum  Sigifridus,  nepos  Godofridi  A  suinu  Hcramingum  sibi  remilli  rogant.  '   Hoc  amio 


regis,  et  Auulo  ',  nepos  5  Herioldi  quondam  re- 
gis  *  [Herioldi  el  ipsius  regis  A.  L.},  succedere 
volnissent,  nequc  inter  eos,  uler  regnare  deberet, 
convcnire  poluisset,  comparatis  copiis  et  uommisso 
proelio ,  ambo  moriuntur.  Pars  tamcn  Anulonis 
adepla  victoriain  *,  fratres  eius  Derioldum  et  He- 
ginfridum  *  reges  sibi  constituit ;  quam  necessario 
pars  victa  sccuta,  eosdem  sibi  regnare  non  abuuii : 
in  eo  proelio  10,  940  6  viri  cecidisse  narrantur.  Ni- 
ciforus  impcrator  post  mullas  el  insignes  virtorias 
in  Moesia  provincia  commisso  cum  Bulgaris  proelio 
moritur,  ct  Micbabel  gcner  eius  imperator  faclus, 
legalos  imperatoris  [legat.  domni  i.  A.  L.\  Karli, 
qui  ad  Niciforum  *  missi  fuerunl,  in  Constantino- 
poli'suscepil  elahsolvil;  cumquibusctsuoslegalos  J!  sus  est;  ac  deinde  hahilo  generali  convcntu ,  evo- 


l.libus  Maii  post  meridiem  solis  cclypsis  fuit. 

*  [  Uoberlus  abbas  saneti  Cermani  monasterii 
vita  dccessit  iruuno  {lrmino)  quoque  prudenlissi- 
iiius  vir  loco  eius  successit.  7.  • 

DCCCXIII. 

Imperator  Aquisgrani  hiemavit ,  ct  incipiente 
\erni  lemperie  ,9  Amalharium  "  Treverensem  epi- 
scopum  et  Pel.rum  abbatem  monasterii  Nonantu- 
las  "  propter  pacem  cum  Michacle  imperatore  con- 
Grmandam  Constantinopolim  misit.  Pons  "  apud  Mo- 
gontiacum  mensc  Maio  incendio  conflagravit,  post 
quod  imperator  cum  in  Arduenna  veuaretur,  pedum 
dolore  decubuit,  ct  convalesccns  Aquasgrani  rever- 


direxil,  Michahelem  scilicel  episcopum,  ct  Arsafium* 
atque  Theognosluni  10  protospalharios,  et  per  eos 
pacem  a  Niciforo  inceptam  confirmavit.  Nam  Aquis- 
grani,  ubi  ad  imperatorem  venerunt,  scriptum  pacli 
ab  co  in  ecclesia  suscipientes,  more  suo,  id  esl 
Graeca  lingua,  laudes  ei  dixcrunt,  Impcralorem  eum 
et  Basileum  "  appellanles ,  et  revertendo  Homam 
venientes,  in  basilica  sancti  Pelri  cl  apostoli  cun- 
dem  pacti  scu  focderis  libellum  a  Leone  papa  denuo 
susceperunt.  Quibus  dimissis ,  iinperator  generali 
conventu  Aquis  solemniter  habito  ,  Bernharduni 
filinm  Pippini,  nepotem  suum,  in  Italiam  misit;  et 
propter  famam  classis,  quae  et  dc  Africa  et  de 
Hispania  ad  vastandam  Italiam  ventura  dicebatur, 


catum  ad  se  apud  Aquasgrani  fdium  suum  lllu- 
doicum  "  Aquitaniae  regem,  coronam  illi  inposuit, 
el  imperialis  nominis  sibi  consortem  fecit,  Bernhai- 
diimque  uepotem  suum,  filium  Pippiui  filii  sui,  Ita- 
liae  praefecit,  et  regem  appellari  iussit.  Concilia 
quoque  iussu  eius  supcr  slatu  ecclesiarum  cor- 
rigcndo  per  lotam  Galliam  ab  episcopis  celebrata 
sunt,  quorum  untim  Mogonliaci,  alterum  Heinis, 
terlium  Turonis,  quartum  Cabillione  *'*,  quinium 
Arelali  congregatum  est ,  ct  constitutionum,  quac 
in  singulis  factae  sunt,  collatio  coram  imperatore 
iu  illo  conventu  habita;  quas  qui  nosse  volucrit,  in 
snpradictis  quinque  civitatibus  invenire  poterit  **, 
quamquam  et  in  archivo  palatii  exemplaria  illarum 


Walanem   '«   filium   Bernhardi   patruelis   sui  cum C  habeantur.  Missi   sunt  de   hoe    couvenlu    quidam 


illo  esse  iussit,  quoadusque  rerum  eventus  sccuri- 
talem  uostris  adferrct.  Haec  classis  parlim  in  Cor- 
sicam,  partim  in  Sardiniam  venit;  et  ea  quidem 
pars  quae  ad  Sardiuiam  cst  delata,  pene  tota  tle- 
leta  cst.  Classis  etiam  Nortmannornm  "  Hiber- 
niam  Scottorum  '*  insulam  adgressa  ,  commis- 
soque  cum  Scoltis  •*  proelio,  parte  non  niodica 
Nordmannorum  interfecta ,  turpiler  fugiendo  do- 
mum  reversa  esl.  Pax  cum  Abulaz  "  rege  Sarra- 
cenorum  facta,  item  cum  duce  Beneventanorum 
Grimoaldo,  et  tributi  nomine  viginti  quinqne  milia 
solidorum  auri  a  Benevcntanis  soluta.  Expeditio 
facta  ad  Wiltzos,  et  ab  cis  obsides  acccpli.  Hariol- 
dus  "  et  Rcginfridus  ,8,  reges  Danorum,  missa  ad 
iinperatorem   legationc,  pacem  pctunt,   et  fratrcm 


Francorum  et  Saxonum  primores  trans  Albim  llu- 
vium  ad  conlinia  Nordmannorum,  qui  pacem  cum 
eis  seeunduin  pelitionem  regum  illorum  facerent,  et 
fralrem  eorum  redderent.  Quibus  cum  pari  numero 
—  nam  16  "  erant  —  de  primatibus  Danorum  in 
loco  deputato  occurrissent ,  iuramentis  utrimque 
factis  pax  confirmala,  et  regum  fraler  eis  redditus 
est.  Qui  taiiicn  co  tempore  domi  non  erant,  scd  ad 
Westarfoldam  "  a  cuin  exercitu  profecti,  quae  re- 
gio  ultima  rcgni  eorum  inter  septcntrionem  et  occi- 
dentcm  sita,  contra  aquilonalem  Brillaniae  sumini- 
tatem  respicit,cuius  principes"  ac  populuseis  subici 
rccusabant.  Quibus  perdomitis,  cum  revcrlissenl,  el 
fralrem  ab  imperalore  missum  recepissent,  Clii  Go- 
dofridi  regis  et  ex  primoribus  Dauorum  non  pauci, 


VAHIANTES  LECTIONES. 
1  Anolo  B  5.  8.  amilo  7.  9.  et  anulo  n.  h.  q.  regis  deest  2.  *  ncpus...  nepus  B  2.  '  pas  1.  *  viclo- 
ria  5.  4.  G.  7.  10.  B  2.  5.  6.  8.  9.  »  reginfrednm  B.  7.  reginfridum  5.  C.  ragenfiidum  7.  6  X  DCCCXL 
viri  B  5.  7  qui  niciforum  I.  2.  '  in  constantinopolim  2.  B  5.  *  arfasium  2.  B  2.  ,0  adque  leogiiostriiin  B 
2.  iheognislum  9.  "  Bcun>.ta  eum  appellantes  et  inde  reversi  9.  ,a  wallonem  9.  '*  iioidusmaimoruin  2. 
nord-niamiorum  3.  7.  9.  B  2.  5.C.  nordainannoruni  i.  nortmannorum  B  1.  northanimbroruni  r>.  nordanum- 
brorum  C.  :*  scolorum  1.  C.  9.  B  7.  scottliorum  2.  '*  scoltis  1.  2.  5.  1.  5.  7.  10.  B  2.  5.  C.  "  abulax  2. 
"  herioldus  5.  10.  B  7.  bcriholdus  9.  '"  regcnfridus  6  6.  ragenfridus  7.  reinfridus  2.  ''  veris  4.  5.  0. 
vcrna  7.  verno  tempore  9.  B  7.  "  Almaharitim  3.  "  novantulasC  nantulasB  2.  MPows,elc.,  usque  tc- 
versus  est  deest  i«  7,  B  2.  (3.)  7.  8.  9.  10.  11.  12.  "  hludouuicum  B  2.  hlodowicum  B  5.  "  cabillonis  3. 
7.  cabilloni  9.  cabillone  S.  C.  B.  7.  5B  potuit  B  5.  26  nain  XV  6;  nam  VI.  B  7.  »'  wcistarfoldam  4.  wc- 
sterfoldam  B  6.  wcsterfoeldam  9.    J8  princeps  B  5.  C. 

NOT.E. 
a  Wncstenland  in  occidenlali  Chersonesi  Cimbricx  lalerc,  in  Jutia  meridionali.    Gebhardi    hisl.  Daiux, 
p,  582. 


♦7»  EGINIIABDI  ABBATIS  «0 

qui  iam  dtidum  rellcla  patria  apud  Sueones'  cxula-  A  venerunt  '",  Icgatos  suos,  Christoforum  sp  thaiium 


bant,  conparalis  undccutnquc  copiis,  bvUiim  cis  in- 
tnlcruni,  et  confluentibus  a.l  se  passim  ex  oinni  D.i- 
norum  terra  popularimu  lurrais  *,  commisso  cum 
eis  proelio,  cliam  rogno  non  multo  cos  laborc  pepu- 
lcrun!  Mauris  <le  Corsica  *  ad  llispaniam  cum 
iiiulla  pracda  redcunlihus  Irmingarius  *  ,  coines 
Kmporiianus  »  ,  in  Matorica  insidias  posuit,  ci  ocio 
naves  coruiii  cepit,  in  quibus  quingcntos  cl  co  am- 
plius  Corsos  captivos  invcnil  lloc  Mauri  vindicare 
volentes,  Centomcellas  b  Tusciac  civitalem  ci  Ni- 
ccam  ■  provinciae  Narbom  usis  vastaverunt.  Sardi- 
niam  quoque  adgressi,  commissoque  cum  SarJis 
proelio,  pulsi  ac  victi,  ct  multis  suorum  amissis,  ro- 
ccsscrunt  {    At  Michacl  imperator  Bulgaros  bello 


et  Gregorium  diaconcm,  cum  eis  ad  domnum  Kar- 
lum,  et  pcr  cos  dcscripiioncm  et  conGrmalionem 
pacti  ac foederis  misit.  Quibus  susceptis  atque  di- 
tnissis,  domnus  Hludowicus  lcgalos  suos,  Nordber- 
lum  "  Regicnsem  cpiscopum  et  Richowinum  "  l'a- 
tavinum  w  corailem,  ad  Lconem  imperatorem  ob  re- 
novandam  sccum  amicitiam  el  pracuiclum  pactum 
conGrmandum  direxit";  habitoque  Aquisgrani  gc- 
nerali  populi  sui  convenlu  adiuslitias  facicndas  cl 
oppressiones  popularium  relevandas,  legalos  in  om- 
nes  regni  sui  partcs  dimisit !0,  Bcrnhardum  regcm 
Italiae,  nepotem  suum,  ad  seevocatum,  muncribus 
donalum  in "  rcgnura  remisit,  cum  Crimoaldo  ", 
Benevenlanorum  duce,  pactuni  fecit  atquc  Grmavit, 


tlpetens,   haud  p-.-osperis   successibus   utitur,   ac  *  c<>  m<>do  quoet  palcr,  scilicet  ul  Beneventani  tribu- 


proinde  domum  reversus,  dcposito  diademate  mo- 
nachus  elHcitnr;  incuius  locuui  Leo,  Bardae  patri- 
cii e  fllius,  imperator  constituitur.  Crumas  ',  re.\ 
Balgarorum,  qtii  Niciforum  imperatorcm  ante  duos 
aunos  inlerfecit,  et  Michaelero  i!c  Moesia  fugavit, 
sccundis  rebus  elatus  cum  exercitu  usquc  ad  ipsara 
C.onstantinopolira  accessit,  et  iuxta  portam  civitatis 
caslra  posuit.  Quem  moenibus  nrbis  obeqiiilaiiicni 
Leo  imperaior,eniplione  faeta,  incauluro  excepit,  ct 
graviter  vulneralum  fugiendo  sibi  coristilere  ac  pa- 
l  laiii  lurpitr  rctiire  coegit. 

DCCCXJV. 
Doronns  Knrlus  iiopcratoi  dum  Aquisgrani  hicma- 


tum  annis  singulis  seplem  milia  solidos  darent :  tunc 
duos  ex  Gliis  suis,Hloiharium  "  in  Baioariam,  Pippi- 
nuru  in  Aquitaniam  misit.  Harioldus  et  Reginfridus 
regcs  Danorum,  qui  anno  superiore  a  filiis  Godofridi 
vieti  el  rcgno  pulsi  fuerunt,  rcparalis  viribus,  ite- 
riim  eis  bellum  intulerunl ;  in  quo  confliciu  et  Hcgiu- 
fridus  ct  uiuis  dc  liliis  Godofridi,  qui  maior  natu 
erat,  inlcrfeclus  est.  Quo  facto,  Herioldus  "  rebus 
suis  diflidcns,  ad  imperatorcra  vcnit,  etsu  in  raanus 


'  [sepultus  Aquis  in  basiiica  sanctac  Dci  genitricis 
quam  ipse  construxeral.  Corpus  cius  aromati/.atum 
est,  et  in  sedc  aurea  sedens  positum  est  in  curvalura 
scpulchri,  ense  aurco  accinctus,  evangelium  auretim 
tencns  in  rnanibus  el  genibus,  reclinalis  huraeris  iu 
cathedra,  ct  capiie  honeste  crcclo  ligalo  aurca  ca- 
rct,  anno  aetatis  circiter  scptuagesimo  primo,  re-  C  tena  ad  diadema.  Et  iu  diademale  lignum  sanctac 
gni   autem  quadragcsimo  scptimo  ",  subactaequc      crucis  posituni  est.  Et  rcpleverunt  sepulchnim  eius 


Italiac  quadragesimo  tertio,  cx  quo  vero  imperator  el 
Augiislus  appellatus  est  anno  decimo  quarlo.  S.Kal. 
Febr.  rcbus  hmnanis  exccssit '  '.  Cuius  rei  iiun- 
cium  fiim  Hludowicus  Glius  eius  in  Aquitania  "  apud 
Tedoaduin  "  A  viliam,  ubi  ct  ipsc  itinc  bibernabat, 
plurimisdcfercntibus  accepisset,  tricesimo  poslqtfam 
id  acciderat  dic  Aquasgrani  vcnit,  summoque  otn- 
niuin  Francorum  consensu  ac  favore  palri  successit. 
Et  ad  suscepti  rcgni  administrationem  cura  con- 
vCrsa,  primo  legaliones  gcntitun  quacad  patrem  ve- 
nerant,  auditas  absolvit,  alias  deinde  simili  modoad 
patrem  quidcm  "  missas,  ad  sc  vero  venienles  sus- 
cepit.  Inter  quas  praocipua  fuil  lcgaliode  Constami 


aroniatibus,  nigmenlis  et  balsamo  ot  musco  el  thc- 
saurisinullis  in  auro  Vesliliim  cst  corpus  eius  vesti- 
mcntis  imperialibus,  et  sudario  sub  diadematc  facies 
eius  opcrta  est.  Cilicium  ad  carnemcius  posituni  esi, 
quo  secreto  semper  induebatur,  el  super  vestimcntis 
iinpcrialibus  pcra  peregrinalisaurea  positaest,  quam 
Boniam  portare  solitus  crat.  Sccpiium  aureum  et 
scutura  aureura  quod  Leo  papa  consecraverat ,  antc 
cnra  posita  sunt  dependentia:  et  clausumclsigillatura 
ost  scpulchrum  cius.  Nemo  autem  referre  polest, 
quantus  plancius  et  Iu<  lus  pio  eo  fuerit  pcr  univcr- 
sam  tcrram;  etiam  intcr  paganosplangebatur,  quasi 
pater  orbis.  Maximus  vcro  planetus  inlcr  christia- 
nos  fttit,  ct  praecipuc  pcr  universum  regniiin  eitts. 
Oleo  autcm  sancto  inunctus  ab  episcopis,  ct  viatico 
siimpto,  et  omnibus  suis  disposilis,  conimtndans  Po- 
mino  spiritura  suum,  ohiit  in  pac.e  anno  814  ab  in- 


nopolidirccta  ".  Nam  Loo  imperator  qui  Michaeli  "  D  wnatmne  Domini   nostri  lestt  Chtisli.     El  regnavit 
.      ...  „     .         .  _  eloriosissimus  Ludovicus  lilius  eius  pro  co.  rognanlc 

successem,   dimisso  Araalhano  op.scopo   et  Pctro      Domino  noslro  iesu  Chrislo,  cui  cst  gloria  in  secula 
abbate,  quiad  Micbaelera  quidem  raissi,ad  se  lamen      seoulorum.   Amen   11.  J 

VARIANTES  LECTIONES. 
1  soeones  2.  suncones  3.  suenes  4.  suenones  B  2.  suones  B  5.  a  turbis  1.  5.  6.  '  sorsica  B5.  l  irmi- 
garius  2...  ingarius  H  2.  hciiningiiarius  B7  '  reoesserunt.  inhae  voce  desinum  B2.  3.  7.  6  leo  eabdae 
patricius  3.  Ieo  bapdac  9.  Ico  papdae  Chetn.  *  crimas  4.  bruinas  6.  "  XLHH  2.  '  excessit  finis  codd.  10. 
II.  quorum  his  pauca  de  sepullura  imperatoris  supra  atlata  addii.  '"  aequitania  fiii.  ita  saepius.  "  teo- 
dadum  4.  B  5.  tcoadum  5  0.  the.oduadum  7.  thedoadum  9.  "  patrem  ante  quidem  9.  "  deconst  raissa  9. 
"  raichaheli  B  2.  "venerant  Chesn.  "  norbcrtum  4.  5.  nordus  bertum  2  "  richoinum  2.  4.  B  5. 
richonium  3.  7.  B  6.  richwinuin  9.  "  pilavinum  i.  pictavinum  B  C.  pictaviura  7.  pictavensem  Bouq. 
13  (onfirmandum  misit  9.  *•  sui  fines  misit.  9.  "donavit  ct  in  9.  "  grimoldo  4.  5.  6.  "hlutharium 
4,  lulharium  6.  lotharitim  9.  ita  deinceps.  "  hcriholtus  9.  faclo  hcrioldus  1.  2.  (3.)  10.  B  5.  6-  harioldus 
4.  5.  6.  7   hcriholtus  9. 


NOT.E. 


•  Oppidum  bodic  Ampiiuas  vocatur. 
h  Civita-tecchia. 


'■  Kitza 

J  Doue  propc  Saumu 


Vales.  Nol.  Gall.  p.  654. 


ANNALES  4SS 

qucm  illc  suscepiiiin  in  Sa-  A  Icgali  ponlificis,  Itihanncs  cpiscopus  Silvae-candid&e 
xpcctare  ius-  ctTbeodorus  nomenclalor  et  Sergiusilux,  subsecuti, 
de  bis  quac  domino  suo  obiciebantur,  per  "ninia  im- 
peralori  satisfecerunt.  Lcgati  Sardormnde  Carali"* 
eivilalc  dona  fcrcntes  venei  unt.  Pax  quac  cum  Abu- 
l.i/.  regoSarracenorum  facta,  ct  per  tricuoium  ser- 
vata  crai,  velut  inulilis  irrupta  ",  et  coutra  cum  iie- 
runi  bcllum  susceptura  csl.  Nordberlus  **  episcopus 
cl  Ricboinus  "  coines  de  Conslanlinopoli  regrossi, 
descripiioncm  pacti  quam  Leo  imperalor  cis  dederat 
dclulcrunl;  qui  inter  caclera  tcrrac  niolum  gravissi- 
ihuiii  mcnse  Auguslo  per  continiios  quinque  dics  ibi 
coutigisse  rcliilcrunl,  quo  et  ipsius  urbis  aedificia 
conplura  cccidisse,  claliarum  civitatum  populos  rui- 
ni*  obprcssosesse  testatisunt.  Sed  et  in  GalliaSan- 


481 

iilius  conunendavit 

xonium   iiv,  ci  oporlunum   lcnipu 

sit,  quo   ci ,  sicut  '  petierat,  auxilium  ferre    po- 

liiissct  s. 

DCCCXV. 
lussumcsi  ab  imperatorc,  ulSaxones  et  Abodrili1 
adliancexpedilionempracpararenlnr,  tempiatumque 
in  i!la  bieme  duabus  vicibus,  si  Albis  trunsiri  pos- 
sct ',  scd  mutalionc  subila  acris  cmolliti  glacie  ' 
fiiiniinis  resolula,  ncgoliuin  remansit  infecluin  [im- 
pcrfcctum  A.  L.],  donec  landein  hicme  transacla 
circa  medium  fere*  Maiuin  menscm  oporlunum pro- 
ficisrendi  tenipus  adrisil.  Tunc  omnes  f  axonici  co- 
inites  onwesque  Abodrilorum  copiac  cuni  legalo  iin- 
peralorisBaldrico  ',  sicul  itissum  erat,  ad  auxilium 


H.uioldo  *  ferciiiliini   Srans  Aegidoram   lliivitun   iu  C  tones  ",    civitas  Aqiiiiauiae,  mcnse  Sepicmbrio  " 

iliciiur  irenuiissc.  Rhenus  "  fluvius  alpinis  imbri- 
bns  "  auctus,  ultra  solilum  exundavit.  Romani,  ciun 
Lconem  papam  acgriludine  decubuisse  vidcrenl", 
collccta  inanu,  omnia  praedia  quac  idem  "  ponti- 
fex  "  in  singularum  civjtalum  tcrritoriis  "  novi- 
tcr  cxslruxit  ",  priino  diripiunt  ,  dcinde  inmisso 
igne  crcmant,  iinn  Rouiani  ire  slaluunt,  et  quae 
sibi  erepta  quercLaulur  violcnler  auferrc  :  quo 
compcrlo,  Bernbardus  rex  inissa  manu  pcr  Wini- 
gisum  iluccm  Spolilinum  et  scditioncm  illain  seda- 
vil,  cl  cos  ab  incepto  "  [a  ccpto  A.  L.\  dcsistere  fe- 
ci!,  qnaeque  gcsta  eranl,  pcr  lcgatos  suos  imperatori 
nunciavil. 

DCCCXYL 


terram  Nordmannorum  vocabulo  Sinlendi  °  «  per- 
vcniunt,  et  inde  profccli,  scptimo  tandemdic  in  loco 
qui  dicitur  '"  .  .  .  in  litore  occani  "  caslra  po- 
mmt :  "  ibiquc  stalivis  Iriduo  babilis,  cuni  lilii  Go- 
uofridi,  qui  "  conlra  eos  niaguis  copiis  ct  ducenta- 
rum  navium  classe  comparata  in  insula  quadam  iri- 
bus  milibus  a  contincnti  separata  resTdehant ",  cuai 
eis  "eongredi  noti  audercnt,  vaslatis  circumquaquc 
vicinis  pagis  el  acccplis  popiilarium  obsidibns  40,  ad 
imperatorein  in  Saxouiam  reversi  sunt.  Ipsc  enim 
tunc  tcinporis  in  loco  qui  dicitur  Padrabrunno  "  ge- 
neralem  populi  sui  convenlum  habebat.  Ibi  ad  eum 
oinnes  oiienialiiiin  Silavorum  primores  ctlegati  ve- 
nerunl.    Scd  aniequain  illuc  veniret,  id  cst  cum  ad 


hucdomi  esset  ",  aillaiiuu  cstei,   quosdam  depii-  llieme  trausacta,  Saxoncsetorienlales  Franci  cx- 


lnoribus  Roinanoruiii  ad  intcrficiendum  Leoneni  pa- 
pam  in  ips.i  uibc  Roina  conspirassc,  ac  deinde,  cum 
hiiius  causae  indicium  ad  ponliQcem  csset  dclaluin, 
oinncs  iliius  factionis  auctores  ipsius  iussu  luisse  tru- 
cidatos.  QuoJ  cuin  molesle  ferret,  ordiualis  tiiuc 
Sclavorum  ct  Herioldi  rebus,  ipsoque  in  Saxonia  di- 
misso  ,  cum  ad  Franconofurd  palatium  vcnisset, 
Bernhardum  regem  Italiac,  nepolem  suuni,  qui  et 
ipse  "cum  co  in  Saxonia  fucral,  ad  cognoscendiini 
quod  nunciabalur  Romain  millit.  Is  cum  Romam  " 
vcnisset,  acgrilutline  dccubuit,  res  tanicn  quas  com- 
pererat  per  Gerolduni :o  comiteni,  qui  atl  boc  ci  lc- 


pciilioiieni  iu  Sorabos  Sclavos  ,  qui  diclo  audieutes 
non  erant,  facere  iussi,  imperata  strenue  compleve- 
runt ,  el  contumacium  audaciam  non  magno  labore 
conipresseiunl.  Nani  una  civitute  expugnala,  quic- 
quid  in  ca  gcntc  rcbeile  videbatur,  subicclione  pro- 
inissa  conqiiicvit.  Vasconcs  qui  trans  Garonnam  ot 
circa  Pirineuiu  monicm  habitant ,  propicr  sublatum 
ducem  sunm  noniine  Sigwinum  ",  quem  imperator 
ob  niuiiaui  cius  insolentiam  ac  iiioiiiin  pravitalem 
inde  sustuieral,  solita  levitate  commoti,  coniuratione 
facta,  oinnimoda  defectionc  descivcrunl;  sed  duabus 
expeditionibus  ita  sunl  cdomili  ",  ut  lanla  eis  dedi- 


gaius  fuerat  datus,   iniperalori    mandavii  ■'.  Quem  D  lio  ct  pacis  impctratio  vitlerelur.  Intcrca  domnus 

YARIANTES  LECTIONES. 

'  ei  queniadinoduiii  !).  *  possel  9.  '  abotrili  2.  9.  B  G  ila  constanter.  4  albis  transire  posset  4.2.5. 
C.  9.  albia  iransire  posset  B  5.  albia  transire  potuissel  B  6.  albis  transiri  posset  4.  5.  10.  albia  transiri 
poluisset  7.  *  ac  glacie  9.  6  Tcre  deest  9.  '  baidcriclio  9.  balderico  7.  "  harioldo  1.  2.  3.  4.  5.  7.  10. 
B  5.  hairioldo  0.  harialdo  B  6.  heriholto  9.  *  noniine  sinlendi  9.  sindlendi  5.  sialandiam  7.  '•  in  loco 
qui  HcilUT  Ueestl.  Bouq.  lncodd.t.  10.  Bo.  9.  post  (licitur  locus  litleris  quatuor  vel  sex  vacuus  rcliclu» 
esl.  "  dicilur  Littus  occani  9.  '■  poiiunlur  B  5.  "  qui  deest  9.  "resiilerent  9.  "  ipsique  cum  eis  9. 
"  padrabnndo  5.  padrcbunno  B  5.  poderbrnnno  B(>.  pathcrbrunno  4.  padrabrunna  9.  padrebrunno  7. 
"  priiisquam  tamcn  illuc  v.  scd  domi  adhuc  9.  ""  ipse  secum  9.  "  Is  cum  eo  v.  9.  "  gerholtum  9. 
*'  nitnt  iavil  9.  "  de  karoli  5.  6.  B  0.  "  ercpta  1.  erupta  2.  3.  4.  5.  6.  10.  rupta  7.  9.  B  5  6.  9. 
"  nordberilus  I.  i.  "  richwinus  9.  "  sanclonas  4.  0.  sanlonis  7.  "  septembri  7.  9.  "  rcnhus  B  5. 
"imbrioBS.  "videnmll.  "  itlem  cpiscopus  4.  Si  iti.  pont.  deest  9.  "  ditionibus9.  "  exstruxerat  9. 
"  ah  cocpto  B.fi.  a  coepto9.  36  sigcwinuin  4.  siguwinum  3.  sigivinnm  B  5.  sigwioum  9.  B  6.  '''  domiti 
*r.  :>.  i\. 


NOT.E. 


•  Oibcro  leste  io  orientali  Cbersoncsi  Cimbricm 
parlc;  ad  ineruliem  Jnlie.  Cf.   V.  cl.  Dahlinann  For- 


schungen  auf  dem  Gcbict  dcr  Geschichtc,  t.  l,p.  439. 
b  CngHari, 


4X5 


ECINTI.VRRI  ABRATIS 


m 


Leo  papa  anno  pontificatus  sui  vicesimo  primo,  eir-  A  signo  Agitatoris  ''•  apparuit.  Interca  Stcfatms  p;ipa 


citer  8.  K;il.  lun.  '  de  corpore  migravil  ',  Stefa- 
nusqtie  diaconus  in  locum  eius  electus  alque  onlina- 
lus  est,  nondnmqne  duobus  post  consccralioiiem 
suam  e&actis  mensibus,  quam  maximis  poteral J  iti- 
neribus  ad  imperatorcni  venire  rontendit,  missisque 
inlerim  duobus  legalis,  qui  quasi  pro  sua  consecra- 
lione  imperatori  suggercrent.  Quod  ubi  imperator 
audivit,  Remis  ei  staluit  occurrere,  missisque  ob- 
viam  bis  qui  eum  illo  deducerent ,  advenlum  eius 
pracveniens,  cum  magno  eum  ibidem  lionore  susce- 
pit.  Qui  statim  imperatori  adventus  sui  causam  in- 
sinuans,  cclebralis  ex  more  missarum  sollemniis, 
eum  diadcmatis  impnsilione  coronavit.  Multis  de- 
imle  inter  eos  muneribus  ct  datis  et  acceptis,  convi- 


tertio  postquam  Romain  vnicrat  mensc,  sed  nondum 
exaclo,  circitcr  8  Kal.  Febr.  diem  obiit.  Cui  Pa- 
schalis  succcssor  electus,  post  completam  solcmni- 
ter  ordinationem  suam  et  munera  ct  exctisatoriam 
imperatori  niisit  epistolam,  in  qtia  sibi  non  solum 
nolcnti,  sed  etiam  plurimum  rcnitcnli  pontilicatus 
honorem  velut  inpaclum  "  adseverat.  Missa  tamen 
alia  lcgatione,  pacluin  quod  cum  praccessoribus  suis 
factum  eral,  eliam  secum  fieri  et  firmari  '6  rogavit. 
Hauc  lcgationem  Tlieodorus  nomenclalor  ct  dctulit, 
et  ea  quac  pelicrat  impelravit.  Feria  quinta  qua 
coena  Doniini  cclebratur,  cum  imperator  ab  eccle- 
sia,  peracto  sacro  oflfieio,  remcaret,  lignea  porlicus 
pcr  quam  inccdebal,  cum  et  fragili  materia  esset 


viisqtic  oppipare  '   celebratis,  et  amicitia  vicissim  B  aedilicata,  et  tunc  "   iam  marcida  et  putrcfacta, 


firmissimo  *  robore  constiluta,  aliisqtie  ulilitalibus 
sanctac  Dei  ecclesiae  pro  temporis  opporlunitate 
dispositis,  poniifex  Romam,  imperator  Compendium 
palatium  peliit.  Ibi  coinincmoralus  f',  legalos  Abo- 
dritorum  et  de  Hispania  legalos  Abdirabman  ',  filii 
Abulaz  regis,  ad  se  missos  susccpit ;  conipletisquc 
ibi  viginti  vel  eo  amplius  diebus,  Aquasgrani  ad  hie- 
nianduui  profeclus  est. 

DCCCXVII. 
Legali  Abdirabmaii  8  lilii  Abulaz,  regis  Sarracc- 
noruni,  de  Caesaraugusta  missi,  pacis  pelendaegra- 
lia  venerunl,  el  Coinpendio  ab  imperatore  auditi, 
Aquasgrani  cum  praecedere  iussi  sunt.  Quo  cum 
pervenisset,  legatum  Leonis  impcratoris  de  Conslan- 


quae  contignationeni  et  labulatam  sustinebant , 
transtra  pondus  aliquod  ferre  non  possent,  inccden- 
tem  desuper  imperalorem  subita  ruina  cum  viginli 
ct  eo  amplius  bominibus  qui  una  ibant  ad  terram 
usque  deposuit  '".  Qui  casus  cum  "  plerosque  ex  his 
qui  simul  deciderant  graviter  adfecisset,  illi  tameit 
nibil  aliut  "  laesionis  intulit  practcr  quod  capulo 
gladii  quo  accinclus  crat,  imi  pectoris  pars  sinislra 
contusa  cst ,  et  auris  dextra  in  parte  posieriore  vul- 
nerala,  femur  quoque  dcxlrum  cuiusdam  ligni  pon- 
dere  iuxta  inguina  coiilisnm.  Sed  inslantia  *'  medi- 
corum  qui  ei  curam  adbibebant,  summa  cclcritato 
convaluit.  Nam  .vicesima  poslquam  id  acciderat  die 
Noviomagum   prorcc.lus ,    vcnatu    scse    cxcrcebal. 


linopuli  pro  Dalmatinoruni  9  causa  missum,  Nicifo-  C  Unde  reversus  ,  generalem  popnli  sui   conventum 


nttu  noinine,  susccpit,  quem  eliam,  quia  Cadolah  " 
ad  quem  illorum  confiniuni  cura  pertinebat,  non 
aderat,  et  taiiien  brevi  venlurus  pulabatur,  advenhmi 
illius  iussit  oppcriri.  Qtto  veniente  ,  ratio  inter  eum 
et  legatum  impcraloris  de  quaestionibus  qtias  idem 
detulil,  babita  est;  et  quia  res  ad  plurimos  et  Roma- 
nos  et  Sclavos  pertinebat,  neque  sinc  illorum  prae- 
6entia  finiri  po>se  videbalur,  illo  decernenda  differ- 
tur,  missusque  ad  boc  cum  Cadolane  "  et  praedicto 
legalo  in  Dalmatiain  Albgarius  ",  Unroclti  "  nepos. 
Legati  etiain  Abdirabiiian,  cum  liibus  mensibus  de- 
lcnti  essent ,  et  iam  de  redilu  desperare  coepissent, 
remissi  suut.  Filii  qttoque  GoJofridi  regis  Danorum, 
propter  assiduam  Herioldi  infestationem  missa  ad 
iiiiperaiotem  I  gatione,  pacem  peluut,  eamque  a  se 
servandam  poUicentur:  sed  cum  haec  simulata  magis 
quam  veracia  viderenlur,  velut  inania  negleciasunt, 
cl  auxiliuni  contra  eos  Hierolilo  dalum.  Luna  Nonis 


Aquisgrani  inorc  solito  habuit,  in  quo  Glium  suum 
primogcnitum  Hltitharium  coronavit ,  et  nominis 
atqtie  impcrii  sui  socium  sibi  constituit,  caeteros 
reges  appellatos  uniun  Aquilaniae,  alierum  Baioariae 
praefecit.  Convenlu  peracto  ",  cum  Vosegi  saltum 
vcnandi  gratia  peterel,  obvios  habuit  legatos  Leonis 
imperaloris,  quos  ctim  in  (ngilenheim  "  palatio  iuxta 
Mogonliacum  '-''  civiialcm  audisset,  ac  legationem 
eorum  non  aliam  essc,  nisi  quam  Niciforus  eiusdcm 
impcratoris  legatus  proxime  adlulerat,  comperisset, 
celeriter  absolutos  dimisit,  et  quo  tendebat  profici- 
scitur.  Nunciataquc  defectioneAbodritorum  cl  Sclao- 
miri ,  comitibus  lanltim  qui  iusta  Albim  in  pracsidio 
residere  solebant,  ut  terminos  sibi  commissos  tue- 
rcntur,  pcr  legalum  mandavit.  Causa  defectionis 
crat,  quod  regiain  potestatem,  quam  Sclaomir  eate- 
niis  post  mortem  Tbrasconis  solus  super  Abodritos 
lene'  at,  cum  Ceadrago  filio  Thrasconis  partiri  iube- 
batur;  quae  ros  illum  tam  graviler  exacerbavit,  ut 


Febr.  bera  noelis  secunda  defecit,   et  comeles  in 

VARIANTES  LECTIONES. 
'  VIII.  Kal.  lul.  B  5.  V.  kal.  lun.  B  8.  '  a  seculo  migravit  Bouq.  '  potuit  9.  *oppipare  1.4.  B  6.  opi- 
pare  2.  (3.)  7.  B  5.  oppidare  5.  6.  opime  9.  "  fortissimo  9.  6  ibi  curn  morareturS.  &.  5.  6.  9.  ibi  euin 
moralur2.  B  6.ibiconmOratus  I.  7.  10.  /15.  '  abdirahanianBN.  abdirachman  9.  *  abdirahaman  B5.  abdi- 
racman  B  ii.  9  dalmaticorum  h.  B  *>.  dalmantinorum  B  6.  delmaticorum  7.  dalmatarum  9.  10  cadolaus  6. 
cadolaehus7. cadolaeb  9.  cadolon  B  5.  "  cum  cadolach.9.  kadolone  5.  cadolone  6.  cadelane  B  6.  "  abga- 
rius  3.  2.  albagarius  5.  ti.  albigarius  7.  9.  13  mirochi  7.  '*  agiiatoris  I.  2.  5.  i.  5.  6.  10.  B  5.  0.  (8.)  sa- 
gitaloris  secunda  manu  5.  sagiltarii  7.  9.  '*  inpactum  ).  2.  3.  7.  9.  10.  B  5.  0.  imposilum  iulimavil  4.  5.  6. 
16  et  iirmarc  B  a.  "  tnnc  tteest  9.  ia  depressit  9.  ".  Qui  ctim  casus  I.  "  aliut  I.  reliqni  aliuJ.  "  sed 
opcra  m.  9.  t£  vero  peracto  Bouq.  "-'  ingilenhaim  10.  B  5.  6.  ingilinheim  4.  ingelheim  9.  **  mogon- 
cjactim  1.  5.  6.  magonliam  B0.  moguntiacum  9.  magontiacam  7. 


m  annai.es.  isr, 

adfirmarel,   sc  numqnam  poslliac  Albiin  fluxium  A  tiorvcl  innoccnlior  apparcbat,  veiexiliodeportaii111, 


iransiiuruin,  ne.pie  ad  palatium  venturutn.  Slatim 
niissa  trans  mare  legatione,  iunxit  amicitias  cnm 
filiis  Godoliidi,  et,  ul  exercilus  in  Saxoniam  trans- 
albiauani  '  mitlerelur,  impetravil.  Nani  et  classis 
eoruni  per  Albiam  usque  ad  Esesfeld  «  castellum 
venil,  tpiae  lolam  Sluriae  fluminis  ripam  devastavit, 
et  Giuonii  3,  custos  Nordmannici  •  limitis,  pede- 
slres  copias  ducens,  simul  cum  Abodritisterrcno  ili- 
nere  ad  ipstim  caslellum  accessit.  Quibus  ctnn  nostri 
forliler  rcstilisscnt,  omissa  castclli  opptignatione, 
disccsscrur.t.  Inlerea  cum  impcralor  venalionc  pcr- 
acta  de  Yosego  Aquasgrani  reverteretur,  nunlialum 
cst  ei,  Bcrnbarduiii  nepotem  suum ,  Italiac  regem, 
quorundam  pravorum  liominum  consilio  lyrannidem 


vcl  dctondi  atque  in  monasteriis  conversari.  Atqtie 
Iiis  ita  disposilis,  ipse  cum  maximo  eserciln  Bril- 
lanniam  adgrcssus,  gcncralcm  conveniiini  Vencdis  » 
Iiabuit.  lnde  nicmoratam  provinciam  ingrcssus , 
captis  rcbcllium  munilionibus,  brevi  totaui  in  suam 
polestatem  nonniagno  labore  rcdcgit.  Nampostquam 
Mormanus  16,  qui  in  ea  praeler  solituni  Brillonibus 
morcm  regiam  sibi  vindicavcrat  poteslalem,  ab 
cxercitu  impcratoris  occisus  csl,  nullus  Biilto  " 
invenicbalur,  qui  resistcret,  attt  qui  imperata  fa- 
cerc  18,  atit  qui  obsidcs  qtti  iubebantur  dare  rennuc- 
rct.  Qtta  expedilione  con.plcla,  cum  imperalor,  di- 
misso  exercitu,  Andccavos  '*  civilalem  esset  rcvcr- 
sus,  Irmingardis  -"  regiua,   conittx   "  eius,  quani 


mcditatum ,  iam  omnes  adilus  quibus  in  Italiam  in-  g  proficiseens  ibi  aegiolajilent  diiniscrat,  dttobus  dic- 


tratur,  id  est  clusas  ',  inposilis  linnasse  praesidiis, 
atque  omnes  Ilaliae  civitates  in  illius  verba  iurasse; 
quou  ex  parlc  veram,  ex  parlc  falsum  erat.  Ad  qtios 
motus  comprimcndos  ciim  cx  lota  G:d!ia  atqueGcr- 
niania  congregalo  suninia  "  cclcritate  maguo  cxer- 
citu,  imperator  ltaliani  inlrarc  festinassei,  Berahar- 
dus  rebus  suis  diflidcns,  maxinic  quod  sc  a  suis 
colidie  descri  videbat,  arniis  deposilis,  apud  Cavil- 
lionem  '  impcralori  se  tradidit ;  quem  cacteri  secuti, 
non  solttin  armis  depositis  sc  dcdidcrunl,   verum 


bus  poslquam  ipse  ad  eam  vcnil,  morbo  invaltscenlo 
5.  Nonas  Octob.  »*  deccssit.  Eclypsis  solis  couligit 
8.  ldus  Iulii.  Iniperator  pcr  Uatnmagiini  "  et  pcr 
Ambianos  et  Camaracttm  *»  Aquasgrani  ad  bibcr- 
nandum  rcversus,  cum  "  Hcrisiallittm  venisset, 
obvios  babiiil  legalos  Sigonis,  ducis  Bencvcnlano- 
runi,  dona  (lefereiilcs,  cumquc  de  nece  Gritnoldi 
ducis  anteccssoris  sui  excusanics.  Erant  ibi  ct  alia- 
rum  nalionum  legati.  Abodrilorum  vidclicct  ac  Boi- 
nae,  dueis  Guduscanorum  ct  Tiiiiocianoruni  ■•,  qui 


ultro  ct  ad  priiuam  iiiterrogalionem  oimiia  uli  gcsla  nupcr  a  Bulgarorum  sociclalc   dcsciveranl   ct  ad 

crant    aperuerunt.   lluius    conitirationis   principes  nostros  fincs  se  contulcranl,  siinul  cl  Liudewili ", 

iticrc  EggiJco  9,  intcr    aniicos  regis  '  priinus,  cl  ducis  Pannoniae  inferioris,  qui  res  novas  molicns, 

Hcginbardus  l0  canieraiius  "  eius,  et  Rcginbarius  '■  Cadolaum  "   comitcm  ct  marcac  Foroiulicnsis  " 
Meginltarii  comitis  filius,  cuius  maternus  avus  Har-  C  praeleclum  crudelitatis  atquc  insolenliac  accusarc 

dradus  olim  in  Gcrmania  cum  multis  ex  ca  provincia  coiiabatur  3I>.  Quibus  ibi  auditis  alquc  dimissis,  ini- 

nobilibus  conlra  Karlura  imperalorem  coniuravit.  pcrator  Aquasgrani  ad  Iiiemandum  profcclus  cst. 


Erant  praeicrca  et  aliimulti  praeclari  etnobilcs  viri, 
qui  in  eodem  scelere  deprciicnsi  sunt,  inter  quos  et 
aliqui  cpiseopi,  Ansliclinus  Mcdiolancnsis,  el  \A'ol- 
foldus  Creinonensis ,  el  Tbcodulfus  13  Attrelia- 
ucnsis. 

DCCCXVIII. 
Detccta  fraudc  et  coiiiuralionc  patefacta,  ac  sc- 
dieiosis  omnibus  in  polestalcin  suam  retlactis,  im- 
perator  Aquasgrani  rcverlitur,  transactoque  qua- 
dragesimali  ieiunio,  paucis  post  sanclum  pasclia 
diebus  coiiiuraiionis  auelores,  qui  supcrius  nominali 
suni,  simul  ct  regem  n  ittdicio  Francorum  capital 


DCCCX/.X. 

Sclaomir,  Abodriioruni  tex,  ob  cuittsperfldiam  ul- 
ciscendam  cxercitus  Saxonum  ct  orientaliuin  Fran- 

coium  codeni  anno  trans  Alliiam  missus  fucral,  per 
pracfcctos  Saxonici  liniitis  cl  Icgalos  imperatoris 
qui  cxcrcitui  praeeranl,  Aquasgrani  adductus  est. 
Qucm  cuni  primorcs  poptdi  sui,  qui  siinul  iussi  \e- 
nerant,  mtiltis  criminibus  accusarent,  ct  ille  ratio- 
nabili  dcfcnsione  obiecta  sibi  rcfellerc  non  valercl, 
exilio  condcntnatus  est,  et  regnum  Ceadrago,  Tliras- 
conis  filio,  dalum.  Simili  niodo  et  Lupus  Ccntulli, 
VYasco,  qui  cuin  Berengario  Tolosac  ct  Warino  Ai- 


senlentia  condemnatos,  luminibus  lanlum  iussil  or-  verni  coniile  eodcm  anno  proelio  confiixit  —  in  qua 
bari,  cpiscopos  synodali  dccreto  depositos  inonaste-  ct  fratrem  Garsandum  31  smgularis  amcntiac  bomi- 
riis  mancipari,  caetcros,  prout  quisque  vcl  nocen-      netn    amisil 3",  et  ipsc,  nisi  sibi  fugicndo  consule- 


VAIUANTES  LECTIONES. 

M.U^R  KalS.  f  "")?:■     '  rSC,,sfeW  2 ?  CssefcUI  3-  esesilel  *•  csefeW  C-  cselfcldcm  7.  esscsfeld  9.  csscs- 
1™»  JL  f  fcWu,o  B  ,6'      '  g|u°™io  I.  gluomus  7.      » nordraannici  4.     •  clausas   5.   4.  5.    0. 
r„m,  f-^Z,  *Tm\%-     ■  Pv,llo"e"'  *  *•  cavillonem  5.  B  G.  cab.Tlonem  7.   9.      •  egiddeo  3.      •  fnlcr 
• '     „.  r  .      re«lnha.rtus  ?•      "  cubicularius  ft.      l«  reginhardus  meginbarii  1.      »  tlieodolfus  5. 

»  ZSL Zh  i  ?Um  rT«  9"  .  ex,ii?  Proscril,i  9-  "  marmamus  B  fi.  "  bretto  i.  «  facerel  B  g. 
„«n  ,«.V  ;  a"dccav,s  "  5-  «««legovw  0.  andegavos  7.  9.  ••  inpcngardis  2.  "  regia  eoniux  i.  0.  •«  VI. 
nnrn.^9  ?«  f  x  '"'■"";  l  roll1i0"<agl"«  7-  roiomagum  9.  s'ca.neracuni  1.5.  "  cumque  1.  »•  liniac.ia- 
r/ft  K  3.  «  i  ?p4cS-  ,'u*,cw'!'  B  ?•  tadowhi  6.  liudcwiei  10.  B  C.  ••  calola.nn  B  5.  «•  fovoiulcn- 
s.s«5.       conabantCG.    "  garuliandum  9.  garliardttm  3.    »  hoininem  perdidit  9. 

NOTiE. 
u  Vannst, 


4S7  EGINHARDl  ABBATIS  488 

rcl  ',  propc   iiiterilum  fuit  —  eiim  in  conspectum  A  "»  nunc  a  tergo.  nunc  a  lalerc  '"  insistens,  Liiidewiti 
imperatoris  venisscl,  ar  dc  pcrfidia,  cuius  amcmora- 


tis  comiiibus  inmane  2  accusabatur,  se  purgare 
11011  potuisset,  ct  ipse  tcmporali  cst  exilio  deporta- 
tus  *.  Conventus  Aquisgrarii  k  posi  natalem  Domi- 
ni  habitus,  in  quo  multa  de  statu  ecclesiarum  et  mo- 
iiastcriorum  tractata  atquc  ordinala  sunt,  lcgibus  • 
eiiam  capitula  quaedam  perneressaria  *,  quia  dee- 
rant,  conscripta  atque  addita  sunt.  Quo  pcracto, 
imperator,  iiiopectis  plerisque  nobilium  filiabus, 
Huclpi '  comilis  liliaiu,  nomine  Iudilh,  duxil  uxo- 
reni.  Itcrumqnc  conventus  mense  Iulio  apud  Ingi- 
luiilii  iin  •  palatium  babilus,  et  exercilus  de  lialia 
in  Pannoniam  propter  Liudewiti  rebellionem  inissus, 
qui  rebus  parum  prospere  gestis,  infecto  pene  nego- 


copias  l0  ct  noctu  ct  intcrdiu  quaciimquc  "  polerat 
laceravit,  ncque  cum  in  sua  provincia  inpune  versari 
prrmisit;  ad  cxlremum  gravi  damiio  adfcctum  re- 
gionc  sua  cocgit  "  cxccdcre,  tribus  bominum  mili- 
bus  de  cxercitu  illius  interfcclis,  cl  trecentis  vel  co 
amplius  caballis  caplis,  practer  sarcinas  ct  spolia 
diversi  gencris  direpta ;  quac  qualiter  gesta  fuerinl, 
per  lcgalos  suos  imperalori  nunliare  cnravit.  At  in 
partibus  oeciduis  1'ippinus.  imperaloris  filius,  iussu 
patris  Wasconiam  cum  cxercitu  ingressus,  subialis 
ex  ea  seditiosis,  totam  eam proviuciam  ita  pacavit  ", 
ut  uullus  in  ca  rebeliis  aut  inoboediens  remansissc 
videretur.  Harioldtis  quoque  iussu  imperatoris  atl 
naves  suas   per  Abodritos  rcductus,  in   palriam, 


lio  rcgressus  est.    Et  Liudewitus  *  superbia  elatus,  B  quasi  rcgnum  ibi  aceepturus,   navigavit,  cui  se  duo 


legatos  quasi  pacem  petendo  ad  imperatorem  misit, 
conililioncs  quasdam  proponcns  ,  ad  "  quarum  con- 
cessionem  ea  quae  iuberenlur  se  iacturum  poiliceba- 
lur.  Quas  cuni  imperalor  non  reciperct,  aliasque  ej 
persuos  legatos  proponeret,pcrmanendumsibi  in  in- 
cboaia  perfidia  velut  opiimum  iudicans,  missis  cir- 
cumquaque  legatis,  vicinas  iuxta  "  se  gcnlcs  ad 
bellum  sollicitare  curavit.  Timocianoruni  quoque 
populum,  qui  dimissa  Dulgarorum  socictate  ad  im- 
peralorcm  venire  ac  dicioni  eius  se  permiitere  ges- 
tiebal,  nc  boc  eiriceret  ",  ila  inlercepit  ac  falsis  per- 
suasionibus  inlexit,  ut,  omisso  quod  facerc  cogita- 
bat,  perlidiae  illius  socius  el  adiutor  existeret.  Exer- 
citu  vero  de  P.itinuiiia  revcrso,  Cadolah,  dtix  Foroiu- 


ex  filiis  Godofridi.  quasi  una  <iim  co  regnum  habi- 
tari,  sociassc  dicunlur,  atiis  duobus  palria  expulsis. 
Sed  hoc  dolo  factum  pulalur.  lmperator,  conventu 
dimisso,  primo  Cruciniacum  "  •",  deuide  Bingiam  d 
veuiens,  secunda  aqua  Coufluentem  usque  pcr  RUc- 
num  navigavit,  inde  Arduenn;im  venandi  gratia 
proficiscitur;  venatorio  quoquc  exercitio  more  so- 
lemni  ibidcm  cxacto,  Aquasgrani  ad  biemandum  re- 
vcrtitur. 

DCCCXX. 

Mense  lanuario  conventus  ibideni  habitus  '*,  in 

quo  de  Liudewili  defectione  dcliberalum  est,  ul  trcs 

exercilus  simul  cx  tribus  partibus  ad  devastandam 

eius  regionem  atque  ipsius  audaciam  cocrceudaui 


liensis,  febre  coi  reptus  in  ipsa  marca  deccssit.  Ctti  C  mitlerentur.  Borna  quoquc  primo  per  legatos,  dcinde 

ipse  veniens,  quid  sibi  facto  opus  esse  viderelur, 
suggessit.  In  eo  conventu  Bera,comes  Barcinonae", 
qui  iam  diu  fraudis  ct  infideiilalis  "  a  vicinis  suis 
insimulabatur  ",  cum  accusatore  suo  equeslri  pugua 
CMifligero  conalus,  vincitur.  Curnque  ul  rcus  maies- 
lalis  capitali  sententia  damnaretur,  pursum  est  ei 
niisericordia  imperatoris,  et  Haiumagum  exilio  de- 
porlatus  '"  cst.  Transacta  bieme,  ut  primum  herba 
pabulum  iumenlis  praeberc  potuit,  tres  illi  eiercilus 
contra  Liudcwitum  niiltuiilur  Quorum  unus  de  Ita- 
lia  per  Alpes  Noricas,  alter  per  Carantanorum  pro- 
vinciam,  tercius  per  Baioariam  ct  1'atinoniam  su- 
periorem  intravit  :  el  duo  nuidein,  id  est  dexter  ac 
inisicr,  tardius  ingressi  s>uut,  eo  quod  unus  Alpitiin 


cum  Baldricus  esset  subrogatus,  et  in  Carantaiiorum 
rcgionem,  qttae  ad  ipsius  curam  pertinebal,  fuisscl 
ingressus,  obvium  ibi  babuit  Liudewiti  exercitum, 
qucm  iuxta  Dravum  «  Iluvium  ilcr  agentem  pana 
inanu  adgressus,  pluribus  interfcclis,  et  avcrlit,  et 
de  illa  provineia  fugavil.  Borna  vcro,  dux  Dalma- 
ciae,  cti  n  magnis  copiis  ad  Colapium  u  b  fluvium  Liu- 
dewito  ad  se  venienti  occurrens,  in  prima  congres- 
sione  a  Gudtiscauis  desenlur;  auxilio  tamen  praeto- 
rianonim  snoriim  prolectus,  cvasit.  Periil  in  co 
prbelio  Dragamosus  '*  socer  Liudewiti,  qui  in  exor- 
dio  defeclion  s,  relicto  genero,  Bornae  se  coniunxe- 
rat.  Guduscani  domiiin  regressi,  Uerum  a  Borna  " 
subiguntur.  Ai  Liudewilus   '•  occasionem  nanclus, 


cum  valida  manu  Deeembrio  mense  Dalmatiam  in-  **  transitu,  bostium  inanu  resistente,  prohibebatur 
gressus,  ferro  ct  igni  devastat  [igni  cuncta  d.  A  L.\.  alter  et  longitudine  ilineris  et  Dravo  flumine  quod 
Cui  eum  Borna  se  paenitus  imparem  "  conspiceret,  traiciendum  eral  inpediebatur;  racdius  autem,  qui 
emnia  sua  caslcllis  inelusit,  ct  ipse  cuni  dclecla  ma-      pcr  Carantanos  intrabat,  quamquam  in  tribus  lo.  is 


VABLANTES  LECTIONES, 

1  consuliiissel  9.  *  inmane  deest  9.  iminaniter  7.  3  exiliodamnatiii  9  '  aquasgrani  1.  "  legimus  I . 
'  necessaria  9.  '  huelpi  I.  2.  5.  4.  5.  G.  7.  C5.  6.  welpi  9.  8  ingilumheim  2.  ingilenheim  i.gilcnbeiin  6.  :n 
ingilenhaim  B.  5.  ingiiheim  B  6.  ingeilieim  9.  9  eslliudewilus  vero  9.  "  proponens,  quarum  i.  "  uixia 
se  deest  9.  "  hoc  fleret  9.  "  colampium  4.  G.  '■  dramagosns  5.  G  dragomosns  9.  "  a  borna  deett  i. 
"  A  liudewitus  1.  "  p.  imperam  1.  '"  nunc  aliare  i.  "  liudewit  copiaa  i.  "  ubicunque  9.  "'  sftcc- 
tus  r.  sua  cepil  c.  4.  5.  6.  "  paccavit  I.  5.  "  crucianacum  B  5.  cruoianiacum  6.  ,k  i.  est  hgbitus  G. 
"  barciiion«jquc  4.  5.  barcinoneque  6.    "  infclicitaiis  B  5.     "  simulabalur  4.  3.  6.     *•  exilio  prose.riptus  $. 

NOT/E. 

■  Die  Drave,  Druu.  c  Creuviach. 

b  Pie  Celpa.  *Bingen. 


480 


ANNALES. 


i  .(> 


resislerclur,  ieliciore  usus  fortuna,  ter  hostc  s;i-  \  fiebal.  In  quibusdam  vero  locis  de  inundatione  !i  i- 

niiiniiii,  aquis  in  plano  slagnanlilnis,  antumnalis sa- 
tio  ita  impcdila  cst,  ut  pacnitus  niliil  frugiim  anle 
verni  temperiem  seminaretur.  Lin.a  dofecit  8.  Kal. 
Decemb.  Iiora  "  noclissccinula.  Impcralor  posl  pcr- 
actuni  Carisiaci  conventum  aiilumnalcinipie  vcna- 
liooeni  ex  more  completam  Aquasgrani  '"  reversus 
csl. 

DCCCXXI. 
Convcntus  mcnse  Febr.  Aquis  haliiuis,  et  in  co 
dc  bello  Liudewilico  tractalum,  ac  tres  exercilus 
ordinati  qui  fultira  aeslaie  pcrfidorum  agros  pcr 
vices  vastarenl.  Siniili  modo  dc  marca  Hispana  " 
constitutum,  ct  lioc  illius  limitis  pracfectis  impera* 
tmn  est.    Iterumque  convcntas  mcnse  Maio  "  No- 


peralo,  Dravo  ctiam  transinisso,  celerius  ad  dcsti- 
nala  loca  pervenit.  Contra  haec  Liudewitns  nihil 
molitus,  munitione  tantum  castclli  quod  in  arduo 
monte  construxerat,  se  suosque  conliiiuit,  et  ncc 
belli  nec  pacis  vcl  per  semelipsum  vel  per  lcgatos 
ullum  cum  '  eis  scrmonem  hahuisse  dieitur  '.  Exer- 
cilus  vero  postquam  in  iiiiuni  convenerunt,  totam 
pene  regionem  fcrro  cl  igni  devastanlcs  ',  haud  * 
ullo  gravi  damno  acccpio,  domum  reversi  sunt.  Is 
tamcn,  qui  per  Pannoniam  supcriorem  iter  fecerat, 
in  transitu  Dravi  fluminis  ex  Incorum  ct  aquarum 
insalulinlale  soluti  venlris  incommodo  graviler 
adfeclus  cst,  et  pars  cius  non  modica  hoc  morho 
consnmpta  est.  lli  tres  exerciltis  de  Saxonia  ct 
orientali  Francia   et  Alamannia  »,  Bainaria  qiioquc  U  viomagi    hahcndus   condictus  est,  comitesquc   qui 


atque  llalia  congregati  sunl.  Qiiibus  domiiin  revcr- 
sis,  Carniolcnscs  qui  circa  Savum  ■  fluvium  h:ibi- 
tanl  ct  Foroiuhensibtis  pacnc  conligui  sunl,  Baldrico 
se  dediderunt ;  idem  ct  pars  Carantanorum.quae  afl 
Liudewiti  partcs  a  nobis  dcfccerat,  facere  curavit. 
Foedus  intcr  noselAbulaz,  rcgem  Hispaniac  ', 
constitutum  et  ncutrae  parti  satis  proficuum  consul- 
10  ruptum,  bellumque  advcrsus  eum  susceptum  esl. 
In  Italico  mari  octo  naves  negoliatorum  dc  Sardinia 
ad  Italiaul  revertentium  a  piratis  caplae  ac  dimersae 
suut  :  de  Nordmannia  vero  trcdecim  piraticae  naves 
cgressae,  priino  in  Flandrensi  litorc  praedari  mo- 
lientes,  abhis  qui  8  in  praesidio  erant  repulsae  stint, 
uhi  tanien  ab  eis  propter  custodnm  incuriam   ali- 


illuc  "  venirent  deputali.  Eo  '6  domnus  impera- 
tor  post  festi  pascbalis  expletinnem  pcr  Mosam 
navigavit ,  iliiquc  constitulam  annis  stiperioribus 
atqtie  eonscriplani  inter  filios  suos  rogni  "  parti- 
lionem  reccnsuit,  ac  iuramentis  optimattim  qui  lunc 
adesse  potuerant  conlirmavit,  snsceptisque  ihidcm 
Paschalis  Bomani  ponlificis  legatis,  Pctio  videli- 
eet  Centumcellensi  cpiscopo  et  Leone  nomeuclatore, 
eisdemque  '"  ccleriter  absolulis,  comilibus  etiam  qui 
aderant,  ad  cxpcdilionem  Pannonicam  destinatis, 
ipse  paiilulum  ibi  remoratus  ",  Aquasgrani  reversus 
est.  Et  post  paucos  dies  per  Arduennam  iter  fa- 
ciens,  Treveros  ac  Meltis  venit,  indeque  "  Bume- 
rici  castelliim   pctens,    reliquum  acstivi  ealoris  ct 


quot  casae  viles  ineensae,et  parvus  pecoris  numerus  C  autumni  dimidium  exercitatione  venatoria  in  Vosegi 

abacttis  esl;  in  ostio  Sequanae  similia  temptantes, 

resisteniiliiis  sibi  litoiis  custodibus,    quinque  suo- 

rnm  interfectis,  inritae  recesserunt;  landcm  in  Aqui- 

tanico    litorc  prosperis  usac  successibus,    vico  quo- 

d.im  qui  vocatur  Bundiiim   a  [Biiyiihundium  A.  L.} 

ad  integrum  depopulato,  cum  ingenti  praeda  ad  pro- 

pria  rcvcrsae  sunt.  Uoc  anno  proptcr  iuges  pluvias 

ct  aerem  nimio  humore  9  resolulum  magna  incom- 

moda  conligorunl.  Nam  et  homimtm  ct  houm  pesti- 

lcntia  lam  inmane  longe  lateqtie  grassata  est,  ut  vix 

tilla  pars  totius  rcgni  Francorum  ah  hac  pcste  inmii- 

nis  alque  intacta  possit  inveniri.  Frumcnta  qiioque 

et  legumiua  imhrium  adsiduitate  corrupta,  vel  col- 

ligi  non  poterant  vcl  collecla  conpatrescebant.  Vi- 


aitit  atque  sectetis  exegit  ".  Intcrea  Borna,  dux 
Dalmatiae  alque  Liburniae,  defunctus  cst,  et  pe- 
tente  populo  atque  iinperatore  couseiiiicnlc  nepos 
illius,  nomine  Ladasclavus  '■'',  siicccssor  ci  consti- 
tutus  est.  Adlatum  est  et  de  mortc  Leonis  Cou- 
stantinopolitaiii  imperatoris,  quod  conspiratione  quo- 
riindam  oplim  iluiii  suorum,  el  praecipue  Michaclis 
comilis  domeslicorum  *3,  in  ipso  palalio  sil  inler- 
empttis ;  qui  suffragio  civiura  el  praelorianorum 
militumstudio  infulas  imperii  suscepisse  "  dicitur  ". 
Fortunatus  patriareha  Cradensis  cum  a  quodain 
prcsbilero  suo,  nominc  Tiberio,  aptid  imperatorem 
fuisset  accnsatus,  qttod  Liiidewiltim  ail  perseveran- 
dttm    in  pcrfidia  qua   coeperat  hortarctur,   eumquc 


num   etiam,  cuius  parvus  provcntus   co.lcm  anno      ad  castella  sua  munienda  artifices  et  niurarios  mit- 
fttit,  propler  caloris  inopiam  acerbuni  10  ct  insuave      teudo  iuvaret,  etob  hoc  ad  palalium  ire  luberetur  , 

VARIANTES  LECTIONES. 
'  cum  eis  deeti  9.  "  habuisse  cum  dicitur  1 .  » igne  vastantes  9.  vhaut.  4.  "alimannia  4.  s  qtii  car- 
casauum  fliivtum  5.  9.  7  regem  saracenorum  const.  9.  8  ab  iis  qui  in  9.  •  umore  1.  2.  10.  humore 
5.4.  5.  6.7  9.  Bo.  6.  »•  aceruum  I.  8.  10.  B  6.  reliqui  acerhum.  "  ora  1.  '•  inmanitcr.  .  ct 
mta»1?  '<.'  i  ex  il,lln,J;'t"'!,»;  •  •  •  vernuin  leinpus  .  .  .  aquas  9.  '•  bispiua  I.  2.  5.  7.  10.  hispama 
4.  flo.  6.  hyspanta  o.  6.  htspanica  9.  '*  conventus  maio  I.  '»  coinitesqtie  illuc  1.  '•  Eo  anno  9. 
eodem  lcmpore  B  5.  "  regni  in  hac  voce  de/icii  codex  10.  "  iesdemque  4.  "  moratus  B  6.  »»  inde 
Bb.  ■1egilB5.  »'  ladosclavus  6.  ladasclao  B  8.  9.  "  domesticorum  insidiis  in  9.  •»  infu 
suscepisse  dicebatur  deest  2.      »*  diccliatur  9. 


infulas  imperii 


NOT/E. 


»  Vicus  incoenittis;  nam  quol  Valesius  I.   c,  p. 
103,  S»  Pnul  ac  Born  trans  Garumnam  ad  slagnum 
inari  proximimi    situm   intelhgit  ,   conjeclura   nili- 
Patroi..  CIV". 


Inr,    legcndttm  esse    Born;    quod    minimc   locum 
hahet. 


10 


»91  EGiNHARDi  ARBATIS  492 

primo,  velut  inssionem  impleturus,   in  Histriam  '  A.  pluviarum   in  quilnisdam   loeis  impcdita  est,  cui 


profectus  cst,  inde  simulalo  reditu  ad  Gradum  civi- 
laicm,  nullo  suorum  praeter  cos  cum  quibus  hoc 
tractaverat  suspicante,  nanclus  occasioncm  elam 
navigavit,  veniensque  laderam  Dalmaciae  civitateiu, 
lolianni  praefeclo  provinciac  illius  fugae  suae  cau- 
sas  aperuit,  qni  eum  stalim  navi  impositum  Con- 
slanlinopolim  misit.  Medio  mense  Oclolirio  '  con- 
ventus  generalis  apud  Tlieodonis  villam  magna  po- 
puli  Francorum  (requenlia  celeliratur,  in  quo  dom- 
iius  3  Illotliarius,  primogcuilus  domni  imperato- 
ris  Hludovici ,  [rmingardam  \  Hugonis  comiiis 
tiliani,  solemni  more  duxit  uxoiem.  Illuc  etiam 
legati  sanctae  Romanac  ecclesiae  *,  Tlieolorus  pri- 
micerius  ac  Florus  superista  6  a,  cum  magnis  ve- 


hiems  "  in  tanliim  19  prolWa  suecessit  et  aspera. 
ul  non  solum  minores  rivi  ac  mediocres  fluvii, 
vcrum  ipsi  maxiini  ac  famosissiini  amnes,  Rhenus 
videlicet  ae  Danubius,  Alhisqtie  ac  Sequana,  cae- 
teraque  per  Galliam  atquc  Germaniam  "  oeca- 
nuin  petentia  fliiniiiia  adeo  solida  giacie  stringcren- 
tur,  ut  triccnis  vel  eo  *'  amplius  dicbus  plaustra 
huc  atque  illuc  coramcantia  vclut  pontibus  iuncla 
suslinercnt,  cuius  resoliilio  non  inodicura  villis  iu\U. 
Rhcni  flticula  constitutis  damnum  inlulit. 
DCCCXXII. 
In  regionc  Thuringorum  *'  qiiod.im  in  loco  iuxla 
fluvium  ",  cespis  ,l  Iongitudine  peduni  qiiinquage- 
num,  latitudine  qualluordenum,  ahitudine  "  se.s- 


nere  muneribus.   Adfucrunt  '  et  comrles  in  eorlem  B  quipedali,  de  terra  sine  manibus  ct  praeeisuset  stib- 


couvcntii  iam  de  Pannonia  rcgressi,  qtii,  depopulata 
deserlorum  et  Liudewilo  adhaerenlium  univcrsa 
rcgione,  cum  nulltis  eis  eopiam  8  pugnandi  fecisset, 
riomum  regressi  sunt.  Eminuit  in  boc  placito  piis- 
simi  imperaloris  misericordia  singtilaris,  qtiain  os- 
tendit  super  cos,  qui  cum  Bernhardo  nepotc  suo  in 
lialia  contra  caput  ac  regmim  suuni  coniuraverunt, 
quibus  ihi  ad  praesentiam  venire  iussis,  non  solum 
vitam  et  membra  °  concessit,  verum  etiam  pos- 
sessiones  iudicio  legis  in  fiscum  redaclas  magna 
liberalitate  "  restituit.  Adalhardum  quoqtie  de  Aqui- 
tania  ",  uhi  cxtilabal,  evocatum,  Corbciae  mona- 
sterio,  ut  prius  fuerat,  alibatcm  ac  rectorem  esse 
iussil,   cum  qno  et  Bernharium  '*,   frairem  eius, 


latus  est,  ct  ah  eo  loeo,  in  quo  sumplus  est,  vi- 
ginli  quiiique  petlum  spatio  dislans  inventus  est. 
Ilem  in  parte  orientali  Saxoniae  quac  Sorahorum  " 
finibus  conligua  est ,  in  quodam  deserto  loco , 
iuxta  lacum  qui  dicilur  Arnseo  b,  in  modum  ag- 
geris  lerra  inliimuit,  ct  limitem  unius  leugae  " 
longitudine  porrectum  sub  unitis  noclisspalio  abs- 
que  humani  operis  molimine  ad  instar  valli  subre- 
xit  ".  Winigisus  ",  dux  Spolilinus  30,  iam  senio 
confectus,  habitu  saeculari  dcposito,  monaslicac 
conversationi  se  maneipavit,  ac  non  multopostta- 
ctus  corporis  infirmitate  deeessit ;  in  cuius  locum 
Suppo,  Brixiae  c  civilatis  31  comes,  substittitus 
cst  ".  Domnus  imperator,  consiiio  cum  episcopis 


reconeiliatum  ebiem  monasterio  reddidit;  comple- C  et  optimatibus    suis   habito,    frairibus    suis,  quos 


tisque  his  quae  ob  regni  u  utilitatem  inchoaverat, 
et  sacramenlo  '*  quod  apud  Noviomagum  pars  op- 
timatum.iuraverat  generaltter  consummato,  ipse 
Aquasgrani  reverlitur,  filium  auleii!  Hlotharium 
post  nuptias  ritu  solemni  celebratas  ad  hiemandum 
Wormaciam  "  misit.  De  parte  Danorum  omnia 
quiela  co  anno  fuerunt,  et  Harioldus  a  filiis  Godo- 
Jridi  in  socictatem  regni  rcceptus,  quae  res  tran- 
quillum  inler  eos  huius  tempoiis  statnm  fecisse 
putatur  ia.  Sed  quia  Ceadragus,  Abodritorum  prin- 
ceps,  perfidiae  ct  cuiusdam  cum  filiis  Godofridi 
faciae  societatis  notabatur,  Sclaomir,  aemulus  eins, 
in  patriam  remittilur,  qui  eum  in  Saxoniam  venis- 
sel, aegritudine  deeubiiit.perceptoque  hapiismi  17  sa- 


invitos  tondere  33  iussit,  reconcilialus  est,  et  tam 
de  hoc  facto,  quam  ct  d'e  his  quae  erga  Bernhar- 
dum,  filiuni  fiatris  sui  Pippini,  necnon  ct  liis  quae 
circa  Adalhardum  abbalem  et  fratrem  eius  Wa- 
lahum  3'*  gesta  sunt,  puhlicam  confessionem  fccit 
et  poenitentiam  egit,  quotl  tamcn  in  eo  convcntu 
quem  eodem  anno  mense  Augusto  Altiniaei  liabuit, 
in  pracsentia  lolius  populi  sui  peregit;  in  quo  quic- 
quiii  similium  rernm  vel  a  sc  vel  a  palre  suo  fa- 
clum  3B  invenire  potuit,  siimma  devolione  emen- 
dare  curavit.  Exercitus  de  Uali3  propter  Liudewi- 
licura  bellura  conficiendum  in  Pannoniam  missus 
est,  ad  cuius  adventum  Liudewitus,  Siscia  3S  d 
civitate   relicta,    ad  Sorahos,  quae    natio   magnam 


crainento,  defunclus  est.   Autumnalis  satio  iugitate  D  Dalmaiiae  partem    obtinerc    dicilur,  fugiendo    se 

VARIANTES  I.ECTIONES. 
1  histria  \.reliqui  histrlam  aut  hystriam.  •  octobri  9.  3  ilomnus  bis  deest  9.  *  irmingailham  B  fi. 
vrmingardam  6.  irmingardim  9.  irmengardam  2.  *  legali  roinani  pontificis  9.  *  stipeiisia  il.y.t  9. 
7  affucre  9.  *  ibidem  copiam  9.  •  nienbra  B  o.  10  libertate  \.  5.  0.  "  equitania.  . .  chOrbeiae 
B  (i.  ,!  bernariumB  5.  berenharium  B  (i.  13  iis  quae  ad  regni  9.  1V  sacramenta  B  5.  1!  iitnma- 
tiam  B  5.  warmatiam  B  6.  "  pulabaliir  i.  5.  6.  17  baptissimi  1.  baptismo  B  6.  haptismatis  9.  7. 
"  hiem  \.  19  hiems  tantuin  B  5.  "  gcrraania  1.  *'  tricenis  e.o  B  5.  '*  thoringorum 2.  *3iuxta 
quemdam  fluvium  Bouq.  s%  cepsisS.  6.  *'  in  allitudine  B  5.  "  saraborum  o.  solaborura  B  5.  saraba- 
rorum  6.  "  leucae  9.  M  valli  sustulit  9.  "  uinnigisus  I.  30  spolelanus  7.  9.  spolilanus  i.  6.  31  civi- 
tatis  deest  9.  "  in  cuius  locum  s.  b.  c.  c.  s.  est  deest  4.  6.  "  tonderi  7.  9.  •*  uualahun  i.  uualanm  5.  C. 
uualachum  3.  9.  giialaehum  7.  uualahuum  B5.  "  patre  factarum  9.  *6  sicia  2.  sua  cod.  Arman.  scissia 
B9.  scisia  B5.  sciscia  B6. 

NOT^E. 

»   Superista  proprie  .-ediiuus;  inlerpontificix  aulae  «  Brcscia. 

offiiia  pluries  oceurrit.  &  Sissek. 

»  Licus  Arendsce,  in  Marchia  veteri. 


403 


ANNALES. 


i<M 


contulit,  ol  uno   ex    ducibus  ooruni  a  quo  reeeptus  A  Nordmannia,  lam  de  parlc  Harioldi  quam  liliorum 


est  per  dolura  intcrfecto,  civitatem  eius  in  suani 
rcdegit  dicionem  '.  Missis  lamen  ad  exercilum  im- 
peraloris  legalis  snis,  ad  eius  praesentiam  se  vellc 
vcnire  promisit.  Saxoncs  interea  iussu  impcralo- 
ris  castellum  quoddam  trans  Albiam  in  loco  cui 
Delbende  »  noinen  acdificant,  dcpulsis  cx  co  Scla- 
vis,  qui  illum  '  prius  occupaveranl,  praesidium- 
que  Saxonum  in  co  posiltim  conlra  incursiones  il- 
lorum.  Coinites  mnrcae  Hispanicae  trans  Sicorim  •> 
fluvium  in  Hispania  profecli ,  vastatis  agris  et 
inccnsis  conpluribiis  villis,  et  capta  non  niodica 
praeda,  regressi  sunt.  Siinili  modo  posl  aequiuo- 
ctium  autumnale  a  comitibus  niarcae  Brillanicae 
in  possessioncm  cuiusdam  Briuonis  *  qui  lum  rehel- 
lis  *  e.xtiteral,  nomine  Wihomarcus  »,  expeditio  fa-  B  de  reS110  habentes,  ad  praesentiam  imperaloris  vene- 


Godofridi  ;  qiiilms  omniljus  auilitis  ac  "  diiuis- 
sis,  ipse  in  eodem  loco,  conslructis  ad  lioc  "  opere 
novo  aedillciis,  sicul  disposiluin  hahucral  ",  hic- 
mavit  ". 

DCCCXX.III. 

Mense  Maio  conventus  in  coJein  Ioco  "  liabilus,  in 
quo  non  M  universi  31  Franciac  primores,  sed  de  " 
orientali  Francia  atquc  Saxonia,  Baioaria  ",  Ala- 
mannia  •"  aique  Alamanniae  conterrnina  Burgun- 
dia  3*  ct  rcgionibus  Bheno  adiaccntibus  adcsse  iussi 
sunt.  In  quo  inler  cacieras  barbarorum  legationcs, 
quae  vel  iussae  vcl  sua  sponle  vcnerunt,  duo  fralres, 
reges  videlicct  Wiltzorum ,  controversiam  inter  sc 


cla,  et  omnia  "  fcrro  et  igni  vaslata  sunt.  Peraclo 
convcnlu  quod  '  Attiniaci  habchatur,  domniis  " 
impcralor  venandi  graiia  Arduennam  peliit;  lllo- 
tharium  vero  Gliura  suum  9  in  Italiam  misit,  cum 
quo  Walahum  monachum,  propinquum  suum,  fra- 
trem  vidclicet  Adalhardi  abbatis,  et  Gerungum  os- 
liariorum  magislrum  una  direxit  ",  qiiorum  consi- 
lio  et  in  re  familiari  et  in  negotiis  ad  regni  com- 
moda  pertinenlibus  uteretur.  Pippinum  autem  in 
Aquitaniam  irc  pracccpit,  quem  lanien  "  prius 
filiam  Theotlicrti  "  comilis  Matricensis  in  coniu- 
gium  fecit  accipere,  et  post  nuplias  celebratas  ad 
occiduas  partes  "  proficisci.  Ipse  vcro,  peracta 
aulumnali  venatione,  trans  Bhenum  ad  liiemandum 


runt,  quorum  nomina  sunt  Milegastus  3"  et  Ceala- 
dragus  *'.  Erant  idem  filii  Liubi  regis  Wiltzorum, 
qui  licet  cum  fralribus  suis  regnum  3"  divisum  tenc- 
rct,  lamen,  propterea  quod  maior  natu  erat,  ad  cum 
tolius  regni  sunima  perlinebat.  Qui  cum,commisso  "• 
cum  orieirtalilms  Abodritis  proelio,  inlerisset  '•,  po- 
pulus  Wiltzorum  filium  cius  Milegastum  ",  quia  ma- 
ior  natu  erat  **,  regem  sibi  constituil ;  sed  cum  is  se- 
cundum  ritum  genlis  commissum  sibi  regnuni  pa- 
rum  digne  administrarct,  illo  abiecto,  iuniori  fratri 
regium  honorem  deferunt '* ;  quam  ob  causam  ambo 
ad  praesenl  iam  imperaloris  venerunt.  Quos  cnm  audis- 
sel.el  genlis  voluntatem  proniorem  in  iunioris  fratris 
houorein  agnovisset,  staluit,  ut  is  delatam sibi  a  populo 


in  loco  qui  Franconofurd   "  appellatur,   profectus  £  suopotestatem[populopoleslatem,  A.L.]haberet, am- 


est,  ibiquc.  generali  conventu  congregalo,  necessa- 
ria  quaeque  ad  utilitatem  orientalium  partium  rc- 
gni  sui  "  pertinenlia  more  solemni  cum  optimali- 
bus  quos  ad  hoc  cvocare  "  iusscrat,  tractare  cu- 
ravit.  In  quo  conventu  omnium  orienlalium  Scla- 
vorum,  id  est  Abodritorum,  Soraborum  ",  Wiltzo- 
niiii  '*,  Beheimorum  ",  Marvanorum  ,0,  Praedcne- 
cenlorum  " c,  et  in  Pannonia  residentium  Avarum  " 
legationes  cum  munerilius  ad  se  dircctas  audivit  '*. 
Fueruiil  *'■   in  eodein   conveniu  et   legationes  de 


1  redegit  dominationcm  B5. 
bellis  i.  7.     *  wihomarchus  9. 


bos  tamcn  muiicribus  donalos  ct  sacramento  firma- 
tosinpatriam  remisit.  Accusatus  est  ineodem  placilo 
apud  imperatorera  Ceadragus,  Abodritorum  princeps, 
quod  se  crga  partcm  Francorum  parum  fideliter  age- 
ret,  ct  ad  iuiperaloris  pracscntiam  iam  diu  vcnire 
dissimulasset,  propter  quod  ad  eum  legati  directi 
sunt,  cum  quibus  illc  itcrum  quosdam  ex  primoribus 
gentis  suae  ad  iraperatorem  misit,  perque  illorum 
verba  promisit,  se  ad  proximum  biemis  tempus  ad 
illius  praesenliam  esse  venturum.  Hlotharius  vcro 
VABIANTES  LECTIONES. 
'  qui  illud  3.  7.  9.  qui  eum  G.  '  brettonis  4.  '  rebellis  tunc  9.  tunc  re- 
6  expeditione  facta  omnia  9.  '  conventu  qui  7.  9.  "  domnus  deest  9. 
9  vero  lilium  suum.  post  haec  verba  duo  codicis  1.  folia  exciderunl;  pergit  amw  823  in  vocibus  (ipstjus 
cssel  inlerfectus.  Nunciatum.  10  una  misit  9.  "  eum  tamen  9.  "  theobcrti  2.  B  6.  theodberti  6.  llnet- 
berti  9.  leutberti  7.  '*  occiduas  regiones  9.  '•  rhciiiini  hiematum  ad  franconofurt  p.  9.  "  orientalium 
regni  sui  finium  9.  "  evocari  9.  "  saraborum  2.  4.  3.  C.  B  5.  6.  '"  nuilzzorum  B  5.  wilsorum  9. 
unilzorum  5.  6.  uultzorum  \.  '9  behemannornm  9.  boheimorum  6.  bohcmiorum  7.  *•  moramorum  7. 
deest  4.  lnaritannrum  3.  !1  praedevccenlorum  B  6.  prcdenesccntorum  5.  7.  "  abarum  2.  3.  4.  5.  B5. 
6.  harum  (i.  "  se  missis  excepil  9.  ,v  fuere  9.  (3?)  "  audilis  atque  9.  'e  adhuc  opere  novo  B5.  "  hoc 
necessariis  aeJ.  novis  iiiieinaJmodum  secum  statueral  9.  "  hicmabat  B3.  "  convenlus  ibidem  h.  cst9. 
30  non  solum  universi  5.  (i.  "  universae  9.  3!  sed  et  de  5.  6.  **  bauuuaria  B  6.  3V  alimannia  ...  ala- 
manniae  B  6.  3"  conterrainabilis  burgiindia  et  de  5.  G.  36  millcgastus  4.  5.  6.  mcligastus  3.  9.  niilcga- 
tus  2.  "  cealagiagus  5.  cealadargus  B6.  celcadragus7.  9.  3"  regnum  suum  d.  9.  39  qui  ubi  commisso  9. 
"  proclio  cecidissct  Wilsi  9.  "  milcg  istum  2.  4.  7.  B  5.  6.  millegastum  5.  6.  meligaslura  3.  9.  **  qui  maior 
erat  9.    t3  detulerunt  9. 

NOTiE. 
»  Delvunda   Duvius  est  die  Stecknilz,  in  ducatu  D  ad  fluvinm  Stecknilz,  in  confinibus  limitis  Saxouici, 
Lauenburgico.indeaboppido  Molln  usque  in  AIbim,in      et  prope  Molhi,  vel  ipso  in  loco,  construclum  fuisse 
ciijus  r.apite  el  silvam  ejusdein  uoniinis,  jam  der  Sach-      opinor. 

senwald  nuncupatam,  Adami  Brein.  Hisloria  Eccle-  b   Segre,  qai  prope  Mequinenzam  Ibcrum  influit. 

siastica,  lib.  n,  c.  9,  agnoscil.  Cum  igitur  Eginhar-  c    Eorum  sedcs  infra  anno  824  definiuiitur. 

dusdeAlbia  mciilioncin  nullam  injicial,  casicllum 


495  EGINHARDI  ABBATIS  iflfi 

rnin  secundum  p:itris  iussionem  in  Itaiia  iustitias  fa-  \  tumnali  vcnalione,  ad  Kal.  Novembris  sicul  coinii- 


ocrel  ct  iam  sc  ad  revcricnduni  de  ltalia  pracpara- 
ici,  roganlc  Paschale  papa  Romam  vcnit,  ct  honori- 
lioe  ali  ilio  susceptus,  in  sancto  pascbali  tlie  apud 
sanclum  Peirum  et  rcgni  coronam  el  Imperaloris 
aique  \ugusti  noineii  acccpit;  inde  Papiam  regres- 
sus,  mensc  lunio  ad  imperatorem  venit.  Qni  cum 
imperatori  de  iustitiis  in  (lalia  a  se  parlim  factis  ' 
partim  inchoalis  fecisset  indieium,  niissus  esl  in  lia- 
liam  Adalhardus  eomes  palatii,  iussuniqiic  est,  ut 
Mauringum  ''  Brixiae  comitem  sccum  adsumcret,  et 
inclioatas  iustitias  pcrficorc  curaret.  Drogonem  3, 
fi.iireineiiis,  sub canonica vita degentem,  Mettensiec- 
elesiac,  clero  ciusdem  urbis  consentienle  atque  eli- 
genle,  rectorem  conslituit,  eumque   ad   ponlificatus 


\crat  Compcndium  vcnit.  Legati  Romam  venicntcs, 
rei  gestae  certitudinem  adsc(|iii   non  potucrunt  ". 

quia  Pasclialis  ponlifcx  cl  se  "'  ali  Imiiis  facli  com- 
rnunione  cmn  magno  episcoporum  numero  iiireiuran- 
do  pnrificavit  ";  cl  inlcrfeclores  pracdiclorum  lio- 
niinum,  quia  de  (ainiiia  sancti  Petri  erant,  summo- 
perc  defcndcns,  inortuos  velut  maicstatis  reos  con- 
deninavit  **,  itire  "  cacsos  pronunliavil  ",  aiqnc  ol> 
lioe  cum  praedictis,  qui  ad  cinn  missi  fuerant,  legalis 
Ioliannetn  Silvae-candidae  episcopum  et  Sergium  " 
bibliotbecarium,  Quirinum  qnoque  subdiaconum  ae 
Lconem  magisirum  iniiitum  ad  impcralorein  inisii. 
Qui  (  iiiii  lain  prr  ilios  quam  pcr  snos  legalos  de  sa- 
cramcnto  ponlilicis  ctcxcnsaiionc  reorum  comperis- 


gradum  censuit  promoveri  *.  In  codem    conventu  k  set,  nihil  sibi  ultra  in  hoe  negotio  facie:,dnm  ralus, 


tempus  et  locus  alterius  conventus  hahendi  condictus 
est ".  November  videlicet  mcnsis  etCompcndium  pa- 
lalium;  peractoque  •  placitoet  dimissis  primoribus', 
•uni  imperator  iam  inde  digredi  slaluisset ,  adla- 
ttim  est  ei  de  inlerilu  Liudewiti,  qtiod  reliclisSorabis, 
ciun  Dalmatiam  8  ad  Liudcmuhslura  '  aTunculum 
Bornae  ducis  pcrvenisset,  el  aliquantum  temporis 
c.um  eo  moratns  fuisset,  dolo  ipsir.s  csset  inlerfectiis. 
Nuncialum  est  ctiam,  Thcodorum  sanctae  Romanae 
ccclesiae  primicerinm  ci  Lconem  nomenclatorein  ,c, 
generum  eius,  in  patriarchio  1  aleranense  "  priino 
cxcaecalos,  ac  deinde  fuissc  decollatos,  ot  hoe  cis  " 
ob  hoc  "  contigisse,  q;;od  se  in  omnibus  fidelilcr  er- 
ga  partes  Hloiharii  iuvenis  iinperatoris  agercnt   ■'' ; 


memoratum  lohannem  episcopum  ct  socios  eius  ad 
ponlilicem,  dato  conveniente  rcsponso,  remisit.  Cca- 
dragus  30  Abndritorum  princeps  pollicilalionibus 
suis  a  Ibibens  lidcm,  cnm  quibusdam  prinioribus  po- 
puli  sui  Compendium  venil,  dilaliquc  pcr  tot  annos 
ailvenlus  sui  raiionein  coram  imperatore  11011  inpro- 
babiliter  reddidit.  Qui  licct  3I  in  quibusdam  causis 
cuipabilis  apparcret,  tamen  propler  mcrila  paren- 
iiiin  suorum  non  solum  inpunitus,  verum  muneribus 
donatus  ad  regnum  redire  permissus  est.  Vcnerat  ct 
Harioldus  dc  Nordmanuia,  auxilium  petcns  contra  fi- 
lios  Godofiidi,  qui  eiiin  palria  pcllcrc  minabantur, 
ob  cuius  eausam  diligenlius  cxplorandam  ad  cosdcm 
filios  Godofridi  Theo;barius  3*  el  Hruodmumtus  " 


erant  el  qui  dicerent,  vel  iussu  vel  consilio  Pascba-  C  coiuiles  missi  fnerunt,  qui  cl  causam  filiorum  Go- 


lis  ponlilicis  rem  fuisse  perpetratam.  Ad  quod  explo- 
randum  ac  diligenter  invesligandum  mi<-si  sunt  Ada- 
lungus  ,5,  abbas  monasterii  sancti  Vedasti,  ct  HuniVi- 
dus  ,s,  coines  Curiensis.  Sed  anteqnam  iili  fuissenl 
profccti,  vencrunt  legati  "  Pascbalis  ponlilicis  ", 
lohannes  episoopus  Silvae-candidae  et  Benedictus 
archidiaconus  sanctae  sedis  apostolicae  ,  rogantes 
imperatorem,  ut  illam  infamiama  pontilice  auferret, 
qua  ille  in  mcmoratorum  hominum  necem  consen- 
sisse  crcdebator.  Quibus  citm  ille  itixta  quod  ralio 
postulabat  respondisset,  cosque  dimisisset,  praedi- 
ctos  legritos  suos  ad  investigandam  "  rci  verilalem, 


dofiidi  et  statum  tolitis  regni  Nordmannoriim  dili- 
gentcr  explorantes,  advenlum  Harioldi  praeccssc- 
rtint,  et  imperatori  omnia  quae  in  illis  regionibus 
comperirc  potuerunl  patefacerunt.  Cum  quibus  et 
Ebo  3*  Remorum  archiepiscopus,  qui  oonsilio  impc- 
ratoris  et  auctoritate  Romani  pontificis  pracdicandi 
gratia  ad  terminos  Danorum  accesscrat,  et  aestatc 
praeterita  multos  ex  cis  ad  fidem  venientes  baptiza- 
verat,  regressus  csl.  Hoc  anno  prodigia  3*  quaedam 
exlitisse  narrantur,  in  quibus  praecipua  fucrunt  in 
Aquense  palatio  terrae  motus,  et  in  lcrritorio  Tul- 
lense  39  iuxla  villam  Commereiacum  a  puella  quac- 


sicul  prius  disposuit,  Romam  ire  praecepit,  ipsc  vc-  dam  annorum  fere  12  ab  onmi  cibo  per  10  menses 
ro"  reliquum  aestatis  tcmpns  inpago  Wormaccnsc  al  abstinens.  Et  in  Saxonia,  in  pago  qui  vocatiir  lirih- 
ac  deinde  in  Arduenna  tiansigens  !!,  peracla  au- D  sazi  " '"  25  villae  igne  coclcsli  concrematae,  et  fulgo- 
VABIANTES  LECTIONES. 
1  partim  factis  dees!  o.  G.  *  mauningum  i.  magringum  corr.  maringum  B  5.  maringum  5.  s  dragnnem  i. 
•  promovendum  9.  *  indicla  sunt  9.  •  Peraclo  itaque  9.  '  proceribus  9.  •  in  ilalmatiam  9.  in  delma- 
tiani  7.  '  ludcmuhslum  i.  ludemuslum 6.  a  liudemislum  R  5.  liudemuslum  9.  B  fi.  liudewislum  7.  10  cla- 
lorem  1.  2.  "  lalerancnsi  i.  5.  6.  7.  9.  "  hoc  ideo  eis  9.  13  eis  hoc  nropter  hoc  5.  lk  impcraloris 
haberent  G.  ■•  adalangus  3.  adalingus  i.  adalgundus  0.  l*  humfridus  B  5.  hunifridus  6.  "  ligali  1. 
,s  pontilicis  deest  9.  "  invesligandum  lit>.  ao  vero  dcest  9.  "  uurniacensc  B.'>.  nuormacensi  A.  6. 
wormacicnsi  9.  warmaccnsi  7.  "  transiens  5.  5.  6.  B5.  6.  "  potuere  9.  "  pontifex  sc  9.  "  purgavit 
9.  *•  condemnabat  9.  "  iureqne  7.  9.  3.  "  pronunciabat  9.  "  serium  bibliothecarium  B6.  '•  cedra- 
gus  1.  3.  /J5.  31  libet  1.  3i  teolharius  2.  ilieodarius  5.  theoiarius  B5.  theosarius  /fG.  33  rodtimindus  9. 
rovdmundus  /<6.  hariollhmimdiis  i.  5.  G.  rtiodmandus  7.  sv  quibus  ebo  9.  ebbo  7.  L'5.  "  prodigia  de  di- 
vcrsis  prodigiis  quacdam  1.  ila  tjlossema  ex  margine  in  textum  irrepsit.  3S  tullensse  1.  tulense  B5.  tiillcn^e 
/J6.  nonnulti  lullensi.  3'  firihsazi  l.  3.  firihsati  />'">.  fiuhsazi  alii  strihsazi  7.  strihsazi  i.  6.  strisazi  5.  frih- 
sazi  2.  9.  ZJ6.   firichsare  Annalista  Saxo.  liricsazc  Cb.ronogr.  Saxo.  virscdi   Ch.  Quedlinb. 

not^;. 


a  Commercy  ad  Mosam. 


5>  Malo  ignotum  dicerc  quam  cuni  rccentiorilius 


4'.7 


ANNALES. 


i';S 


ra  screno  atque  interdiu  ile  coelo  cadcntia.  *  Kt  in  \  uuus  ex  lus  ijui  priori  legalione  fungebantur,  al 


inullis  regionibus  fruges  grandinis  vastatione  de- 
lelae  ',  ai<|uc  in  quibusdam  locis  siniul  cum  ipsa 
grandine  veri  lapides  atque  •  ingenlis  ponderis  dei  i- 
dere  visi ;  donius  quoquc  dc  coelo  taclae,  hominesqne 
ac  caetera  animalia  passim  fulminum  ictu  praeter 
solituiu  crebro  exanimata  dicuntur.  Secula  est  in- 
gens  peslilenlia  atquehominum  mortalitas,  quae  per 
totani  Franciam  inmaniter  usquequaquc  grassata  est, 
et  innumeram  hominura  multitudinem  diversi  sexus 
ct  aetatis  gravissime  saeviendo  consumpsit. 

¥[Et  3  in  ierritorio  Cumetensi v  llaliae  °  rivilatis 
in  vico  •  Grabadnna  '  °  in  ecclesia  sancli  lohannis 
baplislac  imago  s.inctae  Mariae  puerum  lesum  gre- 
mio  continens  ac  magorum  munera  oftcrcnlium  in 
absida  eiusdem  ecclesiae  depicta  et  ob  nimiam  vc 


imperatorcm  detulisset,  convenlu  circiter  8.  Kalen- 
das  Iul.  pronunliato  "  alque  Compendio  "  babito, 
lpse  ad  Britiannicam  -'■  expedilionem  pcr  se  facien- 
dam  animo  inlento,  Hlothariuin  liliuin,  iinperii  so- 
cium,  Romam  mitterc  decrcvit,  ut  vice  sua  functus, 
ea  quae  rerum  necessitas  flagitare  videbatur,  cum 
novo  pontiflcc  populoque  Romano"  staluerct  atque 
linnarcl.  Et  ille  quidem  "  ad  haec  cxsequenda  post 
medium  Augustum  in  llaliam  profectiis  est,  impe- 
rator  vcro  iter  quod  in  Brittanniam  facere  parave- 
rat  ",  propler  famem  quae  adliuc  praevalida  erai, 
usque  ad  initium  autumni  adgredi  distuiit :  tuni  dc- 
muin,  adunatis  undiquc  omnibus  copiis,  Redonas  ci- 
vitateni  terrainis  Britlanniae  contiguam  venil,et  inde 


tustatem  obscurata  et  pcne  abolita  ",  tanta  clari-  B  diviso  "  in  tres  partes  exercilu,  duabusque  partibus 


latc  •  per  duoruin  dicrmn  spatia  eflulsit  '*,  ut  om- 
nein  splendorem  novac  "  pictnrac  suae  vetnstatis  " 
pulcliritudinc  cernentibus  penitus  vinccre  viderelur. 
Magorum  's  tamen  imagines,  praeler  munera  quae 
oflerebanl,  minimc  claritas  illa  inradiavit.  9.  B  5. 
6.9.] 

nr.ccxxiv. 

Bex  Bulgaroruin  ''  Omorlag  "  velut  pacis  facien- 
dae  gratia  legatos  ad  imperalorem  cum  litteris  ini- 
sit,  quos  ille  cum  audissct,  ac  litteras  quac  a  Matae 
fuerant  legisset,  rei  uovilaie '•  non  inmcrito  per- 
inolus,  ad  explorandara  "  diligentius  insolitae  el 
nuiuquam  prius  in  Franciam  venienlis  legationis  cau- 
sain  Macbelmum  ,8  qucndara  tle  Baioaria  cura  ipsis 
legatis  ad  nieinoratum  regem  Bulgarorum  direvit. 


liliis  suis  Pippino  ct  Hludowico"  traditis,  terliaque 
secam  retenla,  Briltanniam  ingrcssus,  lolain  ferro  el 
igni  tlevastavit '" ;  consumplisque  in  bae  expedilionc 
40  "  vel  eo  amplitis  diebus,  acceplis  quos  3!  perAdo 
Brittonum  33  pope.lo  imperaverat  obsidibus,  Batu- 
maguin  civitatem,  ubi  3V  coniugcm  se  operiri  iusse- 
rat,  a.d  35  15.  "  Kalendas  Decemb.  revcrsus  esl. 
Nam  et  illuc  legatos  Hichaelis  imperatoris  qui  ad 
cum  miltebantur  3r  sibi  occurrere  iussit,  cum  quibus 
el  Fortunatus  patriarcha  Venetieorum  3I1  regressus, 
ad  eius  venit  praesenliam.  Setl  legati  impcratoris 
litteras  ct  munera  deferentes,  paeis  conGrmandae 
causa  se  missos  esse  dicentes,  pro  Forlunato  niliil 
locuti  sunt;  inter  caetera  tanien  ad  legationem  suam 
Interea  hienips  aspcra  valdequc  prolixa  faela  cst,  C  perlinenlia  quaedam  de  imaginum  venevatione  pro- 


quae  non  solum  cactera  aninialia,  veruin  eiiam  bo- 
mines  quosilain  inmauilate  frigoris  exlinxit.  Luna 
defecit  3.  Nonas  Mart.  hora  noctis  secunda.  Snppo 
dux  Spolilinus  decessisse  nuntiatur.  l.egali  Romani 
pontiflcis  Romam  regressi,  eundem  valida  inlirmi- 
late  deientum  ac  morti  iam  "  proxnnum  inveuc- 
runt,  qui  etiam  paucis  post  aJvculuin  illorura  exa- 
ctis  "  diebus  vita  decessit.  In  cuins  locnm  cum  duo 
per  contentioneni  populi  fuissent  elecii ,  Eugenius 
tamen,  arcbipresbiter  *'  liluli  sanctac  Sabinae,  vin- 
ccnte  nobilium  parte,  subrogatus  aiquc  ordinatus 
cst.  Cuius  rei  nuntium  cum  Quirinus  subdiaconus, 


tulerunt,  propler  quae  se  Romam  ire,  alque  aposto- 
lieae  setiis  pracsulem  consulere  debere  dixerunt.. 
Quos  cuin,  legatione  eorum  audita  ac  responso  rcd- 
dilo,  absolverel,  Romam,  ut  sc  velle  dicebanf S5,  du- 
cere  itissit 40.  Fortunalum  eliam  dc  causa  fugac  ip- 
sius  percontatiis ,  ad  examinandum  eum  Roinano 
ponlifici  direxil;  ipse  vl  Aquasgrani,  ubi  bieinare 
statuerat,  profectus  est.  Qno  cum  venissel ,  et  ibi 
natalem  Domini  celebrasset,  adlalum  est  ei,  quod 
legati  regis  Bulgaroruin  essent  in  Baioaria;  quibus 
obviam  miitens,  ipsos  quidem  "  usque  ad  lempus 
congruum  ibitlem  fecit  operiri  ".  Caeleruni  legatos 


YARIANTES  LECTIONES. 
'  delela  1  '  lapides  iique  i.  p.  9.  3  At  in  7.  v  comensi  7.  *  italio  BG.  *  in  vico  deett  B6. 
'  grabhadona  Bfi.  polestatem  B6.  *  ippolita  B6.  obolita  B3.  vetustalem  iam  pene  abolita  7.  9  eele- 
britale  BG.  10  evulsit  B6.  "  nova  B5.  0.  "  venustalis  pulchritudinem  cernentibus  7.  ls  vincere 
diceretur  vcl  vinceretur  maiorum  B6.  lv  Bex  bulgarorum  Non  velnl  B5.  Kex  bulgarorum  N.  velut 
Bti.  "  Oniorlag  deest  7.  9  9  b.  10  regi  noviiate  I.  "  explorandum  2.  5.  5.  6.  7.  9.  1S  micheliiuini  9. 
machelinuin  7.  uiachalinum  i!.  "  ac  morti  eliara  Bo.  !0  cxactis  deest  9.  S1  tum  archipresbyter  9.  "  loco 
vocum  pronuncialo  atque  eompendio  haliilo  ipse  ail  britlanicam  in  codicibns  i.  et  6.  medio  relicto  nonnisi 
pronicam  legitur;  in  5  desunl  toces  pronunciato  alque  compendio.  **  compendii  3.  7.  9.  sv  brittannicam 
hic  et  infra  i.  4.  5.  6.  B5.  6.  "  atque  romano  |iopulo  9.  *'  El...  quidem  decst  9.  "  facere  insliluerat  9. 
"  et  tle  diviso  I.  "  hludeuuiho  1.  ludeuuico  D">.  30  vaslavil  9.  31  LX  typographi  ritio  Douq.  3!  accepiis 
quod  B5.  "  branlonnni  B6.  3V  ibi  4.  B5.  *■  iusseral  ad  XV.  I.  3-.  3.  4.  7.  9.  B5.  (i.  9  ad  deest  5.  0.  fa- 
cilis  conieclura  i  a.  d.  XV.  kal.  >  "  atl  XII.  cod.  Arman.  37  qui  ad  eum  niitlebanlur  deest  9.  3S  patriar- 
cba  gradeusis  9.  "  ut  se  velle  dicebant.  romam  9.  V0  roinam  ire  iussit  tit  a  ponlifice  examiuaretur  9. 
11  ipsc  vero  9      "  qui  lem  decsl  9.     vs  ihidein  maiicre  praecepit  9. 

NOT.-E. 
nounullis,  qui  cbronici  Quediinhurgcnsis  leclioncra  D  quam  ui  pro  eodem  haheri  possit. 
Wirsedi  sequuntur,  pro  Wolsalia  seu  Wursalia  ven-         «  Ad  ripam  occiduam  Larii ,  prope  iniiiuin.  Mira- 
dere.  Intcr  pagorum  Saxoniae  noniina  Flethihi   voci       loiii  SS.  T.  X,  p.  cxxxi. 
noslrae  proximc  acccdil,  niullo  magis  laie.cn  dislal, 


«09  EGINIIARDI  AliKATIS  5<>ij 

Abodrilorum  qui  vulgo  Praedcnecenti  vocantur,  et  A  sus,  Rulgaricam  lcgationem  audivil;  eiat  t  nim  <le 

terminisac  (inibus  intcr  Rulgaros  ac  Francos  eonsti-- 


contcrroini  Rulgaris  Daciam  Danubio  adiacentem 
incolunt,  qui  el  ipsi  adventare  nunliabanlur  ',  ilico 
venlrc  permisit.  Qui  cuin  de  Rtilgarorum  iniqua  in- 
festallone  *  qiierercntiir  *,  ct  conlra  eos  atixilium 
sibi  ferri  dcposcercnt,  doniiim  ire,  atque  itertim  ad 
lcmpiis  Rulgaroiiiin  legalis  conslitntiim  rcdire  iussi 
sunl.  Suppnne  apud  Spoletium,  sicul  dictuui  erat, 
itefiinclo,  eundein  ducatum  Adalhardus  comcs  pala- 
lii,  qui  lunior  vocabalur,  accepit,  qui  cum  vix 
quinquc  menses  *  eodem  honore  potiretnr,  corre- 
plus  fcbre  deccssit.  Cui  ciim  Moringus  Rrixiae  co- 
mes  successor  cssct  electus,  nunlio  honoris  sibi  de- 
ptitati  accepto  deciibuit,  et  paucis  inlerpositis  dicbus 
vitam  linivit.  Aeblus  '  et  Asinarius  comiles  cum  co- 


ttieudis.  Adfuerunt  in  codem  conventu  "  paene  om- 
nes  Briltaniae  primores  ,  inler  quos  et  Wihomar- 
cus  ",  qui  perfirlia  sua  el  toiam  Rriltaniam  contur- 
baveral,  et  obstinatione  stultissima  ad  menioralain 
expedilionem  illo  faciendam  "  imperatoris  animum 
provocavcrat,  tandem  saniore  usus  consilio,  a<i  li- 
dem  imperatoris,  ut  ipse  dicebat,  vcnire  non  dubi- 
tavit.  Cui  ciiin  iinperalor,  et  ignosceret,  et  uiiineri- 
bus  doiiatuin  una  "  eum  ca  teris  gcntis  suae  primo- 
rilms  domum  remeare  permitleret,  promissam  lldera, 
ut  prius  consueverat,  genlilitia  pcrfidia  commutavit, 
ac  "  vicinos  suos  incendiis  ct  direptionibus  in  quan- 
liim  potuil  infeslare  non  cessans,  donec  ab  homini- 


piis  Wasconum  ad  Painpilunaui  6  missi,  cum  per-  B  ous  Eanlhorti  "  comitis  in  domo  propri.i  ciicuniven- 


aclo  iam  sibi  iniuncto  negoiio  reverterentur,  in  ipso 
Pirinaei  *  iugo  perfidia  monlanorum  in  insidias 
deducti  ac  circumvcnli,  capti  sunt,  et  copiac  quas 
secum  habueie,  pacnc  usque  ad  internicionem  tle- 
lelae  :  et  Acbhis  quidem  "  Cordubam  inissus,  Asi- 
narius  vero  misericordia  eoi  uiii  qui  eum  ceperant , 
quasi  qui  consanguineiis  corum  esset,  domum  re- 
dire  pcrmissus  cst.  Illotliarius  vero  iuxla  palris  man- 
tlalum  •  Romam  profectus,  ab  Eugcnio  pontilice 
honorilice  suscipitur.  Cui  cum  iniuncla  sibi  patefa- 
ceret,  statum  populi  Romaui  iamdudum  quorundam 
praesulum  perversitate  depravatum ,  memoraii  pon- 
liiicis  benivola  10  adsensione  ila  corrcxit,  ut  oinnes 
tini  rerum  suarum  direptionc  graviter  fuerant  deso- 


lus  atipie  inlerfectus  est.  luiperalor  vero,  audila  Rul- 
garorum  legalione,  per  eosdem  qui  atl  eum  missi 
fuerani  legatos  regi  eorum  missis  lilteris,  protit  vi- 
debatur  respondit,  diniissoque  convenlu,  in  Vose- 
guiu  ad  Rumerici  "  montem  venandi  gratia  profe- 
cltis,  filium  suum  Illolharium  ex  Italia  regressum 
ibique  ad  se  venicnlem  suscepit,  ac  peracta  vena- 
tione  Aquasgrani  rediens,  generatem  populi  sui  con- 
venlum  more  solcmni  mense  ,9  Augusto  habuit.  In 
quo  convenlu  iuter  ccteras  legationes  quae  de  divcr- 
sis  parlibus  "  vcnertint  ,  etiam  et  filiorum  Godo- 
fridi  "  de  Nordmaunia  legalos  audivil ,  ac  pacem 
quain  idem  sibi  dari  3I  pctebant,  cum  eis  in  inarra 
eorum  mense  Octobi  io  conflrmari  iussil 32 ;  coniple- 


lali  ",  de  receptione  "  bonorum  suoruin,  quac  per  C  lisque  33  omnibus  negotiis  quae  ad  illius  convcnius 

illius  adventum  Deo  donaiile  provenerat ,  magnifice 

oint  "  consolati.  Hoc  anno,  paucis  ante  solslilium 

aestivale  diebus,  iu  territorio  Aiigustodunense  '*  aere 

in  lempestalein  subita  niutatione  converso,  ingens 

Iragmentum  ex  glacie  simtil  cum    grand  ne  deci- 

disse  nanatur,  cuius  longitudo  quindecim,  latitudo 

t>epiem ,   crassitutlo   "    duos   pedes    habuisse   di- 

cilur. 

DCCCXXV. 


Sacro  paschali  festo  solemniler  Aquisgrani  cele- 
brato,  arridente  eliam  verua  leniperie  ",  imperator 
vcnandi  gralia  Noviomagum  profectus,  legatos  Rul- 
garorum  circa    medium  Maium  Aquasgrani  vcnirc 


rationem  perlinere  videbanlur,  Noviomagum  cum 
lilio  uiaiore  secessit,  minorem  vcro  filium  suum  ** 
Hludowicum  in  Raioariam  dircxil.  Ipse  "  autcm.au- 
lumnali  venatione  complcta  ,  circa  hicmis  iniiiuni 
Aquasgrani  reversus  est.  In  lerrilorio  Tullense  " 
iuxta  Commerciacum  villam  **  puella  quaedam  no- 
mine  "...  annorum  circiter  12.  post  sacram  com- 
niuniouem,  quam  in  pascha  de  sacerdotis  manu  su- 
niendo  perceperat 3",  priiuo  pane,  deinde  aliis  omni- 
btiS  cibis  ct  polibus  abstiuendo,  inlanlum  ieiunasse 
periiibelur,  ut  nulla  penilus  corporis  alimenta  perci- 
piens,  sine  omni  viclus  desiderio  ptenum  trien- 
mum i0  conipleverit.  Coepil  autem  ieiuuare  auno  in- 
carnalionis  dominicae  823,  sicut  iu  ipsius  anni   de- 


praecepit.  Nam  sic  illo  "  reverti  staluit ,  habilurus  "  scriptione  superius  adnotatum  est,  et  hoc  aimo,  id 
ibi  "  conventum,  quem  "  de  Rrittania  regressus,  eo  est  845  ,  circa  Novembris  mensis  inilium  peracto 
se  tempore  ibidem  habcre  velle  ",  optimalibus  indi-  ieiunio  escam  sumere  ac  more  caelcroruiu  mortalium 
caverat.  Quo  cum  peracla  venaiione   fuisset   rever-      manducando  vivere  coepil. 

VARIANTES  LECTIONES. 
•  nunliabantur  1.  *  infestinalione  1,  3  a  bulgaris  inique  infcslari  se  q.  9.  *  raense  I.  *  Elbus  bis, 
5.  6.  *  pampilonem  2.  7.  pompelonem  9.  '  perinei  1.  8  el  aeblus  quidcm  us^ue  anno  825  vicinos  suos 
.ncendiis  et  direptio  deesj  i.  '  patris  praeceplum  9.  p.imperium  5.  10  benevola  3.  "  desolati  direptione 
•4.  6.  d.  tle  redemptione  3_.  d.  de  rcstitutione  9.  12  gravilerf.  d.  derecepiione  deesi  2.  "  inagnifice  sunt2. 
R  5.  6.  m.  sinl  -i.  5.  o'.  7.  m.  essent  9.  "  angustudunense  B  5.  "  grossitudo  6.  "  verni  5.  6.  verno 
tempore  9.  "  nain  lunc  illo  9.  18  ibidem  9.  19  queni  7.  9.  reliqui  quod  M  habilurum  9.  sl  in  eo  cnu- 
venlu9.  "wioraarcus3,  wihoinarchns  9.  "  illam  facicndam  9.  *'  una  deest  9.  "  ac  deest  7.  9.  *•  laiu- 
berli  4.  5.  6.  "  rumerici  arcem  9.  rumericum  7.  "  mense  deest  B  5.  "  diversis  regionibus  9.  "  go- 
tlefridi  I.  godifridi  B  b'.  31  dari  deest  9.  3S  confirmari  fecit  9.  33  complelis  itaque  9.  s'  filium  suum  deest 
9.  *•  Ipse  usque  rcversns  cst  dcest  2.  autcm  deest  9.  3"  lulense  B  S.  6.  tulensi  i.  5.  "  cummarciacum 
villa  2.  cummerliacum  B  5.  comerciacum  B  6.  38  nnmine  de  trieuuio.puellac  iciuuio  annorum  gtossa  in 
textum   recepta  1.  nominc  N  2.  B  6.    "  mauu  christiano   more    susceperat  9.      "  integiiiin  tricnnium  9 


501 


DCCCXXV!. 


AN.NALES.  503r 

A  Oetobrio  ad    imporatoris  generalein  conveiiluiu  \o- 


Cum  regi  Bnlgaroruin  legati  sui  quiJ  egcrint  rc- 
iiuiiciasseni  ',  iterum  eum,  quem  primo  uiiserat,  ad 
imperatorcm  cum  litieris  remisit,  rogans  ut  sine  mo- 
raruin  inlerpositione  terminorum  '  definitio  fieret , 
vel  si  iioc  non  placeret,  suos  quisqiie  lerminos  sine 
pacis  foedere  tueretur  '.  Cui  imperalor,  quia  fama 
erat  Butgarorum  regem  a  suo  quodam  optimate  aut 
regno  pulsum  aut  inlcrfectum  ,  respondere  distulit ; 
illoque '  expcctare  iusso,  propter  fainae cerlitudinem 
comperiendam  Bertricum  palalii  comilem  ad  Baldri- 
cuin  •  et  Geroldum  6  comites  ct  Avarici  limilis  cu- 
slodcs  in  Caranlanorum  provinciam  7  misit  ,  qui 
cum  reversus  nihil  certi  super  liis  quae  fama  vul- 
gavcrat  reporlasset,  imperator  legalum  ad  se  evoca- 


nire  distulisbet  "  ,  condignas  perfidiae  suae  poenas 
esse  daturum  ".  Venerunt  et  ex  Brittoniim  primori- 
bus,  quos  illius  limilis  cuslodcs  adducere  volucrunt. 
Eodem  tempore  Herioldus  cuni  uxorc  ct  magna  Da- 
noruin  multitudine  veniens ,  Mogonliaci  apud  san- 
cliiin  Albanum  cum  his  quos  secum  adduxil  baptiza- 
tusest,  multisque  muneribus  ab  imperatore  donatus, 
per  Frisiam,  qua  venerat  via,  reversus  est.  In  qua 
provincia  unus  s4  comilalus  qui  Hriustri  "  vocatur, 
eidem  dalusesl  ",  ul  in  eum  se  cun:  rebussnis,  si  ne- 
cessitas  exigeret,  recipere  poiuisset.  Baldricus  vera 
etGeroldus.eoniitesac  Pannonici  limilispracfccti,  in 
eodcm  convenlu  adfucrunt  *',  et  adhuc  dc  molu  Bul- 
garorum  adversum  nos  nihil  se  senlire   posse  testati 


sinc  litteris  remearc  fecit.  Inlerea  Pippinus  B  sunt.  Venit  cum  Baldrico  presbiler  quidam  de  Vene- 


icx,  lilius  imperaloris,  ut  iussus  erat,  cum  suis  opti- 
malibus  et  Hispanici  limitis  custodibus  eirca  Kalen- 
das  Fcbruarias  Aquasgrani  —  nam  ibi  tunc  impe- 
ralor  hiemaverat  —  venit,  cum  quibus  cum  de  * 
tuendis  conlra  Sarracenos  occidcntalium  partium  fi- 
uibus  esset  traclalum  alque  dispositum  10,  Pippinus 
iu  Aquitaniam  regressus,  acstalem  in  deputato  sibi 
loco  transegil".  Impcralor  vero  medio  mense."  Maio 
Aquis  ia  egressus,  circa  Kalendas  lunii  ad  Ingilun- 
geim  u  venil,  habitoque  ibi  conventu  non  modico  , 
multas  et  ex  diversis  terrarum  partibus  missas  lcga- 
tiones  audivit  el  "  absolvit.  Inter  quas  praecipua 
cacterisque  praemineus  "  crat  legatio  "  sanctae  se- 
dis  apostolicae,  Ronianae  videlicet  accclesiae ,  qua 


tia,  nomine  Georgius,  qui  se  organum  larere  posse 
asserebat 28;  quem  imperalor  AquasgranicumThau- 
colfo  "  saccellario  misit,  et,  ul  ei  omnia  ad  instru- 
mentum  so  efiiciendum  necessaria  praeberentur , 
imperavit  ».  Condicloque  ac  pronuntiato  ad  medium 
Octobrium  generali  convenlu,  caeteris  omnibus  more 
solemni  absolutis,  ipse  trans  Bhenuin  ad  villam  quae 
Saltz  31  vocatur  cuni  suo  comitatu  profectus  est.  Ibi 
ad  eum  legati  Neapolitanoruin  venerunt,  atque  inde, 
accepto  responso,  ad  sua  regrcssi  sunl :  ibi  ad  cius 
notitiam  perlatum  est  de  fuga  ac  pcrfidia  Aizonis  ", 
quomodo  fraudulenler  Ausonam  "  b  ingressus ,  et  a 
popuio  illo  quem  dolo  deceperat  receplus,  1'otam  '■  ci- 
vitalem  3V  deslruxit,  castella  eiiisdcm  rcgionis  quae 


fuiigebanlur  Lco  Ceiitunicellensis  episcopus  et  Theo-  *-■  finniora  videbanlurcoinniuiiivil ",  missoquc  ad  Ab- 


filactus  nomcnclalor,  et  de  partibus  transinai  inis  '* 
Dominicus  abbas  dc  inonie  Olivi,  legati  quoque  fi- 
liorum  Godofridi,  regis  Danorum,  pacis  ac  foederis 
causa  direcli  ",  el  de  Sclavorum  regionibus  quidam 
Abodrilorunipriniores"Ceadragumducem  suum  ac- 
cusanles.  Acciisabalur  et  Tunglo  ",  unus  dc  Sorabo- 
rum  primoribus,  quod  et  ipse  dicto  audiens  non  es- 
set.  Quorum  utrique  denunlialum  est,  quod  si  mcdio 


diraman  S6regem  Sarracenorum  fralresuo,  auxilium 
quod  petebat,  iussu  eiusdem  rcgis  "  conlra  nostros 
accepil.  Sed  imperator  licet  buius  rei  nunliuin  gra- 
viter  ferret,  nibil  tamen  iiiconsiilie  gcrendtini  iudi- 
caus,  coiisiliariuriim  siioriim  adventnm  slaluil  op- 
pcriri,  transactaque  autuiniiali  venaiione,  circa  Kal. 
Oclob.  per  Mocnum  Quvium  usque  ad  Francono- 
vurd38sccundaaqua  navigavit.  Inde  adlngilunhaini  " 


VABIANTES  LECTIONES. 

1  egissenl  rcniinciarenl  9.  *  sine  mora  lerminoriim  9.  *  tuerenlur  9.  *  illo  vero  9.  "  baldcricum  9. 
8  gerholtuni  9.  7  provincia  4.  "  voealum  7.  9.  *  c.  quibus  ubi  de  9.  10  traclalum  et  conclusum  9. 
11  rcgrcssus  ibidem  totam  sequentcm  aeslatem  transegit  9.  1!  mense  deesi9.  "  aquisgrano  9.  u  in- 
gelcheim  3.  iugilinheiui  4.  gilenheim  6.  ingilenheim  7.  B  G.  ingilenbaini  B  5.  ingelheini  9.  "  et  audivil 
et  9.  "  praeeminens  9.  17  legatioromani  ponlilieis  9.  '*  de  rcgionibus  transmanuis  9.  "  causa  missi  9.' 
"  abodritorum  principes  9.  !i  lungo  7.  "  dislulerinl  9.  disttilisseiit  7.  "  daturos  7.  9.  "  nnus  deest  9. 
"  riustri  9.  "  Vcritus  aulcm  piissimtis  imperator,  ne  ob  tale  facttim  negaretur  ei  habilatio  naturalis, 
dedit  ei  quendam  cnmitalimi  in  frisia,  cuius  vocabulum  cst  ruistri  7.  *"  alTiierunt.  et  in  codem  conventu 
baldericus  el  gerholtus  c.  acp.  I.  p.  9.  "  orgauuin  more  posse  graecorum  componerc.  Qnem  imperator 
gralanler  suscepil,  et  quia  deus  illi  quae  antc  se  inusitata  erant  regno  Francorum  atlribuebat,  graliaruni 
actlones  reddidit,  ac  tanculfo  sacroruni  scriniorum  praelaio  commendavit,  publicisque  stipendiis  curare 
iussit,  et  ea  quae  huic  operi  neccssaria  forent  praeparare  mandavit  7.  interpolalio  ex  rita  llludowici  pii 
cap.  40.  "  tancolfo  4.  6.  thamcolfo  2.  lancullb  7,  8  5.  thangolfo  li  G.  M  ad  id  inslrumeiiltiin  9. 
81  saltzuo  D  5.  salz  2.  3.  4.  satz  5.  G.  sels  9.  "  perfidia  uuizonis  B  5.  p.  iaconis  B  G.  "  ausoniam  i. 
auzonam  6.  aiisollain  B 6.  34  lotam  civilalem  2.  3.  7.  9,  rotam  corr.  lotam  5.  rodam  Bouq.  cx  vila 
Hludovici.  rotain  1.  4.6.  B  5.  6  "  munivissel  .  .  .  .  accepisset  9.  as  ahdirachman  9.  tbraman  B  fc. 
"  iussu  e.  regis  deest  9.  "  franconofurd  S.  6.  D  X.  franchonefurt  B  G.  3a  ingitumhaim  2.  ingclenheim 
3.  iiigilinhcim  4.  5.  7.  gilenhcim  6.  ingclheim  9.  inginlinhaim  /;  5.  ingtilunbeiin  B  G. 

NOTjE. 

»  Cf.  Einbardi  Ilisioriam  translalionis  SS.  Mar-  I)  monasterii  S.  Salvii  in  vico  Yalentianis  constitutus 
rc.llini  cl  Pclri   lib.  iv,  num.  75.  Bolland.  Act.    SS.       csse  tradilur. 
Jun.    2,   pag.   201.    Ibi  Georgius  hic  «   qni  .  .  in  b  Victis  Atisonensis,  Vich  dictus. 

Aquensi  palatio  organum,  quod   Grxce  hydraulica  c  fioda  ad  Duviiun  Ter,  ab  occidente  Cerunda^. 

voeatur,  mirilica  arle  composuit,  i   poslca   rcctor 


SC3 


EGINHARDI  AUBATIS 


Mi 


meJio  Oclolirio  veniens ,  generalem   ibi ,  ut  condi-  A  tus,  multa  ciusdem  liuiili»  cuslodibus  adversa  iutu- 


ctuin  erat1,  populi  sui  coiiventmn  liabuit,  in  quo  et 
Ceadragnm  Abodritorum  ducein  ,  nccnon  et  Tunglo- 
ii.iii ,  qui  apud  eum  perfidiae  aceusabantur  ,  audi- 
vit :  el  Tunglonem  quidem,  accepto  ab  eo  lilio  eius 
obside,  dnniiim  redire  permisil,  Ceadragum  vero, 
ccteris  Abodrilis  dimissis  ,  sc.cun:  retinuit  ',  mis- 
•isquc  ad  populum  Abodritorum  lcgatis ,  si  eum 
sibi  vulgus  regnare  vcllet ,  perquirere  iussit ;  ipse 
anicm  Aquasgrani,  ubi  hicmare  constiluerat,  profe- 
ctus  est.  Cumque  legali  quos  3  ad  Abodritos  mise- 
rat,  reversi  nunliassent,  variam  gentis  illius  super 
rege  suo  rccipiendo  scntentiam,  meliores  tamen  ac 
praeslantiores  *  qnosque  de  illitis  rceeptionc  con- 
cor.lare,  aeceptis  ab  eoquosimperaveralobsidlbus,  in 


lit,  eosque  adsiduis  incnrsionibus  m  taiiium  faliga- 
vit  ",  ut  quidam  illorum,  relictis  quae  tueri  debe- 
bant  castellis,  rccederrnl.  Defccit  ad  cum  el  filitis 
Herani  ",  noinine  Willcmundus  ",  nec  non  "  et 
alii  conplures  novarum  rcrum  genliticia  levitate  cu- 
pidi,  imicliqueSarracenis  ac  Mauris  "  Ceritaniam  " 
et  Vallenseiu  b  rapinis  alque  inccndiis  cotidie  infe- 
stabant.  Cninque  ad  sedandos  ac  mitigandos  Gollio- 
runi  atque  llispanoruin  in  illis  finibus  habitantium 
animos  llelisacliar  abbas  cuni  aliis  ab  imperalore 
niissus  ",  multa  ct  prnpria  induslria  et  sociorum 
consilio  priulenter  adniinistrasset  "  Bcrnhardus 
quoque,  Barcinonae  comes,  Aizonis  insidiis  cl  eo- 
rum  qui  ad  eum  defecerant  "  callidilati  ac  fraudu- 


regiium  suum  cum  fecit  reslitiii.  Dum  haec  aguntur,  B  lentis  macliinationibus  perlinacissime  resisterct,  at- 


llildoinus  ',  abbas  monasterii  •  sancti  Dionisii  mar- 
tiris,  Ilomam  niitlens  ,  ndnuentc  precibus  cius  Eit- 
genio  sanctae  sedis  apostolicM  tunc  praesule  *,  ossa 
heatissimi  martiris  ChrisiiScbastiani  accepit,  ct  ea 
apuJ  Suessonam  *  civitatem  in  basilica  sancti  Me- 
dardi  collocavil.iibidiun  adbucinhumatain  locnlo,  in 
quo  adlaia  fiierant  ',  inxta  tumulum  sancti  Me.lar.li 
iacerent,  tanta  signorum  ac  pro  ligiorum  muliiludo 
claniit,  lanla  virtutum  vis  in  omni 10  genere  sanila- 
tum  per  divinam  gratiam  in  nomine  eiusdem  bealis- 
slmi  martiris  enituit  ",  ul  a  nullo  morlalium  eorum- 
dem  miraculorum  aul.numerus  conprebendi,  aut  va- 
ri»tas  verhis  valeat  enuntiari ;  quorum  quaedam 
lauti  stuporis  esse  narrantur,  ut  humanae  imbecilli- 


que  eorum  temcrarios  conatns  irrttos  efficeret,  exer- 
citus  a  rege  Sarracenorum  Abdiraman  ad  auxilium 
Aizoni  ferendura  missus  Caesaraugustam  venisse 
nunciatur,  supra  qnem  **  Ahtimarvan,  regis  propin- 
quus,  dux  conslitutiis,  ex  persuasioniSus  "  Aiznnis 
haud  dubiam  sibi  victoriam  pollicebatur.  Contra 
quem  impcrator  liiinm  suuni  Pippinum,  Aquitaniae 
regem,  cum  inmodicis  Francortim  copiis  mitiens, 
regni  sui  terminos  tueri  praccepit.  Quod  ila  factum 
csset,  ni  ducum  dc-i.lia  quos  Francorum  exercitni 
praefecerat,  tardius  quam  rerum  necessitas  postula- 
bal,  is  quem  dticebant  "  ad  marcam  venissel  exer- 
cilns.  Quae  tarditas  in  tantnm  noxia  fuit,  ul  Abn- 
marvan  *',  vaslatis  Barcinonensium  ac  Geriinden- 


lalis  fidem  excederenl,  nisi  certum  esset,  dominum  G  siuin   agris  villisque  incensis,  cunctis   etiam   quae 


nosirum  losiim  Christum,  proquoidem  beatissimus 
inarlir  "  passus  csse  dinoscilur,  omnia  13  quae  vull 
facere  pos>e  pei  divinatnomnipolenliamu,in  qua  illi 
Omnis  creatura  in  coelo  e.i  in  lena  subiccta  est. 

DCCCXXVII. 

Imperator  llelisachar  presbiterum  el  abbatem  et 
cum  eo  Hildibrandum  M  alque  Donatum  comiles  ad 
molus  iiispanicae  marcae  coiiiponcndos  misit.  Anle 
quorum  adveiitum  Aizo,  Sarracenorum  auxilio  fre- 


extra  urbes  invenerat  direplis,  cum  incolomi  exer- 
citu  Caesarauguslam  sc  pritis  reciperet,  qnam  a  no- 
stroexercitu  vel  videri  potuisset.  Huius  cladis  prac- 
sagia  credita  sunt  visae  mulloties  in  coelo  acics,  ct 
ille  terribilis  nocturnae  coruscationis  in  aere  discur- 
sas.  Imperalor  autem,  duobus  convenlibus  habilis, 
uno  apud  Niumagum  **  propter  falsas  Hohrici  ",  filii 
Godofrini  regis  Danorum,  pollicitationes,  quihus  se 
illo  ad  imperaloris  praesentiam  venturum  promise- 
rat,  altero  apud   Compendium,  in  quo  et  annualia 


VAUIANTES  LECTIONES 

1  indictiim  9.  *  relennii  I,  reliqui  retinuit.  '  quos  abodrilos  I  *  oplimos  tamen  ac  praestan- 
lissimos  9.  '  hildiiinus  9.  6  monaslerii  deest  9.  '  annuente  praesule  (media  desnnt)  4.  5.  0. 
*  uessonam  I.  4.  uessonem  2.  uesonam  3.  suessouam  5.  6.  7.  B  5.  6.  suessioifam  9.  B9.  suessioniam 
Chesn.  Bouq.  3  ciun  loculo  vectaloriu  ut  allalae  sunt  7.  lectio  ex  Anonijmi  vita  lltudowici  cap.  40.  derivata. 
Semlf.r.  10  omne  4.  "  e«nicuit  9.  "  beatissimus  marlir  deesl  9.  "  passns  est,  omnia  9.  '*  per 
div.  pntemiam  f.  p.  9.  est.  Ipse  a'ilem  vcnerabilis  abbas  praefatus  Hilduinus  intcr  plurima,  quae  ei  au- 
gtistali  benigniiate  commissa  fucrant,  monasieria,  habebat  procurationem  coenobii  nobilis  in  prospeclu 
urbis  Suessorum,  quol  Clolharius,  quo  idam  rex  Francorum,  filiiisque  eius  Sygehertus  in  honorem  bealis- 
siaii  Meiarli  confessoris  Cbristi  magnis  construxerant  sumptibus,  in  quo  et  eius  sacratissima  tiimulave- 
rant  membra.  Simili  mnio  prae.lictns  abbas  post  decessum  Irminnnis  regebat  locmn  sancti  Vincenlii 
levitac  cl  martyris  iu  suburbano  urbis  Parrhisiacae,  ubi  preciosus  Christi  confessov  Germanus  requiescil; 
quod  Cbildeberlus,  rex  qnondam  Francorum  inclvtus,  frater  praedicti  regis  Clotharii,  aedificavit  7. 
'*  ildcbran  tuin  2.  Iiil  lebraii  luni  7.9.  "  inc.  ateo  fatigavit9.  "  bcrani  1.  2.  3.  4.  5.  6.  B  5.  6.  9. 
beronis  9.  berae  7. 
"  administrarcl  9. 


willimundus  B  6.  "  necnon  decst  9.  "  ac  mauris  deest  9.  "  missis  9. 
'  enm  feeerant  S.  B  5.  "*  super  qnem  9.  ,!  persnasioue  9.  "  duccbat  3. 
niumagam  2.   5.  7.  B  5.  C.    mogiogam  fi.  noviomagum  3.  9.      "  borici  6.  9.  hoii- 


"  abumaruani  2. 
rici  7. 

NOTjE. 

«  Cerdagne.  n  llumini*  Llobrcgat,  c  septentrione  Barcinonae. 

t  Vatles.  vallis  fcrtilissima  28.000  passuuin  lon-      de  la  Marca,  Marca  Hispanica,  pag   166. 
giludinis  10,000  passuuiu  laiihidiiiis,  ad  oricntcm 


Pctr. 


S03  ANNALES  606 

dona  suscepit,  el  tiis  qui  ad  marcam  Flispanicam  '  A  et  Ansfridus  abbas  9*  monastcrii  Nonanlulac  Con- 
iniltendi  erant,  qoid  vel  qualiler  agere  deberent,  im-  stantinopolim  missi,  ei  a  Michaele  imperatore,  situt 
pcravit,  ipse  inter  Compendium  et  Carisiacum  cete-  ipsi  inde  reversi  reiulerunt  "  ,  lionorificc  suscepti 
raque  his  vicina  palalia  usque  ad  biberni  temporis  sunt.  Imperator  lunio  mcnse  ad  Ingilunbeim  villam  '* 
initium  conversatus  est.  lnterea  reges  Dauorum,  venit,  ibique  per  aliqnot  dies  placitum  habuit,  in  quo. 
lilii  videlicel  '  Godofridi,  Herioldum  de  consorlio  cuui  de  liliis  suis  Hlolhario  et  Pippino  cum  exercilu 
regni  eicicntes,  Nordniannorum  3  linibus  excedere  ad  marcam  Hispanicam  mittendis  consilium  inissel, 
compiilerunt.  Bulgari  quoque  Sclavos  in  Pannonia  4  et  id  quomodo  fieret  ordinasset,  inissos  *'  etiam  Ro- 
sedentes,  niisso  per  Dravum  navali  exercitu,  ferro  maiii  pontificis,  Quirinum  primicerium  ac  Theofila- 
et  igni  vastaverunt,  et  expulsis  eorum  ducibus,  Bul-  ctuin  8S  nomenclatorem,  qui  ad  eum  illo  venerant, 
gaiicos  '  supcr  cos  6  rectores  constiluerunt.  Ku-  audita  illorum  *9  legatione  diniisisset,  ad  villain 
genius  papa  mensc  Auguslo  deccssii,  in  ciiius  lociim  Franconofurd  a"  profectus  cst,  ibKpie  aliqoandiu  1110- 
Valenlinus  diaconus  a  Romanis  et  electus  \  cl  or-  ralus,  Wormaciam  venit,  alque  inde  •'  Theodonis 
dinatus,  vix  unuin  8  mensem  in  pontificatu  com-  villam  perrexit ;  dc  quo  loco  Hlotharium  lilium  suiim 
plevit,  quo  defuncto,  Gregorius  presbitcr  lituli  '  cum  3t  magnis  Francorum  copiis  ad  Hispanicam 
sancli  Marci  electus,  sed  non  piius  ordinatus  esi,  "  uiarcam  direxil.  Qui  cum  Lugdiinum  venisset,  con- 
ipiam  legaius  imperatoris  Romam  venit  l0,  et  ele-  sedit,  nmicium  opperions,  qui  se  dc  Sarracenorum 
ctionem  populi,  qualis  csset  ",  exaniinavit.  Legati  adventu  faccret  ceriiorcm  :  in  qua  expectatione 
Miebabelis  imperatoris  de  Conslanlinopoli  "  ad  im-  cum  Pippino  fratre  conloquitur,  et  comperto  quod 
peratorem  "  quasi  [iropter  foedtis  coiifirmanduin  Sarraceni  ad  marcam  venire  aut  limerent  aut  nol- 
missi,  Septembrio  mciise  Compendium  vcnerunt,  lcnt,  redeunle  in  Aquitaniam  fratre,  ipse  ad  paiicm 
quos  ille  ibi  henigne  ''  rcceptos  ct  audivil  ct  absol-  Aquasgrani  revertitnr.  Interea  cuni  in  conflnibus 
vit 15.  Corpora  beatissimorum  martirum  Ssarcellini  Nordmannorum  tam  de  foedere  inter  illos  et  Fran 
el  Pctri  dc  Roma  sublata,  ct  Octubrio  uieiisc  in  cos  confirmando,  quam  de  Ilerioldi  rebus  tractan- 
Fraiu  iam  "  translata,  et  ibi  LS  multis  signis  alque  dum  33  essct,  et  ad  hoe  totius  pacne  ,!'  Saxouiaeco- 
virtiilibus  elarilkala  sunl  b.  miles  siuiul  cuiii  markio:iibiiss" illo  convenisscnl,  He- 

DCCCXXYIIL  rioldus,  rerum  gerendarum  nimiscupidus,  condictam 

Convciitus  Aquasgrani  "  niense  Februario  factus  et  per  obsides  firmatam  pacem,  incensis  ac  direptis  " 
est,  in  quo  ciim  dc  multis  aliis  causis,  tuiii  praeci-  aliquot  Nordmannorura  villulis,  inrupil.  Quod  au- 
pue  de  his  quae  in  marca  Hispanica  contigerunt,  dicntes  filii  Godofridi,  contractis  subito  copiis,  a! 
ratio  habita,  el  legali  qui  exercitui  praeerant  culpa-  ^1  niarcam  veniunt,  et  noslros  in  ripa  Aegidorac  lluini- 
biles  invenli,  el  iuxta  "  merita  sua  honomin  19  nis  sedcntes  ac  nihil  tale  opinantes  transito  Qumine 
amissione  multati  sunt.  Siinililer  et  Baldricus  •»,  dux  adorii,  castris  exnunt  ",  cisque  in  fugam  aclis  cun- 
Foroiulicnsis,  cum  propter  cius  ignaviam  Bulgaro-  cta  diripiunt,  ac  sc  cum  omnibus  copiis  suis  in  sua 
rum  exercitus  terminos  Pannoniae  -'  superioris  in-  castra  rec;piunt;  deinde  inito  consilio,  ui  ultionem 
pune  vastasset,  honoribus  quos  habebat  "  privatus,  liuius  facti  praevenirent,  missa  legaiione  ad  iiiqicra- 
et  marca  quam  solus  tcnebat  *',  inler  quatuor  comi-  lorem,  quam  inviti  et  quanta  necessitate  coacti  id 
tes  divisa  est.  Halitgarius  Camaraccnsis  episcopus  fecerint 38,  exposuerunt,  se  tainen  ad  salisfactionem 
VARJANTES  LECTIONES. 

'  marcliam  hispaniam  1)  5.  6.  *  lilii  sciiicel  9.  '  nordusmannorum  2;  igilur  ut  in  textu  legen- 
aum.  *  pannia  I.  •  bulgarios  H  5.  6  bulgaricos  cis  9.  "  romanis  electus  7.  9.  B  uiiuni  devst 
9.  9  tituli  deesl  9  10  venirct....  exaniinaret  9.  "  qualis  esset  deesl  9.  ls  examinar.  I.  ct  m.  i.  de 
conslantinopoli  dcesi  li  5.  la  ad  iinpcratorem  deest  9.  1V  qu:>s  imperator  benigne  9.  1B  absolvit.  Ipso 
lenipore  Heinardus,  sui  temporis  prudeiitissimus  virorum,  sanctae  devotionis  incitatus  ardore  Romain  mi- 
sil,  ct  corpora  saiu  toruin  Marcellini  et  Pelri  annuente  papa  in  Fiaiiciam  fecit  transvebi,  el  valde 
decenter  iu  proprio  territorio  propriisque  sumptibus  rccondidit.  Quorum  mcritis  hactenus  ibi  Domi- 
nus  nililta  operatur  virtuluin  miiacula  7.  interpolalio  ex  vita  liludowici  cap.  &{.  "  translata  ibi  9. 
"  aquasgrani  1.  D  '>.  \i.  reliqui  aquisgrani.  "  inventi  iuxta  9.  l9  mcriia  honorum  9.  ,0  sunl.  Balderi- 
eus  eiiain  9.  "  bulgari  fuics  pannoniae  9.  "  quos  babebat  dcest  9  83  quam  solus  tcnebat  dcest  9. 
'•abb.i/?5.  "siruii.  i.  r.  rctulerunt  deest  9.  "  villam  deesl  9.  "  ordinasset  legatos  9.  "  llieo- 
syl.ictum  I.  '*  audila  corura  9.  u  franconouurd  i.  franchonofurth  B  C.  franconofurl  9.  31  et  inde9. 
"  filiuin  cmn  9.  ,J  tractatum  H  5.  **  poene  1.  "  markionibus  I.  2.  5.  B  5.  marcionibus  B  6.  niarcbio- 
nibus  ceteri.    **  pacem   rupit  incensis. . . .  villis  9.     **  castris  cxciunt  1.  castiis  cxcunl  i.    "  facerenl  9. 

NOT.E, 

•  In  Francix  partem  Germauicam.  D  corporibus  iterum  sociatam  esse.  Periccla  igitur, 

b  Translalionis  hisloriam  i|ise,  qui  corpora  trans-  ui  supra  legitur,  mense  Octobri,  translaiioiic,  Lgin- 
lerri  curaverat,  Egiuhardus  noster  scripsit.  (Cf.Acla  hardus  Aquisgranum,  ibidem  biematurus,  regressus 
SS.  Bollaiid.dieJunii-2  )  Rrf.-rl .  iiiea,parlcui  reliqui.v  esf.  Hinc  rei  gestae  narralionein,  qnaiem  in  aiinali- 
riiinjam  sub  li.iem  anui  pi.elei ili  Michiliiisladum,  i:i-  bus  et  in  translationis  hisloria  legimus,  oplime  inler 
deque  aimo  827 die  17  Januarii  Miliiihciuiiiiii  a  se  se  cohxrerc  quisque  intelligil  ;  et  mirari  subit,  do- 
traiislalam.rcliquainvcioaliHildoiiioalilialcocIodie-  ctos  i.l  viros  qui  annales  nosiros  Ejfinhardo  abjudi- 
bus  posl  Pascha  ibi  reilditam  et  per  a>lalcm  Aquis-  cavcriinl,  cani  lantum  ob  causam  fugere  potuisse, 
grani  scivatani,  laiideiu,  p.islquani  ipseah  iinpeialoic  quol  in  historia  translalionis  dies  17  .lanuaiii,  in 
iu  vciialioncm  solemnem  profcclo  abeundi  liccnliaui  annalibus  Octobcr  mensis  iranslaliouis  epocha  si- 
acccperit,    Muliuheimuni    aJvectam    atque    sacris     slattir 


EGINHARDl  ABBATIS 


508 


csse  paraios,  ei  lioc  in  imperatoris  esset  '  arbitrio,  j\  teclara,  ex  parte  non  modica  denudaret.  Imperalor 


qualilcr  '  iia  fieret  eraendatum,  ut  de  reliquo  inter 
partes  pax  firma  inancret.  Bonifacius  3  comes,  cni 
tutcla  Corsicae  iusuiae  tunc  erat  coramissa,  adsurn- 
pto  seciiin  fratre  Berehario  v  ncc  non  '  et  aliis  qui- 
busdam  comitibus  de  Tuscia,  Corsicam  alque  Sar- 
diniam  parva  ciasse  circumvectus,  cum  nulluin  in 
mari  piratam  invenisset,  in  Africam  •  traiccit,  el 
inter  (Jtieam  atque  Kartaginem  '  egressus,  innume- 
ram  incolarom  multitudinem  subito  congregatam  of- 
fendit,  cum  qua  et  proelium  conseruil,  et  quinquies 
vel  eo  amplins  fusam  fugatamque  profligavit,  magna- 
que  Afrorum  multitudine  prostrata,  aliquanlis  ■ 
eliamsociorura  suorum  per  lemeritatem  amissis,  in 
naves  suas  se  recepit,  atque  boc   facto  ingentem 


vero  "  in  diversis  occtipationibiis  usque  ad  Kalcn- 
das  lul.  ,B  AquasgraniI9mot'atus,  tandcm  ad  genera- 
lcm  conventiun  Wormaciae  balicndum  cum  comilalu 
suo  incnsc  Augusto  statuit  proficisci.  Sed  priusquam 
inde  proinoverct  ,0,  imncium  accepit,  Nordniannos 
velle  transalbianam  Saxomae  regionem  invaderc, 
atqne  cxcrcitum  eornm  31  qui  hoc  facturus  esset, 
nostris  linibiis  adpropinquare.  Quo  nuncio  comino- 
lus,  misil  in  omncs  Franciae  partes  '*,  et  iussit  ul 
ciiiii  summa  "  fcslinatione  tota  populi  sni  generali- 
las  "  posl  se  in  Saxoniam  venirct,  indicans  simul 
vellc  se  apud  Novesium  "  a  medio  circiter  "  lulio 
Rhenum  transire.  Sed  ubi  vana  "  esse  compcrerat, 
quae  de  Nordmannis  fama  disperserat  ,R,  sicut  prius 


Afiis  timorem  incussit.  Lima  Kalendis  lul  ».  primo  B  Jispositum  habebal ",  medio  mcnse  30  Augusio  Wor- 


diluculo  in  occasu  suo  dcfeeit;  similiter  ct  in  ,0  8 
Kaleudas  lanuarii,  id  esl  in  nalale  DomJni,  media 
nocle  obscurata  est  *.  Imperalor  cirea  inissam  " 
saneli  Martini  Aqtiasgrani  "  ad  hiemandum  venil, 
ihique  positus  '*,  totum  hiherni  lemporis  spalium  in 
diversis  convenlibns  ob  necessaria  regni  negoiia 
congregatis  inpendit. 

*  [Feru.it  in  regione  Wasconiae  Irnns  Garumnam 
fluviura  in  pago  Agincnse  annonam  pluere  de  coelo 
simitem  frumenlo,  sed  paululum  breviora  ac  rotun- 
diora  grana  haherc,  de  ipia  doinno  imperatori  ad- 
latum  est  ad  Aqms  palalium  7.  B  8.  11.  12.] 
DCCCXXIX. 

Post  exactam  biemem  in  ipso  sancto  u  quadrage- 
simali  ieiunio,  paucis  ante  sanclum  pascha  diebus. 


maciam  venit,  ihiquc  bahito  generali  convenlu,  et 
oblata  sibi  annua  dona  solemni  more  "  susccpit,  ct 
legationes  plurimas,  quae  tam  de  Roma  et  Bene- 
vento,  quam  de  aliis  longinquis  lerris  ad  eum  vene- 
rant,  audivit  atquc  "  absolvil.  Illothaiium  quoque 
filiuin  suum  33,  tinilo  illo  3*  conventu,  in  Italiam  di- 
rexil  38,  ac  Bernhardum  comitem  Barcinonae,  qui 
ealcnus  in  inarca  Hispaniae  praesidebal,  camara- 
riuiu 36  in  palatio  suo  cousliluil.  Aliis  ctiam  causis  >', 
quie  ad  illius  placiti  completionem  pcrlinere  vide- 
banlur,  congruo  modo  disposius  aiquc  compleiis, 
popnloque  ad  sua  ire  diraisso,  ipse  ad  autiimnalis 
venatioiiis  excrcitium  Franconovurdum  "  villam 
profectus  est;  qua  transacta,  ad  hiem.mdum  Aquas- 


Aquasgrani  '*  terrae  motus  noctu  factus,  ventnsque  ^  graui  revcrsus  est,  ubi  cl  missam  sancti  Marlini  ac 
lam  vehemens  coortus  16,  ut  non  solum  humiliores  festivitatem  beati  Andreae  38  apoatoli ,  necnon  et 
domos,  verum  eliain  ipsam  sanctae  Dei  gcnitricis  ipsum  sacrosanclum  39  dominicae  nativitatis  diein 
basilicam,  quam  capellam  vocant,  tegulis  plurobeis      cum  magna  laelilia  et  exsullalione  celebravil  f. 

VARIANTES  LECTIONES. 
1  esse  9.  *  qiiatenus  9.  '  honcfacius  3.  B  5.  *  berethario  3.  berchario  7.  9.  bemhario  4.  berenha- 
rio  B  0.  hernhardo  5.  6.  •  ncc  non  deest  9.  6  in  mari  p.  i.  in  afri  dces!  B  6.  7  et  Carlhaginem  9.  atque 
c.  0.  alquc  chartaginem  2.  aiquc  cartaginem  B  ti.  s  aliquot  9.  9  kal.  iunii  9.  "  et  VIII.  9.  "  circa 
solemnitatem  sancli  9.  "  aquisgrani  6.  B 5.  n  positus  deesJ  9.  1V  sancto  deest  9  '*  aqnasgrani  I.  B  6. 
"  coortus est  9.  "  vero  deest  9.  "  iunii  i.  6.  "  aquasgrani  i.  G.  L'5.  6.  !0moverel9.  "  eorum 
deest  9.  **  franciae  regiones  9.  ,3ulsumma9.  "  sui  mullitudo  in  9.  "  novcnsium  4.  noviensium  5.  0. 
"  circiler  deest  9.  "  vanam  9.  !8  dispersa  erat  9.  *'  sicul  constitueral  9.  30  mensedeest  9.  "  solemni 
more  deest  9.  3i  longinquis  rcgionibus  venerant  et  audivit  et  9.  33  suum  deest  9  *'  nlo  deest  9. 
33  ilaliam  misit  9.  3fi  camararium  1.  2.  4.  0.  B  5.  6.  "  franconouuardum  2.  francohouurd  i.  fran- 
conufurdum  ti.  Bo.  fi  ancbonofurdum  B  6.  ad  franconofurt  9.  in  franconofurd  7.  francofurdum  5. 
38  reversus  ibidcm  sancti  martini  aique  beati  andreae  9.    3S  sacrum  sanctum  2. 

NOT.E. 

*  Neus  conlra  Dnsseldorf  1)  nam  mense  Marlio  anni  sequentis,  post  rebellioneni 

b  Carolo  tilio  suo  parteni  regni  tribuit.  Cf.  The-      Compendii  ortam,  Seligenstadum  recedendi  veniam 
gani  cap.  35.  petivit  atqtie  accepit,  ita  ut  Annalium  et  viue  ejus 

c  Ilajc  ullima,  quibus  Eginhardus  Aquis  iulerfuit;      publicie  idem  sit  tcrminus. 


509 


EPISTOL/E. 


MO 


EGINHARDI  '  EPISTOLJI. 


A      Nescio  quis  pnevenit  adventum  pueri  veslri,  qui 
mihi  lilteras  vestras  attulit,  el  cffecil  ut  tibi  man- 

daret  s quater.us  proximo  Palmarum  die  ad  im- 

peratorem  venisses.  Sed  poslquam  >>  Iitteras  vestras 
accepi,  et  imperatorem,  de  bis  qua:  voluisti,  inter- 
rogavi,  pnecepit  milii  vobis  seriliere  ut  sanctum 
Pascha;  diem  domi  celehrassclis,  et  cscleruni  comi- 
talum  veslrum  post  \os  venire  juberelis,  eo  modo 
Ut,  quamlo  ille  ad  vos  ii;  palalio  venisset,  mandalis 
acceptis,  et  ralione  •  legationis  veslra  vobis  insi- 
nuata,  sine  mora  iter  vestrum  aggredi  valcatis. 
Opio  ut  semper  benc  valeatis  m  Domiuo. 

EPISTOLA  IV. 

AD    OTGARIUM    1    AllClllEriSCOrUM. 

B      Doinino  sancto  et  nierito  venerabili  Olgario,  re- 
verendo  archiepiscopo,  Eginhardus  peccator. 

Fraier  islc,  nomine  Werdricus,  de  congregatione 
S.  Bonifacii*  est,  et  conversatur  apml  nos  pei  Iicen- 
liam  abhalis  stii,  pro  eo  quod  nosler  propinquus  est. 
Quem  ideo  nunc  ad  vos  mitliimis,  ut  eusn  ad  diaco- 
natus  olliciiiin  ordinare  jubeatis ,  si  videritis  hoc 
canonice  fleri  posse  per  lalem  rationem,  quu;  conti- 
nelur  in  epistola  abbalis  ejus,  quam  nuper  ad  me, 
cuin  eum  de  eadem  causa  consulerem  alque  roga- 
rem,  direxit;  quani  etiam  vobis  per  eumdem  fra- 
lein  ad  legenduin  inisi,  in  qua,  ul  arbitror,  statim 
intelligere  poleslis  utrum  illa  consecratio  modo  fieri 
possil,  au  in  aliuci  tempus  differenda  sit.  Oro  et 
opto  ut  sanclitatein  veslram,  sibi  devole  servien- 


EPISTOLA  PRIMA. 

Al)    ANSC.ISUM   ''. 

Dilcclissimo  in  Christo  fratri,  Ansgiso  venerabili. 
seinpilernam  in  Doinino  salutem. 

Ohsecro  dileclkmeni  luam  ut,  non  graviler,  sed 
polius  miserieordiler  el  amieabiliter,  accipere  di- 
gneris  quod  apud  le  c  pro  neccssilate  quondam  lio- 
minis  nostri,  niiiie  autein  hominis  doinni  Hlolharii, 
apud  te  inlercedo,  ut  eum  bcneficium,  quod  ego  illi 
dedi,  sub  qiialicunque  lege,  sieiu  tibi  placuerit,  ha- 
bere  permillas,  tisque  duni  nos  illi  de  allero  benefi- 
cio,  ex  largiiale  domiuorum  nnsiroruni ,  aliquam 
consolalionem,  Doinino  adjuvante,  facere  polueri- 
nius.  Habebilis  ine  inagis  pronipliiin  anpic  devotutn 
advestram  yoluntatem  atqne  utilitatem  perficiendam, 
si  meas  peliliones  in  hac  causa  adimplere  digna- 
miiii.  Opto  semper  bene  valeatis  in  Domino. 
EPISTOLA    II. 

AD    GOZBERTUM    AnDATKM.  A 

Religioso  Cbrisii  faimilo  Gozberto,  venerabili  ab- 
bati,  Eginhardus  peccator. 

Precor  ut  sanctitas  veslra  cognoscere  dignelur 
de  causa  hominis  islius,  nomine  Bebonis,  qnod  ego 
benelicium  illi  dedi  de  inonasterio  •  S.  Chlodowaldi 
propter  hoc  qui  mihi  bene  serviebat.  Sed  poslquam 
eum  domno  Hloibario  commendavi,  impetravi  a  do- 
inno  imperatore  ut  ei  conlirmalionem  faceret  de 
eoilem  benelicio  ad  dies  vitaj  sna\  Propler  hoe  rogo 
et  obsecro  dileclionein  vestram  nc  illi  permillatis 
aliquid  inipcdimenlum  fieri  de  ipso  bcncficio,  donec 
nos.  Domino  volenle,  vobisc.im  loqnaimir.  Ha-cideoC  len,'.sliptT"a  «ratia  somPer  el  ubi1"e  custodiat, 
vobis  mando,  quia  cognosco  quorumdam  hominuni      sancl,ss,mc  ae  reverenlissime  pater. 


pravam  volunialein  et  infinitam  cupiditalein,  qui  de 
proximorum  danuiis  nullani  habent  curam,  in  eo 
quod  su;e  avtdissiiii.c  cupiditati  satisfacere  valeant. 
Oplo  ut  semper  valeatis  [in  Domino]. 
EPISTOLA  III. 

Al>    AHALIIAltlUH    ' 

Reverentissimo  Cbristi  famulo  Ainalbaiio,  Egin- 
hardus  peccator. 

•  Has  epistolas  cx  vetuslo  codice  ms.  Land  inensi 
prinium  vulgavii  Andreas  Cliesnius  lom.  II  script. 
r  ranc. ,  pag.  C9S.  Iu  illis  edendis  nulla  scrvatur  ra- 
lio  temporum.  Eginhardus,  roslibatu  cumuxorelm- 
ma  servato,  plurcs  rexit  abbalias.  Ooiisse  crcditur 
anno  839. 


b  Ansegisus  ex  nobili  Francorum  prosapia  origi-  "  dom.  Tculet,  vocem,  cito. 


EPISTOLA  V. 

AD    UCOBliM    EPISC0PUM   ', 

Venerabili  in  Cbristo  Jacobo,  revereutissimo  epi- 
seopo,  Eginhardus  peccator. 

Isteclericus,  nomine  Otmarus,  delulii  inihi  liite- 
ras  sanclilalis  vestrac,  in  quibus  me  rogaslis  ut  eidem 
clerico  liceuliam  darem  vobiscum  manendi,  qni  in 
hac  regione  el  nalus  ct  nutritus  esl.  Et  ego  quali- 

silo  vix  polest  inlelligi. 

'  Hic  Amalarius  esse  videtur  Mitiensis  preslvter, 

qui  liluos  qualuor  de  di\inis  seu  ecclesiasticisOffi- 

ciis,  el  allerum  de  ordine  psalmoi  um  seu  aniiphona- 

riiseripsit. 

jj      K  Yel  potius  mandarem.  Pro  punctis   supplevii 


nem  ducens,  Fluyiacense  S.  Geremari  ccenohitim 
Carolo  Magno  anno  807  precario  accepit.  Anno  SI7 
Lus;ovienr.e  monaslerium  ei  commissum  est,  et  anno 
823  Fonianelleuse,  cedente  Eginhardo.  Ohiit  anno 
833. 

c  Sic  eodex  et  edit.;  sed  jtixla  dominum  Tenlet 
redumlani  ha*  voees,  apudle,  quia  paucis  interpositis 
vocibus  siint  repctila. 

J  Goshertiis  ahhas  S.  Galli  anno  8IC  clectus  , 
anuo  837  vel  iiiscijiienle  morluus  est. 

l'  lloe  de  monaslcrio  S.  Clodoaldi  propc  Pari^ios 


''  Aute  has  voces,  litteras  veslvas,  addil  Teulet  islas 
cx  codice. 

1  Ainalarius  anr.o  827  adGregorium  papam quar- 
tnm  r  Ludovieo  Pio  missiis  esi",  ut  ipse  scribil  in 
prologo  ad  Antiphonarium. 

i  Oigarius  seu  Aulcarius  ex  abbate  Veissenbiir- 
gensi  Moguntinus  archiepiscopus  anno  82C  consc- 
craliis  esl.  Vivere  desiit  aiino847. 

1  Id  est,  de  coenobio  Fuldensi. 

1  Ex  codiee  Laudunensi  quinlae  epislokc  adjecil 
Teulet  liuiic  tilulum,  De  ordinalioiic. 


511  ECLNHAKDl  ABBATIS  SI2 

lalem  causac  considerans,  decrevi  assensum  prxbere  A  EPISTOLA  VIII. 

pclilioni  vestrx,  eovidelicel  modo,  ui  idum  clericus,  ad  otgabidh  ^rchiepiscopum. 

cum  suis  fralribus  et  malre,  sicut  rogastis,  licen-         Domino  sancto  et  merito  vcnerabili  Otgario  i ,  re- 


tiam  habcant  vobiscura  manendi,  et  censum  suum 
annis  sinpulis  persolvant  ad  u  S.  Scrvalium,  sicul 
cis  a  fratribus  noslris  constitutum  cst.  Dc  ordina- 
tiime  vcro  ejusdem  clerici  iu  veslrasit  poleslale,  nt 
inde  faciatis  quicquid  vobis  optimum  esse  vidcbitur  : 
quia  vos  elmoresetconversalioncm  illiuscognoscilis, 
et  scilis  nlruiii  ad  aliquem  ordinem  sarruin  susci- 
piendum  ••  idoueus  sit.  Opto  sanctitalcm  vestram  , 
nosiri  memorem,  stmper  iu  Christo  bene  valere. 

EPISTOLA  VI. 

AD  U.llilLK»  c  ET   IIDMU.HILM. 

Dilcctissimis  in  Clirislo  fratribus  el  devoiis  Cbrisli 
famuiis,  Egilolfo  et  Huuberio,  xtcrnam  in  Doiniuo 
salulem. 

Scio  vos  non  latere  quo.I  boiue  mcinorix  Wolfga- 
rius  episcopus  d,  nie  petente, beneficiavil  homini  no- 
slro  Gerberto,  in  pago  Dubargawc,  in  loco  qui  dici- 
lur  Asgbali,  de  ralioneS.  Kdiani,  mansos  lll  et  inan- 
cipia  xu.  Sed  quia  in  hoc  diutius  manere  nonpotiiii, 
nisi  dum  ille  iu  corpore  vixii,  precor  benignitatem 
vestram  ut  memoratum  Gerberlum  illud  beneficium 
babere  permiltalis,  sicul  modo  babuit,  usqtie  dum 
in  liac  sede  episcopus  fueril  ordinaliis  ;  el  inter  ine 
et  illuiii  conveueiil  quid  de  ipso  benelicio  lieri  de- 
licai  in  fulurum.  Opto  ut  semper  bene  valeatis  111 
Doaiiuo. 

EPISTOLA  VII. 

AD   POPPOSEH   COSIITEM 

Magnifico  el  bonorabili  alque  illustri  viroPopponi 
glorioso  »  comiti,  Eginhardus  in  Domino  saluleui. 

Iloniines  '  confugerunt  ad  limina  beatorum  Cliri- 
sti  marlyrum  Marcellini  el  Pelri,  falentes  se  culpa- 
biles  esse,  qui  in  prxsentia  vestra  convicti  fuerunt 
quodam  *  furlo  quod  cominiseriint  furando  fcramina 
in  dominica  foresle  n  :  cujus  parlem  coniposilionis 
jam solverunt,  et  adbuc  solvere  ',  sed,  ut  asserunt, 
non  habenl  unde  solvere  propter  paupertatem  suam. 
Proinde  precamur  benignitatem  vesiram  uteis,  pro- 
pler  auiorem  Christi  inartyriim  ad  quos  confiigerunt, 
in  quanluni  possibile  est,  parcere  digncmini,  ue  pe- 


verendissiino  episcopo. 
Presbyler  quidam,  nomiue  Hroodradus,  venit  ad 

me  dicens  se  esse  dc  liscu  vestro  Uanniaco,  et  acee- 
pisse  licculiam  a  chorepiscopo  vestro  et  cxteris 
fratribus  Romam  pergcndi,  et  bocin  mcnse martio ; 
scd  post,  euiii  venisset  ail  Mogontiacum,  uon  po- 
luisse  invenire  bomincs  cum  quibiis  illud  iter  ptr- 
agere  poluisset  :  a<:  propler  hoc  diveilit  ad  quein- 
dam  pa^cnseui  nostrum,  qui  ei  cognitus  fuerat,  no- 
minc  llildcbertus,  el  mansit  apud  eum  donec  inveni- 
ret  homiiies  Roraam  eunles  ;  quos  se  nunc  invcntos 
habere  dicit,  el  rogavil  me  ut  apul  vos  impetrarem 
B  ei  liccntiam  illud  iter  peragendi.  Vult  cnim,  sicul 
ipse  assfrit,  illud  iier  quam  celcrrime  potiierit,  per- 
agere,  et  ad  locum  siium  reverti.  Propter  hoe  pre- 
cor  sanctitatem  vestram  ut  ci,  sicut  ipse  rogat,  li- 
centiam  donare  dignemini,  et  ut  illi  non  noceal 
quod  tamdiu  intervias  iuor.ilus  est,  quia,  milllis  iiu- 
pediinentis  accidcntibus,  iiiviius  fccit  quod  emcn- 
dare  non  poiuit.  Oplamus  sanctilatem  veslram,  no- 
slrx  iiuliei  illilalis  iiiemorcm,  seinpcr  in  Chrislo 
bene  valere,  saiiclissime  ac  reverenlissimc  pater. 
LPISTOLA  IX. 

AD  CEHOINIM    k  PAI.ATII  COMl  II  M. 

Dilectissimo  fratri  Geboino,  glorioso  comiti  pa- 
lalii,  Eginhardus  in  Domino  salutem. 

Kogo  dilectionem  vestram  ut  hune  pagensem 
'  noslrum,  noniine  David,  nccessitates  stias  til>i  re- 
ferre  volentem,  exaudire  digneris ;  et,  si  causam 
cjus  rationabilem  e^se  cognoveris,  locum  ei  facias 
ad  doranum  imperalorem  sc  reclamare.  Est  enim 
i.leiu  houio  domni  lllulharii  l  ;  el  ideo,  non  lantum 
proplcr  petitionera  mcam,  sed  prnpter  bonorem  et 
amorem  senioris  sui,  debes  illum  a^ljuvare.  Oplo  ul 
te  sanum  et  intoluinem  cito  videre  merear. 
EPISTOLA  X. 

AD  IIETIl  m  ARCHIEPISCOPDK. 

Domino  sancto  et  merito  vcuerabili  Hetli,  reve- 
rentissimo  arehicpiscopo,  Eginliardus  peccalor. 

Sicut  c\  littcris  sanctilatis  vestrx  vos  velle  to- 
gnoviinus,  ila  sine  dilalione   facere  curavimus,  mit- 


nitus  pereanl  per  hiijiisinodi  culpam,  sed  polius  scu- jj  tendo    videlicet  vobis    reliquias,    quas    vos  habere 


liant  sibi  apud  vos  profuissc  quod  ad  sanctorum 
marlyrum  sepulcra  eoufugerunt.  Oplo  ul  scmper 
bene  valeatis  in  Domino. 

«  ld  est,  S.  Servalii  monasierio  Trajectensi  ad  Mo- 
sam. 

D  D.  Teulet  habel :  ad  aliqnam  ordinationem  sa- 
cratn  suscipiendam. 

'  Eorte  legeudum  Heislolphum,  qui  erat  artbie- 
piscopus  Mo^unlinus,  cujus  suffraganeus  Humberlus 
tpiscopus  Wlrziburgensis. 

•J  Is  erat  Wirziburgensis  episcopus,  cui  forle  suc- 
cessil  iiumbertus. 

«  D.  Teulel  habet  ex  codice,  gratioso. 

'  Anle  homines  addidit  Teulet  haec  verba  :  auo 
pauperes. 

B  Ante  quodam,  idem  doelus  a-Jdit  dc. 

«  Sic  codex,  scd  Teulet  forctta. 


velle  ad  detlicationem  novx  basilicx  vestrx  scri- 
psislis.  Ei  qnidem  libenler  id  fecimus,  qui  talem 
flduciam  in  vobis  habemus,  ut  quxcunque  parlicula 

i  Deberenl  supplel  Teulel,  et  codex  fert  debberent. 
Ediii  banc  voccm  omiserunt. 

i  Post  D.  Bouquelium  et  Teulet  ad  Otgariuin 
directam  fuisse  hanc  epistolam  putavimus.  P.-ior 
ediilit  ut  codex  ms.  Dominn  sancto  H.  G.  Ii.  0. 
rever. 

1  Forlasse  ille  est  Gibiiinus,  qui  ex  comile  mo- 
nacliiim  induil  iu  Rlicineiisi  S.  Kcmisii  cecuobio. 

'-  Tulel,  Hlotharh. 

"  lletli  ex  abbate  Mcdiolaiicnsi  faclus  est  Treviro- 
rum  anlisles  anno  8U.  Mabillonius  qui  libro  xxxiii 
Aunal.  Bened.,  num.  00,  in  anno  847  ejus  obitum 
collocat,  illumduTerl  usqucadaimura85i,  lib.  xxxiv, 
nuin.  3.'> 


i:. 


de  sar.ris  bcatoram  mariynun  cineribus  ad  v 
vencrit,  lalis  ei  honor  cxhibealur,  qualcm  totis  eo- 
rum  corporibus  cxhibcrc  de.bueramus,  nisi  dcsidia 
el  negligcntia  a  debito  iilis  honore  retardaret.  Quod 
autem  per  nos  cognosccrc  vcluistis,  minime  u>s  dc 
his  ceriiores  rcddere  valemus,  quia  pene  nihil  inde 
adnostram  notiliara  scietis  pcrvenire;  neqiie  nos 
de  liis  magnopcre  curiosi  sumus  de  quorum  cogni- 
tione  nullam  utililatem  ct  parvani  percipinins  volu- 
piatcm.  Optamus  sanctitatem  vestram,  nostrx  imbc- 
cillitatis  memorem,  in  Chrislo  semper  benc  valcre, 
sanclissime  ct  reverentissinie  pater. 
EPISTOLA  XI. 


KPISTOF^.  5  i 

per-  A  faciendum  ile  uno  illormn  difficile  esl,  id  cst,  femi- 


na,  quam  in  melius  quam  ego  nosii,  si  a  tc,  siue 
culpa,  in  conjugiiim  possit  assumi.  Nam  de  dispen- 
sa,  quain  in  Aquis  acccpistis,  null.im  volo  aliam  rc- 
Iributioncm  nisi  amiciliam  luam.  De  Jopila  vero, 
quando  insimul  fuerimus  locuti,  juxta  quod  tunc 
inter  nos  convcnerit,  facere  paralus  suin  :  ct  ideo 
libi  modo  plur.i  pei  lilteras  meas  imiicare  non  pos- 
sum.  0|iio  ut  scmper  bene  valaas  in  Domino. 
EPISTOLA  XIV. 


AD  CF.KWARRtM  PI!IRI  lOTHECVKIUM. 

Dileclissimo fratri  Gerwavdo.  Egiuhardus  sempi- 
lernain  iu  Domino  salntem. 
Dubium  mihi  cst  utriini  de  :e  sentire  debeam, 

Magnifico  el  honmabili   aique  illusiri  viro  llruot-  „  quoil  aut  iiitcras  meas  non   intellexisses ,    aut  de 

periculo  meo  non  curasscs  ?  Sed  facilius  in  emn  sen- 
stun  adducar  '  ut  arbitrer  propler  aliquas  oecupa- 


Al>  HRlOlir.Kll  M    (OMITFM. 


herto,  glorioso    coniili,  alenuim  in    Domino  salu 
tem. 

Rogo  benigniiatcm  vcsirani  ul  mihi  mandare  di- 
gnemini  quid  vobis  placeat  vel  ",  ul  modo  lieri  de- 
bcat  dc  causa  Alalifridi,  liominis  nostri,  ulrum  cx 
tolo  dimiltcnda  sil,  an  ilie  adhuc  sperare  debeat 
qnod  ''  ;«(I  snam  jnsiiliam,  per  vestruni  adjulorium, 
pcrvcnirc  mereatur.  Nam  ego  lolani  causain,  ct 
qualitcr  a  vobis  per  veraccs  homines  inquisila  est, 
simul  cuni  Ail.illiarlo  et  Gcbuino  comilibus  palatit, 
donino  imperalori  indicavi  :  cl  ille  respon  il  niihi, 
mirum  sibi  vi:Ieii  cur  illa  causa  jam  fmita  non 
fuissct.  Idco  prccor  dilcctioncra  veslram  nt  non 
milii  mandare  dediguemini  <•,  quid  praedictus  homo 


tiones  scripta  inea  a  te  paruni  diligentcr  lecla  ct  in- 
lellecla  fuisse,  quam  ut  credara  charitatem  tuam 
comminali  niilii  pcriculi  curam  non  habtiisse  Hor- 
tariseniin,  iino  ronsiliiim  das  ,  ut,  omissis  iuarly- 
ruin  excubiis,  quibus  indcsinenter  a.Iesse  el  intercs- 
sc  JUS.-.US  sura  ,  palatium  petam  ;  cuni  miiii  seplem 
dierum  absentia  poenalis  fulura  denuntiata  sit  :  quoe 
non  soium  in  mora  in  palatio  facicnda  ,  sed  ne  iu 
ilinere  ,  quod  ad  palatium  pergendum  est ,  cavcri 
potesl,  prx-serlim  a  me  qui,  lani  proplcr  vi:e  tiiflicul- 
l.ileiu  quam  corporis  imbecillam  valctudinem,  raro 
celcrius  quam  scptem  dierum  spalio  de   Aquis  atl 


noster    de  ipsa   sua   causa    facere  debcat.  Opto  ut  .,  marty rum limina  potuipervenire.  Sed  jamnunc  rogo 


seirper  lieuc  valealis  in  Domino 
EPISTOLA  XII. 

AD  LIUTIHRDLM  PRESRYTERUM  ET  ERF.MBERTLM   VICE- 
DOMIUM. 

I:i  Chrisli  nnntine,  Eginhardus  abbas,  Liuthardo 
presbytero  et  Ercmberlo.  vicedoniino,  lidelibus  no- 
stris,  in  Domiuo  salutem. 

Notura  sit  vohis  quod  nos  YVillibaldo  presbylero, 
fidcli  ,  ut  credimus,  noslro,  injunctum  habemusut 
ceiisiiin  nostrum  recipiat  ab  Imminibus  nostris,  tam 
apud  S.  Bavoncm  quam  iit  Blandinio  monasterio. 
Propter  hoe  niiuimiis  illum  ad  vos,  quia  volumus  ut 
ciadjulorium  faciatis  ut  eumdem  censum  et  pleniler 
e|  in  bono  argcnto  ieeipi.il  J.  Opto  ut  scniper  benc 
valealis  in  Domino. 

EPISTOLA  XIII. 

All    POPPONEM    COMITEM. 

Magnificn  ct  honorahili  atque  illuslri  viro  Pop- 
poni  ,  glorioso  comili ,  Eginhardus  seropilernam  in 
Dumino  salutein. 

Dicltim  esl  uiilii  quod  nic  rogasses  ut  de  trilius 
capitulis  te  ccrtum  faccreni  :   quod   utiqtie  mihi  ad 

"Codcx  elTeulctcomma  et  vocem  vel  non  liabenl. 

i>  Tculet  ut. 

c  Melius  liabel  Teulet,  Ut  nnnc  tnilu  mandure  di- 
gnemini. 

d  I).  Tcnlcl  bunc  locum  in  eililis  tnrbalnni  et  a 
Dom.  Bouquetio  omissum  sic  restiluil :  Et  eum  re- 
ceplut  fueril,  votumus  ut  vos  itlum  ud  Iwc  adjuvclis 
ut  cum  nd  nos  perferre  vnleat. 


atquc  o'  nhe  dcprecor  utscriptum  ,  quod  lil  i  misi, 
iieriim  iclegerc  alque  intelligere  >■*,  mihiquc,  sic- 
ul  le  jani  dudum  per  litteras  ineas  rogavi  ,  qnid 
tilii  dc  illa  revelatione  alque  mandatis,  quibiisoli- 
slriclus  sum,  videatur,  rescribere  non  graveris.  Non 
deeriinl  perlatores,  si  hoc  quod  scripseris  Bonoil  >, 
viccdomino  nostro,  mittere  volueris.  Opio  vossem- 
per  bene  iiiDoinino  valereb,  charissimealque  ainan- 
tissime  frater  ct  domiue. 

EPISTOLA  XV. 

IN  PERSONA  POVJF.  AD  RI.IDTIT.IT. 

Dileclissimx  sorori  Blidlhrul ,  Roma  ■  amica  ct 
bene  cupiens  tua,  aclernam  in  Domino  salutcm. 
■pv  Quidam  servus  vcsier  de  Hakcshah,  nonii  e  Wc- 
nilo,  quamdam  liberam  feminam  accepil  silii  in  con- 
jugiuin,  ct  inodo  timendo  iram  vestram,  siinul  et 
douiini  sui  Albini  ,  confugil  ad  limina  sanclorum 
Marci  lliuiel  Petii.  Pro  quo  rogochat  ilatem  luam  ut 
mea  vice  apud  iiluin  intercedere  digneris,  quatenus 
ei  liceat,  cumsua  elluagratia,  feminam  illam  qnaui 
accepit,  babcre.  Opio  ut  semper  bene  valealis  i . 

eGerwardus  isle  bibliothecarius  eratpalatii. 

'  Codex,  udduror. 

s  I).  Teulet.  addil  velit. 

i'  Teulet  baliet  ex  codiee,  opto  ut  scmpcr  bcnc  va 
lcas. 

'  Pct/ius,  liie  pro  Boma.Imma,  nomcn  Eginhardl 
uxoris,  legendum  pnlat. 

I    Teulel  addil,  in  Domino. 


r,i5 


EPISTOLA  XVI. 

AD  IIATTOMM    COJ1ITEM. 

Dilcciissimo  amico  nostro  Haltoni ,  glorioso  eo- 
mili ,  Eginhardus  ajternam  in  Domino  salutem. 

Quidam  homo  vester,  nomine  Hunno,  venit  ad 
limina  sanctorum  Mavcclliiii  ct  Pctri,  veniam  postu- 
lansproeoquoclconservamsiiam,  ancillamvcstram, 
sibi  in  conjugium  sociassct  sinc  vestra  jussione.  Pro- 
pterhoc  precamur  benigiiiialem  veslram  uta  vobis 
indulgentiam  «le  bocfaclopcrcipere  merealur,  si  de- 
lietum  cjus  venia  dignura  fueiit  inventum.  Opto  ut 
semper  bcnc  valeatis  in  Domino. 
EPISTOLA  XVII 

AD  HRARANUM  a  ABBATEM. 


EGINIURDI  ABBATIS 

A      Notum  sit  libi  qni 


;ic 


uinus  nt,  quando  l«ec  opi- 
slola  nostra  ad  te  vencrit,  statnnsine  ulla  dilalionc, 
prajpares  le  a<i  lioc  ul,  xv  kal,  januarii ,  iii  csi  vi 
dicbus  anle  Natale  Domini,  obviam  missonoslro  II. 
venias  in  villa  nosiraqiuc  dicilur  Heilambrunno :  et 
quidquid  ille  tibi  de  verbo  nostro  ,  simul  cnm  aliis 
comilibus  et  Qdclibus  noslris,  ad  fiiciendum  injun- 
xerii,  facerc  studeas,  ct  laliter  exinde  agas,  qua- 
literin  tua  Qdelilate  bonam  habemus  Qduciam.  Benc 
vale. 

EPISTOLA  XX. 

1N  PEKSONA     lll.UDOWIC.l    IMPERATORIS,    AD   II.    EJUS 
FIDELEM. 

In  nomine  Domini  Dei  el  Salvatoris    noslri  Jesu 
Chrisii,  Hludowicus,  ordinante  divina  proviilentia, 
ReverenlissimoChristi  famulollrabano,  venerab.h  B  imperator  allgustuSi  H.  Qdeli  nostro. 


abbati,  Eginhardus  pcccator. 

Qnidam  homo  vester,  nomineGundhartus,  rogavil 
nos  pro  se  apud  vestram  sanctitalcm  interccdere, 
ut,  sine  offensione  vestra,  immo  cum  gratia  vestra, 
sibi  liccat  iter  exercitalc,  quod  prajsenti  tempore 
agcndum  est,  omillere,  ac  domi  manere  >> ;  asserens 
sc  ad  hanc  remansionemmagna  cogi  neccssilate,  pro 
eo  quod  faidosus  sil,  et  cum  inimicis  suis  ct  his, 
qui  vit;c  ejus  insidianlur ,  hoc  iter  agere  non  au- 
dc.il,  prasscrtim  cnm  illn  comile,  cuni  quo  ire  jube- 
tur,  qucm  sibi  dicit  esse  inimieissimum.  Ideo  rogat 
ut  euui  in  lanliim  periculum  veslr.e  jussionis  aucto- 
rilas  non  impellal  :  sibi  curee  cssc ,  scque  provi- 
dere  titcum  cxaclore  hcribanni,  si  venerit,  ct  eum 
compcllaverit ,  sine  vcstro  labore  se  pacificet.  Non  C  Christi,  Hludowicus,  divina  ordinanle  providentia, 
vos  rogarem  de  hac  causa,  nisi  angustias  ejus  at- 
i|,iepericulacomperia  haherem.Opto  utsemper  hene 
valealis. 

EPISTOLA  XVIII. 

41i  MARCURADUM  VICEDOaiNDB. 

Dilecto  amico  noslro  Marchrado,  c  vicedomi- 
uo,  Eginbariliis  oetcrnam  in  Domino  saluiem. 

Duo  servi  S.  Marlini ,  de  villa  Hedabach,  nomine 
Wiliirannus  el  Otbcrlus,  fugerunl  -i  ad  limina  bea- 
lorum  Chri=.li  marlyrum  Marcelliniet  Pelri,  pro  eo 
ijiio>1  fvator  corum  quemdam  socium  suum  occidis- 
sel :  rogautes  ut  eis  iiccat  solvere  illum  weregel- 
dum  pro  fratre  suo,  el  ut  ei  mcmbra  perdonentur. 
Proindc  rogamus  dilectionem  tuam  ut ,  in  quantum  ^ 
possibile  est,  ei  parcere  digncris  propter  amorem  Dei 
ct  sanctorum  ejus,  ad  quorum  limina  confugerunt. 
Oplo  ut  semper  bene  valeas  in  Domino.. 
EPISTOLA  XIX. 

IN    PEBS0NA   HLUDOVVICI    IMPEBATORIS,    AD    C.  COMITEM. 

In  nomine  Domini  Dei  et  Saivaloris  noslri  Jcsu 
Christi,  Hludovicus,  divina  ordinante  providentia, 
imperalor  augustus,  G.  coiniti. 

a  Rahanus  abbas  Fuldcnsis  faclus  anno  822,  Ot- 
gario  in  episcopatu  Moguntiacensi  successit  anno 
847. 

k  Teulet,  remnnere. 

c  Teulet  addit  glorioso. 

"i  Tculct,  confugerunt. 


Nolum  sit  tibi  quod  volumus  ul  unum  de  filiis 
tuis,  vasallis  nostris,  qucin  tu  novcris  quod  hoc  mc- 
lius  facere  possit,  praeparatum  esscjubeas,  ut,  quandn 
R.  comes  et  H.  missus  noster  per  illum  nobis  aiiquid 
maudarc  voluerint,  sine  mora  vcl  larditate,  ad  Tu- 
rones  pergcre  possit ;  quia  ibiaut  nos  ipsos,  aut  di- 
lectam  conjugem  noslram,  Domino  volente,  inventii- 
rus  est.  Vidc  ut  nnllam  exindc  habcasnegligentiam, 
si  graliam  nostram  velis  haherc.  Opio  ut  semper 
benc  valeas  in  Domino. 

EPISTOLA  XXI. 

IN    PERSONA   IILUDOWICI     IMrERATOKlS,    AD    T.    EJUS    FI- 
DELEM. 

Iu  nominc  Domini  Dci  cl  Salvatoris  noslri  Jeslm 


impcrator  augustus,  T.  fideli  nostro. 

Notum  sit  tihi  quod  volumus  ui  ad  boc  le  pnepares 
ut,  quandocumque  IIRT.  e  comes  et  II.  missus  no- 
ster  per  te  noliis  aliquid  mandare  voluerint,  stalini, 
sine  mora  vcl  aliqua  larditate,  cum  ipso  mandalo,  ad 
Turonos  f  pergere  possis  :  quia  ibi  aut  nos  ipsos,  aut 
dilectam  conjugem  nostram,  Domino  volcnte,  inven- 
lurus  es.  Vide  utiiullam  exinde  habeas  negligentiam, 
si  gratiam  nosiram  velis  habere. 

EPISTOLA  XXII. 

AI>   A.    MISSUM  DOMINICUM. 

Dileclo  fratri  et  amico  A.  misso  dominico  ,  Egin- 
hardus  sempiternam  in  Domino  salutem. 

Putabam  libi  bene  cognitum  csse  quod  homines 
nostri,  quos  in  istis  partibus  babemus,  sccundum 
Ordinationem  et  jussionera  domni  impcratoris,  ad 
cnstodiam  maritimam  fuerunt  non  solum  eo  lem- 
pore,  quando  ille  ....  oriam  B  profectus  est,  sed 
ciiam  quando  Aurclianos  perrexit.  Et  ideo  non  vide- 
tur  niilii  justmn  esse  ut  heribannum  solveredebeant, 
qui  non  aliuhi  fuerunt,  nisi  ubi  ipse  imperalor  pra?- 
cepit.  Et  idco  precor  dilectionem  tuam  ulnobis  spa- 
tium  indc  dones,  donec  domnus  imperator  venerit,  et 

f  Sie  codex ;  at  Teulet  hahel  Urotbertus. 

1  Mclius,  Tenlel,  Turones. 

B  Teulet  pulat  has  lilteras  oriam  cssc  finem  no- 
minis  alicujus  civitalis  vel  regionis  el  suppl  ndum 
esse  llajo,  et  ila  legendnm  foret  Bajoariam. 


517  EPISTOLA 

nos  illum  admonebimus  de  jussione  sua,  et  ille  tunc  A 
prweeperit  qualiler  illi  placnerit.    Opto  nt  semper 
bene  valealis  in  Pomino. 

EPISTOLA  XXlll. 


m 


All  VICEDOMIM'M  SITM. 

ln  Chrisli  nomine,  abbas  Eginhardus  vicedomino 
et  fideli  nostro  salutem. 

Notum  sit  quia  volumus  ut  homincs  aliqnos  miiias 
ad  Aquas,  qui  mansiones  nostias  omendent  alque 
restaurent,  et  ea,  quac  nobis  ibi  necessaiia  sunl  ad 
habendum,  id  est  farinam,  bracem,  vinuni,  forma- 
tem,  elcxlera,  secundnm  consuetudinem,  tempore 
oppnrtuno  illuc  venire  facias.  Boves  vcro,  qui  occi- 
dcndi  sunt,  volumus  ut  facias  ad  Ludinacam  venire, 


EPISTOLA  XXVI. 

AD      AMICIM     SIIM      V. 
Ev.   SS.  h. 

Fiuinoldiis  lilius  N.  comitis ,  cujus  N.  sororem 
babet,  magis  inflrmilate  quani  sencctute  confectns 
—  nam  continuo  ac  gravi  pedura  dolorc  vcvatur  — 
habct  beneficium  non  grande  in  Burgundia,  in  pago 
Genawense,  ubi  pater  ejus  comcs  fuit,  et  timet  illud 
pcrdere,  nisi  veslra  benignitas  illi  opituletur,  co 
qnod  prae  infirmiiaie  °  qua  premiiur,  ad  palaiium 
venire  non  potcst.  Idcirco  precatur  ul,  in  isla  neces- 
siiale,  domnum  iraperatorem  rogare  digncinini,  ut 
permiltat  sc  habere  bcnclicium,  quod  avus  ejus  illi 
concessil,  el  pater  bahcrc  permisil,  quousqiie,  vi- 
ibus  recepiis,  ad  ejus  pr;csciitiam  venerit  ac  sc 


et  ibi  occidere :   unum  ex  his  volumiis  ut  dari  facias  B  solemni    niore  commendavcril.  Bene  valc  ,  ignlo- 

llruollouge,   et  illa  minutalia  alque  interanea,  qux 

ad  nostrum  opus  servari   non  possunt,  volunins  ut 

rientnr  ad  illam  familiam  qux  ihidcm  est.  Nos  veio, 

Domino  adjuvanle,  si  vila  comes  fucrit,  volumus, 

eirca  missam  sancti  Martini,  ad  palatium  vcnire  :  et 

ideo  voliimns  ul  bacc  omnia  junioiihus  etiam  nota  fa- 

cias,  eisque  ex  verbonoslro  prxcipias  ut  similiterde 

expensa  nostra  facianl,  sicut  te  facere  pr;ecipimus. 

Bene  valc. 

EPISTOLA  XXIV. 

AD  QUEMDAM  MINISTKUM   Sl  I  M 

In  Chrislinomine,  Eginhardus,  diclus  abbas,  N.  in 
Domino  salutem. 
Notum  libi  facimus  quod  cera  indigemus  ad  servi 


rum  anianlissiiiie,  sic  oplet  d  igiilus  luiis  velulus  et 
infirmus. 

EPISTOLA  XXVII. 

AD    N.    COMITEM. 

Magnifieo  et  bonorabili  alque  illuslri  viro  N.  glo- 
rioso  comiti  ,  Eginhardus  sempiternam  in  Domino 
salutem. 

N.  vassus  dominicus,  fratcr  uxoris  N.  comilis, 
morho  pcdum  ct  scnectutc  gravis ,  volcbat  vcnire 
ad  domnuni  imperalorem  :  sed  non  poluit  propler 
infirmitalem  suani.  Cum  primuoi  potuerit,  veniel  ad 
serviiiiMii  cjus.  Interim  poslulat  ut  sibi  liceat  bene- 
ficimn  siniiii  hahere,  quod  ei  dnmnus  Karolus  iinpe- 
rator  dedit  in  Burgundia,  in  pagoGenawense,  usque 


tium  nostrum,   et  boc  in  istis  locis  recupcrare  non  C  dum  iUe  ;"'  pra?sentiam  ejus  venerit,  ac  se  in  manus 


possumus,  quia  parvus  provenlus  mcllis  fuil  pcr 
hos  duos  annos  in  islis  regionibus.  Mco  volumus  ut 
tractes  atque  considc  cs  cum  N.  qualilcr,  si  fieri 
potest,  unam  samnatam  »  facialis  siinul  cinn  vas;il- 
lis  noslris,  quiad  nos  de  isiis  parlibus,  post  inissam 
sancti  Bavonis,  icvertunlur.  Bene  vale  et  ora  pro 
nobis. 

EPISTOLA  XXV. 

AD    N.    EIMSCOrUJl. 

Domino  sancto  ci  merilo  vcnerahili  N.,  reverendo, 
Eginhardus  pcccator. 

Quidam  scrvus  Sanctae  Marix,  nomincN.,  ad  ve- 
stne  sanctitatis  pcrtinens  potestatem,  venit  ad  limina 


ejus  commendaverit.  Mihi  quoque  rectuni  ct  utile 
vidctur  ut  ila  fiat,  sicnt  ipse  dcsiderat,  quia  vir 
bonus  ac  prudens  est,  et  bonae  famae  intcr  vicinos 
suos,  et  vos  bcnc  facietis,  si  eum  in  hac  re  adju- 
vare  digneniini.  Oplo  ut  senipcr  benc  valeatis  in 
Domino. 

EPISTOLA  XXVIII, 

AD    N.    COMITF.M. 

Maguifico  et  honorabili  atquc  illustri  N.  glorioso 
coniiti,  Eginhardus  aelernam  in  Domino  saiuicrn. 

Bogo  henignilalein  vestram  ut  hunc  juvenem  N. 
apud  domuum  imperaiorem  adjovare  dignemiui,  ut 
beneficium ,  quod  ipse  et  fratcr  suus  habent ,  non 


bcalorum  Chrisli  martyrum  Marcellini  ct  Petri,  pro  J>  perdant.  Ilaheiit  eiiim  in  pago  Tiirnacense  <=  man- 


scclere  quod  cominisii  interfiricndo  socium  suiim 
prnpter  scandalum  quod  inler  eos  fuit  exorium. 
Proinde  precamursanctilatem  vestram  ut,  ob  reve- 
rcntiam  eorumdem  niarlyrum,  ad  quorum  limina 
confugit.ei  parcere  dignemini,  ut,  indulla  membro- 
rum  inlegriiate,  verhcrumque  poena,  liceat  illi  solu- 
lione  pecuiiix  componerc  atque  enieiidare  quod  mala 
voluntate  commisit.  Optamus  sanctitalem  veslram 
semper  in  Christo  bene  valere,  sanctissime  ac  revc- 
rentissime  pater. 


■  Teulet  addit,  nobis  vcmrc. 
b  Sic  D.  Bouq. ;  at  Teulct  Einhardus  V.  suo  stt- 
tuiem. 


sos  xv,  et  ullra  Hrenum  mansos  v.  Ipse  vult  cuiii 
beneficio  quod  in  Tornaccnse  cst,  scrvire  doncio 
imperalori,  ct  ut  Irater  suus,  cum  illo  quod  ultra 
Hiciium  est,  se  ad  N.  commendet,  et  tamen  com- 
muniter  illnd  beneficiuin  totiiin  habeant :  sed  ille 
non  vult  ci  ad  hoc  conscntire,  nisi  domnus  impera- 
lor  illi  praecipiat.  Nam  nisi  hoc  factum  fueril,  pcr 
dunt  illud  beneficium  quod  ultra  Hrcnum  bahent 
Ideo  precatur  bonilatem  veslram  ut  inde  domniun 
imperatorem  rogare  dignemini,  ut  fratrein  ejus  sic 
faccrc  jubcat ;  ct  ipse  paratus  cst  facere  firmitalein, 

c  Codex  et  Teulet,  propter  infirmilatcm  ■ 

d  Teulet,  Optat. 

c  Sic  codex ;  Tculet,  Tornacense. 


519 


KGINIIARDI  AMUTIS 


K20 


qiialcm  domno  imperalori  placueril,  quod  bcnefi-  A 
cium  snum  communilcr  cum  fralre  suo  habere  non 
vnli.  srmper  ».  Opio  ut  semper  bene  valeatis  in 
Domino 

EPISTOLA  XXIX. 

AD     N.     SACEKDOTI-.M. 

Domino  sancto  et  merito  vcnerabili  N.  sumnii  Dei 
sacerdnli,  Eginhardus  peccalor. 

Venienlem  ad  nos  Eburoncm,  propinquum  ct  Gde- 
lem  vestrum  gratanti  animo  susccpimus,  exisliman- 
tes  eum  iliutius  apud  nos  esse  mansurum.  Sed  quia 
ille  advos  redire  festinat,  noluimus  illuin  sine  litte- 
ris  noslris  dimittcre,  nc  si  vacuis  inaniluis  redirct, 
ad  nos  non  venisse  pularelur.  De  his  tamcn  eausis, 
nnde  se  cerli  aliquid  ail  vos  allaturum  existimavit, 
niliil  vobis  ccrti  significare,  aut  pcr  illiun  indicare  B 
possum,  quia  mulatio  rerum,  qu;e  nuper  in  lioc 
regnn  faeta  est,  in  tanium  n:  s  conlurbavit,  ul  peni- 
tus  ignoremus  qnid  agerc  dcbcamtis,  nisi  ut,  secun- 
dum  verba  Josaphat,  oculos  nostros  ad  Dominum 
dirigamus;  et,  juxta  vcrba  Philonis,  impioretur  di- 
vinum,  quando  humanum  cessat  auxilium.  Ipsum 
autcm  latorcm  prxsentiuin  Eburonem ,  quamvis 
nobis  h  propinquus  sil,  charissimum,  vestrx  dilc- 
ct  oni  r  commeiidamus.  Confidimus  euim  in  Deo, 
licct  nunc  fieri  non  posset,  quod  eum  iterum,  opi- 
iiilautc  divina  clementia,  Ixlum  ct  hilarein,  oppor- 
luno  tempore ,  ad  vos  rcmittere  debemus.  Optamus 
ut  sanctitalem  veslram  ,  benc  valentem  et  nostri 
nteiuorera ,  divina  gratia  serapcr  et  ubique  eu- 
stodial.  C 

EPISTOLA  XXX. 

Al>     VISSIMM    FII.IUM    SUUJI. 

Charissimo  filio  ''  Vussino  in  Domin6>salulem, 
Vereor  namquc,  lili,  et  valde  mcluo  quod,  relicto 
ovili,  ncc  tui  nec  nui  memor  csse  dcbeas  :  quia  ju- 
ventus  immalur.i ,  nisi  lrenis  disciplinx  coercita, 
baud  facile  pcr  juslitix  incedit  vias.  Quamobrcm, 
mi  nate,  stuile  probos  xmulari  niores,  et  qiiem  le 
semper  sequi  horlabar,  ne  ullo  pacto  offensum  ba- 
bcie  velis  :  scd  profcssionis  c  l.ux  niemor,  quan- 
tiim  ipsc  annuent,  cui  tc  totum  commisisti,  ejus 
mandatis  insiste  disccndis.  His  edoctus,  et  in  operc 
corum  assuclus,  nullo  \ilalis  scientia'  commodo  ca- 
ivbis.  Sicut  le  prxsens  monui,  in  studio  disccndi  lc  IJ 
exercc,  et  quidquid  ex  ipso  iucidissimo  ct  abundan- 
lissimo  niagni  oratoiis  ingenio  assequi  nobilis  scicn- 
tix  polueris,  uihil  inlactum  rclinque  :  niaxime  au- 
tcin  probos  niores  illius,  quibus  excellit,  imitari  mc- 
inenlo;  iptoniam  grammatica  et  rhetorica,  cxtera- 
que  liberalimn  artiuin  studia,  vaua  suut,  el  valde 

■  Teulet  kabere  vultsemper;  ....  expungit  voccm 
»ii/i. 
h  Teulet,  vobis. 
'  lilcm,  eteclioni 

i  Vussinum  Eginhardus  ex  linma  conjugc  suscc- 
pcrat. 

e  Ex  his  verbis  colligil  Mabillonius  Yussiiuim  nio- 
nacbuin  fuisse,  forte  in  monasterio  Sclingcslaitiensi, 


nociva  servis  Dei,  nisi  pcr  gratiam  divinam  honis 
inoribus  subcsse  nnscanlur :  quia  scicntia  inflai,  cha- 
riias  vero  xdifical.  Melins  mibi  qiiidcm  cst  ut  te 
morliiuin  vidcre  conlingat,  quain  inflatiun  el  sca- 
lcntcm  vitiis.  Non  cnim  Salvnioi  a  se  miracuiorum 
faeta,  sed  mansuetudinem  cl  cordis  lnimililaicm  di- 
scere  prxccpit.  Quid  plura?  Sxpc  hxc  etalia  bujns- 
modi  a  n:c  audisli.  Ulinani  aliquando  eontingat  islis 
(lelectari,quibusiniindiliacordiscorporisque,  per  Dei 
auxilium,  asscquitur.  Misi  igitur  libj  vcrba  etnomina 
obscnra  cx  libris  Vilruvii,  (]ii;e  ail  prxscns  occur- 
rcrc  potcrani,  ut  coru  u  notiiiain  ibidem  pcrquire- 
res.  El  crcdo  quod  eorinn  inaxima  pars  libi  i!c- 
moiisiiaii  possil  in  capsella,  quam  donmus  E.  co- 
luuinis  eburneis,  ad  instar  anliquorum  operum,  fa- 
bricavit.  Et  propter  illud  quod  Vitruvius  nominat 
sccnogiapliiani  ,  interroga  quid  sit  qnod  Viigi- 
lius  iu  III  Georgieorum  libro  scenam  vocal.  Dicit 
enim  : 

'  Ad  dclubra  juvat,  caesosquc  videre  jmenros, 
Yei  sccnaul  >erslsdiscedat  Iniuhlins ,  uiquc 
l'iu  laii  r.i  iniexli  tullant  aulxa  Itriiaiuii. 
Vale. 

EPISTOLA    XXXI. 

AD    N.    EPISCOPUM. 

Domino  sancto  ct  meiito  venerabili  N.  episcopo, 
Eginhardus  sempiternam  in  Domino  salutein. 

Quamvis  mc  mullum  conlrislct  quod  te,  amantis- 

sime    dominc,   per «,  in  hoc  niolcslissiino 

eorporis  veslri  labore  positum  audio ;  tamen  non 
minimam  capio  consolationem,  quod  htinc  laboicui 
tibi  proliccre,  ct  ad  purgationem  anim;c  pertinere 
non  ignoro.  Crcdo  enim  quod  ideo  te  divina  iniseri- 
cordia  tamdiu  in  boc  morbo  corporali  niaceiari 
penniit.it,  quod  te,  hoc  corpore  migrantem,  emcn- 
daliini  recipiat.  De  orationibus  vero  pro  te  faciendis, 
certam  facio  cbaritatem  luam  quod,  in  quantuiii 
inihi  Deus  vires  ct  possilililatcm  concedere  digna- 
lus  fuerit  per  cos,  quos  auditione  dignos  xstiniarc 
possum,  certare  eurabo,  qucmadmodum  et  te  erga 
meani  pusillanimitatem  fiduciam  habere  cognosco. 
De  recuperanda  eoipoiis  salutc  licct  nunquam  sit 
dcsperandum,  quia  potens  cst  Deus  de  creatura  sua 
facere  quidquid  voluerit,  tanien  inelius  est  unicui- 
que  nostrum  ad  certa  se  prxparare,  quam,  propler 
incerla,  qnnd  necessarium  est,  vclul  meliora  spe- 
rando  L,  ncgligere  Opto  tit  semper  benc  valeas  in 
Domino. 

EPISTOLA  XXXII. 

AD   AMICUM. 

C.iiaiissimo  meo  Eginhardus  peceator,  jam  in 
extrcmo  positus ,  tuus  lamen  tuoruniquc,  donec 
snpcresi  llatus,  Dco  leste,  fidelis. 

ex  quo,  reliclo  ovili,  Fuldam  accesscrit  ad  Itabauum  , 
inagnnni  illum  liiu  I  dubie  oralorcin,  cujus  probos 
mores  filio  imilandos  proponit. 

'  Addit  Teulct  versum  sequentem  : 
. .  .  Jam  nonc  solemnes  ducere  pompns. 

8  Supplet  lilteras  D.  Tculcl,  cjtisque  punc'ua- 
lionem  sequimurnt  sensui  aptiorem. 

h  Teulet,  speranda 


521  EriSTOL^:.  541 

Commcndo ,  dilectissime  mi,  lux  cbarilati  ani-  A  gruaiii  factis  vestris  mcrccJem  rctribuere  dignctur. 


mam,  e  corpore  subJilo  peccalis  cgrcssam  ,  ut  cani 
in  tuo  tuoruinque  li  lcliuni  consorlio  adscribi  d.gne- 
ris  :  qualenus,  sanrtarura  studiis  oralioniiin  ,  pio- 
rumque  precibus  fralrum,  roisera  adjttvata  anima, 
lorum  quiddam  «  refrigerii  accipere  mercalur.  His 
iiaque,  proplcr  uimiam  magnamqiic  angustiam  car- 
nis  vel  spirittis,  broviler  prxlibatis,  dcprccor,  dile- 
ctissime  uii  ,  ut  siimmam ,  pio  amore  Dci  ac  niex 
vililatis  amicitia,  ccclcsiarum,  niex  parvit.iti  com- 
ntissarum ,  adbibcas  curani ,  nc  post  obilum  nicum 
lupi  locum  saiictitatis  invadant  rapaces,  gregeniquc 
Iiumillimum  dispergant  :  sed  poiius  eis  talis  concc- 
datur  rcclor ,  qui  Dcuin  amarc  noveril  vcl  limere, 
el  bis,  qui  subilili  sunl,  misericorditer  snbvenire. 


Pioniilliinus  etiain  quod  el  noslram  parvilalcm  ad 
volunialem  vcstram  faciendam  paratum  habere  de- 
bealis.  Benc  valete. 

EPISTOLA  XXXIV. 

»I>  LOTIURIUM   IllPF.RIl  CONSORTEM 

Vivat  Dominus  meus,  piissimus  Augustus,  in  pcr- 
petuum. 

Qiiunlam  curam  cl  solliciUidinem  crga  magniludi- 
11*111  veslram  mca  pusilliias  gcrat,  non  facile  vcrbis 
explicare  valeo.  Quoniam  xquc  vos  atque  piissimum 
dominum  meum,  patrcm  vcstrum,  scmper  dilexi,  et 
xqu.iliter  ambos  salvos  csse  volui,  poslqnam  vos  iu 
societatem  nominis  ct  regni.  consensii  totius  populi 
sui,  assurapsit,  mexquc  parvilati  prxccpit  ut  veslri 


Fralrcs  vcro  noslri  tuique  fidelissimi  cx  moiiaslcrio  B  curam  gerercm,  ac  vos  de  inoribus  corrigendis,  cl 


N.  fratcr  quidam  •>  intcr  cos,  proximum  niilii ,  sibi 
prxesse  optavernnt,  juvenem  quidcm  xlale,  sed 
moribus,  ul  puto ,  seno.in  ;  cujus  prngcnicni  hene 
nosti,  c  lilins  N.  fraicr  N.  cl  miiltorum  nobilium 
proximus.  Qucm  Wormaliamd  direxerunt el,  adhuc 
vivente  me,  dum  N.  me  visitarc  dignatus  est,  prx- 
senlem  commendaverunt.  Qui  valde  ct  cum  nuiltis 
lacrymis ,  milii  vcl  propinquis  mcis,  adslante  N.  co- 

mite,  promisit e  N.  precibus  compulsus  annuit 

quod,  si  apud  Deum  facliim  sit,  ipsum  loco  meo 
optassent.  Unde  mcniento,  dtilcissiiite,  ul  boc  non 
diflcralur ,  sed  ul  fiat  maxime  adhibe  cerlamen. 
Millo  pallium  unuin,  quem  f  rngo  fralrilius  ad  S. 
Servatium  dari  jtibcas,  nt  mci  menlionem  facianl. 


honcstis  atque  utilibus  sectandis,  sedulo  commonc- 
rem.  Scd  licet  in  his  mcam  operam,  ininus  quain 
dchtiit,  utilem  vobis  silis  experti,  tamen  volunlas 
fidelis  non  dcluit,  nec  adliuc  quidem  deest,  qux  mc 
tacere  non  pcrmiltit ;   quin  potitis  cogit  ut  vos  dc 

vcstra  « cognoscat,  quod  quidam  homincs,  sua 

potius  quam  veslra  conimoda  qiixrcntes,  mansuelii- 
dinem  vcslram  sollicitent,  vol  isque  persuadere  co- 
nentur  ut,  postposito  paterno  consiiio,  ct  obcdienlia 
dcbita  derclicta,  locum,  vobis  ad  regendum  atque 
cuslodiendui»  a  piissimo  genitorc  vestro  commis- 
sum,  dimittatis,  et  ad  illum,  ipso  invilo,  et  ncque 
volente  neque  jubcnte,  veniatis,  etapud  eum,  quam- 
visilli  non  placeat,  permanealis.  Quo  quid  perver- 


Tux  charilali  mulum  nieuin  dari  prxcepi.  Imma,  ^  sius  vel  indecenlius  excogitari  potest !  Videle  quatis 


soror  dilectissima,  his  esto  adjulrix,  libique  animam 
commendo !  Jani  plura  loqtii  angustia  non  permiltit, 
atlamen  animani  roeam  ilerum  prccibusvcstris  coin- 
nirndo. 

EPISTOLA  XXXin. 

At>  N.    i.OMI  IT.M  ET  N.  IUDICEM,  MISSOS  DOUl.MCOS. 

Dilectis  in  f.brislo  fratribus  el  amicis,  N.  comiii, 
N.  judici  ,  gloriosis  missis  domni  imperatoris , 
Eginhardus  in  Domino  salolcm. 

Homiues  nostri ,  qui  dc  islis  parlibus  ad  nos  ve- 
niunt,  solent  nobis  narrarc  de  bona  voluntatc  el  de 
benignitate  vestra  erga  nos  ,  in  eo  quod  hom  nes 
nos.ros  servatis,  el  eis  parciiis  in  qualicimque  loco 


sit,  el  quantum  mali  habeat  ista  persuasio.  In  pri- 
mis  siquidcm,  ul  mex  pusillita  i  videlur,  hortatur 
vos  ut  Dci  prxccptum,  qtio  parcntifcus  bonor  exhi- 
beri  jnbclur,  parvi  pendatis,  et  longxvitatem,  qu;e 
pro  remuneratione  conscnati  lnandali  promitlilur, 
pro  nibilo  babealis  :  deinde  ul,  abjecta  obedienlia, 
iiiobcdienliam  pro  illa  assumatis,  cl  contra  eum, 
sub  quo  subjeetionem  humililcr  vos  agere  debuc- 
ralis,  per  clalioncm  contuniaciter  erigalis  :  tum  ul 
per  contemptum  et  inobedienliam  c!_arilate  depul- 
sa,  discnrdia,  qu;e  niiuqiiam  intcr  vos  vel  nominari 
debuil,  in  tantum  excrescat,  ut,  inter  quos  amor 
esse  debuit,  odiuni  enascalur  :  quod  ne  veniat  sum- 


ilbs   parcere  polestis,  tam   in  hcrihannis  quani  in  „  mopere  cavendum  esl.   Credo  enim  prudentiaui  ve- 


aliis  causis  ad  veslriim  missaiieum  pertinenlilius. 
Unde  vobis ,  ut  dignum  est,  magnas  a^imus  gralias, 
Deuinque  rogamus  et  sanctos  ejus  nl  vobis  non  so- 
lumhic,  inpra.senti  vita,  sed  eiiam  in  futura,  con- 

*  Sic  babet  cmlex ;  at  Teulet  meudani  codicis  cor- 
rexit  edendo,  qitemdam. 

J>  Mendosum  codicem  non  scculus  esl  D.  Teulet  et 
edidit  [ralrem  quemdam  post  Mabillonium,  Ann.  ord. 
S.  Ben. 

c  Addit  Teulel  modo  paraphrasis,  esl  cnim. 

4  Idem  post  Wormatiam,  inler  uncos  ajilit,  fta- 
tres  noiln  tuiqne. 

«  Post  puncta  qunqite  edidit  Teulet ,  diccns  in  no- 

tula  hanc  vocem  in  coiire  distincte  legendam,  quam- 

vis  ah  cdilis  omissam.  Sed  verbuni  qtio  I  proxime 

prxcedit  perspicacionim  oculnrum  aciem  prxlerit. 

PiTnoi..  CIV. 


siram  minus  laicre,  quanla  abominalio  sil  apud 
Denm  filius  contumax  ei  parentibus  inobedicns,  cum 
euni  Dcus,  sicut  in  Deuleronomio  legcre  polestis, 
per  Moysen  ab  omni  populo  1.  pidari  prxccpit.  Qua- 

1  Sic  codex  ;  atTeillct  qund  post  D.  Buuqtietiuni, 
qui  iu  textu  leelionem  cojicis  servavit. 

B  Post  verba  ut  vos  de  veslra,  dominus  Teulci 
ex  coJiee  recenliori  ad  lidit  ferc  tres  lineas  ediiis 
hiic  usqne  incognitas  et  quje  sensum  adimplent.  Non 
regre  fcret  doctissimus  Eginhardi  ediior  si  in  noia 
htinc  locum  prout  ab  illo  restitulus  est,  exhibemus  ; 
ergo  ila  se  habel  :  Cugit  ut  vos  de  veslra  [salute 
commoneam  ct  in  quibus  periculum  veslrum  cavere 
debeath  breviter  aperiam.  1'ervemssc  ad  parrituiis 
tnea'  notitiam  magnitudo  i.s.r.i]  cot,<toscat,  etc. 


17 


■iCIMl.VKDl  ABBATIS 


824 


propier  admoneitdotn  censui  iicpli.aiem  »  vesirara  A  enim   sciens  noslrara   amiciliain,  pulavil  ine  hoc 


ut,  per  prodentiara  a  Deo  \obis  coiicessam,  caveatis 
pcriculum  vestrum,  nei|ue  arbilrcmini  hanc  divinam 
scnlenliam  posse  a  quolibcl  conlerani,  licci  in  veteri 
lege  conscripia  sit.  Est  eniin  una  <lc  niultis,  quas 
majores  ac  doclores  nostri,  sancli  videlicct  Patres, 
tam  pnesentibus  quam  prasleritis  b  lemporibus,  tain 
chrislianis  ijuain  judxis,  obscrvandas  esso  censuc- 
iiini.  Amo  vos,  Dcus  scit,  et  iilco  tam  fiducialiter 
admouco  :  nec  vos  vilitatem  pcrsona?  admoncniis, 
sed  salubrilalcm  consilii,  considerare  debetis.  Op- 
lu,  ctc. 

EPISTOLA  XXXV. 

Al)  N.  A.BBATEM. 

D  miiiio  sanclo  el  merilo  vencr.  N.,  revercnlis- 
simo  abbati,  N.  [i.  e.  Egiuhardus]  pcccator. 

Anticoruin  meorura  rclatione  didici  1N.  (abbatcm 
.111  episcopiini  noniinare  dcbeam  ignoro,  quis  ille  sit 
vos  oplimc  noslis)  (|uod  in  rebus,  ad  suuiii  profe- 
ctuiii  perlinentibus,  vestro  salubri  ct  pruderitissimo 
soleat  uti  consilio.  Quapropler  visuni  cst  milii  ve- 
stram  sanctiiatcm  precari  ut  apttd  memoralum  vi- 
ruui  pro  nepolc  ipsius  Eburone,  qui  iiunc  Metis  mo- 
ratur,  loqui,  cumque  rogarc  dignemini  ut  eum  spe, 
quam  illi  fcccrat,  non  fraudaret,  se.l  potius  in  pro- 
missa  ei  erga  se  benignitale  pcrmanere  vellet.  In  co 
vidciicel,  ul  iu  paupertale  constitutum  de  faculta- 
liljus  suis  ailjuvarc  dignelur,  ut,  propter  penuriam 
ct  indigcntiam  reruin  nccessariarum,  ncccssitas  illi 
non  evcniat  illum  locum  omiltendi,  in  quo  cum  ipse 


apuil  tc  impetrare  potuisse.  El  ego,  in  tua  dilectio- 
ne  coulidcus,  pelo  ut  voliintaicni  ejus  in  bac  causa 
adimplcre  non  giaveris.  Opto  ut  scinpcr  bene  va- 
leas  iu  Domiuo. 

EPISTOLA  XXXVII. 

*D  N.   VlCl  UOMINHI  SLXM. 

ln  Cluisti  nomine  Eginhardus  N.  vicedomino. 

Hiramur  valde  proptcr  quid  c  omnia  sic  rema- 
nere  potuissent,  sicut  remanserunl ,  quac  tibi  fa- 
cicnda  commisimus.  Nam  ,  sicul  audivimus,  de  illa 
annona,  sive  ad  farinam,  sivc  ad  bracem  faciendam, 
qiiam  ad  Mulinhcim  tnittere  debuisli,  nihil  misisti  : 
nec  aliud  aliquid,  nisi  triginla  porcos,  et  illos  ipsos 
iiiin  bonos,  scd  mediocres,  ct  Ircs  modios  de  legtt- 
jj  uiiiie  :  dc  cxlero  nibil.  El  iion  solum  hoc,  sed  etiam 
illud  quod,  in  lolo  biberno  islo,  nce  tc,  ncc  missiim 
tuiini  aliquem,  vidcre  potuimus,  qui  nobis  aliquid 
de  istis  partibus  adnuntiarel.  Quod  si  majorcm  uti- 
lilalem  de  Frideslare  babere  non  possumus,  nisi 
quanlum  tu  nos  indc  habcre  feeisti,  nescimus  cur 
illud  bcnelii  iiuu  habere  debemus.  Nunc  ergo,  si  libi 
dc  gratia  nostra  ulla  cura  sit,  roganins  ul  negligen- 
liam  tuam  emendare  studeas,  et  nos  cito  cerlos  effi- 
cias  quiil  de  te  sperare  debenius. 

EPISTOLA  XXXVIII. 

AU  FRATREM   K. 

Dilecto  fratri   N.,    Eginbardus   in   Doinino  salu- 
tem. 

Volumus  iit  Lgiuunelo  dc  verho  nosi.ro  prxcipias 


constituil.    Quod   profeclo   cvcniet,   nisi  ab  co,  ne  C  ul  faci.vl  uobis  latercs  quailralos,  habcntcs  in  omnem 


evenial,  fucrit  ante  provisum.  Leviler  boc  proviJcri 
potcrit,  si  in  pro  nissis  suis,  quibus  eiim  ad  sibi 
cotiscnticndum  compulit,  permanere  voiucrit.  Opto 
sanctitaicm  vestrara,  noslrae  pusiiiitatis  memorem 
senipcr  in  Clirlsto,  bene  valere  in  Domino. 

EPISTOLA  XXXVI. 

AIi    AMICUM. 

Dileclo  fratri  el  auiico  charissimo  N.,  Eginbar- 
dus  ac.crnam  in  Doinino  salulem. 

N.  comes  rogavit  inc  ut  te  precarer  de  illis  por- 
cis,  quos  tn  in  cjns  ministcrium  ad  pascendum  mi- 
sisti,  ul  ei  liceiel  eosdem  porcos  sibi  rclinerc, 
usqiicquo  crassiores  ei  meiiores  licreiit,  ci  illc  cos 
justo  prctio  ad  opus  dominicum  comparassel.  Illc  II  lutem. 


paricni  duos  pedes  manuales  ct  quatuor  digitos  in 
crassitudiucin,  numero  t.x,  ct  alios  minores,  simili- 
ter  quadralos,  babentes  in  oinnein  parteni  iiuum 
semisscm  et  quatuor  digilos,  ct  in  crassitudinc  di- 
gitos  tres,  nuinero  cc.  Misiuius  libi  per  hunc  hoiui- 
nera  dc  scminc  lapitri d,  quad  volumus  ut  in  largo 
loco  scminari  faeias  :  qu;e  solct  in  magiiam  hcrbam 
excrcsccre.  Bcnc  valele. 

LPISTOLA  XXXIX. 

All  EIIF.BITANOS,     1N  PFRSONA    llt.LDOWICl     IMVERVTORIS. 

lo  iiomine  Domiiii  Dci  ct  Salvatoris  nosiri  Jesu 
Chrisli,  N.  [i.  e.  ILudowtcus],  divina  ordinante 
providentia,  imperator  augustus,  omnibus  primati- 
bus,   et  cuiicto  populo  Eiiierilaiio  '   in  Domino  sa- 


"  Ev  bis  verbis  Iinmam  uxorem  Eginbardi,  iiliam 
fnissc  Caroli  Magni  colligit  Habillonius  saec.  iv  Bened. 
p.iit.  i,  in  Elogio  historieo  Augilberli  abbatis  Ccntu- 
lcnsis.  i  Si  Lolharius,  intptit,  E^iuhardi  nepos  :  ergo 
propier  uxoreni,  quae  proinde  Caroli  fil.a  fueril.  > 
vcriiiii  his  vcrbis  rein  non  cvinci  putat  Pagius  ad 
ann.  7!)2,  ciini  b;e  voccs.  ne;nis,  avunculus,  similes- 
qtte  his  leniporibus  magi.ani  babuerint  latkudinem, 
variasquc  paliaiilur  explicationes.  Lt  certe  ipse  Ma- 
billonius,  lib.  sxvii  Aiinai.  Benedict.,  nuni.  51,  hanc 
propinquilatem  ex  alio  capile  oriri  posse  existimat, 
liistorioiaraque  scu  potius  fabuiam  chronographi 
Laurcshameiisis,  Imiuani  Carolo  iiliam  aflingenlis, 
hoc  vel  unico  argiiinento  corrucie  piital.  quod  Egin- 
bardus  conjiigem  habuii.  Doc.lissiiniis  ahbas  Lebcuf 
in  Dissertationc  qu:c  anno  1710  pnemium  tulit  ab 
aiadctnia  Suessionensi  propojilum,  per  neplitatem 


intclligit  principalilalem  scu  pratcipititatem  ;  qnam 
voeein  deJucit  a  Teutonico  nempt  vcl  nept,  id  est 
pra/cipuus.  Idem  conlciidit  vocein  JSenslria,  qux  a 
veteribus  Neplrecum  sive  Nepiricum  vocatur  idern 
essc  ac  pra-cipuum  reguuni  a  iiepl  praecipuum,  et  a 
rieh  scu  reiclt  regnum.  — Sic  D.  Iiouquelus ;  at  no- 
vissimus  Eginhardi  editor,  D.  Tculct,  voci  ncptita- 
icm,  quam  niultis  argumentis  plane  insolitam,  omni 
sensu  dcstilulam  ct  auianuensis  oscitaiiiLc  Iribuen- 
daiii,  probat,  subsiiiuit  pieintem.  Ldit. 

t»  Teulcl.  pritcis. 

1   Co.l.  D.  quidquid;  Tetilet,  quod. 

e  Coi.,  I.apuu  ;  Tcnlcl,  Lnpalhi. 

€  Emerita  ad  Anam  Quviuin  in  Lusitania  posila, 
i  icoijuc  a  niaiv.i  Hi-p.niti  dis.^ita.  Qtiare  (.ointius 
ad  ann.  8^0,  nuin.  3..  loco  populo  Emerituno,  le- 
genuum  ccnsct,  populo  Ca:tarMtgzslano. 


525 


EPISTOL/E. 


520 


Audivimus  lriliulalioiiem  vestram,  et  multimodas  A  gnabitur.  Nam  cum  primiim  equitarc  polucro,  vel 


anguslias,  quas  palimini  per  crudelitatem  regis 
Abdirliaman,  qui  vos  per  nimiam  cupiditalem  re- 
rum  vcstrarum,  quas  voliis  auferre  conatus  ost, 
saepissime  violenter  oppressit.  Sieut  et  palrcm  ejus 
Abola/  fecisse  coinperimus,  qui  injustis  superposi- 
lionibus  ceiisum,  ciijus  debilorcs  non  cralis,  sibi 
solvcre  cogcbat,  et  propler  boc  de  amicis  inimicos, 
cl  de  obedientibus  silii  contrarios  alquc  inobedicn- 
tcs,  cffecerat;  quia  et  libertatem  vobis  lollere,  et 
injuslis  censibus  ae  tributis  vos  onerare  atque  liu- 
miliare  niolitus  est.  Sed,  ut  audivimus,  vos  semper, 
sicul  viri  forlcs,  injurias,  ab  uiiquis  regibtis  vobis 
rllatas,  fortiler  repulislis,  et  crudelitati  alque  avidi- 
lati  eorum  viriliier  restitistis.   Quod  et  vos  niodo 


ad  vos,  vel  ad  domiium  iinperatorem  venire  fesli- 
nabo  :  Utruin  vobis  placuerit  tit  faciam.  Nimc  hu- 
militer  deprccor  pietatcm  vestram  ut  me  apud  mi- 
sericordissimnm  domiiuim  meuni ,  cum  ad  illtim 
veneritis,  cxcnsarc  dignemini  de  eo  quotl  ad  vos  nou 
veni.  Deus  testis  est  qtiod  de  valeludine  nica  uullam 
falsiiatcm  vobis  scripsi :  et  non  soltim  boc,  sed  ctiam 
quoil  multo  graviora  sunl  alia  quxdam  incommoda, 
qux  paiior  in  memetipso,  de  qtiibus,  nisi  cum  fide- 
lissimo,  ntillam  possum  iia!  cre  locutionem.  Hoc  ta- 
men  scitote  quod  majorem  vobis  coram  Deo  mercc- 
dem  in  pr.Tsenli  acquirere  non  potestis,  quam  si 
effeceritis  ut  milii  liceat  ad  scrvilitim  sanctorum 
Chrisii  marlyrum,  cum  primum  ralucro,  festinarc. 


facere    multorum  relalionc   didicimus.  Quapropter  "  Possum  eniiu il!i:c  in  quindecim  dicbus de  sanclo  N. 


complacuit  nobis  ad  vos  bas  litteras  dirigere,  vosque 
consolari  alque  exhortari  ut  in  ea  ,  qua  ceepislis,  li- 
bcrtatis  vestrae  dcfensione  contra  crudelissimum  rc- 
gem  perseveretis,  el  furori  atque  ssevitia?  illius, 
(sieul]  bacleiius  fecistis,  ccdere  non  dignemini.  Et 
quia  idcm  rex  cerlissimus  adversarius  et  inimicus 
tam  noster  quain  ct  vesler  est,  coinmuui  consilio 
contra  ssevitiam  cjus  dimicciniis.  Volumus  enim, 
cum  Dci  omnipotentis  adjnloiio,  proxima  :estate 
exercitum  nostrum  ad  marcani  veslram  a  miitere, 
ut  ibi  prseparatus  scdeai  elexspcoteldonec  vos  man- 
detis  qiiando  proiuovcre  tlebeat,  si  ita  vobis  bonum 
visum  fuerit,  ut  propter  vos  adjtivandos  ctimdcm 
excrcilum  conlra  cominuncs  inimicos   noslros,  qui 


navigaudo  pervenire.  Si  nie  imbecillitas  corporis 
non  impediret,  non  lias  litteras  miltercm,  sed  potius 
ipse  venirem,  el  in  his  qiiae  apud  vos  agunitir  simul 
vobiscum  csscin. 

EPISTOLA  XLI. 

AD    AHICUM. 

Nunc,  in  magnis  angiistiis  posilus,  oro  benignita- 
tcm  vestram,  tit  apmi  piissimnm  domiuuin  et  impe- 
ratorem  nostrum  pro  me  inlercedere  dignemini. 
Nam  jussit  mibi  regina,  quando  de  Aquis  cgressa 
est,  qui  simul  ciim  ca  ire  non  poteram,  post  se  atl 
Compenilium  venire.  Cujtis  praceplis  oVilemperans, 
cum  magna  dilficuliate,  vix  in  dcccm  diebus,  vcni  ad 
Valcnlianas.  Inde ,  quia  d  jam  eqnilare  non  valui, 


iu  marca  nostra  rcsidcnt,    dirigamus  :  ad  hoc  ut,  si  C  usque  al  sanctum  N.  navigavi.  N.:m  el  nimia  venlri 


Abdirhaman,  vel  excrcitus  cjus,  conlra  vos  venire 
voluerit,  isli  pcrnostrum  cxeicitum  iiiipediantur  ul 
illi  ct  exercilus  b  cjus  in  adjutorium  conlra  vos  ve- 
nire  non  valeaut.  Nain  cerlos  vos  facimus  quod,  si 
ab  illo  vos  averlcre,  et  ad  nos  convcrtere  volueritis, 
anliqua  libertale  vestra,  plenissime  et  sine  ulla  di- 
miuutione,  vobis  uti  conccdimus,  cl  ahsque  ccnsu 
vel  tribulo,  immunes  vos  cssc  pcrmittiinns,  ct  nnn 
aiiam  lcgem,  nisi  qua  ipsi  vivcre  volueritis,  vos  le- 
nere  jubenius,  ncc  aliter  erga  vos  agere  volumus, 
nisi  ul  vos  amicos  et  socios,  in  dcfensione  regni  no- 
stri,  honorifice  babeamus.  Oplamus  vos  in  Domino 
semper  bcne  valere. 

EPISTOLA  XL. 

AD    I  M  1-  K  II  \  T  llll.l  M. 

Cognoscere  dignetur  piissima  domina  nostra  quod 
ego  servus  vcsler,  postquam  de  Aquis  cxivi ,  lanlis 
corporis  incommodis  affcclus  sum,  ut  de  Trajecto  xix 
decimo  die  pcrvenire  possem  ad  Valentianas.  Ibi  me 
lani  inaguus  rcnium  simul  ac  splcnis  dolor  invasit, 
ut  ne  unum  qnidem  miliarium  in  inlegro  die  valercm 
cquitando  conficere.  Quapropier  supplico  pietati  ve- 
stra;  ul  mihi  liceat,  cuni  gratia  vestra,  navigando 
ire  ad  sanclum  N.  c  ibiqne  jacere  qnonsquc  mihi 
Deus  omnipotcns  vires  ad  ilcr  faciendum  darc  di- 

•  Teulet,  noslram. 

h  Melius  Teulet,  exercilni. 

c  \i  esl  ad  sanctum  Bavoncm ,  seu  ad  sancli  Ba- 


solutio  ct  reniuin  dolor  sic  in  me  alicmaudo  si:  i 
succedunt,  ut  nulla  dies  fuerit,  postquam  dc  Aquis 
promovi,  quin  bac  vcl  illa  infinnitate  laboraren:.. 
Sunl  parlter  kec  el  alia  quae  mihi  ex  illo  morbo,  in 
quo  anno  praterilo  jaeui,  contigerant,  dextri  \idc- 
licet  femoris  continuus  torpor  ac  splenis  pene  into- 
lerabilis  dolor.  His  passionibus  affectus,  valdc  trislcm 
ac  pene  omni  jucunditate  carentcm  duco  vitam;  in 
eo  niaxime  quod  t!meo  me  aliubi  qtiam  velim,  et 
aliud  agentem  qtiam  sanctis  Christi  marlyribus  ser- 
vienlem,  essc  raorkurum.  Quapropter  atljuro  vos  el 
obtestor  per  beatos  Chrisii  marlyrcs  Marcellinum  et 
Pelrum,  ut  pro  inea  parvitate  apud  piissimum  impc- 
ratorem  intercelere  dignemini,  ut  non  mihi  succen- 
I*  scre  velit  pro  eo  quod  illi,  sicut  hi  qui  potuerunt,  in 
occursum  non  venissem.  °  Venisscm  si  potuissem,  et 
veniam  cum  primum  poltiero;  ct  sive  absens,  sivo 
prasens,  fidelis  ei  permanebo.  Prccor  igitur  chaiila- 
lem  vestram  ul,  tam  de  aolis  quam  agendis  spud  \os 
rebus,  per  Iitteras  vcstras  mc,  qtiaulo  celerius  po- 
tueritis,  ccrtum  facerc  digncmini.  Opto  ut  serpper 
bene  vajeatis  in  Domino. 

Oinnia  qu.e  nunc  in  hoc  regno  gcruntur,  rcvclan- 
tihusChristi  martyribus  ante  bicnnium,  futura  prae- 
dicta  sunt. 

vonis  monastcrium. 
d  Codex  el  Tculct,  ani. 
'  Autc  rew.iscm  add.  Tculct,  utiquc  ccrte. 


F.-57 


EPISTOLA  XI. II. 


IiClNIIARDl  \nU\TIS  .V28 

Quamvis  perplura  sim  de  quibus  eognoscendis 


»l>   III.UDOWICUU   IMOfclUTOHEM. 

Magno  doinino  scrvua  modicus. 

Memorem  esse  »  dominum  nieum  piissimum 
quomodo  raihi  lioentiam  dedisiis  ui ,  quando  do- 
mina  raen  ad  vos  pergerct,  tuncego  ad  beatorum 
(ihristi  marlyrum  serviiitira  faciendum  proficisce- 
rer  :  sic  f.iccre  volui.  Sed  domina  moa  jussit  mc 
posl  se  ad  Compendium  vcnire,  et  ogo,  jnssis  cjns 
obediens,  ciini  primum  caballos  ineos  liabere  potui, 
post  illam  ad  Compemlium  porgore  coepi.  In  qua 
«rofectionc  splenis  siranl  ac  rcnium  tlolore  eorre- 
itiis,  in  lanlun.  affectus  sum,  ul  vix  in  dccem  die- 
lnis  de  Trajccto  ad  Valcntianas  venissem.  llii  cum 
nie  jani  equitare  non  posse  senlirem,  vcni  manc  ad 


milii  cnra  esso  potost,  dno  laiiion  siini  qnorum  nie 
in  prxscnti  major  curiosilas  lenct.  Unum,  ul»i  ct 
quando  generalis  ille  conventus  habendus  sit;  alte- 
rnin,  si  domnusUIotariusin  lialiam  reverli,  aui  cura 
pairc  muncre  dcbeat?  l)e  his  duobus  certum  nic  fa- 
coro  charitas  vestra  non  graveiur.  Nam  horum  no- 
lilia,  plns  t|tiain  cxlerarum  reruni,  qux  apnd  vos 
aguntur,  indigco;  quoniam  o\  his  pendct  quid  ego 
facere  debeam,  si  divina  pietas  railii  favcre  dignabi- 
tni  ut  aliquid  ulilitatis  facere  valeam.Opto  ut  to,  ami- 
corum  meormn  amantissimc,  hene  valenlem  cito  vi- 
dere  merear. 

EPISTOI.A  XLV. 

Aii  G.  COIIITKM. 


sanoinin  N.  navigando  alque  ihi  liuno  in  magnis  an-  jj      Dileclissimo  fratri,  G.  glorioso  comili  alquc  op- 


gustiis  ac  doloribus  posilus,  quxso  atque  oro  ut  pic- 
las  vestra  railii  licenliam  darc  dignelur  pergendi  ad 
locnm,  in  qno  piorum  palronoruin  veslrorum  sacrata 
corpora  requicscunt.  Possum  e.nim  illuc  navigio  in 
quindccim  diebus  de  sanclo  N.  venire.  Hagnam  vo- 
bis  coram  Doo  merocdora  comparare  poteslis,  si  me 
;ul  servilium  sanctorum  suorum  irc  permitliiis,  si 
taiuon  illo  vivus  pcrvenirc  potucro.  Crcdo  quod  illi 
•sancti  marlyrcs  pro  vobis  apud  Dcum  intcrccdcre 
debeani ,  si  coruni  scrvitiniu  vestro  servitio  antcpo- 
nere  volueiilis.  Nam  ego  in  nullo  alio  locfl  rogni 
vestri  majorem  prtifecluni  vobis  facoro  possum , 
quam  ibi,  si  me  ad  hoc  adjuvare  voluerilis 

EPISTOLA  XLIH 

AD  N.  EPISCOI  IJM 

Doinino  sanelo  ct  merilo  vcncrabili  N.  rcveren- 
tissiino  episcopo,  Eginhardus  peccator. 

Omnipotenti  Deo  et  Dnmino  nostro  Jesn  Christo 
quantas  valeo  gratias  agere  non  cesso,  quia  glorio- 
sissiimun  el  a  Deo  conscrvaiuiu,  semperque  conscr- 
vandum  dominum  ineiim  Hlotarium  Augiistnm  s;tl- 
vum  et  incolumem,  ac  te,  milii  charissimum,  una 
cum  illo,  tlc  Itaiia  venisse  cognovi  ;  el  opto  aii|iic 
oro  ut  ille  me  cito  permittat  illo  venire,  tihi  vestra 
<  nrporali  prxsentia  perfrui  merear.  Tamen  interiin 
parvilalem  nioain  lux  charitali,  ac  per  le.  illiuspie- 
tati,  commendo ,  ac  deprecor  ut  ex  nullius  persua- 
sionc   sinislri  aliquid  de  mea   pusillilale  suspicari 


limati ,    Eginhardus  sempilcrnam   in   Domino  sa- 
lutom. 

Soraper  benevolain  erga  nie  sonsi  dilectionem  ve- 
stram,  sed  nunquam  plns  quam  modo,  quando  niilii 
liccnliam  impelrastis  pcrgendi  ad  scrvilinm  sancto- 
rum  Marcellini  cl  Petri,  qui  ob  hoc  factnin  apud 
Deum  inlcrcessuri  sunt.  Ei  idco  benignitali  vc- 
fctra  quanlas  valeo  gralias  ago  et  obnixe  deprecor 
Ut  scciiiidiuii  bonam  coiisuetiidinoin  vestram  pro  me 
semper  csse  dignemini  lam  apud  dominum  impera- 
lorcm,  t|uara  apud  filios  ejus,  maximeque  apud  dora- 
num  Hlolariuin  c,  Auguslura,  in  cujus  piotale,  licet 
immeritus,  magnam  babeo  fiduciam,  Cxterum  rogo 
vos  ut  pro  N.  pictore,  dovoto  juniore  vcstro.  incr- 
q  cedem  babere  velilis,  et  oura  adjuvare,  ct  apud  doni- 
niira  imperatorem  pro  illo  inlercedere  dignemini ,  si 
congrimin  locum  videritis  ,  ne  por  cujuscunqiie 
invidiam  beneficium  suum  amittat,  tjuod  dominis 
suis  hene  servicndo  aequisivit.  Mihi  uon  cst  nc- 
cesse  vohis  nominarc,  qui  sint  illi  tpios  in  hac  causa 
liuieal  ;  tpioniam  xque  raihi  ac  vuhis  noti  sunt. 
Tantum  rogo  ut ,  in  quaDlum  poteslis ,  eum  ad- 
juvare  dignemini.  Opto  ut  semper  bene  valeatis  iu 
Domino. 

KPISTOLA  XLVl. 

AO  ABRATEU  N. 

Suroma  vciieiaiionedignissimo  N.,  reverentissimo 
nhhati,  Eginhardus  poccator. 

Sicut  nie  poiitionis  hiex  memorem  csse,  sic  le  pro- 


dignemini.  Teslor  Deuro  et  sanctos  martyres  Mar-  D  miSsioni8 uwe obliUim esse non arbitror,  licet  mulia 

et  varia  rerum  impedimenta  postca  accidissent ,  qu;e 
illud  colloqnnim  noslrum,  non  sohim  ad  lempus  so- 
piro,  sed  eliainoblivioniperpetuxtraderepoluissent. 
Illuil  dico  colloquium,  quando,  in  palatio  sinml  po- 
siii,  de  tecto basilicx beatorum Ohristi  marlyniin  Mar- 
collinielPotri,qiiam  ego  nune.licelcummagna  dilli- 
cultate,  coustruero  molior,  locuti  sumus,  ei  consli- 
tit  intcr  nos  dc  plumhoemcndoronirapreiium  quin- 
ipiaginta  librarum.  Sod  quamvis  epns  basiiicx  non 
dtim  ad  hoc  perductum  sit,  ui  legendi  necessitas  me 
admonere  compellat,  lamen ,  propter  inccnum  vita 

b  Teulet,  vevbis, 

c  Teulet  add.  jmenem. 


celiiuum  ac  Pelrum,  quod  amorcm  et  devolionem, 
qua  erga  vos  affeclum  me  esse  soio ,  vohis  b  expli- 
oaie  non  valeo.  Et  ideo  fiducialiter  peto  ut,  cum 
venero,  talos  vos  erga  me  invenire  merear,  qualitcr 
me  dc  vobis  meriluni  esse  non  duhito.  Opto  sancti- 
latem  veslram,  nostrx  imbecillitalis  memorem  ,  in 
Chrislo  semper  bene  valere. 

EPISTOLA  XLIV. 

AU  fc.   AMII.I  M    bllllS. 

Domino  sancto    ac    meriio    venerabili  E. ,    E. 
S.   S. 

«  Addendum ,  non  dubiio  ve!  quid  simile,  ait  D. 
Buuquet ,  doin.  Teulet  precor  repcsuit 


529 


EPISTOL.«. 


550 


morlalis  terminnm  semper  videtur  esse  fesiinandum,  A  rioso  optiicali,  Eginhardus  xeernam  in  Domino  sa- 
ut  bonum,  quod  [a]  nobis  inchoatiim  [esil,   Domino      liileni. 


auxilianie  perficiatur.  Proinde  precor  benigniiaicm 
luam  ut  ine  de  eoJem  plumho  emendo  per  litteras 
tuas  digneris  facerc  certiorem  ;  ut  scire  valeam  si 
aliqnid  inde  adliuc  inchoatum  sil,  el,  sinondum  in- 
choalum  est,  quando inchoaii  et,  Doniino  adjuvanie, 
pcrfici  id  ipsuin  negolium  dcbcal.  Idcirco  oro  luam 
pcrmaguam  charitalem  ut  me,  de  bac  re,  pr-r  littcras 
luas,  certiorem  faeere  non  graveris.  Opto  ut,  mei 
memor,  semper  bene  valeas  in  Domino. 
EPISTOLA  XLVII. 

AD    AMICLM. 

Destaturcrum  palalinarum,  nihil  milii  scribere 
pelo,  quia  nihil  cx  his,  qurc  [iliic]  agunlur,  audire 
deleclat.  De  cseleris  amicis  meis,  si  te  exceplo  ali-  " 
quis  remansit,  niagna  csl  inibi  cura  cognoscere  ubi 
silis  ct  quid  agalis.  Ideo  charitali  ttiae  bas  lilteras 
mittere  curavi,  ut  le  commonefacerem  scribere  mibi 
de  his  qux  aguntur  erga  te,  id  esl,  quali  uieris  vali- 
tudine,  et  vel  quanJo  evcnirc  possit  ul,  vila  eomile, 
ad  invieem  nos  videamus.  Sxpe  enim  te  videre  ac 
tecum  loqiti  desideravi  :  sed  mmqiiam  ardentius 
quam  modo.  quia  iiunquam  inibi  major  incubuit  nc- 
cessilas  ul  de  ageuda  v  ita  cum  ainico  conferrem  atque 
tractarem,  quod  cum  nemine  libentius  facio  quam 
lccum,  quod  in  nullius  lide  majorem  babeo  OJuciam. 
Misi  per  Imnc  pucrum  lilteras  ad  N.  abbatem,  queni 
rogo,  si  irc  potuerit,  per  aliquem  tuoriim  usque  ad 
illiim  deduei  facias,  aut,  si  forte,  proptcr  lassiludi- 
nem  jumenloriim,  ul  venire  solet,  longius  ire  non 
poterit,  precor  ut  liileras  ,  quas  Folconi  millo,  ab 
eo  accipias,  et  ei  per  aliquem  dipgas,  eunique  pre- 
eeris  nl  niihi  respondeat,  atque  responsuin,  quod  ei 
dare  placuerit,  tibi  rcmittat;  et  luad  mc,  cum  pri- 
nmm  idoneum  perlatorem  inveneris,  ipsum  respon- 
sum  facias  perveuire.  Opto  le,  amicorum  amantis- 
sime,  scmper  in  Ghristo  bcne  valere  ct  mei  memo- 
rem  esse. 

EPISTOLA  XLMII. 

AD    N.    EPISCOPI  M 

Domino  sanclo  elmerito  veneral  i'i  N.,  revereniis- 
simo  Eginbardus  peccator. 

Iste  presbyter  nominc  N.  vogavit  meplurimum  ui 
pro  illo  apud  vos  inlcrcederem,  ut  crga  illiim  niisc- 


Quia  fidem  vestram  lam  bcne  probatam  habeo,  ut 
imllatemis  dubitare  possim  quin,  in  omnibus  mcis 
meorumque  necessitalibus  ad  vcslra  charilatisauxi- 
lium  confugiam.   Idcirco  et  nunc  praeseules  pagen- 

seset  famiiiares  nieos.  Am el  Tbeolhoum,  cum 

bis  lilleris,  ad  vos  dircxi,  precans  ut  eos  more  solito 
amanter  suscipere,  et  in  iiecessitatibus  cornm,  quas 
vobis  insinuaverint,  apud  domnumlll.  auguslum,  et 
piissimum  patrem  ejus  adjuvarc  dignemini,  sie  utiHt 
similiterin  vobis,sicul  etego.magnam  babcant  fidu- 
ciam.  Opio  utsemperbenc  valealis,  aniicorumoplime 
atquccbarissime. 

EPISTOI.A  L. 

AD   W.OTARIDM. 

Dominus  meus,  piissimus  genitor  vcster,  jussit  de 
monasterio  N.,  ut  nobis  adjuloies  et  cooperalores 
cssent  in  conslriiciionc  basilic*  a  beatorum  ('hrisli 
martyrum,  Marcelliui  et  felri,  patronorum  vestro- 
rum.  Sed  illi,  ut  mihi  vidctur,  nihil  de  illo  opere 
facturi  sunt,  nisi  jussio  clemcntke  vestra;  :»d  cos 
venial,  ut  eis  denuo  pnccipial  ut,  secundum  disposi- 
tioncm  domini  el  gcnitoris  vestri,  nos  adjuvent  iu 
opere  pncdiclo.  Quapropter  ul  vobiscausam  inemo- 
rali  operis  nolam  facerem,  has  ine«  parvitalis  sup- 
plicalorias  litteras  veslra  magnitudini  milterecuravi, 
per  quas  rogo  elhumiliierpcto  ut,  propler  amorem 
et  bonorem  Lluisii  martyrum,  palronorum  vcslro- 
rum,  curam  hnbere  digncmiui  de  consiruciione  ba- 
silicac  iliorum,  ut,  per  veslroni  adjutorium,  hoc  per- 
ficiatur,  ct  detis  nobis  ad  mcmoratos  cpiscopos  sa- 
crani  jussioncm  veslram  per  lilleras  gloriosissimx 
aucloiitalis  vestrse,  quas  eonlemnere  non  audcant  : 
ct  inde  vobis  corani  Deo  merces  accrescat,  et  beali 
Martyres  pro  vobis  intercedant,  ut  regnum  vcslrum 
semper  aug  ■alur  atquc  hrmelur,  ct  tutum  ae  defen- 
suii"  maneat  ab  insidiis  atque  infestatione  maligno- 
riim  spiriluum  et  malcvolorum  hominuin.  Opio  et 
oro  ul  bene  valeai  iloiniinis  ineiis  re.\,  et  vivat  in 
xlcrnuiu. 

EPISTOI.A  Ll. 

AD  II  MHHI. 

Pro  quodam  amico  ct  familiare  meo  N.  videlicct, 
fidcle  vestro,  pietati  vestroe  supplicare  volo  ut  cum 


ricorditer  agere  dignaremini :  qni  sicut Tpse  asserit,  **  suseipere   dignemini,   ct,  qnando  in  vestras  ma- 


iii  magna paupcrlale  constilulusest,  et  nunc maxime 

(|uando  ipsum  parviim  beneficiolum,  quod  babuit  in 
Bajoaria, ablatum cst  abillo,  et  alteridatum.  Elnunc 
nescit  quid  agerc,  vcl  qualiter  scniori  suo  scrvire 
debeat,  nisi,  pcr  veslram  inieiccssionem,  domnuslll. 
ei  aliipiod  solalium  ad  viiam  prasentem  sustenUm- 
dain  darc  dignabiiur.  Opio  ut,  mei  memor,  semper 
bene  valeas  iuDomino,  ct  parvitaiem  meam  piissimo 
impcratori  commendare  digneris. 
EPISTOLA  XLIX. 

AD    N.    OPTIMATEM,    AMICLM    SIIUM. 

Dilcclissimo   frati  i    ac  fidissinio  amico  N. ,  glo- 


nus  se  commcndaveril ,  aliquam  consolalione.ru  ei 
faciatis  de  beneiiciis  qux  hic,  in  noslra  vicinia  , 
absolula  et  aperla  esse  lioscunlur.  Est  enim  bomo 
nobdis  el  boua:  fid<  i ,  bene  quoquc  doclus  ad  i>er- 
viendum  ulilius  in  qualicunquc  negolio  ipiod  ei 
fueril  iiijunclum.  Servivil  enini  avo  cl  palri  ve- 
slro  lidclitcr  et  strenue  :  sic  el  vobis  facere  pa- 
ratus  est  ,  si  Dc.us  illi  vilam  et  sanitatcm  con- 
cedere  voluerit.  Nam  adhue  valde  infirmus  est , 
et  ideo  non  poicst  ad  vestram  pnescnliam  venire  : 
vcniet  cum  primum  poluerit.  Proinde  precor  pie- 
tatem  vestram  ui    mc  scirc  p-  rmittaiis  quid  illi 


Vcrbnm  ba$itic<r,  nullo  vacuo  spaiio,  in  codicc  desidcratur. 


s.:i 


KGIMJUUII  .UUUTIS 


de  vcstrae  Lonilatis  parle   pion.illcre  possim ;   ut  A  sed  quodcunque  oporarc. 


532 
His  ita  pruimissis,  roga- 


iu  bona  spe  vivat,    doncc  ad  vcstram  pcrvcncrit 
prxsentiam. 

EPISTOLA  Lll. 

AD  S.  PRESRTTF.BUU    F.T  N.  VICFDOMINUM. 

ln  Christi  nominc,  Eginhardus  abhas,  N.  presl.y- 
lero  el  N.  vicedomino,  fidelibus  nostris,  in  Domino 
salutcm. 

Notum  sit  volis  quia  volumus  ut  eulogias  prrcpa- 
rari  faciatis  sccundum  consuetudinem ,  sicut  solet 
lionif.  ad  opus  douiini  sui  facere,  tam  ad  opus  do- 
mini  III.  quam  et  N.  conjugis  ejus.  El  quando  ille 
de  Audriaca  villa  ad  Compcndium  reversus  fuerit, 
tunc  voluinus  ut  ibi  fianl  prasentatae  :  ct  postca  vo- 
lumus  ut  pcr  brevcm  nobis  indicctis,  qualiler  illas... 
vel  ab  illa  fuissenl  rcceptae.  Bene  valcte. 
EPISTOLA  LIH. 

AD  QUEMD\M  FIDELEM  SUCM. 

In  Christi  nominc,  Eginbardus,  ablias ,  illi  fidcli 
nostro  salutcm. 

Tu  nosti  quod  juxta  quod  potuimus,  voluntatcni 
tuam  adimplcrc  curavimus,  in  eo  quol  filiam  tuam 
tibi  reddcrc  facimus.  El  idco  rogamus  te  ut,  pro- 
ptcr  honorem  cl  amoreni  sancli  N.  el  nostium,  no- 
bis  consentias  ad  hoc  ut,  si  illiun  homincm  ad  li- 
bertatcm  venire  faciamus,  eamdem  filiam  tuam  pcr- 
mittas  in  conjiigium  accipcre,  quia  melius  nobis 
vidctur  csse,  ut  ilcrum  illi  homini ,  si  libcr  faclus 
fuerit,  conjugctur,  quam  ut  ab  omnibus  rcpudiclur. 
Bene  valele. 

EPISTOLA  LIV. 

AD  N.  ABBATEM. 

In  Christi  nominc,  Egiiihardus ,  abbas  N.  humilis, 
abbali,  fideli  atquc  dileclo,  xternam  in  Chrislo  salu- 
tr-ni. 

Meinorem  te  essc  non  dubito  qualilcr  tam  tc  et 
liios  niihi  commisisli.  Et  quoniam  ita  se  habct  ut 
lua  propria  decrevit  vohmias,  mcum  utique  dein- 
ceps  est  ut,  ubicunqne  opporlunum  fucrit ,  tibi  tuis- 
que  condignum  suflragiiim ,  in  qiianlum  nosse  et 
posse  acccsserit,  omnihus  modis  impendara.  Ergo 
uotum  sit  dileclioni  veslra  quoniam  ille  vassallus 
nosler,  necnon  cl  filia  lua,  araore  conjugii,  allcral- 
terum  adipisci,  Domino  favent-  et  veslra  volunlate, 
ciipiiini.  Qnamobrem  ad  vos  miticre  decrcvi,  inno- 
lcscentes  quod  tam  matri  ct  fratri,  quam  ct  omni- 
luis  propinquis ,  si  vobis  placct  ut  fiat,  congrmim 
esse  videlur.  lnsuper  ctiam  ego  non  solum  ut  con- 
firmetur  volo,  scd  ut  honoriuce,  pront  citius  csse 
polerit,  si  mihi  ad  perficicndum  poleslatem  dcderi- 
lis,  tam  in  beneficiis,  quam  in  aliis  rebus,  condigne 
supplere  cupio.  Insuper  idem  ipse  prxfatus  vassal- 
lus  dotem  dabil :  augct  munera  :  laiituuimodo  huic 
rei  superest  ut  aut  vos  ipsi  ad  hoc  opus  pcrficicndum 
per  praescns  venire  non  difleralis,  aut,  ut  a  nobis 
perficiatur,  licenliam  conccdatis.  Scimus  cnim  quid 
per  praescns,  Domino  favcnle ,  cxplerc  possumus ; 
scd  quid  futura  pariatdies  ignoramus.  Ideo  scriplum 
est :   «  Non  ccsset  manus  tua,  non  ccssel  pcs  tuus. 


mus  ut,  tam  pcr  hunc  missum  quain  per  litteras 
vcslras,  nos  de  hac  re  ceitos  reddcre  sludcas.  Bene 
valclc. 

EPISTOLA  LV. 

AD  N.  EPISCOPUM. 

Mcrito  vcncrabili  domino  N.  E.  Propter  paucitalcm 
ininistrorum  altaris,  cogil  rac  neccssitas  supplicare 
sanclilati  vestrx  ut  hunc  clericum,  nnmiite  N.,  ad 
gradum  diaconalus  ordinarc  digncmini.  Esl  enim 
non  solum  xtatc ,  scd  etiam  eruditione  ad  hoc  ido- 
neus.  Et  idco  misimus  illum  ad  veslnr.  bcnignilatis 
prxsentiam,  ut  etim,  a  voliis  ilcrum  ad  prxdiclum 
gradttni  consccralum,  recipere  mercamur.  Opto  vos 
in  Christo  semper  bcne  valere. 

EPISTOLA  LM. 

AD     lMPERATOBKII. 

Novo  ct  insolito  siderum  ortu  infausta  quaedam  et 
tristia,  potius  quam  laeta  vel  prospcra,  raiseris  ven- 
lura  signiflcari  mortalibus,  pcne  oranibus  vclcnim 
xstimavit  aucloritas.  Sola  sacri  Evangelii  Scriptura 
salutarem  nov.i'  slella?  apparitionem  fuissc  tesiatur, 
qu.im  ChaidaMirura  vidisse  sapientes ,  et  recentem 
selcrni  regis  ortura  de  illius  clarissimo  fulgore  conji- 
cienlcs,  munera,  tanta?  majestati  convcnicntia,  ve- 
nerabiliter  obtulisse  narrantur.  Sed  ejus  stelbc,  qua? 
nuper  apparuit  horrida  et  parum  hrta  facies  ab  oni- 
nibus,  qui  eam  sc  vidisse  tcstati  sunt,  fuisse  ac  mi- 
naciter  flagrasse  nuntiatnr.  Qnae,  ut  reor,  congma 
r  merilis  noslris  praesagia  fecit,  el  cladem,  qua  digni 
sumus.venturamindicavit.  Quid  enim  inlerest  utrum 
homine,  vel  stella  nuntiante,  imminens  ira  generi 
prxdicctur  humano  ?  Hoc  tanlum  esl  ncccssarium 
ut  intclligalur  supervacuam  non  fuisse  sideris  ap- 
paritionem,  scd  admonuisse  mortales  ul,  pcenitendo, 
el  Domini  misericordiam  flectendo,  futurum  cerleni 
declinare  periculum.  Sic  in  prcedicatione  Jonai,  Ni- 
nivx  subversio  civitatis,  qua:  pcr  illum  fuerat  pra;- 
nuntiata  hominibus ,  divina  miseratione  dilata  est. 
Fccitque  Deus  ...  turum  per  Jereniiam  prophelam 
permisit,  cum  eum  in  domum  figuli 

EPISTOLA  LVII. 

AD   N.  COHITEM. 

ij  Magnifico  el  honorabili  atque  illuslri  viro,  N.  glo- 
rioso  comiti ,  Eginhardus  seternam  in  Doraino  salu- 
tcm. 

Domnus  imperatoi  mandavil  per  Dagolfmn  vena- 
toreui  futj  N.  comes  faccret  convenire  ad  unum  lo- 
cum  illos  comitcs  qui  sunt  in  Austria  ,  id  est  Hatlo- 
nem  ct  Popponem  et  Gebehardum,  et  c;cleros  socios 
corum,  ut  inler  se  considerarent  quid  agendum  es- 
sct,  si  aliquid  novi  de  partibus  Bajoari*  fuisset 
exorlum.  Tuuc  visura  est  illis  bcne  esse  ul,  et  tu  et 
Atto,  in  eodem  placito  fuisselis.  Ideo  rogant  vos  ut 
considerelis,  atque  illis  mandetis  in  quali  loco  vi- 
deatur  aplissimum  esse  illis  coltoquium.  Nam  H.  vi- 
dclur  u  t  hocbcnc  cssc  possil. 


EPISIOL.-E. 


H 


EPISTOLA  LVIII. 

Al>  N.   LTISCoriM. 

Obtulibus  prxstanlissimi  antMitis  liuinillimi  clien- 
tuli  vcstri  apices  pra-cipua:  servilutis  dirigere  sata- 
gunt ;  intiniantes  devotioncm,  juxla  mndtnn  eoruni 
possibiiitatis ,  prouam  fieri,  si  almitas  vestr.c  cclsi- 
tiulinis  mandare  non  dedignaverit.  In  nmni  obscquio 
veslro  vestrorumque,  eldeinccps,  sive  jnxta  clcmen- 
tiain  pr;csenti;e  vestr;c  positi ,  seu  ubicunque  ver- 
sari  videnlur,  libenler  professi  sunt  vestris  melliOuis 
ohteniperare  mandatis.  Nunc  vero,  quamvis  nullis 
cxigenlibus  meritis,  lamen  alloqnio  veslra:  promis- 
sionis  confisi,  monere  nou  titubant  pielatem  vcstrae 
tharilatis.  Valea!  bealituclo  vestra. 


A  cxcepta  dominicala  detinia,  quam  ex  veslro  vcrbo 
salvari  prsccepit,  dckeat  an  non ,  a  nobis  pcnitus 
ignoralur.  Haec  iileo  vestrx  sublimitati  exposuimus, 
ut  veslra  celsitudo  cogitet  ct  slatuat,  quomodo  re- 
slanrari  possil  :  et  ne  periculum  alicujus  prove- 
niat,  si  doimis  Deo  ilieata  ncgligatur  et  adnullclur. 
Qtiidquid  ergo  vestrx  excellcnlix  exinde  libueril, 
pcr  vestrum  missura  nosirx  modicitali  insinuare 
dignelur.  Vestiam  sublimitatem  diulino  tempore 
Chrislus  protegai,  pariterquc  ad  vilam  a  tcrnam  per- 
ducal.  Amen. 

EPISTOLA   LXI. 

AD    EUMDEM. 

Prxvio,  insigni  atque  egregix  nobilitatis  viro  N., 


EPISTOLA  LIX.  W.  ei  G.,  vestrx  sublimitati  per  oiiinia  dcvoti  et 

AU  pit.cfipuun  impeiutmcis  cvpellanum.  "  deiliii,  fidele  i ii  omiiibus  obscquium  atque  scrvitiuin 

llonorando  atqne  subliutato  et  spirilu  sapientix     optamus. 


repleto magistro  atque  prxcipuo  capcllauo 

donuix  imperatrieis,  veslri  fideles  clientuli,  per  hanc 
sche.lam  parvilalis  nostrx,  beatitudini  vestrae  opia- 
inus  salutem  perennem. 

Recordetur  boniias  veslra  tle  causa  quam  qtion- 
dam  locuti  fuimus,  ut,  sieut  nos  exhortastis  et  lar- 
giter  promisistis ,  ila  feliciter  implere  procurelis 
apud  illum  quem  vos  seiiis  :  cl  inquirite  ulrum  nos 
ad  illtun,  an  parte  in  alia  lendere  debeamus,  et  no- 
bis  ,  per  fidelem  gerulum  ,  aul  per  vesiros  apitcs, 
cilo  remandare  dignemini.  Pro  confidentia  enim 
magna,  quam  in  vobis  habemus,  tam  audacter  vobis 
seripsinms  necessitalem  nostram.  De  veslra  vero 
sospilate  nobis  iutimare  digncmini ,  quia  vestra  sa- 
niius  noslra  cst  Ixlitia  ,  et  vestra  Ixlitia  noslrmn 
est  gaudium.  Hoc  oplainus,  hoc  desideramus,  hoc 
ciipimus  audire,  ul  lial  miiltis  feliciler  annis.  Valete 
nunc  et  semper,  vir  gloriosissime,  in  Christo  Jcsu  et 
in  omnibus  sanclis  ejus.  Amen. 

EPISTOLA  LX. 

AD    M.    11.1  USTREM    DOJIIMIM. 

lllustris  dignitalis  virum  aique  nobilissinix  snbli- 
milalis  dominum  M.,  V.  e t  gloriosum  ,  fulelissimi 
ac  devolissimi ,  veslraeqne  in  omnibus  excellcnlix 
paralissimi  famuli ,  fideli  et  oplabili  aggrediinur 
servilio. 

M.tximas  ei ,  si  fieri  posset ,  sublimilatis  vcslrx 


Quoniam  sublimitas  noslrx  inodicilati  aliquod 
serviiium  iiijungeie  voluit,  quia  idem  ad  eflcclum 
noiulum  venit ,  causam  vestrx  celsiludini  iimotc- 
scimus.  Clericus  fralris  veslri  A.,  quem  veslro  jussu 
conservitio  ipsius  A.  suscepimus,  indieulum,  qucin 
nostrx  parvilati  misistis,  secum  abstulil,  ut  excu- 
salionem  veslro  fralri  ex  noslra  parte  faceret  quod, 
pro  veslro  servitio,  opus  ejusdem  imperfeclum  re- 
maneret  :  ct  in  ipso  indiculo  mensurx,  quas  nobis 
transinisistis ,  pariter  ablatx  sunt ,  qux  a  nobis 
liattenus  iiullo  niodo  reperiri  possunt.  Quapropter 
ipsas  mensuras  nobis  transmittite ,  et ,  quantuiu 
valemus,  de  vestro  servitio  elaborare  eurabimus. 
Valcre  iu  Domino  veslram  sublimilalcm  jugilur 
exoplamus. 

EPISTOLA  LXII. 

AD    HLOTIIAHltM. 

Qnamvis  ceiiissime  eretlam  piissimum  Dominum 
ineiim  semper  mcmorem  esse  patronorum  suortim, 
bcatissimorum  Chrisli  mariyruin  ,  Marcellini  et  IV- 
tri,  qui,  occullo  Dei  judicio,  Roma  relicla,  ad  exal- 
lalioncm  el  protcctionem  regni  vestri ,  in  Franciam 
venerunt,  ct,  proqna  neseio  eausa,  apud  mc  pec- 
calorcm  hospitari  dignati  snnt,  mibi  tamcn  magna 
incumbit  necessitas  ut  vos  de  causis  ad  eorum  ho- 
norem  pertinentibus  crebro  eomnioneam ,  nc  forle 
perieulum  ac  delrimentum  animx  mex  incurram  , 


celsitudiui  rcferinms  grates,  quoil,  nostra:  petitioni  D  si  de  illa  admonitione  negligenlior  quam  opoiiet  cx- 


assensum  prxbcntcs  ,  ad  elTeetiim  perdtixislis  de 

eapella  in  villa  Lensi  conslitnta.  Tamen  misislis 

qui  noscxinde  vestire  venit,  id  ipsuin,  sieut  jus- 
sislis,  fecissel,  nisi  bomines  VV.,  fratris  vestri,  hoc 
contradixissent.  Attamen  ipse  locus  valde  vaslatns 
est,  ita  ut  iiullum  omnino  tegnmen  tcclorum  inibi 
remanserit,  quod  non  venditnm,  alienalum,  vasla- 


slitero,  et  licel  illi  sint  misericordissimi ,  qni  etiam 
perciissori  suo  pcpercerunt,  regem  tamen  corum , 
Domiuum  nostrmn  Jesum  Chrisliim,  pro  cujus  amore 
mori  iion  dubita verunt ,  oflenderc  limeo,  si  in  exbi- 
bendis  eorum  cultui  congruis  honoribus  me  segni- 
irr  agcntem  invenerit.  Proinde,  piissimu  tlorainc, 
exccllentiam  veslram   humilitcr    admoneo  et  pelo 


liiniqne  sit,  excepta  basilira,  quae  etiam  ex  parte  ut  recordari  dignemini  dc  illa  commiitalione  loci  , 

corruit.    Nos  autem  ,  causa  veslrx  mcrcedis,  boc  in  qno  vcncranda  Martynun  corpora  requiescunt , 

(ixum  in  aniino  hakuimus,  ut  qua:  prxsenli  anno  qux  eum  Olgario  episcopo  facta  cst ,  ct  eum  illis 

adquirerc  posscmus,  ad  reslauralioiiem  loci  expen-  proprium   cflicialis  ,    pro   quo  libcrando   proprium 

dcrcmus :  quo:l  etfacere  cupiraus.si  ila  pcr  manse...  veslrum  sancto  Martino  tradidislis.  Itera  admanero 

statuit  alque  deerevit.  Veslcr  itaquc  missus prxsumo  miscricordiam  vcstram  tle  iilis  meis  poii- 

labor.tlU  nihil  ibi  invenit,  qnia  omnia  vastata  eiant  tionibus  quibus,  lunc  quando  imn;iiiciitis  viciniam 


535 


EGINHARDI  ABBATIS 


53C 


niurt»  cxhorrui,  vobis  suggcssi  ut  aliquid  de  noslris  A  infelieem  ac  miscrrimum  non  judieet .  cuin   iu  affli- 


beneficiis  ad  stislentaiioneui  eorum,<|iii  juxta  sacra- 
tlssima  sanetornm  Martyrum  corpora  Ded  descrvituri 
Eunt,  eisdem  ntttissimis  pafrnuis  vestris  darc  digna- 
remini,  quahter  tunc  vcslris  bcnigv.issimis  promis- 
sionibus  spciu  mihi  feclstis  quod  desiderio  moo 
fraudari  non  deberem,  cl,  non  solum  in  hac  causa , 
sed  etiam  in  co  ut  his,  quos  ad  scrvitium  vestrum 
enutrivi ,  miscricordiam  veslram  inipendcie ,  et  cos 
de  ipsis  bcneficiis  adjuvare  debcrelis.  Ccrlissimc 
confido  ipiod  in  hnc  ct  Deiim  et  sanclos  cjus  promc- 
rcri  dcbealis,  si  nie  voii  mei  coinpotein  in  hac  causa 
efiicere  dignainini.  iiem  rogo  ut  cogitarc  alque  pen- 
sare  dignemini  qux  mcrccs  vos  apud  Deum  mancat, 
ci  l.i'is  coram  sartilo  vobis  artcrcscal  si ,  per  vos  ct 


ctionc  positus,  euin,  quem  votis  suis  fautiirum  fore 
crediderat,  aversum  aique  inexorahilem  expcritur? 
fla?ccine  talia  tilii  videnlur,  ut  suspiria,  111  lacrymas 
homuncioni  tantillo  commovere,  ut  ipsum  ad  gcmi- 
•  1 1 1 11  elplanclum  concitare,  ut  ctiam  in  despcratiouis 
baralrum  dejicere  potui&senl?  Et  uliquc  dejccissenl, 
uisi  divinae  miscrationis  ope  suffultus,  quid  in  hu- 
jusmodi  causis  aut  casibus  majorcs  ac  meliores  no- 
stri  tcnendum  scrvandumque  sarixissenl,  ad  inqui- 
rcndum  subito  me  convcrlisscm.  Eranl  ad  uiai  uui 
doctores  egregii,  ncdum  non  sperncndi,  verum  omni- 
bus  audiendi  atque  sequendi :  gloriosus  videlicet  mar- 
tyr  Cyprianus,  el  illustrissimi  sacrarum  divinarum- 
que  lilterarum  cxpositores,  Angustinus   atque  Ilie- 


in  diebus  veslris,  locus  requiclionis  sanelorum  mar-  J{  ronymus.  Quoruin  sentcntiis  ac  saluherrimis  persua- 


lyrum ,  lam  in  ajdificiis  quam  in  aliis  ncccssariis 
rebus,  fueril  auclus,  ornatus  el  excultus,  nt  eiiam 
exstruclio  ejns  nomini  vestro  adscritalur,  simulqne 
clveslra  et  mariyrum  nieniOTia  oreotnnitim  populo- 
rum,  perpctua  mentlone,  eelclirelur.  Ad  exlrcniiun 
rogo  ct  obnixe  dcprecor  niagnflin  mansuctudinein 
veslram  ut  super  me  iniserum  ct  pcccatorcm ,  jam 
scncin  et  valde  infirmum,  misericordiler  ac  pie  res- 
picere  digncmini ,  ct  a  curis  s;cciilaribus  absolutnni 
ac  libcrum  ficri  facialis,  meque  pcnnittatis,  in  pace 
el  tranquillitate  ,  juxt.i  sepulcra  bealorum  Chrisli 
inartymm ,  patronorum  videlicet  vcstrorum  ,  sub 
defcnsione  vcstra ,  in  eoriimdrm  sanctoruin  obse- 
quio,  ei  Dei  ac  Domini  nostri  Jesu  Chrisli  servitio 


sionibus  animatus,  dcprcssum  gravi  mcerore  cor  sur- 
sum  lcvare  conattis  sum,  coepique  mrcnni  sedulo 
reputare  qnid  supcr  cxcessu  charissimac  contuber- 
nalis  senlire  debcrcm,  cujus  mortalitatem  ,  magig 
quam  vitam,  videbam  essc  finitam.  TcAUrvi  ctiam, 
si  possem  a  inemclipso  cxigere  ,  tit  id  ralionc  apud 
me  fieret,  quod  longa  dies  solcl  efficere;  scilicet  ul 
vulnus,  quod  anitno  nostro  uonduin  spcrata  morte 
repcntinus  castis  infljxil,  cicatricem  duccre  ac  spon- 
tanex  consolationis  mcdicamento  sauescere  incipe- 
rcl.  Sed  vulncris  maguiludo  facilitali  resislit ;  ct  li- 
cet  saluberrima  sinl,  qu:e  a  memoralis  docloribus  , 
ad  mitigandum  gravem  dolorem,  vclut  a  pcrilissimis 
idemque  mitissimis  mcdicis,  ollerunliir,  plaga,  qtiae 


«onsktere,  ut  me  illa  incviiahilis  atque  nltima  dics,  C  adhtic  sanguincm  trahit,  sanandi  maluritalem  non- 
qu;e  liuic  a_'lali ,  in  qua  modo  conslitutus  suin,  sue-      dntn  admitlit. 


cedere  solei ,  non  transitorns  ac  snpervacuis  curis 
occupatum,  sed  polius  oralioni  ac  lectioni  vacantem, 
atipic  in  divinac  legis  meditalione  cogilalioiies  mcas 
cxercentem,  inveniat. 

EPISTOLA  LXHI. 

AB    Ltjrtja    AMICUU    SCUM. 

Eginhardus  Lupo  suo  salutem. 

Omnia  mihi  studia,  omncsque  curas,  tam  ad  mcas 
quam  amicoruin  causas  pertinenles  ,  cxemil  et  cx- 
cussil  dolor,  quem  ex  niorte  olim  fidissima:  conju- 
gis,  jam  nunc  charissimac  sororis  ac  socia?,  gravissi- 
mum  cepi.  Nec  liniri  posse  videtur;  quoniam  exstin- 
clionis  Ulius  qualilatcm  aleo  tenaciter  memoria  rc- 
linet,  ul  iude  penjius  n.ui  possil  avclli.  lluc  accedit , 
quod  ipsum  dolorem  idenlidem  accumulat,  et  vulnus 
semel  acceptum  cxtikerat,  quod  vota  scilicet  nosira 
nihil  valcre  permissa  snnl,  ac  spes,  quam  in  mar- 
tyruin  mcritisatqiie  intervcntionc  collocavimus,  ex- 
speclalionemnosiram  ex  asse  frustraia  est.  Inde  eve- 
nitutsolantium  verba.qux  aliorum  moestiiiaj  mcderi 
solcnt,  plagam  cordis  nostri  recrudesccre  potius  fa- 
Ciant  atque  rcscindanl,  cum  mc  sequanimiicr  fcrre 
jubent  infortunii  molcstias,  quas  ipsi  non  scntiunt , 
atque  in  eo  censent  milii  gratulandum,  tn  quo  nulliim 
jaudii  vel  laetiliaevalenldemonstrare  vestigium.  Quis 
esl  entm  mortalium ,  cui  mens  constet,  quique  sa- 
nuiii  sapiat,  qui  sortem  suam  non  defleat,  et  qni  se 


llic  fortasse  miraris  ac  dicis  cx  hujiibinodi  occa- 
sione  naliim  dolorcm,  tam  longuin  ac  diiitiirnum  csse 
non  deliuisse.  Qtiasi  in  dolentis  sit  potesiate  qtiandn 
id  liniatiir  quod  ille,  quando  ineipercl,  iieque  in  po- 
lcstatc  habuit,  nequc  praescivil.  M  liri  tamen  possc 
videtur  iloloris  ac  moeroris  magniiudo  sive  diuiumi- 
tas  de  corum,  qu:c  accideiunl,  damnoruni  quanli- 
tale  :  quae  ego  eum  quotidie  In  omni  actione  ,  in 
omni  negotio,  iu  tota  jomus  ac  famili:e  administra- 
lione,  in  cunctis,  quaj  vcl  ad  divinum  vel  humanum 
oflicium  pcrtinenl,  disponendis  alque  ordinandis  , 
imm.niler  senliani;  qui  lieri  potest,  ut  vulnus.quod 
lol  ac  tanla  incommoda  intulit,  cuni  crebio  langitur, 
nnn  recrudescat  potitis  el  rcnovetur,  qnam  sanescal 
aui  solidetur?  Arbitror  enim  (nec  vcreor  qtiod  liaec 
opinio  falsum  me  habeal)  hunc  dolorem  atque  anxie- 
lalein,  qnaj  mihi  dc  charissima;  coiilubenialis  oCca- 
sione  oxorla  cst.perenniter  mccum  persevcraluniiu, 
donec  id  ipsum  tcmporis  spatium  ,  qnod  Dcus  mihi 
ad  hanc  miscram  ac  lemporalcm  vilam  conccdcre 
voluerit,  dcbitosibi  termino  Cniatur.  Quam  tamen 
proficuam  polius  mihi  quam  noxiam  hactenus  expe- 
rior,  cum  animum,  ad  lsta  et  prospera  festinanlein, 
vclul  quihnsdam  frenis  atque  babenis  rcmoralur  ac 
rclinet,  raentemquc  ad  revocalioncm  mortis  revocet, 
qoam  ad  spem  et  amorem  longsevitatis  odium  atque 
oblivio  senectutis  illexerat.  Video  mihi  non  multum 


i37  MST.  TRANSLAT.  BB.  MAHCELLINI  ET  PETKI 

superesse  lcmporis  atl  vivendum  ;  licet  quuulinn  id  A 
C3sc  debcal,  mihi  penrlus  ignorettrr.  Sed  hoc  cerlis- 
Siimini  teneo.  el  recens  naluiii  ciio  posse  mori  ct  sc- 
ncin  diu  nonpossc  vivere.  Acproindelonge  utilius  ac 
beaticsforecenseo  ipsani  temporis  inccrti  hrevitatcm 
cum  luctu  quam  kcritia  dncere.  Quia  sf,  sccundum 
Dominicain  vocem,  beati  ac  fcliccs  erunt  qui  lamen- 
tanttrr  et  higent  (Wattli.  v,  ff) ;  c  conlrario  inlelices 
ac  mrseri  fient,  qni  dics  suos  in  jugi  et  cominua  Ix- 
lilia  finirc  non  mctuunt. 


538 
Grattas  ago  atque  haben  chavitali  tux  ,  quod  nit» 
urrlitteras  luas  cunsolari  dignaius  cs.  Nequc  enini 
majus  aut  certius  tuae  er.^a  nic  dilectionis  indiciuin 
dare  potuisl'S,  quam  aigro  atqucjacenli  manum  ex- 
hortationis  porrigendo,  inonendoque  ut  surgerem  , 
qucm  menic  prostralum  ac  mcerorc  dcpressuni  iguo- 
rare  nnn  poteras.  Benc  vaie,  charissime  ac  dcstdc- 
ralissiine    fili. 


EGINHARDI 

HISTORIA  TRANSLATIONIS  BB.  CHRISTI  MARTYRBM 
MARCELLINI    ET    PETRI. 

(Acta  Saoctorum  Bcllandi  lumc  I  Juuii.) 


PROLOGUS. 

1.  Veris  veri  Dei  cultoribus  ,  et  Jcsu  Christi  Do- 
mini  nostri  Sanclorumquc  ejus  non  lictis  amatori- 
bus  Eginhardus  peccalor.  —  Qui  viias  et  faeta  ju- 
storum,  ac  secunduin  divina  mandata  convcrsan- 
liuiii  hominum,  litteris  ac  memoice  niandavcrunt , 
non  aliud  milii  eflicere  voluisse  vidcntur,  nisi  ut  ad 
emendandos  pravos  niores,  el  collaudandam  Dei  om- 
nipotentiam,  per  ejusinodi  excmpla,  quorumcunque 
animos  incilarent.  Feceiuiilque  hoc,  non  solum  quia 
livore  carcbanl,  sed  quia  charilale ,  qnrc  omnibus 
cupit  csse  consultum,  grandiler  abmidubant.  Quo- 
runi  laudabile  propositum,  quia  lam  in  propatiiioest 
ut,  pnelerca  qux  dixi,  nihil  aliud  eos  moliii  voluisse 
lucidissime  clarcat ,  cur  a  niuliis  imitari  nou  de- 
bcat,  oinnuio  non  video.  Ac  proinde  quia  mihi  con- 
scius  suin,  qiiod  libri,qnos  <lc  trauslatione  corporuin 
bcalorum  Christi  martyrum  Marcellini  cl  Petri,  si- 
giiisquc  ac  virlutibus  ,  qua;  pcr  cos  Dominns  ad  sa- 
liitcm  crcdenliiim  ficri  voluit ,  qua  polui  facultale 
conscripsi,  eadcm  suut  volnntate  atque  intentione 
eompositi.eosdem  ederc.ae  Dciamaioribus  ad  legcn- 
diiin  oflerre  decrevi.  Arbitror  ciiim  quod  hoc  opus 
nun  solum  iiiauc  ac  supervacuuin  cuilibet  fulelium 
videri  non  debcat,  scd  etiam  fruciiiosc  alque  uliliter 
me  laborassc  praestimo,  si  cflicere  potuero,  ut  in 
laiidcm  sui  Condiloris  aiiimus  illa  legentis  assurgat. 

CAPUT  PRIMUM. 

ilissi  ab  Eginhardo  Romam  nd  procurandas  reliquias. 

Obtenttr  sanctorum  Marccllini  et  Petri. 

%.  Cum  adliiic  in  palatio  positus,  ac  ncgoliis  ssc- 
rtilaribus  occupalus,  otium,  quo  aliquando  pcrfrui 
cupiebam,  multimoda  cogitaiione  meditarer,  qucm- 
dam  locum  secreiiun  atque  a  populari  frcquentia 
valdc  remotum  nactus,  atque  illius,  cui  tunc  milita- 
vcrani,  principis   Illudovvici  libcralilate  consccutus 

•  Ms.   Reginae,  Hodanuliuald ;  alibi   Odonowald. 


B  sum.  Is  locus  est  in  saltu  Gcrmanitc,  qui  inter  Nec- 
carum  et  M;cnum  fltivios  niedius  interjacct,  ac  mo- 
derno  lempore  ah  incolis  el  circuminanentibus 
Odanwald  »  appellalur.  In  quo  cum,  pro  uiodo  fa- 
cultalum  ac  sumpluum,  nou  soliun  doinos  ct  babila- 
cula  ad  manendnm,  verum  eliam  basilicain  ,  divinis 
ofliciis  facicudis  congruentem,  non  indecori  operis 
a-difieassem,  dubitare  cuepi ,  in  cujus  potissimum 
sancti  vcl  mariyris  nomine  atque  honore  dedicari 
dcberet.  Cnmque  in  hac  aninii  fluctuaiioue  pluri- 
miun  temporis  csset  evolutuni  ,  contigit  ut  quidam 
diaconus  Romanx  Ecclesias,  nomine  Dcusdona,  pro 
suis  necessilalibus  regis  opein  imploraturus,  ad  pa- 
laliuni  vcnirct.  Ibique aliquandiu  moratus,  cum,  pe- 
raclo  proptcr  ijuod  venerat  ncgotio,  Uomam  rcdire 

C  pararet,  quadamdie,  humanitatis  causa,  velut  pere- 
grinus,  ad  prandiura  nostne  paivitalis  a  nobiscsl  in- 
vilatus  :  ibique  inlcr  prandendum  plura  luculi,  eous- 
que  scrmocinando  perveninius,  ut  de  translatione  b 
corporis  beati  Schasliani  ac  ncgleclis  inarlyrum  se- 
pulcris,  qunriim  Roitue  ingens  copia  est,  menlio  lie- 
ret.  Inde  ad  dedicationcm  nov;c  basilicsc  nostrae  ser- 
monc  convcrso,  percontari  coepi,  quonam  modo  ad 
id  pervenire  posscm,  ul  aliquid  de  veris  sancloium 
rcliquiis,  qui  Ronue  requiescunt,  mibi  adipisci  con- 
tingerct?  Hic  illc  prinio  quidem  hsesitavil,  cl  quali- 
tcr  iii  lieri  posset,  se  ncscire  respondit.  Deinde  riim 
mc  dc  hac  re  sollicitura  simul  ct  curiosum  csse  ani- 
niadverlerct,  aiteradiese  percontationi  me;e  respon- 

n  siirum  esse  proniisit. 

3.  1'ost  ha:c,  cum  iterum  a  mc  fuissct  iiivilatus  , 
prolinus  e  sinu  libellum  mihi  porrexit,  rogans  ut 
eu:n  solus  perlegerem ;  sibique  de  his,  qiwe  in  eo 
scripta  crant,  quid  niihi  placeret,  indicare  non  dcdi- 
guarer.  Accepi  libellum,  ct  ul  illc  pctiit,  solus  se- 
crete  |>er!cgi.   Continebatur  in  eo  :  esse  sibi   domi 

b  Nondum  quidera  facta,  sed  postulanda. 


5--.0 


EGINHAR 


pturimas  sanctorum  reliquias,  easque  sc  mibi  dare 
velle,  si  meo  ful tns  adjutorio  Romam  reverti  poluis- 
set;  comperlum  sihi  fore,  quod  duos  nmlos  habe- 
rem,  quorum  si  allerum  sibi  darem,  ac  sccum  ho- 
minem  meum  fidelem  roitterem,  qui  illas  reliquias 
ab  illo  reciperet,  mihiqne  deferret,slatim  cas  mibi  se 
[Ms.,esse]  missurum.  Complacuit  milii  suadentiscon- 
silium,statuique  fidemsponsionisinceriaeceleriterex- 
periri;  ac  proinde,  dato  quod  petebatjumenlo,  adiliia 
proptor  viaticum  pccunia,  notarium  meum,  nomine 
Ralleicum,  quia  el  ipse  orandi  causa  Romam  eunJi 
votum  habebat,  cum  eo  pergere  jns^-i.  Igitur  <le 
Aquisgrani  palatio  profccli  —  nam  ibi  eo  tempore 
imperator  cum  suo  comitatu  erat  —  Augustam  Sties- 
sionum  "  veneriinl;  ibiquc  ciiui  llildoino  •>  abbale 
in  monasterio  S.  Medardi  locuti  sunt,  (|uia  memora- 
tus  diacnnus  ci  pollicitus  est.se  efficere  posse,  ut 
corpus  beati  Tiburtii,  martyris,  in  ejus  veniretpo- 
leslatein.  Quibus  ille  promissionibtis  illcctus,  misit 
curo  eis  quemdam  prcsbyterum,  hominem  callidum, 
nomine  Hunum,  jubcns  ulacceplum  ab  eomemorati 
martyris  corpus  sibi  deferret.  Inde  iter  ingrcssi,  Ro- 
niam,  quanta  potucrunt  celerilate,  perrexcrunt. 

i.  Contigit  aulem.postquam  Italiam  intraverunt, 
nt  puer  nolarii  mei,  nomme  Reginbaldus,  terliana 
febre  corrcplus  ,  non  modicum  profcctioni  corum 
suis  laboribus  faceret  impedimenlum ;  quoniam  bis 
boris,  quibus  ille  febrinm  «stibus  tcnebatur ,  iter 
agere  non  poluerunt.  Erant  enim  pauci,  ac  per  hoc 
ab  invicem  separari  nolebant.  Curoque  hoc  incom- 
modo  iter  illorum  non  mediocriter  fuisset  retarda- 
tum,  illi  lamcn  proat  poterant  illu  1  accelcrare  con- 
tenderent,  iribus  diebns  priiisquam  ad  Urbem  veni- 
renl,  apparuit  in  visu  iili  febricitanti  quidam  homo 
in  babitu  diaconi ,  pcrquirens  ab  eo  qnam  ob  rem 
domimis  suus  Romam  ire  feslinaret?  Cui  cum  illc  et 
promissa  diaconi  de  reliquiis  sanctorum  mibi  mit- 
lendis,  et  de  bis  qua?  Bildoino  abbati  pollicitus  est , 
prout  illi  comperla  erant,  exponerel, <  Non  ita  erit , 
inquit,  sed  longe  aliter,  quam  vos  existimalis,  cau- 
sarum,  propter  quas  venistis  ,  exitus  adimplebilur. 
Nam  diaconus  iste,  qui  vos  Romam  venire  rogavit , 
aul  parum,  aut  nibil  de  his,  qua:  vobis  promisit,  fa- 
cturusest;  ac  proinde  volo  sequaris  me,  aique  ca 
qu:e  libi  oslensurus  atque  dicturus  suin,  mente  sul- 
licita  cures  adverlere.  » 

5.  Tunc  manu  coniprehensum,  ut  sibi  videbalur, 
inoiiiis  pr.-ecelsi  cacumen  secum  conscendere  fecit. 
In  quo  cum  simul  positi  consistereni :  «  Convertere, 
inquit,  ad  nrientcm,  el  subjeclos  oculis  tuis  campos 
intuerc.  »  Quod  cum  fecissel,  et  campos,  de  quibus 
sibi  dixerat,  fuisset  intuilus,  videl  in  eis  molis  im- 
mensic  fabricas,  iu  modum  magme  cujusdam  civita- 
lis  exlruclas,  et,  interrogatus  ab  eo,  si  scirctquid  hoc 

»  Surius  Augustam  Suessorum,  quo  cliam  mndo 
iu  Vita  S.  Uedardi,  8  Junii,  a  Forliiualo  appplla- 
iur,  imm.  58. 

>'  Ilildiiinus  facius  abbas  anno  817,  sed  anno 
850  in  exsiliiiin  pulstis,  et  rcvocalus  anno  8r>3,  mnr- 
tuiib  et  in  ablatia   S.    McJardi  sepiillus  anno  842. 


I)!  ABBATIS  Mi) 

A  essel,  se  nescire  respondit.  Tum  ille: «  Roma  est,  i;i- 
quit,  quam  vides.  <  Statimque  adilidii :  iDirige  oculos 
in  interiora  [,Vs.,  ulteriora]  eivitaiis,  et  conlemplare  si 
aliqua  libi  in  his  lotis  appareat  ccclesia.  >  Cumque 
sibi  quamdam  ecclesiam  c  apparere  dixisset,  i  Yade, 
ait,  el  Ratleico  nuntia,  quoniam  in  ecclesia,  qiiam 
modo  vidisti,  illa  res  est  recondita,  quain  ille  do- 
mino  suo  debetafferre  :  ci  ideo  del  operam  ,  ut  cam 
quanto  celerius  fieii  potesl  accipial,  et  ad  dominum 
siiiim  reverlatur.  >  Cumque  ille  diceret,  quod  nemo 
de  his,  qui  secnm  venerant,  in  hujusmoJi  re  lidcm 
dictis  suis  esset  habiturus,  rcspondit  el  dixit  :  •  Tu 
nosti  quod  omnes,  qui  lecuin  boc  iter  agunl,  libi 
Conscii  sunl  quia  complures  dies  in  fcbrc  tertiana 
laborasli,  el  nondum  te  ab  illa  ullam  habuisse  re- 
missionem.  —  El  ille  :  Ita  cst,  inquit,  ut  Jicis.  — 
Qnapropler,  ait,  volo  ut  pro  signo  tibisit,  atquc  his 
quibns  verba  quai  dixi  relaturus  cs,  quoniam  cx  hac 
hora,  febre,  qua  usque  mo  !o  dclincbaris,  sic  per 
Dei  raisericordiam  carilurus  cs,  ut  le  ulterius  in  boc 
ilinere  non  contingat.  »  Ilis  tiictis  expergefactus, 
omnia  qiue  sibividisse  vel  audisse  videbalur,  Ratleico 
referre  curavit.  Qu;e  cum  Ratlcicus  preshytero  secum 
pergenli  exposuisset,  visum  est  aiubobus  ut  experi- 
menlum  somni  [3ij>.,somiiin,exveiitaie  promissx sa- 
niialis  approbarent  :  nam  cadcm  dic,  juxta  qualiUi- 
tem  febriun?,  qiiibus  laborare  consucverat,  fcbricilare 
debebatis  qui  somnium  viderat.  Et  ul  non  vana  illu- 
sio,  scd  potius  vcra  revclatio  fuisse  ostenderetur, 
neque  illa  die,  neque  caleiis  qu*  illam  secutx  sunt, 
ulliiin  in  corpore  suo  consuetarum  febrium  scnsit 
indicium.  Sicquc  factum  est,  utcl  visioni  crederent, 
ct  lidcm  diaconi  promissis  non  habcrent. 

6.  Igitur  Romam  venientes,  juxta  basilicam  beali 
Petri  apostoli,  quae  dieitur  ad  Vincula,  in  domo  ip- 
sius,  cum  quo  veneruni,  diaconi,  hospilium  accepe- 
runt ;  manserunlque  cum  co  pcr  uliquol  Jies  ,  oppc- 
rieutes  promissorum  cjus  adiinplelioncm.  Sed  ille, 
qui  suas  pollicitaliones  perficere  non  valebat,  ipsuin, 
quod  non  poterat,  quUiusdam  procraslinalionibus 
palliabat.  TanJem  loculi  eum  illo,  cur  ois  illo  moclo 
vellet  illudcrc  percontali  sunl;  rogantes  simul,  ne 
se  diutius  fallendo  detineret ,  et  reversionem  suam 
vanis  spebus  impcdircl.  Ilis  ille  audilis,  cum  ccr- 
j)  nerct  se  hujusmodi  caliiditate  eis  jam  amplius  non 
posse  iinponeie,  primo  notarium  nicum  certum  fecit 
dc  reliquiis  mibi  promissis,  quod  eas  habere  non 
posset,  eo  quod  frater  suus,  cui  etdomum,  el  cnncia 
qua?  babebat,  inde  abicus  commcndaveral,  nego- 
tiandi  gratia  Bcncvcntum  e-sct  profcctus,  ac  se  pc- 
nitus  ignorare  quauJo  esset  reversurus,  et  quia  ei 
reliquias  illas,  sicul  et  exteram  supelleclilcin,  ad 
servandum  commiserat,  ncc  oinnino  se  scire  possc, 
quid  de   liis  fccisset,  quoniam  eas  in  cadem  domo 

Fuil  idcm  eliam   abbas  S.  Dionysii  et  S.  Germani 
apud  Parisienses. 

c  Ilauc  essc  ccclesiam  SS.  Marcellini  et  Pciri, 
a  Constantino  Magno  consirnciam,  asseril  Baro- 
nius  annn  82<>,  ninn.  IG,  quod  essct  ob  sui  ampii- 
ludinem  ei  aliiiuJincm  longius  perspieua. 


5*! 


HIST.  TRANSLAT.  BI5.   MARCELLIM  ET  PETiU. 


S42 


nusquam  invenissci  :  proinde   videret  quid  faceret,  a  posilum,  tabulamque  raarinoream  ;id  caput  pos.tam, 


quia  de  parte  sua  nihil  restarcl,  quod  sperare  posset. 
Poslquam  haec  notario  meo  dixit,  et  ille  se  ab  eo 
illusum  ac  male  sibi  impositum  quereretur,  nescio 
quibus  vanis  bac  frivolis  etiam  presbvteium  Hildoi- 
ni  allocntus,  spe  simili  animatum,  a  se  ferit  absce- 
dere.  Postridie  vero  cum  valde  tristes  vidcret,  bor- 
talus  est  ut  simul  cum  iilo  adcoemeteria  sanctorum 
pergerent;  videri  sibi  quod  in  cis  aliquid  lale  iuve- 
niri  possel,  quo  eorum  desideriis  satisfieret,  necfore 
illam  [Ms.,  ullam]  necessitatcm  ul  in  patriam  vacui 
reverterentur.  Cumque  eis  hoc  consilium  placuisset, 
vcllentque  ut  quantocius  id,  ad  quod  faciendum  eos 
hortabalur,  iiiclioarent,  more  solilo,  ncgolium  dis- 
sinmlavit,  et  eos,  quorum  auimi  tunc  paululum  erant 


quac  titulo,  q'icm  continebat,  evidens  indicium  da- 
bat,  cujus  in  eo  loco  marlyris  membra  jacuissent. 
Quod ,  ut  par  crat ,  cuin  summa  vencratioiie  susci- 
pientes  levanl,  et  munda  sindone  involutum  diacono 
fcrendum  atque  scrvaiidum  tradunt.  Ac  ne  ulla  su- 
blali  corporis  indicia  remanerent,  lapidem  ioco  suo 
reponentes,  in  urbem  ad  hospitia  sua  revcrtuntur. 
Diaconus  autcm  corpus  beatissimi  martyris,  quod 
accepcrat,  juxta  basilicam  beati  l'ciri  apostoli ,  qusc 
vocatur  ad  Vincula,  ubi  et  ipse  donium  babebat ,  se 
scrvare  vclle  ac  posse affirmans,  fratri  sno  nouiineLu- 
nisoniad  custodiendum commisit ;  arbitratusque  no- 
tariomeohocsatisfaciumesse.coepitillum  hortari  ul, 
acccpto  corpore  beati  Marcellini,  rediret  i»  patriam. 


trecli,  in  tantam  dcsperationein  bac  dilatione  dc-  I)      o_  Sed  ille  longe  aiitrd  meditabatur  ac  mente  vol 


jecit,  ut,  omisso  illo,  slaluerent  in  patriam,  qiiamvis 
tnfeclo  negotio,  reverli. 

7.  Sed  nolarius  meus,  reeolens  so.niiiiiin  quod 
puer  suus  viderat ,  ca^pit  comileiu  suum  horlari  ut, 
sine  hospite  suo,  irenl  ad  ccemeteria,  ad  quae  vi- 
senda  ille  eos  se  duccre  vclle  promisit.  llaqne  in- 
vento  alque  conducto  duce  locorumque  inonslratore, 
primo  ad  basilicam  beali  Tiburlii,  martyris,  in  via 
Lavicana,  tribus  ab  urbe  passmnn  millibus  distan- 
tera ,  veniunl ,  marlyrisque  tuinbam  quanta  possunt 
tliiigentia  cor.templantur,  et  ulriim  sic,  ut  alii  non 
6entirent,  aperiri  possel,  cauia  circiimspeclione  con- 
siderant.  Dcinde  in  cryptam  ejusdo.in  basilicae  conti- 
guam,  in  qua  beatorum  Chrisli  martyrum  Marcellini 
et  Petri  corpora  erant  lumulala,  descendunt;  atqtie 
explorata  ctiam  illius  monumenti  quahiaie,  disce- 
dunt,  aistimantes  boc  factum  hospitem  suum  possc 
laiere.  Sed  aliter  evenit,  quam  arbitrati  sunt.  Nam 
licel  ipsi  nescirent  quibus  indiciis,  cito  lamcn  ad  il- 
lum  bujus  facti  noliiia  pcrvenit  :  veritusque  nc  sinc 
illo  voluntati  suae  saiisfacere  debuissent,  slatuit  con- 
silio  [Ms.,  consilium]  eorum  festinando  praevenire. 
Et  quia  ille  eorumdein  locorum  plenariam  atque 
oiiiuimodam  nolitiam  habebal,  blande  illos  alloqui- 
lur,  horlaturque  ut  illuc  simul  veniant ;  et  si  Deus 
votis  eoriim  favcre  dignaretur,  commuui  consiiio  fa 
cerent  quidquid  cis  viderctur  faciendum. 

8.  Assensi  sunl  ejus  voluntati ,  tempnsque  id  ag- 


vebat.  Nam,  ut  mibi  postea  retulit,  videbatur  illi 
nequaquam  sil.i  liccrc  cum  solo  bcaii  Marcellini  cor- 
pore  in  palriam  regredi ;  quasi  nefas  esset,  ut  cor- 
pus  bcali  Pelri  martyris,  qui  ei  socius  in  passione 
fuerat,  et  pcr  quingentos  et  co  amplius  annos  in 
eodem  sepulcro  una  ciim  illo  rcquieveral,  illo  indc 
transcunte,  ibi  remaneret.  Atque  bac  cogitalione 
mentc  conccpta,  lanla  animi  sui  parturitione  simul 
ac  perturbationc  laborabat,  ut  nec  cilium  capere. 
nee  somno  arquiescere  dulce  sibi  videretur  alqueju- 
cundum,  nisi  martyrum  corpora,  siculinpassione  ac 
nionumento  conjuncta  fueraiit,  sic  ctiam  pcregre 
profc  'ura  jungerenlur.  Sed  de  lioc  qualiter  ficri 
poss  vebemeiiter  ambigebai  :  noverat  enim  nc- 
miiiem  a  se  Romanum  inveniri  posse,  qui  sibi  ad 
boc  ullum  ferret  auxilium,  sed  ne  lalcm  quidem, 
cui  haec  animi  sui  secreta  andcret  ostendere.  In  hac 
cordis  anxictate  constitutus,  reperit  quemdam  mo- 
nacbum  peregrinum,  nomine  Basiiium,  qui  ante 
biennium  de  Constantinopoli  Romam  venerat  , 
atque  ibi  in  monte  Palatino  apud  alios  Graecos,  qui 
ejusdem  professionis  erant,  cum  quatuor  discipulis 
suis  hospilium  habcbat.  Huucadiit,  atque  ei  quam 
paliebatur  sollicitudinem  aperuit.  Tum  consiliisejus 
animalus,  et  oralionibus  fretus,  lanlam  accepit  in 
corde  suo  constantiam,  ut  statueret  rcm,  (|iiamvis 
cum  periculo  capitis  sui,  celerrirae  cxperii  i.  Voca- 
toque  ad  se  comitc  suo,  Hildoini  presbytcro,  ceepit 


grediendi  pari  conseiisu  constituunl.  Tunc  peracto  j>  eum  eo  tractare  ut  iterum  ad  basilicam  beati  Tibur- 


jejunio  triduano,  noctu  ad  locum,  nullo  Ronianorum 
rivium  senlicnie,  perveniunt;  ingrcssique  basilicam 
S.  Tiburlii,  priino  allare  illud,  sub  quo  sacruin  ejus 
corpus  silum  credebatur,  aperire  tentaverunt.  Sed 
parum  successit  eorum  voluntati  molitio  operis  in- 
choati  :  nam  monumenlum,  durissimo  marmorc  ex- 
Stmcluoi  inermes  id  apcrire  rnnanlium  liianus  facile 
repellebal.  lgitur,  omisso  illius  marlyris  sepulcro, 
ad  tumbain  beatorum  Marccllini  el  Petri  descendunt; 
atque  ibi ,  invocato  Domino  nostro  Jesu  Cbristo,  et 
adoratis  sanclis  mariyribus,  lapidcm,  quo  summiias 
scpulcri  tegcbatur,  dc  loco  suo  levare  moliunlur. 
Quo  sublato,  vident  sacratissimum  sancti  Marcellini 
cyrpus,  in  superioribus  cjusdcm  scpulcri  partibus 


tii,  sicutprius  fecerant,  clanculo  pcrgerent,  actum- 
bam,  qua  Martyris  corpus  reconditnm  crcdcbatur, 
aperire  denuo  molirenlur. 

II).  Placuit  consilium;  nssumplisque,  quos  secum 
adduxeraul,  pucris,  hospite  eoriun  penitus  ignoran- 
le  quo  irenl,  clam  noctti  profecli  sunt.  Cumque  ad 
locum  venlum  csset,  votis  pro  re  prosperanda  anie 
a?dis  januam  faetis,  ingrediuntur ;  divisisque  sociis 
inter  se,  presbyler  ad  corpus  beati  Tiburiii  quajren- 
dum  in  ipsius  basilica  cum  aliquibus  reinansil;  Rat- 
leicus  cum  reliquis  in  adhaerentem  eidcm  occlesias 
cryplam,  ad  bcati  Pelri  corpus  accessil  :  apcrloqne 
sine  ulla  dilficultale  sepulcro,  sacra  sancti  martyris 
membra,  nullo  prohibentc,  suslulii,  ctscrico  ptilvi- 


5«  LGINIfXKDI 

no,  queni  ad  hoc  paraverat,  reccpla  diligenter  inclu-  A 
sit.  Inlerea  presbyler,  qui  corpus  beaii  Tiburtii 
qiwereb.it,  magn»  laborc  frusira  cunsumpto,  posiquam 
se  vidit  niliil  posse  proficere.  reliclo  opcre,  in  cryp- 
tam  ad  Ratlcicum  descendit,  cl  quid  sibi  facicndutn 
esset,  ab  eo  quscrere  ccepit.  Cui  cum  illc  arbitrari 
se.  diceret  quoil  sancti  Tiburtii  rcliquiae  cssent 
iitventse,  eique  idde  quodicebat  osteudcret—  nara, 
paulo  anle  quain  idem  presbyterad  ciim  in  cryptam 
venisset,  reperit  in  eodem  sepulcro,  in  quo  sancto- 
rum  Marcelliui  cl  Pelri  sacra  corpora  jacuerunl, 
foramcn  quoddam  rotundi  sclieraalis,  liium  ferme 
pediim  longitudine  inlrorsus  excavatum,  podali  am- 
plitudiue  pateus,  et  iu  eo  miiiuli  pulvcris  non  modi- 
camportioiicm  rcposilam  — ,  visuin  cst  ambobus 
quod  liic  pulvis  de  corpore  beali  Tiburtii,  ossibus  B 
inde  subl.itis,  remanere  potuissct :  et  ob  lioc,  ui  dif- 
ficilius  inveniretur,  medio  loco  intcr  bcalos  Marcel- 
linum  ct  Petrum,  in  eadem  lumba,  fuisscl  repositns : 
convcnilque  inlereos  ul  ciim  prcsliyter  suracret, 
et  pro  rcliquiis  beati  Tiburlii  secum  deferret. 

11.  His  ita  transaclisalqiic  Uisposilis,  cuin  rebus, 
quas  rcperernnl,  ad  hospitia  sua  rcversi  sunt.  Post 
b;ec  Ratleicus,  cum  bospite  suo  locutus,  rogat  ut 
sibi  sacros  beali  Marcellini  cineres,  quos  ei  ad  scr- 
van.lum  commendaverat,  reddat,  scque  in  palriam 
redire  voleiilein  iuilla  non  necessaria  dilatione  deti- 
neat.  Cui  illc  non  solum  quod  repetebat  sinc  mora 
resiiliiil,  vcruni  etiam  de  sahctorum  rcliquiis,  in 
una  ligatura  collectis,  hatid  parvam  portioneui  mihi  .. 
deferendam  obtulit  :  et  reqnisitus  dc  nominihus  eo- 
rum,  mihi  se  ill.i  dicturum,  quando  ad  me  vcnissct, 
respondit.  Monuit  tamcn  ut  eadcin  vencratione,  qua 
fcetcne  sanetorum  inartynim  reliquiie  colerentur, 
co  qnod  non  niinoris  apud  Deumessent  meriti,  quam 
beaii  Marcellinus  et  Pelms  :  ct  boc  me  esse  credi- 
turum,  cum  primum  ad  me  nominum  illorum  noii- 
tia  pervenissct.  Susccpit  ille  munns  oblalum,  atqne 
id,  ut  sihi  persiiasum  erat,  sanctorumMaitynimcor- 
porihus  sociavit. 

CAPUT  II. 

Sacra-  reliqaia;  per  diversa  toca  delatat  m  Miclii- 
tinstall ,  el  \>osl  vnrins  visioncs  in  Mnlinheim, 
jiostea  Setigeiuladl  dictam. 

I"2.  Inilo  consilio  cum  lmspile  suo,  sacruni  illiim  p 
ac  desiderabilem  ihcsaurum,  in  scriiiiis  reconditinn 
atquc  signatum,  per  Lunisonem  fratrem  cjus,  cujus 

«  Imprcssa  Donnarum,  scn  Dominarum  dn.c 
«iiim  erani  Papi.c S.  Joannis  Baplislx  ccclesix,  qua- 
runi  una  a  Theodelinda  regina  fuii  magnificentis- 
sime  exstrucla  el  dotala,  de  qua  Bernardus  Seac 
c.us  Hist.  Ticinen.,  lib.  i\,  cap.  5,  eaiudemque  Ste- 
phanus  Brcvenlanus,  lib.  m,  cap.  2.  ail  a  Burgo 
cognominari,  quia  fit  cxlra  priramn  mnroriim  am- 
bitum;  ant  ctiain  a  Palnde.  Aliud  tamcn  vctus  co- 
gnomen  fuit  :  nam  P.iulus  Diaconus,  dc  Gcstis 
Lnngobarij.  lib.  iv,  capul  49,  de  Gundiberga  regina, 
Tlieodelind;e  filia,  agcns  :  »  Hsec,  ini|uit,  id  cxciu- 
plum  su.e  genitricis,  sicnl  illa  i.i  Modicia,  sic  ct 
ista  intra  Ticinensem  civilalem,  basilicam  in  hono- 
rem  B.  Joannis  Baplista*  couslruxit.  •  Scaccus  ad- 
dil  li'.i.    iv,   capiil  9,  q'ird  cam  (   in  Innoicai  s:n 


ABUATIS 


544 


superius  fecimus  mentionem,  necnon  ct  presbyteruui 
HiIdoini,qui  sccum  venerat,  Papiam  usque  deporlari 
Iccit.  Ipse  ciim  eodem  hospitc  suo  Romoe  substilit, 
opperiens  atque  auscultans  per  continuos  septem 
dies,  •,.  sublatis  sanclorum  corporibus  aliqnid  ad 
notiiiani  chiuiii  pcrvenissct.  Cumqne  vidissct  iml- 
hiiii  a  quolibet  extraneo  de  boc  faclo  fieri  meutio- 
nem,  latere  illud  exisiimans,  post  eos,  quos  prae- 
miserat,  stimpto  seeuni  bospite  sno ,  profectus  cst. 
Quos  cuni  Ticini  ,  3pud  basilicam  beati  Joannis 
BaptisUe,  qunc  mlgo  ■  Bomnanx  rocalur,  ac  luuc  ex 
beneficio  rcgum  ad  mcam  pcrtinuit  potcslatcm  , 
advenlam  corum  prajslolanles  invenissenl ,  statne- 
ruiit  ctiam  ut  et  ipsi  aliquot  diehus  ihi  moraren- 
lur,  et  propter  jumcntorum,  in  qmbus  vcnerant, 
refectioriem,  el  propier  seipsos  ad  longiorcm  viam 
pra?parandos. 

13.  In  hoc  morarqm  suarum  articulo  faiua  exiit 
Icgalos  sancts  Romana»  Eeclesia?  a  ponlilicc  ad  ini- 
peralorera  h  directos.illo  brevi  csse  venturos.  Itaquo 
veriti  de  advenlu  illorum  aliquid  sihi  iuconiniodi.  vcl 
cliam  impedimenli  accidereposse.si  se  ibi  depreben- 
dercnt,  decreverunt  ut  quidam  ex  eis  abeundo,  ad- 
ventum  eorum  festinando  praevenirenl  [Jfs.,  praever- 
terent] ,  alii  in  loco  rc-mancrenl, el  rc  de  qua  soliicili 
erant  diligenter  invesligala,  post  eorumdem  legato- 
runi  abscessum  socios  suos.quos  prasmiserant,  sei|ui 
properarenl.  Cum  ila  inter  c.is  de  bac  rc  consliiis- 
bd,  Deusdona  cnm  presbytero  Hildoini  lcgatos  Roina 
venicntcs  pr.eccssit,  et  Auguslam  Suessionum,  uhi 
Hildoinum  csse  rebatnr,  quanla  potuit  fesiinatioue 
contendit;  BaUeicus  vero  eimi  tbesauro  ,  quein  se- 
cum  babebal,  Paptaa  remansit,  exspcctans  doncc 
legati  Sedis  Apusloiicae  pralerirent,  ut,  illis  Alpes 
Lransgrcssis,  viaiu  suam  sccmiiis  carpere  potuisset. 
Vcriuis  itaque  ne  presbyter  Hildoini,  qui  cuni  Dcus- 
dona  praecesserat,  quique  omniuni,  qii.T  apud  eos 
gcsta  vel  tractala  fucrant, plenariam  atque  iulegrani 
noiili  im  habebat,  quia  vafer  ac  lubricae  lidci  vidc- 
batur,  aliquid  impcdimenti  sihi  in  \ia,  qua  irc  dispo- 
siiuin  habebat,  machinari  debuisset,  altera  sibi  eun- 
diiiii  judicavit;  missoquc  ad  me  procnratoris  noslii 
Aseolfi  pucro  cnni  liitcris  quihus  nie  et  de  rcver- 
sioue  sua,  ct  dc  allatione  tliesanii,  qiicm  divinitus 
adjutus  invcneral,  ccrtura  ellicerct,  ipsc,  postquam 
Romanos  tx  conieclura  mansionuin  qu:e  eis  para- 
bantur,  Alpes  superasse  putavil, Papia  relicta,  scxta 

scxus,  Doiinarum  (id  cst  mulierum)  nuncupavit.  » 
Quomodo  auteni  ant  quando  ha?c  dala  sit  monachis, 
isue  la  n  Eginhardi junsdiclioncra  «nerii.  Ti:i 
neusibus  indagandum  relinqno  :  inierim  Plalinaiu 
recle  corrigil  Scaccus,  qui  in  Vita  Joanuis  IV,  illam 
ecclesiam  Tcrracinx  adscripsit  ct  in  cumdcni  eiro- 
rem  fcujus  nulla  uspi^un  occasio  apparel)  traxit 
Sabelbcnm. 

i>  Scriptor  gestorum  Ludi,"ici  Pii  ad  au.  8-20.  hu 
jis  lcgalionis  mcminii,  ct  Ingelheiuii  auditain  ail 
ad  Kalendas  Jtinias;  eaque  functos,  Lconem  Cen- 
tumcellensem  cpisoop'im,  ?t  Thcophylacluni  no- 
menclaloicm,  p:o  lunc  Romaiio  poniificc  Lige- 
nio  II. 


S4S 


HIST    TR.ANSLAT.  BK.  MARCELLIM  ET  Pi.TRI. 


540 


diead  «  S.  Maiiritium  venit.  Ibique,  comparatis  qux  A  puer  Ralleici,  jubemc  eo,  ofiicio  vesperarum  eom- 


ad  hoc.  necessaria  vidcliantur,  sacra  illa  corpora, 
loculo  inclusa,  feretro  imposnit;  atque  inde promo- 
vens,  paiam  et  apcrie.  cum  adjutorio  populi  occur- 
icntis,  porlarc  coepii. 

14.  Dbi  autem  locum,  qui  Caput-Laci  b  vocalur, 
prxtergressns,  bivium  *■,  quo  itiucra  iu  Franciain 
ducentia  dirimunlur,  altigil;  dexteriorem  viam  iu- 
gressus,  per  Alamannorum  lincs  usque  ad  Solodo- 
rnin,<1  Burgundiomim  oppidttm,  venit.  Ibi  obviosba- 
Imit,  quos  ego,  post  indicium  advehtus  illins  milii 
factura,  de  e  Trajecto  ci  occurrcrc  jttssi.  ISam  cgo 
tunc  temporis  jtixla  Scaldim  fluvium  in  monaste- 
rio  f  S.  Bavonis  eram,  quando  litterx  notarii  mei  per 
puerum  procuratoris  nostri,  cujus  supcrius  raeniio- 


plelo,  cxteris  cxeuntibus,  soltis  in  ecclesia  remansis- 
set,  cl,  ckmsis  januis,  juxta  illa  sacra  corpora  in 
parva  eellula  qttasi  vigiiaturus  concedisset,  stibita- 
nco  sonino  depressus,  vi<lit  quasi  duas  columbas  pcr 
dcxteriorem  absidx  fenestram  volando  inlrare,  el  in 
ctibnine  lecti  supcr  ipsa  Sanctorum  corpora  consi- 
dcre  qiiarum  allera  tota  alba,  altera  cani  el  albi 
coloiis  mixlurx  varix  videbatur.  Ctimqtie  in  codem 
culmiue  diulius  deambularent ,  cl  consuetum  co- 
limibis  gemitum  vicissim  velu!  colloquentes  ederent, 
rursus  per  camdem  fcnestram  cgressx,  non  compa- 
riiciunt.  Sccutaque  vox  supra.capul  pncii  sonuit  : 
€  Vade,  inquit,  el  dic  Halleico  nt  indicet  domino 
suo,  quia  isti  sancti  Mttrtyres  nobint  ut  eorum  cor- 


nem  fccimus,  mibi  redditx  sunl.  Ex  quarum  lectionc  J$  pora  i;i  boc  loco  reqttiescant :  alium  enim  elcgenml, 


de  adventu  Sanclorum  certior  factus,  illico  unum 
ex  familiaribus  nostris  Trajectum  ire,  ibiquc  presby- 
leros  atque  alios  clericos,  necnou  ct  laicos  seciun 
suinere,  ac  Sanctis  venieniibiis,  ubicunque  primum 
potuissct,  obviam  festinate  prxcepi.  Elis  nibil  mo- 
ratus,  cumhisquos  secum  duxeral  in  loco  memo- 
rato,  post  paucos  dies  his,  qui  Sanctos  a;dferebant, 
obviavit  :  junciiquc  simul,  comilantibus  jnu  alque 
hinc  itile  concurrentibus  hymnidicis  populorum 
lurmis,  cum  ingenli  omnium  Ixlilia ,  B  Argenlora- 
tum  uriicm,  qux  nmic  Strasburg  appellatur,  celcri- 
ter  veniunt.  Inde  per  Hrenum  secunda  aqna  uavigan- 
tes,  cum  ad  locum,  qui  li  Porlus  vocatur,  venissent, 
fjf s.  atld.  in]  oricntalcm  Quminis  ripam  egressi.  qnin- 


ad  qucm  celeriter  migrare  dispositum  habcnt.  i  Hu- 
jus  vocis  auctor  ab  eo  vidcri  non  potuit ;  qua  tamcn 
linita,  evigilavit,  somuoque  excitus,  rcverso  ad  ba- 
sibcam  Katleico,  quid  vidisset  indicavit.  At  ille  in 
craslinum,  ubi  mc  primum  convenirc  potuit,  quid 
sibipuersuus  retulisscl,  mihi  nuntiare  curavil.  Ego 
autem,  licet  hujusce  visionis  arcanum  spernerc  non 
auderem,  stalui  lamen  operiendum  alicujus  signi 
certioris  indicium :  atque  interim  illos  sacros  cine- 
res,  de  linleis  in  quibus  Iigati  venerant  sublatos, 
sericis  ac  novis  pulvinis  insuere  leci  Cumque  in 
eorum  inspectione  reliquias  beali  Marcellini  mino- 
ris  quantitalis  quam  sancti  Petri  csse  cernerem,  ar- 
bitratus  sum  eum  in   statnra  ccrporis  sui  minoris 


la  mansioue  ad  locum  ■  Miehitinsladt  nuncupatum,  ^  fuisse  mensurx  quam  sancttuh  Petrum.  Sed  boc  ali 


cuiu  immodica  hominum  in  Dei laudibus  exsttltanlium 
muliitudine,  perveniunl.  Is  locus  est  iu  e.o  saliu  Ger- 
manix,  qui  tempore  moderno  i  Odanwald  appclla- 
tur,  el  distat  a  Mxno  flumine  circitcr  leucas  sex. 
In  quo  cnm  basilicam  novitera  me  consiructam,  sol 
noudtim  dedieatam  invenissent,  in  banc  itlos  sacros 
cineves  intulerunt,  ct  velut  ibi  perpeluo  permansu- 
ros  dcposuerunt. 

15.  Ciimque  id  mihi  fuis.sel  allatum,  confestim  il- 
lur,  qn.inta  potui  celeritate  *  venire  festinavi.  Hbi, 
cum,  triduo  posl  adventum  noslrum  exacto,  quidam 

«  Agaunum     inlelligit,    ubi  S.    Maurititis    ctim 
Thcbxis  marlyrio    coronatus,   nomen    loco  dcdii, 
uti  dicctur  22  Septembris  :  est  autcra  locus  Sabau-  D 
dia  ad  Khodaimm,  '->  circiter   leucis  dislans  Seduno 
Helvetiorum,  quod  ci  adorientem  jacet. 

fc  Lacus  Lemanus  seti  Genevensis,  initium  sumit 
ad  oppidum  Neuville,  ila  forsau  inutato  noiniue  hic 
dicttim,  5  leucis  infra  S.  Mauritium. 

c  Bivmm  hoc  haud  longe  ultra  lacum  cohcipio, 
distinctiorem  notitiam  iibentcr  a  locorum  perilis 
accepturus. 

d  Hoe  lempore  Solodorum  seu  Solodurum  cst 
urbs  foederatorom  Hclvetiorum,  quoruin  toia  ditio 
olim  inter  Aiamannos  et  Burgundos  divisa  fuil,  sic 
ut  horum  pars  etiam  minor  Burgundia  diceretur. 
Distat  aulcm  Solodurum  ab  uppido  S.  Maurilit  plus 
qnain  40  leucis  in  borcam. 

e  Trajectum  ad  Mosam  infra  Leodium  intelli- 
gitnr. 

•  S.  Bavonis  monasterinm  eral  in  urbe  Gandcnsi, 
quo  ioro  castrum  nunc  est  ereciura  :   nam  el  hanc 


ter  se  babere  furtum  postea  patefaetum  approbavit : 
qtiod  ubi,  vel  quando,  vel  a  quo,  vel  qualiter  admis- 
snm  ac  proditum  sit,  suo  loco  dicttims  suui  :  nunc 
ordo  narrationis  inchoatx  lexendus  atque  tenen- 
dus  est. 

10.  I^itur  postquam  illum  magnum  atqne  mirabi- 
leni,  omniquc  auro  pretiosiorem, inspexi  thesaurum, 
loctilus,  iu  quo  idera  continebatur,  propter  vilitalem 
materix,  de  qua  compactus  erat,  coepit  mibi  oppido 
displicere.  Quem  cmendare  cupiens,  quadam  die, 
posl  completum  vcspcrtiiuim  ofliciuin  ,  prxccpi  uni 

abbatiam,  eiquevicinam  S.  Pctii  in  monte  Blandinio, 
Eginbardus  tenebat,  qni  utriusque  in  suis  epistolis 
meminit. 

6  Iler  Soloduro  Strasburgum,  civitatem  ad  Rhc- 
nuin  silam,  atque  Alsalix  melropolim,  censetur  esse 
leucarum  circiter  50. 

t>  Vidclur  bic  porlus  invcniendus  paulo  infra 
Neckari  el  Rheni  confluentcs,  id  csi,  infra  Manhe- 
mium.  unde  8  eirciler  lencis  distat ,  qtii  signatur  lo- 
cus.  Mansioncs  autera  hic  dieuiititr,  qtix  Gcrmanis 
Hast,  loca  quietis,  et  sesqtiihora  fere  ab  invicent 
distant,  adeommoiiitatemoneraporlantinm  instrucla 
reclinatoriis,  A  ferc  pedes  elevatis  a  terra. 

<  Mj/helsladium,  seu  Micbelstad  in  comitatu  ho- 
dierrio  Erpachensi. 

i  Hoilie  Oltcnwnld. 

k  Emenso  circiter  120  leucarum  itinere.  qnantum 
Gandavum  (ubi  tttnc  eral  Eginhardus)  distal  Michel- 
stadio:  adco  ul,  si  menscOctobri  illaue  illuc  reliqnia» 
sunt,  crcli  possit  Batleicus  huc  appulisse  meitse  No- 
vembri,  vc!  etiam  Decembri. 


«.17  EGINIIARDI  ABBATIS  Si8 

ex  atdiluis,  u  mensurara  loculi  virga  colleetam  raihi  A  sanetormii  marlyrum  suffragium  imploiassem,  atque 
alTcrret.  Cnm  illc  lioc  facturus  ccreum  accenderel, 


ct  circumpendentia  pallia,  quibus  idem  loculus  lege- 
batur,  sublevaret,  animadvcrlit  loiuliiiu  mimm  in 
modum  Immoresanguineoundiquedislillaulem ;  et  rei 
novilale  perterritus,  hoc  quod  viderat  properc  uiihi 
nunliarc  curavil.  Tum  cgo,  cum  his  qui  aderanl  sa- 
cerdotibus  accessi,  et  iil.nl  sinpendum  atquc  oinni 
admiratione  dignum  miraculum  aspcxi.  Nam  ul  cor 


omnes  <{  1  ■  i  una  nobiscum  eranl,  ut  idem  facerent,  se- 

iliiln  commonuissem, faclum  est  ui  per  continuos  [Ms. 
add.  duodecim]  dies  nulla  nox  pr.ctcriret,  in  qua  vel 
iini  velduobus,  veletiam  tribus  sociorum  nostrorum, 
iu  somnis  revelatnm  non  fuisset,  quod  illa  sanciorum 
corpora  de  co  loco  in  alium  essent  transferenda.  Ad 
extremura  autcm  cuidam  presbytero  de  liis  qui  ilii 
nobiscum  crant,  nomine  llililfndo,  apparuit  in  visio- 


lumme  alque  abaci  vel  signa  mannorea,  pluvia  iu-      '"'•  »'  'Pse  fatebatur,  vir  quidam  liabitu  saceniolali, 


siante,  sudare  ac circumfluere  solent,  sic  loculus  ille, 
qui  sacratissima  corpora  continebat,  vcro  cruore 
madens,  ct  ex  omni  parlc  perfusus  invcntns  cst. 
Terruil  nos  insolita  el  nunquain  piius  audila  mira- 
culi  specics.  Quapropler,  inilo  consilio,  triduauum 


jiiuii-  veneranda  conspicuus,  candida  vcsie  iudutus, 
qui  eum  talibus  verbis  compellavit  :  <  Cur,  inquit, 
Eginhardus  lam  iluri  cordis  tantaeque  obslinatiouis 
est,  uttot  revclationibus  non  credat,  ac  tot  monila, 
ad  se  divinilus  missa,  arLitrelur  csse  coniemnenda  ? 


jejunium  cnm   snpplicationibus  faccre  decrevimus,  {{  Vade  et  dic  ei,  quia  hoc,  quod  bcaii  martyres  de 


ut  ex  revelalione  divina  scire  mercrcmur,  quid  sibi 
vellet,  quidvc  facicnduin  moneret  magnum  iilud  ct 
ineffabile  prodigium.  Itaque  pcracio  illo  triduanoje- 
junio,  cum  jam  advcsperasceret,  humor  ilio  cruoris 
horrendi  subito  ccepilarescere;  ac  mirum  in  modura, 
qui  per  contiiiuos  septem  ilies  more  perennis  aquae 
sine  intermissionc  distillalal,  sic  intra  paucissimas 
horas  exsiccalus  est,  ut  eo  noclis  tempore  (nam  Do- 
minica  erai)  cpio  signo  dato  ad  antelucanum  oflicium 
celebrandum  ccclesiam  intravimus,  nulluni  jam  in 
loculo  vestigium  illius  poss  t  inveniri.  Lintea  vero, 
qua;  cirea  lociilum  pendebanl, ut [Ms.,  et]co,lem  fue- 
mnt  humore  respersa,  ila  ut  erant  sanguincismaculis 
infecta,  servarejussi :  in  quibus  adhuc  magnum  illius 


suis  corporibus  lieri  desiderant,  infcctum  remanei 
non  poterit.  Quamvis  ille  baclenus  voiunlalcm  eorum 
in  hac  re  faccrc  dislulisset,  eiiam  nunc,  si  non  velit 
ut  liiijus  facti  meiilutn  ad  alium  transeai,  festinet 
eorum  adimplcre  jussionem ;  cl  ad  locum,  quem  ipsi 
elegerunt,  corpora  illorum  deportare  non  negligat.  • 
18.  Post  lias  aliasque  multimodas  ad  me  perlauts 
admonitiones,  visum  est  mihi  illam  sacrorum  cinerum 
translaliOHera  nou  cssc  diutius  differciidam ;  ac  pro- 
indc,  inilo  coneilio,  dccrcvimus  ut  id  ,  quanto  cele- 
rius  lieri  poluisset,  perficere  cerlarciuus.  Igitur  om- 
nilius,  quae  ad  lianc  dcvectioneni  necessaria  videban- 
tur,  raptini  et  eiun  sunimo  studio  pr;cparalis,  prima 
luee,  post  complclum   malulinuni  oilieium,   sacrum 


inamliii  portcnti  paret  indicium.  Constat  enim  hu-  C  i!ll,ra  eliiuesliinaliilem  tlicsaurum,  cum  ingenti  luclu 


morem  illiun  saporis  fuisse  subsaisi,  a<l  lacrymarum 
videlieet  qualitatem,  et  lcnuitalem  quidem  aqusc, 
coinrem  autem  veri  sanguinis  habuisse. 

I".  Eadem  nocte  cuidam  ex  pucris  nostris,  nomine 
Ruodlando,  per  quietem  duo  juvenes  visi  sunt  ad- 
siiiisse,  qui  ei,  ut  ipse  lestatus  est,  <!c  transferendis 
sanclorum  corporibus  multa  mihi  dicenda  mandavc- 
runt ;  et  ad  qnem  locum,  vel  qualiler  id  lieri  deberet, 
ostendeiunl  :  et  ut  hoc  miiii  sine  inoia  fuisset  ium- 
tiatum,  lerribilitcr  comminando  pr.eccpciunt.  Qui 
mnx  ut  me  adire  potuit,  ouuiia  quse  jussus  fuerat 
nnhi  iniiinarc  curavit.  Quiluis  audiiis,  euris  ingenti- 
hns  xsluare,  ct  quid  mihi  csset  agendum  animo  tra- 


ac  moerore  illorum  qui  in  loco  erant  remansuri,  sus- 
tulimus,  atque  iler  ingressi  portare  coepimus,  comi- 
tante  nos  pauperum  turha,  quse  illo  per  cos  diesob 
eleemosynam  accipicudam  undecunqueconfluxerat  : 
namcirca  manentespopuli,  quid  apud  nos  ageiciur, 
penilus  ignorabant.  Erat  coelum  grave  sordidis  nu- 
bibus,  el  qu,T.  in  ingenlem  pluviam  cito  resolvi  pos- 
seut,  nisi  id  divina  virius  lieri  prohiberet :  nam  toia 
nocte  ill.i  in  tantum,  sine  inlermissione,  pluebat,  ut 
nobis  iter  illnd  ea  <lie  iuchoari  posse  minimc  vii'e- 
retur.  Scd  illain  nostram  dub  lationem,ex  inflrmitate 
CJei  venientem,  superna  gratia  per  suorum  meriia 
sanctorum,  longe  aliler  alquc  existimavimus,  habere 


ctare  ccepi :  utrum  ilerum  jijunia  et  supplicationes  n  se  fecit ;  quando  viam,  per  quam    incessiinus,  in 


eelebrancliP,  ac  Deus  rursus  pro  nosira  curiosilate 
sollicitandus ;  an  aliquis,  Dco  devoie  ac  perfeete  ser- 
viens,  esset  quserendus,  cui  anxietatem  eordis  noslri 
et  curarum  nostrarum  querimonias  indicare,  quem- 
qiie  rogare  potuissemus,  ul  orationibus  suis  a  Deo 
noliis  bujus  rci  manifestationem  impetraret?  Scd  ubi 
vcl  quando  ille  lalis  Christi  famulus  a  noliis  posset 
inveniri,  prxscrlim  in  illa  regione ,  in  qua  tamclsi 
qiuedam  coenobia  ab  eo  loco,  in  quo  eramus,  haud 
louge  posU.i  csse  constabal,  lamen,  propler  rudem  in 
his  loeis  cjus  conversationis  inslitutionem,  autrarus 
aut  nullus  erat,  de  cujus  sancfitate  tale  aliquid  \e\ 
tcmiisfamaloquereiur. lnlereadum  bis  anxiatuscuris 


abam  quani  spcrabalur  qualitalem  vidimus  fuisse 
cotnniulatam  :  nam  ct  luti  parum  invenimus.etrivos, 
qui  in  tam  grandi  ac  jugi  pluvia,  ut  ca  noele  erat, 
cresccre  solebanl ,  pcne  niliil  crcvisse  reperiimis. 
Ubi  vero  de  saltu  egrcssi ,  proximas  villas  aceessi- 
mus,  frequentibus  obviorum  ac  Deo  laudes  diccnlinm 
turbis  excipimur  :  qui  nos  per  ocio  fcre  leuearum 
spalium  coioitaii,  nobis  ac  nostris  et  in  sacro  onere 
ferendo  uevoti  adjtttores,  et  in  divinis  laudibus  tii- 
cendis  impigri  fuere  eoncentores. 

19.  At  ubi  vidimus,  quod  ea  die  ad  locum  destina- 
ium  penenire  non  potcramus,  divertimus  ad  villam 


s  Osthcim    appellatam,  qu;e    vi.e    nostrce  conligua 
Ostheim,  notatur  a.l  exitiu»  silvae  Ottoniana;,  iribus  fcre  leucis  antcqiiam  vcniatur  Selingesiandium. 


M!)  HIST.  TRANSLAT.  BB. 

cei nebatur  ;  et  inclinanlc  jani  vcspera,  in  basilicara 
R.  Marfini,  qux  in  eadem  villa  csl,  sancla  illa  cor- 
pora  iiitiiliiuiis  :  ct  sociis  noslris  ad  excnbias  ducen- 
dus  ibi  dimissis,  ego  ciiin  paucis,  ad  locuin  quo  ten- 
debainus,  fostinamlo  prxcessi  :  el  ca,  qux  ad  rece- 
ptionem  sanclorum  corporum  usus  postulabal,  per 
noctcin  pixparavi.  Ad  basilicam  vero,  in  qua  il- 
loruni  sacrosanclum  ihesaurum  dimisimus,  sancii- 
monialis  quxdam  paralytica,  noinine  Ruodlang,  de 
nionaslerio  Makesbah,  quod  ab  earlem  ecclesia  uuius 
leucx  spaiio  disparatum  erat,  ab  aiuicis  suis  ac 
propinquis  in  carro  adducta,  euin  juxla  feretrum 
saiutorum  inler  caeteros  vigilans  atque  orans  perno- 
ctaret,  recepta  omniuni  membrorum  sanitale,  pro- 
priis  pedibus,  nullo  sustentanle,  vel  quolihet  modo 
admiliiculanlc,  ad  locum  unde  vencrat,  in  crasti- 
titiui  regressa  est. 

20.  At  nos  albescente  eeelo  surgenles,  sociis  no- 
stris  venienlibus  obviam  ire  perreximus  ;  habenles 
nobiscum  iramodicam  vicinorum  noslrornm  muilitu- 
dinem,  qui  fama  advenlus  sanclorum  exciii,  ad  hoc 
primo  (liluculo  pro  foribus  nostris  eonstiieiunt,  ut 
una  nobiscum  sanetis  obviam  proeederent.  Et  oecur- 
rimus  eis  in  co  Ioco;  ubi  a  Gaspcntia  fiuviolus  Mxno 
miscelur.  Inde  pariter  incedentes,  ac  Domini  noslri 
Jesu  Christi  miserieordiam  collaudanles,  sacras  illas 
beatissimorura  Martyrum  exuvias  ad  b  Mulinheim 
supei iorem  --sic  enim  moderno  tempnre  locus  ille 
voealur  —  cuin  magna  omnium  qui  ibi  adesse  potue- 
runt  Ixtilia  et  exsultatiune,  delulimus  :  sed  pra'  ni- 
mia  populi  multitudine,  qux  prxcedens  cuncla  com- 
pleverat,  neque  eeelesiam  adiic,  neqtie  feretrum  in 
eam  inferre  valuimus  :  idcirco  in  campo  adjacente, 
aique  in  loco  ediliore,  altare  sub  divo  ereximus ;  ac 
feretro  pone  altare  deposilo,  missarum  solemnia  ee- 
lcbravimus.  Quibus  expletis,  ae  multitudine  ad  sua 
reccdenle,  in  ecclesiain  a  beatis  Marlyribus  jussam, 
eorum  sacratissiina  corpora  intulimus  ;  ac,  feretro 
propter  altare  iocato,  iterum  missam  celebrare  cura- 
viuius.  lbique  inler  celebrandum,  puer  quidam,  an- 
noruni  circiler  quindeeim,  nondnc  Daniel,  de  pago 
Poiiiano,  qui  illuc  inter  alios  paupcres  mcndicando 
venerat,  atque  ita  curvus  crat,  ul  nisi  stipinus  alque 
[ticens  ccelum  aspieere  nequivisset,  ad  foielrum  ac- 
cessit  ;  ac  subito,  velut  ab  aiiquo  inijuifsus,  corruil. 
Cumt.uc  din  velut  dormienli  similis  jacuisset,  cor- 
rectis  omnibiis  niembris,  et  recepta  finnitate  nem- 
ruin.  coram  otuiis  nostvis  surrexit  incolumis.  Faela 
suiii  hxc  decimo  sexio  kalendas  februarias  c,  eterat 

"  UliqueinierSelinaensladiiimetAschaflenburgiim; 
quainvis  nulliini  ibi  rivulum  cxprimant  taiuil.o  topo- 
giaphicx,  iiedum  Gaspentix  nomen. 

b  Muliiilieiin,  esl  Sclingensladt. 

,:  Festo  scilicet  sancli  Antonii.eo  anno  827  cadentc 
in  feriam  qiiiulam. 

°'  Putal  Mabilio,  qnod  Eginhardus,  hoc  in  opere, 
clericorum  uomine  monachos  inlillig.it,  ant  certe 
dieendum  esl,  inquit,  ciericos  primum,  postca  mona- 
chos  insiitulo;,  fuisse  eo  in  loco.  Posterioreonjecliira 
magis  geiiuina  milii  vidctur:  nec  cliam  lani  fucile 
fuit  slatim  inonastciiiini coudere,  quam  clericos  ali- 


MAKCELLINI  ET  PETRf.  r>,10 

A  ejus  diei  lanla  et  tam  clara  serenitas,  ut  sestivi splcn- 

dorem  solis  adxquaret :  alque  ipsius  aeris  lani  uiitis 

atquc  jtieuuda  lianquillitas,  ut  veris  lempeiieiu  apri- 

cilate  lilanda  prxeederct. 

21.  Posiriilie  vero  sacra  healorum  martyrum  eor- 
pora  novo  loctilo  recondila,  in  absida  basilicx  loca- 
vimus  ;  et,  sieut  in  Kraneia  tnos  est,  superposito 
ligneo  eiilmiue,  linleis  ac  serieis  palliis  ornandi  gra- 
iia  eonievimus,  apponentes  allare  ;  ae  duo  vevilla 
domiiiicx  passiouis,  qn;e  in  via  ferelrum  prxceilere 
solcbant,  hinc  atquc  inde  erigentes,  loeum  itlum  di- 
vinis  olliciis  celebrandis,  pro  modulo  pauperlatis 
noarx,  idoneum  atque  aptum  facere  curavimus  ; 
ordinalisque  clericis'1,  qui  inibi  assiilue  et  exeubias 
ducerenl,  acdivinis  Iaudibus  dicendis  curam  solerler 

'*  impcnderenl.  ipsi  uon  solum  nostra  sponte,  sed  ctiam 
regali  diploraate,  quod  uobis  in  via  obviam  venerat, 
evocati,  Domino  iter  noslrum  prosperante,  ad  pa- 
lalium  '■  siinius  cura  magna  exsultationc  regressi. 
CAPUT  III. 

Aliiiiitv.  reihjviir  sancti  Marcellini,  olim  ubtatcr,  impe- 
iranlur,  el  ad  alia  toca  transferuntur.  —  Miracula 
facta. 

22.  Transaclis  admodum  paucis,  poslquam  ad 
comiiatum  '  veneram,  diebus, ego, secundum  consue- 
tuiliiiem  aulicorum  niaturius  surgens,  primo  raane 
palaiium  petii.  II>t  cum  ingressus,  Hildoinum,  cujus 
liliro  superiore  mentioiiein  feci,  ante  foies  regii  cu- 
biculi  sedentein,  atque  egressum  principis  operien- 
lem,invenissem,ex  more  salutatum  surgcre,  atquead 

^  quamdamfenestram.dequa  ininferiorapalatiiconspe- 
ctus  [Jf.s.,  prospeclus]  eral,  niecuni  accedere  rogavi. 
Ad  (piam  pariter  siando  incurabentes, de  translatione 
sanctoriim  martyrum,  Marcellini  et  Petri,  nec  non  et 
de  miraculo,  quod  in  fluxu  eruoris,  quo  Ioculum  eorum 
sepiem  diebus  sudasse  comniemoravi,  ostensum  est, 
mirando  multa  sumus  locuti.  Cumque  ad  id  Ioci  ser- 
moeinando  venissemus,  ut  etiara  dc  vcstimentis,  qu.e 
cum  corporibus  eoruin  invcnta  sunt,  raenlio  fieiel ; 
atque  ego  mirx  subtilitatis  veslem  beati  Marcellini 
fuisse  (licerem  ;  ille,  velut  qui  rem  xque  ut  ego  no- 
tam  habercl,  vcra  me  de  veslibus  dixissc  respondit. 
Hic  ego  slupefactus  alque  admirans,  percontari  eoepi, 
iinde  illi  hxc  vestimentorum,  qu;e  nunquam  videral, 

-  notitia  eonlingere  potuissel.  At  ille  me  iutuiliis, 
paululum  sihut,  ac  dcindc  :  <  Salius,  inquit,  csse 
arbitror,  ut  per  ine  eognoscas,  qund,  nie  tacenle» 
lamen  por  alios  ccleriter  e,s  cogniturtis,  cl  ego  illiiis 
rci  sim  proditor  siuqilex,  quam  fortasse  altcr  si  pro- 

quot,  iuterim  ibi  deservituros,  ordinare;  rr.onastc- 
rium  tanien  vivenie.  adbuc  Eginhardo  factum,  colli- 
git  Mabilio  ex  ojus  epist.  i,  ubi  Werdricus  quidara 
Fuldensis  monachus,  p  :r  sui  abbatis  licenliam,  di- 
eilur  Seliugenslailii  conversatus  :  quae  licemia 
haud  ita  facile  duta  fuisset,  si  nullos  lura  mona- 
chos  locus  habuissei. 

•■  Intelligitur  Aquisgranense,  ubi  tuin  Ludovicus 
Pnis  linp.  residebal. 

'  lixe  ad  anniim  827  pcracla  fuisse  ccnsuit  Baro- 
nius,  qui  eadem  retulit.  Gomitatus  atitem  hic  diriiur 
curia  imperialis,  lunc,  utdixi,  Amiisgrani manens. 


B5t  LT.lNIIARDl  ABRATIS  5.i2 

diderit,  non  simplicitcr  ciuinliabit,  nequu  cniin  po-  A  fama  dispersa  sit  ?  >Cumque  id  inc  ncscirc  rcspon- 


tcst,  quia  sic  natura  cmiiparalum  est,  ul  hoc  quis- 
qiiam  vcrui.iter  dicere  nequeat,  enjns  nolitiam  non 
per  sc  ipsuin,  sed  aliorum  relatione  fueril  asseculus. 
Tux  Unliini  liilei  CommiUo,  qualiter  indc  mecum 
aclurus  sis,  postquam  meo  relatu  omncm  rci  geslaj 
veriiatem  agnovcris. » 

23.  Cui  cuni  mc  non  aliiul  aelurum,  quam  quod 
inter  nos  couvcnvret,  brevi  sermone  respondissem . 
•  Presbylcr,  inquit,  illc,  qui  ad  deferemlas  bcali  Ti- 
burtii  rcliquias  Romain  meo  jussu  profcctus  est, 
riiiii  id,  proptcr  quo  I  illc  vcnerat,  ita  m  volebalper- 
ficere  nequivisset,  jamque  notarius  luus,  acceptis, 
dc  qnibus  loquimur,  sunctorum  martyrum  reliquiis, 
domuiii  rcdirc  st.ituisset,  iuiit  cum  iilo  consilium,ut 


derem,  lum  ille  :  «  Dicunt,  inquit,  qui  de  sancto  Sc- 
basliano  b  veniunt,  quod  presbyler  qmdain  Hildoini 
abbalis,  qui  una  eum  notario  tnu  Homam  profcctus 
est,  cum  inde  reverlerentur,  et,  in  quodam  loco, 
cominuni  diversorio  uterenlur,  tuis  omnibiiscbrietalo 
ac  somno  depressis,  ct  id  quod  agebaturpenitnsigno- 
rantibus,  scrinia,  quibus  sanclomm  corpora  con- 
tincbantur,  aperuissct,  eaquc  inde  sustolissct,  atque 
abiens  Hildoino  detulissel,  ct  modo  apud  S.  Medar- 
diiin  sinl :  iu  scriniis  vero  luis  paruni  quiddain  sa- 
cri  pulveris  remensisse,  quod  ad  le  pcr  notarium 
luum  pcrlatum  sil.  t  llorimi  reiuinisceus,  eaque  ctiin 
bis  qua?  ab  Hildoino  dicebanlur  conferens,  non  mo- 
dica  nicnlis  perturjbalionc  commotus  siim;  obhoc 


illo  Romai  panlulum  moras  facii  nle,  ipse,  cum  Jn-  "  prascipue,  qnia  nomluni  invcnlum  babebam  consi- 


nisone  *  fralre  Deusdonae,  et  cnm  bominibus  ejus,  qui 
illos  sarros  cincres  ferrc  dchcbant,  Papiam  nsque 

pnecederet,  iliique  illiusac  Deusdonoe  prxsloiaretui 
adventum.  Placuit  ambobus  ista  convunlio,  illisqtte 
Rom.c  substantihus,  [Ms.,  remanenlibus],  presbyler 
cumLunisoncac  pueris  reliquias  fcrentibus,  Papiam 
proficiscilur.Quo cum  essel  pcrventum,  scrinia  sacros 
r.ineres  continenlia  in  w  clesia  tua  pone  allare  sunt  po- 
sila.aiqucab  excubanlibus  iu  eadem  basilica,  clericis 
ac  laieis,  diligeuti  solerlia  cuslodita.  Quadam  vero 
nocte,  cum  et  ipse  intrr  ex-tcros  ad  easdem  cxcubias 
in  ecclesia  vigilaret,  contigit,  ut  ipse  asserit,  circa 
mcdiam  fere  noctem,  ut.  obripienle  paulatim  somno, 
universi  qui  inlra  eadcm  basilicam  vigilamli  gratia 
eonveneranl,  pra-ter  se  soluii).  obdormirent.  Tum 
sibi  in  mentem  venisse,  visumque  fuisse  non  sine 
magna  quadam  causa  faclum  ul  tol  hominibus  lam 
subitaneus  sopor  obrcpsci  it  :  ratusque  sibi  oblala 
occasione.  utendum,  surrexit,  ati|ne  accenso  luinine, 
ad  scrinia  silenter  aecessit.  Tum  filis  sigillorum  ad- 
niota  cerei  flamma  cremalis,  serinia  sine  elave  cele- 
fiter  aperuit;  ac  de  iitroque  corporc  porlionem,  quae 
ci  videbatnr,  accipiens,  sigiila,  ut  erant  iutegra,  lilo- 
rum  crcmatoruni  summitatibus  anneetil;  milloquc 
id  farlum  sentiente,  in  loco  suo  resedil.  f'ost  hxc 
subiatas  lali  furlo  sanctorum  reliquias,  cuni  ad  me 
fnisset  nrversns,  detulit :  primoque  illas  non  sancti 
Marcellini  ve!  Petri,  sed  sancti  Tiburlii  esse  asseve- 
ravit.  Deiinle  ciim  nescio  quid  vereretur,  secrete  ^. 
mecum  locutus,  quormn  sanctorum  essent  reliquix, 
quoque  modo  eas  fuissct  adeptns,  palenler  apcruit. 
Habemus  illas  anud  S.  Medarduiit  in  loco  celebri 
honorifice  collocatas,  ubi  ab  omni  populo  cum  ma- 
gua  vcneratione  coluntur  ;  seil  utrum  cas  nobis  ha- 
bere  lieeat,  iu  tuo  mar.el  arbilrio.  » 

2i.  His  auditis.  recordalus  s;iiu  quid  in  itincre, 
quo  prnxime  ad  palaiiiim  proficiscebar,  a  quodam 
hospite  meo  audierim.  Qui  inter  cictcra,  qua-  mecjm 
toquebalur  :  fNunquid  nosti,  uit,  qualis  de  sanctis 
marlyribus,  Marcellino  el  Pctro,  pe.r  hanc  regionem 

*  Hic  jam  quater  Jttnizo  scribitur,  usque  ad  num. 
2f>. ,  ubi  itrrum  recurrit  Luniio. 
>•  Scilicet  cx  monasterlo  ei  eccSesia  S.  Medardi, 


liiim  qno  illam  cxsecrahilem  atquc  astutia  diaboii 
ubique  divulgalam  famam  exslinguere  a<  dccordjbus 
deceptar.  mulliliidinis  depclferc  potuissein.  Illud  ta- 
men  oplimum  judic.*vi  ut  HiUIoinum  rogarcm  id- 
ipsuni  mihi  reddere, qund  de  meis  soriniis sulialum, 
el  ad  se  dclaluin  atque  3  se  receptum,  post  illam 
sponlaneam  confossionem,  negare  non  poteraL  Quod 
eliam  qua.a.i  potui  instanlia  faccre  curavi;  ct  licel 
ille  pauio  durior  ac  dilltcilior,  quam  oplaveram,  in 
assensi'jnc  fuisset,  vielus  lamon  esl  sedulitate  pre- 
cum  mearum,  cessitque  iinprobitali  mese,  qui  se 
paulo  ante  nullius  jussioni,  in  bac  prxscrtim  causa, 
cessuriim  proniinliaverat. 

2o.  lnterea  missis  ad  Ratleicum  el  Liinisonenilitte- 
C  ris — erant  enim  iu  eo  loeo,  ubi  Martyrum  corpora 
collocavi  —  qualis  per  tolam  pene  Galliam  de  iisdcm 
sanelis  martyribus  faina  essel,  eis  indieare  curavi  : 
coinuionefaciens  eos  ut  cogilarent  si  aliquid  lalc  vcl 
siinile  bis,  qua:  Hil  loinus  de  facloprcsbylcri  sui  assc- 
rebat,  iu  via  eoruin  faetuin  adverlere  vel  reminisci 
potuissent.  Qui  sUitim  ad  me  in  palatium  venicnlcs, 
valde  disparcm  his,  qu;e  Hddoinus  dicebal,  fabulam 
dctulerunt.  Nam  in  piiinis  omnia,  qua-presbyter  ille 
llildoino  reiulerat,  falsa  esse  lestaii  sunt;  neque  ul- 
lam  posiea  quani  lloma  exierunt,  vel  ilii  prcsbylcro 
vcl  cuilibel  alleri  daiam  fuisse  occasionem,  per  quani 
ad  ejusmoili  faeinus  perpclrandum  aditum  habere 
potuisset.  Scd  boc  ipsum  quod  de  sacris  Marlyrum 
tineribus  aliter  atque  debuerat  accidisse  constabat, 
Roma?,  in  domo  Deusdon*.  per  avariiiam  Lunisoois 
c1.  vafritiam  memorati  presbyleri  contigisse,  eo  vide- 
licel  lempore  quo  corjius  beati  Mareellini,  de  tuinba 
sua  sublalum,  in  domo  Densdona:  servabatur,  mo- 
dumque  faeti  talem  fuisse  dixerunt.  Memoratus  ille 
Hildoini  presbyter,  spe,  quam  de  sancti  Tiburlii  cor- 
pore  adipisccndo  conceperat,  frustratus,  ne  oniniuo 
vacuus  ad  dominum  suum  reverterctur,  quod  lide 
non  poterat,  fraudc  assequi  molilus  est.  Nam  Luni- 
sonem  aggressus,  quia  pauperem  ac  proindccupiduni 
esse  cognoverat,  oblalis  ei  quatuor  aureis  nummis, 


ubi  rcliquiaesancli  Sebastiani  collatre  eraut :  ita  rnr 
sum  inlra,  iium.  87,  quidam  ductus  dicilur  ad  S.£e  - 
bastianum. 


533  IIIST.  TRANSLAT.  BB 

qtiinisquc  argenli  solidis,  ad  proditioncm  faciendam 
illexit.  Accipiens  enim  oblalam  pecuniam,  arcam, 
in  qiia  corpus  beali  Marcellini  erat  a  Deusdona  <lc- 
posilum  atqne  incliisuin,  apcruit,  ct  illi  neqnissimo 
nebuloni  auferemli  ex  ea  quod  vellet,  quulcm  ipse 
optaverat,  polestatein  focit.  Nec  ille  in  ca  rapina  par- 
cus  fuit:nam  tantum  de  sacris  bcati Hartyris  cineri- 
bussostulit,  quantum  vas  scxlarii  mensuram  h.ibens, 
capere  possc  videbatur.  Iloc  eo  modo  factuin  esse, 
ipse  qni  id  cum  meinoralo  preshytero  machinalus  est 
Liiniso,  pedibus  mcis  provolutus,  flendo  tcslatus  est. 

2G.  Tum  ego,  rei  veritale  coinperta,  Rallcicum 
ac  Lunisoncm  eo  unde  vencrant  rcdire  praecepi.  Ac 
deinde  cum  llildoino  locutus,  conventione  inter  nos 
facta,  quando  sacrae  mihi  reliquia.'  redderentur,  duos 
clericos  de  domo  nostra,  Hiltfridum  vidciicet  ac  Fi- 
limarum  —  alier  presbytcr,  altcr  subdiaconus  >  erat 
—  ad  recipiendas  eas  Augustam  Sues6ionum  b  per- 
gcre  jussi :  millens  per  cosdem  ad  locuni ,  de  quo 
eaidem  reliquisc  auferenda!  eranl,  benediclionis  gra- 
lia,  nummos  aureos  numcro  ceutum.  Qui  ubi  ad 
monasterium  S.  Medardi  in  die  Palmarum  «  venis- 
sent ,  per  Iriduuni  ibi  morati  sunt  :  et  reccpto  illo, 
propler  quem  missi  fuerant,  incomparabili  thesauro, 
comitantibus  secum  duobus  ex  eodem  monasicrio 
fralribus,  qiiania  potuerunt  celeritale,  ad  palatium 
rcversi  smil;  reliquias  tamen  non  mihi,  sed  Hildoi- 
110  detulerunt.  Quas  ille  recipiens ,  in  oralorio  do- 
iiiiis  suae  fecit  custodiri,  usque  dum  ,  transactis  Pa- 
schalis  fesli  occupationibus,  vacuum  tempus  habe- 
rel,  quo  inihi  id,  quod  reddcndum  erat,  priusquam 
redderct ,  ostendcrc  potuissct.  Complelisque  post 
saiictnm  Pascha  oclo  vel  eo  amplius  diebus,  cum 
rcx  vcnandi  gralia  de  palalio  fuisset  egressus,  llil- 
doinus,  secunduin  quod  inler  nos  convenerat,  me- 
moratis  reliquiis  de  oratorio  suo ,  ubi  scrvabantur, 
sublalis  atque  basilicx  S.  Dei  genilricis  illatis,  alla- 
rique  superpositis  ,  me  ut  eas  susciperera  fecit  ac- 
ciri.  Tuin  capsam  ,  in  qua  rcliquia)  conlinebantur, 
apcriens,  oslemlit  mibi  ut  viderem  quid  esset,  quod 
et  ille  redderel,  et  quod  ego  reciperem. 

27.  Exin  sublatam  de  altari  eamdem  capsam  ma- 
nibus  meis  imposuit ,  dataque  oralione  competenti, 
prsccentoris  etiam  ofTicio  functus ,  anliphonarn  laudi 
marlyrum  convenientem  clericis  ad  psailendum  pa- 
ratis  imposuit;  nosque  cum  illo  inaestimabili  the- 
sauro  recedentes  ,  usque  ad  oslium  basilicx  conci- 
nendo  proseculus  cst.  Processimus  inde  paulatim 
cum  crucibus  ct  cereis,  laudanles  Domini  miscricor- 
diam ,  usque  ad  oralorium ,  quod  erat  in  domo  no- 
slra  ,  vili  opere  constructum ;  eique ,  quia  aliud  ibi 
non  habebatur,  illas  sacras  reliquias  intulimus.  In 
illa  vero  processione  nostra,  quam  de  basilica  usquc 

*  Aliquibus  diaconut. 
b  Surio  Suessorum. 

c  Krgo  14  Aprilis  :  nam  Pascha  eo  anno  827  celc- 
brandum  erat  21. 

d  Aliqua  ex  miraculis  infra  toto  capite  sexto  re- 
feruntiir. 

•  Surio  Ludovettropf.  Fluvius  Ara  ,  cui  adjacet, 

Patbol.  CIV. 


MARCLLLIM  ET  PETRI.  551 

\  ad  oralorium  noslrum  nos  fecisse  dixi,  quid  mira- 
culi  acciderit,  ccnseo  non  essc  tacciidum.  Egredicn- 
tibns  cnim  nobis  dc  ccclesia  ,  Iaudemque  Domino 
Deo  noslro  excelsa  voce  cancntibus  ,  lanta  vis  sua- 
vissimi  odoris  eam  parlcm  vici  Aquensis,  qu«  ab 
ccclesia  ad  occidcnlcm  respicil,  tolam  implevit,  ut 
ill.i  fragantia  pcne  omnes  ejusdem  parlis  babilato- 
res  ,  ilenique  univcrsi ,  qui  pro  qnibusbbel  causis 
alque  negoliis  cadem  in  partc  fucrant  consiituti, 
ita  diviniius  commovereniur,  nt  omissis  ,  qu.ne  in 
inanibus  habebantur  opcribus,  cuncti  cursu  rapidis- 
simo  primo  ad  ecciesiam,  dcindcquasi  per  vestigium 
ad  oralorium  noslrum,  in  qund  illas  rcliquias  illalas 
essc  audierant,  summopere  festinarent.  Fit  imnio- 
dicus  inlra  sepla   nostra  exultantis  simul  atque  ad- 

B  miranlis  populi  concursus;  ct  cum  magna  pars  eo- 
rum,  qui  coufluxcrant ,  id  quod  agebatur  quid  esset 
ignoraret,  gaudio  lamen  el  cxultalione  rcpleli ,  Dei 
omnipotenlis  misericordiam  collaudabant. 

28.  Postquam  autcm ,  fama  crebresccnte,  divul- 
galum  est  reliquias  sancti  Marccllini  martyris  in 
eum  lucum  essedelatas,  non  solum  de  eodem  vico 
Aquensi,  et  vicinis  atque  adjacentibus  villis  ,  vcrum 
eliam  de  longiuquioribus  locis  ac  pagis  adco  fre- 
quens  alque  immanis  multitudo  congregata  est ,  ut 
nobis  ad  oflicium  in  eodem  oratorio  celebrandum, 
prxter  vespcrtinas  horas  atque  nocturnas,  haud  fa- 
cilis  paleret  introitus.  Adducebantur  undique  debi- 
lcs,  et  variis  alTecli  languoribus ,  circa  oratorii  pa- 
rietes,  a  propinquis  suis  atque  amicis  collocabanlur. 

G  Videres  ibi  pene  omnia  infirmitatum  genera  ,  per 
virtulem  Christi  Domini ,  et  per  meritum  beatissimi 
martyris,  in  omni  sexu  et  sctatecurari.  Cxcis  visus, 
claudis  incessus,  surdis  auditus,  mutis  senno  reddi- 
tur,  paralytici  etiam,  et  qui  totius  corporis  viribus 
destituti,  alienis  manibus  apportati  sunl,  sanilale 
rccepla,  propriis  pedibus  ad  sua  reverlebanlur  «\ 

29.  Ha;c  ubi  ad  regias  aures  relatione  Hildoini 
perlata  suni,  statuit  primout  ad  palatium  regressus, 
oratorium  nostrum  ,  in  quo  hscc  fiebant,  martyrem 
venerabundus  accederet  :  sed  ne  id  faceret,  eodem 
Ilildoino  suggerente,  prohibilus  ,  ad  majorcm  basili- 
caiu  reliquias  deferri  pr.-ecepit ,  ibique  delalas,  hu- 
iinli  supplicalione  veneratus  est,  celebralisque  mis- 
sarum  solemniis,  obtulit  beatis  martyribus,  Marcel- 

"  lino  ct  Pctro,  quoddam  proediobim,  situin  juxla 
fluvlum  Aram,  vocabulo  Ludovesdorf e,  habens  man- 
sos  quindccim  et  vinearum  aripennes  novem.  Obtu- 
Iit  et  regina  cingulum  suum  ,  ex  auro  et  gcnunis 
faclum,  pensans  libras  tres.  Quibus  expletis,  relata; 
sunt  reliquix  ad  locum  suum,  in  oratorium  videlicet 
nostrum  ,  fueruntque  ibi  diebus  quadraginta  vel  eo 
amplius  ',  usque  dum  imperator  palatio  egrediens, 

in  Juliacensi  ducatu  oriens ,  per  Eyfliam  inlrat 
dioecesim  Coloniensem;  seque  Hheno  immergit  in- 
ter  Coloniam  et  confluentiam  ,  ad  Zunichium  op- 
pidum. 

'  Ergo  usque  ad  exilum  Maii  .  vei  inilium 
Junii. 


18 


EGINHARDI  ABBATIS  kl* 

.,,„  neleicl  oiio  A  populorum  lurbis,  ab  Aquensi  palaiio  usque  ad  me- 
venandigralia,  solemu.  morc  jJ^JJ^,  „c!     moratum  Mulinheim  v.cum,  Domino  iicr  noslrum 


facto,  ci  nos  comparatis ,  qua:  ;  . 
suam  necessariavidebantur,  cum  eisdem  reltquns 
devicoAquensi  promovimus.  In  ipso  aute.n  nosira. 
....ressiouis  articulo,  cura  missaruro  solemma  cele- 
brarentur,  anus  q.mla.n  in  palatio  nolissi.na,  anno- 
rum  circiter  oeioginta  ,  i.e.vorum  contractione  la- 
borans  ,  in  conspectu  nostro  curata  est.  QuaJ,  ut 
ipsa  narranle  didicimus ,  per  quinqnaginta  annos 
l,oo  morbo  detenta ,  more  quadrupedum,  gcnibus 
n.auibusquc  nitendo,  olhcium  ambulandi  rcptando 
impleverat. 

50  Indc  iteringressi,  suffraganiibus  sancloram  mc- 
ritis,"seXtodecimo[MS-,  sexto  demum]  die  Mulinhcim 

vicum  in  quo  saeros  bealorum  niarlyrum  cmeres  ail  B  illurum  luissel  adimplela. 
comitalum  profecturi  dimisimus,  Domino  adjuvanlc 
ncrvenimus.  In  quo  itinere  quantum  gaud.i,  quantum- 
que  fotilia;,  de  iUarum  a.lventu  reliquiarum,  popuhs 
iu  oa.len.  via  consistentibus  accesscrit ,  neq.ic  n.ihi 
silendum  est,  nec  lamen  ila  ul  fuit,  plenc  dici  atque 

emmtiari  potesl.  Dieendum  tamen  cst,  nc  rcs  ad  Dei 

laudemmaximcperlinens.quasiperdcsidiam.silentio 

suppressavidcatur.  Ac  primumquidem  gestit  ani.nus 

id  refetre ,  quod,  palatio  egressi ,  in  mullorum  prae- 

seutia  nos  vidisse  reminiscimur.    Vurmius  »  dicilur 

fluviolus,  duobus  fcre  passuum  millibus  ab  Aquens. 

palalio  distanlem  habens  pontem.  Ad  quoni  vcnien- 

tes,  propter  mullifidinem  quse  nos  eousque  de  pa- 

latioproscqiicbalur,  jamquc  redire  volebat,  ul  oran- 


prosporanle,  pervcninius.  Alquc  ibi  illas  reliquias 
supcr  allari,  pone  quod  locuhis  sacros  liiarlyium 
cineics  contincns  positus  eral,  gemmata  capsa  re- 
conditas  collocavimus ;  fueruntque  ibi  sic  positas, 
usque  dum  nos  mensc  novenibrio  ad  palalium  ire 
paranies,  per  revelationem  admoniti  smmis,  nc  prius 
dc  illo  loco  profieisceromur,  quam  oas  corpori,  dc 
quo  sumptae  crani,  conjungercmus.  Qualiter  autcm 
revelatum  fuerit,  ul  hoc  fieri  deberet,  non  Cbl  sileu- 
lio  transcimdum;  quia  non  solum  somnio,  ul  ficri 
solet,  sed  etiam  siguis  quibusdam  ac  terroribus,  ad 
vigilantium  curam  perlinci.tibus,  ostensmn  cst,  bca- 
los  marty.es  omnimodis  voluisse  ut  in  hacrcjussio 


5-2.  Erat  unus  de  clerieis,  qni  ad  excubias  basilio;e 
depulali  ftienmt,  nomiii"  Landolphus,  cui  tunc  signi 
larigendi  cura  commissa  fuerat,  habcus  slralum 
suum  juxta  auslralem  basilica!  januam.  Qui  cum,  se- 
cunduinconsuetudinemnoclurniacmalntinalisofficii, 
solemni  morc  surgeret,  signumque  movcrct,  complc- 
toquc  antc  lucera  eodcm  oflicio,  rursum  dorini.e 
vellet,  clausis  ecclesia;  forilms,  coram  sanciis  marty- 
rum  cineribus  supplicamii  gralia  sc  prostravit.  Ibi 
cum  psalmum  quinquagcsimum,  ut  ipsc  asso.it,  <li- 
cere  inciperet,  audivit  juxta  sc  in  pavimcnto  volut 
sonilum  pedum  hon.iuis,  buc  alque  illuc  ibidcm 
doambulanlis.  Conslcriialusque  pavorc  non  miuimo, 
erexit  sc  paululum  in  genua,  et  iu  omncin  parlem 


,U  locum  haberet,  paramper  constilimus.  lbi  quidam  C  ciicumspiceie  cupil,  astimans  aliquera  dc  pauperi- 
,le  oranlibus  cum  alio  ad  reliquias  acccdcns ,  so- 


oiuniquo  respicions  :  <  Proptor  amorem,  inquil,  at 
que  bonorem  bujus  sancli,  x-rc  alieno,  proplor  quod 
10  mibi  obnoxium  esse  11011  ignoras,  absolvo.  »  De- 
hebat  cnim  ei,  ut  ipsc  fatebalur,  ilimidiam  argenti 
libram.  Itemque  alter  socium  suum  manu  comprc- 
bensum  ad  rcliquias  trahcns : « Palrem ,  ait,  meum 
occidisti,  ac  proinde  inimici  eramus  ad  invicem; 
n.mc  auloiii,  proptcr  amorem  alque  honorom  Dei,  et 
hujus  sanoli,  deposila  sinmltate,  foedus  tecuro  jun- 
gere  atque  inire  volo,  utabbinc  in  fulurum  pcrpetua 
iutor  nos  amicilia  permancat :  sitque  liic  Sanclus 
condictro in  invicem  charilalis  teslis,  ct  ullor  in  euin, 
qui  hanc  pacem  prior  irrumpere  lentayerit!  > 

51.  Hic  illa  turba,  quas  nobiscum  dc  palalio  fue- 
ral  cgressa,  adoralis  atquc  osculalis  sacris  reliquiis, 
cum  mullis  lacrymis,  quas  prse  nimio  gaudio  conti- 
nere  11011  poterat,  domum  rcvertiiur  :  alia  multitu- 
dine,  quoe  ibi  nobis  obviavit,  nos  comitante,  alque 
Jiyrie  eleison  sine  inierntissione  cantante  usqne  ad 
cum  locum,  in  quo  simili  modo  ab  atiis  occurrenti- 
bus  cxcipiebamur ;  qua;  lunc  simililer,  ul  prior,  sup- 
plioatione  facla,  ad  sua  reversa  est.  IIoc  modo  per 
singulos  dics,  a  prima  luce  usque  ad  vosperam,  co- 
milaiilibus  ac  Domino  Chrislo  laudein  dicenlibus 

a  Vulgo  VVorm,  haud  longe  snpra  civitatem  cxo- 
rieus  ac  circa  Hensbcrgam  Rur*  mfluens.  Mab.l.o 
ncscio  quo  cnoro,  Winuobum  lcgit,  adcumquc  locat 


bus,  clausis  ccclesise  januis ,  iu  quolibet  angulo  de- 
lituisse.  Cumque  nullum  alium  quam  se  solum  intra 
parietcs  basilicu!  essc  cernerct,  ileram  so  ad  oralio- 
ncm  inclinavit,  ac  psalmum,  qucm  pi  ius  inchoavcrat, 
repolivit ;  sed,  anlequam  unuut  ejus  vcrsum  oom- 
])lere  poluisset,  capsa  quae  altari  iinposita  sacras 
bcati  Marccllini  icliquias  conlincbal,  repcntino  cre- 
pilu  lam  vehemcnier  insonuit,  ut  quasi  nialteo  per- 
cussa  dissiluissc  putarclur.  Duo  quoqne  oslia  basili- 
cae,  qu:c  jam  clausa  cranl,  occidonlalc  vidolicct 
atque  auslrale,  velut  aliquo  pulsanie  atque  impel- 
lenle,  simili  modo  sonueruut 

53.  Quibus  exlerrilus  ac  stupefactus,  cum  quid 
sibi  agendum  esset  penitus  ignoraret,  surgit  ab  allari, 
'  et  in  lectum  suum  sc  pavilando  projecil;  subitoque 
soporc  depressus  ,  vidit  sibi  qucindam  ignoti  vullus 
virum  assisterc,  qui  se  talibus  verbis  co.npellaroi  : 
,  Ccrtum  ne  cst,  ail,  Eginhardum  sic  ad  palalium 
properare  velle,  ut  rcliquias  sancii  Marccllini,  quas 
huc  detulit,  prius  in  locum,  de  quo  sublaUc  fuerant, 
noii  reponal? »  —  Cum  illc  sc  hiijns  rci  ignaruin  cssc 
rcspoiulisset,  —  «  Surgc,  inquit,  primo  diluculo,  ci- 
que  ex  aueioritate  Martyrurn  prascipe,  ne  hinc  abire 
vel  alicubi  pergere  prxsumat,  antequam  reliquias 
illas  loco  suo  reslituat.  >  Expcrgefactus  surrexil,  et 

Mulinheimium  licum,  conlra  cxprcssam  hujus  loci 
scnleuliam. 


IKST.  TRANSLAT.  P,!5.  MARCLLLINl  ET  PETRI. 


538 


ubi  ine  priimun  convenire  poluil,  hoc  quod  sibi  fuc-  A     55.  Postquam  sacra  beatissiinorum  martyrum  cor- 


rat  imperaluin,  mihi  intimare  curavit.  Se<J  nequeego 
segniter  in  bujuscc  mo;li  negotio  aliquid  agendum 
arnitralus,  imo  iJ  quod  jubebatur  sinc  u'la  morarum 
interposiiionc  adimpleudum  esse  juilicans,  ipsa  qui- 
dem  dic  ca  qu;c  ad  lioc  neccssaria  vidcbanlur  prae- 
parare  jiissi;  sequenti  vero  sacras  illas  reliquias 
corpori,  de  quo  sumpi.e  fucrant,  cuni  suninia  dili- 
gentia  sociire  cuiavi.  Quod  factum  quam  gratum 
beatissimis  martyribus  forct,  altestalione  miraculi 
subsequcntis  liquido  comprobatur.  Nam  proxima 
noctc,  cuni  ad  matutinuin  ol!iciiiui  in  basilica  solem- 
niter  sedereinus ,  sencx  quidani  grcssuum  officio 
dcstitutus,  gcnibusque  ac  manibus  nitens,  reptando 
ad  orationem  intravit.  Is  coram  omuibus  nobis,  per 


pora,  sicut  jam  in  superioribus  demonstratum  est, 
ipsis  jubcnlibus  et  nobis  moreiii  gercntibus,  ad  lo- 
eum,  in  quo  imiic  requiescunt,  cum  ingcnti  fidelium 
populorum  exultatione  pcrlata ,  ct,  celeliratis  iu 
campo  missarum  solemniis,  manibus  saccrdotuni , 
quoruin  ibi  lunc  non  parvus  numerus  erat  congie- 
gatus,  in  basilicam  dcportata  sunt,  fcrctrumque  quo 
velicbantur  juxta  altare  positum  cst,  el  ilcrum  aliud 
ollicium  ibidem  celebrari  cceptum,  subilo  quidam 
adolescens,  renum  dissolulionc  affectus  alque  ideo 
curvus  ac  baculis  innitens,  dc  nicdia  circumslantis 
populi  multitiidine  prorupil,  seque  ad  adoiandum 
inclinare  cupicns,  iu  gcnua  procubuit;  sed  miruni  in 
modum,  velut  aliqtio  se  rcvcllcnte  vcl  potius  relra- 


virtulcm  Dei  et   merita   beatissimorum  maiiyruin,  B  bente,  supinus  cccidit,  similisque  dormicnli  diutis- 


cadem  qua  ingressus  est  hora,  ila  perfcctc  curatus 
est,  utad  iiicedcnduin  nc  baculi  quidem  sustentalione 
ullcrius  indigcrct.  Qui  cliam  et  surdum  se  pcr  conti- 
nuum  quinqueniiium  fiiissc,  siniulquc  cum  officio 
pedum  auiiiluni  sibi  reddilum  affirmabat.  His  iia  pcr- 
actis,  ad  comitatum,  sicut  superius  me  facerc  vo- 
luisse  retuli,  ibidcm  biemalurus,  nudla  mecum  rcpu- 
tando  profcclus  sum. 

CAPLT  IV. 

Miraculain  surdis  et  mutis,  conlractis  et  aliis  tegris, 
Mulinheim  palruta.  —  Lervisiu  in  vinum  mulala. — 
Cereits  ultro  acccnsus. 
54.  Sciiplurus  virtutes  alquc  miracula,  quac  bca- 

tissimi  marlyres  Cbrisli,  Marccllinus  et  Petrus,  post- 


simc  jacuit.  Tum  quasi  evigilans,  in  scssum  se  creiit ; 
ac  dcinde  post  paululum,  nullo  adiniiiiculante,  sur- 
rexit,  stansque  in  medio  cireumfusx"  multitudinis, 
una  cuin  caelcris  de  rccepta  sanitale  gralias  agendo, 
Dei  miserieordiam  coll.udavit.  Hic  se  de  pago  Por- 
tiano  a  cum  aliis  paupcribus  ac  percgrinis  illuc  ve- 
nisse,  Danielemque  vocari,  nobis  percontanlibus  in- 
dicavil.  Eadem  fere  hora,  eodeinque  ut  ita  dicam 
moniento,  quo  is  dc  quo  nunc  diximus,  intra  eccle- 
siam  ct  coram  ipso  altari,  per  virtutem  Clirisii  ct 
inlcrcessionem  marlyrum,  saiiilatcm  est  consecutus, 
mulier  qu;edam  paralytica,  et  peue  oumium  mein- 
brorum  ollicio  destilula,  pro  foribus  ecclesiae  jacens, 
in  auxilium  sui  sanctos  marlyres  iuvocavit;  ct  mox, 
quam  eorum  saeralissima  corpora  de  Roma  in  Fran-  C  cunctis  cerncntibus  qui  circa  sleteranl,  ccepit  com- 


ciani  delata  sunt,  per  diversa  loca  fecerunt,  imo  qiue, 
per  illorum  beata  merita  et  pias  orationes,  ipse  rex 
liiartyium  Dcus  et  Dominus  noster  Jcsus  Chiistus, 
ad  satutem  hominum,  operari  dignatus  est,  nccessa- 
rium  judicavi  brcvi  pr;cfalioiic  pcrstiiugere  quod  cx 
bis,  qua;  scribere  disposui,  major  pars  ad  nolitiam 
meam  aliorum  relatione  perlala  est;  quibus  tainen 
ut  fideni  haberem,  ex  his  quac  ipse  vidi  et  coram  po- 
situs  agnovi ,  tam  firmiler  niibi  persuasum  est,  ut 
sine  ullo  dubitationis  scrupulo  vera  esse  credercm, 
quaj  ab  his  dicebantur  ,  qui  se  illa  vidisse  testali 
sunt,  lamelsi  personarum,  a  quibus  hsec  audieram, 
aut  parvam  aut  nullam  eateuus  noliiiani  babercm. 
Cxtcrum  de  bis  omnibus  ca  primum   scribenda  \i- 


molis  visceribus  velut  nauscabunda  concuti ,  ac 
deinde  magnam  vim  phlegmalis  ac  bilis  vomendo 
projicere.  Quo  facto,  paululum  aquae  frigidaj  su- 
meiis,  de  loco  iu  quo  jacebat  se  levari  rogavit,  ct 
baculo  nitcns  basilicam  iulroivit,  adoratisque  mar- 
lyribus  ac  reccpto  membrorum  vigore,  ad  propria 
repedavit. 

5G.  Inlerea  quidam  homo,  Vuilliberlus  nomine, 
baud  longe  a  basilica,  in  qua  nunc  beatorum  marty- 
iuin  corpora  requiescuiil,  domum  babens,  inter  cae- 
lcros,  qui  ad  venerationem  sanctis  exliibendam  con- 
vcnerant,  ad  feretrum  accessit,  ct  quasi  pro  dono 
quadraginta  denarios  obtulit.  Qui,  cuin  a  nobis  fuis- 
sct  interrogatus  quis  csset,  quidque  sibi  vellct  hu- 


dentur  quae  in  eo  loco  gesla  et  a  meipso  visa  sunt,  "  jusce  muneris  oblalio,  relulit  se  anle  paucos  dics 


ad  quem  suos  sacrali^simos  ciiieres  iideni  beatissi 
mi  niartyres  transferri  piaccepcruul.  Deindc  iila , 
qiue  in  Aquensi  palatio,  sub  ipsis  aulicoruni  obtuli- 
bus  facia  meinorantur.  Tuni  ca  quae  per  divcrsa 
loca,  ad  quaa,  rcligiosis  \iris  pelentibus  ac  nie  Iri- 
buente,  sacrae  illorurn  rciiquix  delatas  sunt,  gesla 
refeiuntur,  ccnsui  esse  poncnda ;  ut,  boc  ordiiie  in 
relatione  scrvato,  uihil  reraaneat  ex  omnibus  signis 
atque  miraculis,  quaj  ad  nostra  parvilatis  nolitiam 
pervenire  potuerunl.  Sed  jam,  nunc  praefatione  com- 
plcta,  ipsa  quaa   dicenda  suut     miracula  profcra- 

IIIIIS. 


giavissirao  languore  concptum,  ad  exlrema  fuisse 
perductum,  adeo  ut  ab  onmibus,  qui  se  viderant, 
despcraius,  adinoneretur  ut  omnes  facultales  suas 
pro  renicdio  anima;  siue  celeritcr  erogarct :  seque 
ita  fecisse.  Jamque  oinnibus  quac  babebat,  ad  quae 
pia  loca  danda  forent  disposiiis,  unum  ex  servis  suis 
cum  iiigenli  gemiiu  fuisse  conqucstum,  quod  pcrpe- 
ram  ac  valde  negligenler  ab  eis  faclum  esset  in  eo 
quo.l  nihil  dc  bonis  ejus  sanctis  nupcr  de  Roma  ve- 
nieulibus  datuni  esset.  Tum  se  circumslantes  inter- 
rogasse,  si  aliquid  dc  rebus  suis  supcresse  scirent, 


quod  ad  niartyrcs  mitti  poluisset.  —  Eranl  euiiu  ad- 
"  II  jani  supra  num.  20  legimus  :  sed  Pagus  Porliaiins^quissit,  adhuc  requirimus. 


559 


F.GINIIARDI  ABBATIS 


SCO 


liuc  in  Michilinsladt,  et  nondum  aliquibus  signis  in-  A  gratia,  per  mulia  sanclorura  loca  Iralientes,  lan.ieiM 


claruerat,  quod  inde  migrarc  deberent.  —  Tum 
qnemdam  rcspondisse,  quoniam  de  omnibus  rebus 
rjus  untis  lanlom  porcus  remansisset,  et  non  esse 
depulalum  quo  dari  deberei,  tunc  sibi  coniplactiisse, 
scipje  pracepisse,  ut  venundaretur,  et  post  obitum 
suuni  prelium  illud  ad  marlymm  tuminaria  miltere- 
tur.  Quibus  verbis  expletis,  lam  subilam  sc  asserit 
sensisse  medclam,  ut  protinus,  omni  dolorc  fugato, 
eiiam  cdendi  desiderium  babuerit,  ciboque  snnipto, 
in  tantnm  brcvi  confortalus  sit,  ut  in  crastinum  ad 
onine  opus,  quod  rei  familiaris  necessitas  poslulas- 
sct,  procurandum  vel  faciendum  percommode  ire 
poluisset.  1'ost  hoc  porcum  illuin  ftiisse  venditum, 
ct  lioc  esse  pretium  ejtts,  quod  ex  voto  beatis  mar- 
tyribus  ofterebat. 


illtie  perduclam  inter  cxteros  in  eadem  ecclesia 
starc  fecerunt,  subito  velul  insania  quadam  evcitata, 
labulas  quarum  crepitu  ad  eleemosynam  peieudaiu 
utebalur,  quanta  potuit  virtute  concussit,  atque  in 
popnliim  ante  se  consiituttun  furibunda  projecit. 
Tum  ad  sinistrum  ecrlesia;  parietem  aceurrens,  veltit 
iu  cunidem  asceusura,  trium  vel  eo  amplitis  pedum 
sallu  in  altum  dato,  stipina  oorruit ;  el,  cum  ihi 
paiilulum  mortuo  polius  qiiam  dormienti  similior 
jacuisset,  alque  eruptione  sanguinis,  qui  ex  ore  ao 
naribns  nimius  proflucbat,  csset  pcue  tola  respersn, 
a  circumslanlibus  sublata  atque  in  medium  basilira: 
dcportata  est.  Cumque  el  iiii  aliquandiu  jacuisset, 
velut  de  gra\i  somno  experrecta  resedit :  ac  deindc 
B  iiianus  his  qui  astiterant  porrigens,  ut  in  pedes  eri- 


37.  Heliquas  viriutcs  alque  niiracula,  qux  per  eos 
Dominus  ad  salulem  hominum  operalus  est,  quoniam 
quo  ordinc  dicanlur  niliil  referre  video,  ila  ul  me- 
morise  occurreriot  censui  describenda ;  quia  iu  ea- 
rum  relalione  niagis  qitid  el  quare,  quam  quando 
aliquid  gestum  sit,  considerandum  est. 

Collocatis  igitnr  in  eadem  basilica  more  solemni 
beatorum  martyrum  reliquiis,  cum  sccundum  eccle- 
siasticx  instiiutionis  consuctudincm  sacra  missarum 
solemnia  quolidie  celebrarentur,  contigil  ul  quadam 
die,  cum  divina  res  agerelur,  el  nos  in  stiperioribus 
ejusdcm  ecclesix  locis  conslituti,  super  subjectum 
atque  in  iuferioribus  constitutuni  populuui  intcnde- 
renius,  clericus  quidam  seminudus,  qtii  inter  ca:teros 
ad  idem  ofGcium  venerat,  alque  in  media  mullitu-  «-■ 
dinc  consislebal ,  tam  gravi  ruina  subito  collapstis 
cst,  ut  niorttio  similis  in  pavimenlo  dinlissime  ja- 
cuissel.  Queni  ciim  sterieniem  aliqui  ex  circumstan- 
libtis  levare  alque  crigerc  conarenlur,  tanta  vis  san- 
guinis  ex  ore  et  naribus  erupit,  ut  tota  anterior  pars 
corporis,  id  est,  peclus  et  venlcr,  et  usque  ad  vcsletn 
qua  inguina  legebantur,  hac  esset  exuberatione  per- 
fusa.  Qui  cum  allata  aqua  fuisset  refocillatus,  re- 
sumplis  virilms  rlare  locutus  est.  Nam  postmodiini 
a  nobis  interrogatus,  leslatus  esl  se  ab  infantia  sua 
usque.  in  prxsens  neque  audire  aliquid,  nec  loqui 
potuisse.  Palriam  silii  esse  Brilanniam,  se  nalione 
Anglnm  ;  matrem  suam  visitandi  gratia,  qua:  Romx 


gerelur,  qiiibus  poterat  nutibus  oravit.  Erecta  ad 
altare  deducitiir  :  ubi  ctim  Ratleicum  inler  alios 
clericos,  qui  juxta  altare  constiterant,  stantem  ac  so 
respicicntcm  cerncret,  protinus  in  hxc  verba  pro- 
rupit :  «  Tu  es,  inquit,  Ratleicus;  tu,  ait,  boc  no- 
mine  vocitaris  lu  cs  servus  horum  sanctorum.  > 
Quam  cum  ille  pcrronlaretur  unde  hoc  scissel,  vel 
quis  ei  nomen  stium  indicasset  :  «  Sancti,  inquit, 
isli,  qui  hic  reqitiescunl,  quando  vclul  dormiens  ja- 
cui,  accesserunl  ad  me  et  miserunt  digilos  suos  in 
auriculas  meas  dixerunlque  mihi  :  Cum  surrexeris, 
et  ad  altare  accesscris,  clericus  ille  juvenis,  quem 
roram  tc  assistere  ac  te  iutendere  videris,  scilo  quod 
ille  Ratieicus  vocatur,  et  ille  servus  noster  est 
nam  ipse  est  qui  ad  hunc  locuin  corpora  noslra  detu- 
lit.  i  Et  revcra  ita  erat.  Si  quidem  ipse  erat,  quem, 
propter  sanetoruni  reliquias  a  quodam  diacono  reci- 
piendas  nobisque  delerendas,  Rouiam  nos  misisse 
in  primo  lihro  niemoravimus.  Et  li.re  quidem  hoc 
modo  coram  nobis ,  per  virtutem  bcatissimorum 
martyruin,  depulso  infirniitulis  spiritu,  integerrimara 
corporis  sui  sanitatem  cst  consecuta;  quam  pater 
ac  fratcr,  qui  eam  illo  deduxerunt,  a  tempore  nati- 
vitatis  sua:  surdam  ct  mutam  semper  fuissc  testati 
sunt. 

59.  Miraeulum  aulem,  qnod  nunc  narralnrus  sum, 
ego  ipse  non  vidi,  sed  vcrbis  eorum  quorum  boc  re- 
latione  inilu  compertum  cst,  non  minus  quam  pro- 


peregrinarcltir,  iter  arripuisse,  atque  ita  inler  cxte-  _r  priis  oculis  rredereposstim  ;  ideoque  non  ut  auditum 


ros  pcregrinos,  qui  uua  Romain  ire  volebanl,  iu  il- 
lum  locum  pervenisse,  sed,  sociis  suis  abeuntibus, 
se  substitisse;  ipsumque  diem,  quo  sanus  factus  est, 
septinium  esse  ex  quo  in  locum  illum  venerat.  Cum- 
que  ab  eo  nomen  ejus  quxrcremus,  respondit  se  no- 
nien  suum  penitus  ignorare,  pro  eo  quod  ex  tem- 
pore,  quo  obsurduit,  nunquaui  nomen  snum  au- 
dierit. 

38.  Exin  post  aliquol  dies,  cum  more  solemni  ad 
vespcrtinum  oflicium  in  ecclesia  fuissenius  congre- 
gati,  puella  quxdam  surda  ct  muta,  quam  de  pago 
Biturigum  »  pater  ejus  ac  fraler,  salutem  quaerendi 

•  Scilicet  in  Aquitania  prirua,  ad  quam  fama  mira- 
culorum  deveneral. 


sed  potius  ut  a  me  ipso  visum,  incunctanter  ac  sinc 
nll.i  dubitatione  proferre  decrevi. 

Mercatores  quidam  de  civitale  Moguntiaca,  qui 
irumentum  in  superioribus  Germania;  parlibus  b 
cmere,  ac  per  fluvium  Mxnum  ad  urbem  dcvehere 
solebant,  cxcum  qnemdam  natione  Aquitanum,  no- 
mine  Albricum,  mercedis  a  Deo  promerenda:  gratia 
navi  suie  imposilum,  sictit  ipse  petiverat,  ad  basili- 
ram  beatorum  martyrum  deduxerunt.  Qui  cum  ibi 
egressus,  aique  in  domo  eirslodis  ecclesix  esset  ho- 
spitio  receptus,  septem  vel  eo  amplius  dies  ibidem 
moratus  est.  Habebal  enim  prxler  ca;cilalem  —  quas 

b  Sctlicet  ex  marcbionatu  Culembr.chio ,  episco 
patu  Bambergensi,  et  contiguis  Bobemix  locis. 


5KI 


HIST.  TRANSLAT.  BB.  MARCELLINI  ET  PETBI. 


502 


i  pronterea  fjuod  oculis  carebat,  naturalis  jam  csse  A  quiescebanl,  parvo  spatio  distabal,  orandi  gratia  vo 


videbatur  —  horribilem  ac  foedam  tolius  corporis 
ii)(ini'italem.  Eral  enim  oinnium  membrorum  ingcns 
Iremor,  qui  eumdem  tam  gravi  quatiebat  incom- 
modo,  ut  propriis  manibus  cihum  ori  suo  porrigerc 
pcnitiis  non  valerct.  Is  cum  die  quadam,  horis  ante- 
meridianis  in  hospilio  jacens,  obdonnisset,  vidit  per 
snporem  quemdam  sibi  assisientcm  seque  inonentem 
ut  cito  surgerel,  atquc  ad  ccclcsiam  festinarel;  tem- 
pus  dicens  advenisse,  quo  de  illa  miserabili  passione 
per  virtutem  sanelorum  libcrari  debcrct.  Experge- 
faclus  alque  ad  ccclesiam  dnclus,  pro  foribus  in 
quodam  lapide  consedit.  Agebatur  lunc  in  ecclesia, 
morc  solemni,  divinum  officium,  et  cxplelis  oratio- 
nibus  quae  sacram  Evangclii  leclionem  prxcedere 
solent,  ipsum  legi  coeptum  est.  Cujus  cum  vix  duo  p 
versus  fuissent  legendo  complcli,  ecce  repente,  velut 
vim  patiens,  tremulosus  ille  vociferatus  cst,  dicens  : 
i  Adjuva  me,  sancle  Marcelline!  »  Quo  clamore 
tamelsi  omncs  qui  in  ecclesia  crant,  haud  parva  fo- 
rent  perturbatione  commoli ,  majore  tamen  parte 
propler  icvcreiiiiam  evangelicae  leclionis  in  loco  rc- 
manenle,  plurcsad  videndum  quxnam  causa  hujusce 
clamoris  existerel  accurrerunt ;  ct,  ut  postea  lestali 
sunt,  invenerunt  eunidem ,  in  eo  quo  consederat 
loco,  extcnlo  ac  rcsupinato  corpore  jacenlem,  men- 
luroque  ac  pectus  cruore  cx  naribus  profluente  iiuin- 
daluin.  Qui  cum  ab  eis  erectus,  et  paululuin  aqux 
frigidse  sumcns  fuissct  recreaius,  retulit  sibi  visum 
fuisse,  tunc  cuui  illam  voccm  emiserat,  quod  aliquis 


nisse,  cl  cum  eam  clausam  offendissct,  pro  foribus 
orasse.  Deinde  cum  sc  erexisset,  et  ad  ecclesiam  ire 
coepisset,  vidisse  qucmdam  clericum,  veneranda  ca- 
nitie,  stola  alba  indutum,  co  quo  et  ipse  ire  volehat 
se  prxcedentem.  Quem,  ut  ipse  asserit,  secutus  est 
usque  ad  oslium  basilicx.  Quo  cum  amliO  venissent, 
is  qui  prxeedebat  substilit,  sinistro  posti  se  appli- 
cans,  quasi  vcllct  ut  ille  prius  ingrederetur,  quein 
ipsc  paulo  ante  prxcesserat :  cunctantique  ut  anlc 
se  inlraret,  annuendo  imperavit,  Qui  cum  inlrasset 
ct  ad  orandura  se  inclinasset,  post  tergum  ejus  stetit, 
et  cura  pugno  in  cervicem  percussit  aiquc  prostra- 
vil,  ct  confestim  evanuit.  Quem  tamen  nemo  alius, 
nisi  solus  ille  qui  sanatus  est,  vHore  potuit. 

41.  Sub  idem  fere  tempus,  cum  quadam  nocle 
surgcntes,  ad  ecclesiara  iremus,  invenimus  pro  fo- 
ribus  ecclcsix  quemdam  puerum,  in  porticu  jacen- 
tem,  adeo  miserabililer  conlractum,  ul  meoto  genua 
jungercntur.  Qui  unum,  ex  his  qui  nos  sequebantur, 
rogavit,  ul  se  in  ecclesiara  deportarcl;  el  ille,  roise- 
ricordia  motus,  sustnlit  eum,  et  in  ecclesia  juxla 
cincellos  jacere  fccit.  Qui  confestim  irruente sopore, 
ubi  jacuil  obdormivit;  nec  prius  evigilavit  plene, 
quam  dc  illa  miseiabili  contractione,  per  suffragia 
sanctorum,  ita  perfecle  sanalus  est,  ut  evigilans 
per  sc,  de  loco  in  queni  alio  portante  delatus  est , 
surgeret,  alque  ad  allare  Deo  gralias  aclurus  acce- 
derct.  Is  lamen,  ubi  dies  illuxit,  et  nos  cum  eo  lo- 
qui  potuiiiiiis,   rctulit  se  tribus  vicibus,  priusquam 


cum   pugno  in  ccrvicem  percussisset ,  atque  ideo  C  signum   ecclesix  sonuissel,  a  quodain  sibi  ignoto 


heati  martyris  auxiliuro  implorasse.  C;elerum  liBnc 
ictum  tain  salularero  ei  fuisse  constal  ut,  ex  illo 
lemporis  rooineulo,  nulluin  illius  fcedx  agitationis 
vestigium  in  ejus  corporc  ullerius  appareret.  Is 
posiea  per  duos  fere  annos  m  eodem  loco  mansit, 
cl  ut  ipse  teslalus  est,  nulla  nox  in  hoc  bicnnio  fuil, 
in  qua  per  soimiiuni  cosdcm,  qui  cum  salvum  fece- 
ruiit,  niarlyres  non  viJissct;  multa  quoque  ab  eis 
audissct,  qux  aliis  dicere  jubebatur  :  ex  quibus  ple- 
raque  nunc  implere  ceriiinuis,  uruai  ille  tunc  futura 
csse  prxdixit. 

40.  Post  paucos  dies  vidimus  ct  alium  qucmdam, 
simili  morbo  implicilum,  in  eadem  basilica,  per  eo- 
ramdem  sanctorum  inerita,  non  dissimili  modo  cwa- 


clerico  excilatum,  atquc  admonilum  ut  nequaquam 
prxlennitlerel  quin  tempore  maluliiii  oflieii  in  ec- 
clesiam  veniret.  Se  quoque  ita  fccissc,  ac  postea  , 
sicut  nos  vidimus,  in  ccelesia  dorraientem  integram 
sui  corporis  sanitalem  recepisse.  Et  hic  quidem  an- 
iiortim  circiter  quindecim  esse  videbatur. 

42.  Alium  itidcro  vidimus,  non  puerura,  ut  hic 
erat,  sed  valde  senem  alqne  decrcpitum,  pari  morbo 
affeclum,  codem  in  loco,  simili  raodo,  simiii  in  leni- 
pore  curatum.  Quera  et  ipsum  nocle  quailam,  cuni 
propter  matutinum  oflkium  cclebrandum  ad  oslium 
ecclesi;e  venissenius,  in  ipso  limine  reperimus.  Qui 
genilms  niiciis,  duobus  se  baculis  sustentabat,  ac  sic 
illo  tardissiuio  motu  ad  ingrediendum  nos  moraba- 


tum.  Nam  quadam  nocte,  cum  ad  raatutinum  offi-  "  tur.  Cumque  post  lergum  ejus  conslituti,  illam  pi- 


cium  celebrandum  et  divinx  legis  lectiones  audien- 
das  in  ecclesia  sederemus,  iuiravit  quidam  habilu 
clericali,  trementibus  membris,  baculoque  nitcns, 
lilubantia  vestigia  xgre  gubernabat.  Cumque  se 
juxta  parictem  ad  orandum  inclinaret,  ingenii  voce 
emissa ,  repcnlino  casu  cernuus  ruit ,  ac  parva 
lcmporis  mora  iuterposita,  ab  co  quo  lenehatur  in- 
commodo  sanus  surrexit.  Is,  cum  ah  eo  quxreremus 
si  aliud  aliquid,  prxler  quod  nos  onuies  videre  po- 
tuimtis,  sibi  visum  fuissel  ea  bora,  qua  salutero  est 
consectiius,  dixit  sc,  paulo  ante  quaia  basilicam  luis- 
sct  ingressus,  ad  ecclestam  vetcrcm,  qux  occidcn- 
tein  vcrsus  a  nova  basilica,  in  qua  martyres  tunc 


gram  promotinnem  prxsloiaremur,  tanta  suavissinii 
odoris  fragrantia,  de  basiiica  proccdens,  nares  no- 
stras  implevit,  ul  omnium  aromatum  ac  thymiama- 
lum  artificiosam  coinpositionem  sua  prxstantia  su- 
peraret.  Iniravil  tandem,  el  corain  nobis  juxta  can- 
cellos  qu:isi  ad  dorniienduin  procubuit :  nos  quoque 
basilicam  ingrcssi,  nostris  iocis  constiliraus,  ac  si- 
mul  ctim  aliis  psalmos,  qui  dicebantur,  solcmni 
morc  cantavimus.  At  ubi  prima  lcctio  recitari  cojpta 
est,  audivimus  eumdem  senem  gemcre,  et,  quasi 
qui  vim  pateretur,  auxiliuin  implorare;  ac  dcinde 
iiiterjeclo  paivi  temporis  spatio,  vidimus  in  scssum 
se  erigcre,  ac  prolinus  baculis,  quihus  incessum  re- 


553  EGINHARDI  ABBA.TIS  5C4 

gcrc  soh-bal,  assnmptis,  etiam  in  pcdes  constitisse.  \  bibendum.   Daium  esl  in  vasc,  quod  casu  vacuum 


Et  nos  qttidem  ba-c  vidimus.  Ipse  autem  fatebalur 
sibi  visum  fuissc,  quod  se  jacentem  qnasi  duo  qui- 
daiii  apprchendissent,  unus  per  bumcros  ad  \Ms.,  et] 
brachia,  aller  pcr  crura  et  pedcs,  ac  si  [Ms.,  sic] 
liahcndo,  ncrvos  suos  qui  conlracti  eranl  exlendis- 
scnt.  Et  quia  prater  hoc  conlraclionis  incommodum 
ctiam  surdiim  sc  fuissc  asserebat,  dixil  sibi,  cum  in 
sessum  fuisset  erectus,  veltil  iclum  pugni  validissime 
fcrienlis  in  caput  supervenisse  [  Ms,  superne  ve- 
nissc  ]  ;  voceniquc  simul  nt  in  futurum  audi- 
ret  impcranlis  audisse.  Hic  senex  lioc  modo  sa- 
nattis,  dc  pago  llelvclioruin  qui  nunc  Aragaovin  a 
voralur,  sc  venisse,  et  nalionc  Alamannum  esse 
tcstattis  est. 

45.  Alius  aulem  simili  modo  ncrvorum  contra-  g 
ctior.e  dcbilitatus,  qui  se  de  vico  Leodico,  ubi  san- 
ilus  Lambcrtus  b  corpore  requiescit,  vcnisse  dice- 
bat,  quadam  dominica  noete,  posl  pcractum  maltili- 
uale  ofliciom,  nobis  jam  de  ecclesia  regrcssis,  cum 
propter  cos  qui  de  longe  venerant,  el  ad  sua  redire 
feslinabant,  hosliaj  salutaris  sacramenta  presbyter 
cx  morc  cclebrarct,  coram  omnibus  qui  aderant,  in 
pavimentum  cccidit,  ibique  parvo  temporis  spatio 
velut  soporalus  jacuit ;  dein,  qtiasi  dc  sonino  exper- 
gefactus,  nemine  se  sublevante,  surrexit.  Cumqiie 
imus  ex  circumstanlibus  baculos,  quibus  ante  uli 
soltbat,  et,  cum  caderct,  de  manibus  ejtis  elapsi 
procul  jacebanl,  sitmcrct,  eiqtie  porrigeret,  renuil, 
diecns  :  <  Absit  a  me,   ut  cos  ullcritis  allingam.  > 


supra  cupam,  in  qua  ceivisia  crat,  positum  fucrat. 
Sed  ubi  hoc  hausturus  ori  admovit,  cum  ingcnti  ad- 
miralionc,  vinum  boc,  non  ccrvisiam  csse,  clama- 
vil.  Cumque  eum  is,  qui  el  llasconem  impleverat,  et 
idipsum,  qtiod  illi  datum  fuit,  de  eodcm  foraminc 
traxerat,  mendacii  ccepissel  arguere  :  —  Sume,  in- 
quit,  ct  gusta ;  ct  tunc  me  non  falsum ,  sed  potius 
vertim  dixisse  probabis.  —  Sumpsit  ille  alque  gus- 
tavit,  sibiqtie  similitcr  vinum  hoc,  non  cervisiam  sa- 
perc  testatus  est.  Tunc  tertius  et  quartus,  caitcri- 
que  qtti  aderant,  singillatim  eustando  et  mirando, 
totum  quod  in  vase  fucrat  cbiberunt.  Quotquot  au- 
tem  inde  giistaverunt,  mcri,  non  ccrvisioe  id  sapo- 
rem  habuisse,  tcslati  sunt. 

43.  Interea  ,  cum  in  hujus  signi  admiratione  at- 
toniti  sluperent,  conligit  ul  ccreus,  cujus  lumine 
ibidem  utebaniur,  ct  tunc  propter  cupam  paricti 
aflixus  ardebat,  nemine  conlingentc,  in  madcns 
humore  pavimenltim  caderet;  atque  ita  esset  ex- 
linclus,  ut  ne  parvissima  quidem  in  eo  sciniilla 
rcmaneret.  Qucm  unus  conim  arripiens,  ad  ostium 
ctietirrit;  sed  horrore  tcncbrarum  permotus,  prius- 
quam  egrederetur,  in  ipso  limine  stans  :  Sancti, 
inquit,  martyrcs  Marcellinus  ct  Pctrus  nos  adju- 
vent !  Ad  quam  invocationem  cereus  ille,  quem  ina- 
nu  lenebal,  accensus  est.  »  H:ec  ubl  atidivi,  conle- 
siim  Deo  omnipolenti,  ut  par  crat,  latidem  dixi 
et  gratias  egi  ,  qui  sanctos  suos  scwper  et  ubique 
glorificat,   et  nos  famulos   suos,   qui  sacras  eorum 


Sed  el  istc  ad  lmnc  modum  curatus,  in  patriam  rc-  C  reliqnias  tnnc  nobiscum  habebamus,  de  lanlis  virtu- 


pcdavit,  de   qtia,  reptando  potius  quam  incedcnJo  , 
ad  martyrum  limina  pcrvcncrat. 

44.  Ncc  mullo  post,  cum  cgo  mcnsc  novembrio , 
sccundum  consuctiidincm  in  palalio  hiematurus ,  ad 
comilalum  ire  disponcrem;  jamquc  ilcr  ingressus  , 
traiismisso  fluniine  Hrcno,  in  villam  rcgiam,  cni 
Sinciactis  c  vocabulum  esl,  ad  mancndum  veni- 
rcm,  ct  post  coenam,  quac  aliquara  noctis  parlem 
occupavcrat,  in  cubiculi  secrclnm,  ubi  quiettirus 
cram,  cum  familiaribus  ineis  mc  recepissem ;  mini- 
sler  qui  polum  nobis  porrigcre  solebat,  quasi  novi 
:diquid  nunliaturus,  fcslinanter  intravit.  Qtiem  ego 
inluilus  :  t  Quid  tti,  inquam,  narrare  vis?  iNam  ut 
xi;!eo,  babcs  ncscio  quid,  quod  ad  nostram  vis  per- 


tibus  IxtiGcare  dignalus  est.  Illnm  aulem,  qui  hnec 
inihi  nuntiavil,  cxpleta  narratione,  ad  mansionem 
suam  scccdcrc  jussi.  Cxtcrum  cum  me  ad  quies- 
cendum  in  leclulo  collocassem,  coepi  mccum  nmlta 
volvcndo  tractarc  atque  mirari,  quidnam  sibi  vellet, 
quidve  porlendcre  possel  illa  cervisia  [Ms.,  cervisix] 
in  vinum,  id  est  deterioris  potionis  in  meliorcm  facta 
mutalio;  aut  cur  in  eo  loco,  id  cst,  in  rcgia  domo.  ac 
non  potius  in  co,  ubi  bcatorum  martyrtim,  qni  hxc 
prodigia  per  viitulcm  Christi  fccerunt,  sacralissima 
corpora  rccondita  stint,  hnju^ce  modi  miraculum 
cvenisset  ?  Sed  licet  ad  hiijus  quxslionis  cerlam 
iiidaginem  long.i  ac  sollicita  cogitationc  pervenire 
nequircm,    cerlum  tamen  babui  et  certum  semper 


ferre  notitiam.  >  —  Tum  illc  :  <  Signa,  inquil,  duo  D  habcbo,   illam  divinam   atqtie  siipernam   virtulem, 

per  quam  h;ec  atque  alia  hujus  modi  miracula 
fieri  creduotur,  nibil  unquam  siue  causa  vcl  fa- 
cere  vcl  fieri  sinere  in  creaturis,  qtias  a J  suam 
providenliam  et  gubcrnationem  pertinere  non  dubito. 


coram  nobis  modo  facta  sunl,  qtue  vobis  indicare 
vcni.  >  Cumque  cum,  quidquid  vcllct,  dicere  jus- 
sisscm  :  i  Mo;!o,  r.il,  cum  ilc  coena  stirgenles  hoc 
cubiculum  intraslis,  ego  ctiai  sociis  mcis  descendi 
in  ceHarium,  quod  huic  cwnaculo  subjectum  est. 
libi  cuin  ccrvisiam  ministris  petenlibus  distribuere 
coepisseinus,  snpervenit  puer  misstis  a  quoilamcon- 
servo  nostro,  flasconcm  fcrens  qtiem  sibi  impleri 
Hagitabat.  Qui  cum  csset  impletus,  petiil  ut  cliam 
sibi  de  cadem  ccrvisia  quaniiilumcuri(i':e  darctur  ad 

»  tinncArgow,  ab  intcrfluenteArasicdictus  pagus, 
totius  Hclvctix  vcluti  ccntrum  ocmpal,  acLuceina- 
lihiis  paret. 


CAPUT  V 

Alia  miracula  Mulinheim  facta,  sunlis  et  mulis,  pa- 
ralyticis  ct  amentibus  sanatis.  —  Lumen  iter  aaen- 
libus   noctc  coiicessum  —  Libellus  imperatori  ob- 
lattts. 
4G.  Igitur  inde  digrcssus,  sictit  supcrius  dixi,  ad 

t>  Sanclus  Lainberlus,  cpiscopus  Trajectensis,  co- 
litur  17  Scptembris. 

1  Sinciacus,  vulgo  Zinsich  ,  oppidum  dicrccsis  Co- 
lonicnsis,  supra  Dounam  lcucis  4. 


5CS 


IIIST.  TRANSLAT.  BB.  MABCELLINl  ET  PETBI. 


5CG 


comilatum  pcrrcxi.  Nani  impcrator  Hludowicus  eo  A  pavimQnluroque,  quod  ori  cjus  subjcctum  crat,  plu- 


temporc  Aquisgrani  palatio  consistens,  convcntum 
a  procerimi  ibi  fieri  mcdia  fcre  hicme  praieeperat ; 
ubi  et  ego  intcr  caeteros  adesse  jussus,  quia  de  vi- 
cinia  bcatomm  martyrum  abossc  cogcbar,  pariun 
jucundas  in  palatio  nioras  faciebam.  Ideoque  post 
ununi,  ex  quo  illo  veneram,  mcnsem  cxactum,  misi 
quemdam  ex  ncslris,  noinine  EUenhardum,  praeci- 
picns  ei  ut  ad  liinina  bcatorum  martyrum  quanla 
posset  celeritate  fcstinaret,  visitatisque  frairibus 
noslris,  quos  inde  digrediens  ad  divinum  servilium 
facicndum  ibi  diiniseram,  atque  omnibus  qua;  ibi- 
dein  agerentur  diligcnlcr  cxploratis,  ad  nos  cilo 
rccurrerct.  Qui  cum  illuc  venisset,  iribus  ibi  man- 
sil  diebus.  Quarto  vcro  cnni  jam  ad  nos  rcverti  dis- 


rimo  sangnine  madens.  Quem  levantes,  et  allata 
aqua  rcfocillantcs,  samim  et  rectum,  nequc  ulla 
camelinae  illius  tortitudinis  signa  retinentem,  in 
infcriores  ecclcsi;e  partes  gratulabundi  dcduxcrunl. 
Quo  miraculo  in  hunc  modum  peraclo,  is  qucm 
illuc  miseram,  ad  me  cum  summa  festinalione  rc- 
gressus,  cum  ca  quaj  viderat  retulisset,  magno  nos 
gaudio  atque  exultatione  replevit. 

47  Nec  mullo  post  Ralleicus  qui  sacros  marly- 
rum  cineres,  sicnt  in  superioribus  dcmoiistravimus, 
Romadetulit,  ut  ipsc  asscrcbat,  jussus  vcnil,  defcrens 
libellum,  complura  eapitula  continentem;  cujus  ra- 
lionem  talem  esse  rclulit,  diccns  :  sibi  eaccum  il- 
lum,    cujus  modo  fccimus  nicnlioncni,   e.x  auclori 


poneret,  coecus  ille,  nomine  Albricus,  cujus  in  su-  B  tatc  marlyrum  pnecepissc  ut  ea    capitula  dcscri- 

berct,  miliiquc  dcferret,  ac  diceret  ut  ca  suscipe- 
rem,  alquc  imperatori  legenda  olTericm.  Susccpi 
ab  eo  libellum  atque  perlegi,  emcndaitimqtie  ac  no- 
vitcr  scriplum  imperalori,  ut  jusscrat,  obluli.  Et 
ille  quidem  snscepit  alque  perlegit  :  sed  de  his, 
quae  per  hunc  libcllnni  facere  jussus  vcl  ajmoni- 
tus  fuerat,  perpauca  adimplere  cura\it.  Quid  au- 
tcm  illa  capilula  contincrent,  aul  quid  ab  eo  fa- 
ctiun,  quidve  dimissum  sit,  alio  polius  in  loco, 
quam  in  isto,  commemorandum  cst.  lllud  lamen 
non  solum  non  prxtercundum,  quin  imo  apcrle  ac 
dilucide  censco  conscribendum,  qnalilcr  revclalum 
ct  jussum   sit  ut  libellus  illc    fieri   alquc   rogi  da- 


pcrioribus  fecinius  mentionem  h,  delinuil  abire  pa- 
rantem ;  affirnians  eum  non  prius  iler  suum  ingres- 
suruni  quam  talc  sigiium  fieri  vidisset,  cujus  re- 
lalionc  mc  lactum  atque  oppido  gaudenlem  efficoret. 
Addidit  eliam  bcalissimos  martyres  praHerita  nocte 
sibi  in  somnis  apparuisse,  atquc  hoc  in  mandatis 
dedisse  tit  perquirerei  qucindam  paupcrem  ,  no- 
inine  Gisalbertiun,  immani  gibbo  depressum,  ac 
proinde  curvum  et  brevibus  baculis  innitentem ; 
atquc  invenlum  in  ccenacido,  quod  supra  porlicum 
basilicx  csl,  tcmpore  matulini  oflicii,  juxta  rcli- 
quias  qna;  ibi  crant,  collocaret :  co  quoJ  ihi,  per 
meriia  et  virluicm   sanctorum,    quoriim   illae  re- 


liqniae  essent,  de  ilki  gibbi  dcformitate  atque  curvi-      ri    dcbucril  ;  quae  Batlcicus   hoc  modo  coutigisse 
tatis  incommodo  liborari   dcbcret.  Paruit  ille  sua-      rctulit. 


denti,  atque  iter,  quod  aggredi  paraveral,  dislulit 
in  crastinum.  Ac  csecus  ille  jnssura  pauperem  per- 
quirens  invenit;  et,  ut  sibi  pracceptum  erat,  in 
superioribus  ecclesiae  parlibus  juxta  praedictas  re- 
Iiquias,  olTicii  matutini  tempore,  collocavit.  Eranl 
autein  illae  rcliquiae,  quod  nondum  noveramus  c, 
beati  Marii  martyris,  ct  uxoris  ac  filiorum  ejus, 
Marihae  videlicet,  Audifacis  et  Habacuc.  Qu;e  uti- 
que  siroul  cum  sanctorum  Marccllini  cl  Petri  cor- 
poribus,  ct  in  codem  loculo  ad  nos  perlalae  sunt. 
Sed  is  qni  cas  dclulil,  cujus  esscnt  reliquiae  nesoi- 
vil;  nam  ille,  qui  eas  niihi  miserat,  promisit  sc 
ad  me  esse  vcnturum,   ac  nomina  sanctorum,  quo- 


i  Aute  paucos,  inquit,  dies,  cum  in  ccclesiam  ad 
agendnm  nocturnum  ofliciura  cx  more  convcnisse- 
nius,  adiit  me  caecus  ille,  quem  nostis,  rogans  ut  in 
partem  aliquain  secrctiorem  cnm  illo  secederem. 
Feci  ut  volebat ,  ct  cum  eo  cellulam,  in  qua  qnics- 
ccre  solcbain,  ingrcssus  sum.  Tum  ille  prior  :  <  Iiac, 
inquil,  noctc,  paulo  anlcqnam  sono  signorum  exci- 
tali  surgeremus ,  apparuit  mihi  pcr  visum  quidam 
vir,  canilie  venerabilis,  vestc  candida  induius,  vir- 
gani  auream  maiui  tenens,  ac  talibus  me  vcrbis  com- 
pellavit :  <  Vide,  inquit  ,  Albrice ,  ut  cuncta  qu.u 
tibi  dixcro,  bcne  intelligas,  eaque  ;o!eo  tenaci  me- 
moria  rclineas ,  ut  ctiam  aliis,   qui  illa  scriptuii 


rnm  hae  reliqui;e  forcnl,  pcr  senielipsum  mihi  in-  i>  stint,  exponcre  valeas.   Volo  cnim  ut  scribantur  ct 

dicaltirtnn  :  quo  I  postea  faclum  cst.  Paupcr  vero, 

qui  jnxta  illas  a  memoralo  cacco   fucrat  collocatus, 

cuni  secunda  lcclio  ad  nocltirnum  olficium  cx  more 

legerelur,  cdito    ingenti  clamore,    non  moJicum  pa- 

vorein  audienlibus  incussit.  Ad  qucm    ctim   non- 

nulli   clericonim,  una  cu:n  illo   qtii  hoc  ibi   oppe- 

riri  jussus  fiierat,  acctirrisscnt,    invencrmit   cum 

pronum  atquc  cxlentum  propter  altare  jaccntem, 


»  Eginhardus  in  Annalibus  dc  Gestis  Ludovici  Pii 
asserii,  adaiiiuini  828,  conventum  A:|iiisgrani  faclum 
csse  mensc  Fcbruario. 

b  Vidc  supra  ,  num.  39. 

c  H.cc  lale  dcduximus  ad  dicni  19  Januarii,  uuo 
coluiiliir  hi  inarlyres  Marius,  Marllia  ,  Audifax  cl 
llabactic. 


Illtidowico  impcratori  ad  legcndura  pcr  seniorem 
veslrnm  ostcndanltir  :  sunt  quippe  valde  necessaria 
d  non  solnm  ad  cognoscendiim,  vcrnni  eiiam  ad  fa- 
cienttum  principi,  in  ctijus  regnuin  isti  marlyrcs  di- 
vina  jussione  venerunt.  » 

48.  «  Tunc  incipiens  ,  duodena  vcl  eo  amplius 
capilnla  per  ordinem  proiiunliavil ;  mihique  praecc- 
pit,  ut  tibi  ct  aliis  quatuor,  qtios  libi  dicturus  sum, 

<•  Amialium  Fuldensium  auclor,  ad  an.  874,  pn- 
lal  quod  si  LuJovicus  ca  obscrvare  curasset,  forsi- 
lan  passurus  non  fucrit  in  purgaiorio  per  annosS» 
qtuc  se  pati  lilio  suo  Ludovico,  Seligenstadii  coinili.i 
liabcnli,  rcvelavil,  pctcns  inde  suorum  prccibus  li- 
beraii 


f>;,7 


ECIMIARDI  ABBATIS 


S68 


illa  enumerem  atquc  exponam  ,  et  post  haec  tu  libcl-  A  posscssa  ,  ad  basilicam  martyrum  a  parentibns  suis 


lum  facias,  cumque  seniori  tuo,  qui  nunc  in  palalio 
moralur,  deferas ;  eique  cx  martyruni  aucloritate 
pnccipias,  ut  cumdem,  quanto  celerias  possil,  im- 
pcratori.offerat.  Dcindc  subjungcns  :  <  Nostine,  in- 
quil,  quis  ego  siin,  qui  tibi  ista  proecipio  ?  —  Tuin 
ego  nibil  hxsitans,  sanctum  Marcellimim  euin  esse 
respondi.  —  El  ille  r  non  ita  est,  inquit,  ut  opina- 
ris,  sed  Gabriel  arcliangclus  cgo  suro  ;  pcrsonam- 
quu  ac  formain  Marccllini  idcirco  assumpsi ,  quia 
Doininus  Deus  omnium  rerum  atqne  causarum  ad 
istos  martyres  perlinentium  curaiii  niilii  commisit ; 
et  nunc  veni,  ut  hoec  tibi  indicarem  quai  seribere 
prxcepi,  quoniam  divina»  volunlalis  esl  ut  ea  ex 
auctorilate  eorum  ad  notiliam  regis,  sine  morarum 


adducta  est.  Qu;c  cum  ante  lumbam  sacra  corpora 
contincnleni  venisset,  et  presbyter  super  capul  ejus 
exorcismum  ,  secundum  consueludinem  ,  pcrlegis- 
sct ;  ac  deinde  d:Emoncm  ,  qualiler  et  quando  in 
eam  fuisset  ingressus ,  percontari  cocpisset ,  non 
barbara  lingua,  quam  solam  pnella  noverat,  sed  ro- 
mana  locutione  prcsbylero  rcspondit.  Cumquc  pres- 
byter  niiraretur  atque  intcrrogarcl,  unde  illi  latinse 
linguae  notitia,  cnm  parcnles  ejus,  qui  ibi  praescn- 
tes  aslabanl ,  bujusmodi  sermnnem  penitus  ignora- 
rent? —  « Parentes,  inquit,  meos  nunquam  vidisti. » 
—  Tum  presbyler  :  «  Tu  ergo,  inquit,  undc  cs,  si 
isli  non  sunl  parentes  tui  ?  > 

50.  El  damon  per  puellam  :  <  Ego,  ail,  sum  satcl- 


nterposilione,  perveniant.   Tu  veio,  sicut  tibi  prac-  *»  'cs  atquc  discipiilus  Salana?,  el  multo  jam  tempore 

apud  inferos  janitor  fui  ;  sed  modo  per  annos  ali- 
quot,  cum  sociis  mcis  undecim,  regnum  Francorum 
vastavi.  Frumentiim  el  viuum,  ct  onines  alias  fruges, 
qua:  ad  usum  hominum  de  lcrra  naseuntur,  juxla 
quod  jussi  cramus ,  enecando  delevimus  ;  pecora 
morbis  inlerfecimus,  lucm  ac  pestilentiam  in  ipsos 
bomines  immisimus  ;  omnes  quoque  adversilatcs 
ct  cuncta  mala,  quae  jain  diu  pro  meritis  suis  pa- 
liuntur,  nobis  faeientibus  atque  ingercntihus ,  cis 
acciderunt.  >  —  Hic  cum  presbyter  ab  co  quaereret 
quanam  de  causa  ei  fuissct  hujusmodi  concessa  po- 
testas?  «  Propter  malitiam,  inquit,  populi  hujus,  ct 
multiinodas  iniquitalcs  eorura  qui   supcr  eum  con- 


repi ,  primo  diluculo  post  completura  niatutimira 
oflicium,  nuntia  quae  audisti  bis  quibus  ca  nuntiure 
jussi.  —  Tum  ego  :  Nemo  est,  inquam,  qui  credat, 
quod  angelus  mecum  loeutus  sit,  aul  me  ista  nun- 
tiarc  mandaverit.  —  Non  erit,  inquit,  ita  ;  sed 
dabo  signum,  quoJ  facias  coram  cis  :  quo  viso,  iiul- 
lasn  ultra  dubitalionem  habebunt  de  his  quae  ad  eos 
ex  mea  jussione  perluleris.  Proinde  volo  dicas  Ral- 
leico  ut  exhibeat  tibi  duos  cereos  novos  qui  nondum 
accensi  fuisscnt;  et  unum  ex  eis  dcxtra,  allerum 
sinistra  tenens,  sta  coram  altari ;  et  cum  omnia, 
«rasc  libi  praeccpi,  narramlo  compleveris,  dic  cis  qui 
hsec  audiunt,  ul  in  hoc  credant  vera  et  ab  angelo 


Dei  essc  mandala  ,  quae  dixisti,  si  hi  cerei  in  mani-  p  slituli  snnt.   Qui  munera  et  non  juslitiam  diligunt 


bus  luis,  sine  alhihitioue  ignis  visibilis,  fuerint  vi- 
denlibiis  illis  illuminati.  t 

Quo  faclo,  seriptus  est  libellus,  niihique  allatus, 
ac  per  me  regi  oblatus,  ab  illo  quoque  acceptus  al- 
quc  perleelus  cst.  Idcirco  visiiin  est  mihi,  inler  eae- 
lera  miraeula,  libelli  liujus  faeere  meulionem  ;  quia 
per  occasionem ,  qua  ille  scribi  jubebalur,  conligit 
illa  mirabilis  et  imisilata  cereorum  accensio,  quam 
per  nicrila  bealorura  niartyriim  lieri  debere  ipsc, 
qui  eos  illuminavit,  angelus  praenuntiavit. 

49.  Sub  idem  fere  lempus,  cum  Ratleicus  a  nobis 
ad  basilicam  lnarlyrum  regrcssus  cst,  allatus  est 
nobis  inde  aller  libcllus,  conlinens  verba  et  ratio- 
cinalionem  cujusdain  dsemonis,   qui  se  Wiggonem 


qui  plus  hominem  quam  Dcum  mctuunt,  qui  paupe- 
res  opprimunt,  viduas  et  pupillos  ad  se  vociferanles 
exaudire  nolunt,  nulli  jusliiiam  nisi  mcrcanti  fa- 
ciunt.  Praeter  h:rc  sunt  et  alia  raulta  ac  pene  innu- 
mcrabilia,  quae  tani  ab  ipso  populo,  quam  a  rectori- 
bus  cjus  quotidie  committuntur ;  ut  sunt  perjuria, 
ebrietatcs,  adulleria,  homicidia,  furta,  rapinac,  quae 
nemo  fieri  prohibel,  et,  cum  facta  fuerint,  non  est 
qui  vindicet.  Potenliores  quique  turpibus  lucris  in- 
serviunt;  et  loco  superiore,  quem  proptcr  regendos 
inferiores  accepertint,  ad  superbiam  el  inanem  glo- 
riam  abuluntur  ;  odium  ct  iuvidiam,  non  taro  inter 
extraneos,  quam  inier  propinquos  el  afliuiiale  con- 
junctos  cxercent ;    amicus  amico  non  crcdii,  fratcr 


nominavit.  Quae  facta  est  ab  eo  coram  mullis  tcsti- J)  fralrcm  odit,   puler  filiuin   non  diligit.   Rari  sunt, 


bus  antc  aliare,  juxta  quod  sacri  martyrum  cinercs 
reposili  sunl,  ad  interrogaiionem  presbyteri,  qui 
exorcisnium  supcr  cnergumenura  legerat  :  quod 
lioc  modo  contigisse  narraliir.  Pnedium  esl  in  pago 
Nitbagonic  °,  vocabulo  Hecgslat,  pertinens  ad  mo- 
liaslcrium  S.  Na/.arii  b,  de  quo  pnella  quaedam,  an- 
norum  ciiciter  sedecira,  ab  codem  erratico  spiritu 

•  Exlslimo  legendtim  ,  tura  bic,  tiiin  infra  ,  num. 
63,  Nilhagouve  :  est  autcm  tractus  ille  sic  dictus  a 
Nitha  Duvio  ,  vulgo  Nid  ,  qui  Maeno  illabilur  in- 
fra  Francofurtuni  ,  co  loco  ubi  nunc  cst  oppidum 
Hcechst;  quod  hic  nominari  Heccostat,  noliin  divi- 
nando  suggercre ;  cuin  inter  Moguntinaj  dia-ceseos 
loca  inveniain  nominari  HeUlat ,  baud  pror>us  ahsi- 
mili  voeabulo,  sed  in  topographiea  labuia  prarterito. 


qui  fideliter  ac  devolc  decimns  dent,  rariores  qui 
cleeniosynas  faciant ;  et  lioc  ideo,  quia  quidquid  Dco 
vcl  pauperibus  dare  jubcntur,  id  sibi  perirc  arbi- 
trantur.  Iniquas  inensuras  el  iujusta  pondera  ,  con- 
ira  Dei  praxepltim,  habere  non  vercntur ;  fraude  se 
allcrulrum  circtimvenituit ;  falsa  lcstimonia  dicere 
non  erubcscunt ;  dics  dominicos  ac  feriatos  non  cu- 

■>  Monasterium  S.  Naiarii  ultra  fltiviiim  Rlicnum, 
vulgo  Laurisham  aul  Lorishaim,  ubi  corpus  S.  Naza- 
rii  deposiluin  esse  a  sancto  Godegrando  cpiscopo, 
dixiinusad  tiujus  Vitam,  G  Martii  :  idcm  latitis  dicturo 
ad  Vilam  S.  Nazarii,  \-i  Junii.  Consule  Marquar- 
diim  Frehcrum,  jiartc  i  de  Origiuihus  Palatinis 
cap.  C. 


569  HIST.  TRANSLAT.  BB. 

stodiunt,  sed  in  his,  ac  si  in  caeteris ,  prout  volun- 
tas  corura  lulerit,  operanlur.  Propler  haec  et  alia 
niulta,  quae  Dcus  aul  pracepit  hominibus  ut  fate- 
renl,  aul  prohibuil  uc  faccrent,  qtiia  populus  bic  per 
contumaciain  maudatis  ejus  inobeJicns  effectus  est, 
permissi,  imo  jussi  sumus  ea  facere  in  rebus  liu- 
inanis,  quae  superius  enumeravi ,  ut  pcrfidiae  suae 
puenas  luant.  Sunt  enim  perfnli  alque  menJaces, 
cum  hoc  servare  non  curanl.  quoJ  in  baptismo  pro- 
miserunt.  »  Haec  omnia  daemon  per  os  barbarae 
puellac  latine  loculus  est. 

51.  El  cum  presbyler  impcrando  urgerc  ccepisset 
ul  cxirel.  «  Exibo,  inquit,  non  propler  luum  inipe- 
rium,  scJ  propter  sanclorum  potestatem,  qui  me  in 
illa  diutiusmancre  non  permiltnnt.  »  His  diclis,  pucl- 
lam  iu  pavimenlum  projecit ;  alque  ibi  aliquantu- 
luni,  velut  dormicntem,  prono  corpore  jacerc  fecit. 
Post  paululum  vero  illo  rccedenle ,  quasi  Jc  snmno 
evigilans,  per  virlutcm  Christi  et  merila  beatorum 
marlyrum,  puella,  cunctis  qui  aJerant  ccrncntibus 
alque  inirantibus,  sana  surrexit,  ncc  post  cxactura 
a  sc  (hemonem  lalinc  Ioqui  potuit ;  ut  palam  possct 
intelligi,  non  illam  per  se,  seJ  daemonem  per  os  ejus 
fuisse  locutum.  Heu  !  proh  dolor  !  ad  quantas  niisc- 
rias  tempora  nostra  sunt  dcvoluta,  in  quibus  non 
boni  homincs,  sed  mali  daemones  doclores  sunt ;  et 
incentores  vilioruin  ac  persuasores  criininum  de  no- 
stra  nos  correclione  commonenl. 

52.  EoJem  fere  tempore  sanctimonialis  quaedam, 
nominc  MarelhrtiJis,  de  pago  Wctareiba  «,  qnx  Jira 
paralysis  aegrituJine  per  decem  annos  lam  immani- 
ter  tenebalur,  ut  tanlo  lemporis  spatio  pene  nullo  ad 
htimauos  usus  corporis  ollicio  fungerettir  ;  et  jain  a 
parenlibus  sttis  erat  despcrata,  quoniam  ad  omnia 
sanctorum  loca ,  ad  quae  ipsi  poierant  pervenire , 
eamdem  deduxcrant.  Sed  tandcm  ab  eisdem  tunc  ad 
basilicam  mariyrtim  adducta,  et  tempore  nocturnalis 
oflicii  juita  cancellos  posita,  per  merita  et  interces- 
siunem  eorumdem  sanctorum,  diu  desiderala  sani- 
tatc  sine  mora  douata  est,  adeo  inlegre  alqtie  perfe- 
cte  ut,  nmniuin  membroriim  (inuilate  recepla  ,  quae 
illuc  Icctica  venerat,  pcdibns  ad  propria  remearct. 
Sed  ulii  domum  redire  ca-pit,  in  ipso  itincre  eadcm, 
qua  liberatam  se  gaudebat ,  inlirmilale  corripitur. 
Itaque  reversionis  suae  pa-nitenliam  agens,  iterum 
«;!  ad  inartyruni  limen  rcduci  rogavit.  Moxque  ut  re- 
ditcta  est,  quam  discedendo  ainiserat  sanitatem,  sine 
ulla  dilationc  reccpit.  Volo  igittir  faclo,  ut  sua  sponte 
de  sanclorum  obsequio  jam  amplius  discedere  non 
dcberct,  parvam  sibi  ccllulam  haud  procul  ab  ecclc- 
sia  ad  iiiar.endum  construxit,  ac  deinceps ,  religiose 
conversala  in  obsequio  beatorura  martyrum,  cum  ma- 
gua  devolione  permansit. 

53.  Aliani  quoque  feminam  conslal,  non  multo 
post,  per  eosdem  beatissimos  martyrcs ,  magno  in- 


MARCELLIM  ET  PETRI.  570 

A  commoJo  liberatam.  Qux  res  hoc  modo  gesta  esse 
cogiioscilur.  In  pago  Nithagowe  fundus  est,  Ursella 
vocatus,  qui  a  basilica  marlyrum  sex  ferc  leucarum 
intervallo  dirimitur.  In  quo  rmilier  quaedam  ,  cum 
mane  faclo  dc  somno  cvigilans  in  leclo  sno  reside- 
rel.etjuxla  consuetuJineui  expergiscentium,  proten- 
sione  bracbiorum  et  assidua  oscitalione,  ad  discu- 
tiendum  marcorem,  se  cxicnderel,  os  pattlo  didu- 
ctius,  quam  debebat,  aperuit,  disjunctisque  juxla  au- 
res  maxillarum  coagiucnlis,  hians  rictus  conslitit 
immobilis  ,  ncc  jani  os  claudere  valens ,  personae  *• 
quam  hoiuini  similior  effecta*,  gravissimas  incautx 
oscilationis  pcenas  luebat.  Hoc  ubi  mulicrculis  in  eo- 
dem  ftindo  habitanlibus  innoluit,  accurrunl,  herbis- 
que  et  frivolis  incanlalionibus  male  habcnli  succur- 

H  rere  moliuntur.  Sed  non  babuit  effcctum  vana  ac  su- 
perstiliosa  praesumplio  ;  vexabalque  potius  laboran- 
tem  atque  l.xdebal  quidquid  imperitae  maiius,  velut 
studio  medcndi ,  eidem  adhibuenint.  Inlerea  frater 
mariti  ejusdera  mulieris  supervenit,  salubriqne  con- 
silio  rogavit  ut  ad  basilicam  martyrum  sine  mora 
ducereiur  ;  ibi  affirmans  esse  sanandam  ,  si  unquara 
foret  reeeptura  sanitatem.  Slatimque  jtimcnio  impo- 
sitam  dticere  incipiuiit ,  appropinquantes  aulcm  ba- 
silicae,  de  jumcnto  depositam  pedibus  inccdere  fa- 
ciunt.  Ctimquc  eo  loci  ventum  cssct  ui  jam  turricula, 
quxsigna  basilicae  couliiicbat,  ab  eis  conspici  potuis- 
sei,  eique  ut  ad  eam  videndara  oculos  lcvaret,  bi 
qui  cam  ducebunt  imperarent,  aspexit,  vidit,  ac 
sine  ulla  intcrposita  mora  sanilalem  recepit.  Ibi  om- 

^  nes  pariter  in  lerram  corruunt,  divinam  niisericor- 
diam  qttibus  valcni  laudibus  e\to)!unt,  surgeutesque 
ad  basilicam  properanter  peigunt ;  ct,  adoralis  san- 
ctissimis  martyribus,  ac  votis  pro  moJo  facultatum 
persolutis,  aJ  propria  cuin  multa  exsullatione  rever- 
tuntur  Vidimus  nos  eaindem  fciiiinain,  el  cum  illa 
loculi  sumus;  et  ea,  quae  circa  illaru  gesla  fucrunt, 
ipsa  narrante  didicimus. 

54.  Nunc  illud  referre  volo,  qtiod  ipse  in  Jie  nala- 
lilio  beatorum  marlyrum  contigisse,  vidi.  Puer  qui- 
dam  surdus  el  mutus,  qui  au!e  triennium  illuc  venc- 
ral,  et  in  douio  cuslodis  ccclesiae  osliaritis  ab  eo  fue- 
r:i!  constitutus,  festo  die  jam  finilo  et  olhcio  vesper- 
lino  consuniraato,  cmn  juxta  ostium  sederet.repciile 
^  consurgens  basilicam  intravit,  et  a  dextris  aliaris 
pronus  corrnit.  Cumque  eum  aedituus,  qui  candela- 
brum  cum  terco  anle  ahare  ponebat,  ibi  jacentem 
invenisset,  conlinuo  mihi  boc  indicare  curavit.  Nos 
autem,  qui  lunc  una  eramtis,  ccclesiam  celeriter  in- 
gressi,  etimdem,  sicut  ab  scdiluo  reperttis  csl,  jaeen- 
tem  invenimus.  Quem  cuin  levari  juberemus,  velut 
gravissimo  sopore  depressus,  excilari  non  poltiit. 
Tandcm  igitur  quasi  evigilans  erexit  se,  cernensque 
nos  circumslanles  surrexit,  atque  ad  cos  qui  prope 
sibi  assistebanl,  laliue  loculus  est.  Sunt  quidam  cx 


»  Hoc  quoque  nomen  ut  recte  scriplum  sit, 
vercor;  quia  suspicor,  Wetleraviam  legi  debere,Wct- 
tcra  fiuvio  irriguam  regionem,  intcr  Licham  oppi- 


dum.ubi  liisorittir,  et  Assenheim,  ubise  Nithaejungit. 
•j  Persona,  proprie  ac  latine,  dicilur  larva ;   hiuc 

personatus,  id  est  larvatus. 


571 


noslris  qui  dicunl  eumdem  puerum  fere  aute  scx.  A 
nienscs,  cum  in  cujusdam  lioniinis  noslri  tloino  noetu 
dormissel ,  duo  quaedam  verba  pcr  soporcm  fuisse 
locutiini  el  audilum,  rjno  eatenus  ilidem  nt  loquela 
carebat,  in  illa  bora  rccepisse.  Quod  ita  factum  inde 
coujiciebaiur ,  quia,  postquam  dc  illo  somno  exper- 
reclus  est,  cuiicia  quse  ei  a  quolibct  imperabanlur, 
ae  si  inlelligeret,  faccre  curavit.  Sed  boc  videtur  in 
bac  virtute  praccipuum,  quod  idem,  non  latine,  scd 
barbarice  sibi  loquentem  inlelligebat ;  curatus  au- 
tem,  nonbarbaro.sed  latino sermone loquebatur. Qui 
cliam  bealos  marlyres  se  vidisse,  et  inulla  quac  aliis 
dicere  deberet,  ab  illis  sc  audissc  narravit.  Sed  cum 
ea,  velut  in  crasliniim  dicturus ,  in  prcesenli  referrc 
dislulisset,  in  tantum  illi  pcr  oblivionem  delela  sunt, 
ut  nihil  dc  bis  omnino  se  audisse  recoleret.  Hunc  B 
ego,  quia  nomen  suum  ignorabat,  propler  prosperum 
virtulis  eflectum,  Prospernm  vocari  jussi.  Qui  adhuc 
superest,  et  apud  custodem  eedesi;e,  in  eodem,  quo 
prins  fueral,  pcrmanct  oflieio. 

55.  Pridie  vero  quam  hic  Prosper  loquelam  rece- 
pisset,  hoc  cst  in  \igilia  ejusdcm  festivitatis,  venit 
quidani  juvenis,  similiter  surdus  el  mulus,  in  basili- 
cain ;  et,  cum  supplici  gestu  opcm  Sanctoriim  implo- 
raret,  adjuvanlc  Domino,  et  ipsc  plenariam  de  utro- 
que  morbo  ineruit  reeipere  sanitalem.  Hunc  itidem, 
ut  priorem ,  quia  noinen  suum  nunquam  audierat, 
Godescalcum  appellavi.  Is  tamcn,  non  ul  Prosper, 
sed,  tit  sibi  gentililium  erat,  barbaro  sermonc  loque- 
baiur,  postquam  ei  per  merita  sanctorutn  copia  fan- 
tli  concessa  esl.  '-, 

56.  Cum  mc  quajdam  necessitas,  sccundum  con- 
sneitidinein,  comitatum  regis  adire  compelleret  iuense 
decembrio,  in  ipsis,  si  bene  recolo,  kalendis,  de  loco 
martyrum  promovens,  sequenli  die  ad  castrum,  quod 
moilerno  temporc  Wisibada  a  vocatur,  ibi  mansio- 
nein  habittirus,  adveni.  Ibi  cum,  propter  saltum,  qui 
eiilem  loco  conliguns  c>t,  commodius  transeundum, 
solito  malurius  surgcremns,  profecti  sunt  pucri,  qui 
nos  cum  impedimentis  pracedere  debuemnt.  Sed 
poslquam,  de  vico  in  qno  mansimus  egressi,  viara 
carperc  cecperunt,  lauta  eos  lctra;  noctis  caligo  cir- 
cumdedit,  ui  quo  se  vertere  deberent,  omnino  scire 
non  possent.  Erat  praeterea  frigus  ingens;  et  tecta 
piuinis  terra  vidcndsc  vise  copiam  denegabat.  Ipsa 
quoque  montium  juga,  per  qua;  ctindum  erat,  nubi-  " 
busobscssa,  quam  lungc  vcl  prope  essent  videri  non 
potcrant.  Acccssit  ad  lucc  etiam  vallibus  insidens 
nebula,  quoe,  sua  crassitudine  visum  impcdiens,  itcr 
moliri  cupientes  remorabatur.  Qui  cum  tot  obsta- 
cnlis  se  impc.iirc  cernerent,  nec  quid  agercnt  in 
promplu  habrcnt,  cqnis  desiliunt,  et  viam,  quam 
videre  non  poterant,  paipando  quserere tentant.  Sed 
•ibi  hoc  parum  successit,  ascensis  denuo  equis,  er- 
rori,  quem  aboininabantur ,  se  polius  commitlere  , 


EGINHARDI  ABBATIS  573 

qiiam  nioras  facere,  dceernunl.  Igilur  paiilulum  pei 
tenebras  proccdenles ,  ad  crucem,  qme  in  \ia,  per 
quam  iluri  eranl,  ob  memoriam  beati  Marcellini 
cral  posita,  p  rvciiiunt.  C.ansa  aulem  ejusdcin  eru- 
tisibi  ponendte  eral,  qnod  in  co  loco  habitatores  vi- 
t  i,  iu  quo  eadem  nocie  mansimus,  mibi  ante  bien- 
niiini  de  palatio  revertenti,  et  reliquias  beati  marty- 
ris  Mareellini,  qnaj  tuucmthi  reddit;e  fuerunt,  defe- 
renli,  occiirrerunt;  eaniquc  ob  recordationeni  hujus 
facti,  ad  veneralionera  bcati  marlyris,  quasi  [>ro  ti- 
tttlo  vcl  monimento  ponere  euraveriint.  Quo  cum 
praedicli  pueri,  erramlo  potius  qnam  iter  agendo, 
pervenissent,  inierunt  consilium  nt  ibi  socios  suos 
qui  sequebantur  opperin  deberenl;  eosque,  ne  aber- 
rarent,  sonilu  buccin;c  ad  se  congregarenl;  ac  dein- 
de,  cum  simnl  cssent,  bcatos  niarlyres  atl  opcm  sibi 
ferendam  invocarent,  sublatisque  in  altum  vocibus 
Kyrie  eleison  ter  decantarent. 

57.  Quo  facto,  tanius  super  eos  lolidem  vicibus 
coelitus  einissi  luminis  fulgor  cmicuit,  ut  diurna:  cla- 
ritalis  candorem  adaequaret.  Qu;t  eoruscalio  lan- 
tuni  eis  commodi  ad  iler  suum  agendum  allulil,  ut, 
consumpta  nebula  lcnebrisque  discussis,  via  quoque 
qua  ire  debebant  clare  conspecta,  iter  suuni,  quam- 
vis  per  silvas  et  opacos  nemoribtis  montes,  absque 
erroris  impedimcnlo,  usque  ad  ortum  aurorre  pcrage- 
rent.  ln  prima  siquidem  coruscatione  tantus  ealor 
ana  cum  i!lo  bimine  venil,  ut  eum  sc  velut  accensre 
fornacis  vaporem  sentire  faterentnr.  Cujus  afflatu 
non  solum  nebula,  verum  cliam  illa,  qua?  tum  cl 
montes  totamque  silvam  operuerat,  pruina  ita  con- 
snmpta  est  tit .  tertia  coruscalionc  peracta  ,  nullum 
illius  algoris  vesiigium  penitus  apparcret.  Hxc  nobis 
ad  vesperam  ejusdem  diei,  postquam  ad  mansionem 
venimus,  bi  qui  viilernnt  atque  experti  sunt,  narra- 
verunt.  Quonim  verbis  fidem  adhibentes,  Dci  omni- 
polcniis  iniserieordiam  cuni  graliarum  actione  lau- 
davimus,  eo  tpiod  nos  per  merita  sanclorum  suo- 
rum  in  omnibus  neccssitatibus  nostris  adjuvare  el 
consolari  dignatus  est. 

58.  Quanquam  omnia  magna  sint,  et  ad  diviuam 
debeant  rcfcrri  potenliam,  qua?  propter  mortalium 
salutem  ev  meritis  beatorum  martymm  gcsta  cogno- 
viniiis,  iu  eo  tanien  miraculo,  quod  nuiie  ntemori.e 
ntandarc  decrcvi,  tarapatcnter  I>ci  omnipotcntis  vir- 
lus  clare  [Ms.,  clarere]  eognoscitur,  ut  nulli  dubium 
rclinqualur,  quin  in  onini  erealura  sua  quidqttid  vo- 
luerit  facillimc  pos^it  efljt'ere. 

Suniiligua  i>  dieitur  villa  in  pagn  Nithagonnc,  in 
qua  presbytcr  quidam,  noniinc  Waltberlus,  tcnebat 
ecelesiam.  Is  mente  caplus,  magno  stiorum  meerore, 
ad  basilicam  martyrum  adductus  cst.  Ex  quibtis 
tres  crant  fratres  ejus,  unus  presbyter  et  duo  laic; ; 
quartns  crat  monatbus,  propinquus  ipsius,  <le  mona- 
sterio  Hornbach  c,  in  quo  et  ipsc  presbylcr  a  pana 


»  Yulgo  \Yiesl'aden,  id  est  alba-balnea,  in  Rhin- 
gavia ,  fcre  e  regionc  Mogunti;e ,  sesquileuca  ab 
urbe. 

b  Fortassis  Suntilinga ,   lcrminalione  Alamannis 


familiari ;    ipsam   tamen   nusquam   exprimunt  1% 
btilse. 

r  llorenbach ,    duablis  leueis  a  Biponlina  civilale 
distans,   oppiJum  suT>  di.xccsi   Mctcesi  ,  in  linibus 


573  HIST.  TRANSLAT.  ISH. 

aclate  fucial  edncatus  A  quilmscum  requircrem,  si 
adhuc  aliquid  medcloe  a  quolibel  mcdico  cidem  fuis- 
set  impensum?  iStatim,  inquiunt,  cum  cum  hac 
passione  comperimus  fuisse  corrcplum,  ad  monasle- 
lium,  in  quo  liutritus  fuit,  a  nohis  adduclus  esl.  Ubi 
cuin  ci  medici  secundum  artis  su.e  pcritiain  mulla 
fecissent,  ncc  morbum  ab  co  depellcro  potuissent, 
suaserunt  nobis  amici  nosiri.  ut  euin  ad  horuin  san- 
ctorum  misericordiani  duceremus  :  confidinras  enim 
quod  illum  salvare  possinl.  sicut  alios  multos  acce- 
pimus  hic  fuisse  salvatos.  >  Post  htfo  liospilio  rcce- 
pti,  quatuor  diebus  fuere  nobiscum,  dueentes  eum 
quolidiead  ccclesiam,  ct  coram  saciis  mariyrum  ci- 
neiibusjacerefacienles.  Quinta  vero  die,  fiater  ejus 
presbyler,  etmonachus  qui  cum  co  venerat,  petie- 
runl  ut  eum  cum  duobus  fratribus  suis  laicis  recipe- 
rcm  [.*/«.,  recipi  juberem],  donec  ipsi  reverterentur  : 
nam  post  Iriduum  se  dicebant  esse  revcrsuros.  Feci 
nlvoluerunt,  eumquepresbylcronostroHillfridocom- 
mendavi.Iscumapresbylcrorecepius,  ei  in  cellulam, 
in  qua  ipse  manebat,  fuisset  induclus,  circa  vesperam 
ejusdemdiei,commota  vehemenliusqua  tenebaturin- 
sania,  unumefralribus  suis,  quieum  custodicbant,  ar- 
repto  cullro,  quod  furenli  casus  obluleral,  voluit  occi- 
dcre;  scdillenecem  fugiendoilecliiiavil,clnosliis  bn- 
minibus,  qui  prope  eranl,  de  vesania  illius  indicavit. 
Tuni  prcsbyter,  cuicura  cum  custodiendi  a  nobiserat 
injuncia,  suggossii  mihi,  simulque  persuasit,  ut  eum 
vinciri  perinitieieiu.  Vinctus  igitur  catenis  ferreis, 
in  leclo  collocalur;  obscratisque  foribus,  solus  in 
cubiculo  relinquilur.  Excubanl  ante  oslium  fratres 
cjus,  ct  velut  erumpere  valcntem  pervigili  cura  cu- 
slodiunt.  Cxierum  vincula,  quiiuis  lenebatur  ad- 
strictus,  ejusmodi  eranl  ul,  duin  in  his  esset,  non  in 
dextrum  aut  sinistrum  latus  sc  coiivertcre,  nequc  ali- 
ter  nisi  supino  corpore  jaccre  potuisscl. 

59.  Dormivit  itaque,  ut  ipsc  tcslatur,  ncque  ante 
inediam  lioclem  evigilavit.  Al  ubi  galli  cantarc 
cceperunt  expergefaclus ,  vidit  se  non  solum  viucu- 
lorum  nexibus  soliilum  ,  veruin  etiam  niorbo  insa- 
nirc,  quo  laboraverat,  liberatum ;  stalimque  ad  lau- 
des  Deo  dicendas  tota  menle  convcrsus,  psahnis  cl 
bymnis,  quos,  prx-  nimia  gratulalione,  tametsi  solns 
eral,  satis  clare  decantabat,  omnes  in  vieinia  ejus- 
dem  cubiculi  dormienles  excitavil.  Tum  surgens, 
ad  oslium  accessit ,  fralrcsquc  suos,  qui  ihi  excu- 
babant,  ui  se  ad  requisila  nalurx  foras  exire  pcr- 
millercnt,  rogavit.  llli  autem  hunc  insanientis  dn- 
I  iin  rati ,  nequaquam  ei  asscntire  ausi  sunt ;  scd 
acccisilo  hospite  suo,  qui  euin  ibidcm  incluserat, 
ut  cum  eo  loqualur  exorant.  Qui  postquam  cum  eo 
loculus  est,  atque  ex  ratione  responsionum  suaiuni 
sauje  meutis  esse  intellexit,  apcrto  oslio,  quo  vole- 
bal  irc  permisii ;  reversumque  recipiens ,  quid  de 
vinculis,  quibus  cum  oneralum  incluserat,  faclum 


MARCELLFNI  ET  PETIU.  571 

A  esset,  inquisivit.  Et  ille  :  <  Caten.i,  inquit,  qua  me 
vinxisti,  salva  est  :  ct  si  vis  scire  ubi  sit,  qurere  cam 
et  invenies.  i  Acccnso  itaque  lumine ,  invenerunt 
eam  ante  lcclum ,  in  quo  ipsum  quiesccrc  fecerant, 
jaccntcm,  co  modo  compositam,  atque  eisdem  nodis 
adstrictam,  quibus  tuncfucrat,  quando  cum  cnm 
ea  in  codcm  lecto  collocarunt,  ac  sohun  in  eodem 
cubiculo  dimiserunt.  Quis  boc  fecisse  credendus 
est,  nisi  illc  qui  de  nihilo  creavit  omnia;  et  qui  in 
rebus  quas  condidil  talia  polest  facere ,  quoe  ncc 
iniellcctu  comprebendi,  ncc  humanis  possunt  ser- 
monibus  explicari?  Quis  enim  aul  cogitalione  conji- 
cere .  aut  verbis  valcat  enarrare  ,  qualiter  illc 
pii-s':yler  his  vinculis  fuerit  absolutus;  cum  nobis 
cerlissiimim  sit  neminem  esse  qui  se  solus  possit 
B  cjusmodi  nexibus  cxucrc,  si  eis  fucrit  simili  nioilo 
constrictus,  sicut  idem  presbyler  fuit,  quando  solus 
in  illo  cubiculo  inclususest?  —  Ui  vero  qui  cum 
ibidem  dimiserunt,  pnstquam  reversi  sanum  et  men- 
tis  ac  memoriae  su;e  compotem  invenerunt,  lseti  ct 
laudantes  Deum,  simul  cum  eo  ad  propria  regressi 
sunt.  —  Hoc  ila  gestum ,  non  quorumlibcl  testium 
relaliona  didicimus  ,  sed  ipsi  per  nos,  quia  ibidem 
tunc  eramus,  Deo  volenle,  coguovimus;  alque  idco 
fiducialitcr  scribimus,  quod  nos  contigit  oculata,  ut 
dicuni,  fide  cognoscere.  Ycrum  quia  cuncta  quaj  de 
marlyrum  virlutibus  scribenda  susccpimus  nequa- 
quam  possunt  pi.Tscnti  sermone  compleri,  hic  libcr 
iste  fineni  aceipial,  ut  ea  qu;e  rcstanl  ab  alio  rursus 
cxordio  commodius  iuehocntur. 

CAPUT   VI 

Miracula  in  palatio  imperatoris  ad  reliquias  lionim 
sanctorttm  facta.  Ciccitas,  conlraclio,  paralysis, 
febns  subtata. 

60.  lu  relalionc  signorum  atque  virtutum,  quas 
me  in  hoc  libro  scribere  velle  proposui ,  ill.e  in 
capitc  poncnd.p  videnlur,  quoe  iu  palatio  faclai,  non 
soluin  ad  plebis,  verum  etiam  ad  ips,ius  principis  ac 
procerum  cjus,  omniumqiio,  ut  ila  dicam,  aulieo- 
rum  pervenere  notitiam;  et  non  lanlum  propter 
boc,  sed  etiam  proptor  ilhnl ,  quod  in  oratoriolo 
nostro,  ubi  eadem  miracula  gesla  suni  »,  non  alise 
luiic  temporis,  quani  beatorum  Marc.ellini  tt  Pelri 
reliquiie  fucnint  :  ut  quidquid  ibi  sanilatum  atque 
D  signorum  faclum  esse  cognoscilur,  singulariter  ac 
proprie  ad  illos  pcrtinere  ac  referri  debeat ,  quo- 
rum  solas  conslat  ibi  fuisse  reliquias.  Fccerunt 
eidem  beatissimi  martyres ,  sicut  in  sequenlibus 
demonslrabimus,  in  aliorum  sanclorum  locis  multas 
viriutes  atque  miracula,  quai  quibusdam  velui  com- 
munia  illis,  ciim  his  sanctis  in  quorum  basilicis 
facta  sunl,  nou  immerito  vidcri  possunl  ;  ol>  hoc 
prnecipiie,  quoniam  qui  apud  Dcum  sequalis  credun- 
tur  mciiti,  non  absurde  pulantur  in  palrandis  mira- 
culis  communitcr  operari.  SeJ  hoc  aliler  csse  ea  ra- 


Palalinatus,  paulo  propinqiiius  ad  urbcin,  habel  sihi  valcnle,  in  profanos  usus  eonvcisnm,  tcstc  Bucelino. 
conlignuin  Alt  llorenbach,  id  cst,Vetus;qiind  ibiforic  •>  Iluc  spectanlqusc  supra  habeutur  num.  21  cl  22 
monaslcrium  fuerit,  postca,  hxresi   ibidcm  pra-      dercliquiis  in  oraioriumperiatis. 


575 


ECINHAHDI  ABBATIS 


.70 


tionc  convincitur,  qua  liquido  demonstratur,  nullas  A  Hoc  cur  non   sit   pcrcuralum,  dicant  qui  vciint 


in  liis  loeis  faclas  fuisse  virlutos,  antcquam  in  illa 
memorat.c  bealorum  marlyrum  cssoul  delalx  reli- 
quix.  Sed  jam  nuiic,  ut  promisimus,  ca  qux  in  prx- 
diclo  palatio  suni  gcsta  miracula  proferamus. 

61.  Erat  quidara  juvenis  intcr  cubicularios  regis, 
naiionc  Gra;cus,  nomine  Drogo » :  qui  febre  cor- 
rcptus,  aul  negligcntia  suorum  ,  aut  inscilia  medi- 
corum,  jam  per  aliquol  menscs  longa  atque  adversa 
valetudine  laborabat.  Is,  posteaquam  Hildoinus  ab- 
has  reliquias  beali  Marccllini,  sicut  iu  sccundo  libro 
deruonslratum  est ,  nobis  rcddidil ,  admonilus  in 
somnis  ul  ad  oratorium  nostrum  veniret ,  ibique 
cereum  quatuor  denatiis  emptum  accenderct,  ac 
sanctum  Marcellinum  martyrem,  cujus  caput  ibi  esse 


ego  enim  id  mc  video  non  aliier  posse  conjicere, 
nisi  ut  existimcm  inleriori  ejus  saluii  compclere, 
Ut  aliqua  iu  eo  cxterioris  dcbilitalis  vesliyia  rema- 
ncrent. 

G5.  Juliacus  b  vocatur  anliquum  municipium,  a 
vioo  Aqucnsi  octo  leugariim  spalio  disparalum.  De 
cojus  tcrrilorio  puclla  quxdani,  simili  morbo,  simi- 
liquc  modo  affccla,  a  matre  atipic  aliis  propinquis 
suis  ad  memoratum  oratorium  adducla,  cum  prx 
muliitudine  homiuum,  qui  luin  forle  propler  inis- 
sarum  audienda  solemnia  illuc  convenerant,  inlro- 
fcrri  non  posset,  exliinsecus  eam  ad  orienlalem  ora- 
torii  fenestram  collocarunt,  cxspectanles  opporluni- 
latem  ,   ut ,   rcccdcnle   populi    frequenlia  ,   facilius 


asserchatur,  sibi  in  adjutorium  invocaret,  scirelquc  B  oralorio  infcrri  potuissel.  Sed  ubi  ad  niedium  fere 


sc  si  hoc  loco  faceret,  ea  qua  jam  diu  laboraveral  in- 
firmitate  cito  esse  cariturum,  credidit  admonenli,  ct 
id  quod  impcratum  fuerat ,  quanta  poluit  celoritate 
coinplevit.  Slatimque  sanus  factus  ,  et  receptis 
incmbrorum  viribus,  propriis  pcdibus  ad  sua  regres- 
sus  est. 

62.  Erat  ibidera  aller  xque  juvenis,  nomine  Ger- 
lacus,  de  urbe  Rhcmorum,  inter  eos  qui ,  propler 
xdilicia  palalii  construcnda,  jussi  de  illa  civilatc 
venerunt.  Is  ante  diiuidiuin  fere  annum  in  codem 
vico,  lam  valida  atque  immani  ncrvorum  contra- 
clione  correptus  est,  ut  pedes  natibus  ct  genua 
mento  cohxrerent.  Hunc  socii  atque  propinqui  in 
uluis  suis  ferenles,  ad  menioraluiu  oralorium  detu- 
lerunt;  et  quia  aliter  non  potcrat,  pronum  jaccre  C 
fecerunt,  sanctumquc  inartyrem,  ul  ci  sanitas  red- 
deretur,  cum  magua  devotione  rogaverunl.  Dies 
erat  dominica,  atqne  hora  dici  tertia,  quando  illuc 
allaius  cst  :  jacuitque  ibi  usque  ad  horani  nonam. 
Guiuquc  oflicium  ejusdem  hoix  a  clericis  esset  so- 
lemniler  impletum,  ecce  de  capsa,  qux  sacrasbeati 
martyris  reliquias  continebat,  tanta  suavissimi  al- 
quc  insueii  odoris  fragrantia  egrediens  sic  toiam 
oratorii  cellulam  implevit,  ut  iu  admiralionem  cjus, 
omnes  qui  aderant,  incunctanlcr  assurgerem,  ac  sc 
inutuo,  an  idem  omnes  xqualiter  senlirent,  curiosa 
interrogationc  perquirerent.  Gum  subiio  vident 
eum,  quijuxla  jacebat,  velul  a  quibusdam  tenenti- 
bus  trahi ,  et  membra,  qux  morbo  erant  contracta> 
extendi  :  intelligcnlcsque  divinam  adesse  virlutem, 
tulerunt  hominem,  et  coram  allari  collocavemnt. 
Qui  cum  ibi  positus.  cum  multis  lacrymis  divinum 
imploraret  auxilium,  cunctis  cerneniibus  ita  corre- 
ctus  esl  Ut,  qui  manibus  alienis  suhvectus  in  oralo- 
rium  venerat,  propriis  pedibus  de  oratoiio  proccde- 
rel.  Teslimonium  tamcn  quam  perpessus  csi  passio- 
nis,  adhuc  in  suo  corpore  circumferre  cognoscilur  : 
nani  crure  ac  pede  sinistro  sic  poslea  claudicavil  ul 
ad  regendum  incessum  baculo  sempcr  indiguerit. 


ofliciuin  ventum  est,  et,  expleto  Evangelio,  bostix 
saiularis  oblalio  pcracla  csl,  cernunl  eam  angusliis 
aflici,  ct,  erumpenle  per  tolum  corpus  sudore,  vc- 
lut  in  soirinum  labi.  Quibus  signis  divinam  adesso 
virtutem  haud  inaniter  conjicientes,  de  illo  loco  lc- 
vatam,  quadro  lapidi,  qui  propler  jacebat,  soporal:c 
bimilcm  superponunt.  lbi  coram  omnibus,  qui  liujus 
miraculi  conspiciendi  gratia  concurrerunt,  integcrri- 
mam  omnium  membrorum  sanilatem,  in  unius  horx 
momcnto,  Domino  opitulanle,  recepit.  Erant  ibi  inter 
cxteros  speclalores  et  Judxi ,  quormn  nnns  David 
nomine,  posl  bujus  signi  cxplelionem,  ad  feneslram 
cubiculi,  in  quo  ego  lunc  erain,  celeriler  accurrens, 
roeque  compellans,  miraculum  quod  vidcrat  indi- 
cavit,  gralias  agens  Deo,  qui  per  niartyres  suos 
lanla  miracula  ad  salutcm  mortalium  operari  digna- 
tus  est. 

Ci.  Erat  iu  codem  vico  cxcus  quidam  proveclx 
xlatis,  qui,  ut  ipse  assercbal,  ante  iriennium  subila 
cxcitate  percussus ,  inter  alios  paupercs  stipcm 
ostiatim  mendicare  solebat.  Is  cuin  in  luguriolo  suo 
dormiret,  vidit  per  soporem  qucmdam  sibi  assistcn- 
lem  alquc  dicentem  ut,  si  videre  vellct,  ad  oraio- 
rium  noslrum  irct;  ibi  essemedicum,  qui  ei  roganli 
liimen  reddere  potuisset.  Renuit  ille,  el  luiuen 
quod  oflerebatur  abominalus  :  <  Quid,  ait,  niihi 
nunc  cum  visu,  quem  jam  olim  perdidi  ?  Melius 
niihi  est,  si  eo  caruero,  quain  si  habucro.  Modo 
mendicantem  onmes  exaudiunl,  ct  ea  qua:  necessa- 
ria  suni,  praestani :  nam  videnlcm  mendicarc  non 
decct ;  scncx  autem  et  debilis  opcrari  non  possum.  » 
—  Tum  ille  qni  cum  eoloquebatur  :  <  Vade,  inquit, 
et  noli  morari;  nam,  velis  nolis,  visum  recepturus 
es.  >  Paruit  ille  imperanti,  perrexitque  ad  oraio- 
rium,  alque  iii  eo  pernoctavil ;  ct  cum  illa  nocle 
niltil  esset  factum,  ad  lugurium  snum  revcrsus  est. 
Cui  deniio  is  qtti  prius  per  soporem  apparnit,  el 
similiter  ut  anle  imperavcrat,  ad  oralorium  pcrgere 
pr.ecepit.  Fecit  ille,  ut  jussus  fucral,  sed  ne  tunc 


a  Teutotiieum  nomen  :cgie  crediderim  allalitnt  cx 
Grxcia,  sed  potins  in  Germania  assumptum;  nisi 
fortc  legendum  sit  Grtecius  scu  Gracientis,  id  est, 
Graiii  in  Styria  natus. 


*  Juliacum,  oppidum  munilissimum  cum  arce.  ct 
caput  illustris  dtteatus  Juliacensis  sub  arehidicccesi 
Coloniensi. 


S77  IIIST.  TRANSLAT.  BB.  MARCELLIM  ET  PETRl  578 

quidem  aliquid  aclum  ost.  Tertio  vcro  commonitus  \  nostruni  inquirerct,  inque  co  se  collocari  faceret,  ct 
llari  jd  oranduni  se  prostravit, 


renit,  et  nln  coram 
lisum  rccepil.  llunc  nos,  diim  adiuic  ciecus  cssct, 
inter  alios  pauperes  ac  debiles  nmltoties  in  domo 
tiostra  mendicantem  vidimus  :  iJeoiiue  alium  illumi- 
nationis  ejus  tosiem  non  quxsivimus,  quia  suiricere 
nobis  credebamus  testimonium  non  fallenlis  con- 
6cie.nlia3  nostrse. 

C5.  Cum  cv  his  aliisque  conipluribus  virtutum 
nperalioiiihus,  per  circiimposilos  vicos  et  pagos, 
salutaris  fama  crebresceret,  mulier  quaedam  dc  pago 
lVibnarensi  «  ,  mullo  jam  tempore  ca?ca,  visum  rcci- 
piendi  et  desiderium  simul  et  fiduciam  babcns,  ad 
inemoralum  oratorium  se  rogavit  adduci.  Cumqiic 
illo  venisset,  tres  totos  dies,  totidemque  noctcs  ibi- 


ante  triiluum  coinpletuni  inde  non  rccederel  :  hoc 
modo  plenariam  cum  conseculurum  sanilatcm.  Quod 
ubi  ei  amiuntialiim  est,  convocatis  aroicis  ac  proxi- 
niis,  pctiitul  erga  se  illius  revelationis  jussa  com- 
plerent.  Qui  mox  jmnento  impositum,  ad  oratorium 
addueuni;  atquc  in  eo,  ut  jussum  fuerat,  collocan- 
tes,  abeunt,  post  triduum  rcversuri.  Ille  autcm  ibi- 
dcm  dimissus,  per  tres  dies  et  nocles,  Domino  pro 
salutis  su;e  recupcratione  liaud  inaniter  supplicans, 
ita  pcrfectc  sanalus  est,  ut  nullum  in  suis  visceri- 
bus  snorbi,  quo  miillo  teinpore  lcnebatnr,  assere- 
ret  reuiansisse  vestigium.  Suis  igitur  sicut  promisc- 
rant  ad  sc  reversis,  ac  saiium  sicut  optaverant  in- 
veuientibns,  nou  dorso  juineuti,    ut   vcnerat,  sed 


dem  orando  ct  jejuoando  continuavit.  Sed  cum  ad  B  pcdum  suoruin  officio  ad  propria,   cum  ingenli   cl 


prsesens  nulltun  in  se  exoptalse  sanitatis  sensisset 
indiciuui,  dnmum  reducta  est;  paucisque  interposi- 
lis  diebus,  spe  recipiendi  luminis  haud  vane  conce- 
pta,  iterum  se  ail  sacras  reliquias  dcduci  rogavit. 
Quo  cum  ab  nno  puero  duceretur  —  nam  qui  prius 
eani  ilio  deduxerunt,  spcm  ejus  velul  iuancm  ac 
supervacuam  judieantes,  ullcrius  cum  illa  ire  nolue- 
runl —  ubi  ad  ccemeterium  Aquensis  palalii,  quod 
iu  monle,  qui  cidem  vico  ab  orienlaii  parte  imini- 
nel,  sitiiin  est,  eodem  comilanle  alque  ducenle, 
pervenit,  ibi,  quasi  obviante  sibi  divina  gratia,  diu 
desideralum  lumen  recepit.  Tuni  mirans  atque  atto- 
nila  conslilit,  pucroque  ducenti  ut  sequerelur  impe- 
ravit :   «  Ilactenus,  inquicns,  quo  lu  pnecedens  du- 


sua  et  illorum  gratulationc  atijue  laetilia,  regres- 
sus  esl. 

67.  Est  itcni  fundus  regius  in  pago  Mosano,  oclo 
circiter  leui  is  ab  Aquensi  vico  disparatus,  Ganglu- 
den  c  habitatoies  appellant  :  in  quo  nndicr  quaedam, 
qu:e  octo  ferc  annoriiui  fihani  dira  paralysis  segrilu- 
drne  adco  confeclam  liabebat,  utjam  ex  longo  tem- 
porc  niillum  pene  membruni  ad  ollicium  suum  mo- 
vcre  potuisset.  Audila  virlutum  fama ,  spcm  de 
recuperanda  lili;e  salutepio  cordeconcepit ;  prolinus- 
que  sublatam  ulnis  propriis,  ad  memoralum  orato- 
liuin  dcportare curavit.  Qux  cum  illo  antemeridiano 
temporc,  hora  videlicet  prandii,  pervcnisset,  ct  cle- 
ricorum  ncminem  ibidem   invenisset  —  nam  refi- 


cebas  secuta  sum,  niodo  autcm  tuoductu  nonegeo;  C  cienJi   causa  paulo  ante  disccsscrant  —  tanicn  in- 


quia  viam,  qua  ire  debeinus,  vidco  ;  et  hunc  vicuiii 
in  quo  sacrx  reliquix  sunl,  ad  quas  venire  disposui, 
Domino  adjuvante,  conspicio.  Tu  tantum  vide  et 
cura,  ut  me  recla  via  ad  oratorium  marlyrum  in 
ipso  vico  adducas.  i  His  dictis,  ad  oratorium  per- 
rexit,  gratias  cgil,  factique  in  sc  miraculi  nobis 
indiciuin  fecil,  vidcnsque  ct  gaudens  ad  propria  re- 
nieavit. 

(>G.  Ascvilarem  •>  vocant  fundum  rcginm  ,  ab 
Aqucnsi  palalio  qualuor  lcugarum  spalio  distan- 
leni,  in  quo  quidam  homo  crat  diutina  prsecordiorum 
infirmilate  dctentus  atque  laborans;  jamque  a  suis 
co  modo  desperatus ,  ut  non  aliler  nisi  cautcrio  cu- 
rari  posso  videretur.  Quxriltir  ad  boc  medicus,  ct 


trogrcssa,  liliam  juxta  se  111  pavimcnlo  collocavil. 
Ipsa  aulem  pcrparvuin  ccreum,  qucm  pro  muncrc 
dctulerat,  accendcns,  ante  illain  in  codem  paviuiento 
posuit,  scque  ad  orandum  coraro  sacris  cineribus, 
ciim  summa  devolioue  prosiravit.  Quo  facto,  sine 
ulla  inlcrposita  niora,  puella,  per  supernam  gratiam 
oniniuin  membrornm  sanitate  ac  itrmiiale  reeepta, 
tnatre  non  senticnte  ,  surrcxit  ;  ceretimque  qui 
coram  se  jacebat  sustulit,  ac  posl  lcrguin  jacentis 
constilit.  Quu;  cum  oratione  completa,  caput  de  pa- 
vimento  levasset,  et  nec  cereum,  ncc  filiam  in  eo 
quo  posucral  loco  esse  vidisset,  surrexit,  convcr- 
saque,  filiarn  pone  se  cum  cereo  slantciii,  Deum  Iau 
dans  ac  laHabunda,  conspcxit.  Igitur  cum  nullum 


ustioni  non  profutura  dies  constituitur.  Intcrea  cui-  D  ibi,  cui  de  virlute  quie  gesta  fuerat  referre  posset, 


dam  femina',  iu  eodem  fundo  habitanti,  in  somnio 
rcvelatum  est,  non  debere  illum  ad  suaiii  curalionem 
ejusmodi  medelara  admiltere,  qua'.  et  pro  sui  mo- 
lestia  vix  lolerari  posset,  et  quia  supervacua  esset, 
salulem  palicnti  non  affcrret.  CEPterum  si  sarms 
fieri   vellel,   ad  Aquense  palatium  irel,  oratorium 

»  Bibuarii  seu  Bipuarii  ,  a  ripa  Bheni  custo- 
tVienda  dicti,  quorum  regia  olim  Colonia  Agrippina 
irat  :  sic  inira  num.  113  dicitur,  h;ec  melropolis 
rsse  in  linibus  Ribuariorum  ,  super  Bhenum  po- 
sila. 

l  Hoc  fere  intervallo  distat  locus  in  Juliaeensi  di- 
tionc  prope  Linnichium,  vulgo  Wiler  diclus;  oliin 
forle  addila  Asc,  quod  cincres  significat,  distinclus 


adcsse  videret,  —  nam  piseter  patiperes,  qui  ibidcm 
mendicandi  gralia  excubabant,  neino  intra  oratorii 
parietes,  excepta  se  ac  filia  sua,  tunc  erat,  qnando 
illud  miraculum  factum  cst  —  volis  cum  gratiarum 
aclione  solutis.  domum  cum  liliasana  atque  iucolumi 
rcpcdavit. 

ab  altero  duabus  leucis  remotion,  vulgo  Holtwiler, 
quod  liguoriun  villarc. 

c  Gungelt  est  oppidum  agri  Juliacensis ,  ex  quo 
oriundus  Jacobus  Krietzradt  indicavit  nobis ,  Gan- 
ghulen  fnisse  circum  illud  oppidum  districtum  ali- 
quem  certum ,  et  sic  s;epius  appellari  het  laniit 
van  mille ,  Uanijelt ,  cnde  Vucht  eaque  loca  dici 
funiculum  triplicem. 


{,:<>  EGINHARRI 

Cujus  virlutis  indicium  qu;iliter  ad  nos  perlalitm  A 
sit,  paucis  expediam. u  Gerwardus,  palatii  biblio- 
thecarius,  eui  imic  temporis  etiam  palatinorum  ope- 
riin  ac  slructurarum  a  regecura  commissa  eral,  de 
Novioroago  veniens,  palatiura  Aquense  petebat.  Is 
cuiii  in  memorato  fundo  quadam  nocte  mansisset, 
qua:sivit  ab  hospite  suo,  si  aliquid  novi  depalatio 
nupcr  audisset.  Cui  illo  :  i  Nihil,  inquit,  modo  apud 
aulicos  lam  celebre  est,  quamsigna  et  virtutes  quae 
fiuni  in  domo  Eginhardi  per  quosdam  sanctos,  quo- 
rum  reiiquias  in  oratorio  domus  suae  habere  dicilur ; 
ad  quarum  venerationem  omnes  vicini  noslri  quoli- 
die  festinant,  et  quicunqae  infirmus  illo  fuerit  ad- 
dueius ,  illico  curalur.  • —  Cospilque  ei  de  filia 
mulicris  illius,  qualiter  anle  paucos  dies  s;il\a  fa- 
c'.u  sit,  intimare.  —  Tum  Gcrwardus  :  <  Vade,  ait,  15 
et  eamdem  mulierem  adjuc  ad  me,  ut  ipsa  mihi 
dic:il  qnod  audire  desidcro. »  Venilmulier,  etomnia, 
prout  gcsta  erant,  patcntcr  exposuit.  Gerwardusvero, 
cum  in  crastinumad  regemvenisset,eaquaedehocsi- 
gno  revelalione  ]  V.s.,  rclatiouej  illiusfcminascompe- 
reral,  eidem  indicavit.  Rex  autcm,  cmn  ego  seeim- 
dum  consuctudinem  ingressus  coram  illo  starem, 
quid  sibi  Gerwardus  de  iioc  miraculo  retulissel,  tam 
milii,  quain  cxleris  sibi  astantibus,  divinam  niisc- 
ricordiam  atquc  polentiam  admirando  simul  atque 
Iaudando,  insinuavit.  Sicnos  conligil  signum,  quod 
nobis  ignorantibus  in  domo  nostra  gestum  est,  cx 
hujusmodi  relatione  cognoscere. 
CAPUT  \II. 

Miracula  Vatencenis  in  Bannonia  patrata  ad  reli- 
quias  horum  Sanctorum.  Caici  decem  Uluminati, 
<t!ii  cegri  sanati. 

08.  ll.ec  de  miraculis  beatorum  marlyrum  ,  qu.e 
in  palalio  gosta  sunl,  in  pnesenli  opere  commemo- 
rasse  sufficiat.  Nunc  ad  eas  virtutcs  veniendum  est, 
qux  in  locis  factac  suut,  ad  qu;e ,  religiosis  viris 
pclentibus  ac  me  largicnte,  veneraodx  corumdem 
marlyrum  rcliquix  scnerunt,  et  in  qnibus  haclenus 
cinn  magna  rcvercntia  coluntur.  Quas  primus  om- 
iiimii  Ceoigius  presbyler  et  rector  monasterii  S. 
Salvii  b  martyris,  quod  in  pago  Fanomarlensi ,  in 
\ico  Valenlianis  appcllalo,  in  ripa  Scaldis  lluvii  si- 
tmn  esl ,  ine  dante  susccpit ,  ct  pci  quemdam  diu- 
conum  ad  memoratum  mohasterium  de  Aquensi 
palatio  destinavit.  Is  ununi  tantnm  comitem  secum 
habens,  cum  in  pago  llasbanio  ad  vicum  regium, 
qiiem  Vuasi  liuin  c  vocant,  venissct ,  atque  in  pra- 
to,  quod  vico  proximuin  erat,  reficiendorum  ju- 
inentorum  gralia  descendisset ,  ccce  unus  de  habi- 
latoribus  loci  gibbo  deprcssus ,  maxillis  ctiam,  ex 

a  Huic  Gervardo  scribens  Eginhardus  epistolam 
li,  intei  alia  babct  ista  :  «  Hortaris,  iino  consilinm 
das,  ut  omissis  mariyrum  excubiis,  quihus  indesi- 
nenlcr  adesse  et  interesse  jussus  sum,  palatium  pe- 
lam.  » 

h  Colitur  S.Salvius  2C  Junii,  ubi  oslendemus  fuisse 
cccnobium  clericorum,  quod  Baldericus,  lib.  11  Ghro- 
nici  Cameracensis,  cap.  51  appcllat  monasterium 
canouicale  S.  Salvii  episcopi  et  martyris.  Est  modo 


ABBATIS  yyo 

nimio  dentium  dolore,  quem  ,  ut  ipse  diceb.it,  diu- 
linum  paliebatur,  nimio  tumore  dislcntis,  furcam 
ferratam  in  collo  ferens,  idem  pratum  furibundus 
intravit,  et  cur  pratum  suum  depascercntur,  sto- 
machando  perconlatur.  Cui  diaconus,  qui  reliquias 
martyrum  ferebat,  et  cas  lunc  in  suinmitate  virga', 
quain  ob  hoc  iu  eodem  loco  (ixcrat,  suspendere  pa- 
rabat  :  <  Melius,  inquit,  libi  est,  ul  coram  his  san- 
ctoruui  reliquiis,  quas  luc  in  manibus  habeo,  pio- 
slernaris,  Deumque  roges  ut  te,  per  meiita  eorum- 
dem  sancloruni ,  de  dolore,  qiiem  patciis,  liberare 
clignetur :  nam  lumor,  qui  iit  facie  lua  videtur,  te- 
stalui  aliquem  magnum  i:i  ore  tuo  esse  doloiem.  » 
Ad  ba'c  br.mo,  projecla  fuica  quam  niaiiu  feiebat, 
anle  reliquias  pronus  coruiit,  ct,  ul  diaconus  ei  sua- 
sil . ,  pio  salute  sua  Domino  supplicavit.  Nec  longa 
interposita  inora,  ila  sanus  ab  oratione  surrexit, 
ul  nec  tumor  iu  facie,  nec  dolor  in  dcntibus  ,  nec 
gibbus  quo  premebalur,  remanerel  in  dorso.  Ac 
proinde  concito  gradu  vicum  injrressiis,  omnes  pro- 
pinquos  ac  vi<  iuos  suos ,  in  eodcin  loco  constitutos, 
ad  laudem  Deo  dicendam,  et  gratias  Cbristo  Domino 
referendas,  invilavit.  Confluxit  iii  pratum  ingens 
populi  multitudo,  et  pro  eo*qui  sanatus  fuerat , 
gr;:tias  actura  circumjacenlis  regionis  lurba  congre- 
gala  est.  Rogant  omncs  diaconum  ut  iilam  noctcni 
ibi  morarelur :  nec  ille  eis  bnc  negaie  poterat, 
qnia  parati  erant,  nisi  assentiret,  eiiam  inviium 
delinere.  Ducuni  deinde  pervigilem  noctcm,  et  in 
Dci  laudibiis  lola  regio  resonabat.  In  crastiunm 
autem,  cum  diaconus  iter  suum  capcre  ccepisset, 
ouuiis  illa  congregati  populi  frcquentia  abeuntein 
cmn  iiigcnti  derotione  comitala  est ,  ncc  anle  vel 
subsistere  vel  discedere  voluit,  quain  ab  aliis,  quos 
miraculi  liiijus  faina  commoverat ,  ol.viani  sibi  ve- 
nioilibus  fnisset  exeeptus.  Hoc  niodo  sacne  marty- 
rum  reliquiae,  cx  hujus  occasionc  uiiraciili ,  a  po- 
pulis  illarum  regionum  exceptx-,  ct  ad  basilicam  S. 
Sahii,  quo  eas  memoratus  Gcorgius  niiserat ,  Do- 
inino  duccnte,  perlatae  sunt.  Iloc  signum  ipsius 
Gcorgii  relatione  constat  milii  cssc  eompertiim  :  dc 
caiieris  auteni,  qu:e  nunc  dicenda  sunt,  ab  co  li- 
bellum  acctpi,  cujus  ordo  vcl  series  hunc  moduin 
habere  cognoscitur. 

69.  Anno  quarto  decimo  d,  Chrislo  propilio,  im- 
perii  Hludowici  Augusli,  cum  ailcoiroboraiid.ini 
christiani  populi  fidem,  sicut  in  initio  nascentis 
ecclesise,  signa  et  prodigia  in  ipso  rcgis  palatio, 
per  merita  sanclorum  suoruni ,  Dominus  dignaretur 
osleudere,  petiit  et  obtinnit  Georgius  presbyler, 
Aquisgrani  palatio ,  ab  Eginhardo  abbate,  reliquias 

prioralus  ordinis  Clur.iacensis  ab  anno  1103,  prope 
Valcncenas  ac fere  in  suburbiis,  queiu  locum  vulgo 
Famarts  dici  nolat  Mabilio. 

c  Vuasidiuin  forsan  Weset,  seu  Vellwcset  inter 
Trajectum  ct  Riisenam ,  quod  Wascd  potest  fuisse 
dictum. 

<•  Ksi  is  annus  Christi  827,  potissimura  mense  Ju- 
nio  quo  haec  conligerunt. 


5SI  1JIST.  TRANSLAT.  DB. 

bcatorum  Christi  marlyrum  Marcelltni  ct  Petri, 
querum  corpora  ipse  dc  Roma  per  bomines  suos 
allata  nuper  acceperat  :  easque  in  capsa.  quam 
auro  et  gcmmis  dccenler  ornavcrat,  recondilas  per 
diacontim  suum,  iiomiiie  Theothardum ,  ad  basili- 
cain  S.  Sal\ii  marlyris,  quam  ipse  ttmc  temporis 
per  bcnelicium  regis  tcncbat,  dirigere  curavit.  Qui 
diaconus  ciiin  ad  villain  rcgiam,  quoc  Vuasidium 
vocalur,  vcnisset,  occurril  ci  liomo  giblicrosus,  ct 
ex  dentium  dolore  ita  vcxatus  alque  confcclus ,  ut 
jam  per  dies  quindecim  nullum  alium  victum  quam 
solam  aquain  posset  assumcre.  Qui  cuin  hortante 
diacono  coram  rcliquiis,  quas  ille  ferebal,  se  ad 
ornndum  proslrasset,  ei  Dominum  Christum,  ui  sui 
uiisererelur,  devoie  ac  suppliciter  invocassel ,  pcr 
iulercessionem  sanctorum  Marcellini  ct  Peiri,  cun- 
cla  corporis  incommoditate  depulsa ,  sanus  ab  ora- 
lione  surrcxit.  Factum  cst  lioc  miraculum  lerlio 
decimo  Kalendas  Julii.  Quod  a  nie  supcrius  plenius 
est  enarralum,  quia  cgo  illud  juxta  relatioiietu 
nicuioraii  Gcorgii  conscribere  curavL- 

70.  Diaconus  aulem  ciiin  rcliquiis  tcrtia  die  Va- 
lcnlianas  veniens,  cum  cas  in  basilicam  S.  Saivii, 
sicut  ci  fuerat  imperatum ,  reverenlcr  ct  honoriflce 
inferrcl,  quidam  juvenis  de  villa  regis  quae  Lisliua  a 
voeatur,  Dominicus  iioinine,  i>ui  co  morbo,  quem 
Graci  spasmum  appcilant,  jain  per  annum  inte- 
grum  sic  vexabatur,  ut  manus  ejus  dcxlra  penilus 
contincri  1 1011  possct ,  sed  agitatione  conlinua , 
quasi  qui  iiiolain  veilerel,  inovcrclur  iu  gyrum, 
stalim  in  i|iso  introilu  ,  per  mcrita  bcalorum  mar- 
lyrum,  coram  omiii  [topulo  ila  curatus  csl,  ut  post 
h;nc  uuliuni  iliius  horrendx  agilationis  patcretur 
incommoduin.  Exindc  die  quarta,  in  fcstivitate  vi- 
dclicet  beali  Joaunis  Baptista:,  anus  qunedara,  no- 
inine  Gerrada,  quae  se  anniiin  iinuiii  caeca  [Ms., 
c.ecam]  fuisse  lesiala  csl ,  dum  missarum  solenmia 
celcbrarenlur  ]  Ms.,  celebrantur  ],  invocatis  bealis 
mai ivribus ,  luineti ,  quod  cx  iide  peticrat,  cun- 
ctis  qui  aderant  vidcntibns ,  per  illorum  me- 
rila  rccepit.  Siuiiliter  iu  festivitate  saneti  Salvii , 
qni  cvenit  sexto  Kalendas  Julii,  quidam  honio  sur- 
dus  el  nuitus ,  inler  solemnia  missaruin,  per  suf- 
fragia  marlyrum  ,  et  audilum  cl  loquclam  recipere 
ineruit.  Eadem  die  anus  qusedam  dc  pago  Laudu-  . 
nensi,  Rodeltrudis  nomine  ,  qu.v  per  tres  annos  lu- 
mcn  coeli  non  vidit,  in  eadcm  celcbrationc  inissa- 
rum,  visuui  recepit.  Qiiinlo  Kalcndas  Jnlii,  puer 
qttidam  annorum  circiler  scplcm,  Donilianus  b  no- 
inine,  qui  fuit  coecus  a  ualivitate,  duni  divinimi 
celebratur  oflicium,  per  mcrita  beatorum  niartyrum 
illtiininalus  est. 

71.  In  vigilia  vero  bealorum  apostolorum  Pelri  ct 

a  Forle  Lessina  oppidum  Hannonix  atit  Liplines 
prope  Laubiiim,  ubi  sub  Carolomanuo  in  villa  reyis 
syuodtis  Iiabita  est. 

b  Pulem  scribendum ,  Domitianus,  vel  Donatia- 
nns. 

c  Sunt  quidem  in  vicina  Valenccnis  Flandria  Gal- 
licana,  inter  Duacum  et  Tornacum,  Pont  u  Rr.che  et 


MARCELLINI  ET  PETRI.  5S2 

A  Pattli ,  id  cst,  quarto  Kalendas  Julii ,  ptiella  qua-dam 
parva,  nomine  Theotbalda,  habens  ;etatis  annos,  ut 
putabatur,  novcm ,  qu;c  iribtis  annis  niitil  viderat, 
lemporc  salularis  oflicii  in  mcdia  populi  multitudine 
•constiluta,  martyrum  suflraganlibus  meritis,  luinen 
ainissum  ex  divina  miseratione  recepil.  Eadem  c'ic 
qttidaui  homo,  nominc  Dado,  de  villa  Ponlieiili  <  vo- 
caia,  qui  annos  sex  curvus  erat ,  et  ad  codum  se 
erigere  non  polerat ,  ideoque  brevibus  anliculis, 
sttslentandi  se  gratia  suli  axillis  posilis,  ccrnuus  in- 
eede!  at ,  is  eadem  boia ,  eodemque  in  loco,  per 
misericordiam  Dci  el  per  merila  beatorum  inariy- 
rum  ,  crcetits  ac  sanus  effeclus  est. 

72.  Die  quarto  nonarum  juliarum ,  quasdam  vidua 
nomtne  Adalrada ,  quse  annis  qualuor  oculorum  lu- 
B  mine  privala  nihil  videbat,  audita  virtutum  fama, 
spem  visus  rccipiendi  non  vana  lide  concepit ;  aire- 
ploque  barulo  ,  sola  sine  duclore  ad  Valenlianas  ire 
contendit.  Ctimqne  vico  appropinquare  eoepisset, 
visum  cst  ci  qtiod  velut  unum  solis  radium  oculo 
dextro  conspicerct;  ac  proinde  divinam  clemcntiam 
ptiro  corde  deprecata  est  tit  pcr  inlercessioncm 
sanctoruni  suorum  ccclesiam  S.  Salvii  se  videre 
permilteret.  Statimque  exaudita  esl,  ei  quud  opta- 
vcrat,  Dontino  miserantc,  sine  mora  cst  consecuta. 
Ipsa  qtioque  die,  altera  quaidain  fcmina  de  pago 
Noviomensi,  nomine  Ruoilla ,  quinquennio  cjcea, 
inler  missarum  solemnia  bimcn  quod  amiscrat, 
Christo  Doniino  per  nierila  sanctorum  suorum  do- 
nante  ,  reccpit. 
G  75.  In  octavis  apostolorum  ,  i<l  est ,  pridie  Nonas 
Julii,  quidain  bomo,  Gunlhardus  nomine,  dc  eodem 
pago,  velut  paralysi  percussus,  ad  basilicam  S.  Sal- 
vii  a  suis  adductus  cst :  qui,  ut  dicebant,  jam  uiiuin 
ainium  habcbat  in  eadcm  infirmilale,  el  lam  vehe- 
menier  in  sinistra  partc  corporis  siti  debilitatus  cst, 
ul  nec  manttm  ad  os  ducere,  nec  sc  vel  lavare  vcl 
caleeare  valcret.  Hie,  rirr  misericordiam  Dci  meri- 
laque  sanclorum,  tempore  matutinalis  oflicii,  in 
ipsa  solemnitatc ,  sanus  efiectus  esi. 

71.  Similiter  el  alins  Iidiiio,  nomiue  Hildebonus  , 
venicns  dc  monasterio  quod  Ad-duos-Gemellos  d  ap- 
pellatur,  eiun  ab  infanlia  cxcus  essel,  ac  lumen 
cadi  iu  lola  vila  stta  iion  vidissel ,  in  celebratione 
missarum',  eadem  die,  in  eadem  basilica,  ner  eos- 
dem  sanctos,  eodem  Domino  miseranle  atqtie  aitxi- 
lianle,  visuin  reeepit,  et  omiiia  qua;  prius  non 
vidit,  clarc  videre  mernit.  Die  vcro  Nouarum  Jnlia- 
lttiii ,  puella  qii;edain  parvula  ,  nmuine  Regjnliudis, 
qua;  non  amplius  quani  septennis  rssc  vidcbatur, 
cum  tribtts  annis  oculorum  suorum  lumiiie  raruis- 
sct,  et  inler  cxleros  in  basiliea  addivininn  oflieiuin 
audiendum    constilisset ,   intervenientibus   sancto- 

Pont  a  Marcy  ;  snl  allerulrum  locum  liic  signari  no- 
niine  Ponticuli  leuieie  quis  tlixcril? 

«t  Monasterium  ud  duos  Gcmellos  lue  diii  videtur, 
quod  Ambianis  in  Picardia  vulgo  noniinatiir  Saim- 
Martin  desJumeaux,  a  Guidone  episeopo,  sub  anno 
1075,  postea  rcstauratura. 


5e,3  IX.INHARM 

niin  meritis,  eoram  omiii  muliiludine ,  illuminaia  \ 
ost.  Quario  IJus  Julii,  cseca  qiucdam,  iiomine  Ala- 
gia,  qux  duobus  fere  annis  visu  carebat,  inlra  sa- 
rra  missaruin  solemnia,  suffragantibus  silii  saneto- 
i  iiiti  precibus,  a  Domino  Jcsu  Christo  illuminata 
cst.  Eadem  dic  c.eeus  qiiidam  valde  senex ,  dc  villa 
Gauliacas  ",  Ermenwardus  vocabulo,  qui  anuis 
quatuordccim  nihil  viderc  poluil,  ad  vespcrtinum 
oflicimn  ecclesiam  ingressus  beatos  martyres  invo- 
cavit,  ac  staiim  caeciiate  depulsa,  diu  desideratam 
lucem,  Domino  adjuvantc,  recepit. 

75.  Septimo  kalendas  augnsti ,  puella  qusedam , 
qux  abiminundo  spiritu  vexaliatur,  in  basilicamad- 
ducta,  dum  saerae  oblalionis  ollicium  celcbralur,  per 
virlutcmChristietmcritabealorum  martyrum,  fugalo 
dsemone,  inlegerrimam  mentis  et  corporis  mcruit  re-  B 
cipere  sanilatem.  Haec  sunl  miracula  atque  viitutes 
quas  Dominus  noslor  Jesus  Christus,  por  merita  san- 
cloram  martyrum  suorum  Marcellini  ci  Petri,  in  vi- 
co  Valontianas,  ad  saliitcm  htiniaui  generis,  opcrari 
dignatus  cst :  qtiae  mcmoraius  Georgius  >>  presbyler 
brcvi  lihello  collecta  nobis  mittere  curavil,  et  nos 
huic  operi  nostro  censuimus  inserenda.  Hic  est  Gcor- 
gius  Veneticus,  qui  do  patria  sua  ad  imperatorem 
venil,  el  in  Aquensi  palatio  organum,  quod  Graeeehy- 
draulica  vocalur,  mirifica  arle  composuit. 

CAPUT  VIII. 
Miracuta  Gandavi,  in  monaslerio  .S.  Iiavonit,  ad  reli- 

quias   horum  tanctorum.  —  Ca'ci  oclo  illuminali. 

Alii  agri  adjuti. 

1G.  Altor  libellus  mihi  oldalus  est  de  monaslerio  C 
sancli  Bavonis,  quod  silum  est  juxta  Scaldim  in  lo 
co  Ganda  vooato,  ubi  idem  amnis  Legiae  flumini  con- 


ARBATIS  581 

jungilur,  a  fralribus  c  ibidem  Dco  servieniilius,  quo- 
ruiii  rogatu  reliquias  mcmoratorum  Christi  marty- 
i  iim  ad  idom  monasterium  niisi ;  in  quo  bsec  per 
ordinom  gcsta  reperla  sunt. 

d  Anno  ab  incarnalione  Domini  noslri  JcsuChrisli 
octingentesimo  vicesimo  octavo,  venerunt  reliqui;c 
sanctorum  Cbrisli  martyrum  Marcellini  ot  Pctri  ad 
monasterium  S.  Bavonis,  diequinlo  Nonarum  Julii, 
foria  scxta,  indictione  vi.  Tcrtia  verodie,  id  cst,  Do- 
minica  proxima,  qusefuit  tertio  Nonas  Julias,  quse- 
dam  puella  cseca,  iiomino  Harllinua,  dc  villa  qiiSR 
Furseiiiim  °  appellalur,  qnam  pator  et  mater  tcstati 
sunt  ooto  annis  oculorum  ollieio  caiuisse,  cum  anto 
altare,  superquodsacrsemartyrum  reliquia:  erant  po- 
sitae,  fuisset  adduda,  coram  omnibus  qui  aderant, 
visum,  Domino  miseranle,  recopit.  Indc  post  dies 
octo,  id  est,  quarto  idusjulii,  adducta  cst  altera  puel- 
l.i  simililer  caeca,  nomine  Hclmrada,  de  villa  Maglc  ' 
nuncupata  :  cujus  parentes  de  ea  rctulerunt,  quod 
oolava  die  postquam  baptizata  fuit,  subita  ca:citatc 
percussa  sit.  Quae  ot  ipsa  slatiin  ooram  sacris  mar- 
tyrurn  cinerilitis  lumen,  quod  jam  dudura  perdidit, 
Domino  silii  reddonte,  recepit.  Exin  die  lertia,  quod 
fuit  pridie  Idus  Julii,  vcnit  illuc  puella  qusedani,  cur- 
va,  nomine  Bildrada,  devilla  Boderetio  s,  quae  per- 
tinot  ad  monasterium  S.  Vcdasti.  Qu:ecumanteinc- 
moratas  sanotorum  reliquias,  pro  rostitulione  salutis 
suae,  Doniinum  Christum  suppliciter  invocasset,  co- 
rani  omnibus  qui  aderant  crccta  est,  et  iniegrum 
corporis  sui  statum  in  momento  lcmporis  recipere 
moruit. 

77.  Postea  vcro,  duodeoimo  dic  Kalendarum  au- 
gustarum,  fcmina  quxdam,  tiominc  Eddela,  ancilla 


«  Gautiacas  adhuc  ncscio  invenirc  circa  Valencc- 
nas. 

b  ln  Annaliluis  Francorum  Pithceanis  ad  ann.82fi 
illa  leguntur  :  «  Goorgius  quidam  presbyter  de  Ve- 
netia,  cum  Baldrico  comite  Forojuliense  veniens, 
oiganum  hydraulicum  Aquisgrani  focit.  »  Quo  por- 
feoto  factus  est  roctor  monasterii  S.  Salvii ;  et  auno 
S'27  obtinuit  reliquias  dictas. 

«  Horum  fratrum  sivo  monachorum  abbatem  fuisse 
Eginhardum  ab  anno  826,  scribit  Meyerns  iu  aima- 
lilms  Flandriae;  addens  quod  is,  <  saeerdos  Caesaris 
Ludovici,  cuenobium,  incendio  deformalum,  rcsti- 
tuerit,  vagosque  monacbos  in  tinum  reduxerit.  > 
Hisce  addit  Sandorus,  lib  tv  Iteriun  Gandavensium, 
cap.  i,  eum  i  impetrasse  a  Ludovico  imp.  approba- 
lionom  privilegiorum  coenobii  Gandensis  et  alia  pri- 
vilegia  nova ;  >  qua:  uliiiam  exstarent,  ad  confir- 
maudam  collationem  liujus  abbatise  Eginbardo  fa- 
ctaui.  Quod  autem  asseratur  eum  scripsissc  in  Vita 
Caroli  Magni,  ambos  frequenlius  simul  Gandavi 
fuisse,  non  babctur  iu  liiijus  Vila,  ad  diem  28  Ja- 
nuarii  a  nobis  illustrata.  Sod  anno  82t>  so  fuisse 
Gandavi  in  monasterio  S.  Bavonis  scribit  ipsemet 
supra  num.  4.  Fuit  Lupus,  ejus  familiaris,  abbas 
Ferrariensis  in  diceeesi  Senonensi  et  simul  S.Judooi 
super  mare  in  Pontivo.  lta  potuii  simul  habuisse 
Egiidiardus  aliquam  ouram  monastcrii  S.  Bavonis, 
licethabitaret  Helingestadii.  —  Ideni  epislola  12  petit 
consum,  sibi  apud  S.  Bavoncm  ct  in  Blandinio  de- 
bitum. 

J  Haec  accurate  conveniunt  in  dictum  annum  828, 
cyclo  solis  25,  litteris  Dominicalibus  E.  D. 

e  An  Fursenund  conlractiori  nominc  dictum  sit 


saiculo  xii  Furnas;  alteri  conjectandum  relinquo,  do- 
nec  aliquid  proprius  hac  reforibile  inveniatur. 

f  Vidctur  esse  hodiernum  Machelcn  ,  intcr  Cortra- 
cum  ot  Gandavum  via  fere  media.  RclicUe  fucre 
horum  saiictorum  reliquiae  in  dicto  S.  Bavonis  mo- 
nasterio  usquc  ad  aunum  1070,  quando  Balduinus 
Montensis,  comes  Flandriae  et  llannonia;,  in  cceno- 
bio  llasnoniensi  ad  Scarpuni  fluvium,  tribus  ab  urLe 
Valericenensi  leucis  pro  canonicis  sajcularibus  mo- 
nachos  Benediclinos  introduxit,  eisque  lemplum  re- 
paravit.  Ad  quod  curavit  transferri  ex  dic.ta  S.  Ba- 
vonis  ecclesia  reliquias  S.  Marcellini  et  Petri,  capsx 
inauratan  impositas,  et  gemmis  pretiosis  exornatas, 
ut  refcrunt  Guillolmus  Gazetus  in  Hisloria  ecclesia- 
D  slica  Belgii,  in  Lietbcrto  episcopo  trigesimo  secundo 
Cameracensi  et  Alrebalensi ,  pag.  1C2;  Henricus 
Doiitrcinannus  lib.  i  Hisloriae  Valencennensis,  cap. 
8,  Locrius  ct  alii.  De  hiscc  roliquiis  ista  adnolat 
Itazzius  in  Hicrogazophylacio  Belgico  :  «  Quod  Mo- 
lanus  asserit,  iconomachorum  rabie  feretrum  ac 
omnia  pene  eorum  sacra  ossa  devastala  esse,  cx 
falsa  aliquorum  relatioue  scripsisse  autumo.  Ea 
cnim  piorum  quorumdam  hominum  studio  Valenlia- 
nis  occultata,  hodieque  salva  Hasnonienses  ascetae 
pie  in  pulcherrima  ac  prcliosissima  auro  argentoque 
caelato  capsa  commonstrant ;  quod  ex  solemni  infor- 
matione,  facta  et  cxhibita  domino  Georgio  Colvene- 
rio,  universitatis  Duacensis  cancellario  ac  sacrae 
tbeologiae  doctori,  necnon  ordinario  professori,  mibi 
certissimc  constat.  »  ILec  ibi. 

6  Bodereti  vesligium  nullum  tota  Flandria  inve- 
nio. 


585  HIST.  TRANSLAT.  BB.  MARCELL1M  ET  PETRI.  5SC 

S.  Amandi,  de  viila  Baceroda »  vocala,  qtia>  plurimis  A  lutem  Chrisii,  depulsis  um\ersis  quibns  afficicbaiur 


annis  oculorimi  luminc  caruisse  dicebatur,  ibidem 
feliciter  [Ms.,  Gdeliter]  orans  visum  reeepit.  Eodem 
die  servus  quidam  S.  Bavonis,  Eberaldus  vocabuio, 
de  villa  Millinio  b,  qui  ct  ipse  per  plures  annos  lu- 
men  coeli  non  vidit,  cunclis  ipii  adcranl  cerncntibus, 
eodem  in  loco  diu  desidcrala  lucc  donaius  esl.  Ipsa 
quoque  die  duae  vidux,  qua?  plurimis  annis  caecse  fuc- 
rant,  ibidem  illuminake  sunt,  quariim  aliera  nominc 
Blidwara,  de  villa  Accinio  ' ;  altcra  Ricberta  vocata, 
de  villa  Vuerminio  d  fuisse  narratur. 

78.  Deinde  post  dies  viginti  quinque,  id  est,  in 
festivitale  Assumplionis  sanct;c  Mariae,  femina  qu.e- 
dam  vocabulo  Angarihilda,  dc  villa  Cojaco  e,  coram 
sacris  Martyrum  reliquiis,  omni  populo  cernente,  ct 


incommnilis,  ila  saiius  cffcclus  est,  ac  si  nunquaiii 
aut  surdus,  aul  miitus,  aul  ex  contractionc  nervo- 
nmi  in  nianu  fuisset  aliquo  modo  debililalus.  Se- 
queiitique  die,  boc  est  sexto  Kalcndas  Oclobris, 
femina  qua-dam,  nomine  Engilgarda,  qurc  pcr  mul- 
tos  annos  dira  paralysis  passione  tenebatur,  eadem 
in  basilica,  per  ineriia  beatorum  mariyrum,  coram 
omni  populo,  esl  curala.  Eral  cadcm  ancilla  perti- 
nens  ad  episcopium  Tornacense,  de  villa  qtue  Yue- 
recundia  •>  nominatur.  In  crastinum  vero,  id  cst 
quinlo  Kalendas  Octobris,  altera  quxdam  fcmiiia, 
nominc  RamViiirga,  de  villa  Bertingaheim  >  simili 
passione  in  inferion  corporis  sui  parlc  valdc  dcbi- 
Iitala,  cunclis    qui  adcranl   vidcntibus,  eoraiii  cis- 


Mnm    «iui  *j  i  lan    ii  injiiii^,    iiiiiui    j'h|mii'f    i.|-i  iiuiuc,   d    p 

id  quodeveneratadmirantc,  ita  incurvata  est,  ut      dcm   sanctorum    rcliquiis,    perfectam  membrornm 


penitus  se  ad  coelum  videnduin  erigcre  non  possel. 
Eademque,  sequenti  die,  iucstdcrimo  septimo  Kalen- 
das  Seplembris,  in  eadem  ecclesia,  cuni  evangelium 
legerelur,  codem  populo  leste,  ita  erecta  atque  m 
statum  pristinum  restituta  est,  ac  si  nunquam  per 
iillaui  corporissui  lassionem  ad  lerram  fuisset  incli- 
nata.  Poslea  vero,  sccunda  ct  vieesima  die  men- 
sis  Septembris,  id  esl  decimo  Kalendas  Octobris, 
bomoquidamdepago  Texandria  '.exvilla  qus  Apen- 
nia  iiominalur,  vocabulo  Liodoldus,  qui  propter  siui- 
stri  cruris  ac  pedis  imbecillilatem  duobus  sc  baculis 
ad  incedendum  suslentabat,  ita  ibidein  in  conspec:u 
populi  perfecte  curatus  cst,  ut  ultra  jani  in  ambulan- 
do  baculorum  adminiculo  nou  cgcret.  £ 

79.  Quarta  vero  die  post  patrationem  hujus  mi- 
raculi,  id  est  septimo  Kalcndas  Octobris,  juvenis 
qnidam  surdus  et  mutus,  sinislra  quoque  manu 
contractus,  nomine  Hunwaldus,  dc  villa  Corvio  e 
nuncupala,  cum  anlc  sacras  marlyriim  reliquias  ve- 
nisset,  aique  ibi  suppliciter  orasset,  stalim  per  vir- 

«  Baceroda  vulgo  Baefroy  ad  Scaldim  in  Braban- 
tia,  in  capite  viae  Alostum  ducentis,  sub  episcopo 
Gandensi  in  decanalu  Teneramoiidano. 

!'  Miihnrum,  an  Metle?  item  ad  Scaldim  in  Flan- 
dria,  duabus  leucis  infra  Gandavum?  an  polius  J/u/- 
lem  in  districtu  Aldenardensi  ? 

'  Acanium,  verosiiniliter  Eessene,  prope  Dixmu- 
il.un  sub  episcopalii  Iprcnsi. 

J  Vuerminium,  nuiic  forlassis  deflexum  in  Worm- 
lioul,  quasi  IVV  rminii  silva,  in  castcllania  Bergensi 


suonim  tirmilalem  recepit;  aique  a  inorbo,  qtio 
uer  decem  annos  laborasse  fcrcbatur,  Deo  volenlc, 
iu  momcnlo  temporis  liherata  esl. 

80.  Lailein  die  vir  quidam  caecus,  nomineGerma- 
rus,  de  villa  Scballheiin  i ,  qiiajuxta  ostiumScaldis, 
fluminis  in   maritima  Frisonum  rcgionc  posila  esi  ; 

<  niii  ilii.  pro  cataniilatcquam  patiehatur,  Domini  mi- 
sericordiam  et  bealos  marlyres  invocasset.diunega- 
luiu  lunicii  i  iiin  laetitiareciperemeruit.  Quarta  auteni 
die  poslquam  boc  signum  Domino  volente  contigit, 
id  est,  pridie  Kalendas  octobris,  quaedain  ancilla 
S.  Bavonis,  vorabulo  Gundrada,  de  villa  Aldinga- 
heim  k  qux  tribus  fere  annis  solem  non  viderat, 
ubi  se  coram  altari  ad  orandum  prostravit,  lumeu 
quod  amiserat,  Christo  Domino  per  mcrita  sanclo- 
rum  suorum  largienle,  recepil. 

CAPUT  IX. 

Ad  reliquias  Trajecli  deposilas   sanali   ca^ct,   surdi, 

muli,  contrurli,  paralylici. 

81.  Tertium  quoque  libellum  (leliilerunt  mihi  fra- 
tres  de  monaslerio  >  S.  Servalii   confessoris,    quod 

pro  sua  humanitale  transmisit  D.  Alardus  Laurcn- 
tius   van   Eyll  ,    canonicus    ecclesi.-c  Trajectensis : 

<  anno  Domini  1623,  meusis  Aprilis  die  25,  cum  ali- 
quantuluin  elevarelur  lapis  altaris  S.  Petri  apostoli, 
in  crypta  ecelesia?  collegiata:  S.  Servatii,  et  nonuiuil 
ex  una  parte  inclinatus  esset ;  deprehensom  est  cor- 
pus  altaris,  cui  Iapis  innililur,  intus  csse  cavum  et 
confectum  ex  unico  iapide,  intus  cavato,  ad  instar 
vasis,  ad  capacilatem  duorum  pedum  in  longitudinc 
et  sesquipedis  in  lalitudiiie  et  profunditate,  in  eaquc 


Gojacum,  hodie  forsan  Coyegem,  unus  ex  paria-  D  concavilate  repositain  capsulam  plumbeani,  longitu 


tibus  casiellanix  Cortracensis. 

f  Texandria,  alias  Taxandria,  hodierno  usu  Catu- 
pinia  seu  Campaniu  Brabanticu ;  ubi  lamen  Apenniam 
necdiim  repcri. 

£  Corvium  ubi  quxrendum  sit,  necdum  potui  di- 
vinare. 

'>  Verecundia  in  diflcccsi  Tornacensi,  vulgo  War- 
eoin  ad  Scaldim,  intcr  Corlracum  et  Tornacum,  huic 
quam  isli  propior. 

>  Bertingaheim,  fortassis  contractim  Bernem,  in 
decanatu  Ardenburgi  sub  episcopo  Brugensi. 

i  Schaltheim,  mulalis  per  lol  saecula  vehementer 
aesttiariis  Scaldis  verosimiliter  nunc  latet ,  aquis 
liaustum  ct  deletum. 

k  Aldingaheim,  forte  Maldingaheim,  ut  sit  hodier- 
iiiini  Maldeghcm,  Brogis  disians  ad  Ires  leucas,  Gan- 
davo  ad  quinquc. 

1  Dc  hisce  reliquiis  ibidem  reperlis,  isla   nobis 

Patroi..  CIV. 


dinis  fere  unius  pedis ,  tujus  operculo  insculptum 
ct  exaratum  crat  :  Reliquue  Mabcellini  et  Petri 
mart.  Erant  aulem  diclorum  martymm  cineres  in- 
volnti  sudario  adhuc  integro,  sed  qnod  minimo  alta- 
rtii  in  cineres  resolvebatur.  Eranl  aulem  cineres 
illi  in  ea  qiiantitate,  quam  sudariiim  capere  poleiai. 
Has  reliquias  videruut  in  dicto  altari,  reverendus 
dominus  decanus  YViuaiidus  a  Gelria  ,  Guilielmus 
Tophius  cantor,  et  Joannes  Stevart,  canonici  prsedi- 
cia.-  ccclesix  S.  Servatii, 

Caitnrn  de  diclo  S.  Petri  allan. 

lt:io  Harrellinl  cineres  claurlumiir  in  ar.i , 
N.'i  non  ossa  Pelrt,  patralis  inrlyta  suim  : 
l.uuf  iledit  Eginbardus  tbesaurum  uobilis  ahbas, 
0u2iido  rcceusebant  a  parlu  Vii giui>  alurc 
Itisquequaler  centutu  aunos.uccnou  bis  dccem  et  octo. 
Haclenus  a  diclo  canouico  van  Eyll  submissa. 

19 


W  EGIMIARDI 

situm  est  in  ripa  Mosa;  lliuniiiis,  in  vico  qui  liodicquc  A 
Trajcclus  vocalur,  el  dislai  ab  Aqucusi  palatio  octo 
circiter  leugas.  estque  habitanlium  etprxcipue  nego- 
tiatorum  inuliitudiiic  frequentissimus,  Cujus  lexlus, 
si  lieno  recolo,  in  hunc  moituni  videtur  esse  composi- 
lus  :  Advenlus  sanclorum  Clirisli  martyiiim,  Mai- 
eellrai  ct  Petri,  ad  vicum  Trajectum,  conligit  pridie 
Nonas  Junii.  Namipso  dievenit  ei&obviam  dceodem 
\ico  immanis  miiltitndo  populi,  ail  susceplionem  il- 
lorum  congivgala,  laudans  et  hcncdiccns  Deum  su- 
per  immensa  atque  lncnarrabili  miserieordia  sua, 
qua  per  tanlos  palronos  popultun  iu  se  credcuicra  et 
confldentem  visitare  dignatus  est.  Cumque  hislui- 
(libus  ci  laiiii.i  spiriluali  usque  ad  basilicam  B.  Ser- 
vaiii  pcrventum  esset,  celebratisque  cum  magnaom- 
niuui  gralulalione  missarum  solemniis,  et  universis  g 
ad  st:a  reversis,  ferctrum,  «juo  s;icri  cineres  advecti 
sunt,  a  dexlris  aliaris  juxiu  cancelloscollocatum  est; 
lolusque  ille  dies,  ciuu  ingenti  eodera  in  vico  consi- 
steiuis  populi  cxsultatione  atque  juciiudiiatc,  consum- 
iuatus  cst. 

82.  Cumquc  ad  vcsperlinum  officium  juxia  consue- 
iiidinem  cclebrandam,  camdem  basilicam  fuissemus 
ingressi,  aderat  inler  cxteros  puer  quidam,  nomine 
Bcrngisus,  quem  piopinqui  sui  de  pago  Ciiudensio", 
anlc  paucos  dies  illuc  vcnienlcs,  adduxcrunl  c;ccuiii 
[Ms.,  caxus]  a  na:ivitale.  Qui  subito  coram  omnibus 
iii  pavimentum  cecidit,  ibique  aliquandiuvelut  sopo- 
re  deprcssus  jacuit ;  raoxque  apertis  oculis  luccm, 
quam  uunqaam  ante  vidit,  Cbrislo  Domino  per  nie-  . , 
rita  sancionmi  suorumdonante,  conspcxil.  Exin  quin- 
la  die.id  esl,  scxtoldtis  Jtinii,  homo  quidam,  cogno- 
raenlo  Hildimarus,  qui  surdus  erat  ct  mutus,coram 
.•is.leinsacris  sanetorum  reliquiis,et  audilumpariler 
ctloquelam  per  virtutem  Cbristi  recepit. 

83.  Eodem  quoque  die  puella  quaedam,  de  familia 
S.  Lambcrli,  nomine  Adallioda,  qu.e  non  solum 
surdaet  mut.i,  scd  cliam  caeca,  totoque  corpore  laiti 
miscrabili  modo  ex  ncrvorum  contraclionc  erat  com- 
plicat.i,  ul  geuua  pectori  juiigerenlur,  juxia  sacras 
Marlyrum  reliquias  a  suis  posila,  et  visum  et  audi- 
tiim,  loquelam  etiam  omniumque  membrorum  recli- 
tudinem,  ae  saliitem,  coram  oiimibus  qui  aderant, 
uiirabili  ccleritate,  divino  munere,  consecuta  est. 
Poslridie  vero,  id  est,  qtiiuto  Idus  Junii,  quidaui 
servus  regius,  nomine  Berohadus,  de  villa  Crcscia- 
■v  '■,  in  dextera  sui  corporis  parte  pcr  lolum  e.v 
uervorum  conlractione  debilitatus  et  inutilis  fa- 
clus,  cum  aule  memoratas  saiictorum  reliquias  ve- 
nissct,  statim  crccttis,  et  sauitali  quam  desiderabat 
sine  mora  est  redditus.  Similiier  et  puclla  quacdam 
<ic  ipso  vico  Trajecto,  vocabulo  Tbeothildis.  cujus 
tiextcra  nianus  eral  simili  contractionc  in  tantum 
complicala  atque  distorta,  ut  ad  omnem  usum  esset 


»  Conrfe;isiHm,  an  forte  Condrusium?  dioecesis  Leo- 
diensi3  jiorlio,  vulgo  lc  Condrnz? 

b  Ex  pluribus  Crcsciuci  noniine  dietis  locis,  cele- 
biius  e>l  illuil  quoil,  in  Melodunensi  Gai!i;c  diceecsi 
siutra,  regia  etiaiu  ntinc  jurisdiclione  pollet. 


ABBATIS  r«8 

inulilis,  b.n  ,  eadem  die,  ante  easdem  sancloruiu 
reliquias,  pari  modo  curala  esl. 

81.  Quibus  visis,  populusin  basilica  congregalus, 
cospil,  |ii.i'  niinia  exsullationc  aique  loetitia,  in 
hymnisel  litaniis,  suhlalis  in  altum  vocibus,  laudes 
Domino  decanlarc.  Cum  subilo  inlravit  puer  qui- 
ilaiu  surdiis,  alque  in  media  plebis  multitudinc  stu- 
pef.ietus  el  i.tioiiilo  similis  constiiit.  Ae  deiude, 
cum  aute  alture  sancii  Salvatoris,  quod  in  media 
ecclesia  posilum  est,  pervenissel,  erumpentc  pro- 
linus  de  nariblis  ejus  sanguine,  quo  diu  privalus 
fucral,  auililus  officio  donatusest.  In  craslinum  au- 
tem,  i;l  esl  quarto  I.Ius  Junii,  visuni  est  nobis  ul  le- 
reirtun,  quoil  sacros  Martyrum  cuieres  conliiiebat, 
allius  clevari  deberet ;  ad  boc  viilelieet,  ut  alii|uan!o 
eiuiiicntius cssel  ipiaiu  altarc  cui  appositum  erat,  et 
facilius  ab  accedenlibus  cerni  potuisset.  Kiquc  noliis 
facienlibtis,  et  inter  facicndum  litanias  etun  Dci 
laudc  canentibus,  puella  quacdam  de  familia  S.  Ser- 
vutii,  a  nativiiate  su.i  pedibus  ex  conlractionc  ilis- 
toiiis,  inanibiis  eliain  ex  nervorum  distcusione dis- 
solulis,  insuper  el  muta,  quam  paulo  anle  in  basili- 
cam  sui  dclulcrunt,  et  corani  ierelro  posiicrunl, 
subilo  sanitati  est  rcddila ;  ita  ut  cadem  hora  ct 
loqtii,  et  incedere,  ct  manibus  ad  oninia  neccssaria 
perlecle  uti  potucrit. 

8u.  Eeniina  quasdam  dc  ipso  vico  Trajcclo,  cum 
kaberet  ancillam  coccam,  nomine  Adalgardam,  in- 
gressa  basilicam  tradidit  cam  sanctis  mariyribtis 
Marcellino  ct  Petro,  ut  per  eoruiu  suflragia  visusn 
recipere  mercrelur,  ibique  diraisit.  CJua;  cum,  post 
pcraclum  vespeiiinale  officiuin,  in  eadcm  ceclesia 
stihstilisscl,  subiio,  velut  ab  aliquo  impulsa,  in  pavi- 
mentum  cecidit;  atque  ibi  iliu  volutaia,  landem, 
eiiui  ingenli  circumslantis  populi  stupore  alijne  ail- 
miratione,  clarc  videns  surrexit.  Conligit  boc  Idibus 
Juuii  ad  vesperum,  ipso  noetis  incipienlc  crepuscu- 
lo.  Homo  quidam  de  provineia  B.irgundia,  ex  lerri- 
lorio  Gennavensi  %  nomine  Thcolgarius,  ea  pas- 
sione  laborans  quain  meilici  Grxoo  vocaliulos/xismon 
appellant,  Laline  autem,  ab  assidua  membrorum 
agilatione,  tremuloso  non  incongrue  vocari  potest, 
venii  in  basilicam  :atque  in  melia  populi turba, qu;e 
ad  audienda  missarum  soleintiia,  ut  iu  die  Domini- 
co  moris  esl,  fueral  congrcgata,  eonsiitit.  Cumque, 
post  recitatam  Evangclii  lcctioncm,  Chrisliaiix  ere- 
dulitatis  symholum  recitarctur  [Ms.,  eanerelurj,  tre- 
mulosiisiJesiiliitoadlerraiii  corruil;  cl  dura  diviiiuin 
oUicium peragilur, pene  imiuobilis ae  morliio  quam  vi- 
venli  similior jacuil ;  umltoqiic  cx  naribus  ejus  sangni- 
ne  manente  [M$.,  manantc],  posl  complctiim  sacriun 
officium,  ciini  magna  inspeclantis  populi  admiratio- 
ne,  sanus  ac  sine  ulla  irepidatior.e  surrexil  Factum 
est  hoc  miraculum  dcciino  octavo  kalendas  Julii, 
,(  die  Dominico,  sieiil  supcrius  comprehensnm  esi. 

•  Gennabnm  in  linibus  Aurcliaiieiisinm  ad  Lige- 
r.iu,  hodie  Gien,  ut  quibusdam  cum  aliquo  in  nomine 
fundamenta  placet;  Genxbus,  Lucano. 

A  Ciim  hic  coticursns  cxigal  liUeraui  Dominicalcm 
D,  el  luec  hahcatur  anno  8iS,  ;;cc  dciude  autc  au- 


I.S9  HIST.  TRANSLAT.  IIB. 

80.  Quarta  atttem  fer"a,  ij  csl,  deciino  qninto 
Kalendas  Julii,  pucr  quidain,  uomiue  Folcliariius, 
(!.■  iiionasierio  quotl  Meldradium  l<  vocatur,  qui  erat 
cruribus  ac  pedibus  rniscrabili  contractione  disior- 
lus,  eodem  iu  loco,  coraui  onmi  populo,  curatus  cst. 
Uudecimo  Kalendas  Julii  venil  quidam  homoad  ec- 
clesiam,  el  inter  ccteros  intravit,  cujus  dexlra  ma- 
nus  simul  cum  bracliio  modo  mirabili  movebatur  iu 
gyrum,  ac  si  molani  verlere  deberct,  idque  inces- 
s:mter  agebat.  Is  dicebat,  ob  hoc  sibi  lianc  inquie- 
ludinem  accidisse,  quia  die  Dominica  contra  veti- 
tum  moleret;  et  jam  annum  integrum  evolutum 
esse,  cx  quo  bujusmodi  pcena  mull.itiis  csl.  Qui  cum 
ad  sacras  marlyrum  rebquias  appropiasset,  iliique 
lideliler  eos  invocasset,  moluris  illa  commotio  subi- 
(anea  quietc  sopita  est.  Ilic  hoino  de  inonastcrio 
Scotorum,  quod  Fossse  b  vocatnr,  se  venisse,  Do- 
tliiiimque  appellari  diccbat. 

87.  ln  vigilia  S.  Joannis  8aptista\  quae  est  dic 
noiio  Kalendaruin  Juliarum,  venit  quidam  vir  Tra- 
jectum  ad  basilicam  S.  Servatii,  qui  se  de  civitate 
Tornaco  esse  fatcbatur.  Is,  ut  ipse  aiebat,  fuit  ab 
iufautia  surdus  et  mutus  :  ductusque  a  suis  ad  S.  Se- 
baslianum,  caipit  ibi  ct  audireet  loqui,  sed  incffica- 
cilcr,  quoniam  verba  ejus  vix  inlelligebanlur  ;  ipse 
quoquc,  cum  alii  ad  cuni  loquerentur,  tenuitatem 
auililus  sui  dissimulare  non  poteral  Qui  ubi  ad  ma- 
tiiliniiin  officium  venil,  eoram  sacris  reliquiis  pro- 
cumbens,  obdormivit.  Nec  multo  post,  velut  aliquo 
excilanle  evigilans,  qui  os  suum  pugno  pcrcussissel, 
a  firciiiiisi  .iiiibus  perquisivit.  Cui  cuui  omnes,  nc- 
minem  linc  fccisse,  respoiidissent,  surrexit  :  eadem- 
que  liora  sanus  factus,  perfeclc,  sinc  ullo  impcdi- 
niento,  cl  amliviiet  locutus  est. 

88.  Cadem  die,  dum  sacra  missarum  solemnkt 
celebrantur,  femina  quasdam,  nominc  Adallinda, 
duos  cereos  ad  lumen  in  ecclesia  faciendum  detulit  : 
quorum  unum  dextra  manu  cuidam  ex  custodibus, 
ui  accendcrelur,  porrexil;  alium  atilem  interini, 
quasi  dc  illo  postca  illuminandum,  manu  sinislra 
retinuit.  Sed  inirum  in  modum,  dum  custos  sibi  da- 
tiiin  accendit,  ille  qui  in  manu  feminae  remansit, 
cunclis  cernenlibus  divinitus  accensus  est. 

89.  Monaslerium  sanclimonialium,  Eike  ■  voea- 
bulo,  situra  super  Mosam  fluvium  est.  In  quo  quse- 
dam  Deo  sacrata,  nomine  Saliga,  toto  corpore,  ex- 
cepto  dexlro  brachio,  diro  paralysis  morbo  dissolu- 
ta  jacebat.  Huic  per  quieteiu  quidam  ex  vicinis  suis 
astitisse,  ac  tali  sermone  eam  compellasse  visus  esl, 
utdiceret  :  «  Quid  agis?  ■  Cui  cum  illa,  non  aliud 
quam  se  in  lecto  suo  quiesccre,  respondisset,  <  Au- 

nnm  854;  verosimile  fit,  eodeni  circiter  tenipore 
Valencenas  ct  Trajectum  rcliquias  missas  fuissc. 
ldemque  opinari  licet  de  Ganda\o. 

a  Meldradium,  vulgo  Meldert,  in  Brabanlia,  prope 
Hngardam,  ubi  B.  Pipinus,  ad  honorem  S.  Ermelin- 
dis  virginis,  sanctimoniales  constiiuit. 

''  Fosste.  oppidum  districtus  Leodiensis. 

c  Vide  Vitam  Herlindis  et  Relindis,  virginum  et 
joronim,  qu;e  cum  palre  Adalbardo  diciuin  mona- 


MAKCELLINI  ET  PETRI.  50t> 

A  (listine,  inquit,  aliquid  de  sanclis,  qui  in  Trajeclo 
ad  S.  Servalium  venerunt?  >  Cui  cum  uibil  de  his 
se  audisse  respondissct,  «  Surge,  ail,  velocilcr, 
alque  illuc  proper.inter  venire  coiileiiilc;  uam  ibi 
cs  omniura  membrorum  tuornm  rccepiura  sanita- 
lem.  i  Sed  cum  expergefacta  niliil  de  bis  faccre 
curassel,  iteruin  scquenii  uocle  ab  codem,  siuiiii 
modo,  est  adaioniia  ut  Trajeclum  .pergeret.  III. i 
tainen,  ut  prius,  spreta  inonentis  voce,  quo  jubcba- 
tur  dislulit  prolieisci.  Terlia  vero  nocte  vidit  eum- 
dem  sibi  aslare,  etctim  quadam  severitate,  cur  mo- 
nita  stia  contenipsisset,  interrogare ;  baculoque, 
qucm  tunc  manu  tenere  videbatur,  latus  ejus  pcrcu- 
tere,  atque  ul  Trajeclum  velociter  pergexet,  impe- 
rare.  Nec  illa  jam  ausa  trioae  visionis  auclorilati 
B  resistere,  accilis  aJ  se  propinquis  el  aniicis,  Tra- 
jectum,  utsihi  jussum  erat,  deducitur,  et  in  basilica 
B.  Scrvatii  juxta  saeros  martyrum  cincres  collocatur. 
Cuuique  ibi  promiss;e  sanilalis  prasslolaretur  even- 
tum,  quinlo  demum  die  poslquam  illuc  venerat, 
cum  niagna  oninium  admiialione,  perfectam  totiiej 
corporis  sui  meruit  recipere  sanitatcm. 
CAPCT  X. 

Duo  miracula,  iutercessione  &S.  Proli  et  Htiacinthi 
atijue  S.  Hermetis,  in  ecclesia  SS.   Marceltini  et 

Petri  ftalrata. 

90.  Restant  adhttc  duo  valde  praeclara  miracula, 
qua3  non  solum  tegenda  silentio  non  censeo,  quin  po- 
titis  illorum  conscripiione  convenientissinium  quarto 
voliimini,  quod  in  manibus  habelur,  flnem  me  fartu- 

C  rum  esse  confido.  Et  licet  eadem  signa  beatis  marty-, 
ribus  Marcellino  et  Petro  e.nm  aliis  sanctis  pnssint 
videri  commiinia,  ex  co  quod  uiuim  ex  his  in  adventu 
•i  reliqiiiarum  sanctoruin  Proti  elSlyacuithi,  etjuxla 
ipsas  reliquias  gestum  est ;  altcrumqne  in  die  nalaii- 
lio  sancli  Hermeiis,  suis  [Ms.,  subj  ipsius  reliquiis 
conligisse  certuni  est;  i.ieo  tanien  ipsis  prxcipue  ad- 
scribenda  videntur ,  qiioniam  in  oa  basilica  facta 
sunl,in  qua  eorum  saeratissinia  corpora  requicscunt. 
Geslorum  autem  fides  ad  nos  perlinet,  qni  pr.xsenlcs 
fiiimus,  ei  ipiibus  ea  divina  pietas  videre  concessil. 
Ac  proinde,  omissa  pr.xfationc,  ad  ipsa  quae  dicemla 
sunl  miracula  veniamus. 

91.  Grcgorius,  Romana>  urbis  episcopus,  qui  Eu- 
p  genio  •  simulque  Valenlino  in   pontificatus  honore 

successit,  cttm  titulum  S.  Marci  evangelistse,  in  quo 
presbyter  fuerai,arnpliare,et  in  eo monasterium  \cl- 
lelexstrucre,  quaesivit  perceemeleria  et  ecclesias  lon- 
gius  ab  urbe  couslitutas,  sicnbi  saiictorum  luarlyrum 
corpora  possct  invenire  :  invcnlaque  titulo,  qucm 
operc  magnilico  exstruxerat,  curavit  inferre.    Casti 


sleriiini  construxerunt. 

■1  Coluntur  SS.  Piotus  et  llyacintbus  1 1  Septcmbris, 
ac  S.  Hermes  28  Augusti. 

e  Eugenio  II  anno  827  die  27  Augnsti  moiiuo, 
conslituitur  Valentinus  :  eique,  post  \\  dies  cireiler 
vita  funclo,  succcdii  Gregorius  IV,  mortmis  1 1  J;ir 
nuarii  iinni  841,  secundum  nostram  chronologiani, 
At  res  bie  gcstas  refcrl  Baronins  nd  annimi  829, 


m  EGLNHARDI 

igilur  fartnm  est,  ut  eo  tempore,  (|uo  sepulcrum  A 
liralissimi  Ilermelis  eral  aperturus,  et  sacrum  illius 
enrpus  iinlc  fucrat  suhlaluriis,  unus  ex  nostris,  <|iu 
eodem  annn  supplicamli  gratia,  ul  moris  csl  poeni- 
tentibus,  Ilnmain  venerat,  congregalx  ad  basilicam 
inartyris  niulliluilini  cum  caueris  pcregrinis  inle- 
resset.  Is  negotio,  qtiod  agebatur,  diligenter  inspecto, 
spem  adipiseendarum  luemorati  martyiis  reliquia- 
rum,  licel  corde  simplici,  non  tainen  sinc  eausa  con- 
eepil,  cl  Deusdonain  diaconum,  eujus  in  primo  libro 
crcbnm  lecimus  nientionem  adiens,  obnixe  rogavit 
iil  ex  liis  quantiilumi  uiique  a  custodibus  loci  acci- 
pcrel,  miiiiqiic  deferendimi  sil)i  pnestaret.  Qui  e.on- 
fcstim  prceibtis  ''Jhs  annuens,  id  sc  sine  mora  faclu- 
ium  pollicelur;  daloquc  custodibus  pretio,  non  so- 
lum  snncti  Ilermclis,  scd  etiam  sanctornni  Proti  at-  R 
que  Hyacinlhi,  quorum  in  eadem  hasilica  corpora 
erant  posila,  rcliquias  accepil.  Et  illas  quidcm  per 
quemdam  familiarcm  suiim,  cui  Sabbatino  cognomcn 
erat,  simulque  et  nostriim,  qui  ci  ut  hoc  faceret  per- 
suasit,  millerc  euravil  :  quod  aulem  de  corpore 
beati  llermctis  poluit  adipisci,  ipse  ad  nos  veiiieus, 
pro  ingcnti  miinere  ,  detulit.  Cuni  aulem  de  adventu 
reliquiartim  sanclortim  Proli  el  Hyacintbi  nobis  esset 
iiidicalum,  obviam  illis  processimus ;  easque,  ul  par 
cral,  honorifice  suscipienles ,  atque  basilic:e  cum 
liy.imis  et  orationibus  iiifcrenles,  propter  corpora 
beatorum  Marccllini  cl  Pelri,  etim  fcretro  quo  vene- 
rant,  eollocavimus.  Ebi  cum  in  eraslinum  mulier 
quaulam  de  proximo  prxdiolo,  quod  Baldradestat 
nuncupatur,  (brmonc  possessa  eum  ea-lero  populo  q 
fuisset  ingrcssa,  coepit  ncquam  spiritus  freinere,  ac 
prostralam  in  pavimento  collidcre,  suamque  mali- 
tiaiu  corani  omnibus  conGtcndo  publicarc.  Cunnqne 
a  presliytero  se  exorcizante  fuisset  interrogatus,  quis 
esset,  iinde  venissel,  qitmtdo  ct  eur  in  cani  inliasset; 
ad  singnla  respondit,  sequc  non  solum  dnemonem, 
sed  eliaui  oinnium  viventinm  pessimum  csse  lesta- 
ttis  cst.  El  cum  presbyter  ab  eo  causani  tantsc  ne- 
quilia;  requisissel,  malam  volunlalem  liane  sibi  tri- 
buisse  fatebalur.  Itursits  cum  ab  eo  qmereret,  si 
unquam  in  co'Io  fuisset;  in  eodo  sc  fuisse,et  indc 
proplcr  superbiam  dejectum  esse,  coiifcssiis  cst.  Ei- 
dem  pcrcontarui,  utrum  Christum  Domiimm  necnc 
vidisset;  ait,  in  inferno  eum  a  se  vismn  tempore 
quo  pro  liiiniani  generis  salvationc  mori,  alqne  illuc  ]) 
descendere  dignatus  esl. 

92.  Ubi  vero  ad  id  ventuin  cst,  ul  eurn  interroga- 
ret,  s'  nomina  martyrum  nosset,  quoruni  reliquia; 
pridie  eideni  ccclcsiie  illata;  sunt?  c  Notissima,  in- 
ipiit,  mihi  snnl  eorum  nomina  :  quia  quando  passi 
sunt ,  prajscns  astabam,  ac  dc  eorum  sempiterna 
gloria  ingenti  torqueliar  invidia ;  quos  etiam  hic 
inodo  patior  infestissimos  :  cruciant  enirn  me  lor- 
mento  ineredibili,  atque  invilum  de  hoc  vasc,  in  quo 
diu  latitabam,  exire  compelhmt.  »  Cui  preshylcr  . 
<  Cum  exieris,  inquit,  quo  perrecturus  es?  — Ego, 
ait,  in  viani  pessimam  perrceluriis,  etlonginquas  de- 
serlasque  rcgiones  peliturtis  sum.  i   Posl  h?cc  cum 


ABDATIS 


1>'M 


et  occasioncm  ct  modum  ingrcssionis  susb  julieni ■• 
prcsbytcro  oposuisset,  conversus  ad  feminam  : 
«  Kgo,  inquii,  infelix  mulier,  antcquam  excam,  os-a 
lua  coliidam  aique  eonfringam,  tcqiic  dcbilem  ac 
noslrne  soeietalis  nicniorem  rclinquain.  i  Elcuin  illa, 
vclut  infirmitalis  su;c  eonscia,  cofpissct  voce  sup- 
plici  aiquc  siihniissa  Sanctornin  auxilium  implorarr, 
ille  slatim,  per  os  ipsius  eum  ingenli  austeritale  fre- 
mens  et  increpilans,  loqui  volcnti  silentium  impcra- 
vil.  Eral  eniin  nobis,  qui  pr.xsenles  eramus,  ail  vi- 
dendtim  valde  mirahilc,  qnoil  illc  spiritus  immundns 
per  os  ejiisdiin  mulierculse  lam  diverso  niodo  lo- 
qiiebatur,  et  nnnc  inasculina1,  nunc  fcminina;  voeis 
qtialilaicm  sic  ad  purum  exprimcbal,  ut  non  una 
sed  duse  in  ea  acriter  altercantcs,  scque  ad  invicem 
eonvitiis  lacessentes  pcrson:c,  essc  vidercnlur.  El 
revera  dua-  erant,  diversa  inter  sc  voluntate  dissi- 
dentes  :  dxmonis  una,  posscssum  a  se  corpus  colli- 
derc  cnpientis,  mulieris  altcra,  hoste  quo  lenebatur 
liberari  desiderantis  ,  qua;  diversilas  vo!untatum,ex 
«lisparitalc  vocura  ac  dissimilitudine  verboruin,  qua: 
inter  se  [Jlfs.  add.  alternando]  jactahant ,  satis  clare 
atqne  aperle  poterat  intelligi.  Complelo  igitur  juxta 
consuetudineiu  mysterii  calestis  oflicio,  nohisquc  ad 
curanda  corpora  de  basilica  egredientibus,  jussimus 
fcminamcum  cuslodihus  ibidcm,  donecreverteremur, 
opperiri,  fiduciam  habentes  qiiodpervirlulemCbrisli 
et  merita  martyrum  suorum,  perlidus  possessor  ejus 
eitoforclexituriis.  Ncquenosspes  nostra  fefellit.  Nain 
post  refcetinnem  adecelesiam  regressi,  cxactodsemo- 
nid.san.iui  illam  ct  incolumein,  ac  pcr  omnia  mcnlis 
su;ccompotern,  atque  in  Dei  laudibiis  exultantcm  inve- 
nimus.  Et  hoc  quidem  signuni  inadvrnlii  reliqtiiariim 
beatorum  Chrisli  marlyrum  Proti  et  Ilyaeintbijnxta 
nioduin  a  nobis  comprehcnsum,  constat  esse  com- 
plelum  :  illud  aulem  ,  quod  sancto  Hermcli  adscribi- 
tur,  quo  sit  ordine  gestum,  prxscnti  narratione  cla- 
rcbit. 

93.  Colonia  metropolis  cst  in  finibus  Ribua- 
riorum,  super  Hrciium  posiia.  Ex  qua  femina  qu.-e- 
dain  erat ,  a  retiihus  deorsum  diinuia  nervorum 
distcn&ionc  in  lantum  debililala,  ut,  negalo  sibi  crn- 
runi  ae  pcduin  oHicio,  non  aliler  quam  sedens  ,  por- 
reclis  in  anteriora  pedibus,  ac  manibus  in  lerram 
posiiis  innilcns,  seque  hoc  modo  promovens,  vieem 
amhulandi  cxplere  poiuisset.  H;cc,  auditis  mirarulis 
aique  virtiiiibns,  quas  Dominus  per  sanctos  mar- 
lyrcs  suos,  Marccllinnm  et  Pelrtim,  in  curationein- 
firmorum  atque  dehilium ,  operatus  est ,  ad  basili- 
cam  eorum  venire  gcstivit :  et  quoniam  alilcr  coin- 
moilc  nequiveral,  in  nave  mcrcatorum,  qni  illo  a«l 
festivitatemeorumdemsancloriim  ibant,  advecla  est*. 
venitqne  illuc  ad  dicm  natalitinm,  alque  ibi  spc  re- 
cupcrandx  salulis  aliquandiu  morala  est.  Sed  ubi 
vidit  curationem  suam  esse  dilalam  —  et  revera  di- 
lata  erat,  non  negata ;  quia  non  alibi,  sed  ibi ;  ncquc 
lunc,  sed  alio  tempore  firri  debuit  —  slatnit  Mogun- 
liacuni  prolicisei.  Erat  enim  in   proximo  festivita; 


5fl3  iMYTBMUS  DE  PAS"SIONE 

«  sancti  Albani  mailyiis.cnjus  apud  eamdem  urbcm  A 
el  basilica  el  percclcbre  monaslerium  est.  Quo  cum 
vcnissct,  cl  apud  nicnioriam  martyris  ,  pro  ruslitu- 
tione  salulis  suae,  Domino  supplicassct,  vidit  perso- 
poivm  (|ucmdam  juvencm  clericum  sibi  assistenlem, 
;ic  novos  calceos  inanu  ferenlem,  aique  ui  cos  accipe- 
ret  pcdibusque  induoret  imperanlem  :  se  qtioquc  ita 
fecisse.  Illum  deinde  praecepisse,  ut  bis  calceata  ad 
locmn  ,  unde  illo  vencrat,  reverterelur,  ibique  ad- 
venluin  medici  prxstolareiur,  qui  eam  esset  procul 
duliio  sanalurus.  Qiuc  ubi  evigilavit,  visioni  lidem 
accommodaus,  quanla  potuit  celeritalc  ad  sanctorum 
marlyrum  salutifera  limina  rcversacsl;  acper  duos 
meiises  in  eodem  loco  inter  alios  pauperes  conver- 
sata,  poliicitalionem  visionis  opperiebatur.  Ctira  in- 
teriiu,  circa  medium  fere  mensem  Augustum,  Deus-  M 
dona  diaconus,  cujus  in  primo  operishujus  libro  cte- 
bram  feciinus  mentionem,  Roma  vcnicns,  uiiuui  ar- 
ticulum  digili  beati  Mcrmetis  marlyris  pro  niagnn 
nobis  nuincrc  delulit.  Qucni  accipientes  ,  capsula 
ivMin Jiiiiin,  in  supcrion  parte  basilicx,  supra  ipsum 
occidcntalcm  ecclesix  introituin  collocavimus.  At 
fcmina  qux,  ut  divi,  visione  diviiiilus  admonita  illuc 
venerat,  et  duobus  jain  exaclis  mensibus,  nihi!  pro- 
missa:  opis  sibi  advenisse  cernebat,  delusam  so  vano 
somiiio  existinians,  reditum  in  patriam  meditari  cie- 
pit.  Staiuitque  ciim  negotiatoribus,  qui  se  reduce- 
rcnt,  ut  proxiir.a  Dominica  ,  quae  quinlo  Kalcnda- 
rum  Septembriuni  die  b  simul  cum  aoniversaria  san- 
cli  Hermelis  solemnitate  erat  fiitura,  navem  eorum, 
iu  regionem  suam  reversura,  conscenderet.  Jauique 
instante  nocte,  quse  diem  profeitioni  coiulicuim  erat 
sine  dubio  prajcessura,  cuni  nos  secundum  lonstictu- 

0  S.  Albanus  martyr  Mogimtix  colitur  21  Junii. 


MARCELLINI  ET  PETRl  504 

dincm,  compleio  noctuniali  oflicio,  ad  quiescenduui 
\Ms.add.  ecclesia]  fuisseniusegrcssi,  celcris  exeun- 
tibus,  fcminailla  iniroirc  volens,  inipsolimineconse- 
dit.  Ibique  coram  omnibus  stupore  quodam  oppressa, 
paiumpcr  oblicuit ;  ac  deindc  erumpente  ex  omnilius 
pedum  unguibus  aliquanto  sanguinc,  ad  se  reversa, 
manum  circuinslanlibus  porrexit.erectaque  inpedcs, 
a  1  scpulcruin  martyrum  aniliulare  cicpit.  Quo  cum 
pervcnissel  ad  oiationcm  corain  allari  prosternitur, 
ibique  tamdiu  jacuil,  quoadusque  Iiymnus,  quciu  cxul- 
tantium  simul  atque  mirantium  muliiiudo  Deum  lau- 
dans  devotisbime  cantabat,  compleretur.  Quo  linito, 
sana  surrexit,  sed  in  patriam  ulterius  redire  noluii. 
Merilo  igitur  miraculum  istud  beato  Hcrmeti  ascri- 
liiur,  gujus  die  natalitio ,  ei  sub  cujus  reliquiis  ge- 
stum  csse  consiut  Scd  ncquaquaiii  sanctissimi  raar- 
lyres  Marcellinus  et  Petrus  ejusdam  operis  exoitcs 
esse  possunt,  in  quorum  basilica  palralum  csl;  ct 
qtios  ipsa,  qu.c  curata  cstfeiniiia.toto  peregrinationis 
sine  tempore,  ul  sc  adjuvarent,  scmpei  iuvocavit. 

'Jl.  Hasc  sunt  qua:  dc  innumcris  sanclorum  vir- 
lutilius,  aut  a  noliis  visa,  aut  lidelium  veraci  rela- 
lione  ceuiperta ,  lille.ii-.  ac  inemoii.e  maiidare  de- 
cicviiuus ;  qiue  Christi  amatorlbus  ac  luarlyrum  cjus 
veneratoribus  ad  legendum  grata  fore  non  ambigo : 
quoniam  nihil  cis  videlur  impossiliile,  quod  ul  liat 
Deo  omnipolenli  placuerit.  Incredulis  auiem  ac  san- 
itoium  glorite  deroganlibus,  quia  fastidiosa  esse  non 
dubilo,  iio  omnino  legere  velint,  suadendum  censeo  : 
ne  forte  vilitale  noslri  sermouis  oOiensi,  blaspbeiiiiaiii 
et  invidentiain  devitare  non  valeanl;  ac  sic  Deum  ei 
proximum,  quos  amare  jubciitur,  se  odisse  decla- 
renl . 

b  Annus  hic  fuit  830,  liltera  Dominicali  B. 


a  BHYTHMUS  EGINHARDI 

ERUDITISSIMI  VIRI 

DE  PASSIONE  CHRISTI  MARTYRUM  MARCELLJM  ET  PETRI. 

[Acta  Sauctorum  Uolland.  lomo  I  Junii.] 


I.  Erat  quidam  cxorcista  sanetus  b,  Petrus  no- 

[mine. 
Qui  doctiinam  magni  Pelii  secutus  aposloli, 
Veraiu  fidcm  Jesu  Cbristi  pncdicavit  gentilius. 
Halignorum  adjurator  isle  fuit  damionum, 
Atqueatros  verbo  potens  efliigabat  spirilus, 
Pcrque  signum  sanclx  crucis  ajgros  sanos  fccerat. 
Quem  pagani  comprehensum  duris  nectunt  vinculis, 
Ac  per  mulla  lauialum  lormcntorum  gehera, 
Ad  cxtremuui  (eueliroso  manciparunt  carceri. 
linprudentes  arbitrati  quod  per  artus  corporis 

a  Hunc  litulum  prrcferl  vetns  codex  bibliothecx 

sancii  Benedicli  ad  Ligcrim  (Mabill.,  Acta  SS.  ord. 


D  Pcena  inflicta  prcevaleret  Cbristi  fidcm  lollere, 
Sed  cor,  ccelo  lixum  manens,  nescit  flagris  ccdere. 
Cui  custosdcputatus  prodult  Arthemius, 
Qui  reorum  turbam  diris  constringebat  vinculis, 
Atque  clansira  caligesi  servabat  ergastuli. 
Eral  cui  cbara  valde  nala,  virgo  nomine, 
Qua;  invasa  pioc  feroci  vexabatur  da-mone, 
El  paierna  saeva  pcena  cruciabat  pectora. 
2.  Quod  cum  Petrus  comperisset,  corapellal  Ar- 
[tliemiuiii. 
Monens  simul  et  exhortans,  Chrisli  miles  iiiclylus, 

S.  Bened.,  sasc.  iv,  partc  i) 
b  D.  Teulet,  Ronuv, 


£95  EGIMIAIi 

Mercaretur  sancta  fide  ul  salutem  filiie  : 
«  Deum,  dixit,  crede  Christum,  qui  creavit  oninia, 
Qui  cceluro  terrainque  sna  conlinet  in  dextera, 
Kt  <|iii  miti  potentalu  protegit  quod  possi  let.  » 
Hicc  bealo  proferente  Pelro  Chrisli  famulo, 
Custos  ille  tenebrosi  carceris  Arlheniiiis 
Plura  dicta  conlra  refcrl,  scd  eadem  frivola  : 
•  Non  est,  inquit,  vertiin,  Petre,  neque  verisimilc 
Meam  tuus  possit  Christus  u(  salvare  Qliam, 
Oui  nullum  exhibet  suis  solamen  cultoribus. 
Ferret,  puto,  si  valeret,  opem  suis  famulis, 
Sed  hoc  illuni  non  valere  produnt  illa  verbcra, 
Quae  tu  dudum  propler  ipsuin  tolerando  dcficis. » 
Ad  hsec  Pelrus  vultu  laito  pauca  verba  rcferens  ■ 
i  Cbristum,  inquit,   confitemur,  et  in  ipsuin  credi- 

[uuis, 
Qui  est  solus  sscculorum  Salvator  et  Dominus. 
Ipse  valct,  quidquid  sibi  placuerit,  faccre, 
Tam  cuclo  terraque  |K)tens,  quam  el  ponti  (luclibus, 
Cui  servit  lotuni  suis  cceluin  cum  siderihus. 
Ille  potest,  quandocunquc  sibi  placet,  solvere 
Duros  nexus  catenarum,  quiiius  vinetus  tencor, 
El  de  cmictis  lormciilorum  pamis  tnliim  reddere. 
Sed  meum  credn  quod  nolit  impedirc  bravinm, 
Quin  peccatis  dcpurgatum  pervenire  faciat, 
Pcr  lormenla  passionis,  ad  perennem  gloriam. 
Vellem  tamcn,  o  Artbemi,  faceres  periculum, 
Verum  siel,  anne  falsum,  quod  i!e  Chrislo  creditwus, 
Quodque  illum  lam  poientem  omncs  essc  dicimus.  » 
3.  Ad  hacc  anlri  carccralis  cnstos,  nondum  cre- 

[diiltts  : 

<  Fial,  ail,  quod  bortans,  bodieque  clareal, 
Valeat  qnid  Christus  tiius,  quem  riie  rogas  credere. 
En  ego  niinc  luis  vinclis  superaddam  vincula, 
Tcqitc  ipsiun  tencbroso  clausum  linquam  carcere, 
Afque  antii  posles  seris  slringam  lirmioribus. 

Si  10  unli^  iiinolatiim  liberaril  ncxibus 
Christiis  vester,  ac  solutum  sospilcm  reddiderii, 
Credam  illuin,  aiqne  Deuin  colam  sine  dubio; 
I.a  tamen  ratione,  si  redemplam  videro, 
IpsoChristo  faeienle,  ineain  charam  filiam, 
Al>  illius  doniiiiaiu,  quo  vexaiur,  dxmonis.  > 
Tunc  subridens  fortis  ille  Petrus  Cbristi  famulus  : 

<  Fi-.les,  ait,  imbecilla  confirmari  poteril, 

Si,  qu:e  vcibis  promisisti,  faetis  adimplcveris ; 
Meque,  humana  sine  ope  atque  amminiculo 
«Slo  lelro  quo  includor  libcratuni  carcere, 
Domus  tnse  limen  pede  penctrasse  vidcris  : 
Etnon  tantum  contemplatu,  sed  pahnarum  lactibus, 
Explorando  comprobabis  ipsum  tibi  assislere, 
Quem  inclusmn  dimisisii  tcnebroso  in  carcerc. » 
Ad  haec  verba  crebro  caput  agitans  Ariiieinius, 
Et  non  credens  Denm  posse  lanta  bona  farere, 
Tali  Pelro  scrvo  Cbrisli  respondet  afiamine  : 
«  Homo,  inquit,  niente  caplus,  aliena  loqueris, 
Quod  ex  mullis  accidissc  reor  passionibus. 
Quas  tu  diu  propter  scclani  Cbrislianam  sustines.  » 


D!  AiiliATIS  f»9S 

A     1.  Ita  dixit,  ct  absccssil,  seque  doinum  contulil, 
Conjugique  cuncta  su.e,  cognomentn  Candid  e, 
Valde  stiipens  atque  inirans  diela  Pelri  retulit. 
Cui  conjux  iluliitanii  corde  l.iiur  credulo, 
Se  uiirari  qnod  iiisaniim  voluisset  ilicere, 
Qiieui  audisset  sospitalem  (ili:e  proniillerc  ; 
Nec  hoc  diu  dilferendiim  esse  quod  promiscral, 
Sed  pr.TScnli  se  facturum  faterelur  tempore, 
Et  quoil  dixit  ac  spopondil,  hodie claresccre. 
Ille  vero  conlra  nilens,  uxoreni  increpilal, 
Ciir  bis  verbis  lidein  darel,  el  appellal  f  ituatn, 
Quia  Christutn  Deum  Petri  lam  potenlcm  credercl. 
•  lNon  cst,  ait,  niiinen  ulliitn,  sed  nee  ipse  Jupilcr, 
Qno  I  e  imdem  sic  conclusum  possit  vinclis  solvere , 
Vel  ex  antri  letrolacu  liberum  dimitlere.  » 

B  llla  Petri  verbis  credens,  quibus  se  promiserat, 
Per  virtutent  Jesu  Cbrisli  mira  posse  facere, 
Tali  sibi  resistentem  repulii  elogio  : 
«  Bocest,  inqiiil,  quod  augebit  Dei  sui  gloriam, 
Cum  per  ilbim  eril  factum,  quod  patrare  nequeunt 
Illa  uiagna,  qu.e  a  nobis  iiiinc  coluntnr,  nuinina.  » 
5.  H:ec  diim  simul  ac  vieissim  allernando  confe- 

[runt, 
Atque,  solis  orbe  merso,  stellse  noctem  proferun!, 
Ecce  Petrus,  ul  promisit,  adest  adinirantibus, 
Signum  crucis  manii  geslans,  veste  fulgcns  candi  !a  ; 
Seque  verum  Cbristi  servum,  et  non  falsum  aliquid 
Esse  monslrat,  dttm  miilloriimcontrectatitrniaiiibus. 
Ha^c  cernentem  slii|ior  ii:gens  arripit  Ar:beniiiim  ; 
At»ue  Petri  sine  niora  peJibns  aJvolvitur, 

^  Deum  solum  veriini  Cbrisium  magnis  clamans  voci- 

[btis. 
Hoc  el  eonjux,  hoc  et  cuncla  consonat  familia 
Esse  nullum  nisi  Christum,  rerum  potenlissimnm, 
Qiiem  bcatus  pr^dicassct  Petrus  alque  colerel. 
In  adventu  cirjus  ipsum,  quod  coruin  filiam 
Diu  tnale  possidcndo  vexabat,  dxmonitim 
Fugit  sialim,  et  invitus  Dei  viruni  pradicat, 
Ul  in  alto  malum  a  atrox  audirclur  aere  : 
<  Virtus,  dieens,  Cbrisli,  Petre,  in  te  manens  pepulil 
Mc  de  illa,  quam  leiicbam  usqite  modo,  virgine.  » 

(i.  Bsec  i!iiu  Petro  facient  i  per  vii  liiteui  spirilus, 
Faina  velox,  per  virina  slaliin  loca  volilans, 
Mtiltos  valde  cougregavil  viros  atquc  feminas. 

n  Nam  non  minus  quam  ireeenti  convenerc  niaseuli, 
Mulicrum  quoque  inajor  iiumcrus  confiuxerat, 
Simul  omnes  admirantes  sanctam  Chrisli  gloriam 
Etenim  cernebant  eiincli,  quod  in  Cbristi  nominc 
Omnes  morbi  sanarentur  per  supernain  graliam, 
Perquc  sacra  Pctri  jussa  pcllercutur  dxmones. 
Et  videntes,  corde  puro  capere  dcsidcranl 
Fidcm  Cbrisli  salutarem,  simul  atque  llagilant 
I  i  in  sacri  mererentur  unda  foniis  ablui. 
Huc  slatim,  vocanlc  Petro,  venil  Christi  famulus, 
Magnus  martyr  ct  ccnfessor,  Marcellinus  presbylcr, 
l!t  novcllum  confimiarel  baptismate  populum. 
Qii;c  dum  cssent  adimplcla  compctcnli  ordinc. 


*  D.  Teulet)  palatn 


.',!)';  RUYTHMUS  DK  PASSIONE  MARCELLIM  ET  PETIU. 

"Niiin  Dci  qualcrdcni  dies  evclnti  suiu, 

IVr  quos  sancli  dovx  gcnlis  nalionem  roboranl 

L't.  in  Christo  permanenies,  erealuras  colere 

Nolint,  \ilani  neque  islain  vclul  magni  qitippiani 

Ampleclantur  ;  iunno  vclint  propier  ipsum  perder 

7.  Ilis  exaclis,  ailest  sasvi  unissus  liclor  judicis, 
Jubens  omnes  qui  fuissenl  lelro  clausi  carcere, 
Ail  conspectum  nocteprima  arbilii  assislere. 
Quod  extemplo  cum  audisset  atricustos  carceris, 
Blandis  vinctos,  qui  aderant,  vocibus  alloquiturj 
Irent  cuncti,  quoquo  versum  vellet  quisque  perger 
«  Qui  ad  palmam,  inquil,  regni  pervenire  cogitat, 
lliemecum  ad  Screni  judicis  praesenliam, 
Poenas  ibi  subiturus,  pergere  non  h&silel  °. 
Si  quis  vero  nondum  vitam  mundialem  speniere 
Valel,  atquc  toriucntorum  est  pavore  terrilus, 
Eat  libcr,  qno  voluntas  illiun  sua  lulerit.  i 
Ecce  aulem  judex,  primo  noctis  gallicinio, 
Stirgil  vigil,  ac  furcnli  voce  jubel  noxios 
Suis  omnes  alligatos  e\liibe:i  visibus. 
liuie  praslo  lenebrosi  custos  astaas  carceris  : 
i  Pctrus,  ait,  exorcista,  quem  puniri  jnsscras, 
Per  virtutem  sui  Chrisli  cunctos  vinctos  solvcrat ; 
Et  catenis  absolutos,  ire jussil  Iiberos. 
Ipsetamen,  Mareellinum  quemdam  secum relinens, 
In  qna  scmcl  missus  eral  pcrmanct  custodia.  » 
Hirc  diccnlem  furibundus  imperal  vicarius 
Plumbo  cxsum,  atque  viuctum,  carccris  Artbemium 
(u  obscuram  atque  arctam  recipi  cuslodiam. 

8.  Sanctosvero  Marcellinum atque  Petrum  marty- 

[res, 
Qu.TsJ.ioiiem  liabit.irus  de  illortmi  actibus, 
Suojn  ;et  ssevus  judex  tnbunali  assistere. 
Quos  ut  torvis  coram  stantes  conspicatur  vultibus, 
Blandis  priino  compellandos  arbilratus  vocibus, 
L't  eorum  permularei  mcntium  proposilum  : 
i  Pocna,  dixit,  vos  minoreplecli  posse  dicerem, 
Nisi  cunctos  criminosos,  qui  vobiscum  carceris 
Anlro  clausi  tencbantur,  cffugissecernerem, 
Et  boe  facltim  vestro  nossem  Chrisliano  dogmale, 
Pcr  quoil  malc  miseroruin  mcntibus  ilbulitis 
Fascinantes  ac  fallenlcs  magicis  versutiis.  » 
Cui  magnus  Cliristi  marlyr  Marcellinns  presbytcr, 
1'orii  peetus  pietatis  plenum  gerens  spiritti, 
Pauca  quiilcni,  sed  non  parva,  verba  contra  rcddi- 

[dit:      D 
«  Non  est,  iiiquit ,  criminosus  nec  dicendus  noxius, 
Qui,  oaiisso  paganisino,  Christo  coepit  credcre, 
Alipie  illi  sana  mrnle  serviendum  judicat. 
Hoc  qui  facit,  Dei  summi  filius  vocabitur, 
El  a  cunctis  peccalorum  absolutus  sordibus, 
Yere  esse  quoil  vocalur,  Deo  dante,  visilur.  » 
Hoec  dicentem  Marcellinnm  impcrat  minaciler 
Saevus  jmlex,  sub  duoruin  pugnis  caesum  subigi  : 
Et  in  locum,  omni  luce  qui  careret,  projici ; 
In  quo  vitrum  super  Iiiiiiium  fecit  fractum  spargier, 
Ac  dcsuper  asscrtorem  veri  midum  stcrnier  b, 
Atque  vinctum  volutari  illis  in  fragminihus  ; 
a  D.  Teulet,  dubitcl. 


598 
\  Orani  victu  abslineri  Christi  jiibensfanuiluir., 
lit,  his  pienis  cnccalus,  intcriret  properc, 
Cui  fiilem  extorquerc  sc  non  possc  videral. 

!).  Tuai  dcinde  Petrum  videns,  lalibas  alloquitur  : 
«  Nolo,  inquit,  arbitreris,  itcrum  cculco 
Tc  lorqucnuiim,  vcl  igniliscxorendum  faculis. 
Iinino  uoris,  quod  neclendus  nodis  rortioribus, 
Slipilique  applicalns  luce  slahis  craslina, 
Ac  ferarum  lanialu  vilam  brevi  linics.  » 
Tmii  beatus  respondendo  Pelrus  forti  pectore, 
Iram  \olcns  contumacis  concitare  jndicis, 
Tali  voce  socvicntcm  provocat  itisaniam  : 
«  Cum  Sercnus  vocileris,  miior  valiJissime, 
Cur  tam  tctio  vtiitum  geras  obfuscaliim  nubilo 
L'l  uicnsiirani  pcrvidcrc  propriain  non  valeas. 
B  Essc  namquc  te  monalcm  univcrsi  novimiis; 
El  tu,  vclut  quiddam  niagnum  iu  lc  vigcns  mancat, 
Grandes  peenas  comminaris  Christiano  populo  ; 
Slulta  nimis  ac  fcroci  couOdensaudacia, 
Immorlalcm  Cbrisli  fidem,  de  crcdcnlum  cordibus, 
Exturbari  miqtiam  posse  pcenis  (cmporalibos 
Sacerdolem  quidem  Clnisli ,  qucm  rogare  potcras  , 
Ut  pro  iuis  exoraret  plurimis  cxecssibus  , 
Pugiiis  cscsum  al(]itc  viucliim  mancipasli  carceri. 
Pe  ipio  tamcn  li  isli  facto,  vcro  kelus  gaudio, 
Magnusille  martyr  Chrisli  modo  niliil  qucrilur; 
liumo  rcrum  condilori  dignas  rcfcrt  giali.is.  i 
Ilis  anditis,  cffcratus  tormeutorum  arbiier, 
Petrum  jubct  calenarnm  comprehensum  ponicre 
Oneratum,  in  obscuram  rccipi  cuslodiam  : 
El  in  cippo  furibundus  prax-ipii  arclissimo, 
Plantas  simul  atquc  Crura  preliosi  martyris, 
Ne  abirc  pravaleret,  inclmkndo  comprimi. 

10.  SeJ  eism  cssent  isto  modo  soparaii  marlyres, 
Celso  mi^siis  \isita!or  cceli  vcnil  culminp, 
Ad  licalum  Christi  lestem  consoianilum,  augclus. 
Qui  dum  sanctum  invenisset  vitro  supcrposiluin 
Marcellinum,  sine  vesle  nudo  vinclum  cornorc, 
Christo  Deo  supplicantem,  sicut  erat  solitus, 
Solvil  statiin,  etopertum  indumcnlis  propriis, 
Quoquoversus  prxcedenlem  se  sequeiidum  imperal, 
Eo  dicens  perducendum,  ulii  Pelius  fuerat. 
Cumque  esscl  illo  vcnliim,  verus  Dei  iiuntius, 
Petro  statim  absolulo,  Marcellino  pneciplt, 
Ul  se  ambo  prxcedentem  sequerenlnr  pariter. 
Quem  sequenles  inlravennit  domuni  quamdam  su- 

[bito, 
ln  ipia  eral  congrcgalus  Christianus  populus, 
Qui  per  ipsos  ad  divinam  doclrinam  pervenerat. 
Tiun  praxepit  iile  magnis  angelus  martyiibus, 
l!l  calcrvam  coiigregalam  conlirmarc  sludeant , 
Pcr  septena  proximorum  dierum  voluniina  : 
Ac  tiini  dcmum  socvienii  se  lyranno  proferant , 
Ostcodantque  parum  posse  illius  potcntiam, 
Contia  Dei  continentis  cuncla  providenliam. 

11.  Tum  srquenti  lnce  jussitjudcx  crudclissimus, 
Ll  miiiislii  visilarent  loca,  quibus  marlyrcs 
Ciausos  siiuiil  ct  ligaios  cuslodiri  jusserau 

i»  D.  Tculet,  sterncrc. 


699 


n.iMiuu.i 


Cunique  ibi  non  repcrtos  refercntes  dioereul, 
Irejussit,  et  addaci,  una  cuni  Arlhcmio, 
l  |iis  quoque  muJierem,  cognomento  Candiilaiu, 
Atque  natam  eorumdem,  nuncupalam  virgincin 
l>e  qua  Petrus  exorcista  daemonem  exptderat, 
Kl  purgalain,  regi  Christo  crcdulam  reddiderat. 
Hos  adductos  ille  truci  intuilus  oculo, 
Uiis  jussit,  immo  tetris  ul  litarcnl  larvulis, 
Atque  sacram  Christi  fidem  abncgando  linquercnt. 
El  cum  nollc  pervidisset  imperata  facere, 
•lussil  sajvus  ut  in  »  iugenli  ruderiiin  cougerie, 
More  pressi  noxiorum,  necarentur  pariter. 
Qui  cum  vmcti  dneerentur  viamper  Aurcliain, 
Vident  siinul  Maiccllinuiu  atque  Peiruiii  martvics. 
Kicumeis  muttam  valde  populi  frcqueniiam. 
Quibus  visis,  profugissc  tremefacios  asserunt , 
Qtti  beatos  confessores,  eatenarum  pondere 
Pnegravafos  ac  dcpressos,  ptiiiiendos  Iraxeranl. 
Quos  ut  pii  fugientes  turba  vidit  populi, 
Praecurrendo  festinavit  prsevenire  pavidos, 
Ac  mulcere  cor  furenttim  verbis  cospit  mitibus. 
Sed  non  valens  quod  volebat  pia  plebs  perucere, 
Loco  fixos  relenlavil,  ilonec  Christi  famulus 
Marccllinus  obtnlisset  salutarcm  bostiam. 
Nam  in  specu,  quo  futura  sperabattir  passio, 
Marlyr  Christi  cclcbravil  missarum  solemnia, 
Quis  complelis ,  absccsscrunt  quos  abire  jusseral. 

IS.Tuniconversi  MarcellinusatquePetrusmartyres, 
Ainbo  simul  perlidorum  alloquuulur  popttluni , 
Atqtie  t.ili  furibundos  compellabant  faminc  : 
f  En  vidistis,  quod  in  nostra  diiione  fuerat, 
Ut  vos  ino.lo,  quo  vellemus,  valeremus  kedere, 
Etquos  vinclos  tenebalis,  vi  ereptos  lollere. 
Sed  hoc  uolle  Christiana  fecil  paticntia, 
Quaui  suoruin  iuferendo  b  famulorum  sensibus , 
Suo  miles  ac  modcstos  Chrislus  facit  niunere. 
Kl  nunc  quidem  nos  ,  superna  suffraganle  gralia 
llinc  abire  poteramus,  si  hoc  fcrrct  animus. 
Yosconlra*  qtiid  possitis,  tandem  palain  dicitc?  i 
Tum  frendentes  ac  frcmenles  Salanoe  salelliles, 
Primoipsum,  quem  trahebant,  trucidant  Anheiiiium, 
Knse  duro  ferientes  effeceruiit  marlyrem. 
Clijus  neci  conjunxerunt  conjugcm  ac  liliaui ; 
Quas,  per  cryplae  liminare  pneceps  datas,  obruunt 
Saxis  siinul  alquc  magnis  arenarum  molibus. 

15.  Tum  beatos  assertores  vcritatis  alligant 
Marcellinum  atquc  Petrum,  avidos  martyrii ; 
Anneclunlque  calenatos  arborum  slipilibus, 
Uoncc  letro  nuiiliarcnt  lormenioruin  arbitru, 
Atque  ipso  compcrircnt,  deccrncnle  judice, 
Quali  morle  magni  forent  consumemli  martyres. 
Qni  dum  cuncla  cognovissel  gesta  quaeque  jusserai, 
Nigrain  jubel  iulra  silvam  sanclos  duci  marlyres, 
Kt  inibi  capitalem  capere  sentenliam. 
Quo  cum  cos  deduxisscnt  lUeiiioniini  salcliites, 
lllt  laeti  et  alacres  laudantesquc  Dominum, 

•  n.  Tculel  om.  in. 
b  D.  Teulci,  interindo. 


ADBATIS  COO 

Locuui  su.u  passioni  largiorcm  faciunt. 
iNam  ct  spiuas  aiquc  vcpres  cvcllebaiil  mauiba» 
Ipsi  suis,  ut  purgando  terram  puram  redderent, 
Sacruiu  erat  qiue  illorum  cxceplura  sangtiinciu. 
Tunc  orantes,  atque  pacis  sibi  danlcs  oscultiui, 
i.eun  tlexo,  percussorem  patienlcr  perferuut , 
Ac  pinjecta  gravi  peluut  xeliiin  carnis  sareiua. 
Qiiorum  ipse ,  qui  eosdem  magnos  Christi  martyrcs 
Kerro  jussus  jugiilavil,  se  vidisse  fassus  esl, 
Carnis  vinclis  absolutos  evolassc  spiiilus  , 
Koruia  quasi  virginali ,  tcclos  vesle  fulgida, 
Auro  quoque  radianles  ac  gemmarum  liiinine, 
Augclorum  coruscantum  circumdaios  agmine, 
LaMabundos  cum  immcusa  lucis  alTluenlia  , 
Supra  cuncla  penctrando  celsa  inundi  sidera, 
Sublcvalos  ad  xlerna  cucli  regna  scnndere. 

li    Dn:e  quxdam  referuntur  Romae  nata;  fcnuiia', 
Una  dicta  esl  Lucilla,  Firminaque  altcra, 
Veram  puris  rellnentcs  Christi  fidcni  cordibus  ; 
Qii.e  pri)|iiiK|ii.e  tcr  beati  marlyris  Tiburlii, 
Ad  illius  sancrosauctiim  assidentes  Uimulum, 
Deo  gralas  vigilando  ducebant  excubias. 
Quibus  ipse,  cum  beaiis  scmet  comilantibus, 
Marcclliuo  atque  Pctro,  manifesle  relulil 
Per  soporem,  ubi  sacra  jacuissent  corpora 
Eorunidem  eleclorum ,  atque  simul  admonet 
Ul  euntes  absque  mora  ,  illa  slaliin  auferanl, 
Et  in  crypta  suum  prope  curent  corpus  ponere. 
Qu:e  prasccplis  obscquenles,  Nigram  silvam  adeu;il, 
Sublalosque  beatoruin  inde  portanl  cineres ; 
Et  iu  specu  deponentcs,  jusso  loco  tumulant. 
Quas  ad  ista  peragcnda  adjuvisse  referunt 
Duos  quosdam  de  sacrate  sedis  aposlolica: 
Clerkis,  quos  ordo  sacer  nominat  acolythos. 

15.  Hxc  ut  gcsta  referuutur,  retulisse  asserunt 
llliiin  ipsuui,  qui  eosdeui  intereinil  martyres, 
Ki  ab  illo  didicisse  Damasum  pontificem, 
Cum,  ailale  pucrili,  per  eadem  tempora, 
Sub  magislro  ministraret,  et  ad  magnuni  cresceret 
rteriuu  ciilinen,  tunc  Romana  leclor  iu  ccclesia  ; 
Post  h.re  cuncla  mcmorasse ,  ac  mandasse  liitcris, 
Cum  illius  aliua:  sedis  obtineret  apicem , 
Kt  uriota  piincipalii  polleret  ecclesia. 
Ille  aiitem,  qui  bealos  marlyres  percusseral, 
Dorotheiis  cognomento,  per  divinam  gratiam 
Ad  baptismi  sacramcntuin  pervenisse  dicitur, 
Sacram  sedem  tunc  regente  Julio  |K>ntifice, 
Publicam  simiil  puramque  gessit  posnilenliam, 
Atque  iiioruin  pioliitale  consequi  promcruil 
Sempitcrni  salvatoris  salularcm  graliam, 
Per  illorum,  quos  percussit,  bcatorum  niarlyrtun 
iNunc  et  sempcr  memorandam  miram  paticutiani. 
Qui  de  mundi  triumphaiites  principe  diabolo  , 
In  supernis  collocati  sciuper  gaudent  scdibus  , 
Corara  Christo,  per  a-ieina  sxculorum  sxcula. 


«  D.  Teulct,  ros  econtra 


ni\m\E. 


304 


EGINHARDl  CHART^E. 


V.harta  qua  Eginhardus ,  annuenle  tmma  uxore  sna, 
ceUam  Uichelstudt  cum  appenditiis,  relento  cjus- 
dcin  usufrueiu ,  monasterio  Laureshamensi  con- 
cedit. 

(Ami.  8I!>,  H  Seplembr.) 

(HelvicD,  Anliqaitales  Lauresbanieuses,  p.  41.) 
Dominus  ac  Redemplor  noster  corporaliter  in 
terris  conversatus,  homincs,  variis  sordibus  pecca- 
lorum  inquinatos,  admoncrc  dignatus  cst,  dicens  : 
Date  eieemosynam,  et  ecce  omnia  munda  sunt  vobit; 
et  ileriun  :  Facile  vobis  amicos  de  mammona  iniqui- 
latis,  qui  vos  reeipiant  in  tvicrna  tabernacula.  Idcirco 
nos,  in  ipsius  Dei  oninipoienlis  et  ista  juhcntis  no- 
mine,  Eginhardus  et  Itnma,  simul  de  salute  anima- 
rum  nostrarum  cogilantes,  ct  de  aholendis  pcccatis 
nostris,  beataeque  ac  pcrpelux  vitx  prxmiis  conse- 
quendis  pari  devotione  Iraclantes,  hoc  testamentiim 
facere  decrevimus.  Per  quod  sponlanea  et  integra 
voluntatc  donamus,  quod  ah  hodierna  die  donalum 
esse  volumus,  id  c-st ,  cellam  nostri  juris  vocahnlo 
Michlenstal,  sitam  iu  pago  Plumgowe,  in  silva  quae 
dicilur  Odencwalt  super  fluvium  Mimilingum,  quain 
nobis  gloriosissimus  prineeps  domiius  Hludowicus 
imperator  largissima  liberalilalc  concessit,  etdejure 
suo  in  nostrum  jus  solemni  donatione  transtulit,  ac 
pr.etvpti  sui  auctorilale  in  proprietatem  nohis  con- 
lirraavit.  Hanc,  ut  diximus,  cellam  suh  inlegrilate 
<  iiiii  omnibus  appendiciis  et  termiuis  suis,  ct  cum 
omnibus  ad  se  pertinentihus,  id  est,  basilicis,  douii- 
hus,  caeterisque  xdiGciis,  lerris,  pratis,  silvis,  cam- 
pis,  pascuis,  aquis,  aquarumve  decursihus,  cultis  lo- 
cis  et  incullis,  mobilibus  rebus  et  immobilibus,  ac 
seipsas  moventibus,  inancipiis  diversi  sexus  el  aeta- 
tis ,  numero  centum,  donamus  et  tradimus  ad  basili- 
cam  sive  monasterium  vcnerandi  martyris  Chrisli 
iNazarii, quod  vocatur  Lauresbam,et  est  conslructmn 
in  pago  Rbenense,  in  ripa  fluminis  quod  dicitur 
Wisgoz,  uhi  tempore  prsesenti  vir  venerahilis  Ada- 
lungus  ahha  Deo  deservienlis  congregaliouis  pastor 
et  rector  esse  cognoscitur.  Ea  videlicet  rationc  me- 
moralam  donationem  atque  tradilionem  facientes, 
ut,  quamdiu  in  hac  morlalilate  divina  jussione  vixe- 
rinius,  habeamus  pnedictam  cellam  in  nostra  po- 
lestatc,  etsuh  nostra  ordinatione,  absque  ullius  pcr- 
soiue  aut  potestalis  contradictione  vcl  impedimcnto, 
tam  simul,  quam  singillatim  per  successionem ,  si, 
uno  supcrstite,  alter  e  nohis  anu-  deccsserit.  Filios 
quoquc  si  nos  habere  conligcrit,  iiniis  ex  cis  in 
eadem  posscssiouc  nobis  jnre  precario  succcdat. 
Post  obitum  vero  nostrum,  memorata  cella  cuiu 
"iin.i  inlegrilalc  ad  prsenominalum  vencrabile  mo- 
naslcriuni  absque  ullius  contradictione  rccipiatur,  et 
in  ejus  poteslate  atque  dominio  perpctuo  perma- 


A  neal.  Et  si  aliquis  conlra  hoc  noslra;  donationis 
testainentiim  resultare  voluerit,  aut  illud  convellerc 
atque  cvacuarc  teniplaverit,  primitus  Cliristuiu  et 
sanctum  martyrem  ejus  Nazarium  nefandis  ausihus 
suis  contrarium  scntiat,  et  insupcr,  lisco  distrin- 
gcnlc,  mulctam  de  rehus  propriis  parli  pr.cilieti  vc- 
nerahilis  monastciii  coaclus  exsolvat,  auri  videlicel 
lihram  iiiuiiii,  argenli  pondo  xn.  Et  hoc  tcslaraen- 
tum,  atque  baec  donatio  nustra  lirma  <>t  inviolata 
permaneal.  Et  si,  quocunque  lcmpore,  a  quolihct 
hoiiiine  aliud  insirtiinenlum  in  nostro  noroine  prola- 
tum  fuerit,  quod  liuic  nostro  lcstamento  contrariuni 
sit,  indiciiim  dalorum  anterius  vel  posterius  habens, 
eliamsi  manu  nosira  videatur  vcl  dicatur  esse  fir- 
matuin,  vacuum  et  inane   remaneat,  et  nullum   ef- 

B  fectuui  ohlineat;  sed,  ut  prxdixirous,  luec  doualio 
noslra  perenni  stahilitate  firma  et  inviolabilis  pcr- 
severct,  siipul.itione  subnixa.  Et  ut  Iioe  lcsiamcn- 
tum,  juxta  legis  consuetudincm,  inlegram  firmita 
tem  accipiat,  propriae  manus  suhscriplione  illud  fir- 
mare  dccrevimus,  et  idoneorum  lesiiiun,  qui  ipsam 
donationem  viderunt,  signaculis  roborari  fecimus. 
—  Facla  donatio  in  Laureshamo  inouasterio,  n  Idus 
Septemhris ,  anno  vi  regni  domini  nostri  Hludo- 
wici  gloiiosissimi  impcraloris  in  Dei  nominc  feli- 
ciler. 

Ego  Egiuhardus  peccator  el  donator  recognovi  et 
mair.i  propria  suhscripsi.  Ego  linnia  conscnsi  etsuh- 
scripsi.  y  Signum  Rabangarii.  f  Signum  Warbolo- 
nis.  f  Signum  Wolfberti  et  alioruni. 

^*  Ego  Hirmimarus  diaconus  et  notaiius  imperialis, 
roganle  Eginhardo,  hoc  testamenlum  scripsi  ct  sub- 
scripsi. 

II. 

Descriplio  locorum  terminorumque  vilkc  Michelstadt 

ab  ipso  Eginhardo  facta 

(Helvicli,  ihid.) 

Quoniam  sunlquidam  qui,  fastu  sa;culari  ttirgentcs 

et  semetipsos  amanles,  a  Christi  lidelihus  sacris  ec- 

clesiis  scu  monasteriis  contradita  invadunt,  aut  ut 

sihi  hseredilario  jurc  retineant,  aut  mundiali  balllieo 

in  benelicio  dividanl  :  ego  Eginhardiis,  ne  in  his, 

quae  de  regia  manu  Hludowici  imperaloris  in  loco 

Michlenstat  conlraxi,  maniis  iiiitpiorum  pracvalcat, 

advcrlat,  obsecro,  fidelium   lani   sequenliiim  quam 

D  praiscniiiini  memoria,  qualiler  iu  ununi  sint  collecla, 
quihtisvc  cxpressa  vocahulis.  Poslquaiii  cum  locum 
pranominatum  Laureshamensium  dominationi  suh- 
jugare  disposui,  adscitis  qtiihus  riotuni  fuer.it,  ler- 
mintim  et  vocabula  iocorum  diliyenicr  invesligavi,  et 
reccnli  memoria  notarium  meum  Lulberum  expri- 
mere  liitcris  jussi  :  ea  videlicct  circuraspcclionc, 
quia  mullorum  monasleriorum  eis prajtlia  conjuugun- 
lur,  ct  diversoruro  domiiiorum  hcnclicia  circuroqua- 


<;o:>  EGIMIARDl 

que  icrminanlur.  Haec  igitur  tcrminonim  loca  ci  \ 
locorum  vocabula  itcsignantur  hoc  mo  !o  :  Dum  a 
monle  Ifamenhart  incipiunt,  et  loiiim  cundctn  mon- 
iimii  usque  ;ul  plaleam  coroprehendunl;  a  platea 
usqne  ;ul  duplicem  quercum;  indc  inler  Ulcnbuch  et 
Rumpheshuseii  ad  quercum ;  de  quercu  ad  fluvium 
Bramaha;  perhujus  descensum  in  Willinehach ,  pi  r 
hujus  ascensura usque  ad  lapideura  rivulum;  inde  ad 
Willineburch,  per  unam  poriam  intro,  perallcram 
foras.  Inde  iu  ripam  Euterun,  per  luijus  desccnsum 
ail  Langenvirst,  ubi  Langenvirst  sciniilur.  Super 
Langenvirst  ad  Brcilensol;  indc  per  Eichcndal  ad 
flumcn  Urtclla.  Per uujiis asccnsum  in  Vinsterbueli; 
iutle  ad  Phaphenstein  Eginhardi.  A  Phaphensteinc 
supra  Richgeressneilten ;  inde  ad  verliccm  f.lo- 
phendales  ad  Clophcnberck;  indc  in  Cuningesbrun-  jj 
ncn.  Per  hujus  dcscensum  in  Mimclingen;  per  hujus 
ascensum  ad  Manegoldescellam ;  ab  hac  in  fluvium 
Mosaha.  Pcr  lnijus  ascensum  iu  Geroldesbrunnen  ; 
inde  ad  Ellenbogen  in  fluraen  Branbach.  Per  ejus 
dcscensuHi  in  Mimeliiigen ;  ex  qua  ad  quercum  inler 
Crascapht  el  Munitat;  imle  ilcrura  ad  raontcui  Ma- 
mcnbart. 

III. 

Charia  Eginhardi,  monaslerii  S-  Servatii  confessoris 
abbutis,  qun  Meginfridum  ejusdem  monaslerii  ser- 
vttm,  ad  saeros  ordines  electum,  solcmnitcr  manu- 
miitit. 

(Ann.  810  vcl  821.) 
(Doin.  Bouquel,  llecueil  des  Hnt.,  lom.  VI.) 
Auctorit.is  ccclesiastica  patenter  adinonei ;  insu-  (] 
pcr  et  majcstas  regia  eanonicis  decrctis  religione 
constantissima  concordat,  ut  qucmcunqne  sacrosad 
ordines,  ex  familia  propriu,  proinovcnduin  ecclcsia 
qu.cque  dclegcrit,  liunc  in  prasenlia  sacerdotum, 
cxterorumque  clericorum  canonice  dcgenlinm,  si- 
mulque  et  nobilium  laicomm,  is,  qui  tunc  lcmporis 
ejusdem  eccleshe  reetor  fuerit,  raanuraissione  so- 
lcrani  a  jugo  servitulis  absolvat,  ejusque  libertatem 
datam  illi,  coram  leslibus,  ingenuitatis  charta  eon- 
firinet.  Idcirco  cgo  in  Dei  nomine  Eginhardus  abbas 
vencrabiiis  monaslerii  saneii  Servacii  eonfessoris 
Chrisii,  hunc  famulum  ecclesiae  noslrx,  nomine  Me- 
giufridura,  ad  sacrum  ordinem  ab  unaniraitate  vcne- 
ruiid;e  congregalionis  nostra?  concordiler electum , 
ad  altaris  cornu,  in  praesentia  sacerdolum  ct  nobi-  D 

a  ii;mc  permulaiionis  charlam  primus  cx  originali 
cdidil  D.  Mabillonius,  de  Rediplom.,  lih.  vi,  p.  515. 
Non  autem  ut  abbas  Fonlanellensis  (jam  cnim  Anse- 
gisum  in  locnm  suum  suffcceral)  hanc  commuialio-,, 
ncm  fecit  Eginhardus,  sed  potius  ul  Bandiniensis ; 
cliarUe  enim  nosirx  primus  subscribil  ricedominus 
Bandiniensis,  qui  itcrum  dipiomaii  imnu-diute  se- 
(|uenti,  in  quo  Eginhardus  abbas  S.  Bandinii  Gan- 
dcnsis  diciiur,  subscripsit. 

i'  I).  Mabillonius  hunc  locum  insigncm  dicit  qnod 
ioi  intiT  servos  permutalos  legalur  noraen  Gulfoci 
presbyteri,  euui  senipor  ante  ordinalionem  scrvi  ma- 
nuinitlerentur,  ut  constat  ex  canonibus  ct  verbis 
pi.ecedentis  charUe.  Ducangius,  qui  vcrbo  Presby* 
tcr  Iiunc  locum  citat,  servos  conlcndit  ebaraclerem 
sacerdotalcm  indutos  fuissc  aliquando  haud  irarau- 


ALEATIS  GOi 

lium  rirorum,  per  ccclcsiasiici  atquc  imperialis  de- 
creti,  sicul  superius  conscriptum  est,  auctorilalefn , 
civem  romanura  staluo;  c!  per  hujus  paginan,  quai 
ob  confirmajidam  ejus  iiigcmiilatem  a  mcconscripui 
cst,  tradilionem,  a  vinculo  servitulis  absoWo  :  iia  m 
ab  tiodierno  dic  vel  lcmpore  bene  ingenuus,  alque 
ab  omni  scrvitulis  vinculo  sccurus  permaneal ,  lan- 
quara  si  ab  ingcnuis  fuissct  parcutibus  procrealus 
vel  naiiis.  Eam  denique  pcrgat  partera,  quam  ei  ca- 
nonica)  liberatiouis  lionor  concesserii ,  babens  ad 
hoc  portas  aperlas,  sicut  caHcri  cives  romani.  lia  ut 
dcinccps  neque  nobis,  ucque  successoribus  nos.tr  s 
ullum  debeat  noxix,  vel  servilis  eondiliouis  servi- 
lium,  ueque  aliquod  liberlinitatis  obsequinm ;  scd 
omnibus  dicbus  vitae  suse  sub  eertu  plcnissimatpic 
ingenuitate,  sicul  aiii  cives  ro.na  li,  per  bunc  mami- 
niissionis  alque  ingenuitatis  lilulum,  semper  benc 
ingcnuus  atque  secnrus  existal ;  et  de  peculiarc 
quod  balict,  aut  qnod  abhinc  assequi  potuerit,  facial 
secundum  canonum  anctoritatem  libere  quidquid  vo- 
luerit.  Et  ui  hxc  manumissionis  cl  libertalis  anclo- 
ritas  ineonvulsam  alqne  inviolabilem  ohtincat  firmi- 
talem,  mann  propria  suhtcr  tirmavi,  sacerdotes  quo- 
quc  ct  clcrum  ccclesiai  nostrse,  necnon  et  laicos 
nobiles,  qui  buic  absolutioni  prxsenlcs  fuerunt,  si- 
railiter  subler  lirmare  rogavi.  Actum  Trajcclo  citra 
Hrenum  in  monaslerio  saneti  Servasii,  anno,  Cliri- 
sto  propitio,  imperii  domni  [Hludowici]  VI,  indi- 
clione  xnn.  — Ego  Eginhardns  abbas,  manu  propri.i 
subscribendo  lirmavi. 

IV. 
0  Commutatio  mamipiarum  inter  Eginhardum  abba- 

tem  el  Theodradam  monasterii  S.  Marite  Argento- 

gileusis  ubbatissam. 

(An.  824.) 
(Mubitlnu.,  d"  He  diplomalica.) 

Oppilulante  Doinino  Jesu  Christo,  placuit  atque 
convenit  inter  Tbeodredane  nobilissima  abbatissa  ue 
monaslcrio  sanclx  Maiix  Argenlogilense,  nec  non 
et  inler  venerabiiem  Eginhardum  abbalem ,  una 
cum  consensu  et  volunlate  ancillas  Dei  ibidcm  con- 
sistentium,  el  bonis  borainibus  consenlienlcs,  ut 
mancipia  inter  sc  eoininulare  vcl  cxcamiarc  de- 
berent.  Quod  ila  et  fecerunt.  Dcdit  igitur  praecel- 
lentissima  Theodrada  abbalissa  i!e  rationc  sancLc 
Mari.c  partibus  Eginhardi  abbatis,  horaine  aliquo, 
nomiae  Gulfoco  presbytero  b.  Similiter  pro   btijiis 

tata  coiidilione  servili.  !Ioc  enim  non  ommno  inau- 
ditiim  et  ex  ipsis  canonibus  cnntra  ordinationes  hu- 
jusmodi  latis  constal.  Atpamm  verosimile  csl  lixc 
circa  regiam  lolerata.  Notandum  vero  Gulfocum  iu 
cbarta  presbijtcrum  nnn  scrvum  dici.  Hinc  conjiccrc 
licel  illum  antequam  sacerdotium  induerei  mann- 
missum,  ai  invita,  cujiis  erat,  abbalissa  Argentogi- 
lensi,  quse  compensalionis  gratia  duos  Gulfoci  loco 
servos  accipit.  Quod  quidera  legcSalica  emendata 
(lit.  xxviii,  §2)  cautum  est  :  i  Si  quis  servum  alie- 

num  dimisent solidos  iriginta  quinque  culpabilis 

judicetur,  et  capitale  in  locum  reslituat,  etresservi 
ipsius  proprius  dominus  recipiat.  »  Hic  loco  capitalis 
(ialtir  servns  alter,  sed  de  rebus  niliil,  idco,  verisinri- 
litcr,  quod  libcrto  nullx. 


603 


CIIAl 


rei  compeasationc  dcdil  econlca  domnus  Eginhardus 
venerabilis  al)bas  parlibus  sanctse  Marix  mancipia 
duo  bis  DOminihos,  Imboldo  <i  Vulframno,  ita  utab 
bodierna  die  quidquid  de  hoc  <j ikk!  unusqnisque  ex 
nobis  aceepit,  pro  oporlunitate  sna  faceve  clegerit, 
liberum  in  omnibns  perfrualur  arbilrio.  El  illud  pro 
lirmitalis  studium  inier  nos  sticccssoribusque  nostris 
inserere  pactum,  ul  duas  epislolas  dc  hac  rc  mto 
tenoreconscriptas  facere  scu  conscribcredebcremus. 
Quod  ita  et  fecimus.  Nec  nobis,  neqtie  successoribus 
nostris,  conlra  pare  sno  de  hoc  quod  accepit  a  p  iro 
suo  ullo  unquam  tempore  calumniam  aliquam  vcl 
rcpelilione  generare  prxsiimal.  Quod  <pii  fecerit, 
rcm  quani  accepit  amittat,  et  insuper  pari  sno,  co 
geutc  (iscn,  :uiri  libra  una,  argenli  pondua  sex  coa- 
c!us  cxsohat,  cl  repetitio  sua  nulltini  oblineat  efle- 
cltim,  sed  prsesenles  commutationes  has  Grmas  el 
stabiles  valeant  pcrdurare.  —  Actnm  Argentogelo 
ante  basilica  sanctx  Marix,  anno  undecimo  rcgnantc 
domino  llludowico  piissimo  imperatoru. 

f  Signum  Egishario  vicedomino.  f  Signuin  Tlieot- 
bolilo.  f  Signuni  Derulfo.  t  Signum  Berhario.  f  Si- 
gnum  Aneloni.  t  Signum  Anseluco. 
V. 

Charia  Eginliardi  S.  Dlandinii  Candcnsis  abbatis 
qna  Nordberto  prwstarie  concedit  quasdam  res  ud 
monasterium  Btandiniense  ab  codcm  dclegatas. 

(An.  8.50,  21  Jan.) 
(Teulet,  Opp.  Egiiiliatdi.) 
Vencrabilc  in  Cbrislo  Eginhardus  abbas.  Dum  non 
cst  incognitum  qualiler  res  tuas  quod  lil  eomparasti 
et  ad  monasteriuiu  nostrum  tradidisti  et  ad  opus 
fralrum  nostrorum  delegasti  atque  firmasli ,  sed 
postea  tua  fuit  peliiio,  ct  nostra  non  dcnegavit  vo- 
luutas,  ut  ipsam  rem  ei  illa  lerra,  quod  Thiodsumda 
habuit,  per  bcneficiuin  nostrum  tibi  Nordberto  hoc 
prcslilissemus.  Quod  ita  ct  fccimus;  el  ad  onorcm 
tuum  quando  aliquanlis  lcmporibus  ad  monasterium 
nostruin  veuircs,  libi  provendam  dare  faciamus ,  ct 
pro  usu  fructuario  de  ipsas  res  nobis  ccnsiun  levasti 
ul  annis  singulis,  ad  fesiivilaletn  sancti  Marlini, 
dare  debeas  dcnarios  n,  et  ipsuin  censnm  debcnt 
fratres  accipcre.  Et  sic  nobis  conplacuit  atque  con- 
venit  ut  ipsas  res  nec  venderis,  nec  donaris,  ncc  alie- 
naris,  ncc  concambiaris,  nce  in  ullo  naufragio  init- 
tcrc  liceuliam  non  habcas;  nisi  tantum,  diim  iliti 
advixeris  ,  usitare  et  emcliorare  facias.  El,  post 
obituin  luum,  quod  lu comparasti  et  iu  beneQcio nostro 
habuisti,  el  illa  alode  quol  aniea  tradidisti,  ab  illo 
die  has  rcs  fratres  hoc  habcre  debcanl  ad  niensain  ct 
adopuseorum.  EtOdbertusliccat  percensire  hocclero 
vel  d.  n,  ctipsum  ccnsum  debent  fratres  accipere, 

a  Postea  marchionalus  Rhodcnsis. 

'•  Kilian  Dulllaens  in  suo  Etymologico  Teutouicx 
lingux  waeter-sclinpp  interpretatur  uquagium  aqum- 
Inclus  ;  Hasselt  vcro  nonntilla  cx  Constieliiiliniliiis 
liclgii  aflert  «piibiis  hajc  intcrprclatio  ampliiis  nou- 
uihil  cxlendcnda  videtur,  qiiandoquidcm  in  lo<  is  al- 
lalisagitur  decolonis  in  waeler-schapp  de  Sparcndam 
degeiitibiis.  Walriscapttd  crgo  uccipi  potest  canalis 


A  qui  infra  monaslcrio  sunl,  >  anuiversaria  tui  pro 
anima  lua.  Facta  prestaria  in  monastcrio  Blandinio 
publico  sub  die  xu  kal.  Febr.  anno  wi  regnante 
domno  imsiro  Hltidowico  gluriosissimo  imperatore. 
V  Ego  Eginhardus  abbas  recognovi  et  subscripsi. 
—  Sign.  Egeshario  vicedomino.  —  Sign.  Badmico 
custus  (sic)  presbytero.  —  Sign.  Wincgario  dccano 
picsbylero.  —  Sign.  Fletuualdo  presbytero.  — 
Si,;;].  Ermenlando presby tero.  —  Sign.  Regenmundo 
presbylcro.  —  Sign.  Thegenlandopresbytero.  —  Sign. 
Hrodgario  diacono.  —  Sign.  Johannus  (sic)  subdia- 
cono.  —  Sign.  Otlric  subjiacono.  —  Sign.  Teut- 
mundo  clerico.  —  Sign.  Folcuuiuzo  clerico.  —  Sign. 
Sigebsrto  clerico;  --  Sign.  Brunhardo  clerico.  — 
Sign.  A<lalgario  diacono. —  Sign.  Egclmundo  pres- 

l!  bytero.  —  Sign.  Erchenmaro  presbytcro.  —  Ego 
Rinhadus  presbyt.  scripsi. 

VI. 

Chartti  ejusdem  argumenti  pm  Engelltardo. 

(Ann.  830  vel  859,  7  Sepl.) 

Venerabile  in  Cbristo  Eginbaruo  abbate  de  mona- 
stcrio  Blandinio,  dileclo  amico  noslro  Engelbaido. 
Dtim  non  csl  incognilnm,  quablcr  aliquam  alodcm 
luum  ad  monaslcrium  nostrum  tradidisii  atque  fir- 
masti,  hoc  est  in  pago  Rodaninse  •  in  !oco  qui  vo- 
catur  Facum,  prope  fluviola  Absentia,  itl  csl  ibidem 
casa  cum  curtile,  luin  aliis  teclis  et  watriscapud  b. 
et  de  lerra  arabilc  ci  in  Vacheria  accrum  et  ad  se- 

C  iuinandum  mod.  xv  et  ibi  c  pratello  ad  fenum  colli- 
geiuluin  carrad.  im  el  in  Wiclingahem  c  prato  ad 
fcnum  collegendum  carrad.  xn.  Hecomnia,  quicquid 
ad  ipsa  casa  aspitit,  ad  monasteriiim  noslrum  tradi- 
disli  atquc  (irmasti  ;  sed  poslea  tua  fuil  petitio,  et 
nostra  non  dcnegavit  voluntas,  ut  ipsam  alodcm  per 
beneficium  nostrum  libi  Engelhardum  cl  uxorem 
liiaui  Helctradaiicm  preslilissimiis.  Qnod  ita  et  feci- 
mus  et  Heletradanem  ct  tiliis  vesiris  laxavimus ,  sc- 
curi  [que  sitis  abs]  que  servitio  et  ccnsum  et  cconlra 
hereditatem  luam  per  bencficium  nostrum  illam  rcm, 
quam  Engelramnus  ad  monasterium  Blandinio  dona- 
vit  et  firmavil,  lioc  est  in  ipso  pago  Rodininse,  et  in 
ipsa  villa  qui  voeatur  Facuni  propc  Quviola  Abscn- 
cia,  id  cst  ibidein  casa  cuin  euililc,  cum  aliis  tectis, 

Detinagroqui  vocatur  Facheria  accrnm,  ubi  potest 
rooJ.  sem.  xi,  ct  pratello  ad  segandum  fcnum  carrad. 
iii  et  in  Wiclingaliem  ad  feimm  colligcndum,  carrad. 
xii.  Hu'c  omnia,  quicquid  ad  ipsa  casa  aspicit,  vobis 
Engelhardus  et  Hulelradane  pirestanius  ad  husitan- 
dam  cl  por  ambas  rcs  censum  levasiis  ui  annis  sin- 
gulis  ail  festivitatem  sancti  Marlini  dare  debeljs  de- 
narios  mi ;  ct  qui  pare  suo  supervixeril  ambas  res 

scu  cursus  aqusc  una  cnm  praediisinttlraque  ripa  a<!- 
jacemiliiis;  vcl  haerediolum  undcquaque  ftquis  con- 
cliisum  et  molibus  protectii.m ,  ul  isliusinodi  niiili;: 
vidcrc  esl  inBelgio.  Atli  Glossarium  Ducaugii, verbo 
Aquugium. 

o  Uotlic  WieUghcm  seu  Wyleghem,  propo  Audc- 
n.irdc. 


607                                              APPENDIX  AD  EGINHAKDl  OPERA  6(>8 

licet  babere  oi  ipsum  censum  dooare  ;  et  post  obilos  A  Idibus  Seplcmbris,  anno  xxvn  rcgnantc  domino  m> 
eorum,  lilii  res  licent  boc  pereensire  cuni  denariis      stro  Hludowico  gloriosissinio  imper. 
n;  ct  post  obitiim  liliorum  coruiu,  proximi  eornm          t  Ego  Eginhardus,  abbas  rccognovi  el  subscripsi. 
liccnl  lioc  perccnsirc.  —  Facta  pracstaria  sub  dic  \n  bardus  [noturius]  vocatus  [tcripsi]. 


\mm\\  AD  EGIMARDI  OPERA. 


ABBREVIATIO "  CHRONICiE. 


(Lambeius,  Comment.  de  Bibliotb.  Vindoboneosi.) 


Adam  cum  csscl  150  annorum,  genuit  Scib;  Setb 
ftutem  babcns  annos  105,  genuit  Enos,  yiventc  Adam 
et  habentc  annos  255  :  Enos  quippe  habens  90  ge- 
imit  Cainani,  vivente  Adam  et  haboute  annos  525. 
Cainam  vero  habens  annos  70  genuit  Malalehel,  vi- 
vcnte  Ailam  ci  habente  annos  595.  Malalchel  habens 
.iniios  6S  gennii  Jareth,  vivente  Adam  el  habente 
aunos460.  Jareth  auicni  babens  annos  162  genuit 
lleuoch,  viventc  Adam  ot  babcnte  annos  022.  Enoch 
vero  habens  annos  05  genuit  Mathusabun,  viventc 
Adam  el  habcnle  aunos  l>87.  Et  Mathusalain  babens 
annos  187  gentiit  Lamech,  vivenle  Adam  el  habente 
annos  874.  Lamech  enim  babens  annos  172  genuit 
Noe.  Noe  habens  annos  500  genuit  Sein.  Sem  aulein 
liahcnte  aiinos  100,  diliivium  faclum  est;  et  bic  per- 
licitur  nunierus  aunoruni  1056. 

Aiino  2  post  diluvium  Sem  annorum  102  genuit 
Arfaxaih.  Arfaxath  vero  babens  annos  55  genuil 
Sale.  S;ile  aniem  habens  annos  50  genuit  Heber. 
Ileber  habens  annos  2i  genuit  Falech.  Falech  ha- 
hens  aimos  50  genuil  Keu.  Reu  habens  annos  52 
geiuiit  Scruch.  Seruch  habens  annos  50  gcnuit  Na- 
hor.  Nahor  habens  annos  2'J  genuit  Thara.  Thara 
habens  annos  70  genuit  Ahraham.  Hic  linilur  uu- 
nierus  sccundx  .xtalis,  annos  habens  292,  et  fiunt 
siimil  amii  diiaruin  aclaluin  1948. 

Abrabam  ciun  100  esset  annorum  genuit  Isaac ; 
isaac  atilem  habcns  aunos  00  genuil  Jacob;  Jacob 
babcns  annos  90  genuil  Josepb,  qui  visit  annos 
110,  fueruntque  ab  eo  usque  ad  egressionem  lilio- 
runi  Israel  ex  yEgyplo  per  Moysen  duccm  anui  145, 
et  ah  cgressitine  Israel  usque  ad  Josue  anni  40  ;  a 
Josue  usque  ad  Othonielem  suut  anni  26,  et  ab  Otho- 
niele  osque  ad  Aoth  [Al.,  Ehudl  anniiO;  ah  Aoth 
verousqiie  ad  Uebora  liunt  anni  80;  a  Debora  au- 
tciu  usque  ad  Gedeonein  Dunt  amii  40;  et  a  Gedcone 
nsquc  atl  Abimelecb  Gunt  anni  10;  ab  Abimelech 
enim  usquc  ad  Tbola  liunt  anni  5;  a  Tbola  quippe 
ad  Jair  anni  siint  25;  a  Jair  vcro  usque  Jephte  snnt 
anni  22,  et  de  Jephtc  usque  atl  Abessan  liiinl  anni  0; 
de  Abessa  autem  tisquc  ad  Achialionem  sunt  anni  7; 
ah  Achialonc  vero  usque  ad  Labdonem  fiiint  anui 
10;  a  Labdone  usqne  ad  Samsonem  sunt  8,  ct  a 
Sainsone  usque  ad  lleli  anni  20  ;  ab  lleli  cniin  usque 
ad  Samuelem  sunt  anui  40,  ct  a  Saninele  usque  ad 
Saiilein  sunt  anni  12  ;  a  Saule  crgo  usquc  ad  David 
sunt  aimi  20.  Ilic  pcrficitur  numerus  lerli.e  ;etatis 
annorum  942,  et  liiint  anni  siuuil  iritini  setatum 
2890. 

A  David  usquc  ad  Salomnnem  sunt  anni  40 ;  a 
Saloinone  auieni  usqiic  ad  Roboaui  compulanlur 
anui  40,  el  a  Roboam  usque  ad  Ahiaiu  ^unt  anni  17 

i  Auclorem  hujus  abhreviationis  cxistimo  cssc 
Egiuhaumn  iinp.  Garcli  Magni  cancellarium  Per 
Chiouicon  aulcm,  quod  illc  abbreviavit,  intelligendi 
suiii  venerabilis  Bedae  libri  tluo,  qui  inscribunlur 

Dt  scx  trtatibus  mundi  ct  Dc  lempor  biu.  Lasb.  — 


H  ab  Abia  usque  ad  Asa  limil  amii  5,  ct  ab  Asa  usqiie 
ad  Josapbat  anni  41 ;  a  Josaphat  aiilcm  usquc  ad 
Jorain  suut  amii  25;  tlc  Joram  usque  ad  Azariam 
liunt  anni  S,  et  ab  Azaria  nsquc  ad  Athaliam  IU 
anims  1.  Ab  Athalia  enim  usqne  ad  Joani  sunt  anni 
6;  a  Joa  vcio  usque  ad  Amasiani  siiut  aimi  40,  et 
ab  Aniasia  usque  ad  Oziam  sunt  29.  Ab  Ozia  enim 
usque.  ad  Joatham  liunt  anni  52;  de  Joatham  aiilcin 
usque  ad  Achaz  siint  anni  16,  et  ah  Aehaz  usquc  ail 
Ezcchiam  sunl  amii  10,  et  a!>  Ezecbia  usque  ad 
Manassen  sunt  anni  29 ;  a  Manasse  vero  usque  ad 
Amon  sunt  anni  55;  ab  Amon  usque  ad  Josiam 
liunt  anni  2,  et  de  Josia  usque  ad  Joacbim  suni 
auni  51 ;  a  Joachim  usque  ad  Sedecbiam  snnt 
amii  11;  de  Sedechia  ad  Ixabiichodonosor  anni  II. 
Ilic  flnitur  numenis  quartae  a:tatis,  continens  aunos 
475,  anni  qnaiuor  x-lalum  liuui  siinul  5565. 

Sunt  anni  quiiila>  aalalis  usque  ad  Cyrum  30;  a 
Cyro  usquc  ad  Cambysem  sunt  auni  30;  a  Cambyse 

,,  usque  ad  Daiium  anni  9  ;  a  Dario  usque  ad  Xerxen 

^  sunt  amii  50,  a  Xerxe  usquc  ad  Artaxerxen  siint 
anni  21,  ct  ab  Artaxerxe  usque  atl  Darium  sunt 
anni  40  ;  a  Dario  usqiie  ad  item  Arlaxerxen  anni  19; 
ab  Arlaxcrxc  autcm  usque  item  Arlaxerxem  fiuut 
amii  40;  et  ab  Artaxerxe  usque  Arsen  aimi  26;  ab 
Arse  vcro  usque  ad  Dariuui  liunt  atini  4;  a  Dario 
aulem  usquc  ad  Alexandruni  sunt  anni  6 ;  ab  Ale- 
xandro  ei.im  usque  ad  Ptnlomieuin  fiunt  auni  5,  et 
de  Plolomaio  usquc  ad  Philadelphum  liunt  amii  40 ; 
a  Philadelpho  usque  ad  Evergetem  anni  58  [Bed. 
molc,  55] ;  a  Philopatorc  auteni  usque  ad  Epipha- 
nem  suiil  anni  17,  cl  dc  Epipbanc  usque  ad  Philo- 
nietoiem  anni  24;  a  Philometore  quidcni  usque  ileni 
Evergetcm  anni  55,  et  ab  Evergete  usque  ad  Sole- 
rcm  sunt  anni  29;  a  Soterc  usquc  ad  Alexandruiu, 
anni  17;  ab  Alexandro  vero  usque  ad  Piolom;ctim 
littul  anni  10;  a  Ptolonuco  usque  ad  Dionysium  anni 
8;  a  Dionysio  vero  usque  ad  Cleopalraiii  liiiiu  anui 
30,  et  a  Cleopatra  usque  ad  Juliuin  C;csarcm  anni  2; 

' '  a  Julio  usque  ad  Octavianum  Aiigustuin  simt  ann.  S; 
ctab  Octaviano  Augusto  usque  ad  Christum  fiunt 
anni  42.  Hic  linilur  quinta  ;vlas,  annos  habens  589, 
el  liunt  sin.nl  anni  quinquc  .vtaluio  3952. 

A  nativitate  Doinini  noslri  Jesu  Christi  usque  ad 
Tiberium  uumerantur  anni  14;  a  Tiberio  ve.ro  usquc 
ad  passionem  Cbrisli  sunl  anni  18,  el  a  Chrisli 
passiime  usque  ad  Gajuai  sunt  anni  5;  a  Gajo  usque 
ad  Claudium  anni  4,  et  a  Claudio  usque  ad  Ncrn- 
nem  liuiit  anni  14  \Bed.,  15];  a  Ncrone  vero  iisquc 
ad  Vcspasianum  sunt  anni  II,  et  de  Vcspasiano 
usque  ad  Tiiiiin  anni  8  [Bed.,  10],  a  Tito  vero 
nsque  ad  Domilianum  anni   2 ,    ct    a  Domiiiano 

Peri/ius  vero  in  pra'fatione  ad  Vitam  Caroli  Magni, 
p.  429,  ail  :<  Lauibecius  AbbrevialioneuiChroniciah 
Orbc  eondito  usque  ad  amiiim  809  ei  ( Eginhardo ) 
vindicarc  conatus  nullo  planc  fuiidaumnlo  nililux.i 
Eoit. 


ntft 


CLAUDIUS  TAURIN.  F.PISC.  XOTITIA  IHSTOMCA. 


CIO 


usque  adNervam  anni  16;  ;i  Ncrva  usqucad  Traja-  \ 
iniiii  iii  anuus  I ;  a  Trajano  quidem  nsque  ad  Adria- 
mim  anni  14  [Bed.  reclius,  19];  ab  Adriano  usquc 
;i,l  Aiiioiniiuiii  liuni  anni  21,  et  ab  Antoniuo  usque 
ad  item  Antoninuni  anni  23  |/»Yrf.,22];  ab  Anto- 
niiio  autem  usque  ad  Commouum  liunt  anni  19;  a 
Commodo  enim  usque  ad  Helvium  Pertinacem  anni 
13  [Bcit.  minus  rectc,  51;  ct  <le  Helvio  usque  ad 
Sevcrum  lit  atinus  I ;  a  Sevcro  usquc  ad  Anloninum 
Caracallam  suni  amii  18;  ab  Antonino  Caracalla 
nsque  a<l  Macrinum  anni  7;  a  Macrino  vero  usque 
ad  Aurelium  lii  annus  1,  et  ilc  Aurelio  usque  ad 
Alexandrum  anni  4;  ali  Alcxandro  usipio  ad  Maxi- 
ininiini  fiunt  anui  13;  ;i  Maximino  qnoque  usque  ad 
Gordianum  anni  3;  a  Gordiano  ugqnc  ail  Pliilippnni 
anni  G  \lied.  7|,  et  a  Philippo  usqne  a«l  Dccium 
anui  7;  a  Decio  ad  Valcrianum  anni  3  [Beda:  l>e- 
cius  anno  I  Gallus  Volusianus  annis  2J;  a  Vale- 
riano  usque  al  Ciaudiuro  anni  15;  a  Claudio  enim 
usque  ail  Aurelianum  anni  2,  ab  Aureliano  usquc 
arf  Probum  linnl  anni  7  [Bed.,  5] ;  a  Proho  ad  Ca-  " 
iiiin  anni  .">  [Iled.  7],  et  a  Caio  iisquc  ad  Dioclctia- 
niini  anni  2 ;  a  Diocletiano  vero  usque  ad  Coiislan- 
tiniiin  liunt  anni  20  |//crf.  (rrfrf.  Maxiinianus  Sevc- 
rusque  annis  2|;  a  Constantino  us«|ue  ad  Constan- 
tium  anni  21  [Bed.  reclius,  511 ;  de  Constantio  usque 
ad  Juliantim  anni  24,  cl  a  Jiiiiano  usque  ad  Jovia- 
nuni  anni  2.  A  Joviano  ergo  tisque  ad  Valcnlinia- 
inini  fit  anniis  I  ;  de  Valentiniano  usque  ad  Valen- 
tem  anni  il  [Bcd.,  13],  et  de  Valenle  usque  ad 
Theodosium  anni  4 ;  a  Theodosio  vero  usque  ad 
Arcadium  anni  17;  ab  Arcadio  usque  ad  Honorium 
anni  13 ;  ab  Honorio  usqtie  ad  Theodosium  anni  15,  a 
Tlieodosio  usque  ad  Marcianum  aimi  26,  a  Mar- 
ciano  ttsque  ad  Lconem  auni  17  [Bed.  rectius,  7;  et 
tiddit :  a  Leone  antcin  majore  usque  ad  Leonem  ejus 
liliuui  anni  17|;  iiem  a  Leoue  usque  ad  ZrCnoncm 
lil  annus  I,  et  de  Zenonc  nsque  ad  Anastasium 
fiunt  uuni  10  [IScd.,  17] ;  uli  Atiastasio  vero  usque  ad 
Justimim  suut  anni  27  [lied.,  20|,  eta  Justino  usquc  C 
ad  Justinianum  anni  9;  iteni  a  Justiniano  usque  ad 
Justinum  sunt  anni  '39  ;  item  a  Justino  usqne  ad 
Tiberium  anni  1G  [Beil.,  llj;  a  Tiberio  nsqtie  ad 
Maiirieium  litint  anni  4  [bed.,  7];  a  Mauricio  usque 
ad  Focam  suiit  anni  20  [Bed.,  21];  a  Foca  tisqtte 

«  Fuit  is  annus  xr;e  Chrislianx  vulgaris  809,  uti 
liquet  ex  sequenii  nuniero  tam  annorum  iniindi, 
quam  annortini  regni  et  impciii  Caroli  Magni.  Quod 
autem  ad  prsecedentero  suppulalioncm  successionis 
imperatoruii)    lloiuanoiuin    atlinet,    ea    lam    apud 


ad  Heraclium  anni  8;  ab  Hcraclio  usque  ad  Con- 
stantinum  [Bed.  addit  .  quifttit  fiiius  lleraclii  | 
liunt  anni  2(i  [Bcda  addil  :  a  Conslantino  lilio  Ile- 
raclii  usque  ad  Heracleonam  inensesfi;  ab  Hcra- 
cleona  aiiicm  et  matre  ejus  Martina  tisqtie  a  Con- 
staiitcm  (Hcraclii  nepotem)  anni  2.  A  Constanlc 
usipie  ad  Constanlinuiu  (Pogonatum),  cjus  litiuin, 
anm  281;  a  Conslanlino  usqtie  ad  Justinianum  anni 
17;  a  Justiniano  usquc  ad  Pippinum  Seniorem  fiunt 
amn  2;  a  Pippino  Seniore  usque  ad  Caroluui  aimi 
27;  a  Carolo  usque  ad  Pippinum  el  Caroloiiiaiinuiii 
anni  27,  et  a  Pippino  et  Carolomanno  nsqnc  dnni 
Pippinus  constitutus  est  rex  fitint  anni  10;  a  Pip- 
pino  vero  usqne  ad  Carlnm  ei  Carlomannum  altni 
17,  et  a  Carlo  ei  Carlomanno  usqiie  ad  Carlum 
flunl  anni  A ;  et  iudc  domnus  Carlus  solus  regiuim 
suscepit,  et  Deo  protcgente  gubcrnat  usque  in  pnc- 
scntem  annum  a  feliciter,  qui  est  annus  regni  ejus 
42,  impcrii  aulem  9.  Stini  aiitcui  toiius  siunmx  ab 
origine  mundi  anni  usque  ad  praesenlem  annuni 
4701. 

Ali  Adam  usque ad  Nativitatem  Christi  compulanlur 
anni  39N2;  inde  tisque  ad  passionem  ejus  auni  33  et 
(liiniilius.  Si  in  primo  auno,  quo  Adam  fac.ttis  est, 
posucris  tetininum  Paschx  in  xn  Kal.  April  et  vu 
concur.  erit  in  ipsa  dies  iv  feria,  in  qua  sidera  con  • 
dita  esse  credunt,  ei  plenilunium  atque  sequino- 
ctium.  Quod  cum  tali  lermino  lalique  concur.  cy- 
cliun  inclioavcris,  cl  usque  ad  ChriSti  naliviialciii 
vel  passioncm  supputando  prxdictum  niinorum  nu- 
mcnim  perduxeris,  eril  anuo  ualivilalis  Dominicx 
terininiis  h.al.  el  eoncur.  lill,  annoqiic  passionis  lcr- 
mimis  xvii.  Kal.  Maii  ct  concur.  nii.  Si  vero  ab 
Adani  usqtie  ad  n:\livilaleni  Doinini  5199  annos  ha- 
bere  volueris,  et  suppulationem  eorumdcm  anuo- 
rum  sceiinduin  prxuiciam  rationem  per  concur- 
rentes  et  lerminos  compleveris,  habcbis  anno  nati- 
vilatis  Doinini  lerniinuin  Pascli.e  xiv  Kal.  Maii  et 
conciir.  i,  anno  vero  passionis  leniiinuni  iv  Nonas 
Aprilis  ct  concur.  n.  Si  auteiii  ab  Adam  usque  ad 
Christum  5500  pronuntiaveris ;  eosque  secundnin 
ipsam  regulam  compulavcris ;  e\cniet  tibi  auno 
Doininicx  nalivitatis  tcrmiims  Paschx  xi  Kal.  April. 
el  eoncur.  vn,  annoque  passionis  lciniiims  Non. 
Aprilis  et  coneur.vn. 

Dedam,  quain  hic  culpa  imperitorum  et  negUgen- 
tiuui  librariorum  miiliis   locis  depravata,  ei  adniini- 

eitlo  accuraiioris  chronologix  boe  xvo  usitalx  enien- 
damla  cst. 


ANNO    DOMINI    DCCCXL. 

CLAUDIUS 


TAURINF.NSiS  IPISCOPUS. 


NOTITIA  HISTORICA   IN   CLAUDIUM. 

(Apud  Anioninm,  Bibliolli.  vet.  Hisp. ) 


Clandius  Tanrinensis  episcopns,  Iconoelasla  obsti- 
nalissimus,  sive  imagimim  sacrarum  liostis,  Felicis 
Urgellitani  prxsulis  discipuhis,  ex  Ilispania  noslra 
unde  ortiim  habuit  ad  Italos  venit  Ludovici  Pii  de- 
stinalione,  ut  sacram,  qua  vigehat,  doctrinam  Italos 
doccrct,  faeius  in  euni  finem  \ogustx  Taurinorum 
iu  Gallia  Subalpina  sive  Pedemontana  regionc  epi- 
scnpus. 

Jonas  Aurclianensis  praesul,  queni  antagonislen 


D  Clauditis  habuit,cuncta  h;ec  indubia  reliqttit  in  opere 
adversus  ejus  blaspliemias  cnnscriplo.  t  Qno  feliei,- 
ter,  ait,  imperante  (Ludovico  imperatore  Caroli  filio) 
idem  Felix  (Urgellilanus)  in  qiiodam  discipulo  suo. 
nomine  Claudio,  ut  pote  (ut  verbis  beati  Hieronymi 
ular)  Euphorbus  in  Pvllrgora,  renaseiliir  :  qui  iili- 
quc  eisi  non  fnlei  calnolicx  regnlam  (uli  Fclix  pr;e- 
eeptor  Nestorianus  hairciicus),  ccclesiaslicas  lainen 
tradiliones  quain  venenalis  telis  per  eumdeni  disci- 


611 


pnlum  suum  jacnlari  nisus  est.  i  f)e  cjus  p:\lria 
eilucatione  el  in  llaliam  profectiune,  :>tquc  inf 
Taurinensibus,  i  leni  paulo  post :  <  is  itaqu  :,  lic  i)  io 
agilur,  exorlus  ox  eiulcm  liispania,  cjustiemquc  1  - 
licis  discipnlalni  ab  incunle  iulate  inhxrens,  perali- 
quod  lcmporis  in  palalio  memorati  gloriosissimi  nc 
serenissimi,  Deoqtie  amabilis  Augusti  (Lu;ioviei)  in 
officio  presbytcralus  niililavil.  Sed-  ni  aliornw  uii!;- 
tati  doclrina  prajlicationis  cvangelic»,  quiu  illi  ad- 
nioduiu  incsse  vilebalur,  eonsuleret,  ipsius  piissimi 
principis  piissima  devoiione  prxsul  Tatirincnsis  suh- 
rogatus  .'^i  l.ii  i.i--  i  i-  i  Ibi  reprohasse  i  um  serioqne 
ila  unass  •  sacrarum  imaginum  criu  isque  salutarium 
signoram  usmn,  sanctorum  rcliquias,  sepuli  raquc, 
proscquitur.  Quibus  audilis,  Theodeiniruiii  queindam 
patrem  monachoruni  ut  ab  iis  desisterct,  litteris  eiini 
adinomiisse  aii.  Theodcmiruni  hunc  poslea  fuissc 
Calagorrilannni  episcopum  pseudo-bislorici  nostri 
conteiidunl  j  Luitpr.,  ail  annnm  8-iO  ;  Juliun.,  u.  i  >i) ; 


CLAUDIUS  EPISCOPUS  TAURiPffiNSlS. 
et  \  pracc: 


fil2 

IlOC  flir 


lnis  !l  :id  nefanduc) 
inxisse.     Cujus  lio- 

JHCS- 


s<:i  ipium  refcrenda  legunlur, 
xisti,  i:::!.- ..  tle  !  s  ichali  Ei  clesix  Romanx  episcop;», 
qui  prxsentcjanicorrui!  vila;  ■  necessc  est Theodu- 
niiruin  aiiteaiiuuui  hujus  sa:i  uli  vicesimum  quarlum, 
qui  uUinms  vit;r  Pasehalis  liti:.  dedii  se  ad  ClaudiiiH) 
admonitorias  suas  litlcras;  Claiiiliumqiic  paulo  p,ist , 
Kugenio  jam  ponlilicc  Imju  i  no 
Vpolngclicum  scribcnduin  se  a 
minis  falsa  dogmata,  praster  J.  uatu  Dungalii 
byterejusdem  temporis  [Dugalus  aliis,  etinhis  Bar- 
thio  lib.  yi\  Advers.,  cap.  laj ,  ct  Eginhar.lus  ipsc 
Caroii  ilugni  Vita-  auclor  illusiris,  scripljs  suis  con- 
vellcre  euraruut.  Prioris  liber,  Pro  cultu  sacrarum 
imaginum  adversus  insanas  btusphcmasque  nanius 
Claudii  Taurinensis  episoopi  Ludovico  Pio  ejusque 
lilio  Lothario  impcratoribus  dicatus,  exstabal  olim 
in  Pctri  Pithcei  bibliothei  a  (BaroniiisiomolX,  adann. 
825,  n.  lii.  Labbeus,  De  Script.  i»  Dugalo),  edilus 
jam  inter  veterum  PP.  Momunenla.  lonioIV  Biblio- 


vere  lamen  is  luil  pars  Gallieawc  Ecclesiu;,  ut  ex  .,  thecrc   Eginhardi  autem  libclli  jam  hodie  non  exstan- 
Joiuc  verbis,  lil>.  i,  Jounnes  Miibillonius,  vir  erudi-      '•" 
lissimus,  in  annolalionibiis  ad  Analccta  vetera  (pag. 
45)  prudentcr  vidit. 

Claudium  lamen  ad  has  aliis  lillefis  sic  insolenler 
respondisse  Jonas  prosequilur,  ut  Gallos  omnes  et 
Gcrmania?  (idelcs  idololatria:  vanarumque  supersti- 
lionum  laqueis  irretilos  esse  jaciaveril.  Falsns  tamen 
ipse  Jouas,  cl  in  contrarium  e  \i;i  recta  devians:  qui 
jmaginum  usum  non  ad  adorationem,  se  I  ad  instru- 
ciionem  laiuum  cum  Fraucotbrdiensi  huj  is  temporis 
synodo permiltcbat  (Baron.,  lomo  IX,  ad  aiin.  825, 
n.  01).  Hujus  Claudii  lilteras  hascc  in  grandc  ae  pro- 
lixum  scriptum  Iransiisse.  bsec  ejusdem  Jonai  convin- 
cunt :  «  Fertur  inlcrea  in  suagilfatione  ejusdem  ab- 
baiis,  loliusque  Gallicance  Ecciesia:  tanUe  prolixilatis 
evomuisse  libellum,  ut  magnitudinc  sua  qninquage- 
nis  psalmis  Davidicum  superarii  psallerium,  dequo 
nonnisi  quoddam  cxcerplum  ii\  manus  parvitalis  no- 
sir.i-  est  perlatnm,  cojus  hoc  est  cxordium  :  Tilnlvs  „ 
libri  :  Apologelicum  stque  rescriplum  Ctaudii  episcopi  *-' 
adversns  Theodcmirum  abbatem.  < 

Hoc  scriptum  Jonas  refuta\ ii  tribus  libi is,  De  cullu 
imaginum  in  editionibus  anliquioribus  nuncupatis; 
rcvcra  autem  primo  De  imaginuni  cutiu  crucisque 
ttdoratione.  Secundo  specialiter  atque  iternm  De  cru- 
ris  cutlu.  Terlio  autein  /'.;  peregrinationibus  in  nrbem 
conccplis.  Quorum  toitis  tenor,  prxcipuequc  jam  di- 
eta  tesiimonia,  et  prxfatio  inlegra  primi  libri ,  ad 
Carolum  ies;eni  Calvum  Ludovici  Pii  lilitim,  enjns 
Ludovici  jussn  reni  aggrcssus  fuerat,  directa,  osteu- 
dii  pcrniciosissimum  Ecclesbc  hosteni  Claticium 
fuisse ;  ncqtie  illnm  tainen  vivere  cum  Iwec  in  pu- 
blieum  e.lcrei  (praimortuus  enim  fueral  superslite 
adhuc  Lndovico  Pio,  qui  ar.tio  860  o  iit ,  aut  pauio 
pos!  ijns  mortem ;  nam  pervcnisse  ad  annum  859 
sattem  hahetur  ex  monnmento  qaodam  Herigarii 
Secusia!  Marebionis,  cujus  Fcrdinandus  U^hellus 
meminil  Utaliat sacrm  iou:o  IV,  col.  1132]);  sed  t;i- 
men  reliquias  ejus  hseresis  cxstirpalum  ire  se^e  aii, 
adjungens  dc  aliis  ejus  operibus  aelcrna  infamia  dam- 
nawiis  :  «  Sed  quia,  ut  relatiooe  veridica,  inquit  (iu 
Pra-fat.  libri  i)  didici,  hoii  modo  error,  de  quo  agi- 
tur,  i;i  discipulorum  snorum  menlibus  reviviscil  ; 
(|iiiu  poliuseo  doeente  h;eresis  Ariana  pullulare  dc- 
urcuenditur,  de  qua  ferlur  qusedam  monumenta  li- 
broritm  congessisse,  et  ad  simplicitatem  et  purila- 
leni  lidei  calholicic  ct  apostolicie  oppngnandam  in 
armario  episcopi  [Forte,  episcopii]  sui  clandestina 
calliditate  reliquisse  :  non  sum  austis  quin  nionitit 
et  liortatit  filiorum  sauclae  Dei  Ecclesia:,  opus  quod 
prselermiseramenucleatimdiscutiendum  repetercm.i 
H.Bc  Jonas. 

Ejusdem  temporis  seriptor  Walafridus  Sirabo  si- 
niile  quid  .le  Claudii  obitn  suo  ipsius  jndicio,  etiam 
piius  quam  a  Iversis  scriptorum  calliolicorum  tc- 
lis  confoderelur  damnali,  relcrt.  At  qtiia  in  Apoio- 
gclicoipso  Claudii  haec  verba  adTheodcmiri,  quod 


lis,  Itc  adoranda  Cruce  qnem  c;  lliim  Claudius  repro- 
lialiai  raeroinil  Lnpus  Fcrraricusis  abbas  epist.  4  ad 
eumdem  Egiuhardum  directa. 

Hactenus  Claudius  Dei  ae  vcrse  fidci  hostis.  Scd 
nonneel  quaedam  calholicescripsit  idem,  priosquam 
I  onani  exuissei  nicnlem  ?  Ulique,  si  vera  certaquc 
dixerit  vir  diligenlissimus Philippus  l.albens  in  dis- 
serlatione  Dc  Scriptoribus  Ecclesiaslicis,  a  Bellarmino 
suo  recedens.  Neuipc  Labbei  sentenlia  idem  fuerit 
( i.iMilitis  Clemcns,  quem  Beilarminus  lauihit  uii  ca- 
tholicum  pfurium opcrum  in  sacros  librossciiplorcm, 
cum  Cbudio  Taurinensi,  hoc  cpiscopo  de  quo  ntinc 
ayineis.  Peccnt  auteni  valdeLabbeus;  namCIaudium 
(  iementem  huncScotum  nationc  iuissc  agnoscit,  qui 
ai  erum  Taurinensem  ex  Hispania  fuisse  ex  Joiee 
scriptis  liquidissimc  coiistare,  ante  oculos  hahere 
debuit.  Li  hunc  quidcm  Claudium  Clementem  Sto- 
tum,  a  ClaudioTanrinensi  episcopo  distinguere  vulgo 
soleut  (Xyslus  Senen.  lib.  iv  fiibtiothecce.  Possevinus 
in  Apparatu.  Bulncus,  tomo  I  tlisl.  linivers.  Paris.  in 
catalogo  Academicormn).  Scd  quidquid  sii,  inde  an- 
saie  arripuit  muilornm  error,  qui  Claudium  icouo- 
claslain  baerclicum,  non  Hispanum  quod  fuit  sed 
Augliiiu  (Amb.  Cassin.  in  Triumpho  cathot.  \>erit. 
Vcrbo  Adoratio.  Francisc.  Augtist.  ab  Ecclesia  iu 
Hisl.  Chron.  cardin.  episcopor.  Pedemont.  Posl  Pta- 
tcolum  in  libro  De  llccreticis),  quandoque  et  Scotuni 
(Laudatus  Labbcus.  Th.  Dempsterus  iil  Hist.  Eccles. 
Scolor.,  c.  501),  cuni  altero  Claudio  Seolo  confun- 
dcnles  appellant.  Philippus  quoque  Labbeusin  JVoikf 
bibliolheca:  manuscriplm  primo  volumine  Claudii  cu- 
jusdam  quoddam  Chronicon  brcve  ah  inilio  niundi 
al  Chrisli  nativitatem  pcrtingens,  impcrfectum  ta- 
nien,  cdidit  :  qnod  Claudii  hujus  Taurinensis  essc 
suspicabalur. 

Thomas  ntiqne  Dempsterus,  ut  largus  fuil  in  con- 
stilucndis  Scolica:  sua:  gcniis  illuslribus  fatna  viris, 
tres  non  ininiis  similiterappelfatos,  exScotia  omnes, 
I)  ejusdem  lemporis,  lihrorumque  scriplores  laudavit. 
Primum  S.  Claudium  Clementem  Benedietinum  raona- 
chiim  Alcuini  collegatn,  qui  in  academiis  Parisiensi 
ac  Ticinensi  erigeudis  navavit  opcrain  :  cujus  Tri- 
themius  (Lib.  n,  De  Viris  illust.  Bcned.,  cap.  281, 
Pauins  Langius  (In  Chronic.  Cilizensi,  ad  finem), 
Possevinus,  Arnoldus  Uvion  (fn  atljunclis  ad  Li- 
gnum  vilcc),  afiique  apud  eumdem  Dempslerum  vi- 
dendi,  Caesar  quoipie  Egasius  Bulaeus  in  Hhioria 
Vniversitatis  Parisiensis  non  semel  (Tomo  1,  ad  anu. 
815,  pag.  14G  :  et  in  Catul.  iltustrium  Academico- 
rum,  pag.  508),  nieminere.  Ad  qttem  judicio  meo 
spenani  quae  ex  ms.  Indice  Fuldensium  abbatum 
communicavit  nobis  Christophorus  Broweius  in 
scholiis  n:I  Bbabani  earmen  13  de  Brunone,  Einar- 
do,  Modesto,  el  CandiJo  ud  Clementcm  Scotum 
grammaticce  studcndtr  grutia  deslinalis ;  liect  aliler 
Dempsierus  exislimaveril.  Nam  primi  hi  reviviscen- 
tium  litterarum  instauraiorcs  encyctopediam  profi» 


(It3 


NOITTIA  HISTORICA» 


(•M 


tebautur,  uli  Bcda,  Alcuinus,  alii,  non  deilignati 
graroniaiicaRi  qua  intrandura  est  ad  scienliae  et  s;i- 
nienlix  arcem  docere.  Labbco  auteni  in  hoc  ilispii- 
eet,  quod  uniim  cx  fundatoribus  academhc  Pari- 
siensis  euni  pleriquc  dixerint,  qua:  niilla  tuncfuil; 
iicc  nisi  aliquot  posl  saiculis  emersil.  Displicel  ctiam 
quod  Benedictinus  monacbus  et  Altisiodorcnsis  epi  - 
scopus  ab  iisdein  audiat.  Nos  G;illis  dispulandum 
rclinquimus  <!e  amplissiiui  sui  gyinnasii  origine. 
Creterum  Clemenlis  (si  hic  est  Claudius  Clcmens)  ct 
Aleuini  monacliatuui,  San-Gallensis  mouachus  De 
Gestii  Caroli  Magni  sub  Carolo  Calvo  ejus  nepote 
scriptor,  quem  llcnriciis  Ganisius  eiii  u  (Tomo  I 
Ani.  Lection.),  snbindicare  vidctur,  praHer  supra 
jani  laudatos  eo  recenliores. 

Bunc  Clementem  c\  lliliernia  Scotum,  alque  Al- 
cuiiuini,  scc,  inavis  Albinum,  in  sacularibus  et  insa- 
eris  Scripturis  incomparabiliter  eruditos  ejusdcm 
San-Gallensis  cloyio,  lionoriGccntissime  aCarotoMa- 
guo  exceptos  fuisse  ut  juventutcm  Callicam  sapien- 
tiam docerent,  cnm  idem  monachus  anctor  sii :  procli- 
vis  sit  aliqnis  ad  crcdendum  hujus  esse,  non  Tauri- 
nensis  Claudii  llispani  (cuju-i  nullutnde  litteris  sa- 
cris  meritum  in  memoria hominum  perduravii)  quid- 
quil  comincnlariorum  ad  sacra  lliblia  sub  Cl  udii 
laudatur  nominc :  scilicet,  in  cpistolam  Pauli  ad  Ga- 
latas,  Drunteranno abbali  dicata  (Consentil  Bukcus 
in  Catal.  Academic.  Parix.  landato),  ParisTisque  anno 
15*2,  in-S",  indeque  in  Bibliolheca  VV.  PP.  edila  ; 
iicin  ad  Romanos.  duaruinque  ad  Corinthius;  iu 
Erangelium  sancti  Mutlhsei  ifcull.eiis,  ibidem) :  quae  in 
aliquibus  Galliarum  musseis  niss.  asservantur;  et,  si 
m  i.i  Trithemius  rclulcritdc  ejns  operibus,  etiam  in 
Genesin,  Exodum,  Numeros,  Deuteronomium,  liluos 
Jiidicum,  et  Ruth,  clin  libros  Josue,  sive  commcn- 
tavia,  sive  explanalioncs;  Iraclatum  itcin  super  Le- 
viticum,  cujus  prtefalionem  ct  epilogum  prse  niani- 
bus  sc  liaberc  Lablicus  retulit  (De  Script.  iinuo  I, 
pag.  228,  ct  in  Novai  Bibliuilt.  specimine,  parle  i, 
pag.24). 

In  qiio  tamen  lucremus,  Claudiiquc  Taunnensis 
cssc  opus  ciun  Labbco  contendcre  possuinus,  idco 
quod  directus  dicatur  anno  a~io  ad  Theodemirum  ab- 
bateui,  qui  essc  videlur  ille,  quocum  concertationcm 
/;.•  imaginum  i  ultu  Taurinensis  noster  pavilo  posi  lia- 
bnii.  Exstat  quidein  hocjam  lemporea  Joanne  Ma- 
hillione  Benedictino,  viroindustrise  atque  eruditionis 
Hngnlaris,  edita  in  Analectis  veteribus  Claudii  epi- 
scopi  Tanrincnsis  prxfatio  jam  prius laudala  inlibros 
itiformationum  litlcrm  et  spiritus  super  Levilicum, 
Theo  lemivo  abbali  directa  :  iu  qua  Claudius  nosier 
liianifcsiissiine  jinlii  io  n.co  sesc  prodit  auctorcm  opc- 
ris.  Lamentalur  cniin  apud  charissimum,  ut  vocal, 
l.aivem  praedictumThcodemirum,  eruciari  sc  maly- 
vnin  hominnni  pcrvcrsitate,  ut  sibi  ucdiuin  sit  vi- 
vcre;  el  in  ipso  opere,  cujus  memoratua  prxfalioni 
appendilur  qunddam  fragmentum,  adduclis  sancti 
Augustini  verbis  ex  lihro  De  yera  rcligione,  de  non 
colendis  angelis,  subjungit  auclor:  «  Hoc  fidei  nostrse 
innnitissimumatqucaltissimumsacramcnuim.etcordi 
iii>.-.tro  firmissimum  charactcr  impressum  :  hanc 
asirucndo  ct  defendcndp  veritalem,  opprobrium  fa- 
(iiissiun  vicinis  meis  el  timor  notis  ineis ;  m  tanlum, 
iitqni  videliant  nos  non  sohim  dcridebant,  scd  ctiam 
digilo  unus  alleii  ostendebat.  >  Ex  quibus  jain  ap- 
parcthomo  sanctorum  spirituum  adoratioui  cullnive 
infciisus.  Videtur  aulcm  lia»c  antc  Apologelicum 
eideiii  riieodcuiirodircctum  scripsissc,  cuiii  iuciperet 
de  culiu  beatorum  prajpostere  seutire. 

Idem  vero  in  pv.clatione  memoratsese  a<l  eumdem 
TiieoJemirum  Exposilionnm  iiUjue  informalionum  lii- 
lerai ,  i  spirilus  inlixodo  libros  qualuor  ante  biennium 
misisse, quovimi  initiuui  fuit:  Post  expositionem  tibri 
Geneseus.   Mcminitquoquc  ibidem  lnijns  Expositionis 

"  Raptim  percurri  Floriacensem  Bibliolbecam 
velcreii!  opera  Joannis  a  Bosco  Cudestiiii,  Lugduni 


A  in  lilirnm  Gencseos  anle  ocio  annos  ev  diclis  SS. 
PP.de  lillcra  ei  spirilu  tribus  hbris  compreliensa;. 
Qua'  quidem  opera  duo  iioii  usqiiain  exstarc  ainli 
vimus. 

Levilici  autem Commcn/ariuin  sc^e  in  codicc  Remi- 
giano  habere  ail  Mabillonius  in  annolationibus  ad 
luec  Analecta  (pag.  &6). 

Quidui  ei  suspicabiniureumdembuncauclorem  ba- 
bevaCommentaria  inEpistolam  Pauli  ad  Culalas, cjus 
noniiiie  jam  olim  vulgala  ;  itcni  ln  Epislolam  ad 
Ephesios  ei  ad  Philippenses,  cujus  pra.falionem  I.udo- 
vieo  ipsiAugusto  nuncupatum  ci!iiiii  quoque  Mabillo- 
nius '.'  In  bac  quidem  superioris  Commentarii  <:d 
Galatas  Epistoim  meminit  prneterito  a  annn  se  elabo- 
vaii.  Expositiones  \cro  insancliPauli  bas,  el  loilassc 
alias  oinnes  epislolas,  asservari  in  Ploriaccnsi  biblio 
tbeca  idem  Mabillonius  testatur  ". 

Kiaginentuin  iiidem  pnufalionis  i:i  sanctum  Mat- 
lliaiim    in   liicem   emissum  a  Jacoho   (jsserio  inter 

.,  Dibernicas  epistolas  idem  refcrt.  K  pvafaiione  sanc 
supevius  dicta  ln  Epistolas  ed  Ephesios  et  ud  l'lti- 
liupenses,  illa  quidcm  ad  vexaliones  Clauiiio  propler 
cjus  dogmaia  exbiberi  coeplas  pcrtinere  videntur  : 
<  Dccaetcris  vcro  episiolis  licet  plurima  peucs  ine 
icueanlur  excerpta,  multa  lamcn  adbuc  supersunt 
purquircnda.  Sed  quia  me  anno  pvasenii  pvape- 
itienlibus  ]icccalis  meis  gravitcr  obligaslis,  ct  nimiis 
anxiclalihus  dcditus  niibi  vivere  non  libet,  neque 
Si  i  ijiiuras  perscrulari  licet.  >  II. ec  illc. 

In  Vaticano  etiam  codice,  cui  aflixus  est  numcrus 
5775,  iulcr  ms.  Claudii  Taiivincnsis  uomiue  inscri- 
pius  est  Tractalus  in  Epistolam  ad  Corinthios,  qui  in- 
cipit  :  Pracepto  Domini  admonitus,  etc,  el  folio  !)7 
incipit  ad  eosdem  secunda  cumhocprincipio  -.Siiciis 
sanctus  apostolus.  Prascedit  utrumque  pvasfatio  cum 
Iioc  timlo.  Venerabili  inClnisio,  sinceraque  charitate 
diligendo  ,  Tlieudemiro  ubbuti  Claudins  inspirante 
gratiu  Dei  episcopus,  ctc.  Sequitur  cpistola  Theodul- 
pbi  Terdonetisis  Ecclcsia;  indigni   episcopi,  qui,  ul 

C  ait,  fciit  scribere;  el  prosequitui  ;  *  Oflero  rum 
pvo  amorc  Dei  el  avunculi  mci  Joannis  vcnerabilis 
cpiscopi,  qui  buic  Ecdesia:  ubi  ego  priesideo  praifuit 
episcopus ;  ci  pro  remedio  animse  meye  beato  Colum- 
b.uio  confcssori  Cbvisii,  quatenus  cum  et  prscsentcs 
et  fntiiii  monaclii  inihi  commorantes  in  sna  habcai.t 
potcslatc,  elc.  Actuni  est  anuo  ab  incarnalioue  Do- 
iuini  Jesu  t.brisii  oclingentcsimo  sexagcsimo  sc- 
ciindo  indictione  decima.  Tueodulplius  episcopus.  > 
Nota  sequilur  recciilioris  characleris  anle  200  aut 
r>(it!  annus  vulgaris.  Iste  liber  est  monachorum  S.Ju- 
stiaw  de  observanlia  ordinis  .S.  Benedicti,  residentinm 
in  munasierto  S.  Colvmbani  de  Uovio,  scriplus  s»<4 
anno  i".  Ex  qiiiiius  conslal  librum  fuisse  saeculo  isio 
nono  i[iio  in  vivis  Claudius  erat  scriplum,  quo  qui- 
dem  ignorari  liaud  potuit  bunc  ejus  fceiiun  gcrma- 
num  esse. 

Secundus  Dempsleri  Claudius  Clemens  Scolus 
altcr   cst,    eui  Taiiriiiensi   episcopo,    ac  Jon,'e  liliiis 

Ddilaceiato  is  tribuit  Commentaria  in  Epistolam  ad 
Galalas,  Ludovici  Pii  lempore  seripta  :  cujus  i.i 
Norlmannos susceptae  expe  uit  nis  recordalur  auctcr 
iiipiivtaiione.  iiiinc  et  ait  inlcrLalinos  poetas  a  Liiio 
Gyraldo  Perrariensi  laudatum.  Sed,  nisi  fallor, 
unins  Cletnentis  poetae  Gyraldus  ineiniiiit  (De  poeiis 
dialo^'0  4,  pag.  iinbi  18'i);  huuc  autcm  Appuleii  fa- 
iinliaiiin,  tiuom  in  Floridis  suis  iilem  laudat.  Sen- 
tentia  um  quoque  Theologicarum  auctorem  ;ii  Deiu- 
pstcrvis,  contva  quas  scripsil  Dungalus;  itero  Com- 
mcntariorum  in  Matlliaeum  libris  ivilnis,  «  quem 
piiinus,  aii,  exposuit  Barcnius  lom.  \  Annaliuni;  » 
qivequc  milii  incr;e  lenel  rae  siuii.  Deinde  accumulat 
eidem  lucubraliones  in  Pentalbeucuui ,  Judiccs, 
Rulh,  Psallcriiini,  l'auli  Epistolas  oiuiies;  De  Evan- 
gelislarum  hem  concordia  libros  xiv,  Memoriale  lii- 

anno  160*>,  in-8°  edilam;  neque  lamcn  iu  Claudium 
Taurincnscm  incidt. 


C,\h 


CLAUDH  ITISCOPl  TAIRINE.NSIS 


Mb 


tloriarnm,  Summam  qu.imdaiii,  ac  landera  Uomiliat 
quod  IV-»sitinimi  tradere  ait.  Sed  scimus  quid  de 
Tboma  Dempstero  censuerinl  viri  eruditissimi  (Lalt- 
lieus  in  Bibhotheca  bibtiothecarum,  pag.  lol».  Haller- 
vordius  iu  Specim.  de  Lalin.  Ilist.,  pag.  8)  :  <  cui 
gcilicet,  Usseriusait  (De  Britannar.  kceles.  primor- 
di>s,  cap.  15,  pag.  463),  familiaris  iiiit  librorum,  qui 
uunquam  scripti  sunt,  ex  ipsius  otioso  deprompla 
cerebro  recensio:  »  qui  alilii  (Ibidem,  cap.  i,  pag. 
II)  hominem  mulue  lectionis,  sednullius  ptaneju- 
ilicii,  »  appellat. 

Jam  tertius  ct  uliimns  Clandius  ClemensDempste- 
rianus,  ejusdem  et  ipse  cum  duobus  superioribus 
aaatis  et  natiouis,  ille  est  Clemens  Scotus  ni  Francia 
orientali  lisereliciis.qui  Bonifacio  marlyri  Hoguntino 
antisiiti  et  Germanorum  aposlolo,  mofestus  et  ad- 
versarius  1'uit  iu  propagando  Evangclii  seniine  (Vide 

«  Clauilii  Tanrinensis  qnae  gctatem  iulerunt  frag- 
menta  lum  edita  tuni  ctiam  manuscripta,  quibusque 
in  locis  singula  olmi  esslitcrinl  aut  nunc  exslenl, 
indicat  loan.  Alli.  Fabricius  Bibliotli.  med.  ei  inf. 
iu  Clmtditi  llispano  tom.  I,  pag.  388.  Fucre  eliani 
qui  Ciaudium  Arianismi  insimularent,  quod  calnm- 


A  Bai-onium,  loui.  IX,  ad  an.  7io,  ntini.  21,  24,  28, 
.").  Sed  liic  non  sequalis,  sed  inulio  cst  antiquiur 
duobus  aliis;  damnalus  quippe  a  Zacharia  ponliflcc 
iu  Concilio  Romano  anni  "i.r>.  Nec  ad  luinc,  sed  ad 
Clementem  illum  Alcuiui  collegam  pcrtinent  quae  in 
indice  Fuldensium  abb.itinn  Lhristopboras  Browc- 
rus  legit. 

Ut  Uniamus  tandem,  Claudio  Ilispano  episeopo 
Taurinensi,  quem  nnicum  hujus  aitaiis  ita  vocatum 
exisiimanius  ,  alias  etiani  quam  nefarias  de  suis 
haeresibus  lucnbrationes  non  dcnegamus;  quantum- 
\is  omiserit  Jonas,  qui  advcrsus  euin  falojam  fun- 
cluin  scripsit,  quemadmodura  el  Dungalus,  aliquam 
ah  eo  pridem  derivatorum  operuni  calholicorum 
mentionem  habere.  Quod  plane  debuere,  ut  vel  sic 
caslrorum  iidei  ilcsertorcin  iniquissimum  validius 
premcrent  ■. 

niose  in  euni  dictum  idem  Fabricius  cxistimat;  et 
a  Richardn  Simone  iu  censura  Bibtiotlicae  ecctesta- 
"  tlicm  Du-Piniame  lom.  I,  pag.  28(i,  et  alibi,  iiovam 
viro  alioqui  docio  inllictam  plaguiu  delersam  et  sa- 
nalain  fuisse  ait. 


a  CLAUDII   EPISGOPI 

IN    LIBROS    INFOUMATIONUVI    LITTER.E    ET    SPIRITUS    SUPER    LEVITICUM, 

AD  THEODEMIRUM  ABBATEM  PRjEFATIO. 


Malnll,  Vet.  Analecl.J 


Cogis  ct  compcllis,  clrarissime  frater  Thcodemire 
abba ,  atque  ,  ut  ita  dicam,  stomachanli  animo  me 
reprehcndis  diu  siluisse,  nec  paruisse  jussioni  tme  in 

exposilione  Lcviiici.  Bieuiiiiiin  est  quod  tibi  direxi 
exposilionum  atque  informalionum  litter.T  ct  spiri- 
tus  in  Exodo  liliros  quatuor,  qtiibus  principium  est, 
Vosi  expotitionem  libri  Geneseos,  undc  anle  lios  octo 
annos  ex  diclis  sanclorum  Palruiii  dc  liltcra  et  spi- 
ritu  tres  edidi  libros.  E  contrario  lu  respontles  eve- 
nissc  lilii  quod  provenil  Jacob,  qui  pro  Raeliel  ser- 
vivit,  et  in  noctc  Liam  aecepit  :  iia  et  tu  pclisii 
expositionem  libri  Levilici,  ct  accepisti  Exoili.  Nec 
in  boc  facto  rc  vera  mc  agnosco  satis  errasse.  Quia 
sicul  illis  iioii  eiat  consuctudo  ut  minores  prius  tra- 
(lcrentnr  ad  nuplias  ,  quam  majores  :  ita  ncc  uiibi 
visum  rectuin  fuit,  ut  prius  exponeretiir  sacrificii 
rilus,  qiiain  saciificiorum  ministri  vcl  locus.  Quod 
verojussioni  tn.-c  hactenus  parere  ncquivi,  non  fuit 
pigritia  vel  lorporis  ncgligentia,  sed  reipublicae  in- 
fcstatio  dira,  cl  inaloruni  boniinuni  niinia  perversi- 
(as.  Qii;c  duai  res  me  in  tantum  eraciant,  ut  niilii 
jaiu  sit  Uedium  vivere,  debilitatusque  pcnnis  virtn- 
tiiin,  non  valeo  in  soiiludinem  fttgcre,  ubi  aliquan- 
luluni  requicscain ,  ct  dicam  Deo  :  Dimittt'  me ,  ul 
planaam  pitnluhtm  dolorem  meum,  et  cognilum  tibi 
facium  pecrnluni  mcum  ,  anlequam  vadam  et  non  re- 
verlar  nd  terratn  tenebrosam  el  operlam  mariis  cali- 
gine ,  tiOi   cctcrnus  horror  et  nnllus  ordo  inlinbilat. 

"  De  Clandio  Taurinensi  episcoponemo  ccrtius  te- 
stimonimu  prodiilcrii  qnam  Jonas  Anrelianensis  epi- 
scopus  tum  in  prafalione,  inm  initio  libri  primi  de 
Cuitu  iraaginum  advcrsus  ipsum.  <  Is  ilaque  dc  cjuo 


C  Sed  reptans  iu  lerram  lacrymabundus  el  gemibun- 
dus  clamo  ad  Deum  :  Quure  me  reputisti,  ct  tristis 
inccdn,  dnm  affligit  tne  immiciis  ? 

Quod  cniiii  pnecipis  bonuin  esl  opus,  scd  inagnum 
super  sc  habet  pondus  :  et  ncscio  quomodo  digne 
possil  perlici ,  quod  non  potest  cogitatione  com- 
prchendi  :  ct  sicnt  difficile  est  quemqiiam  manu 
posse  cceluin  langere,  ila  diflicile  esl  omnia  sacra- 
menta  lcgis  diviiuv,  sicut  lu  praecipis,  cxplanarc. 
Scd  istiui  illis  (lebucr.is  injungcrc,  qui  hahenlcs  in- 
tra  se  fontein  eloqucnlix ,  unde  quidquid  illis  in- 
jungitur,carmine  irriguo  copiosiuscxplicalur.  Verum 
econtra  qnicunqnc  angustas  inlelligenlia:  est  sicut 
ego,  ncc  habet  allkeiiiiaiu  eloqnii  ,  per  quam  vc! 
alios  reficcre,  vcl  stta>  siccilatis  possit  inopiain  tcm- 

"  perare  ;  talcs  non  snluin  per  se  aliquid  dieere  ap- 
pctiiut,  verum  eli.ttn  si  qnid  eis  injunctiiiu  fuerit 
pcrtimeseunt.  Quod  in  me  recognosco  ,  pusilluin 
habcns  intclligcnii.T.  eloquium  :  quia  nec  saerulaiis 
litteraturai  didici  studium  ,  ncc  aliquando  exinde 
magistrum  habui.  Quanluiu  cnim  doctis  neeesse  est 
loqui ,  lautiim  indoclis  utile  est  tacerc  :  quia  illi  de 
parvis  magita  scinnt  dissercre,  ego  de  magnis  nescin 
aliqua  parva  profenc;  ci  ideo  a  me  formidatur  quod 
ab  aliis  quaerendum  csi. 

Quod  vero  sentenliam  uniuscujusquc  doctoris 
in  paginis  adnotare  prscipis  in  expositionibus  no- 
stris,  nemincm  hoc  fecisse  lcgi,  excepto  beatissi- 

agitur,  iuquit,  exorlus  ex  eadem  Hispania,  ejusdem- 
que  Fclicis  discipulatui  ab  ineunle  octale  inlia-rens. 
pcr  aliquod  tenipus  inpalatio  memorali  gloriosissimi 
ac  serenissimi  Deoquc  amabilis  Augusti  (Ludovici) 


Iii7  1N  LIB.  INFORMATIONEM,  ETC.  1'R.F.FATIO  ET  POSTFATIO.  CI8 

iiiiini  Beilam  :  qnod  quidcm  nec  illc  amplius  <}uaiu  A  <|iur  excellentior  vitlus  omnibus  virlulibus  esl,  nos 


iu  diiolius  codicibus  fecit ,  iu  exposilioue  videlicet 
evangelistarum  Marci  etLucse.  Quod  ego  ideoomisi 
faeere,  quia  sentenlias  quorumdam  quas  adnotave- 
raiu,  prius  sub  iioniiue  alioruui  diligenliiis  perqui- 
reus,  aliorum  eas  esse  reperi  posiea.  Quod  euiiu 
oplimc  nosli,  sieut  novissimis  dicbus  Verbum  Dei  e\ 
Maria  carne  veslitum  processil  in  raundum  ;  et  aliud 
quiilcm  erat  quoJ  videbanlur  in  eo,  aliud  quod  in- 


provocare  exemplis.  Ad  hanc  autem  quam  praedico 
charitatem  plus  me  wsuis  orationibus  quam  mcis 
viiibus  possc  conlido.  En ,  charissime  fraler,  sieut 
potui,  respoudi  quibusdam  inquisilionibus  tuis  :  pro 
qua  rc  obuixe  dcprecor,  ut  si  quid  de  bis  rebus  unde 
me  interrogas,  si  quid  invenisli  melius,  vcl  dcinceps 
iuvenire  potueris ;  gralissimuin  habebimns,  si  nos 
feceris  nosse,   quia  cgo  magis  amo  discere ,  quam 


lelligcbatur  (camis  namque   as|iectus  in  co  palebat     docere.  Quia  illa  veritatis  et  sapientiae  pulchritudo 


omnibiis,  paucis  vero  et  eleclis  dabalur  divinilalis 
agniiio)  ita  et  ciim  per  prophetas  vel  legislalorem 
Yerbum  Dei  profertur  ad  honiines,  non  absque  com- 
pelenlibns  pioferlur  indumcntis.  Nam  sicut  ibi 
carnis,  ila  hic  litterae  velamine  tegitur  :  ut  lillera 


(tantum  adsit  perscverans  volunlas  frucndi ,  pro  cu- 
jus  anuire  hoe  pcrcgitnus  opus)  nec  multitudinc  au- 
dientium  conslipata  sccludit  venieuies,  ncc  peragilur 
tempore,  nec  migrat  locis,  ncc  nocie  intercipilur, 
nce  umbra  inicrchidiliir,  nec  sensibus  corporis  sub- 


quidcin  aspicitur  tanquam  caro,  latens  vero  spiri-  R  jacct.  De  toto  mundo  ad  se  conversis,  qui  diligunt 


lalis  intrinsecus  seusus  tanquam  divinilas  sentitur. 
Tale  ergo  est  quod  et  nunc  invenimus  lihrum  Levi- 
tici  pcrquirentes ,  in  quo  sacriflciorum  ritus  ct  ho- 
sliarum  diversitas  ac  sacerdolum  minislcria  descri- 
buntur  ;  sed  b.ec  secundum  lilleram  ,  qune  tanquam 
caro  Verbi  Dei  est  el  indumentuin  divinitatis  ejus, 
digni  forlassis  vel  aspiciant,  vcl  audiant  indigni  : 
se:l  beati  sunl  illi  oculi  qui  velamen  litlerx  obtectum 
intrinsecus  diviiiinn  spiritum  videnl,  ct  beati  sunt 
qui  ad  lucc  audienda  nuindas  aurcs  intcrioris  honii- 
nis  deferunt. 

Aggredimur  igiiur  hoc  optis  annuente  pictatc  di- 
vina  Quadragesimae  temporc,  sub  dic  septimo  hlus 
Martii,  anno  Incarnationis  823  Salvatoris  Jcsu  Cbri- 
sti  Domtni  noslri. 

Explicit  prirfalio  Clundii  Taurinensis  eptscopi,  et, 
pnrmissis  capitulis  libri  primi,  incipil  liber  primus 
Iiijormationum  litterm  et  spiritus. 

Lcvitieus  liber  appellatus  est,  eo  quod  Levitarum 
niiiiislcria  et  diversitates  victiinaruni  cxsequilur,  etc. 

Et  in  fine  operis 
f\xc  quia  jussisti  scribere,   non  pro  erudilione  no- 
stra,  sed  pro  vestra  dignalione  praesumpsi.  Vcsirum 
vero  csl  dijudicare  verius ,  et  ad  vcram  cbaritatcm, 

in  officio  presbyteraius  militavit.  Sed  ut  aliorum 
ulililati  doctrina  praedicalionis  evangelica,  qutc  illi 
admodum  inesse  videbatur,  consulere.t,  ipsius  piis- 
simi  priiicipis  clemeniia  pr.cstil  Tauri.nensis  subro- 
gatus  est  Ecclesioe.  »  lline  confutalur  vulgalus  ac 
comniuiiis  error,  qui  ab  aunis  bene  mullis  invaluit, 
Claudium  scilicet  genere  Seolum  fuisse,  ex  Hibcrnia 
oriiindiim:  qiiem  iu  criorein  etiam  impegit  erudilus 
vir  (Jsserius  Armachanus. 

TbeoilemirusGalliis  abbas  fnii  prseeralque  cenluin 
quadraginla  monachis  sub  regula  sancti  Benedicti , 
ut  ipse  testalur  in  epistola  eontra  Claudium  scripta, 
cujus  fragmenta  refert  Jonas  in  lib.  111  opfiris  pr;e- 
citati.  Abbatem  in  Galiia  fuisse,  non  vero  in  Hispa- 
nia,  uti  aliquando  suspicatus  sum,  colligo  e\  Jnmc 
lib.  i,  de  eodem  Claudio  bunc  in  modiim  loquentis  ■ 
•  Feriur  interea  in  suggillationem  ejusdem  abbalis, 
totiusque  Gallicana;  Eeclesiae,  tanlae  prolixitatis  vo- 
misse  libclbiin,  etc.  t  At  cujus  loci  abbas  fuerit,  niilii 
haelenus  iiicompertuni. 

Multa  scripsit  Claudius,  praccipue  vero.  commen- 
taria  in  sacros  libros,  nempe  in  Genesim  anno  814 
libros  tres;  in  exojum  qualiior  anno  8-21;  et  in 
Levitii.inii  anno8-25,  quxomnia  Thcodemiri  abbalis 

rATBOL.    CiV. 


eam,  omnibus  pioxima  est,  omnibus  sempiterna  : 
nullo  loco  esl,  nusquam  deest,  foris  admonet ,  intus 
docet ;  cerncntes  se  commutat  omnes  in  melius,  a 
nullo  iu  deterius  comniutatur  ;  nullus  de  illa  judicat, 
nullus  sine  illa  bene  judicat.  llac  fide  omnem  muta- 
bilitalem  ab  aHernilale  sejungo  et  ipsa  aeternitaic 
nulla  spatia  lemporis  cerno,  quia  spatia  temporis 
prxteritis  et  futuris  rerum  motibtis  constant.  Niliil 
autem  praclerit  in  ;eterno,  et  nihil  futurum  cst : 
quia  et  quidquid  praeleril ,  esse  desinil ;  et  quod  fu- 
liirumest.  nondum  essecoepit.  i^ternitasautem  tan- 
lummoilo  est,  nec  fuit,  quasi  jain  non  sit;  nec  erit, 
quasi  adhuc  non  sit :  quia  sola  ipsa  verissime  di- 
cere  poluit  buniame  mcnti  :  Ego  sum  qui  sum,  et 
C  <le  illa  verissimc  diei  potuit  :  Qui  est  misit  me. 

Et  quia  ita  est ,  non  jubeinur  ad  crcaturam  ten- 
dere,  ut  cliiciamur  beati,  sed  ad  ipsum  Creatorem  : 
de  quo  si  aliud  qiiam  oportet,  ac  sese  rcs  habet,  no- 
bis  persuadetur,  periiiciosissiino  errore  decipimur. 
Ad  hoc  euim  pergendo  quod  aut  iioii  est ,  aut  si  est 
beatos  non  facit,  ad  bealam  vilam  nequaquam  quis- 
quam  polerit  pervenirc.  Qua  veritate  et  sapicntia, 
quoe  eommunis  oinnibus  est,  onines  sapienles  et 
bcati  fiunt  inh;crciido  illi.  Beatitudine  autem  alte- 

hortatu  aggressus  est.  Praelerea  commentalus  est 
Evangeliiiiu  Malibai,  opusquc  suum  JustoCarrofensi 
abbaii  nnncupavit  anno  815.  Ad  hacc  exposuit  omnes 
Panii  Epislolas,  ex  quibus  explaiialioneiu  in  Episto- 
lam  ad  Galatas  Dructeranno  abbali  Sollemniacensi 
D  dicavit  :  eam  vero  qu?e  in  Epislolam  ad  Epbesios 
elucubrata  ab  ipso  est,  Ludovico  Auguslo  inscripsit. 
Scripsit  etiam  quaedam  incultum  sacrarum  imaginum 
piasque  peregrinationes,  in  quibns  non  recte  sensit. 

Ex  bis  omnibus  sola  cxpositio  in  Epislolam  ad 
C,  liatas  typis  vnlgata  esl  in  Bibliotheca  Patrum  :  fra- 
gmenlum  prjrfationis  in  Matfhaeum  in  lucemprotulit 
Dsscrius  inter  Hibernicas  epistolas  :  cxlcra,  praeter 
dtias  basce  pra:faliones,  adbuc  in  tenebris  latent. 
Expos:iioneni  iu  Mallhseum  reperi  in  bibliotheca  ca- 
thedralis  ecclesioe  Laudunensis  :  Commentaria  vero 
in  Leviticum  penes  nos  habemus  in  coilice  Rcmi- 
giano  elexpositiones  super  Epistolas Pauli  induobiis 
voluminibus  bibliolhecse  Floriacensis. 

Adversus  Claudium  scripsere  Theodemirus  abbas, 
Dungalus  Rcclusus  et  Jonas  Aurelianensisepiscopus, 
sacrarum  imaginum  cultum  et  peregrinalioncs  pias 
libris  editis  defendentes. 


^O 


C!9  CIAUDIUS  TAURINE 

rnis  lioininis  11011  fit  alter  licatus  :  quia  ct  cum  cnm  A 
imilaliir  ul  sii,  inde  appetil  beatus  fieri  unde  illum 
factum  viilet  ille,  scilicet  incommutabili  conummiqne 
vcritaic.  Neque  prudcutia  cujusdam  lit  prudens  alius, 
aut  foriis  fortitudine ,  aut  temperans  temperantia, 
autjustus  jnslitia  liomiiiis  allerius  quisquam  efiici- 
tur  :  sed  coaptamlo  animum  illis  incommutabilibus 
regulis  luminibusque  virtutum,  qiuc  incorruptibililer 
vivtint  in  ipsa  verilate  sapientiaque  comimmi,  quibus 
et  illc  coaptavit  et  fixit  animum,  qucm  istis  virluti- 
bus  prxdilum  sibi  ad  imilandum  proposuit.  Volun- 
las  crgo  adhxrens  communi  atqne  incommutabili 
bono,  impelrat  prima  ei.  magna  bominis  bona,  cum 
ip=a  sii  medium  quoddam  bouum.  Voluntas  autcm 
aversa  ab  incommrilabili  et  coimnuni  liono,  et  con- 
versa  ad  proprium  bonum ,  aut  ad  exterius ,  aut  ad  B 
inferius,  peccat. 

<  a  1 1  ideo  non  sil  nobis  religio  cultus  hominum 
mortuorum,  qnia  si  pie  vixerunt  non  sic  babentur  ut 
lales  quxraul  bonores,  sed  illum  a  nobis  coli  volunt, 
quo  illuminali  lxtantur  merili  sui  nos  essc  consortes. 
Ilonorandi  ergo  sunt  proplcr  imitationem,  non  ado- 
raiiili  propter  religionem.  Si  autem  male  vixernnt, 
ubicunquc  sint,  non  sunt  colendi.  Quod  colit  ergo 
sninmus  angclus,  id  colendum  cst  eiiam  ab  homine 
uliinio  :  quia  ipsa  boniinis  natura  id  non  colendo 
facta  Cst  ullinia.  Non  cnim  alinnde  sapieus  angelus, 
aliundc  bomo  ;  aliundc  i!le  xerax,  alionde  bomo  : 
sed  ab  una  incommulabili  sapientia  et  veritate.  Nam 
idipsuni  aclum  cst  lemporali  dispensalione  ad  salu- 
icm  iioslram,  ut  naluram  liumanam  ipsa  Dei  virtus  '' 
el  Dei  sapicnlia  incommulabilis  et  consubstanlialis 

0  Ex  Auguslino,  de  vera  Relig.,  cap.  55. 


NSIS  EPISCOPIS.  MO 

Patri  et  coxterna  suscipere  dignarelur,  per  quaiu 
nos  doceret  id  csse  homir.i  colendum  quod  ab  omni 
crcatura  intcllectuali  et  rationali  colendum  cst. 

i  Iloo  ctiain  ipsos  optimos  angeios  cl  excellenlis- 
sima  ministeria  Dei  velle  crcdamus,  ut  umim  cuin 
ipsis  col.imus  Deum  ,  cujns  contemplalione  beali 
suut.  Ncque  cnim  et  nos  vidcndo  angelos  beati  su- 
mus,  ant  unquam  crimus  :  sed  vidcndo  veritatcm, 
per  quam  eliam  ipsos  diligimus  angelos,  et  bis  con- 
gratulamur.  Nec  invidemus  quod  paratiores  ct  nullis 
molcstiis  interpedientibus  perfruunlur  :  sed  magis 
eos  diligimus,  quod  et  nos  tale  aliquid  sperare  a 
fommuni  Deo  jussi  sumus.  Et  idcirco  honoraraus  eos 
charitate ,  non  scrvitute;  nec  eis  lcnipls  conslitui- 
mus  :  ac  per  hoc  nolunl  sc  sic  honorari  a  nobis, 
quia  nos  ipsos,  cum  boni  suraus,  tcmpla  summi  Dci 
cssc  novernnt.  i 

II.-co  fidei  nostrx  munitissimum  atquc  aiiissimum 
sacramentuni ,  ct  cordi  nostro  (irmissimum  chara- 
cler  imprcssum.  Ilanc  astruendo  ct  dcfendendo  ve- 
ritalem,  opprobrium  factus  sum  vicinis  nieis ,  et 
timor  notis  meis,  in  tantum ,  ut  qui  videbant  nos, 
non  solum  deridebant,  scd  etiam  digito  unus  altcri 
ostendebant.  Scd  consolatus  est  nos  Paler  miseri- 
cordiarum  et  Deus  lolius  consolalionis  in  omni 
tribulatione  nostra ,  ut  possimus  ct  ipsi  consoiari 
eos  qui  in  omni  pressura  suut,  de  il!o  (idenles,  et 
per  illum  in  tcntationibus  non  deficientcs,  qui  nos 
armis  juslitix  cl  galea  salutis  inunit  atque  circum- 
dat. 

Explicit. 


HBXHiiNISSIMO  LEGTORI 

D.  JOANNES  CHttYSOSTOMUS  TROMBELLI, 


Quanti  sitprclii  libcr  illc,  qiiem  tibi.bumamssime 
lector,  exhibeo,  haud  obscure  signilicat  clarissimus 
Frainisciis  Antonius  Zai  liarias,  duni  cuin  "  « lum  ad 
bistoriamecclesiaslicorumscriptorum,  lum  ad  rcrum 
in  causa  Claudii  Tauriuensis  lconoclasloe  gestarum 
seriem,  originesquc  dignosccudas  'maximc  uiilem  » 
esse  docel  :  eainque  ob  causain  sc  eumdem  librum 
editurum  fuisse  ail,  si  diutius  Pislorii  dcgerc  ipsi 
licnisscl :  babuissc  tamen  iu  voiis  prxslantissimum 
Joanneiii  Dominiciim  Mansium,  ul  euin  ederet  b. 
Revera  exscribi  illnm  jusseral  clariss.  Mansius;  scd 
ubi  novil,  inedila  veterum  ecclesiaslicorum  aucto- 
riim  scripta  a  nobis  evulgari,  quidquid  exscripium 
fuerat,  ad  ine  misit,ut  lypis  prodcicra.  Quam  eliam 

"  Bibliotheca Pistoriens.  pag.  \",  n.  11. 

b  Ibipag.  C2annolat.l2,  <  Bi  sunt  Bibliorum  loci, 
de  quibus  XXX  quxslicmcs  instiluit  Tlieodciniriis. 
Eas  liise  iu  ipso  hoccodice  idcni  persequitur,  et  quid 
in  illis  explanandum  cupiat oslendit.  Quam  obrem 
iion  contemncndum  Thcodcmjri  opus  ln»c  cst,  quod 
in  nostro  codice  cxsciiplum  habemus.  lulegriim 
edere  in  animo  babuil  clariss.  P.  Joannes  Doini- 
nicus  Mausi  :    ulrum    id  rcapsc  prxsliturus    sit, 


ob  rem  viro  prxclarissimo,  et  de  bonis  litteris  optime 
merilo,  me  plui imuin  debeie  profitcor. 

Seil,  ut  aliqua  dc  Claudio  Taurinensi  eloquar,  fuil 
ille  quidem,  ut  ea  lerebat  xtas  (vixii  auicm,  quod 
l>  quisque  novit,  Carolo  Magno.et  Ludovico  Pio  impe- 
ranlibus)  liisertus,  ac  doctus,  scd  cx  eorum  littera- 
toruin  genere,  quos  scientia  infiat,  et  ab  Ecclesiaj 
sinu  rejicit;  qui  sua  sectari  cupiunl,  non  quse  Jes.i 
Christi,  prxcipientis  scilicet,  ut  credenda  dogmala 
non  ex  ingenio,  atquc  arbilraiu  noslro  dimeliamur, 
scd  ex  vetere  tradilionc,  et  Ecclesix  consensione, 
atqueapprobaiione.  Id  ne  temcre  loeutiis  existiraer, 
eos  scriplores  consule,  quos,  ne  multo  scrmoue 
lcctori    moleslus   sira,   in  noia  allcgo  •'.    Cseteruni 

ignoro.  Si  diutius  Pistorii  licuissel  immorari,  pri- 
dem  loium  ipse  cvulgasscm  cuin  aliis  liturgicis  li- 
bris,  ctc.  i 

c  Jonas  Aurelianensis  in  libris  dc  Cultu  imaginum 
pag.  553  el  subscq.  lom.  IV,  part.  i,  Bibliothec*  Pa- 
trum  eiliiio.  Paris.,  in  cujus  piadalioue  laudatui 
Tbeodeiiiirus  Claudio  erranli  fai ius  ex  aniico  advcr- 
sarius.  Dungalus  pag.  146,  part.  n,  tom  IV.  Bcllar- 
minus  de  Scriptori.  Ecclesiast.  ad  an.  820.  Labbeu» 


C21 


IN  OPLS  SUBSEQUENS  TROMBELLl  PR.EFATIO. 


cain  jam  dudum  oblinuit  Claudius  apud  viros  crudi- 
los  exislimationem,  ul  quicunque  reperti  sunt  ab  co 
eluculirati  libri,  a  catholicis  eliam  viris  editi,  atquc 
adeo  in  Magnam  (  quara  vocant)  vetcrum  Patrum 
Bihiiolhecam  illali  sint  °.  Atquc  horuin  quidem  prx- 
slantissimoruni  virorum  exemplo  permolus  sum,  ut 
nondum  editasClaudii  in  Kcguin  librosquxstiones,  ac 
responsiones  in  lucein  eniittereni.  Has  continel  co- 
dex,  quos  cum  aliis  plurimis  a  ilariss.  Zacharia  cnu- 
nieraiis.dcscriplisque, possidct  PistoriensisEcclesia  ; 
scd  ob  ainaniicnsis  sive  inscitiam  sivc  negligenliam, 
tam  frcquculibus,  lam  turpibus  scaleus  erroribus,  ut 
initioputarimfieri  omnino  non  possc.iitcomiiieniaria 
ha-c  emeiidarciilur.eaiiiquc  ob  causamparum  abfuit, 
iicsusceplum  de  iis  edendis  consilium  prorsus  abjece- 
riiu  :  quis  enim  e.i  edat,  quae  corruptissima  esse  no- 
vit?  Sed  cumex  stylo,  qnem facile quisque  digno- 
scvt,  quxdain  ex  Auguslino,  qua?.dam  voro  ex  Gre- 
gorii>  Magno  deprompla,  et  in  Claudii  soluliones  in- 
ducta  esse  comperissem,  in  horum  doctorum  operi- 
busea  perquisivi,  caque  invcnia  cum  codire  noslro 
contuli;  alque.ex  hac  quidemcollalione,pluraemen- 
davi.  Suspicalus  autein,  quod  is,  qui  tam  mulla  ex 
Aiigiisiiuo,  etGregorio  in  rem  suam  deduxcrat.alios 
quoque  facile  consiiliiisset,  ex  quoruin  studiis  com- 
iiieniaria  sua  accrescerenl,  alios  Claudio  xtate  supe- 
riores  adii,  el  manifcsto  eomperi  (ut  ea  interea  prx- 
teream,  qu.r  de  Euchcrio  deinceps  dicam),  ex  Beda, 
alquc  Isidoro,  a:que  adeo  ex  Kabano  ipsius  Claudii 
a?quali  plurima  ciiiu  dcpronipsisse ,  sic  ut  ex  bisce 
docloribus  coagmeniaia  sint  li.ir,  tjua:  eiliiniis  coin- 
iiicntaria.  Quanquaiu  ,  quod  ad  Kahanunt  altiuct, 
li.md  lemere  suspicamur  ea  qu.r  cx  Hahano  allega- 
iiiiis,  cx  vetusiiure  auciore,  tam  a  Habano,  quam 
a  Claudio  fuisse dcsumpia.  Porro  ea,  qino  nunc  evul- 
gainus  Claudii  coiiiii;eiiiaria,  uon  ejus:!cm  generis 
suiii  :  sed  uli.i  quxdani  copiosiora,  acfusiora  (atque 
luec  primum  occurrunl)  breviora  alia,  quaepostremo 
loco  sunt  posita  ;  ac  priora  illa  quidem  alienis  labo- 
ribus  ditueiuni  inagis  :  alquamvis  in  poslerioribus, 
idcoque  in  brevioribus  uiulio  pareius  alicna  verbaiu 
rem  suam  deducat,  non  renuit  lamen  intcrduni  eos 
ipsus  excilare,  quos  in  prioribus  commeniai  iis  allc- 

de  Scriptoribtis  Ecclesiasticis.  Cave  ad  cumdein  an- 
num;  idest820.  Oinliiiiis  paritrr  adcumdem  annmn. 
Ughelliusde Episcop.  Taurin.  Maliillon.  pag.  92  ana- 
leclo.  editio.  Paris.  an.  1725.  Trombelli  de  Cuttu 
Sancto.  dissert.  n,  vi,  t>  et  7,  aliique  inulti  tum  ve- 
teres,  lum  nobis  proximi  scriptorcs,  si  Trombellium 
e.xceperis,  allegati  ab  Oudino. 

»  Pelrus  Pesselicrus  S.  Germani  Altissiodorensis 
coenobila  Claudii  commeiilaria  in  Epistolam  adOa- 
latas  edidit ;  atque  li.it  quidem  in  parlcin  secundam 
toini  l  bibliolhecx  vcterum  Patrum  illata  sunt  pag. 
795  cditionis  Parisiensis.  Evulgavit  porro  Mabillon 
prxfaiioncm  in  libros  informationumluterce  etspiritus 
super  Leviticum  :  prxfaliouem  quoque  expositionis  in 
Epislolas  ad  Ephesios  pagg.  90, 91  et  92  analecl.  cdilio. 
Paris.  an.  1723.  Tanli  verofecitPesselierus  comnien- 
taiia  Cl.iiidii  in  Epislolam  ad  Calatas  , ut  hasc  dc  iis 
tradiderit.  t  Ego  quideincum  superioribusdiebus  illic 
essem,  variasque  scientiarum  gemmas  evolvcrem, 
quxsanenonpaucx  in  bibliotheca  vetustissima  dili- 
genler  asservantur,  foile  occurreruiit  hujus  Claudii 
in  omnes  fermc  Pauli  Epistolas  commeiitaria,  qux 
cmn  excussis  ,  ut  lieri  solet ,  puiveribus  rapiim 
percurrissem,  niiralus  illico  superiorum  atatum  in- 
cuiiam  indignissimum  putavi,  lain  prctiosum  thesau- 
iiini,  lainque exquisitum  jacere,  ac  magna  cum  Kci- 
puhlicx-Chrisliaiue  jactura  tandiu  delitescere.  Quan- 
tani  studiosissimo  cuique  sacrarum  littcrarumacces- 
Sionem  sic  allaturus,  dici  profecto  non  pntest;  pr;e- 
sertim  lumsplendore  suoeaui  lucemPaulina?.  Icclioiii 
allerat,  ul  ad  ipsius  arcana  sensa,  el  abstrusos  lo 
cos  explicandos  aditum  facilein  prabere  videatur    » 


023 

A  garat.  Quod  non  dissimulat  Claudius  ipse;  quippe 
qui  faleiur  h  proposilis  a  Theutmiro  quxsliombus 
i  iiiiu  ex  suo  ingenio,  scd  ex  illuslrium  dncioriiiii  ju- 
dicio,  nequeex  propria  temeritate  ,  sed  ex  alioruin 
auctoritate  salisfccisse  >  :  prolitelur  quoque  c  non- 
iiulias  i  remanere  indiscussas ,  quia  nec  in  antiquia 
translationihus  aliquid  exinde  Irauslatum  rcpererat, 
nec  in  majorum  nostrorum  opuacuiis  aliquid  exposi- 
tum  legeral  i :  tuin  haBC subjicil :  i el  linc mc  ignorare 
faleor,  quia  nec  aliquid  exinde  legisse  reminiscor. 
Et  idco  deimperilia  non  crubesco  quia  iectione  non 
doceor,  nec  de  periculo  formido,  quia  qnx  non  intel- 
ligo,  docere  non  pra?siimo.  i  Quam  quidcm  consue- 
tudinem  cum  alii  mulii  iis  lcmporibus  scrvaverint, 
tum  maximc  servavitClaudius  :  ncc  in  his  laiituiu, 
qux  nunc  eviilgaiiius,  commcntariis,  vcrum  cliam  in 
iis,  qux  in  epistolas  Pauli  conscripsit,  ediditque  <t. 

Hoc  itaque  comraodum  ex  ea  comparalione  rcluli- 
mus,  ut,  si  pauca  excipias,  qux  cum  in  editis  supe- 

t>  riorum  scriplorum  libris  non  invenerimus ,  cuin 
exeinplari  noslro  conferre  non  potuimus,  Claudii 
scripta  non  inemendata  prodirent.  Quanquam  eliani 
hxc  ipsa  comparalio  aliud  emolumentum  atlulit :  in 
hoc  euim  ipso,  qtiod  plerumque  viliosum  exemplar 
dixi,  aliquid  prxstantis  inlerdum  exstat,  quo  perlici 
possint  jara  edita  lsidori,  ct  IScdx  loca,  qux  Claudius 
allegat.  Suspicor  equidcm  non  dertituros ,  qni  Iabo- 
rem  hunc  meum  condcmnabunt,  quandoquidem  ea, 
qux  i  copiosiora  dixi,  atquc  eflfusiora  >  Claudii  com- 
uientaria,  ca  ipsa  dicent,  qux  prxposito  Eucherii 
noiuine  pridcm  evulgata  sunt.  Scd  neque  ipsissima 
omui  cx  parte  sunt  (discrimina  cnim  nonnulla  sxpe 
occurrunt)  :  ct  eliainsi  ipsissima  esse  vclis,  cx  la- 
borenostrociiioluineulum  nonleveasseqticris;  quan- 
doquidem  uiauilcslo  ex  ea  re  comperiesClaudii  esse, 
qux  Eueherio  (ributa  jam  simt,  et  fortasse  ab  alio 
longe  posieriore,  qui  t.laudii  laborcs  sibi  pioprios 
fecerit ,  fuisse  deinceps  proprio  nomine  evulgata. 
Quid  quod  ciijiiscunque  tandein  ca   siul  coinmcn- 

'-'  t.nia,  cuin  eiitendatissiraa,  ct  pixfationibus  Clau- 
dii,  adnotationibus  quoque  non  paucis  oruata  profe- 
rani,  an  id  humano  leclori  gratura  non  crit,  acce- 
ptumque?   Vale. 

b  In  prxfatione  in  prima  commcnlaria. 

■  In  pr.efatione  iiiseciindacommentaria. 

d  In  piadalionc  in  Epislolam  ad  Ephcsios  a  Ma- 
billouio  edita  tradit  hxc  :  <  Circa  socordiam  sensus 
mei,  epislulas  beati  jam  dicti  apostoli  Pauli  ad  Ephe- 
sios,  atque  adPhiiippenses,  non  tain  ex  majorum 
iractatibus,  quam  ex  dhcrsorum  tractatuom  sentea- 
tiis,  veluii  mendicus  non  habens  propriam  segctcm, 
sed  post  lerga  mcicntium  exaliorum  segete congre- 
gat  sibi  victum,  ne  biemis  tenipore  faiue  periclite- 
lur,  ita  et  ego  ex  aliorum  dictis,  has  brcvi  stylo  coni- 
prehendi  epistolas.  »  Et  quxstione  x  secundi  gene- 
ris  Commeniariorum  :  «  Quid  tamen  ista  significant, 
in  libro  primo  Operis  hujus  ex  dictis  Majorum  no- 
D  strorum,  ut  Dominus  dedit,  et  invenire  potuimus, 
jam  exposiiuin  esl.  »  Non  omnia  taincn,  qux  suis 
inserit  Commentariis ,  ex  aliis  deprompsissc,  sed 
nonnulia,  de  suo  quandoque  addidisse,  hcc  ipsius 
Clamlii  in  Commeutariis  in  cpislolain  apostoli  Pauli 
adGalatas  verba  dcclaraut :  <  largicnte  Oeo  in  isto 
quadragesima;  teiupore  cpistolam  bcati  jam  dicti 
apostolt  Pauli  ad  Galalas  ex  tractalibus  bcaloriim 
Augustini,  et  Hieronymi  Patnun  pcrmixtis  procu- 
raviordinare  senleiitiis.  In  quibus  tractalibus  cum  ad 
congruenteiii  cxpositionera  multa  deesse  ccrnerein, 
verli  nie  ad  alios  libros  prxfali  jam  p  ,li  is  Augustini, 
elexinde  eam,qu:e  inillis  deeral,  tractatiliiisexplerc 
stiiilui  cxposilionem ;  nonnulla  ctiain,  utmihi  visum 
esl,  intra  iilorum  locutionem,  mea  studui  coiijuiigere 
verba,  qua:  utramque  expositionem  absque  scissione 
conjuiigcrent,  el  lcgentis  cxerccrent  sensum,  et  fa- 
stidiiuu  facerent  evitarc.  » 


(£3 


CLALDIl  TAiJIUMNSJS  EPISCOPI 


(!ii 


XIX  QDISTMES  SLPER  II6R0S  REGUM. 


Amahili  magistro  domino  Claddio  sctlis  Tanri- 
ncnsis  episcopo  THEUTUiiiiisaFilius  vester, omnium- 
qiic  abliaiuni  niiiiimus  abha  u  in  liomino  aelernam  sa- 
Iutcni. 

Mi  pater  ct  magister,  libruni  Exoili  qiicni  misisli, 
relegi,  quo  gaudio  iinmenso  gavisus  siiin.  Sieul c  de 
epislolismagislrigentium  Pauliin  aiia  epistola  qnam 
misi  ipse  d,  eoguoseeiis.  Nnn  et  venerabilis  Pater 
Leidralh  e  quondam  episcopus  Laudensis,  eum  lioc 
audisset,  gavisus  esl  et  ipsc,  rogavitque  eum  milii 
mullum  ad  scribendum  f,  et  miratus  fuit,  curcpislo- 
l.iin  illi  non  misistis  ex  tanto  lempore.  Et  promisit, 
quod  ipse  suam  cpistolam  voliis  inissurus  sil  :  valdc 
enim  desiderat  visionem  vestram,  si  fieri  |iotuissct. 
Et  si  non  visionem  eorpoream,  vcl  epistolam  6.  De 
domno  Nimbridio  palre  nostro  archiepiseopo  Narbo- 
nense  h  quid  dicam?  Quani  iiimieiiso  fuit  rcplctus 
gaudio ;  quoniam  de  expositione  prsefali  libri  ei  di.xi ! 


A  Qnain  bumilitcr  cum  mibi  pctiit  ad  legcndum  vel 
scribendum!  Et  miratus  fuit  ct  ipse  cur  veslrain 
cpistolam  ei  non  misistis  Mitlile,  qiwso,  crebras 
cpislolas  in  bispartilms  episeopis,  abbatibus  ac  mo- 
nacbis,  maxime  si  vobis  placet  ,  mihi  filio  vestro.1 
Qui  semperboca'Stuo  et  dcsidero.  Inter  cavtera  rogo 
illas  quaesiiones  de  Rcgum  > ,  quas  vobis  in  brcvi 
schcda  misii.  ) ,  ut  mihi  elucidalas  mittalis,  non  so- 
lum  secundum  bistoriam  ,  sed  etiam  secundum  alle- 
goriam,  vel  Iropologiam.  Priinum  quantum  ad  bi- 
sloriam  stare  polesl  :  Secundum  si  allegoria  rceipit : 
Tertium  vero  peromnia  moraliiate.  Nam  et  de  illis 
quaeslionibuslriginlaquas,  Nolhelino  l  petentc,  Beda 
presbyter  exposuit  de  prafato  libro  Uegum,  ideo  non 
pelivi  exponemlas  vobis,   quia  uno  in  corpore,  cnm 

II  exposilo  de  templo  Salomonis  sicut  a  pra'fato  pres- 
bytero  Beda  exposilum  est,  apud  nos  habentur.  Intcr 
haec  omnia  ut  et  ipsas  qusesliones  quas  misi  ' ,  cor- 


«  De  Teiitmiro,  seu  Theodomiro,  vel  Tcuibniyro 
isto  h:cc  tradit  Mabillon  :  [pag.  92  analect.  editionis 
P.iris.  1725  in  annot.  adproefaliones  Claudii]  «  Tbeo- 
domirus,  cui  prior  inscripta  cst  pr.efalio,  Gallus  ab- 
bas  fuii,  praeeralque  cenlum  quadraginta  monachis 
siibrcgula  S.  Benedicti ,  ut  ipse  leslatur  in  epistoia 
contra  Claudiuiu  scripta,  cujus  fragmenta  rcfcrt  Jo- 
iilis  in  lib.  iii  Operis  praecitali.  Abbatem  in  Gallia 
fuisse,  non  vero  in  Hispania  uli  aliquando  suspicatus 
suin,  colligo  ex  Jon;e  lib.  i  de  eodem  Claudio  bunc 
in  modum  loquentis  :  fertur  in  suyillutionc  ejusdem 
abbatis,  toiiusgue  Gallicanm  Ecdesim  taulte  prolixi- 
tatis  vomisse  libeitum,  etc.  At  cujus  loci  abbas  fuerit, 
inihi  bacleims  incompertum.  »  Uovera  a  Tbeuiby- 
niiro  accusatiun  fuisse Claudium  ostcndit  manifcslo  r 
ca  ipsa  Claudii  pr.ofalio,  quam  sccundis  Commenta- 
riis  in  libros  Regum  praeponit ;  qnam  qiiidcm  prada- 
lionemdeinceps  dabinms.  Scripsisst  autcm  adversus 
Claudium,  declarant  ca,  quae  ex  Claudio  adversus 
Thenthmyrum  scribenle  allegat  Dungalus. 

b  c  Abba  absque  passim  reperilur,  >  inquit  erudi- 
lissimus  Ducange  [in  Glossario  ad  vocem  Abbas},  et 
liusc  oxempla  aliegat  :  <  Abba  Fclix  apud  Facunilum 
llermianensem  libro  conira  Mocianum.  Idem  ta- 
men  postea  :  Lampridius  preshytcr,  el  abbas  lliero- 
solymUani  monasierii.  Abbo  de  obsidione  Parisiensi 
libro  ii. 

Tompestale  sub  liac  Ilugo  priuceps  obil  abba, 
Alibi  : 

Eholus  forlissimus  abba. 
Odo  in  vita  S.   Maioli  :  Et  ub  omnibus  dominus,  et 
abbahonoratur.  Bernardus  Morlanensis  dc  conieinpiu 
iniindi : 

Oui  beiie  dispntat,  ot  cilo  compiitat  arte  scholari         " 
Non  pelil  actibus,  al  pelit  arlibns  abba  creari.  » 
Alia  deinde  exempla  subjicit,  qu;c  si  vis  consule :  no- 
que enim opus  estin  reexploratissima  copiosior  esse. 
•'  in  codice  k-gitiir  sivc,   errore  utique  inanifeslo, 
quem  anie  me  notavit  claris.  Zachaiias. 

d  Vox  ipse  tam  referri  poiest  ad  Tbeiitmiruin  mil- 
tentein,  qiiam  adCiaudium  recipientem  lilteras.  So- 
lebantenim  ea  aetate,dum  prastantera  aliquem  virum 
alloquebanlur,  pluraliverboeumalloqui,retentoqiiaii- 
doipje  singulari  noraine  illius,  quem  alloqiiebanlur. 


In  hac  ips.i  periodo:  Mi  pater  et  magisler,  librum 

quem  misisti cognoscetis  :  el  deinceps  :  miralus 

fuil  etipse,  curvestram  epistolamei  non  misistis.  Mn- 
lile  ctc.  Et  rursus  cxpressius  :  uno  aduneiVur  in 
corpore,  cl  ul  ipse  nostis,  etc...  oratio  mulliim  ralet, 
ut  ipse  nostis.  ln  epistola  cliam  Ludovico  Pio  missa, 
qiueque  praefalio  quaedam  est  expositionis  in  episto- 
lamad  Ephesios:  Obsecro  ctemeiiliam  vestram,ut  non 
mihi  silis  molestus  cxactor,  clc. 

e  Teldratlius  legit  clariss.  Zaeharias.  Scd  levis- 
simaestha;c  varielas.  Cajieruninomina  ipsa  exGcr- 
manicis  linguis  desumpta  non  raro  in  vclustis  cpi- 
stolis,  et  diplomalibus  expressissiine  occurrunt.  Dc, 
hoc  Lcidraih,  seu,  si  vis  Teldralboea  consule,  quai 
Iradunlur  in  Gallia  Christiana  [de  archiepiscopis 
Lugdunensibus]. 

'  Iinplexa.mea  quidemscntentia.syntaxisliaec  cst : 
ex  ca  lamen  facile  eruimus  rogatum  fuisse  a  Lei- 
dratbo  Theutmirum,   ut  ad  Claudium  scriberet. 

B  In  exemplari  ad  me  misso  ad  luinc  modiim  legi- 
tur  :  Et  si  non  visionem  corporea  vel  epislola.  Dudum 
vero  nos  docuerunl  Baluzius,  aliique  viri  eradili  in 
codicum  leclione  detriti,  lineolam,  quaj  cuin  supei- 
posita  alicujus  voeisexirema?  litlera?  cst,  m  indicat, 
qua  vox  ea  clauditur,  vel  amanuensium  negligentia 
saene  deesse,  vcl  codicis  ipsius  antiquitatc,  et  situ 
obliteratani  esse  :  quam  propterea  leclor  substituat, 
nccesse  est. 

h  De  vocc  domnus  consule  qua?  tradit  Dncange  in 
Lexico.  Quod  ad  Nimbridiuin  liiinc  atlinet,  reliquj 
veleres  de  eo  silent. 

■  Supple  libro. 

i  Leidralb,  aut  si  vis,  Nimbridius,  de  qnibuspaulq 
ante  dixorat. 

k  In  cxcmplari  ad  me  misso  legitur  Nolbelino  al 
Noieloio  legitZacharias,quicodicem  ipsum  inspcxit, 
Utramque  lectionem  admitient  vetusti  codices,  iis 
scilicet  tempofibus  scripti,  quibus  lillcra:  i  nulla  su- 
perimponebalur  lineoia, punctum  nullum.  Arbitralui 
auleni  idem  clariss.  Zacharias  eum  Nothelmum  bic 
indicari,  qui  Londinensis  presbytcr  primum  fuit,  tnrn 
Cantuariensis  archiepiscopus. 

1  Inexemplari  ad  ine  misso  legitur  mihi.  Lcgen- 
diim  tamen  arbitror  misi :  quod  deinceps  rcpeiit : 
ego  cnini  nonper  ordinem  mitr. 


625  QUjESTIONES  XXX  SUPER  LIBROS  REGUM.  6-»6 

rigatis,  et  pcr  ordinem  exponatis  :   ctquidqoid  im- A     18.  Cumqve  imminerent  vectes,  el  apparerent  tum- 

milates  eorum  foris  sanctuarittm ,  elc.  III.  8.  8.  (At  le- 


pcrito  serinone  locutus  fucrim  «  ,  ut  magistcr,  ila 
discipulum  eniendate.  Ego  enim  non  pcr  ordinem 
iuisi  proplcr  quandaui  agililalem  ct  negligcntiam 
scriptoris  :  vos  vero.  ut  historia  se  habet  ,  ordi- 
nate. 

1.  F.l  suscitabo  tnihi  Sacerdotem  fidelem.  I.  Reg. 
2.  33. 

2.  El  nun  cecidit  cx  omnibus  verbis  ejus  in  lerram. 
1.3.19. 

5.  Et  percuszit  de  populo  tepluaginta  viros,  ct 
qitittquaginta  plcbis  I.  C.  19.  (Vulgatus  lainoii  in- 
terprcs  liabel  :  quinquaginta  miilia  plebis.) 

i.  Ex  qua  die  mansit  area  (Vulgatus  addit  :  Vo- 
mini)  in  Carialltiariin,  mutliplkuti  sunt  dies  ejus 
ctc.  I.  7.  2.  B 

5.  Quod  ail  Jonallian  ad  David  :  Si  vixero,  facics 
mihi  misericordiam  elc.  1.  20.  14. 

(>.  b  Fecit  Salomon  festivitalem  cclebrem  el  om- 
nis  Israel  cum  eo.  III.  8.  63 

7.  //i  diebus  cjus  wdiftcavit  dc  Achiel  de  Bethel 
llierico.  III.  16.  34.  (At  Vulgatus  babel  :  Iliet  de 
Bethel.) 

8.  IIwc  faciant  mihi  dii,  ct  luvc  addant,  si  suffe- 
ceril  pulvis  Samaria;  pugillo  universi  populi,  qui  sc- 
quiiur  me.  III.  20.  10.  (Sed  Vulgatus  babcl  pu- 
giltis.) 

9.  Tertia  pars  vestrum  inlroeal  Sabbato,  et  obser- 
vel  eicubitum  domus  regis.  IV.  II.  6.  (At  in  nostra 
versione  legilur  cxcubias.) 


10.  Quod  ait  Abigail  ad  David  :  Si  cnim  surrexe-  ^  principcs  etc.  IV.  21.  14. 


gcndum  eminerent,  uli  babet  communis  lectio.) 

19.  Produxilque  filiuin  regis,  ct  posuit  super  eum 
diadcma,  et  lestimonium.  IV.  11.  12. 

20.  El  non  fiebal  ratio  iis  hominibtts,  qui  accipie- 
banl  pecttniam.  IV.  12.  13. 

21.  Ipse  percussit  Edom  in  valle  Saltnarum. 
IV.  15.  7. 

22.  Ipse  restitnel  terminos  Israet  ab  introilu 
Emalh.  IV.  14.  23. 

23.  F.l  ttnaqmrqite  gens  fabricata  est  dettm  suum. 
IV.  17.  29.  (Lectionem  bane  proponit  rectissime 
Vulgata,  el  sequilur  clariss.  Zacharias  :  at  in  exent- 
plari  ad  me  misso  legitur  domttm  suain.) 

21.  Ubi  cst  deiis  Emath,  el  Arphath  !  Vbi  elc.  IV. 
18.  34.  (Vulgata  Arphad.) 

25.  Ascendit  umbra  decem  unets.  IV.  20.  9.  (At 
lcgendum  est  cum  Vulgata  :  Vis,  ut  ascendat,  etc. 
tiisi  vis  indicari  versic.  11.  jam  descenderat,  etc.) 

26.  Qutv  habitabat  Jerusalem  in  secunda.  IV. 
22.  14. 

27.  Contamtnavit  quoque  Topheth,  quod  est  in 
valle  filii  Ennon.  IV.  25.  10. 

28.  Abstnlit  quoque  equos,  quos  dederanl  reges 
JudaSoti.  IV.  25.  II. 

29.  Excclsa  quoque,  qua;  eranl  in  Jerusalem,  ad 
dextcram  parlem  montis  o/fensionis,  elc.  Ibid.  v.15. 

30.  Et  transtulit  omnem  Jerusatem,  et  universos 


rit  homo  aliquando  persequcns  le,  elc.  I.  23.  29. 

11.  F.l  prtvcepil,  ul  doccrent  fitios  Juda  arcum. 
II.  I.  18. 

12.  Et  percusstt  iloab,  el  mensus  esleos  funiculo. 
II.  8.  2. 

13.  Ipse  essct  quasi  tenerrimus  ligni  vermicutus. 
II.  23.  8.  (Vulgalus  halict  est.) 

14.  Ipse  descendit,  ct  percussit  teonein  in  mcdia 
cisterua.  II.  23.  20. 

15.  Do  teinplo,  quod  habebat  triginta  cubilos  in 
altitudincm.  Et  iu  Iibro  Paralipomenon  hnbebat  cen- 
tutn  viginti.  Reg.  III.  6.  2.  II.  Paralip.  3.  4. 

16.  Ostium  mcdii  laieris  in  parte  erat  domttsdex- 
tenv.  III.  Reg.  6.  8. 


llasqusestiones  triginta,  atque  aperliones  illarum, 
si  prudenli;e  vestrre  placet,  cum  illis  qusestionibus 
de  pracdicto  libro  Reguni,  quas  niisi  sanctilati  vcstiac 
explanandas,  cum  a  vobis  explanatac  fuerint,  ordine 
suo,  uno  adunentur  in  corpore,  et  tit  ipse  nostis 
et  vestram  pnefalionem,  et  meam  pelitionem,  quasi 
prxfatiunculas  in  capite  explanalionum,  de  prafalis 
qiunestionibus  adnotale,  el  in  omnibus  seripturis, 
quas  islis  in  parlibus  mittitis,  mei  non  obliviscami- 
ni ;  sed  scmper  admonere  dignemini  quid  agere  de- 
beam.  Maxime  in  oralionibus  obsecro,  ut  ipse  ro- 
getis  Dominum  pro  me,  et  per  studiiim  veslrum 
alii  eliam   rogent.   Si  enim  unius  jusli  orutio  mut- 


tum  valet  (Jttc.  5.  16.)   ul  ipse   noslis,  quanto  ma- 
17.  Texilque  domitm  laqueariis  ccdrinis.  III.  6.  9.      gis  mullorum  assidua  ?  Vale,  mi  pater,  et  in  spiri- 

lualium  filioruiu  prosperis  sempcr  polle. 

Claudius  unocorpore  compleclatur,  et  cxplicalas,  il- 
luslratasque  Theulbmiro  remitlat.  C:eierum,  sive  is, 
sivc  alter  proposuerit,  tani  flfae,  qua  n  aliie,  quas 
deinceps  recenset,  dissolvend;e  erant,  atque  illustran- 
dae,  ejus  rogalu,  a  Claudio. 

b  Sequor  prorsus  exemplar  ad  me  missum  :  nam 
eliliun  a  P.  Zacharia  quacstiouem  hanc,  et  tres  sub- 
sequentes  collocat  post  eam,  qnae  ad  hunc  modum 
imipit  :  Cumque  imminerent  vectcs,  et  ordine  XIX 
esl.  Tum  vero  chronologiam  sequimur,  et  Ecclesia 
slic;e  Historise  scriem  :  Quam  tanien  in  his  qicestio- 
nibus  proponendis  minime  a  Theulhmiro  fuisse  ser- 
valam  aflirmal   ipsemct.    Recole  nuper  dicla  :  per 

ordinem  exponntis Ego  enim  non   per  ordinem 

miii,  ctc. 


(At  in  Vulgala  babetur  :  tcxit  qttoque.) 

a  Ancepsh;iereo  imni  legendum  sil,  fue  rit,  an  fuerim. 
Postrenium  hoc  clariss.  Zacharise  ulacet.  Et  revera 
subiustice  dc  episcopo  loquitur  Theutmirus,  si  de 
piopositis  a  Lcidratho,  aut  Ninibridio  qujesl.ionibus 
h;ec  pronuntiet  :  ut  magister.  ita  discipulunt  enun- 
date.  At  ab  horum  altero  fuisse  proposilas  bas  Iri- 
ginta  qiitfsliones,  quarum  soliilionem  Theuthmirus 
elllagitat,  indicare  videtur  ipsemet  Theulhmirus,  cum 
ha-c  siihjicii  :  bas  t  qu;esliones  XXX  atque  aperlio- 
nes  lllarum,  si  prudenliaj  veslrse  placet,  cura  illis 
quEestionibus  de  pradicto  libro  Rogum,  quas  misi 
sanctilati  veslraj  explanandas,  CLima  vobisexplauat;c 
mcrint,  ordine  suo,  uno  adunenlur  in  corpore.  > 
«Bagitarevcro  se.utet  barum,  el  earum  cliam,  quas 
ipse  ad  Claudium  solvendas  misit,  ct  cxplicandas, 


Ftiit    vir    unus  de    Rtimatha   in  Sophin  dc  A  Dci  juccns  invenitur  Dagon  :  el  poslca  lcrlia  die.) 


f>27 
1. 
nwntc  Fffraim,  el  nomcn  ejus  HeUnna.  Et  post 
panca.  llabtiit  uxores  duas  :  nomen  uni  Anntv,  et 
twmen  secttndiv  Feimemv.  1.  Ueg.  1.  1.  ct  2.  Quid 
significat  vir  islc  :  vcl  dux  uxores  cjus,  nua  fe- 
cunda,  alia  infecunda?  Et  cur  de  Anna  scribitur  : 
quod  afjligebat  quoque  eam  amulii  ejus,  ct  vche- 
mcntcr  angebat?  Et  reliqua   vers.  fi. 

4.  Cntn  redeunte  lempore  ascenderenl  templnm  Do- 
mitli,  ct  sic  provocabat  eam.  Porro  illa  ftcbat,  et  non 
eapiebal  cibum,  usque  duni  dicit  :  Vuttusquc  ejus 
non  sunl  amplius  in  diversa  mulali.  Et  reliqua. 
v.  7.  ctc. 

5.  Exullavit  cor  tneum  in  Domino,  usqne  dum  di- 
cit  :  Dominus  judicabit  finem  terrtv,  et  dabit  itnpe- 


CLAUDH  TALRINENSIS  EPISCOPI 


C28 


10.  Yiri  qunque,  qui  morlui  non  fueranl,  percu- 
liebantur  in  seerctiori  parlc  tiatium,  usque  dum  di- 
Clt  :  Sed  el  satrapw  Philistinorttm  scquebanlur  arcam 
Domiiti,  tisque  ad  tcrminos  Belhsame.  Ibidcm  vcr. 
posticmo,  scu  12,  usque  ad  fincni  vcrsiculi  12  ca- 
pitis  siibscqucntis,  id  cst  6. 

lf,  Porro  Belhsamitw  metcbnnt  trilicnm,  usque 
dum  dicit  :  At  uibe  murala  usque  ad  villam,  quce 
erat  absque  muro,  el  usque  ad  Abet  magnum,  super 
quem  posuerunt  arcam  Domini.  Propter  quod  dicit 
Abel  mngntim  ?  Et  leliqua.  Indicantur  hic  vcrsiculi 
13,  et  subscqucnles  usque  ad  18  (eo  comprehenso, 
capilisG.) 

12.  Quare  dc  Samtiel  scribitur,  quod  judicaverit 
rium  regituo,  et  sublimabit  cornu  Christi  sui.  Cap.  B  Jsracl  cunctis    diebus   vila;   suce,    cum  in  vita  sua 


2  1,  usquc  ad  11. 

i.  Samuel  autem  ministrabat  anlc  fnciem  Domini 
puer  accinctus  cphot  >>,  quod  crnl  cpbol,  usque 
dum  dicit  :  abierunl  in  locum  suum.  2.   18,  19,  20. 

5.  Visitavit  ergo  Dominus  Annam,  et  concepit  ct 
peperit  tres  filios,  ctduas  filias  :  (Ibidera  v.  21.)  Et 
ipsa  supra  propbetans  dicil  :  Slerilis  peperil  pluri- 
iiio*.  (v.  5.)  Alibi  pepcrit  septem  c.  Quid  sibi  vull 
hoc? 

6.  Cur  dicitur  per  virum  Dei  ad  Hcli  :  Quare  nb- 
jccisli  mtmera  mea,  et  victimam  mcam,  quatn  priv- 
cepi,  ut  o/ferrelis  in  lemplo,  usqiic  dum  dlcit  :  Qui 
conlemnunl  me  erunl  ignobilcs.  Ibidcm  v.  20,  et  50. 
(Scd   cum  aliquo    discrimine   Vulgala   sic  vcrtit  : 


Quare  calce   abjecistis   viclimam  meam,  ct  muneia  C  cap.  9.  2. 


ainiscrit  principatum  ?  (Consule  vers.  15,  et  subse- 
quenles  capitis  7.) 

13.  Cuin  unxisset  Saniuel  Saulem  in  rcgem,  ait 
ad  eum  :  Cnm  abieris  hodie  a  me  invenies  duos  viros 
juxla  sepulcrum  Ruchel,  in  fmibtis  Benjamin  in  me- 
ridie  salientes  magnas  foveas.  Et  liberaois  popu- 
Inm  ejtts  dc  manu  inimicorum  ejus.  cap.  10.  2.  (Sed 
iniiliiiiii  distat  codieis  hujus  intcrprctalio  a  Vulgata, 
quam  consulas  volo.)  Cur  Saul  bis  ungitur  ?  Et  Da- 
vid  tertio  ?  El  reliqna. 

11.  Quare  de  Saul  scribitur :  filius  ttnius  anni 
eiatSaulcum  regnare  cccpisset,  et  dtwbus  annis  re- 
gnavil  stipcr  Israel,  cap.  15.  1.  cum  snpra  legatur 
quoil  ab  humero  el  sursum  eminerct  onuii  populo. 


ntca,  quce  prcvccpi,  ut  ojferrentur  etc.) 

7.  Ecce  dics  vcniunl,  et  pracidam  brachium  tuum, 
et  brachium  domus  patris  tui,  ut  non  sit  senex  in  do- 
mo  tua.  Et  eidebis  Christum  a:mulum  tuum  in  uni- 
rersis  prosperis  Israel,  usquc  dum  dicit  :  comedam 
huccellam  panis.  Ibid.  v.  51.  usquc  ad  fincm  capi- 
tis.  (Sed  Vulgala  non  nihil  distat  :  habet  cniin  :  El 
videbis  ccmulum  tuum  in  templo,  etc.) 

8.  Puer  autem  Samuel  ministrabat  Domino  coram 
Ucli,  usque  dum  dicit  :  Nec  poterat  videre  luccrnam 
Dei,  priusquam  extinguerctur,  et  Samuel  dormiebat 
in  lemplo  Domini,  ubi  cral  arca,  elc.  Cap.  5.  v.  1, 
usquc  ad  terlium.  (lloc  quoque  conipielicnso,  sed 
cum  discriminc,  quod  in  Vulgala  lucc  habcntur  : 
ncc  polcrat  vidcre  :  luccrna  Dci,  anlcquam  cxliuguc- 
rrlur,  Sumucl.  clc.) 

9.  Quid  significit,  quod  area  Dci  translala  a  Pbi- 
lislxis,  cl  in  teinplo  Dagon  posila,  altera  die  anie 
arcam  Dci  iuvenilur  Dagon.  Terlia  dic  caput,  elpal- 
ma?  cjus  dua'  abscissiv  eranl  supcr  limcn,  ej  ipse 
truncus  remanseral.  El  rcliqua.cap.5.v.l,2.3.4.cl5. 
(Si  clarius  idvisexpressum,  sic  corrige  :  onle  arrai» 

»  ltcco'.c  annotalioncm  II. 

h  F.pliol,  cl  siniilcs  voccs  p;\ulo  alilcr  conscri- 
ptas  ac  Vulgala  habcal,  ct  Hebraica  bngiia  cxpo- 
scal,  rcfcr  iu  consucludincm  caruin  regionum,  quas 
incolebat  Thciithniirus  ;  aui,  si  v^,  in  ainanuen- 
sem  :  solcnt  euiin  |quod  dmlnin  crilici  animadver- 
terunt]  inipcriti  amaiiucns^s,  ii  pncsertini,  qui  ex 


15.  Cur  in  eoilcm  libro  scribilur :  Quod  faber 
[crrarius  non  inveniebalur  in  tota  terra  Israel ;  et 
quod  rclunsiv  erant  acies  vomerum  et  ligonum,  et 
tridcntium  el  securium,  usque  ad  stimvtum  corripen- 
dum.  Et  reliqua.  13.  20.  21.  Unde  haec  sine  fabro  ? 

l(i.  Quare  de  Jonathan  scribitur  :  quod  extende- 
rit  manum,  et  inlinierit  in  farum  mellis,  quem  cum 
comcdisset,  illuminali  sunt  oculi  ejus.  14.  27.  Quo- 
modo  inlinxit,  si  non  vidit?  Si  vidcbat,  quomodo 
illiiminatns  est?  Et  reliqua. 

17.  Cuni  Dominiis  misisset  Saul  perculere  pecca- 
lorcs  Amelech,  cur  pcpercit  Chineo,  dicens  post 
pauca  ?  Tu  ciiim  (ccisli  misericordiam  cum  omnibus 
filus  Isrnel,  cum  ascenderent  de  j¥.gyplo.  Et  reliqua. 

'  15.    I.,   6.  Quis   esl    hic  Cbincus  ?  et  ubi  lcgilur 
huiic  inisericordiani  fccisse  ? 

18.  Cur  Samtiel  dixil  Agag  rcgi  ?  Siccine  separat 
atnara  mors  ?  llsque  dum  dicit  in  frustra  concidit 
Samuel  Agag  coram  Dotnino.  15.  32.  el  subscq. 

19.  Curde  David  scribitur,  quod  co  temporc,  quo 
vidcral  Saul  David  cgredicnlem  conlra  PhilisUcos, 
ait  ad  Abner  principera  mililix  :  De  qua  stirpe  de- 

diclanlis  vocc  conscribunt,  ad  eum  modum  voces 
scripto  cxprimcre,  quo  ipsi  pronuntiant :  mnlti  au- 
tem  liileras  f,  ci  rf  promiscue  usurpant,  et  alteraui 
ahcruis  loco  adhibent. 

r  Vidc  qu.ne  annotatione  nona  ad  scrmonem  S. 
Anlipalri  iradidi. 


6-29  QlMiSTlONES  XXX  SLPED  LIBROS  REGUM.  630 

tcendil  hic  adolcscens,  Abner?  Et  reliqua.    17. 55.  A  et  cum  audierts  sonilum  gradientit  in  cacumine  piro- 

rum,  lunc  iinbis  pra?lium,  ustjuc  dum  dicit  :  el  per- 
ctissit  Philisiiim  de  Cabaa  usiitte  dutn   venias  lazer. 


Cum  supra  legalur  quod  armiger  Saul  fuissel  Da- 
vid  antea,  cl  cilharam  in  eonspectu  ejus  percutie- 
dat.  Et  reliqua.  16.  21.,  23.  Et  cur  Golialli  spurius 
dicebatur?  17.  4.  23.  El  addidil  Jonalhan  dejurare 
David.10.  17. 

20.  Cur  David  conlra  Philislacum  pergens  adprae- 
liandum,  arma  Saul  portare  noluit,  sed  quinquc 
lapides  de  torrente  in  pera  sumpsit,  tamen  uiiuni 
soluin  projecit,  et  Pliilistaeuai  percussil  ?  Et  rcliqua. 
17.  39.  -40  et  49. 

21.  Quare  Saul  iratus  disitad  Jonathan  niium 
smiiii.  Fi7i   mtilieris    virum  ullro  rapicnlis  ?  20.  30. 

22.  Cuin  David  fugeret  anle  Saul,  vcnil  ad  Abi- 
mclech.in  Nobe.  Et  roliqua  iisque  dum  dicii  :  porro 
t>iG  hac  potluta  est.  21.  1.5.  Unile  erat  polluta  ?  El  B 
addilur  :  /io</it;  sanctificabilur  in  vasis  mets.  v.  5. 

23.  De  Ceila  civilate,  quain  oppugnavil  David 
si  aliud  nomen  habuissct,  an  non.  Ciim  minime  re- 
colo  quod  de  hac  civitate  mentionem  faciat  Scri- 
ptura,  nisi  in  propheta,  ubi  legitui  :  Ycc  Ceita, 
Ceita  civitas,  quam  oppttgnavit  David. 

24.  Quomodo  intclligcndum  c-t  de  Saul,  quod  in 
exlremis  consulucrit  pythonissarn  ?  El  legitur,  quod 
suscitaverit  ci  Samuel,  et  dixerit  ei  Samuel :  Cras 
lit  et  filii  lui  mecum  criiis  :  Si  juxta  litteram  stare 
potest,  ut  SjiiiucI  suscitaret  pythonissa.  28.  7. 
et  seqq. 

25.  Cur  Gelboc  montcs  a  David  male  lieantur 
in  morle  Sanl,  et  filiorum  cjus?  II.  Heg.  1.  21.  Si 
juxla  liltcram  slare  possit. 

26.  Quomodo  inlelligendum  esl  hoc  quod  David 
plangens  Abner,  maledicensque  Joab,  dixit  :  Non 
deftciat  de  domo  Joab  fluxum  seminis  sustincns,  et 
teprosus  :  lenens  (usiim,  et  cadens  gladio,  indigens 
pa»e?If.  3.29.  Et  reliqua. 

27.  Quid  significal  quod  fitii  Remmou  Berolltitw, 
Rechab  el  Baanna  ingressi  sunt  fervente  die  domum 
Isboseth,  qui  dnrmiebat  super  stratum  sttum  meri- 
die,  usque  dum  dicit  :  prcecepit  David  pueris  sttis 
inlerficere  eos  :  caput  autem  Isboseth  tulerunl,  et  sc- 
pelierunt  in  scpulcro  Abner  in  Ebron.  II.  4.  5. 
Et  reliqua. 

28.  Et  abiit  David,  et  omites  viriy  qni  crunt  cum 
eo  in  Jerttsalcm  ad  Hiebuswum   habitatorem   terra; : 


Et  rcliqua.  v.  32.  etc. 

32.  Quare  percutitur  Oza,  qui  manu  tenuit  ar- 
cam  Domini,  ne  laberetur  e  plaustio  in  lerram. 
Et  quid  significel  temcritas  ejus,  vcl  recalcitralio 
bobum ,  qui  trahebaut  eam.  Et  reliqua.  6.  6. 
7.  clc. 

53.  Cumque  inlrassct  arca  Domini  in  civilate  Da- 
vid,  Michot  filia  Saul  prospiciens  per  fenettram  vidit 
David  regem  subsilienlem,  alque  saltantem  coram 
Dotnino,  et  despexil  eum  in  coide  suo,  usque  dum 
dicit  :  Ero  humilis  in  oculis  meis.  Et  reliqua.  6. 
1G.  usque  ad  22.  versieuluin  (eo  comprehenso.) 

54.  Cur  Natban  dixit  ad  David,  ut  aediflcaret  do- 
mum  Domini,  el  postea  probibuil  eum.  Et  reliqua, 
usque  dnm  dicit  :  sccundum  omnia  verba  hcce.  Et 
posl  pauca.  Sic  locutus  est  Nathan  ad  Duvid.  El 
rcliqua.  7.  3.  ete. 

55.  Post  h,rc  percnssit  David  Philistiintf  cl  humi 
tiavil  eos,  el  lulit  frenum  tribwi  de  mnnu  Pkilislitm, 
et  percussit  Moab  ct  mensus  csi  eos  funicuto  cocequans 
icrra%  ct  reliqua.  8.  1.  2.  etc. 

30.  Joab  attlem  filius  Sarvitr  erat  super  exerci- 
tutn  :  porro  Josaphul  filius  Altilud  a  cominentariis. 
Et  Sadoch  fiHus  Achitob,  et  Achimelcch  ftlius  Abia- 
thar  sacerdoles,  el  Sarujas,  scriba.  Bunajas  filius 
Jojadtv  super  Cerethi  cl  Phelethi :  fi!ii  aulcm  David 
sacerdolcs  erant.  8.  16.,  17.,  18.  Qui  erant  Celetlii 
cl  Pheleibi  ?  Vel  lilii  David  quomodo  erant  saceido- 
les,  cum  non  essent  de  tnbu  Levi  ?  Et  reliqua. 

57.  Cur  de  Absalon  scribitur,  quod  ercxerat  sibi 
titiilum,  dicens  non  habeo  filium.  18.  18.  cum  in  ee- 
dem  libro  supra  scripium  sit,  quod  habucrit  tres  /S- 
lios,  el  unam  ftliam  nvmine  Thamar  eleyanli  formn  ? 
Et  reliqua.  14.  27. 

58.  Quare  autem  inler  numenim  fortium  David 
scribalur  dc  uno  quolibet  eorum,  hocc,  vel  alia  fecit, 
sed  usqtte  ad  tres  non  pervenit.  Qui  fuciint  hi  tres  ? 
aut  cur  hoc  scribilur?  23.  19.  ctc. 

59.  Quare  culpatur  David  per  numerationem  po- 
puli.  li.  Heg.  24.  1.  Cum  Josapbat,  caelerique  reges 
populuni  nuineravcrint,  et  inculpabilcs,  ct  sine  vin- 
dicta  pcrmanserint  ?  et  ca3tera  usque  in  finem.  IV. 


dictum  csl  David  nb  eis  non  ingredicris  huc,  nisi  ubs-      Reg.  3.  6.  (At  quod  hie  de  Josapbat   dieitur,  de  Jo- 


luleris    cac&s  et    clattdos  diccntes  :  non    ingredietur 
Duvid  huc.  El  rcliqua.  II.  5.  6.  etc. 

29.  Co';)i(  autem  Duvitl  arcem  Sion  .  htec  esl  ehi- 
tas  David.  Quid  esl  ttrcem  ? 

30.  Proposuerttitl  eitiin  in  die  illu  pramittin,  qtti 
percussissct  Ilicbttsirunt,  el  teltgissct  domatum  ftt- 
sculus.  (Icgendum  ut  arbitior  cst  ciuis  Vulgata  f\- 
stuias,  et  abi  ulisset  ctuudos,  et  cwcos  odientes  ani- 
mam  David,  nsquc  dum  dieit  :  Dominiis  e.rercitititiii 
erat  cttm  eo.)  Ibi.  v.  7.  el  seqq. 

31.  (,'um  quadam  vicc  venissent  Philisliim  conlra 
Da\  id  in  vallc  Raphaim,  et  tpse  consuluil  Dominum. 
V.iit  respondil  Duminus  :  Gira   pusl  tergttm  pirorum, 


ram,  cum  quo  loedus  inicrat  Jusaphat,  diecndum 
cst.  Uxc  habct  Scriptura  :  Egressus  est  igitur  rex 
Joram  in  die  itla  de  Samaria,  el  recensuit  universum 
Isracl,  misitque  ad  Josaphat  elc.  Ab  Amasia  tanicn 
rege  Juda-  minime  inalo,  reccusilos  fuisse  subdilos, 
discinius  e\  II.  Paral.  21.  5. 

40.  Cur  de  David  scriplum  esl,  quod  senuerat, 
cum  scpliiaginia  non  Mipergressus  sit  annos.  el  oper- 
ius  vestibus  non  calefiebat  ?  Et  quod  inventa  adule- 
sceniula  speciosa  Abisach  Suitamiie,  dormiebat  cum 
rege,  el  minislrubal  ei  :  rex  vero  non  cugnovit  cam  ? 
III  Ueg.  1.  3.  cuin  iu  fortiorc  ailate  legamus,  et  vi- 
deamus  cum  feminis  coirc  viros.  Ei  reliqua. 


C3I 


CL.UDI1  TAl  KINENSIS  EriSCOPI 


41.  QiiiJ  sibi  vult    q'io.l  David  ultinio   vitiv  SUX  A  ligna  lliinu  ?  Et   poit  pauea   ditit 


652 
non  smit  allala 


tempore,  Salomoni  filio  suo  pnvccpit  dc  Joali,  et 
Scmei,  quibus  ante  pcpcrccrat,  ne  irmltos  cos  di- 
luitteret,  sed  deduceret  canos  eorum  cvm  sanguine 
in  infcruo  ?  Ilii.  2.5.  8. 

42.  Quid  csl  quod  dixil  de  Joab  ?  posuit  cruorem 
prcelii  in  baltlteo  suo,  qui  crat  circa  lumbos  ejus,  c.t 
in  calceamcnto  suo,  quotl  crat  in  pcdibus  ejtts. 
Ibid.v.5. 

45.  Qnid  significet  Adonias,  qui  Abisac  pelivil 
in  conjugio,  pro  qua  re  a  Salomonc  pnecipitur  oc- 
cidi.  ilii.  v.  20.  etc.  Et  quid  esl,  quod  frequenter 
scribitur  in  hoe  libro?  Hcec  facial  milti  Deus,el  ha?c 
adtlat.  Ibid.v.  25.  etc.  Eral  Iioc  sacramenlum, 
an  nou  ? 


hujuscemodi   iliina,  ncque  visa   usqnc  in  prcesen- 
lem  iliiMii.  10.    II,  el  12.   El  quid  Ophir,   et  ubi, 
unde  fucrunt  allala?  5.  II. 
55.  Cur  allare  bolocauslorum  in  tabernaculo,  et 

in  tcmplo  ox  ligno  qiiidem  faclum,  a;re  auteni  co- 
operlum.  Exo.  58.  I.  ab  igne  non  consumcbatur, 
ciim  jugilcr  ignis  ardcrct  iu  eodem  altari  ? 

54.  Fecit  Stilomon  ducenla  scula  de  auro  puro. 
10.  10.  Et  post  pauca  :  Posuitque  ca  rex  in  domo 
silvw  Libani.  17.  Si  silva  Libani  Salomonis  crat, 
cur  ligna  cedrina  non  pracidebat  ex  Libano  ? 

55.  Fecit  quoquc,  ut  tantii  esset  abuiutantia  ar- 
genti  in  Hierusalem,  qitanta  ct  lapidum :  el  cedro- 
nim  praibuit  muUitudinem  quasi  syccmoros,  qui  na- 


44.  Ditexit  autem  Salomun  Dominum  ambulans  in  B  scuntur  in  atmpeslribus.  Et  reliqua.  10.  27. 


pra-ceptis  David  patris  sui,  excepto  quod  in  excclsis 
ambulabttt,  et  accendebat  tltimiama.  5.  3.  Quid  erat 
cxcelsa,  quod  froqucntcr  in  boc  libro  Icgilur?  Et  cur 
Samuel  uon  culpatur,  qui  in  excclso  legilur  immo- 
lasse?  (I.  Reg.  9.  12.  14.)  III.  Reg.  5.  2. 

45.  Quid  significent  illae  du;e  mulicrcs  merclrices, 
quac  venerunl  anle   Rcgcni  Salomonein  ?  III.  5.  16. 

46.  Vorro  Giblii  prtrparaverunl  ligna,  cl  lupides 
ad  wdificandttm  domum.  III.  5.  18. 

47.  Cum  legalur  expressius  in  libro  Regum.  III. 
8.  9.  absquc  Paralipomenon  II.  5.  10.  quod  inarca 
r.on  essel  aliud,  nisi  duae  tabulae  Iapide;e,  qnas  po- 
suerat  in  ea  Moises.  Ei  reliqua  :  cum  Apostolus 
seribat  ad  Hehraos.  9.  4.  quod  in  arca  suiit  tabulw, 


56.  Reliqitum  autem  verborum  Salomonis,  el  om- 
ttia  qua'  fecit,  el  sapientia  ejus,  ecce  universa  scripta 
sitnt  in  libro  verborum  dierum  Salomonts.  II.  41. 
Qualis  esl  liber,  scire  volo. 

57.  Cum  Helias  ante  Jesabcl  fugeret,  et  venissel 
ad  montcm  Dei  Orcpb,  et  mansisset  in  spelunca,  et 
factus  fuisset  ad  eum  sermo  Doniiui,  posl  pauca  re- 
fert  Scriplura.  19.  2.  8.  Ecce  Dominus  transit,  el 
spiritus  grandis  el  fortis  subvertctts  monles,  et  con- 
terens  pctras,  usque  dum  «Jif.it,  el  derelictus  sitm 
ego  solus,  ct  quarunt  tinimam,  ttl  auferunl  eam.  19. 
11.  11.  elc. 

58.  Cum  Hclias  dixerit  de  Acbab?  Si  mortuns 
fneril  in  civitalc,  comcdcnl   eum  canes.  Si  auteiit  in 


Virga  Aaton,  el  Manna,  Si  non  erant,  cur  Aposlo-  Kj  agro,  comedenl  eum  volucres  cocli.   21.   21.  quomo 


lns  dixit  ?  Et  si  eranl,  quis  ea  niisil  ibi  ?  Et  si  fue- 
rit  isla  virga  Aaron,  unde  in  /Egipto  fuere  signa 
facta,  et  in  mari,  alipie  iu  heremo,  an  alia?  et  quid 
de  ipsa  Arca  faclum  est  ?  vel  si  sit  unquam  {videnda 
ut  puto)  visura  ab  omnibus. 

48.  Cum  nebula  iinplessct  domum  Domini,  ait  Sa- 
loinon  :  Dominus  dixit,  ul  habilanl  in  ncbula.  8.  10. 
11.  12.    Libi  legitur  quod  Doniinns  dixissel  ? 

49.  Si  in  Teinplo,  ubi  eral  Altare  incensi,  et  can- 
delabrum,  et  lucernse,  misss  sint  proposilionis  pa- 
nes  ?  Si  introibanl  ibi  alii,  nisi  ordo  Sacerdotum  et 
Levitarum  :  Et  si  ibi  crat  convcntus  plebium?  Aut 
si  soli  Saccrdotes,  sive  Levitse  (Supple.  dcgcbant, 
scu  illttc  ingrediebanlur ?) 

50.  Dedil  Salomon  Hirain  viginti  oppida  in  lerra 
Galifaeae,  qua;  cum  non  placuissent  ei,  appellavit  ea 
terram  Cabul  usquc  in  diein  lianc.   Quidesthoc? 

"Scire  volo.  9.  11.  12.  13. 

51.  Qniil  sibi  vnlt,  quod  Moiscs  in  licremo  ad 
constructionem  tabernaculi,  non  ex  alicnis,  sed  cx 
Ilebr.vis  habuii  conslructores ?  Exo.  55.  50.  el  sub- 
scq.  (Dcesse  videlur  pars  allera  qusestionis  :  cur  sci- 
licet  Salomon  virum  Syrum  adduxit  ad  templi,  et 
suppclleclilis  saera  conslruelionem  ?  Misit  quoque 
rex  Salomon  ,  el  tulit  llirum  de  1'gro.  III.  lleg. 
7.  14. 

52.  Fccitque  Salomon  de  lignis  lliinis  fnlclira 
domus  Domini,  ct  domus  rpgis.  Cujus  gencris  erant 


do  veriim  cst,  cum  ipse  pcrlatus  fuisse  legalur,  in 
Samariam  ,  el  scpullus  in  sepulcro  suo  ?  22.  37. 
nisi  tanluin  quod  cunes  lambuerint  Itabenas.  Ibid.58. 
Et  non  comederint. 

59.  Cur  Eliseus  mitlens  piierum  siuun  ad  suscita- 
tionem  filii  Sunamitis,  pnecepil  ei  dicens  :  Si  oc- 
currerit  tibi  homo,  non  stilutcs  eum.et  si  salulavcrit 
lc  quispiam,  non  rcspondeas  ei.  IV.  Rcg.  4.  29. 

60.  Nuaincn  princeps  mililite  regis  Sijria\  Et 
post  panca  :  Ver  illum  cnim  d<di!  Dominus  salnlem 
Stjriiv.  5.  1.  Qu:e  fuit  illa  salus  ? 

61.  Fr.cla  esl  fames  magiia  in  Samaria  ,  el  lan- 
diu  obsessa  est,  dottec  venundaictur  caput  asini  oclo- 

Tj  ginta  argenteis,  el  quarla  pars  capi  slercoris  cotum- 
barmn  quinque  argenleis.  6.  2I.Quidesl  capi  sler- 
coris  ?  (Sed  vulgata  rccle  hahel  pars  cabi  stercoris  : 
quani  ob  rcin  dicendum  est  :  quid  esl  quarta  pars 
cabi  stercoris?) 

62.  Quid  cst  quod  Denadab  rex  Syrise  misil  Asa- 
hel  ad  Heliscum consulens,  utrtrm  sanari  possilab 
infirmitate  sua,  an  non  ?  Cumque  ab  eo  responsiim 
acciperet,  et  redisset  ad  Doininum  suiini,  refert 
Scriplura  .  Tulit  stragutum,  el  iivfudit  aquum,  el 
expandit  supcr  facicm.  8.  7.  15.  elc. 

65.  Cur  Jolias  rex  Israel  ad  Amasiam  regem 
Juda  remisitfdicens :  Cardus  Libani  misil  ad  cedrum, 
qtia;  est  in  Libano  dicens  :  da  filiam  tuam  ftlio  meo 
u.rorem,  transierunioue  bestia?  sultus,  qutv  nint  in 


£53  Ql.-ESTIONES  XXX 

Libano,  el  conculcuverunl  cardum  ?  IV.  Reg.  11.   9. 

61.  Quare  de  Jeroboam  liiio  Joas  scribitur :  ipse 
restituil  terminos  Israet  ab  inlroilu  Emalh  usque  nd 
mare  soliludinis,  juxta  scrnwncm  Domini,  quctn  lo- 
cutus  csi  pcr  servum  suum  Jonam  fiiium  Amuthi 
Prophetam.  Jon.  1.  i.  Ulji  Jor.as  Iwec  Iocutusfuil  ? 
It.  25. 

6"5.  Cur  de  Joathan  rcge  Jmia  scribilur?  ipse 
wdificavit  porlam  domus  Domini  sublimissimam. 
15.  55.  Nunquiil  a  Salomone  antca  aedificala  non 
fuerat?  an  novam  conslruxit  ? 

CG.  Cur  de  Ezechia  scribilur  :  poslquam  dissipa^ 
vit  excelsa,  et  contrivit  statuas?  Et  smceidit  lucos, 
confregitqne  scrpentem  ancum,  quem  fecit  Moyses  ; 
xocavitque  eum  Naastau.  (Noheslaii  Vulgata).  18.  4. 
Et  reliqua.  Quid  est  hoc  ? 

67.  Cur  per  Esaiam  ad  Ezechiam  regem  dieitur? 
Ecce  dies  veniunt,  et  auferenl  (Vulgata  Iransfercnliir) 
omnia  qna1  sunt  in  domo  ttui,  el  qucs  condiderunt 
patres  lui  in  Babylonem  :  non  remanebil  qnidqumn, 
ail  Dominus,  sed  de  filiis  quas  generabis,  erunl  eu- 
nuchi  in  palatio  regis  Babylonis.  20.  17.  18.  Qui 
fuerunt  isli  eunuchi  ? 

68.  Quid    sibi   vult  quod    post   plurima  ile   Josia 


SUPER  LIBROS  REGUM.  Gj4 

A  seribilui  :  et  efferri  \ecit  tucum  de  domo  Domim,  fo- 
r«s  Uierusalem  in  cunvalle  Ccdron,  et  combussit  eum 
ibi,  cl  rcdegil  iu  pulverem,  el  projccit  super  sepulcra 
vulgi  ?  Quid  est  iste  lucus  ?  aut  qu;c  scpulcra 
vulgi?  23.  G. 

69.  Destiuxil  quoquc  el  idola  (Vulg.ita  wdiculus) 
cffeminatorum  quce  eranl  in  domo  Domini,  pro  qui- 
bus  mulieres  texcbant  quasi  domunculas  tuci.  v.  7. 

70.  Et  deslruxit  a.as  portarum  in  introitu  hostii 
Josia-  principis  ciiitulis  usque  duni  dicit  de  saccrdo- 
libus  ezcelsorum  comedebant  azima  in  medio  fra- 
trum  suorunt.  o.  8.  ct  9. 

71.  Tulit  quoque  ptincipes  militim  Saraiam  sacer- 
dolem  primum,  el  SopHoniam  sucerdotem  secundum, 
et  tres  janilores  :    et  de  civitate  eunuchum  unum.  Et 

B  post  pauca:  Et  Sopher  principcm  exercilus,  qui  pro- 
bubat  tirones  de  populo  terra\  Propler  quod  dicit 
sacerdotem  primum,  et  secundum  ?  vcl  cumichum 
unmn,  et  tres  janitores?  vel  qui  sunt  lirones  ? 
25. 18,  el  19. 

72.  Subtevavil  Evilmerodach  rex  Babylonis  anno, 
quo  regnare  coeperal,  capul  Joachim  regis  Juda  de 
carcere  ,  et  locutus  esl  ei  benigne,  usque  dum  dicit. 
Omnibus  dicbus  vitte  siuv.  Ibid.  v.27.  etc. 


HACTENrS    TIIEUTMIRUS    :    AD    HUNC    POUBO    MODt IM    IIESPONDET    CLAUDIUS. 


Compellit,  et  conslringit  mc,  fraler  Christianis- 
siuie,  Thculmire,  tua  a  opportuna  inultimoda  in- 
quisitio,  non  necessitatc,  sed  quod  est  vehemen- 
lius,  charilatc,  ad  multorum  exire  oublicuni,  for- 
inidandumquc  judiciiirn  :  illorum  videlicet  dico,  qui 
sccundum  faciem,  et  non  jusinm  iioverunl  judicare 
judicium ;  ob  hoc  videlicet  quod  in  opusculis  nostris, 
in  expositione  Pentateuchi,  atquc  libri  Regum,  et 
tuam  petilionem,  ct  meam  prsefatioiiem  in  capitc 
poncre  jubes  ;  quod  niiiliis  noslro  tempore  pracsum- 
pluosum  cssp  videtur.  aique  ridiculum.  Qui  si  verum 
nomen  >•  praefalionis  nosseut,  non  puto  ista  diecre 
potuisscnt :  quia  praefatio  primi  operis  loculio  cst, 
ct  c  praelocutio  librorum,  quac  ante  causas  narra- 
tionum  ad  inslruendas  audientium  aures  coaptatur, 
Dicla  aiitein  prxfalio,  quasi  prxlocutio,  id  est  pri- 
ina  locutio,  et  alio  noinine  prologns,  id  cst  sequen- 
lis  operis  prafalio,  est,  el  initium  loculionis,  et  ca- 
put  compositionis,  quod  cl  alio  nomine  dicitur 
piiiaiiiiuui;  proccmium  euiin  est  iuilium  docendi,  et 
p.rincipia  librorum,  qua:  ante  causse  narralionem 
ad  iiisliuendas  audientium  aures  coaptantur.  Cujus 
nomen  plerique  lalini  perili  ila  posucrunt.  Sciat 
quisque  ille  est,  noslro  tcmpori  scieniiam,  iion  no- 
strae  scienliae  seribendi  lenipus  deesse :  scilicet 
lcmpus  per  omnes  Sciipiiuas  disscrendi  esse,  si 
Spiritus  sancti  gratia  cuiquam  dignalur  adcsse  :  nec 

0  Aibitror  legendum  impoi  tuna. 

b  Einenduvi    mauifeslum   amanuensis  crrorem 
Iranscripsit  cnira  librarius  nosler  veri   nominis  pr.e- 
falionis.    Si  quis  Iegi  nialit   verilulem   fid  est  ver.im 
etymologiani]  nominis  prtefalionis,  etc,  ego  minime 
ohsistam. 

0  ProJocutio   legitur  in  excmplari  ad  me  roisso  : 


perjudicandum  quo  quisque  tempore  scrihat ;  sed 
hoc  solummodo  discernendum,  utrumnam  vera,  et 
catholica,  an  falsa,  et  haerelica  sint,  qu*  scribit. 
Et  quia  tu  saepe  a  me  requiris  multarum  rerum  ab- 
solutionem,  niaximeque  in  Pentateucho,  alque  libro 

C  Rcgum,  qui  ei  antiquiores,  ct  obscuriores  caeteris 
libris  divinx  legis  sunt,  el  magno  intcrprete  indi- 
gcnl,  atquc  in  eis,  non  ex  meo  ingenio,  sed  ex  illu- 
slrium  docloium  judicio,  neque  cx  propria  temeri- 
late,  sed  ex  aliorum  aucloritale  inlerrogalionibus 
luis,  non  qiiantum  debui,  sed  qiiantiim  polui,  sa- 
tisfeci,  conscnaus  non  tam  d  eloquii  exsulianlis 
ambitum,  quam  necessarioe  brevilalis  modiim  sic 
cnim  et  innumeris  satisfieri  inquisilionibus  tuispo- 
lerit,  et  inihi  insuper  liherum  erit  aliqua  cxtrinse- 
cus,  quac  cognitioni  tuae  utilia  arhitror,  in  aliis  libris 
inserere,  si  ista  tibi  accepta  judieaveris.  Scire  au- 
lem  volo  te,  fraler,  qnod  hoec  loculio  vias  quidem 
aperiat  intelligentioc  :  non  tamen  singillatim  cuncta 
quaescripta  siint,  disseral  alque  absolvat.  Sicut  po- 

'-*  lui,  rcspondi  inqnisitionibus  tuis.  Si  quid  de  his  re- 
biis,  unde  ine  inlcrrogasti,  invcnisli  melius,  sive 
invenire  polueris,  gratissimum  habebimus,  si  nos 
feceris  nosse.  Pro  qua  re  tc  deprccor  per  gratiam 
Dei,  qiiae  in  te,  ul  crcdo,  ex-uberat,  ut  non  respuas 
deprecantem,  sed  libenter  doceas,  si  qnid  poles, 
quod  me  fateor  ignorare.  Et  si  quid  hinc  ahsolu- 

substitui  praelocutio,  ut  eonvenirel  cum  voce  pra- 
fulio.  Ceteruin,  si  quis  vocein  protocutio  relincrs 
velit,  retineat  per  me  quidcui  licel  ;  novi  eniin  pro- 
logum  diei,  non  pr.eloguin. 

d  ln  exemplari  liabetur  tanquam  :  scd  legendum 
0'imino  est  tatn,  nt  respondeat  particulae  |</»«m  ite- 
cessaria'  brevitaiis].  ld  jain  pranotavil  l'  Zaeharias. 


635  CLAUDII  TAUKINENSIS  EPISCOPI 

tuni,  ac  diflli.itum  dispulatione   rationabili,  alquc  A     Dc  ccriamine  David 

pcrfccta  vel  le^isti,  vel  audisti,  vel  etiam  ipsc  adbuc 

auilire,  aut  legere,  aut  excogilare  polueris    pito, 

ut  milii  mittere  nou  gravcris.  Quia  quod  confilen- 

duin  est  charilati  tuoe,  plus  inilii   expedil  discerc, 

quam  doccre.  Nam   lioc  admonemus,  dicente  Apo- 

stolo  Jacobo  (I.  10.)  :  Sil  atttcm  omnis   liomo  velox 

ad  audicndum,  tardus  autem  ud  loquendum.   Et  sic- 

ut  ait  doclissimus  Paler  Augiislinus  :  ul  discamus, 

invitare  nos  debct  suavilas  veritalis  :  Vt  autem  docea- 

mus,  cogere  necessitas  charilalis.  Ebi  potius  oran- 

dum  est,  ut  transcat  ista  nccessitas,  qua  hommem 

docet  aliquis  homo  :  F.t  simus   omnes  docibiles  Dei  : 

(Joan.  C.  45.  ha.  5i.  13.)  quamvis  hoc  simus,  cum 

ea,  qua?  ad  verampictatem  pertinent,  dicimus,  eliam 

quando  illa  docere  videlur  bomo.  Quia  (I.  Corin.  5.  B 


7.)  ncquc  qui  plantat  cst  aliquid,  ncque  qui  rigut, 
sed  qui  incrementum  dal  Deus.  Cum  itaque,  si  Dcus 
incrementum  non  daret,  nihil  essent  apostoli  plan- 
lalores,  el  rigatores  :  quanto  magis  ego,  vel  lu.  vel 
quilibet  hujus  temporis  homincs,  qui  in  hoc  novissi- 
mo  lempore  videmur  essc  doctores  ?  Addidi  eliam 
in  hoc  opere  brevcm  exposiliunculam  allegoricam 
in  libro  Ruth,  quod  lu  non  postulasti,  quae  magis 
ad  librum  Judicum,  quam  ad  Regum  peninere  vi- 
detur.  Pro  qua  re  obsecro,  ut  me,  elsi  corporc 
longepositum,  lamen  mente  propinqnuin  oralioni- 
bus  tuis  Creatoii  omninm  commendarc  non  eesses ; 
ut  per  virtutem  fletuum  luoruro,  cl  merita  oratio- 
num,  et  si  juxta  fluvium  Cbobar,  id  est  secus  grave- 
dinem  »  hiijus  sxculi  delincor,  tainen  Dominum  no-  C 
slruni  in  majcslate  gloriaa  suae  videre  desidcro  :  at- 
queab  ipso  audire  quod  in  mcdio  scorpionum  Imbi- 
tatio  nostra  consistit.  Kzech.  2.  C. 

De  Alchana,  Elcana,  et  diiabus  uxoribus  cjus,  et 
nalivitate  Samuelis.  Cap.  i. 

De  Canlico  Ann:e. 

1  De  prophela  ad  Heli  dcstinato  ,  ct  malo  flliorum 
ejus,  atque  morle  ipsorum. 

De  saccrdote  ftdeli,  quem  spondetDeus,  quod  juxla 
cor  suum  sil. 

De  caligine  oculorum  Leli ,  Ileli,  ct  augmento 
Samuclis:  et  verbis  Domini,  qu;c  non  ceciderunt  in 
terram. 


67,6 
et  Golise. 

De  eo  quod  Saul  pro  centum  praputiis  Pbi- 
listinorum  ,  David  flliain  promillil  dare  uxorem. 

De  fuga  David  ct  salutc  ejus,  et  simulacro,  quod 
in  Icclo  cjus  inventum  cst. 

De  advcntu  David  ad  Samuelem,  ct  nuntiis  Saul, 
qui  missi  stinl,  nt  apprehendercnt  David,  qui  ac- 
cepto  spiritu  Dei  propbetaverunt. 

De  reversionc  arcae  Doinini  ad  terram  Israclita- 
rum,  et  pcrcussione  Bclhsamilariim. 

Dc  co  quod  sciiplum  est  :  Ex  qua  die  mansil 
arca  Domini  in  Cariathiarim,  multiplicati  sunt  dics. 

De  eo  quod  seiiptum  est  :  Congregato  omni  po- 
pulo  hrael ,  oravit  Samuet  Domiuum  ,  ct  exaudivil 
eum. 

De  filiis  Samuel,  qui  declinaverunt  post  avaritiam, 
et  acceperunl  munera. 

De  uiKlione  Saul  regis  ,  cl  adventu  Samuelis  in 
Galgala. 

De  jijunio  indicto  a  Saulc. 

De  pra:lio  Saul  contra  Amaleeh,  et  Agag  regem  ; 
et  dc  eo  quod  scriptum  est :  panitere  Dominum,  quod 
constitucrit  Saul  rcgem. 

Dcohjurgalione  Samuelis  in  Sanl,  cur  non  audisset 
voeem  Doinini,  el  scissione  pallii  Samuelis,  nec  non 
ct  niorte  Agag  regis. 

De  adjuratione  David  et  Jonathan. 

Vbi  David  ad  Abiinelech  saccrdotem  venil,  et 
gladium  Goliae  sustulii,  seu  c  panes  propositionis 
accepit. 

Ubi  David  ad  regem  Aehis  fugit,  et  uiutavil  os 
suum. 

L'bi  iu  spclunca  David  ,  Saulis  cblamydem  ab- 
scidit. 

De  descensione  David  in  solitudine  Machon,  ubi 
hahilabat  Nabal,  ubi  Dasiii,  dormienle  Saul,  etexer- 
citu  ejus,  hastam,  scyphumque  abstulit. 

Dc  prselio  David  in  Amalech. 

I),'  pbitonissa,  quam  consuluil  Saul,  et  suscitatione 
Samuelis. 

De  pralio  Pbibsiinorum  ,  el  plaga  in  lsrael,  mor- 
tequc  Saul,  cl  Jonaihx-  fllii  ejus. 

De  luclu  David  pro  morte  Saul ,  et  Jonathse , 
et   interemplione  Israel,  malcdictioneque  niontiuui 


De  arca:  captivilale,  ct  idolo  Dagon,  nec  non  ct  ,   Gelboe. 


morte  Heli,  aUiue  nuru  sua. 
Dc  spirilu  maligno,  qui  irruebat  in  Saul. 
De  David,  et  unclione  ejus. 

«  S.  Hicronymus  in  lihro,  quem  inscripsit  de  no- 
minibus  llebrairis  Chobar  verlil  gravilndo.  Eliam  in 
Aggacum  gravissimum  appcllat  euindcm  fluvium,  rcs- 
piciens  S'  ilicel  ad  eam,  quam  dicimus  signiflcatio- 
nein.  Rursns  in  interprelatione  homiliae  primsc  Ori- 
genis  in  E/.echiclem.  Kt  ego  erum  juxta  fluvium  Cho- 
luir,  quod  inlerpretalur  gravitudo.  Ef  deiuceps  :  secus 
flumen  istud  gravissimum  saculi.  Haec  lamen  inter- 
pretatio  Bocharto,  aliisqueviriscrilicis  displicet. 

t>  In  exemplari  babeiur  de  Prophela  ad  Ileli 
destinalum,  et  matum  fdiorum  ejus,  atque  mortcm 
ipsorum.  Ilunc,  el  aiios  bujns  similes  [si  qtiando 
occurrent]  manife-.ios  amanucnsis  errores  emen- 
davi ,   cl  cmcndabo,  lerlorc  niinimc  admonilo,  cur 


d  Reguin  teinpora  posl  judices,  quando  David, 
Saule  reprobalo ,  ccepit  rcgnare  ,  incipiunt.  Endc 
etliber,  ubi  res  gesuc  continentur,  quem  nunc  aggre- 

cnim  dc  nugis  istis  eum  moneri  opus  esl?  reltquos, 
qui  vel  f  rri  aliquatenis  pos^unt,  vel  Claudio  ipsi 
liilni,  rcliqui  et  rclinquam,  lectore  plerumque  ad- 
monilo. 

r  Particulas  seu,  vel  ct  aflines  alias  sspe  vim  con- 
junctinnis  iu  Ecclesiasticis  Scriptoribus  habere  quis 
ncsciat?  ld  multi  adnotarunt,  etne  mullos  enume- 
rem,  sanctissimus  D.  N.  Benedicttis  XIV  in  adno- 
talionilms  in  missain  ad  ca  verba  :  vel  qui  tibi 
ojfemnt. 

■!  isidorus  antc  Clandium  hxc  ipsissima  docuit, 
s.,1  vcrbis  aliquando  diversis  clordinenon  ninil  im- 
mulato. 


637  QL.£STIONES  XXX 

dimur  ,  Malachim,  id  csi  Kegum  vocitatnr,  qui  iu 
terlio  el  quarto  volumine  continctur  :  roeliusque 
oiulto  est  Malachim,  id  est  Regum,  quam  Malachot, 
id  est  Rcgnotum  dicirc.  Non  enim  mullarum  gen- 
tium  regna  dcscribit,  sed  unius  Isracliiici  populi, 
qui  tribubus  duoderim  continclur  :  plus  tamen  in 
terrena  Hierusalem  tribus  Juda ,  una  ex  duodecim, 
diulurna  suceessione  regnavit.  Inqua  civilale  (rcpro- 
baio  Saulc) ,  prior  David  reguavit.  i  In  quibus 
temporibiis  n  multa,  ct  varia  sacramenla  Chrisli, 
ct  Ecclesiae  b  figurantur.  Nam  cin  ipso  initio  Regum, 
commutatum  sacerdotium  in  Samuel ,  repiobato 
Heli  :  et  commulalum  regnum  in  David,  rcprobato 
Saule ,  exclamat ,  prsenunliari  novum  sacerdotium, 
novunique  regnum  (reprolialo  veterc,  quod  umbra 
erat  futuri)  in  Domino  Jcsu  Cbrislo  venlurum  J. 
Nonne  ipsc  David,  cum  panes  pioposiiionis  inandu- 
cavit,  quos  non  liccbat  manducare  nisi  solis  sacer- 
dotibus  in  una  ,  eademque  persona  iilrumquc  futu- 
rnm,  id  est  in  uno  domino  Jesii  Clnisto  regnum,  et 
sacerdotium  figurabal?  Et  aspice  liegum  tempura, 
quia  pniuo  Judicum,  poslea  Rcyum  :  sicerit;«di- 
cium,  postea  reynum. 

•  Fuil  vir  unus  de  Ramntha  in  Sophim  de  mon'e 
Ephraim,  el  nomen  ejus  llelcana ,  filius  llicroboam, 
filii  Hetiu  ,  filii  Tau ,  fitii  Suph,  Ephratwus.  Ilel- 
cana  non  de  Aran  (id  cst  Aniram)  orlus,  sed  de 
Isaar  ,  qui  ct  ipse  filius  fuit  Caaib ,  cl  Caalli  lilius 
Levi.  (Exod.  6.  18.  19.  elc.) 

i  Mic  Isaar  pater  fuit  Cbore  e ,  quo  percunle  filii 
ejus  remanscrunt.  (Nvm.  26.  10.  11.  ctc.)  De  cujus 
slirpe  f  fuit  Samucl,  quorum  postcritas  postea  tem- 
poribus  Davidis  ct  Salomon,  cantatores,  et  prophelaj 
in  populo  ,  et  in  templo  Dci  fucrunl.  (/.  Paral.  8. 
28.  52.  53.  eic.)  llujus  Caatli  familiae  acceperunl 
urbes,  et  subiirbana  ad  inhabitanduni  (ut  libcr  Jcsu 
Nave  lestatur)  in  nionte  Epbraim  (Jos.  20.  7.  et 
21.  21.  22.  etc.) ,  ubi  fuerunt  civitates  Sichem  ,  et 
Gazer,  et  Celhsaim ,  et  Dclheron. 

<  Fuit  Helcana  filius  Ilicroboam,  filii  Heliu,  filii 
Tau,  liliiSuph,  filii  Helcana  ,  filii  Jobel ,  filii  Aza- 
ri:c,  filii  Sophoniae,  filii  Taalh  ,  filii  Asir,  lilii  Abia- 
sapb,  filii  Chore,  tilii  lsaar,  filii  Caalh,  filii  Lcvi,  filii 
Israel,  ut  verba  dierum  narrant.  g  Et  habuit  uxores 
dttas,  nomen  uni  Anna,  et  nomen  iecundas  Phenncna. 
Fueruntque  Phenncuw  ftlii ,  Auna'  autem  non  eranl 
liberi :  et  caetera.  Iste  ergo  laudabilis  vir  habuii  duas 
uxores ,  nomen  uni  Anna ,  ct  noinen  secundse 
Phennena.  Habebai  aulcm  filios  de  secunda  (Phen- 

■  Mullis,  el  variis  modis.  Ibid. 

b  Hevelantur. 

c   Ab  ipso  exordio. 

d  Chriitus  saepe  prxdicilur  auctor  fuliiri  s.-cculi; 
id  cst  auctor  novi  regni,  quod  hic  ineriio  venliiruin 
dicilur,  comparale  scilicet  ad  Judseos,  quormn  re- 
gnum  jam  dudnm  dcsolatum  est  el  protritum.  Euchcr. 
venluri  [Chrisli  scilicetj. 

<•  Filii  quoquc  Isaar,  Core  cl  Ncpheg,  el  Zechri. 
Exo.  6.  21. 

'  Cujus,  aut  si  vis  illius  fid  est  Hel  canoc  vel  Isaar]. 

8  1'aral.  I.  6.  Sed  cuni  aliquo  in  noininibus  cxscri- 


SLPER  LIBHOS  REGLM.  658 

A  nena);  slerilis  vero  erat  pnor  illa,  qu:c  et  nobilioi 
eiat.  Similia  invenics  eliain  in  Gencsi  :  cognala  sibi 
cst  quippe  Scriplura  divin.i.  lnvenics  ibi  primam 
uxorcm  Abraha;  Saram  nobiliorem  :  Secundam  vcro 
^gypliainAgar  ignobilem  fuissc  :  el  antc  palrem  cf- 
fectum  Abraham  dc  ignobili,  quara  de  nobili  (Gen. 
16.  1.,  17.  19.,  18.  10.,  21.  1.  etc).  Fuit  tamen 
poslmodiim  eliam  de.  nobili  conjiige  pater.  Ita  ergo 
eliam  niinc  Ilelcana  bic,  qui  est  pvssessio  Dei,  prius 
de  secunda  uiorc  efTicitur  pater,  quani  de  prima, 
quoriam  concluseralDeus  vulvam  Annse,  sicut  et 
prius  concluscrat  vulvain  Sara?.  Posi  pluriraos  vero 
partus  Phennena;,  eliam  Anncevulva  orationibus,  et 
precibus  aperitur,  ei  eflicitur  eliam  ipsa  raater  filii 
cjns,  qncm  obmlitDeo.  (/.  Rey.  1.  11.  24.  etc.)  Quid 

B  crgo  ha3c  in  se  sacrauienli  coniincant  vidcamus. 
Phennena  inlerpretatur  conversio  :  Anna  aulcm  in- 
lerprclaliir  gralia.  Unde  quisquc  h  nostrum,  qui 
vult  efiici  possessio  Dci,  islas  sibi  duas  jungat  uxores>- 
sed  cum  ipsis  sibi  nnpiias  celebral ,  primuin  sibi 
jungat  qua>  nobilior  est ,  et  gencrosior  ,  graliam. 
H;ec  enim  nobis  per  fidcm  prima  conjungiliir  ,  sicut 
et  Aposlolus  dicit :  >  Gralia  salci  facti  cstis  per  fidem. 
Secunda;  vero  conjmigimiir  fPbenneiuc),  id  est  con- 
versioni,  quia  per  gratiam  credulitalis  emcndatio  (it 
inorum  ,  et  vita:  conversio.  Sed  cum  islc  sit  or^o 
nupliarura,  alius  ordo  procrealionis  cfficilur.  Prima 
namque  nobis  lilios  parit  Phemicna  ,  quia  primos 
fruclus  de  conversione  profciimus,  et  piiina  justitix 
germina  de  aclibus,  et  operibus  procrcanius  :  pri- 

*•'  mum  namque  jusiitia;  opus  esl,  converti  a  peccalis  : 
quia  nisi  ante  convcrlamur  ,  et  declinenius  a  malo, 
non  poterimus  de  Aniia  ellici  patres,  nec  de  gratia 
lilios  generzre. 

i  Yideamus  ergo  uniuscujusque  difierenlias.  Fen- 
nena  filios  babel,  sed  qui  non  assisiunt  Deo  :  neque 
enim  tales  filii  possunt  esse  conversionis  ,  ut  adsi- 
stant,  et  adhxreant  Deo,  nec  lanicn  inanes  et  peni- 
tus  alieni  sunt  a  rebus  Dei.  Accipiunt  namque  par- 
tes  de  sacrificiis  divinis,  et  edunl  de  hostiis  Dei. 
Unusquisqiie  ergo  nostrum  primo  convertitur  a  pec- 
calo,  ut  ex  conversione  geucret  opera  justitiae,  po- 
stea  veroexcitaia  in  nobis  Anna  per  zelum,  et  xmu- 
lalionera  boni ,  preccm  funditad  Deum,  utct  ipsa 

_  filios  generet.  Quales  ergo  Anna  qua;  est  graiia,  fi- 
lios  general?  Qui  asuidcanl  Deo.  Gr.ilia  cnini,  et  ve- 
rilas  pcr  Jesum  Chrislum  facla  est,  hic  crgo  lilius 
estgratias,  qui  Deo  vacal,  et  verbo  Dei.  Post  hic 
oravit  Anna,   et  ait  i  :  Confiimaium   est  cor  mtum 

bendis  discrimine. 

b  In  exemplari  unde  quisque  crgo ;  aut  undc,  aut 
ergo  rcdundat.  Ademi  eigo  :  tu  si  vis  deme  \o- 
ccm  unde  paritcr  redumlantein.  Euchcrius  Iegit 
ergo. 

>  Rom.  5.  1.  Gal.  2.16.  El  cxpressius  Eph. 
2.  8. 

i  Cap.  2.  v.  1.  Sed  cum  inulto  discriinine  hane 
inlerprelationem ,  et  vulgalam  noslram,  imo  in- 
tcr  vulgatam  ,  el  cara  ,  quam  cxhilict  Aiigusiinus 
deinceps  allegandus;  id  cst  cx  capiic  i.  libri  xvii, 
De  Civitate. 


C"0 

Di   Dnmino  ,  ci  exallalum  csi 

salulari  mco.   Ditatatum  est  o 

ntcos.  Ltstata  sum  in  snlutari  tuo,  elc.  «   Ila  nc  vero 

verba   hmc  unius  mulierculae  pulabuntiir  esse  de 

nato  silii  filio  gralulantis?  tanlumne  mens  hominum 

a  luce  verilalis  aversa  cst,  ut  non  seniiant  super- 

gredi  modum  feminac  hujus  dicta ,  quse  fudil? 

«  Porro  ipii  rebus  ip^is,  quac  jani  cieperant  etiani 

in  hac  percgrinatione  compleri,  convenieiiter  move- 

tur,   nonne  intendil ,  et  aspicit,   el  cognoscit  per 

liauc  mulierem  ,  cujus  eiiam  nomcn   (id  est  Anna) 

gratia  ejns  interpretatur,  ipsam  religionem  christia- 

nam,  ipsam  civitatcm  Dei,  cujus  rex  est,  et  comli- 

lor  Christus,  ipsani  poslremo  Dci   gratiam,  cujus 

prophelico  spirilu  sic  locula  esl?  a  qua  superbi  alie- 

nantur ,  ul  catlant ;  qua  humiles  implentnr ,  ul  sur- 

gant,    quod  niaximc  hymnus   isle   personat.    Nisi 

quisquam  forle  ilicturus  est,  nihil  istam  prophelasse 

mulierem,    sed  Deum   tantummodo  propter  filium , 

quem  precata    impetravit ,  cxsultanti  prxdicationc 

laudasse.  Quid  crgo  sibi  vult  quod  ail?  Arcum  poten- 

tiam  (ccit  infirmum  ,  el  infirmi  prcceincti  sunl  virlute. 

Pieni  panibus  minorali  sunt ,  et  esuricntcs  transie- 

runl  terram ,  quia  slcrilis  peperit  septem ,  ct  multa  in 

filiis  infirmata  est.  Ntinquid  scplem  ipsa  pepererat, 

quauivis  sterilis  fueril?    Unicum  habebat ,  cum  isla 

dicebat  :  sed  nec  postea  scptcm  peperit,  sive  scx,  ex 

quibus  septimus  esset  ipse  Samuel,  sed  trcs  mares, 

ctduas  feminas.  Demum  illa    in  populo,  rtim  atlhuc 

nemo  regnarei,  quod  in  extremo  posuit  b,  tlat  virlu- 

tcm    regibns  nostris  ,  el  exallavit  comu  Christi  sui. 

Undedicebat,  si  non  prophetabal?  Dicat  ergo  Ec- 

clesia  Christi,  Civitas   Regis  magni  ,    gralia  plena, 

prole  fecunda.  Dical  quod  lauio  ante  de  se  prophela- 

luni  per  os  liiijus  piae  malris  agnoscit.  ConfLrmatum 

cst  cor  mcum  in   Domiito  ,    cl    exallalum  cst  comu 

meum   in  Deo  mco.  Vere  coiifinnatum  esl  cor,  ct 

cornn  exaltalum,  quia  non   in  se  ,  sed  in  Doinino 

Deo  suo.  Dilatatum  esl  super  inimicos  meos  ct  meiim : 

qtiia  et  in  angustiis  pressurarum  sermo  Dei  non  cst 

alligatus.  c  Livtuta  sum,  inquit,  d   in  saltilari   tuo. 

Christus  esl  iste  Jesus,  quem  Simeon  ille ,  sicut  in 

Evangelio  legilur,  (Luc.  2.  23.  etc.)  senex  amplec- 

tens  parvum  ,   agnoscens  magnum  :   nunc  dimittis. 


CLAUDll  TAUIUNUNSIS  EPISCOPI  610 

lurnu  meum  m  Dco  A  iiuoniam  Deus  scienliarum  Dominus,  Ipse  vos  scit,  el 
meum  super  inimkos      nbi  ncmo  scit,  quoniam  qui  putal  se  aliquid   csse, 
cniii  nihil  sit ,  se  ipse  seducil.  Hxc  dicuntur  adver- 
sariis  civitatis  Dei  ad  iiabyloniam  pertinenlibus,  de 
sua  virtute  praesumentihus ,  in  se ,   non  in  Doinino 
glorianlibus,  ex  quilms  sunl  ctiam  carnales  Israclitx, 
terreuse  Hierusalem  cives   lcrrigenae,  qui,   ut  dicit 
Apostolus  (Rom.  10.  5.),  ignorantes  Dei  jusliliam  , 
(id  est  quam  dat  Deus  homini,  qui  soius  cst  jnstus, 
alque  justificans) ,  ct  suain  volentes  constituere ,  id 
est  velut  a  se  sibi  pra-paralam,  non  ab  illo  imperli- 
laui  ,  justitice  Dei   non  sunt  subjecti.   Uiique  ,  qnia 
superbi  i!c  suo  pulantes,  non  tle  Dei ,  posse  placere 
se  Deo,  qui  esl  Deus  scienliarum ,  atque  ideo,  et  ar- 
biler  conscicntiarum.   Ibi  videns  cogitationes  homi- 
^  numquia  vanv  sunt  (Psal.  93.  11.  35).  Sihominum 
sunt ,  el  ah  illo  non  sunt  (/.  Reg.  2.  3).  Et  prtrpa- 
rans  ,   inquit,    adinventioites   suas.    Quas   adinven- 
lioncs  putamus,  nisi  ul  superbi  cadant,  ct  humiles 
surgant?   Has  quippc  adinvenlioncs   exequilur,  di- 
cens.  Arcus  potcnlium  infirmattis  est,  et  infirmi  pr<r- 
cincti  sttnt  virlute.  lnfirmatus  cst  arcus,  id  est  inten- 
lio  eorum  ,  qui  tani  potcntes  sibi  videntur,  ul  sine 
Dei  dono,  atque  adjutorio,  humana  sufiicientia  ,  di- 
vina  possint  implere  mandata.  El  prwcingunlur  vir- 
tttte,  qiiorum  interna  vox  esl  (Psul.  6.  3.),  Miserere 
mei,  Domine  :  quoniam  infirmus  sum. 

«  Plcni  panibiis,  inqiiit,  mtRorafi  sunt,  el  esnrien- 

tcs  transicrunt  terram.  Qui  sunt   inlelligendi  plcni 

p  pttnibtts,  nisi  iidem  ipsi  quasi  potenles  :  id  estlsrac- 


litae,  quibus  credita  sunt  eloquia  Dci  (Rom.  3.  2.)  ? 
Sed  iii  eo  populo,  ancillae  filii  minorati  sunt ,  quod 
vcrbo  minus  latino,  bene  lamcn  exprcssum  csl  : 
quod  ex  majoribus  minores  facli  snnt,  quia  ct  ipsis 
jiamibus  (itl  est  «livinis  vcibis,  qiuelsraelilae  soli  tiinc 
cx  omnibus  gentibus  acceperunt)  lerrena  sapiunt. 
Genlcs  autem,  quibus  lex  illa  non  erat  dala,  postea- 
quam  per  novuni  testamenlum  ad  eloquia  illa  vene- 
runl,  raullum  csuriendo ,  lerratn  transierunt ,  quia 
in  cis  non  terrena,  sed  coelestia  sapuerunt.  El  ha?e 
velut  qu.Trcrelur  causa ,  cur  faciuin  sit. 

t  Quia sierilis  pcpait  seplem,et  mullu  in  ftliis  iitfu- 
mata  est.  Hic  tolum  ,  quod  prophetabatur ,  eluxit 
agnoscenlibus  numerum  scptenarium,  quo  est  uni- 


inquil,  servtim  luumin  pacc,  quoniam  tiderunt  ondi  ])  versae  Ecclesiai  significata  perfectio.   Propter  quod, 


mci  salutare  tutitn.  Dicat  ilaqnc  Ecclcsia :  f.atala  sum 
in  salntari  luo. 

i  ■  Quoniam  non  cst  sanctus  sicnt  Dominus  ,  el 
non  csl  juslus  sicut  Deus  noster.  Tunquaiu  sanctus, 
el  sanctificans  :  justus  et  justificans.  Non  est  san- 
cttis  prster  te,  quia  nemo  fil,  nisi  abs  le.  Deniquc 
sequitiir  :(v.  3.)  Nolite  gloriuri  superbi ,  et  nolitc  lo- 
qui  excelsa,  ncque  exeat  magniloquium  dc  orc  vestro, 

a  Haec  quae  scquuntur  orania  exscripla  suni  e\  ca- 
pite  4  libri  xvn  de  Civittite  :  quod  non  dissimulat 
Claudius  dcinccps. 

b  II t  scdcat  ctiin  principibus  ,  el  soliuin  gloria' 
teneal.  v.  8. 

r  II. Timoih.  2.  9.  inAugustinocdiloaPP.  S.  Mauri 
additur  :  ncc  in  prtvconibus  alligatis. 


ci  Joannes  Apostolus  ad  septem  scribit  Ecclesias, 
(Apocal.  2.  i.)  eomotlo  se  oslendensad  unius  pleni- 
ludinem  scribere.  Et  in  proverbiis  Salomonis  boc 
anlea  pra_'figurans  Sapientia  (Prov.  9.  1.)  adiftcavil 
sibi  domum,  cl  siifftilsit  sibi  columnas  septem.  Sterilis 
enim  erat  inomnibusgentihusDeicivilas,  antequam 
isle  felns  ,  quem  cernimus ,  orirelur.  Cerniiiuis 
eiiam,  quae   multa   in  ftliis  erat ,  nunc  infirmatam 

i  In  Codice  inquid,  ct  hic,  cl  pnino  post.  Alibi  ad- 
verli  litteras  t  et  rf  in  antiquis  codicibus  saepe  pcr- 
mutari,  adeo  ut  iegatur  inquid,  capud,  ed  :  ct  con- 
Ira  sci,  Davit,  elc.  Vide  aduotationem  nonam  in  S 
Antipatri  sermnnem. 

<■  1.  Hcg.  2.  2.  Sed  tum  aliquo  discrimine,  quod 
lit  cti.tni  dcinccps. 


Gll  QILESTIONES  XXX  SUPER  LIBROS  RECUM  C42 

Hierusalem  terrenam,  quouiam  quicunque  filii  liber.ic  A  i"ud  ab  illo  alienabo,  quod  addilum  est :  Et  de  stcr- 

core  erigit  inopem.  Inops  quippe  id  est ,  ac  paoper  : 


in  ea  erant ;  virlus  ojus  crat.  Nimc  vcro  ibi  quo- 
niam  liltcra  csl,  cl  spirilus  non  cst,  amissa  virlute 
infirmnta  est. 

(V.  6.)  «  Dominus  mortific.nl ,  ct  vivificat,  deriucit 
ad  infcros  ,  et  redncit.  Hortiflcavit  illain,  qti.e  midta 
erat  in  filiis,  ct  vivificavit  lianc  stcrilem,  quaj  pepe- 
ril  seplem  ;  quamvis  commodius  possit  intelligi , 
eosdein  vivificare,  quos  morlificaverat  :  id  enirn 
velul  addendo  ropelivit  :  Dcducit  ad  inferos,  etrcdu- 
cit.  Qtiibus  eniui  dicit  Apostolus  (Coloss.  5.  1.)  : 
si  mortui  eslis  cum  Chrislo ,  qu<r  siirsnni  siuil  titcv- 
rite  ,    ubi  Christus  est  in  dcxtcra    Dci  scdcns;  salu- 


stereus  vero,  unde  erectus  est,  reclissime  inlelligun- 
lur  persecutorcs  Juda:i ,  in  quorum  nuniero  cum  se 
dixisset  Apostolus :  Ecclesiam  pcrsccutus  sum  (I.  Cor. 
15. 9.  Pliil.  5.  G.) :  qure  mihi  fuerunl,  inquit,  lucra  (Ibi. 
v.  8.),  hirc  proplcr  Chrislum  damna  cssc  duxi :  nec 
solum  delrimenta ,  verum  etiam  stercora  existimavi 
esse,  ut  Chrislum  lucrifacerem.  De  terra  suscilatus 
cst  ille  supra  omncs  divitespaupcr,  ct  de  illo  ster- 
core  ereclus  est  supra  omncs  opulentos  ille  inops, 
ul  sedcat  cnni  poleutibus  populi,  quibus  ait  (Mntth. 
19.  2S.)  :  scdcbitis  supcr  daodrcim  sedes  :  sed  sedem 


briter  utique  mortiftcanlur  a  Domino.    Quibus  ad-     glorise  hasredilatem  dans  eis.  Dixerant  enim  polentes 


jmigit  (Ibi.y.  2.)  :  qua'  sursum  sunt  savite,  mnqux 
super  terram  :  ut  ipsi  sint  illi,  qui  esurientes  trans- 
ierunt  tcrram  (v.  3.)  Morlui  cnim  estis,  inquit.  Ecce 
qnomodo  salubriter  mortifical  Deus.  Deinde  scqui- 
tur:  (Ibi.)  Et  rita  vestra  abscondita  cst  rum  Christo 
in  Deo.  Ecce  quomodo  eosdem  ipsos  vivificat  Dcus. 
Sed  nunquid  eosdem  ipsos  deduxil  ad  inferos,  et 
reduxil?  Iloc  utrumquc  sine  conlroversia  fidclium, 
in  illo  polius  videmus  impletuni ,  capite  scilicel  no- 
slro  :  cum  quo  t itam  noslram  in  Deo ,  Apostolus 
dixit  absconditam.  Nam  qui  (Hom.  8.  52.)  proprio 
fitio  non  pepercil,scd pro  nobis  omnibus  tradidit  iilum, 
isto  modo  utique  morlificavit  euni  :  ct  quia  resusci- 
tavit  euni  a  morluis,  eumdcm  itnsum  vivificavit.  Et 
quia  in  prophelia  vox  cjus  aguoscitiir  (Psal.  15.  10. 
Act.  2.  27.)  :  noii  derclinques  animam  mcam  in  in- 


illi  (Matth  19.  27.)  :  Ecce  nos  reliquimus  omnia  ,  et 
|  secuti  sumus  te.  Hoc  votum  potentissimi  vovcraut; 
sed  undc  hoc  ,  eis  nisi  ab  illo ,  de  quo  hie  conlinuo 
dictum  est  °?  Dans  volum  vovendi  :  alioquin  ex 
illis  esscnt  polcntibus  ,  quorum  infi.rm.atus  est  arcus. 
Dans,  inqiiil,  votum  vovendi ;  non  cnimDoniino  quis- 
quam  quidquam  rectum  voveret ,  ;iisi  qui  ab  illo  ac- 
ciperet  quod  voveret  (v.  8.).  Sequitur  :  •>  Et  bt  nedi- 
xit  annos  justi.  Ut  cum  illo  scilicct  sine  fine  vivat, 
cui  diclum  cst  (Psal.  101.  28.)  :  El  anni  tui  non  de- 
ficicni  :  ibi  cnim  slant  anni  ,  bic  aulem  iranscunt, 
iino  pereunt,  ante  cnini  quam  veniant  non  suni  : 
cum  aufem  venerinl,  non  cruiil,  quia  cum  suo  fine 
veniunt.  florum  autein  duorum  ,  id  cst  dans  vottim 
vovendi ,  el  benedixil  annos  jusli ,  uinim  est  qnod 
facimus,  alterum    qnotl    sumimtis,  sed  boc  allcrum 


ferno,  eunulem  deduxit  ad  inferos,   et  reduxit.   Ilac  C  Deo  largitore  non  sitniitur,  nisi  ciim   ipso  adjulore 


ejus  pattpcrtate  ditali  sunius  :  Dominus  cnim  paupc 
rcs  [ucit  et  ditttt  :  nam  quid  boc  sit  ,  ut  sciamus, 
quod  sequitur.  audiamus,  humiliat ,  cl  exaltat  :  uti- 
que  superbos  humiliat ,  ct  humilos  exaltat:  Quod 
eniin  alibi  legiiur  (Jacob  i.  G.  Prov.  3.  3-4.)  :  Dctr> 
sttperbis  resistit ,  humilibus  autem  tlat  gratiam,  h;rc 
toius  liabel  sermo  biijtis  Anme  ;  qu;c  interprelatur 
gratia  ejus.  Jam  vero  quod  adjungitur  :  suscitat  a 
tcrru  pauperem  :  de  nullo  melius,  quam  de  illo  in- 
tclligo  ,  qui  propter  nos  pauper  faclus  est,  ciim  dives 
esset,  ut  ejus  paupertate,  sicut  paiilo  anle  diclum 
cst ,  ditarcmur.  Ipsuin  enim  dc  lerra  suscilavil  lam 
cito ,   ut  caro  cjus  non  videret  corruplionem  :  ncc 


priinum  illud  olbcilur  :  <iuiu  (v.  9)  non  in  virlute  sua 
potens  est  v'.r  (v.  10.).  Dominus.infirmum  facil  adver- 
sarium  suuin,  illum  scilicel ,  qtii  hoinini  voventi  in- 
videt,  ct  resistit,  ne  valeat  implcrc  quod  vovil.  Po- 
lest  ex  ainbigiiogra-cointelligi:  ctudversarium  suum  . 
cum  eniiti  Dominus  possidcre  nos  coeperit,  profecto 
adversarius ,  qui  noster  fuerai,  ipsius  fit,  et  vince- 
tur  anobis,  sed  non  viribus  nosliis,  quia  non  in 
virtule  sua  potens  esl  vir.  Domiuus  errjo  in/irmutii 
facict  adversarium  suum. 

c  <  Dominus  sanctus ,  ul  vincatur  a  sanctis,  quos 
Dominus  sanclorum  cllicit  sauctos. 

«  Ac  pcr  d  hasc  e  :  negligetur  prudens  in   pruden- 


Augusiinus  ediius   :   voventi  :  sed  locum  Scri-  yj      •  Uxc   quae   Claudius  ,  imo  polius   Agguslinus, 

cx  quo  b;cc  scripsit  Claudius,  veluli  ex  Annae  can- 
tico  desumpta  verba  subjicil,  neqtte  in  Hebraeo,  ne- 
que  in  plcrisqiie  Gracis  codicibus  habeiitur,  ideo- 
que  nequc  in  Complutensi,  neque  in  aliis  reliquis 
ferc  omnibus  editionibus  liabenlur;  tainen  in  Bi- 
bliis  Grxcis  ab  Aldo  cdiiis  cxstanl  :  ad  hunc  mo- 
liuin  :  M)j  xcvyJicOM  o  yplvt.uo;  iv  t>)  fpo-jrio-ei  «OtoO. 
hai  u.n  y.uvyji.o-but  6  Suvaros  iv  to  SvvJ.pu  a-JToO.  n.ui 
p.r,  Y.vjyru.ohoi  b  ttAoO-jioc  iv  iu  tt/oOtw  «0to'j-  uXV  ev 
toOto)  y.o.vyjt.o-tia  o  nau/wfisvo,-  ev  T<i>  trovtzh  y.ai  ytvt.ta- 
y.nv  tov  Kxipiov  z«t  iroi«tv  y.piua  xui  oV/aioo-0v/;v  e'v  p.iau 
xnffix'  vpsR  sic  vertit  Mingarellius  noster :  Non 
gtorielur  sapicns  iu  sapientia  sua,  et  non  gloiietur  po- 
lens  in  potenliti  sua,  ct  non  glorictur  dives  in  diviliis 
suis;  scd  in  hoc  glorictur ,  si  intelligit ,  et  cognoscit 
Domtuum ;  et  si  facii  judicium,  cl  justiliam  in  me 
dio  temv.  Quibus  rccitalis  baec  subjicil  idem  ille 
Mingarellius ,  quem  allegavi  :  qua:  verba  neque  hic 


ptura:  ,  in  quo  h.ee  dicanlur  ,  PP.  S.  Mauri  re 
licent. 

b  Sequitiirhie  Claudiuscum  Aiigust.  Sepluaginta 
inlerpretes,  qui  lcgnnt  :  Siooij  t<ty_i,v  tu  £u/o;i£v.>, 
y.ai  EuXoyijcsv  etti  Ziy.xio-j ,  dans  volum  orandi ,  et  bc- 
nedixil  amti  jusli.  Cur  laui  ab  Hebraico  cl  Vulgata 
dissenliant  iideni  Septuaginta,  quaerunt  inteipretes, 
ad  quos  lectorem  allego  :  nc-que  cnini  p;;cs.  niis  ope- 
ris  ea  cura  est. 

c  ln  interpretatione  hujus  versiculi  plane  sequi- 
lur  Clandius  cumAuguslinoversionem  Sepluaginia  : 

Kupiof  cto-OevoTtotrrzet  tov  «vtiSixov  a'JToO:  H\,pto; uyio;  • 
id  est  Dominvs  debilem  [seu  infirmum]  fucil  adver- 
sarium  suum  :  Dominus  sanctus. 

d  Euch.  hoc  :  Augustinus  editus  a  PP.  S.  Mauri 
non  glorietur  hic,  ct  dcinceps.  Alia  quoque  hoc  in 
loco  exstanl  discrimina  inter  codicem  nostrum,  ct 
edilum  Angustinum  ,  et  Euclier. 


«13 


CLAUDH  TAURINENSIS  EPISCOH 


liti 


tui  sua  :  ct  negtigclur  potens  in  potentia  sua  :  ct  ne-  A  erit  reus,  quia  id  non  niotu  corporis  gessil ,  cuin 


yligetur  dives  in  divitiis  svis  :  sed  in  hoc  ijloriclur  qui 
gloriatur  :  inte.Uigere  ,  cl  scire  Domiivun  ,  ct  fiicere 
judicium,  cl  justitiam  in  medio  tcrrcc.  Non  parva  ox 
parte  inlelligil  ,  ct  seit  Dominum  ,  qui  iiitelliyit  , 
et  scit  etiani  h:ce  a  Doinino  silii  ilari  ,  ut  inlelligat, 
ct  seiat  Domiinun.  Quid  cnim  habes  ,  ait  Aposlolus 
(/.  Corin.  i.  7.),  quod  non  accepisti '.'  Si  aulem  acce- 
riisti,  ipiid  gloriaris,  quasi  non  accepcris?  id  csl  : 
qttasi  a  te ipso  libi sit ,  unde  gloiiaris.  Facit  aiilcm 
juiliciuni ,  ct  jiistitiain  qui  recte  vivit.  Itecte  autem 
vivit ,  qtii  obtemperat prnecipienti  Deo,  et  finis  proe- 
eepti  (I.  Timo,  1.  5.),  (id  est  ad  quod  refcrtur  pra> 
ccptuin)  charitus  esl  de  corde  puro  ,  et  conscicntia 
bona,  et  fide  non  ficta.   Porro   ista    charitas  (sicut 


lioc  perillud  tempus  gesseril,  qno  gessit  el  corpusT 
Isto  nioilo  congruenter  intelligi  potcsl  cliam  illud, 
quod  in  Psalnio  legitur  (P*.  75.  12.)  :  Deus  autem 
rcx  noster  anlc  sircuta,  operatus  cst  salutem  in  medio 
te.rrce.  LU  Dominus  Jesus  accipialur  Deiis  noslcr, 
qui  est  anlc  soecula  (Joa.  1.  3.  ct  llebr.  1.  2.),  quia 
per  ipsum  facla  sunlsatcula,  operalus  est  satutem  in 
medio  lcrnc ,  cum  (Joa.  1.  1-i.)  Ycrbum  caro  faclum 
est,  h  ct  terreno  habilavit  in  corpore.  Deinde  postca- 
qiiam  prophetalum  est  in  liis  vcrbis  Anna:,  quomodo 
gloriari  debcat  qui  gloriatur,  non  in  sc  ulique,  scd 
in  Doniino  :  propter  retributionem  ,  qu.-c  in  die  ju- 
dieii  fntura  cst  (v.  10.).  Dominus  ascendil  (inquil) 
in  cietos,  et  tonuit  :   ipse  judicabit  exlrema    terras , 


Joannes  apostolns  teslatur)  (/.  Joa.  i.  7.)  ex  Dco  est.  B  quia  justus  est.  Prorsus  ordinem  lenuit  confessionts 


Facere  ergo  jndieiiim,  et  justiliam,  ex  Deo  est.  Sed 
quid  est  in  meitio  terrtrl  INeqne  enim  non  debenl  fa- 
ccre  judicitim  et  juslitiam,  fjui  habitant  in  extremis 
terra:?  Quishoec  dixerit?  Cur  crgo  additum  est  in 
medio  temr  ?  Qnod  si  non  adderelur  ,  et  tantum- 
modo  dicerelur  facere  judicium  ,  ct  jusiitiam,  ma- 
gnum  lioc  praeceptun.  ad  utrosque  homincs  pertineret, 
et  mediterraneos,  et  marilimos.  Sed  nc  quisquam 
putaret  post  finem  vilaj,  qu:«  in  lioc  agitur  corpore, 
superessc  tempus,  judicium,  justiliamquc  faciendi, 
quani  dum  esset  in  carne  non  feeit,  et  sic  divinuin 
evadi  posse  judicium,  in  medio  terrce  milii  videiur 
dicluin,  cuin  qnisipic  in  eorpore  vivit.  In  bac  quippc 
viia  suam  terram  quisque  circumfcrt ,  quain  nio- 
rienle  homine  rtcipil  lerra  "  ,  consurgenti  iitiquc 
redditura.  Proinde  in  mcdiotemr,  id  est  cum  aniina 
nostra  islo  terreno  claiuliiur  corpore  ,  faciendum  est 
judicium,  atque  justiiia,  quod  nobis  prosit  in  poste- 
runi  :  quando  (II.  Corin.  5.  10.)  rcc.piet  quisquc  se- 
cundum  ca,  qittr  per  corpus  gessit ,  sive  honum,  sioe 
mulum.  Per  eorpus  quippe  ibi  dixil  Apostolus,  per 
lcmpus,  quo  vixit  in  corporc  :  neque  enim  si  quis 
maligna  menle,  aiqueimpia  cogitatione  blasphemct, 
neque  id  ullis  membtis  corporis  operctur  ,  idco  non 

llebrwum  exemplar  liabet ,  el  videhlur  ex  Jeremim 
nono  capile  huc  translala  :  Et  revera  versiculis  23, 
ct  24,  capitis  noni  Jeremiic  ha-c  exslant  :  llicc  dicit 
Dominus  :  non  glorietur  supiens  in  sapienlia  sua  ,  cl 
non  glorictur  fortis  in  fortiludine.  sua,  et  non  glorietnr 
dices  in  diviiiis  suis  :  sed  in  hoc  glorietur  ,  qni  glo- 
riatur  .  scire,  et  nosse  mc,  quia  ego  sum  Dominus,  qui 
facio  miscrirordiam,  et  judicinm,  et  justitiam  in  me- 
dio  lemr.  Porro  ex  hoc  Augustini,  ideoque  Eucbe- 
rii ,  ct  Claudii  loco  manifesto  liquct,  jaindudum  ver- 
siculos  quos  dixi ,  in  An;i:e  Cantico  legi ,  cl  Eccle- 
sias  rceitare  consuevissc.  An  ad  li:ec  1'aulus  respi- 
eii ;  diiui  ait?  Qui  glorialur  in  Domino  glorietur,  [II. 
Cor.  10.  17.]  judicaverit  leetor. 

u  Addilur  in  Auguslino  ediio  communis  :  deesl  in 
Eucberio. 

h  Locutio  ista  :  terreno  habilavit  in  corpore,  si  ri- 
gorose  accipiatur,  Catholicis  merito  displieeiiil  :  cte- 
iiini  non  tanluin  lerreno  habitavit  iu  corpore  divi- 
nmn  Verbuin  ,  sed  natuvam  humanam  assumens  , 
eainque  silii  unilam,  eoipus  etiani  sibi  byposlatiee 
univit.  lloc  de  argumento  copiose  Theologi ,  qui 
eli:un  advertunt  hane,  el  hujus  similes  locutiones 
aute  exoitos    Neslorii   ct  Eutychetis  errorcs   non 


lidelium;  ascendit  enim  in  cceluni  Dominus  Jcsus 
Chrisius ,  et  inde  venturus  esl  ad  vivos,  ct  mortuos 
judicandOS.  Nam  quis  ascendit  (sicul  dieit  Aposto- 
lus)  (Eph.  i.  9.  10.)  nisi  qui  ct  dcsccndit  in  infc- 
riores  parles  terra;?  Qui  descendil  ipse  est ,  et  qui 
ascendil  supcr  omncs  ccetos  ut  adimpteret  ornnia. 
Pcr  imbes  ergo  suas  tonuit,  quia  saueto  Spiritu 
cum  ascendisset ,  implevit  :  De  quibus  anciUa;  Hic- 
rusalcm,  boc  est ,  ingratx  vineae  comminaliis  est 
apud  Isaiam  prophelam  (v.  6.)  ne  ptuanl  supcr  eam 
imbrcm.  Sicut  autem  dictum  est  :  ipse  judicabit  ex- 
trema  terra? ,  ac  si  diceretur  extrema  hominis  '■  : 
non  enim  alias  partes  non  judicabit ,  qui  omnes  ho- 
mines  procul  dubio  judicabil.  Sednielius  intelligun- 
^  tur  extrema  tcrric.  extrema  bominis,  quoniam  non 
judicabuntur,  qux-  in  melius,  vel  in  delcrius  medio 
tempore  commutantur  d  ,  sed  in  quibus  extremis 
inventus  fueiit,  qui  judicabilur.  Propter  quod  di- 
ctum  est  (Mallh.  10.  22.).  Qui  autcm  perseveraverit 
usquc  in  fincm  ,  lixc  satvus  erit.  Qui  ergo  perseverai.- 
ter  facit  judicium,  el  juslitiam  in  medio  terrae,  non 
damnabitur  ,  cum  judicabuntur  extrema  lerrae  (v. 
10.).  Et  dat  (inquil)  virtutem  rcgibus  noslris  :  ut  non 
eosjudicando  condemnet,  dat  eis  virtutem,  qua  car- 

raro  a  Patrilms  procul  dubio  orthodoxis  ,  cl  er- 
roribus  Neslorii  et  Eulyehetis  advcrsantibus,  ad- 
hiberi. 

r  Aiigustinus  cditus  :   extrema  terrcr,   sed  male  : 

neque  eniin  expliearet,  quod  sibi  explicandum  pro- 

D  posuit  Auguslinus  :   emendandus  est  itaque.  loeus 

iste  per  Eucberium  ,  et  per  eodicem    noslrum  ,  et 

legendum  extrema  hominis. 

d  H.ec  verba  non  sic  aecipias  volo,  ut  poslremas 
tant-jin  acliones  noslras  judicct  Dominus,  de  quo 
scriptuin  esl  :  Et  scrntabor  Uierusalem  in  lucernit 
(Soph.  1.  12.)  scd  quod  judieabil  nos,  ut  invenerit, 
quum  mors  nos  inuudo  abripiet  :  si  enim  Deus  sibi 
gratos  invencrit,  nosirarum  iniquitatum  non  recor- 
ttabitur  (hu.  45.  25)  amplius  :  Si  vero  sibi  mvisos, 
et  lethali  peecato  praeoccupalos  invenerit  :  justitia 
justi  non  libcrabil  cum  in  quacunque  die  pecca- 
verit.  Ezeclt.  25.  12.  qnod  alibi  his  verbis  expres- 
sius  inculcat  :  (Ezech.  IA.  21-  Si  averteril  se  jus- 
tus  a  justitia  sitn  ,  et  fecerit  iniquitatem...  nnn- 
quid  vivet?  Omnes  justilite  ijus,  quus  fccerat,  nou 
recordabuntur ,  in  prwvaricatione  ;  qua  piwvarica- 
/k.s  esl ,  el  in  peccato  suo  ,  quod  pecetail  .  in  ipsis 
morklur. 


6*8  QUiESTIONES  XXX  SUPER  LIBROS  REGUM.  646 

nem,  sicul  reges,  regant,  el   in    illo  mundum,  qui  A  mea,quoe  pracepi,  ul  offerrev.tur  in  tempto,  ci  magis 


proptereos  fudit  sanguinem,  vincanl  (Ibi.). 

«  Etexaltavit  cornu  Chrisli  sui.  Quomodo  Christns 
cxallavit  cornu  Cbrisli  sui  ?  Dc  quo  enim  supra  di- 
cmm  cst  :  Dominus  ascendil  in  ccelos  ,  it  intelleclus 
csl  Dominus  Christus,  ipse,  sicut  liic  dicitur,  exal- 
lavit  cornu  Christi  sui.  Quis  crgo  esl  Chrislus  Cliri- 
sti?  an  cornu  exallabil  nniuscujusque  fidelis  sui  : 
sicut  ista  ipsa  in  principio  liujus  liynuii  ail  :  exalta- 
ium  est  cornu  metun  in  Dco  meo  1  Omnes  quippe 
unctos  ejus  clirismate  rcclo  Christos  possumus  di- 
cere.  Quod  tamen  tolum  cum  suo  capite  corpns , 
unus  est  Christus.  \\:cc  Anna  prophelavit  Samuelis 
mater,  sancli  viri,  multumque  laudati.  In  quo  qui- 
dem  tunc  figurata  est  mutalio  veleris  sacerdotii,  et 


honorasti  filios  tuos,  qntm  me,  ut  comedcielis  pnmi- 
tias  omnis  sacrificii  Isracl  poputi  mei  ?  propterea  ait 
Dominus  Deits  hrael.  Loquens  locutus  sum,  ut  domus 
tua,  et  domus  patris  tui  ministrarct  in  conspcctu  tneo 
usijiie  in  sempiternum.  Nunc  autem  dicit  Dominus  : 
absit  a  me  hoc  :  sed  quicttnquc  glorificaverit  me,  glo- 
rifieabo  eum  :  qui  autem  contemnunt  me,  erunt  iqno- 
biles.  Ecce  dics  veniunt,cl  piacidam  brachium  tuum, 
ct  brachium  domus  palris  tui,  ut  non  sil  senex  in 
domo  lua,  et  videbis  Christum  amulum  iuum,  in 
tcmpto  in  omnibus  prosperis  Jsracl,  et  non  ehl  senex 
in  domo  lua  in  omnibus  diebus.  Verumlamen  non 
auferam  pcnitus  virum  ex  te  ub  atlari  meo,  sed  ut 
ae/iciunt  oculi  tui,  el  tabescat  anima  tua,  et  pars  ma- 


nunc  iinplela  quoniam  infirmata  est,  qu.o  multa  in  I!  0n"    domut  lucc  morietur,  cum  ad   virilem  atatem 


fitiis  erat ,  utnovum  haberct  iuChristo  sacerdolium 
sterilis,  qua;  peperit  seplem.  Hoc  canlicum  juxta  sep- 
tuaginta  inierprelum  transtationem  inserere  com- 
pulsi  sumus  »,  ut  a  bcato  Augustino  exposilura  cst ; 
pro  eo  quod  in  ipsa  Iranslatione  ampliorem,  et  ve- 
riorem  conlinet  historiam  b. » 

«  Interea  (Cap.  2.  ».  18.)  Samuet  erat  ministrans 
in  templo  Dci  accinctus  Ephot  (Cap.  \.  12.  13. 
rursus  17).  Porro  filii  Heli  divina  sacrificia  lcmeran- 
tcs  peccahanl  coram  Domino ;  el  deridebant  per 
eos  mulli  sacrificium  Dei  (Ibi.  v.  27,  ct  subseq.  ci 
rursus  cap.  2.  v.  11,  ct  subseq.).  Cnde  lleli  sacerdos 
pro  coruin  iniquilate  damnatus  csl  (Cap.  2.  23.,  et 
subseq.),  quod  eos  peccanles   niinus    severa   ani- 


venerit  :  hoc  aulem  eril  tibi  signum,  quod  venturum 
esl  duobus  filiis  tuis  Ofni,  et  Finees.  In  die  uno  mo- 
rienlur  ambo,  el  suscilabo  mihi  sacerdotem  fidelem, 
qui  juxta  cor  meum,  el  animam  mcam  faciat. 

«  Non  est  ut  dicatur  isla  prophetia,  ubi  sacerdotii 
veteris  tanla  manifeslatioiie  pnenunliata  est  muta- 
tio,  in  Samuele  fuisse  completa  :  quanquam  enim 
esset  de  alia  tribu  Saiuuel,  quain  qux  coustitutafue- 
rat  a  Domino,  ut  serviret  altari,  lamen  non  erat  de 
filiis  Aaron,  cujus  progenies  fuerat  deputala,  unde 
fierenl  sacerdotes.  Ac  per  hoc  in  ea  quoque  re  ge- 
sta  eadem  mutaiio,  quae  per  Christum  Jesum  futura 
fuerat,  adumbrala  est :  et  ad  velus  lestamentumpro- 
prie,  figurate  vero  pertinebat  ad  novum  :  prophetia 


madvcrsioneplectebat c.  Et  quidcm  coercuit,  et  qui-  C  facti  cliam  ipsa,  non  verbi;   id  scilicel  faclo  signifi- 


dem  corripuit,  sed  lenilate,  el  mansuetudine  palris, 
non  sevcritate,  et  auctorilate  pontificis.  Qua  sen- 
tentia  discant  sacerdotes  quomodo  propter  liliorum 
vilam,  (id  est  proplcr  scelera  populi)  puniantur  : 
quiquc  etiam,  quamvis  sancti  sint,  culpa  tamen  sub- 
ditorum,  eisdem,  si  non  cocrceanl,  reputalur  (Cap. 
2.  v.  27.  elc. 

«  Scd  hoc  d  evidentius  ad  ipsum  Heli  saceidolem 
missus  loquitur  homo  Dei,  cujus  quidem  nonien 
lacetur,  sed  intelligilur  ollicio,  ministerioquc  suo, 
sine  dubitatione  csse  prophela  :  Sic  enim  scriptum 
csl  «:  Venit  aulem  vir  Dei  ad  Ileli,  et  ait  ad  eum  : 
hac  dicit  Dominus.  Nunquid  nou  uperte  rcvelalus 
sum  domui  palris  tui,  cum  esset  in  Aigyplo   in  domo 


cans,  quod  verho  ad  Heli  sacerdotem  dictum  est  per 
prophetam.  Nam  fuerunt  postea  sacerdoles  ex  ge- 
nere  Aaron  :  sicut  Sadoch  (//.  Reg.  15.  24.  elc  .), 
et  Abiathar  (/.  Reg.  20,  et  22.  Rursus  22.  6,  et  9. 
5U,  7.  //.  Reg.  15.  24.  elc.)  regnante  David,  ci  alii 
deinceps  anlequam  tempus  vcniret,  quo  isia,  qux  de 
saeerdotio  nnitando  lanlo  ante  prxdicta  sunt,  effici 
per  Christum  oportebat.  Qtiis  autein  iideli  nunc 
oculo  ha;c  intuens  nou  videat  esse  completa?  Quo- 
niam  quidem  millum  tabernaculum,  nullum  tera- 
plum,  nullum  altare,  nulluni  sacrificium,  et  idco 
nec  ullus  sacerdos  remansit  Judicis,  quibus,  ut  de 
semine  Aaron  ordinaretur,  in  Dei,  fuerat  lege  man- 
daluni.  Quod  el  hic  commemoratum  cst,  illo  dicenle 


Pharaonis,  et  elegi  eum  ex  omni  Isiael  mihi  in  sacer-  J)  prophela  (Cap.  2.  v.  50.).  Hac  dicit  Domiitus ,  Dcus 


dotem,  ut  ascenderct  ad  ullare  meum,  el  adotcret  mihi 
incensum,  et  portaret  Ephod  coram  me?  Et  dedi  Do- 
mui  patris  tui,  omnia  dc  sncrificiis  filiorum  Isracl  ? 
Quaie   cutce    ubjccistis  viclimam  mcam,  el  munera 

u  Et  Canticum  ipsum,  et  cxpositionem  ejus  ab 
Atigustino  prolalam  [quod  jam  dixi]  habes  Capite 
IV.  Libri  XVII.  de  Ci\ilato,  quod  consulas  veliin  : 
oxscripsil  euim  Claudius  ad  magiiam  partem,  qua; 
Augustinus  loco  boc  eriocuit. 

1  Qus  sequuiiinr  ad  versiculi  hujus  interpretatio- 
nem  ex  Isidoro  [in  locurn  liunc]  desumpla  sunt 
prorsus. 

c  Additur  ncscio  cur  :  ntc  miserum. 

d  Ei  versionem  hanc,  et  illius  interprelationem  to- 
taiu  exscripsit  Claudius  e x  Auguslino  :  Vidc,  obse- 


lsrael  !  :  Loquens  tocutus  sum,  tit  domus  patris  tui 
ministruret  in  cunspeclu  meousqitein  wternum.  Nunc 
atttcm  dicil  Dominus :  absit  hoc  a  mc  :  scd  quicunque 
gtorificaverit  me,  glorificabo  cum.  Qui  autcm  contem- 

cro,  Caput  V.  Libri  XVI.  dc  Civitatc.  Verba  Augu- 
stini  lineolis  notavi,  ut  scilicet  agnoscal  leclor, 
qiianium  ex  Augiislini   profecerit  Claudius. 

e  Ilii  inultum  ao  Augustini,  quem  Claiidius  exscri- 
bit,  interpretalione  ditfert  ea,  quam  hic  sequitur 
idein  Claudius,  et  Vulgata  fere  esl.  An  in  amanuen- 
sem,  an  potiusin  Claudium  ipsumid  est  referendutn? 
Alioruni  judicium  exspecto. 

f  Nimi.  25.  12.  13.  Ecce  do  ci  (Phinees  filio  Elea- 
iarij  pacem  fadcris  mei  :  et  erit  tam  ipsi,  quam  se- 
mini  ejns,  pncttim  sacerdotii  sempiternum. 


C17 

nuni  me,  erunl  ignobiles' 


cLAiirm  taurinensis  episcopi 


C48 


Quod  enim  noinin.it  do-  A  Tbaat,  filii  Asir ,   lilii   \hiasaph,  lilii  Chore,  filii 


mum  |>:iiris  ejus,  non  dc  proximo  patre  dicere,  sed 
i!p  ilio  Aaron,  qui  primus  sacerdos  esi  instilulus,  de 
cujus  progenie  caHeri  scquentur,  superiora  demon- 
Strant  uhi  ail  (Exo.  L  28.  v.  1.  ctc.)  :  Revetalus 
sum  domui  patris  lui,  cum  essci  in  AEgyplo  in  domo 
Pharaonis  (/.it.  21.  22.  num.  3.  10),  el  clegi  cmnex 
etnnibus  tribubus  Israet  milti  in  sacerdotem.  Quis 
paler  fuil  hujus  in  /Egyptia  servilule,  undc  cum  li- 
berati  essent,  clcctus  csi  ad  sacerdotium,  nisi  Aaron? 
Dehujus  ergo  slirpc,  isto  loco  divit  futurum  fuissc, 
ut  non  esscnt  ulterius  sacerdotes  :  quodjam  videmus 
implelum.  Vigilcl  (ides,  prcsto  sunt  ves :  cernunlur, 
lenentur,  et  viderc  nolcntiuro  oculis  ingcruntur. 
(!Sum.  25.  13.  clc.)  Ecce,  inquil,  dies  iciiiunl,  cl  prtc- 


Isaar,  lilii  Caatb  ,  filii  Levi,  (ilii  Israel,  ut  verha 
dierum  narrant.  Ita  medialor  Dci ,  et  honiiuum, 
ut  cssel  nobis  Pontifex,  non  dc  Levi,  scd  de  alia 
uliquc  trilm,  iil  estJuda,  carnis  originem  sumpsil : 
aliam,  quamlegalem  hostiam,  id  est  ipsam  carneni 
suam  olitiilit  pairi  pro  nobis  :  alios,  quam  de  gc- 
nerc  Aaron  pontificatus  sui  reliquil  hareiles,  li- 
lios  videlicet  gratia:  Novi  Teslamenti  de  umversa 
gentiuin  natione  colleclos.  Quod  vero,  quasi  liu- 
mano  morc  loqucns,  Deus  dicit  (Ibi<l.,idcsi  «.35)  : 
qui  juxlu  (i)i  mcum,  et  animum  incam  fnciat,  dc 
Samuele  quidcm  recle  polcst  accipi,  ipiod  in  om- 
nibus  ejus  volunlali  sicut  homo  Dco  paruerit,  sed 
rcctuis  '  accipitur  dc  Domino,  ac  Salvalore,   quod 


cidum  brachium  iiiuin,  ct  brachium  domus  lucv,  ui  "  sicut  Kilitis  unigenitus  i  paternorum  sit  in  omiiilius 


conscius  arcanorum  :  juxta  quod  dc  se  ipse  ma- 
niiWie  leslatur,  dicens  (Jo.  8.  28)  :  Et  a  me  ipso 
(ucio  niltil,  sed  sicul  docuil  me  paler,  hac  loquor. 
Et  qui  me  misit,  mecum  esl  ,  et  iwn  retiquit  me 
soluin,  quia  qu<v  placita  sunt  ei,  facio  scmper. 

'  4  In  lioc  vero  quou  ait  Deus  :  quia  omnia  quiv 
in  corde  mco,  el  qucv  iu  unima  mca  sunt,  fuciet,  non 
arhilremOr  habereanimam  Deuui,  cuni  sil  conditor 
aniinaj;  sed  ita  de  Dco  tropicc,  noh  proprie  dicilur, 
situt  inanus,  pes,  ct  alia  corporis  mcmbra :  et  ne 
secundum  hoc  credatur  homo  in  carnis  hujus  elfi- 
gic  factus  ad  imaginem  Dci,  adduntur,  el  alas,  quas 
ulique  twn  habct  homo.  El  dicitur  Deo  (1'sul.  16. 
p  8)  :  sub  untbra  aturum  luarum  protegeme:  ut  iulel- 


twn  sit  scncx  iu  dovw  iun,ci  videbis  Christum  temu- 
tum  luum  iu  lempto  tnuniiersis  piosperis  in  Israet  h. 
Ecce  dics,  qui  pnenuntiati  siint,  jam  vcnerunt.  iNiil- 
lus  sacerdos  secunduiu  ordincm  Aarou  :  ci  quicun- 
que  ex  ejus  genere  est  homo,  cum  videt  sacrificiuin 
Christianorum  tolo  orbepollere,  sibi  aulem  honorem 
illuni  cssc  sublractum,  dcliciunt  oculi  ejus,  ci  defluit 
auima  ejus  labe  meeroris.  Proprie  autcni  ad  bujus 
domum  lleli,  cui  hasc  dicebantur,  quod  scquitur, 
pertinel :  (v.  33,  el  34.)  Et  pars  magna  domiis  tucc 
morietur,  cum  ad  virilem  cetatem  venerint  :  hocautem 
erit  libi  signnm,  quod  ercnluruin  csl  duobus  litiis  tuis 
Ofni,  el  Finees  :  in  die  uno  morienlur  ambo.lloc  ergo 
sigmim  factiun  cst  mutandi  sacerdotii  de  domo  hujus, 
quo  signo  sigi.ilicaioni  est,  mutandum  sacrificium  **  ]igant  homines  ue  illa  ineffabili  iiatura  non  propriis, 


«  domus  Aaron.  Mors  quippe  filiorum  hujus  signifi- 
cavit  mortem,  non  hominum,  scd  ipsius  sacerdotii 
de  liliis  Aaron. 

i  Quod  autem  sequilur,  ad  illum  eliam  pertinet 
sacerdotem,  cujus  figuram  gcssit (i,  huic  succcdcndo 
Sanniel.  Proinde  quae  sequunturde  ChristoJesu  Novi 
r/estamenli  vcro  sacerdote  dicuntur  («.  35).  Suscitabo 
aiihi  sacerdolem  fidelem,  qui  juxta  cor  tneum  ci  uui- 
mam  meam  faciat. 

e  «  Sub  figura  Samuelis,  dc  Domino  Salvatorc  quens  tocuius  sum,  ut  domus  tua,  et  domus  patris  lui 
iummo  videlicet,  ac  vero  pontifice  debct  inlelligi  ministraret  in  conspcclu  mco,  usque  in  sempiternum. 
'  qui  nimirinn,  sicut  Samuel,  defunclo  Heli,  suc-  Quod  auiem  ait :  coruni  Christo  meo  ambulabit,  de 
cessit  in  sacerdolium,  non  de  slirpeAaron,  sed  de  jpsa  domo  utique  inteiligendum  cst,  non  de  illosa- 
alia  Levi  familia  electus.  Fuit  cnim  e  (ut  jam  su-  D  ccrdote,  qui  est  Christus  ipse,  inediator,  atque  Sal- 
pra  meminimus)  filius  llelchana  ,  filii  Hieroboam,  vator.  Domus  ergo  ejus  coram  illo  anibulahit.  Potest 
lilii  Helihel ,  lilii  Tiiau  ,  lilii  •»  Sut ,  filii  Helcha-  ct  ambulubii  intelligi  dc  mortc  ad  vilam,  oinnibus 
ua  ,  filii    Johel ,  lilii  Azariai,   filii   Sophoniae  ,  filii      dicbus  quibus  peragitur  usque  in  fincm  saiculi  hujus 


scd  translatis  rerum  vocabulis  ista  dici  '.  » 

El  asdificabo  ci  domum  fidelem,  et  ambutabii  coram 
Chrislo  meo  cunctis  diebus.  t  lpsa  cst  domus,  quam 
acdilicat  patcr,  de  qua  Aposlolus  ail  (llebr.  3.  b.)  : 
quai  domus  sumus  nos-  si  fiduciam,  cl  gloriam  spei 
usque  in  fiiiem  firmam  relineamus.  Et  bax  domus 
ambulabil  corum  Cltristo  cjus,  ipso  videlicet  sumino 
rontifice.  Ambulabit,  dixit,  id  eslconiersabitiir, 
sicuKsuperius  dixerat  dc  domo  Aaron  (ti.  30)  :  Lo- 


"  Il.rc  quoque  ex  Vulgala  desumpta  sunt :  contra 
Angustinus  mulio  dissimileni  interprelationem  exhi- 
liei,  quod  et  deineeps  servatur. 

h  V.  31.  Huc  in  loco  nec  prorsus  Vulgalam,  nec 
Auguslini  inlerpretationem  sequitur  Claudius,  sed 
aliam  quampiam. 

,:  Augustmus  editus  saccrdolium,  sed  codem  utra- 
quc  vox  spectat. 

J  Scilicet  Hcli. 

e  Hxcqux  haclenus  notavi,  in  Auguslino  exstant, 
Qii.c  sequuniur  perquire  in  qusestione  I.  Bedse  in 
lihro  50.  quaeslionum  in  libros  Regum. 

f  lidilUS  quod. 


f  Parenthesis  Iiujc  iu  editis  deest. 

''  E  !it.  Suph. 

'  II  cc  verba  .iddidi,  ut  sensum  connccterem,  qui 
alioquin  delicit. 

i  In  Codice  legitur  putronorum,  pcr  amanuensis 
erralum,  ut  cquidem  censeo.  Bcda  habel  patris. 

k  Rursus  qiiic  sequunlur  tradidit  Augustiims  num. 
5.  capitis  5,  libri  17,  de  Civit. 

1  Hacienus  Augustinus.  Qu:c  sequuntur,  iterum 
perquire  in  Ileda  [loco  uuper  allegato,  id  esl  quieslio- 
nc  1,  inter  30,  nonnullis  tamcn  iiuinutalis,  el  addi- 
iis,  qiue  Claudio  ipsi  tribuu]. 


CiO  QILESTIONES  XXX  SUPF.R  LIBROS  REGUM.  flSO 

isla  morlalitas :  alioqtmi  quomoJo  ite  Samuele  po-  A  postnlat  comedere  buccellam  panis,  quibus  verbis 
tesl  accipi,  quod  aedificata  sit  ei  domus  fldelis,  qu;c  ipsuni  sacriflcium  chrislianorinn  cleganUr  expres- 
coram  Cbristo  Domini  (id  est,   ipso  Samucl  •)  cuu-      sum  est,  de  quo  dicil  sacerdos   ipsc  :  (Dabo)  Panis, 


ctis  diebus  incederet,  cum  legamus  in  sequentibus 
(Cap.  8.  ti.  5),  quod  filii  illius  (adversi)  aversi  de 
viis  ejus,  post  avaritiam  declinaverint,  et  perverte- 
rint  judicium  nisi  forie  domum  ejus  boc  loco 
plcbem  Israeliticam  intelligamus,  quae  cunciis  diebus 
saccrdoiii  ejus  Domino  servierit,  de  qua  scriptum 
osl  (Reg.  I.  7)  :  El  requievil  omnis  hracl  pnst  Dnmi- 


quem  ego  (Joa.  6.  52)  dedero,  earo  mea  est  promundi 
vita.  Ipsum  quippeest  sacriflcium  non  sccundum 
ordinem  Aaron  (liebr.  5.  6.  et  7.  H.  clc),  sed  sc- 
rundum  ordinem  Melchisedcch.  » 

'  factumesl  aulem  in  die  quodam,  Hcli  jaccbal 
in  toco  suo,  et  oculi  ejus  caligaverunl,  nec  polerat 
videre  lucemam  Dei  antequam  exstinguerelur.  In  ta- 


num.  El  paulo  post  (Ibid.v.  i):Absln!erunl  filii  hrael  bernaculo  foederis  eral  candelahrum,  ubi  a  vespere 

llaalim,  et  Astarotli,  et  servierunt  Domino  soli.  a  Quod  usque  mane  (Exod.  27.  20.  21.  Lev.  24.  5.8),  summo 

vero  adjungitur :  Fut urum  est  autcm,  ut  quicunque  Ponlifice  lucernas  vespcfe  concinnante,  jugiter  ex- 

remanserit  in  ttomo  tua,  veniat,  ul  oretur  pro  eo,  non  Ira  velum  praparat;c  lucebant,  Dominus  utjussc- 

propric  dc  donio  dicitur  hujns  Heli,  sed  illius  Aaron,  rat  (Ibid.).  lslo  Pontilice  intranle   in  labcrnaculo, 
dc  qua  usque  ad  advenlum  lesu   Chrisii,  homincs  » jam  grandxva  senectute  confccto,  oculi  ejus  in  tan- 

remanseruni :  de  quo  genere  etiam  nunc  usquc  non  lum  caligaverant,  ut  nec  incensani  lucernam  poluis- 


desunt.  Nam  dc  illa  domo  Heli  liujus,  jam  supra 
diclum  crat  b  :  Etomnis  qui  superaverit  domus  tua>, 
deeidet  in  gladio  virorum.  Quomodo  ergo  hic  vere 
dici  potuit,  el  erit  qui  remansenl  in  domo  tun,  ve- 
niat.  ut  orctur  pro  eo?  Si  illud  est  veruin,  quod  ul- 
tore  gladio  nemo  inde  supererit,  nisi  quia  illos  intcl- 
ligi  voluit,  qui  pertinentad  siirpem  illius  totiussacer- 
dolii  secundum  ordinein  Aaron.  Ergo  si  de  illis  cst 
praxlestinalis  reliquiis,  dc  quihus  alius  Propheta 
dixil  (ha.  10.  21  et  22.  Rom.  9.  27),  rctiquiae  sal- 
tiT  fient,  unde  cl  Apostolus  :  (Rom.  II.  Ji)  Sic  crgo, 
el  in  hoc  lempore  reliquice  pcr  eleclionem  gratitv  salvte 


sel  aspicerc,  quanto  magis  exstinctam?  Figuraliter 
vero  lucerna  Dei  Heli  fuerat,  quando  dignitate  sacer- 
dotali  pollcns  jusliiise  clarilate  fulgcbat.  Quam  ex- 
stinctam  Propheta  asseril,  dum  ob  scelera  filiorum, 
sacerdotii  potestalem,  meritorumquc  lumen  amisit. 
(€ap.  5.  19.)  «  Crevit  f  autem  Samv.cl,  et  Dumi- 
nus  eral  cum  eo,  et  non  cecidit  ex  omnibtts  verbis  ejus 
in  lerram.  Significat  quia  nihil  ex  his,  qune  locutus 
est,  irriturn  fuit,  sed  omnia  sicut  rebiis  impleta  quse 
dixit.  Cadunt  namquc  in  terram  verba  supervacua, 
qu;e  pro  nihilo  habenda ,  et  yniversorum  snnt  cal. 
canda  despcctu.sicut  ct  beatus  Job  dixit  (Job.  29. 


facta:  sunt,  quia  de  lalibus  reliquiis  bene  inlelligilur  _,  24)  ;  cl  lux  vullns  mei  non  cadcbal  in  terram  ;  quia 


csse,  ile  quo  dictum  est,  qui  remanserit  in  domo  tua  : 
profecto  credit  m  Chiistum  :  sicut  leinporibiis  Apo- 
stolorum  ex  ipsa  gente  plurimi  crediderunt  (Act.  2. 
41.  etc).  Neque  nunc  desunt  qui  licet  rarissime, 
lamcn  crcilanl,  et  impletur  in  eo,  quod  hic  isle  bomo 
Dei  continuo  secutus  adjunxit  •  :  El  offerul  nummuin 
argcnleum,  cl  tortam  punis,  dtcatquc  :  dimitte  me, 
obsccro,  ad  vnampnrtem  saeerdolatem,  ut  eomedam 
buccellam  panit.  Quid  per  nummiim  argenteum,  nisi 
oris  confessio  dcsignalur  (Rom.  10.  10),  qiw  fit  cie- 
denlibusad  salultm?  argentum  enim  pro  eloquio 
poni  solet :  Psalmista  testanle,  ubi  canitur  *  :  Elo- 
quia  Domini  eloquia easta,  argentum  igne  examinatum, 
probatum  terr/e,  purgatum  teptuplum.  Sed  quid  di- 
cit  iste  qui  venit  ?  dimitte  me,  obsecro,  ad  unam 
partcm  sacerdotalem,  ut  comedam  bvccettam  panh. 
Sacerdotalem  partem  corptis  Christi,  id  est  Eccle- 
siam  dicit;  cujus  plebis  ille  sacerdos  est,  mediator 
Dei,  et  hcminum,  homo  Christu?  Jesus  ;  cui  plebi 
dicil  Apostoltis  Petrus  (J  Pelr.  2.  9)  :  Plebs  sancta, 
regatc  sacerdolium.   In   h.inc  partem   sacerdotalem 

■  Cap.  1.  t>.  36.  Hic  lterum  exscribilur  Augusii- 
nus,  sed  interpretatione  seripluise  multum  diversa. 

b  Hic  allegaiur  versio  ex  Augustino. 

1  Cap.  2.  36.  Ha;c  qux  sequuntur  cx  Auguslino, 
magnam  ad  partem,  exscripta  sunt,  sed  jion  prorsus. 
Prorsus  tamen  ea  habet  lsidorus,  rap.  2.  in  lib.  i 
Regum,  quem  proinde.plane  hic  exscribit  Claudius. 

d  Psahn.  11,7.  Diver9itas  nonnulla  hic  est,  edi- 
tum  inter  el  nostrum  Codicem. 

c  1  Reg.  3.  2.  Sed  cum  aliquo  discriminc,  quod 
Patboi.,  CIV, 


nimirum  in  tanla  gravitale  vultum  (tenere)  relinero 
consueverat.  ui  nunquam  contcmptibili  tetitia  resol- 
veretur.  Sed  quotiescunque  bilariorem  se  prxseti- 
tibus  cxbiberet,  cerlam  sempcr  ob  causam  utilitati» 
eorum  (fuceret)  agcret. 

«  Igitur  Sposlquam  Iltc  in  figura  mutalionis  Ve- 
lcris  Testamenti  a  Prophela  illo  prsenuntiala  sunt 
ad  Ileli  oflendente  Israel  Domimim,  b  instruxerunt 
aciem  Philistm  conlra  eos,  elc  Tollunl  autem  Israc- 
litae  arcam  ad  (tuitionem)  stationem  suam  :  capla 
esl  ab  hosiibus  arca,  ipsique  non  soluni  victi  sunt 
et  iu  fugam  versi,  imo  etiam  magna  strages  facta 
esi  occisorum.  (Nonnihit)  Nonnulla  tamen  futuio- 
rum  signilicat  rcs  gesia  haic  In  (prvphetice)  pro- 
pbotia  enim  arca  ill.i  ab  alienigenis  capta  indicabat 
testamentum  Dei  transiturum  ad  genles.  Quando 
enim  nuntiatum  est  Hcli  saccrdoli  captam  fuisse 
arcam  Domini,  cecidit  de  sella,  el  morluus  cst  (Cap. 
4.  16.  17.  18).  Transeunte  arca  Domini  ad  genles, 
1  periil ,  atque  inleriit  saccrdotium  Judseorum. 
(Cap.  .'>)  Duo  quoqtie  filii   corrucrunt,   unius  uxnr 

et  habent  ali;c  ediiiones.  Vide  Calmet  in  lociim 
hunc 

'  Explicalio  hujiis  loci  ex  quxstione  II  Bedx  toia 
desumpla  est. 

B  Subsequentia  porro  notata  lineolis  ab  Isidoro 
[rap.  5.  I  Reg.]  edocemur. 

b  Cap.  4.  v.2  et  subscq. . 

i  Verba  hxc  periit,  alque  inferiif  sacerdolium  Ju- 
dtrorum,  non  sic  accipias  velim,  ut  revera  Uini  pCrie- 
rit ;  nam  revcra  Abiatbar  et  Sadoch,  paucis  elapsis 

21 


f.M 


CLAIMI  TAURINENSIS  EP  SCOPl 


liduata  :  et(tu  11)  mox  in  purtu  mortua  cst  (».  20),  A  (».  10)  quarum   lilios  clauserunt  domi,  ut  scriplum 


propler  eamriem  perturbationem.  Quod  evidenli  signo 
prjefigiiratuni  est,  post  cxstinctum  saccrdolium  Jurisco- 
iiiui,  carnalcm  interiissc  Synagogam  illi  carnaliter 
arihxrcntem,  proslraloque  Heli  de  sella,  u  pontifi- 
ees  Judaeorum  sedcm  habuere  vacuam,  ct  gloriam 
sacerdolii,  regnique  cxstinciain. 

(Cup.  o.  v.  -2  cl  scq.)  t  Sed  quid  est,  quod  dum 
posnissent  Philistiim  arcam  Domini  in  tcmplo  Dago- 
nis  Dei  sui,  intraverunl  lenipluni, etilivenerunlDeiira 
suum  prostratum,  atque  confrsctum,  caput  veroejus, 
duasque  nianus  abscissas?  Statim  cnini  ut  tcslamen- 
tum  Domini  pcrvcnit  in  (genlibus)  gentcs,  confeslim 
idola,  quae  deceptum  possidebant  orbem,  destructa 
sunt,  omnisque  error  simulacrorum  corruit,  pracsen- 


esl.  (o.  12)  Ibnnl  autcm  in  directum  vacar  periiam, 
qua-  ducit  lielhstimes  :  uno  itinere  gradiebantur  per- 
gcntcs,  ct  mugienles,  el  non  declinabant  mque  ad 
dexteram,  neque  ad  sinistram.  r  <  Quid  igitur  vacc;:', 
nisi  fulcles  qnosquc  in  Ecclesia  a  significanl,  qui  duni 
sacri  cloquii  pr;rcepta  cnnsiderant,  quasi  supcrim- 
positam  Domini  arcam  portant?  dequibus  hoc  cci 
cliam  notandum ,  qtio  1  fitissc  feuc  memorantur 
quia  sunt  pleriquo,  qui  in  via  Dci  inlriiisecus  posili, 
foris camalibus  aifectibus  ligantur  :  scd  non  dccli- 
nanta  recto  iiinere  e  qui  arcam  Dri  portant  in  meu- 
le.  Ecce  enim  vaccae  Bcthsainis  pergunl.  Bclhsami'» 
quippc  dicitur  Domus  solis.  Et  propheia  ait  (Malach. 
i.    2)  :  Yobis  autcm,  qiti  timclis   Deum,  orietur   sot 


tiam  Dei  ferrc  non  stistiiiens.  Nam  in  manibus  Dagon  B  juslitia;.  Si  igitur  ad  a-terni  solis  habilationein   tcn- 


prxcisis,  opus  iriololaliia;  bampulahalur.  Etincapile 
cjus  superbia  diaboli  abscissa  (significabatnr)  signi- 
ficatur,  a  quo  initium  peccaii  fuit.  Quod  vero  in  li- 
niine,  utcertumscilicel,  praefinitumque  suac  idolola- 
tri.c  finem  (agnoscere)  agnoseerent :  limes  enim  fines 
itineris  signilicat.  Eliam  illud  ad  magnam  pertinet 
significationem,  iu  ipsa  ruina  Dagon  Dei  sui,  atquc 
fractura,  quod  dorsum illius  solum  invenerunt,  (d.  o) 
fractis  ejiisomnibus  memluis  :  dorsum  quippe  fugam 
significat.  Quicunque  enim  fugiiint,  pcrseqiientibus 
riorsum  danl.  Unde  etscriptum  est  dc  hostibus  (Psal. 
20.  15)  :  quoniam  pones  eos  dorsum.  Ubi  enim  snnt 
idola?  periernnt.  Et  si  aliqua  remanent,  ab  aliqui- 
bus  abscondunlur, ct  fiigeriint.  (V.  C  et  Psal.  77.  66) 


diinus,  dignum  profcclo  est,  ut  de  Dei  itinerc  pro 
carnalibus  affectihiis  non  riiclinemus.  Tota  enim 
virtute  pensandum  est,  quod  vaccae  Dei  plaustro  sup- 
positscpcrgtint,  et  danl  ab  inlimis  niiigitus,  fct  ta- 
men  de  iiinere  non  rictorqiient  gressus  :  '  amorem 
quidem  pcr  compassionem  sentiunt.  Sed  colla  po- 
sterius  non  deflectunt.  Sic  nimirum  praedicatorcs 
Dei,  sic  fidelcs  quique  intra  sanclam  Ecclcsiam  age- 
re  debent,  ut  et  compaliantur  proximis  per  charita- 
tem,  ct  tamcn  de  via  Dei  non  exorbiicnt  per  com- 
passionem.  Arca  quippe  superposita  Bethsamcs 
pergere  cst,  cum  superna  scienlia  ad  inlernoe  lucis 
habitacnbim  propinquare  :  scd  tunc  vere  Belhsames 
lendimus,  cum  viam  reclitudinis  gradientes,  ad  vi- 


Quod  autcm  pcmissi  sunt  in  posleriora  ii,  qui  ar-  C  cina  erroris  latera,  ncc  pro  affectu  pignorum  dccli- 


«ani  Dei  captivaverunt,  hoc  pcena^  sigmim  videtur  : 
quia,  si  qui  susccperint  (susccperuut  :  dilexerunt) 
testamentum,  et  poslcriora  viloe  dilexerint,  ex  ipsis 
jtislissime  cruciabuntur,  qu;c  sicut  Aposlolus  ait, 
(P/it7.  3.  8)  existimare  debuerant  sicut  ttercora  :  qui 
enini  sic  assumunt  tcsiamentum  divinum,  ut  poste- 
riora  respieienies,  vcteri  sc  vanitatc  non  exuant, 
similes  sunl  bostibus  illis,  qui  arcam  leslamenti 
captivam  juxta  idola  sua  posuerunt.  Et  (i//a)  alia 
quidcm  vetera  etiam  nolentibus  cadunt  :  guia  (7sa. 
10.  C)  omnis  caro  fenum,  et  claritas  hominis,  ut  flos 
feni,  aruil  fenum,  et  flos  decidit  :  arca  autem  Do- 
mini  manet  in  ceternum  :  secrelum  scilicet  testamen- 
tnm,  resmnn  eoelorum,  ubi  esl  aeternum  verbum 
Dei.  >  D 

(6.  1.  etc.)  Cum  vero  de  lerra  Philistiim  arca 
Domini  ad  terram  Israelitarum  rediret,  (v.  7  et 
nubseq.)  plaustro  supcrposita  esl,  et  vaoo.-e  plaustro 
subjuoclae   sunt ,    qiuc    fetae    fuissc   memorantur  ; 

annis,  saccrdotcs  reccnsentur  :  sed  quod  superstitc 
lantuminodo  fiho  puelliilo,  ideoque  impote  sacer- 
dolii  munere  fungi,  sacerdotis  partes  implcverit  Sa- 
muel,  qui  prnplcrca  solcmnia  sacrilicia  cliam  ob- 
tulit.   1  Reg.  7.  6.  10.  9.  12.  16.  2,  etc. 

»  Ponli/icis,  pracslat  nostra  leclio. 

b  Amputalum.  lu  Eucherio  cdito  nonnulla  desunt. 

«  Haec  omnia  qu.ne  sequuntur  excepit  noster  Clau- 
dius  a  Gregorio  Magno,  qui  ea  attingit,  numero  42 
.ibri  vu  Moralitim  in  Job  :  scd  expressissima  habet 
num.  5  homilie  37  in  Evangelia  :  ha:e  proptcrea, 


namus.  Sic  namqtie  sic  necesse  cst,  ut  incedere  de- 
beant,  qui  sacrilegiis  snpposili  jam  pcr  internam 
scientiam,  Domini  arcam  portant,  qualenus  per  hoe 
quod  propinquoriiiii  ncccssitatibus  condolent ,  ac- 
cepto  rectitudinis  iiinere  non  declinent.  Quorum 
nimirum  gratia  menlem  nostram  tcnere  debet,  sed 
rcflectere  non  debet,  ne  hsec  cadem  mens,  aut  si 
alfectu  non  tangitur,  dura  sit,  aut  tacta,  plus,  si  in- 
flectitur,  rcmissa.  » 

6  Percussit  autem  de  viris  Bethsamilibus,  eo  quod 
vidissent  arcam  Domini :  percussit  aulem  de  populo 
septuaginta  viros,  et  quinquaginta  millia  plcbis.  i  Po- 
pulus,  el  plcbs  pro  una  eademque  re  indifferenter 
accipitur.  Nam  ex  uno  Graeco  quod  est  ko;  solet 
utruraque  transferri.  Sed  in  hocvidetur  csse  dislan- 
lia,  quod  in  priore  commate  versiculi  additum  est 
viro».  Viros  enim  majores  natu  significat,  ut  sit 
scnsus,  quia  de  optimatibus  populi  septuaginta  sunt 
percussi.de  ipsa  tuiha  vulgari  homines  quinquaginla 

ut  a  verbis  Clautlii  sccernat  lector,  lineolis  di- 
stinxi. 

J  Editi  :  designenl. 

«  Editi  :  qui. 

'  Subsequentia  partim  ex  homilia  37  in  Evange- 
lia,  parlim  ex  libro  vil  Moralium  S.  Gregorii 
desumpla  sunl.  Ea  cum  cditis  comparet,  quoeso, 
lector. 

8  Cap.  0.  19.  Beua  hujus  loci  explicalionem  i 
Claudio  tiaditam  docel  :  capite  scilicet  3  quxstW 
iiiiru  in  libros  Regum. 


C53  QU^STIONES  XXX  SIPER  LIBROS  REGLM.  654 

niillia.  Quod  ne  pateretur,  in  Exodo  (Exod.2)popnlus  A  post  Dominum,  abjeetis  videlicet  idolis,  illi  soll  scr- 

viens;    quod  eam  fecisse  tolo  tempore   pnesulatus 
Samuelis,  6  qui  Josepho  tesle  duoJeeim  annis  com- 


a  lontje  stabat,  et  orabat,  solusqne  Moises  aseendit 
ad  Dominum  o.  Isli  ab  hoc  percussi,  quia  non  solum 
appropinquaverunt,  sed  etiam  (ut  aiia  refeit  trans- 
latio)  dcspexerunt,  quod  rationi  pius  congruum  esl: 
nam  in  Enodo  viderunt,  et  audierunl,  ct  perspicua 
divinx  poientisc  inspexcrunt,  nec  perierunt.  Et  ideo 
isli  uon  dc  visione,  scd  dc  despectionc,  et  temerilate 
uiulclali  sunt  b.  > 

(Cap  7.  2.)  El  factum  esl  ex  qua  die  mansil  arca  in 
Cariathiarim,  multiplicati  sunt  dics.  Erat  quippe  ttn- 
nits  ricesimus,  ct  requievit  omnis  tlomus  Israel  post 
Dominum.  c  «  Non  ita  inlelligendum  est  quasi  vi- 
ginli  anni,  quibns  arca  (manercl)  manseril  in  Caria- 
thiarim,   ad  oclavum    usque   annum    regni   David, 


plclus  est,  el  primo  lemporc  regni  Saul,  quod  h, 
eodem  historico  allirmanlc  ',  viginli  annis  tenuit, 
nullus  sanct;e  historiae  curiosus  ignorat.  Namqno 
poslmoJum  (/  Reg.  16.  14)  cum  recessisset  a  Saule 
spiritus  Douiini,  et  agilaret  eum  spiritus  nequani, 
maxime  (Cap.  18.  10.  etc.)  ad  [  crsequenilum  David 
innoxium  et  justum,  necesse  erat  partem  militiae 
(vcl)  et  plebis  ejus  nonnullam,  malilia;  illius  exstitisso 
complicem.)  Cariailiiarim  ipsa  est,  quae  alio  nomine 
Cariath  Baal  vocalur  civitas  sattuuin  (Josuc  15.  60. 
et  18.  14)  una  de  urbibus  Gabaonitarum  pertinens 
d  tiibum  Juda,  eunlibus  ab  Ilieiusalem  Diospolim 


quando  eam  congregala  populi  frequentia  adduxil  "  milliario    nono.  Dc  hac  fuit  Urias  propheta,  quem 


in  Hierusalcm  (//  Reg.  6),  sint  compulandi.  Inveui- 
tur  namquc  in  sequenlibus,  (lRcg.  14.  8),  quod  lem- 
poribus  Saulis  fuit  d  delata  de  hac  eivitale,  el  allala 
in  ca  tra,  pugnante  eo  adversus  Philislaeos  • :  sic 
etenim  scriplum  est  :  (Ibid.)  Et  ail  SatU  ad  Acliiam  : 
applica  arcam  Dei  :  erat  enim  ibi  arca  Dei  in  die  itta 
cunt  ftliis  Israelis.  El  quia  constat  (//  Reg.  1)  quod 
David  eam  in  Hierusalem  adduxerit,  c  tultam  de 
domo  Aminadab,  in  quam  lunc  illatam  esse  perhi- 
betur,  <  reslat  intelligi,  quod  in  diebus  Saulis  relata 
de  castris,  et  in  pra:fatam  sit  illala  civitatem;  unde 
denuo  regnaule  David  alfertur  in  Hierusalem.  «  Est 
ergosensus  memoratre  sentenliic,  quia  ex  quo  man- 
sit   arca    in   Cariatbiarim,    eru 


interfecit  Joachim  in  Hierusalem,    sicut  Hicremias 
scribit i. 

«  Samnel  autcm  posl  moiiem  Ileli  regel  at  Israe- 
lem.  (/  Rcg.  7,  etc.)  Congrcgato  autcm  omni  populo 
cxclamavit  ad  Dominum  pro  Israel,  ei  exaudivit 
eum,  (v.  7  ct  seq.)  et  cum  offerrct  holocaustuni ; 
accedenlibus  alienigenis  ad  pugnam  contra  populum 
Doi,  intonuit  Dominus  super  eos,  et  confusi  sunl. 
Et  ceciderunt  coram  Israel,  atqne  supcrati  sunt. 
(V.  12)  7'i<nc  assumpsit  Samuel  lapidcm  unum,  ct 
posuil  eum  intcr  Masphal  el  Siceleg.  k  Et  ut  inlcr- 
preles  septuaginla  transtulerunt  :  inter  Masphat  no- 
vam  et  velerem.  Vocuvilque  nomen  ejus,  lapis  adju- 


cum  cam  inde  transferri  lemporibus  Sau!  causa 
belli  contingerel  :  vel  certe  vicesimus  erat  an- 
nus,    cum  adhuc  omnis  domus  Israelis  requievit 

•  Quae  addnntur,  in  Beda  non  inveni. 

b  lnlcrpretes,  quos  Claudius  indicat,  pUne  ignoro. 
Novi  equidem  qui  verterinl  :  dispexissent  :  id  est 
curiose,  et  minute  eam  inlnili  suiil;  aut  si  vis  scru- 
tati  sunl,  qune  in  arca  posita  erant  :  favere  aulem 
huic  interprelationi  viJenlur  hebraica  ipsa  vcrba 
1TTCU?'1  mnh  quae  reddi  commoJe  possunt  :  eo  quod 
vidissent  in  arca  Domini.  Sed  quis  nesciat  ipsamet 
hebraica  verlia  verti  etiam  cnm  laudc  posse,  uti  re- 
vera  vertit  Vulgata  :  eo  quod  vidissent  arcam'!  An 
quinquaginta  millia  plebis  [nullo  scilicet  reprimentej 
perscrutari  commode  potuissent  quidquid  in  arca 
positum  erat,  elcircumslantium  oculos  delitescebat? 
Interpretes  porro  valdc  probabiles  causas  alferunt 


t    annns  vicesimus,  ,-,  torii,  el  dixil  :  usque  tidhuc  auxilialus  esi  nobis  Dcus. 


Masphal  interpretalur  imentio  :  Lapis  ille  adjulorii, 
medietas  est  Salvaloris ;  per  (quem)  quam  transeun- 
dum  cst  a  Masphat  vetere  ad  novam,  id  est  ab  inlert- 

que  pra-fitil  solns  quidem  post  mortem  Heli  pontifi- 
cis  annis  duodccim,  cum  Saulo  vero  rege  duode- 
viginli. 

h  Equidem  historia  :  male  utique. 

■  Cap.  14  seu  postremo  ejusdem  libri  vi  Josephi 
[n.  91  :  h;ec  in  editione  ejusdem  Havercampi  legun- 
tur.  Ilunc  Saulus  finem  habuit...  Regnavil  autem 
vive/tte  Samuelo  annis  octodecim :  post  morlem  vero 
ejv.s  annis  duobus  et  viyinti.  Quem  tanien  Josephi 
locum  ita  Pctrus  Comestor  cxplicat,  ut  simul  juncti 
anni,  quibus  Saul  regnavit,  viginti  elliciant;  ut  no- 
ster  scriptor  habet.  El  regnavit  Saut  vivenle  Samuele. 
18  annis,  et  eo  mortuo  duobus  annis.  Citat  aiitcm 
Havercampus  Clementem  et  Eutychium,  Alexandri- 


curDeus  Belsamitas  Iibere  arcam  intuentes  morte  D  n0s  Josepbi  sectalores,  qui  vigiuti  ipsos  regni  annos 

rVIIIIItMll       AlinH      Cl    lihorill»    Inirw    inlllihiM     i.ral'A.nn  C.Jl       l.!l......l     .       nl«....    UMM    n..i^....      ~~:~'.n     {*!.... A'.l 


punierit.  Quod  si  libcrum  hiinc  inluitum  irrevercn 
liam  quamdum,  ideoqueinlerpretalivum  conlemptum 
esse  qiiisquam  velil  despcctionem,  et  temeritatem, 
quam  hic  commemorat  Claudius,  admittere  id  uti- 
que  possiimus. 

c  Rursushicc  repeteexBeda  num.  4. 

d  Ablatus.  Prxsiat  nostra  lectio. 

*  Nisi  in  crrantem  amanuensem  hanc  vocem  re- 
feras  [nam  editus  Bedae  locus  habet :  tulitque].  Yox 
h3?c  ex  iis  erit,  quae  a  latinitate  declinantes,  vul- 
gares  linguas,  aut  efformaruni,  aut  auxerunt.  Itali 
tolto  et  lolta  dicunt,  quod  Latini  ablatum  et  abla- 
lam. 

'  Antea  eliamin  aedibus  Abinadam  inGabaa  fuisse 
positam  discimus  ex  capite  8  libri  i  Reg. 

*  Josephus  cap.  13  lib.  vi  Anliquitatum  [n.  9.] 
haec  in  editione  Havercampii  habet.  Sub  hoe,  et 
Samuetus  propheta  vita  deeessit...  imperavit,  populo- 


Sauli  tnbuunt  :  alque  haec  quidcm  opinio  Claudii 
noslri  auctoritale  repugnantc  Zonara,  qui  hacc  tra- 
dil  [in  fine  ipso  lihriprimi  Annalium] :  Regnavit  Saul 
superstite  udhuc  Samuele,  annos  octodecim  :  eo  de- 
functo,  viginti  duos.  Coiifirroari  reclissimc  potest : 
aique  idipsum  docet  vetusta  ea  Josepbi  inlernreta- 
tio,  quoe  Knfino  tribuitur  :  hacc  enim  habct  :  Regna- 
vit  ilaque  Saul,  Saniuel  vivente,  annis  decem  et  oclo : 
morienle  aulem  ulios  duos.  Vide  tamen,  obsecro,  in- 
terpretes  ad  duos  hosce  Scriptura2  locos  1  Reg.  13.  1 . 
Filius  unius  anni  eral  Saut,  cum  regnare  caipissett 
etduobus  annis  regnavit.  Et  Acto.  13.  21.  Dedil  illis 
Saul  filium  Cis,  virum  de  tribu  Benjamin  annii  qua- 
draginta. 

>  26.  20.  21.  ILec  tradidit  Isidorus  cap.4  in  lib. 
i  Reg. 

k  Vulgata  :  inter  Sen  ;  Alii  Dentem ;  editus  Beda 
In  Sichilech. 


C5S  CLAUDH  TAUR.INENS1S  EPISCOPl  63C 

tione,  qujc  exspeetabaiui  in  carnali  regno,  quod  erat  a  Pr'ci  scd  vicine :  lamen  cuui  At  mentis  alienalio  n 

bealitudo  faisa,  ad  intentionem,  qu;e  per  novura 

tcstamenlmn  cv9pcctalur  in  regno  eucloriun,  ubi  esl 

bcatitudo  verissima  »  :  quia  (qua),  quoniani  nihil 

cst  mclius,  usipie  Imc  aiixilialnr  Dcus  (Cap.  12.  17 

el  18).   Isle    Samm  I    invocavit    noinen   Domini,  et 


exaudivit  eum  Deus,  ct  in  tempore  mcssis  pluviam 
impelravit.  Pluviaenimin  sanctis  Scripluris  verba 
Ktint  Evangelii,  sive  legis,  sicul  Moiscs  dicit  b  :  Ex- 
specteiur  sicui  pluvia  eloquium  meum;  ct  detcendant 
sicut  ros  verba  mca.  Hanc  igitur  pluviara  dedit 
mundo  Christus  in  tcmporc  messis,  id  est  quando 
gcntcs  coliigi  oporlcbat  :  (ut)  unde  (Jdatth.  3.  1-2) 
sicul  frumcntum  in  horrdis,  sic  inlcr  Ecclesiae  sinnm 
congregentur. 


sensibus,  ut  spirilus  hominis  divino  spiritu  assum- 
pius,  capiendis  alque  inlucndis  imaginibus  vacet, 
sicut  Danicli  demonslratumestquodnon  intelligebat, 
ct  Petro  illud  vas  summissum  est  dc  coclo  quatuor 
lincis  :  r  nam  cl  ipsc,  quid  illa  demonstratio figura- 
rel,  postea  cognovit.  Per  fructum  aulem  mcnlis  ad 
intelligcntiam  uno  moilo  cum  h;ec  ipsa,  qu;e  demon* 
slrantur  iu  imaginibus,  i|tiid  signilicenl,  cl  quo  pcr- 
lineant  B  ,  revciautur,  qiuc  ccrtior  propbclia  csl 
Nam  inagis  ipsam  vecal  /Vpostolus  (J  Cor.  m,  2)pro- 
phciiam,  sicut  Joscph  mcruit  inlclligere.quodPharao 
nonnisi  videre  ;  et  Dauiel  exponil  regi.quod  itlccer- 
nil  cl  ncscit.  Cum  vero  ila  incns  aflicitur,  ul  nou 
rerum  imagines  conjccturali  examinationeintelligat, 


tJudicavit  mtlem  Sumuel  Israelomnibutdiebui  B  sedres  ipsas  intueatur,  sicut  intelligitur  sapicntia, 


vitrv  sum,  fueruntquc  usqne  ad  eum  judiccs  et  prin- 
cipes  super  Israel.  (vm,  3)  Porro  ftiii  Samuet  declina- 
vcritni  posl  avariliam,  cl  accipiehnnl  munera  (».  -i  ct 
subseq.)  ■  et  tam  iniqui  judiccs  cxsiUerunt,  utpopulus 
nequaquam  ferens,  regcm  sibi  in  similitudineincxte- 
rarum  gentium  postularet.  Quibus  dcdit  Domiuus 
Saul  regem  :  >  (Cap.  ix  ct  x)  qui  cum  quacreret  asi- 
naspalrissiii,  el  veniret  ad  Samuel  in  Kanialha,  in- 
tcr  caetera,  quai  locuti  sunt  siinul,  pr  cdixit  ei  signa 
Samucl,  qux  ventura  erant  ei  eo  dic,  eum  rccedcret 
ab  eo. 

(Cap.  x,  ».  3  el  10.)  Ctiniquc  ab  illo  reccssissct, 
vcnil  ad  collcm  Uomiiti,  ubi  crul  slulio  Philislinorum. 
Jam  piiuiuin  signum  pcractum,  sicut  loculus  fuerat 


et  justitia,  omnisque  incommutabilis,  ct  divina  spe 
eies,  ad  prophctiam,  de  qtia  nunc  agimus,  non  pcr- 
tinet.  Ulroque  auiem  inunere  ptopbctix  donanlurii, 
qtiict  rcriun  iinagines  iu  spiritu  vidcnt,  et  quid  va- 
leant,  simitl  intelligunl,  aut  ccrtc  mamfestis  loculio 
nibus  in  ipsa  dcmoiisiraiionc  informantur,  sicut  in 
Apocalypsi  qusedam  exponuntur.  Nescientes  aiiicm 
aflieit  propbetiae  spirilus,  sicut  (Jo.  xi,  49)  Caiphas 
cum  csset  ponlifex  prophclavil  dc  Domino,  quod  ex- 
pedirel  unum  mori  pro  lola  genle,  cum  aliud  iu  vcrbis 
quas  dicebat,  allenderct,  quac  non  se  a  seipso  dicere 
nesciebal.  Abundant  in  sanclis  libris  cxempla 
•'  Hoc  aulcra  verbo,  quod  positumcst,(«si7iiiJtne«m 
spiriins,  tanqnam  cx  abdilo  divinitatis  sccrcto,  re- 


honio  Dei :  etecce  cuneus  Prophetarum  obviits  ei;ct  C  pentinus  significaturalflatus.  Horiimigiiiirmodorum, 


insiluil  supcr  ciim  spiritus  Dei,  el  prophelavit  in  me- 
dio  corum.  (V.  II,  elc.)  VideWcs  aitlem  omnes,  qui 
novcrnnt  cuin  heri,  cl  nudius  lerlitts,  quod  csset  cum 
prophciis,  ct  prophelaret,  dixerunt  ad  invicem  :  Quat- 
nam  res  accidil  filio  Cis?  ISum  el  Saul  in  1'rophetis  ? 
d  <  Et  boc  qtiidcm  non  puto  haberc  aliquid  quae- 
Stionis:  (Jo.  iii,  8) Spirilits  cnim,  ubi  vutt,  spirat.  Et 
spirilum  propheliae  nullartim  animarum  potest  ma- 
cularecontaclus,  (Sap.vii,24)Btt»»flitenim  ubiquepro- 
pler  suam  mundiliam  ;  aflicil  aiilcm  omnes  non  eo- 
dem  modo,  sed  alios  per  informationem  spiritus 
eorumdem  hoininum,  ubi  rcrum  dcmonstranlur 
imagines;  alios  per  fructum  menlis  ad  intelli- 
genliam,   alios  ulraque    inspiralionc,    alios  autem 


quonam  polius  afleeium  csse  inlelligamus  Saul,  satis 
apparet  ex  eo  qnod  ibi  scriptum  est :  (l  Reg.  x,  0) 
Convcrlit  Deus  in  Saul  cor  atiud.  Sic  enim  aliain  c>r- 
dis  significat  aflcctioiiem,  quam  convcrlcndo  fecit 
Deus,  ul  imaginum  significantium, el  prxfiguranlium 
capax  fieret ad propheticam  divinationem.  >  Quanium 
autcmdislat  prophelia  Saulapropbelis?lanlum  dislat 
inter  prophetiam  prophelarum,  sicut  lsaias,  sicut  ic- 
reniias.ctcacierihnjusmodi  fuerunt,  atqncistamtrans- 
itoriam,  quae  in  Saul  apparuit,  quanlum  distat  inler 
loquclaiu  huinanam  cnm  ioquunlur  bomincs,  ct  cum 
eadem  loqucla  propler  neeessariuin  prodigium  asina 
locula  csl,  (.Vnm.  xx,  28)  iu  qua  scdebat  Baalam 
propbeta  :  accepil  cnim  boc   ad    tenipus  illud   ju- 


nesciciites.    Per    informationem     spiritus.    duobus  "  mentum,  ut  Dcus  quod  statueral,  demonstraret  ■  un 


modis,  aut  per  somnia,  sicut  non  solum  ple- 
rique  sancli,  scd  el  (Gen.  xlv,  2)  Pbarao,  et  (Dan.  u 
1,  cl  iv,  1)  Nabuchodonosor  rex  vidil,  quod  nemo 
eorum  intelligere  valuit,  scd  tamen  videre  utiquepo- 
tuoraiilaul  dcmonstratione  in  extasi,  quod  Latini 
nonnulli   e  pavorem  interpretanlur.  Mirum  si  pro- 


de  non  habitu  perpetuo  inter  homincs  hestia  ioque- 
relur .  aut  si  hoc  exemplum  inajore  differentia  re- 
motum  cst,  nmlto  mimis  inirandum  est  boiniui  rc- 
probo  datam  fuisse  ad  momcnlum  temporis,  aflecltl 
transitorio  prophetiam,  quoniam  ille  dedeial,  qui 
el  asinam,  cum  voluit,  loqui  fccit.  Magis  enim  di- 


-  Addllur  spiritunlis. 

l»  Deu.  32,  11,  flnat  ut  ros  eloquium  meum  ;  quasi 
ii/i6fr  tuper  herbam,  clc. 

=  7.  15.  Proscquilur  Beda. 

J  Haee,  qu;E  sequuntur,  desumpsit  Claudius  ex  Au- 
guslino  libro  n  Quaeslionum  ad  Simplicianum,  quae- 
stionc  ipsa  prima  hasc  tradente. 

i  Aiifiiistinus  edilus  a  P.  P.  S.  Maun,  stuporcm. 


1  Aeio.  10.  II.  sedVuIgata  legit  initiis. 

R  Augustinus  ediltis  :  revelutur,  sed  noslri  Codicis 
lectionem  praelero. 

!■  Hic  alia  interseril  Auguslinus.quaeClaudiusprac- 
terit. 

1  Vcrba  b;ec  :  quantum  ilislal  propkelia  Saut  a  pio- 
phelis  :  iu  edito  Auguslini  libro  non  cxstant 


657  QUASTIONES  XXX  Sl  PER  LIUROS  REGUM.  (jHJ 

stal  pecus  ab  boinine,  quam  homo  reprobus  ab  ele-  A  domosedcnsdissimulavil  se  cssc  regem:(/  Rcg.  iiii, 
ctis  eliam  lioininibus;  r.on  eniin  si  quisquam  dixe 


vii  aliquid,  qtiod  ad  sapienliam  perlinci,  conlinuo 
sapicns  exislimandus  esl.  Sic  nec  quisquam  si  ali- 
quando  proplietaverit,  jam  inlcr  proplictas  numcra- 
bitur,  cuni  et  Domiiins  (Muiili.  xm,  20)  in  Evangelio 
ibcat :  quosdam  cum  gaudio  verbum  excipere,  ctra- 
dicis  altiiudincm  non  habere,  scd  esse  tcmporalcs. 
Ideoque,  sieut  consoquens  indicat  lectio,  factum  esl 
in  parabolam  :  (/  Reg.  x,  12)  et  Saut  inter  propltetus. 
Uoc  igitnr  niirari  desinainus,  cum  in  liouiinibus  ap- 
paret  divinilus  aliquid*  quorum  vel  nieriuim,  vcl 
babilum  excedit,  cuiu  forte  vult  Deus  cujusdam  si- 
gniGcationis  gratia  tale  aliquid  demonstrari.  Si  au- 
lem  boc  muvel,   quod  poslca  Saul  nialo  spiritu  in- 


1)  reliquis  duobus  annis  publiec  judicavit  oninein 
Israel,  tencns  obedientiam  cum  humiliiate  :  ct  boc 
fuit  illud  tempus,  anlequam  inandalum  Doniiui  trans- 
gredcrctur  in  Amaleeli  :  reliquo  vero  tempore,  quo 
vixit,  ct  imperovil,  transgressor  niandatj  Pomixii 
exslilit.  (/  ttcg.  x,  26,  ct  cap.  xi)  Post  boc  cxspeclans 
Saul  Samuelem  iu  Galgala,  videns  quod  tardaret, 
obtniii  holocaustnoi,  venicnsquc  Samucl  intere#tera 
aitad  Saul :  (/  Rctj.  xv  et  xvi)  Slulte  cgisli,  ncccusto- 
distimandata  Domini  Dci  tni,  qtttv  proccepit  tibi.  Quod 
si  non  fecisscs,  jam  nunc  praparassct  Dominus  re- 
guttm  liium  super  Israel  in  scinpilcrnum  .  sed  nequa- 
quam  regnum  lutim  ultra  consurgct.  Qutvsiril  sibi  Do- 
minus  virum  juxla  cor  siium,  et  pnrcepit  ei  Dominus, 


vadente  pncfoeabalur,  (/  Reg.  xvi,  14)  qui  propbe-  13  ul  csset  dux  super  populum  suiim  ,  eo  quod  non  ser- 


lia;  spiritum  prius  acceperat,  neque  boc  miranduin 
e.si.  lllud  cnim  factum  cst  ex  dispciisalionc  aliquid 
significandi,  hoc  cst  ex  mei  ito  judicandi.  Nec  mo- 
vcrc  nos  debcnt  bacc  aliernanlia  in  animo  buuiano, 
boc  est  in  creatura  mutabili,  pncseriim  eodcni  tcin- 
pore,  quo  caro  corruptibilis,  niortalisqiie  portatur. 
Aut  non  videmus  in  ipso  Petro,  quantum  indicat 
Evangelium,  exstitisse  Untani  confessioncm,  ut  au- 
dire  merucrit,  (Mtttth.  xvi,  17)  Beatus  cs  Simon  Dar- 
jona,quia  non  tibi  revelavil  caro  et  sanguif,  sed  puter 
meus,  qui  in  ccetis  csl?  Et  paulo  post  (Ibid.  23) 
tam  carnalitcr  eum  dr.  Domini  passione  scnsisse,  ul 
stalim  audiret  :  Vade  post  me,  Satana,  scandalum 
mihi  es,  non  enim  tapis  qnw  Dci  sunt,  scd  qum  Itomt- 


vaveris  quaiprwcepil  Dom  iius.  Ixecsicid  aceipieiidum 
esl,  ac  si  ipsum  Saulem  Deus  in  aHernum  pra;para/- 
verit  regnalurum, et  boe  posiea  nolueiitservare  pec- 
canli  :  nequecniin  peccaturum  nesciebat :  sed  prx- 
paraverit  rcgnuui  ejus,  iu  quo  ligura  cssct  regni 
selerni.  Ideo  addidit  :  (/  Reg.  im,  13)  ci  nunc  re- 
gnum  tuum  tton  slubil  tibi.  Slelitcrgo,elslabitquod  in 
illo  sjgniflcatum  est,  sed  non  huic  :  quia  noninaiter- 
num  ipse  fuerat  regnatus,  ncc  progcnics  cjus,  ut 
sallim  per  posteros  alterum  alleri  snecedenies,  vide- 
retur  impleri,  quod  diclum  est  in  aelernum.  (7  Jlcg. 
ii,  li)  Et  gatcrel ,  inquit,  sibl  Dominus  hominem. 
secundum  cor  sutttn,  sive  David,  sive  ipsum  medialo- 
ein  significaiisteslaaicnli  novi,  qui  prxfigurabalur 


num.  Et  forlasse  aliquanto    inierius  iiitelligcijlibus  C  [n  cbrisujatc  eliam,  quo  unelus  est  ipse  David,  et 


tanium  valet  ad  visa  illa  mentis,  haec  differeniia.qua 
Petrus  priuio  inlellexit,  Deo  patre  revelantc,  quod 
fitiiis  Dei  essel  Christus,  ct  postea,  ne  morcrclur, cx- 
limuit,  quaiitum  valct  ad  dislingucnda  visa,  qua>  iu 
spiritu  hominis  alienatn  inciiie  imaginarie  fiunt,  ie- 
vclatio  prophelix,  qua  primo  alllalus  est  Saul,  et 
eommistio  spiriiits  mali,  quo  poslea  prcmebatur  •>. 
«  lingitur  posi  boc  jubcnle  Pornino  re.x  pripr  a 
Propheta  in  regnum,  qui  et  ipse  quidem.iii  id  quod 
unctus  est,  imaginem  Chrisli  portavit :  unde  ct  Dca- 
tus  David,  et  ipsc  Christns  nuncupatus,  ait  ad  euni, 
qui  sefinxeratSaulein  occidisse;  (//  Iteg.  i,ii)quo- 
modo  non  limuisti  injiccrc  muntitn  ttiam  in  Christum 


progenies  ejus.  ISoii  autem  quasi  nesciat  ubi  sit, 
ita  sibi  homineni  Dcns  qua-ril,  scd  per  homineiu 
more  hoiiiiiuini  loquitur,  quia  sic  loquendo  nos 
quxrit :  non  solum  enini  Deo  Patri,  verum  ipsi  quo- 
que  Unigenjtp  ejus,  qui  venit  quxrere  qtiod  pe- 
rieral,  nsquc  adco  jain  eramus  noii,  ut  in  ipso  ussc- 
nius- efctir  ante  mundi  constitutioncm.  Quxret  sibi 
ergo  dixit :  idcst  suum  habcbit.  Unde  in  laiina  lingua 
hoc  vcrbum  accipit  prxpositionem,  et  adquiri  dicilur, 
quo  satis  aperltim  esl  quid  significct,  quanqiiam  et 
sine  additamento  pra?positionis  quxrerc  intelligatur 
adquirere,  ex  quo  lucra  vocantur,  et  quscsltis  (Eph. 
l.*). 


Domini?  (/  Iteg. ix, 2)  hinc   est,    quod    ab  humero 

sttrsum  snpercminebat  oinnibus;  quia  caput  noslrum  D      b  Pon0  fahl'r  ferrariu>  non  inveniebalur  in  omiti 

sursiun  est  super  nos,  qui  est  Christus  :  in  id  autem      ,erm  'sro<;'-  Caveranl  cnim  Philistiim,  ne  forte  facc- 

quod  reprobaluspostca,  ct  rcjcctus  esl,  suecedente 

in  regnuni  David,  popijli,  ul  pracdiclum  est,  Israel 

personam  gestavi.l  :  qui  popnlus   regniim  adeplum 

fuerat  ainissurus,  Christo  Doinino  noslro  per  uovum 

tcstamcnlum  nou  carnaliicr,  scd  spiiiiualiter  jegna- 

turo. ■ 

filius  uniut  attni  erat  Saul  cum  regnare  ceepisset  : 
ditobut  autem  annis  regnavil  sttper  Israel.  Uno  anno 
poslquam  rex  electus  esl  a   Samuele,   in  domeslica 

•  llaeleiins  .\ii-;iisiiiii  vcrha.  Qu;e  sequuiiliir  tradi- 
>!ii  Isidorus  cap.  *>  in  liii.  i  Rcg. 
k  iV«  minor  cs'.  virtus,quam quarere  porla lucii,\t\- 


renl  llcbrai  gladium,  nitl  lanceam,  ct  ttc  habcrcnt 
fabtos  ferrarios,  qui  arma  ad  repugnandum  faccrcnt. 
((."«/>.  \ui  19)  i  Ila  Chaldxi  deslruota  Hierusalem, 
el  vaslala  onini  terra  promissionis  satagerunt;  c  ul 
nullus  in  ca  remaneiel  aitifcx,  niillus  clausor,  qui 
vel  fcedala  uibis  mijenia  eomponere,  vel  posset  re- 
sarcir?  dirupta,  Quin  potius  quidquid  apud  genlem 
exlerniinalam  ariis  inveneranl,  lotumin  Babyloniam 
transferuiit,  ul  vol  ad  iiiliilum  valeat  ullra,  vel  illius 

qutt  Ovitlius. 

'■  D«)oi  i  stil  seqneriia  Beda  qiuvslionc 30  in  libios 
Rogmn. 


659 


CLAIDII  TAITUNENSIS  EPlSCOPI 


cec 


civitatis  utilitalibus  proficiat.  »  Arma  quibus  coutra  \  pcenitet,  cujusesl  de  omnibus  omnino  rebus  taru  fixa 


diaboluin  rcpugnanles  liberlatein  a  Deo  noliis  dona- 
tam  defcndamiis,  quid  sunt  alia,  nisi  eloquiascriptu- 
rarum,  in  quilms  et  ipsius  Doinini,  cl  sancloriim  ejus 
exemplis,  quo  online  bella  vitiorum  snperari  de- 
beant,  luce  clarius  discimus?  Sed  PhilistTi  filios 
Israel  fabris arnioruii)  piivanl,  eum  inaligni  spiritus 
animos  fi.lclium  a  medilalioue  sacrac  leclionis,  saecu- 
laria  illis  negotia  inscrendo,  retardanl,  ne  vel  ipsi 
pcr  bujus  exercitium  resisiendi  fiduciam  sumant,vcl 
alios  forte  qui  legerc  ncsciuul,  ad  resisteniluiit  viiiis, 
exhortando,  atit  corripiendo  b  accendant,  Tollunt 
1'abros  armoriiin.cunicos,  qni  sacra  eloquia  norunt, 
in  lantis  sceleribus  obrumu,  ut  diccre  bona,  qtiae 
didiceranl,  prorstis  erubescant. 


senlentia,  quam  ccrta  pnescicntia.  Quomodo  ergo  poa- 
nilet  aliqnid  Domiiiiiin,  in  quoest  omnispraescienlia? 
8  <  Nos  vero  cum  boc  de  Deo  in  divinis  Scripluris 
atidimtis,  indignum  arbitrainur  hoc  de  illo  ser.tire. 
Sed  necesse  esl,  ut  aliquid  dicatur,  per  qnod  hrc 
aliquo  modo  dcmonslrelur.  Cuni  vero  verba  omnia, 
quibus  huinana  colloquia  conseruntor,  illius  scin- 
pilerna  viitus,  cl  divinilas  mirabiliter,  atque  incun- 
ctanter  excedat,  quidquid  de  illo  Immaniter  dicitur, 
quod  etiain  botninibus  aspernabile  vidcatur,  ipsa 
humana  ainmonettir  infirmitas,  ctiam  illa  quae  con- 
grucnler  in  Scripturis  sanctis  de  Deo  dicta  cxisti- 
mat,  humanae  capacitati  aptiora  esse,  quam  divina: 
siibliinitati  :  Ac  per  hoc  etiain   ipsa  esse   transcen- 


•  Saul  aulem  post  luec,   dum  pcrgeret  dimica-  B  denda  :  estsaniori  h  intclleetu,  sicut  ista  qualiacun- 


turus  advcrsus  Pbilistiim,  indixit  d  cuncto  exercilui 
jejunium,  quousque  reverterentur  a  prxlio.  (V.  25 
c't  27)Sed  Jonalhan  filius  ejus  videns  super  faciem 
agri  mel,  exlendil  summitalem  virgce,  el  intinxit  in 
favum  mellis,  et  gustavil  et  illuminali  sunt  oculi  ejus. 
Non  utique  ad  videndum  illuiuinali,  quia  antca  vi- 
debat,  sed  ad  discernendum,  quia  vetita  lctigerat. 
Tunc  enim  casus  ille,  sicut  et  Adam  fecit  illtun  al- 
teutum,  reddiditque  confusum.  Quo  faclo  ammo- 
nemur,  omncs  illecebras  voluplalum  in  soeeulo  de- 
bere  conlemnere  qui  Deo  nitilur  mililarc.  Non  enim 
potest  contra  allopliilns  spirilualcs,  id  esl  adverstts 
principes  tenebraruin,  virilibus  aniniis  concurrere, 
qui  adliuclnijus  mundi  negiigit  dulccdincm  declinare. 


que  transccndcnda  sunt.  Quis  cst  enirn  hominum, 
cui  non  occurrat  in  Deo  cuncta  praescienlc  posniten- 
tiam  esse  non  posse?  Et  ccrle  tamen  hoec  duo  verba 
sunl,  pcenitentia  et  pr.Tscienlia,  quorum  quia  unum 
congrucre  crcdimus  Deo,  id  est  praescientiam,  ne- 
gamus  in  eo  esse  paeniienliam.  Cuin  vero  alius  liqui- 
diore  considerationeisla  perlractans,  quaesierit  quem 
ad  modum  vel  ipsa  praescienlia  Deo  congruat,  el  in- 
venerit  Inijus  eliam  verbi  notionem  illius  ineflabili 
divinitate  longe,  lateqtte  superari,  non  miralur 
utrnraquede  illopropler  hominesdici  potuisse,  de  quo 
utrumquc  propter  ipsum  incongrue  dicerctur.  Quid 
est  enim  pr.Tscienlia,  nisi  scientia  fulurorum?  Quid 
autem  fiituruin  est  Deo,  qui  omnia  tempora  super- 


(Prov.  v,5)  Mel  enim  distillani  lubiamcretricis,  quod  C  greditur?  Si  enim  scienlia  Dei  res  ipsas  habet,  non 


est  delectatio  voluptatis  carnalis,  dc  quo  ptitatur 
juxta  myslicos  intellectus  hunc  eomedisse  Jonathan, 
etsirtc  deprehensum  vixprecibuspopuli  liberaium.  > 

(/  Reg.  xv,  7.  )  Iniit  autem  Saul  prcclium  adveisus 
Amaleck  inlerfectisque  cunclis  Iwstibus  ub  Evila  us- 
que  Sur.  Est  una  regio  Evilalli,  quam  circuil  fluvius 
Phisou  (Gen.  n,  41)  exiens  de  paradiso,  quae  hodie 
India  vocatur.  Dicta  aulem  Evilalh  a  quodam  nepole 
Noe.  Esl  el  alia  Evila  solitttdo  contra  f.iciem  /Egypli : 
haec  enim  Evila,  illa  Evilath  debet  mincupari.  Sur 
quoque  est  solitudo  inter  Cades  ct  Barath,exlendens 
deserlum  usi|ue  admare  Rubrum  ex  jEgypti  eonfinio 
( Gen.xvi,  7  ). 

(Rursns  xx,  1 ;  xxv,  18.  Exod.  xv,  22 ;  l  Reg.  xxvn, 


sunt  ei  futur.T,  sed  praesentes  :  ac  per  boc  non  jam 
praescieniia,  sed  tanlum  scientia  dici  polcst.  Si  aulcm 
sicut  in  ordine  temporalium  crealurarum,  ila  el 
apud  eum  nondum  sunt,  quae  futura  sunt ;  sed  ea 
pr30venit  scienlia,  bis  crgo  ea  senlit :  uno  quidem 
modo  secundum  futurorum  praescientiam,  altero  vero 
secundum  pr.-esenlium  scientiam.  Aliqtiid  crgo  tem- 
poraliter  accidit  scientke  Dei,  quod  absurdissimuin 
atque  falsissimum  est :  nec  enim  potest  quac  ven- 
lura  proenoscit,  nosse  cum  venerint,  nisi  bis  inno- 
tescant,  et  praenoscendn,  anleqtiam  sint,  ct  cogno- 
seendo  cum  jam  sunl.  Iia  fit,  ut  (quod  longc  a  vc- 
ritate  seclusum  est)  lemporaliter  aliquid  accidat 
scientirc  Dei,   ctim  lemporalia,   quae   praesciuniur, 


S.)  Percusso  hoc  lermino  e  «  p>percit  Agag  regi,  D  etiani  prxsenlia  scntiuntur,  quac  non  senliebantur 


(l  Rcg.  xv,  7)  nec  voluii  dispcrdere  oinnia  juxta  pra;- 
ecptnm  Domini  ;  irasciturque  ci  Dominus  f.  t 
Faclum  est  verbum  Domini  ad  Samuelem  dicei:s  :  poe- 
uitci  mequod  constiluerim  Saut  regem,  quia  dereliquit 
me,  el  verba  mea  opere  non  implevil ;  (v.  10)  ncque 
eniui  sictil  honiiiieni,  ita  Deum  cujusquam  faeti  sui 

«  Hic  aliquid  deest,  quo  a  lillerali  ad  allegoricura 
scnsuin  transitus  fiat,  et  uterque  conneciaiur.  In 
Beda  multa  alia  snnt,  quaeque  Leclori  siibjiciam, 
ciini  illustiabiiur  locus  IV  Reg.  24,  1  i.  Et  transtulit 
oninem  Rierusalem,  elc. 

t>  Accedant.  Piaeslat  nostra  lectio. 

e  Subseque  ntis  loci  explicationem  habcs  in  capiic  f> 
Uidori  iu  lib.  l  Regum. 

*  Toto.  Prxslat  nosira  lectio. 


ante  quam  fierent,  sed  tanlummodo  praescntieban- 
tur.  Si  vero  etiam  cnm  venerint  quae  praesciebanlur 
esse  ventura,  niliil  novi  aceidit  scienliae  Dei  :  sed 
inanebil  illa  praescientia,  sicut  erat  etiam  priusquam 
vcnirent,  quae  praesciebanlur,  quomodojam  praescicn- 
tia  dicelur,  quoniam  non  est  remm  futurarum  ?  jain 

e  Subsequentia  tradil  Isidorus  cap.  7. 

'  Alia  multa  hic  tradil  Isidorus  ad  locihujusexpli- 
cationes,  qu.T  nescio  qtta  causa  omittit  Claudius. 

e  Ecce  iterir.n  sciiptus  aCtandio  Angtislinus  :  cujus 
qujeslio  2.  liliri  u  ad  Simpbcianum  lota  fere  hic 
ponitur.  Augustini  verba  pro  more  lincolis  adno- 
lantur. 

b  CoJ:ccs  allt-gali  a  P.  P.  S.  Mauri  Screniori.  Scd 
noster  codex  cuni  eiitis  Angusiiui  libris  Saniori. 


fi6f 


QUjESTIONES  XXX  SUPER  LJBROS  RECUM. 


cr.2 


cniin   prxsentia   sunt,   qu;c   futura  cernebantur,  et  A  cuncta  iiislrantis,   imo  non   reiiquero   :   noa    eiinn 


paulo  post  erunt  praHerila.  Pra-teritarum  autem  re- 
rum,  sicul  prasentium  nullo  modo  potesl  dici  pr,e- 
scientia.  Rediturergo  ad  id,  ut  liat  rebus  jam  pra- 
senlibus  scientia,  qu;c  iisdem  rebus  futuris  erat 
prascientia,  et  cum  ea,  qua;  prascientia  erat  prius, 
postea  scienlia  fiat  in  Deo,  admiltit  mutabilitatem, 
ct  lemporalis  ost ;  cum  sit  Dcus,  qui  vere  sumnic- 
que  cst,  nec  ulla  ex  parie  mutabilis,  ncc  ullo  motu 
novitio  temporalis.  Placcl  igitur,  ut  non  dicamus 
prascientiam  Dci,  sed  tantummodo  scientiam.  Qua1- 
ramus  el  hoc  quomodo.  Non  eniin  scientiam  sole- 
nins  dicere  in  nobis,  nisi  cum  scnsa,  et  inlellecta 
mcmoria  retinemus,  cum  meminiiiius  nos  aliquid 
sensisse,  vel  intellexisse,  ut  id  quod  volumus,  reco- 


lamus.  Quod  si  ita  in  Deo  esl.  ut  possit  proprie  dici :  B  linguerelur. 


babet  lioc  humana  scientia,  sed  pro  viribus  cogita- 
vero,  insirjuatur  mihi  utcunque  scienlia  Dei :  quod 
tamen  nomen  ex  eo  quod  sciendo  aliquid,  non  laiet 
hoininem,  potuit  rei  utrique  csse  communo.  Quan- 
quam  et  in  ipsis  hominibus  solet  disccrni  a  sapien- 
tia  scienlia,  ut  eliam  Aposlolus  dicil :  (/  Cor.  n,  8l. 
Atii  quidcm  datur  per  spirilum  scrmo  sapicntitr,  alii 
quidem  sermo  scientitv,  secundum  cumdem  spiritum  : 
in  Deo  aulem  nimiruin  non  sunt  hax  duo,  sed  iinum. 
Et  iu  homiiiibus  quidem  liaec  ita  discerni  probabiliter 
solent,  ut  sapientia  perlineal  ad  intellectum  xterno- 
rum,  scieutia  vcro  ad  ea,  quae  sensibus  corporis  ex- 
perimnr.  Sed  licet  alius  aliam  differentiam  proferat, 
nisi  iamen  diversa  ossent ;  non  sic  ab  Apostolo  dis- 


Et  intetligit,  ct  intellexit :  semit,  et  sensit,  admittit 
tempus,  et  subrepit :  nihiloniinus  illa  mutabilitas, 
quae  ionge  est  a  Dei  substaniia,  removenda  esl.  Et 
lamen  et  scit  Dcus,  et  prascil  Deus  ineffabili  modo: 
sic  eum  et  pcenitet  ineffabili  modo.  Cum  enim  scien- 
tia  Dei  longe  distct  ab  humana  scienlia,  ita  ut  irri- 
denda  sit  comparaiio  ;  ulraque  tamen  scientia  vo- 
catur.  El  hxc  quidem  huniana  lalis  est.  ul  de  illa 
dical  Aposlolus  eliam  :  (/  Cor.  \\u,  8)  Scientia  de- 
struetur,  quod  nullo  niodo  ccrte  de  scientia  Dei  dici 
polest.  Sic  et  ira  hominis  turbida  est,  et  non  sine 
cruciatu  animi :  ira  vero  Dei,  de  qua  dicitur  in  Evan- 
gdio  :  (Joan.  m,  56)  sed  ira  Dci  manet  super  eum. 
Et  Apostolus:  (Rom.  m,  18)   Revelalur  ira   Dei  de 


«  Quod  si  ita  sane  est,  ut  nomen  scientise  rebus 
quas  ncr  sensus  corporis  experimur,  deputaudum 
sit,  nulla  est  omnino  scienlia  Dei.  Non  enim  Dcus 
per  seipsum  ex  corpore  et  auimo  constat,  sicut 
liiuno,  sed  melius  dicitur,  aliam  esse  scicnliam  Dei, 
ct  r.on  ejusdem  generis,  cujus  ista  est,  qux>  hoini- 
nuni  dicilur  :  sicul  eliam  iJ  ipsum,  quod  Deus  dici- 
lur,  longe  aliud  est,  qtiam  quemadmodum  esl  di- 
ctum,  quod  (Psal.  lxxxi,  1)  siclit  in  synagoga  deo- 
rum.  Tamen  ad  non  latere  quoquo  modo  pcrlinct- 
coinnuinicatio  ipsa  voc;ibuli.  Sic  etiam  de  ira  iiomi-r 
nis  detraho  lurbulentum  lnoluin,  ut  remaneatvin- 
dictoe  vigor,  atque  ita  utcunque  surgo  ad  iunote- 
scentiam  illius,  quae  .tppellatur  ira  Dei.  Ilem  do 


r<r(o  supc.r  omnem  impietatem,  illo  in  tranquillilate  C  misericordia  si  aufcras  coinpassionem  cuin  eo  quem 


Jugiter  nianenle,  in  creatura  subdila  exerceal  admi- 
rabili  aequilate  vindictam.  Misericordia  quoque  ho- 
minis  nonnullam  babet  cordis  miseiiam  :  unde  etiam 
in  latina  lingua  nomen  accepit.  Nam  inde  est  etiam 
quod  non  solum:  (Ibid.  xu,  15)  gaudere  cum  gau- 
den:ibus  :  scd  etiam  flere  cum  flcntibus  hortatur  Apo- 
stulus.  Quisautem  sano  capite  dixerit,  ulla  miseria 
tangi  Deum,  quem  tamen  ubique  scriptura  miscri- 
cordem  esse  lestalur?  Ita  zelum  bumaiium  non  sine 
peslc  livoris  intelligimus  :  zelanleni  vero  Deum  non 
ita,  sed  eodem  verbo,  non  eodem  modo- 

«  Longum  est  pcrcurrcre  caclera,  et  sunt  innume- 
rabilia,  quibns  ostendilur  muita  divina  iisdem  noini- 
nibus  appellari,  quibus  humana  cum  incomparabili 


nuseraris  parliupata;  miseria;,  ut  remaneat  tran- 
quilla  bonitas  subveniendi,  et  a  miseria  liberandi, 
insinuatur  misericordise  divina;  qualiscunque  cogni- 
tio.  Zelum  quoque  Dci  non  repudiemus,  et  aspcr- 
nemur,  cum  scriplum  invemmus,  sed  auferamiis  de 
humano  zelo  pallidam  tabem  doloris,  et  morbidam 
perttirLatioiicni  animi,  rcmanealque  illud  soiuin  ju- 
dicium,  quo  corruptio  castitalis  impunita  esse  nnn 
sinitur,  et  adsurgimus,  ul  incipiamus  aiiquo  modo 
capere  zelum  Dei.  Quapropler  cum  leginius  ctiam 
Deum  dicentem  pocuilet  me  :  eonsideremus,  qtiod  id 
solcal  in  hominibus  opus  pccnilcndi,  cum  procul  du- 
bio  reperitur  voluntas  mulandi,  sed  in  liomine  cuin, 
dolore  animi  est;   reprehendit  enim  in  se,  quod  te- 


diversitate  sejuncta  sint.  Nec  interim  frustra  eadem  D  mere  fecerit.  Auferamus  ergo-  ista  qua;  dc  humana 


sunt  rebus  utrisque  indita  vocabula,  nisi  quia  hxe 
cogtiita,  qux  in  quotidiana  consuetudine  versantur, 
el  cxperimcnlis  usitatioribus  innotcscunt,  nonniil- 
lam  ad  inlelligenda  illa  sublimia  prabent  viani :  cum 
eidem  dempsero  de  hiiniana  scientia  mutabilitatem, 
cl  transitus  quosjam  a  cogitatione  in  cogilationem 
cuni  recoliuitts,  ut  cernamus  animo,  quod  in  con- 
luitu  ejus  paulo  ante  non  erat,  atque  ita  de  parte  in 
parlem  crebris  recordationibus  transilimus  ;  unde 
etiam  ex  pane  dicit  esse  Aposlolus  (/  Cor.  xm,  9) 
nostram  scienliam  ;  cum  ergo  hsec  cuncta  detravero, 
el  reliqucro  snlam  vivacitatem,  eertx,  alque  itcon- 
cus6*  veritalis,  una,  atque  setorns  contpmplainne 


infirmitate  alque  ignoranlia  veniunt,  et  remaneat 
solum  vclle,  ut  non  ila  sit  aliquid,  quemadraodum 
crat.  Sic  polesl  aiiquanlum  intimari  menli  noslra, 
qua  regttla  inlelligalur  quod  parnitet  Deum.  Cum 
enim  peenitere  dicitur,  vult  non  esse  aliquid  sicut 
fecerat,  ut  csset,  sed  tanien,  ut  cum  ila  essel,  iia 
esse  debeat :  cl  cum  ita  esse  jam  non  sinitur,  jani 
non  debet  esse  ita,  perpetuo  quodani,  ct  tranquillo 
x-quitalis  judicio,  quo  Deus  cuncta  mutabilia  incom- 
mutabili  voluntate  disponit.  SeJ  quoniam  prascien- 
tiam,  ei  scientiam  cum  laudc  solomus  in  hominibus 
appcllare,  iramque  ipsam  solet  huinauum  gonus  in 
maguis  potestatibus  trcnieio,  polius  quam  ropre- 


C«3  CLAUDII  TAERINENSIS  EPISCOPI  Cfii 

henderc,  congruenter  putamus  lalia  dici  de  Deo.  Qui  A  bat,  el  tamen  persequenti  adveisario  menle  se  hn- 


autcm  zelat,  et  quem  aliquid  poenitct,  qiioniam  vcl 
culpari  solet,  vcl  in  se  culpam  corrigere,  atque  ideo 
cum  reprchensione  isia  de  hominibus  dici,  propterea 
movet  cum  legimus  cssc  aliquid  in  Deo  ejusmodi. 
Sed  ill.i  scriplura  oinnihus  consulens,  propterea  ma- 
gis  ct  ista  ponit,  ne  qua:  placent,  sic  inlelligantur  in 
Deo,  qnumodo  consueverinl  in  hominibus  inlelligi. 
Per  hoec  cnim,  quie  dispticent,  cuin  ea  non  audemus 
sic  fntclligere  in  Dco,  ui  inveniuntur  in  homine, 
discimus  eliain  ill.i  sic  quaerere,  qux  apia  cssc  at- 
que  convenicnlia  pulabamus.  Nam  si  propterea  non 
cst  illuddc  Deo  dicendum,  quia  in  hoiniue  displicet, 
non  dicamus  incommutabilem  Dcum,  quia  dc  homi- 
nibus  cum  reprelicnsionc  dictum  csi :  (l'sal.  mii, 20) 


mili  substcrncbat,  cui  divino  judicio  pralatura  esse 
se  novcrat.  llli  itaque  sc  humiliter  poslponebat,  quo 
per  eleclionis  gratiam  incomparabiliter  noverat  se 
csse  meliorem.  > 

(Cap.  xv.)  Incrcpans  Samuel  Saul,  cur  non  audis- 
sct  vocem  Domini,  snl  vcrsus  ad  prxdam  fccissei 
malum  in  oculis  Domini  parccndo,  et  non  interficien- 
do  Amalcch,  ait  Saiiiucl  :  (».  22,  et  23)  Nunquid 
vtilt  Dominus  Itolocauita,  nut  victimas,  et  nonpotius 
ut  obedialur  voci  Domini  ?  Mclior  est  cnim  obcdien- 
(ta,  quam  vi'ti»w,  et  anscuttare  magis,  quam  offcrre 
adipem  arietum.  Quomam  quasi  peccatum  ariolandi 
est  repufjnure,  cl  (\uasi  scelus  idohilatrue  nnlle  adquic- 
scerc.  Pro  eo  ergn  quod  abjccisti  sermonem   Domini, 


Non  cnim  est  ittis  commutatio.  Itcm  sunt  qwedam,  B  abjccit  te  Dominus,  ne  sis  res.  «  «  Obedienlia  victi- 

mis  jure  prseponitur,  quia  per  victimas  aliena  caro, 
per  obedicntiam  vero  volnnlas  propria  maclatur. 
Tanto  igitnr  quisque  Deum  cilius  placat,  quanlo 
ante  cjus  oculos  rcpressa  arliilrii  sui  superbia  gla- 
dio  prsecepti  se  immolat  :  quo  contra  ariolandi  pec- 
catum  inobedientia  dicilur,  ut  quanta  sil  virtus  obe- 
diciii i;c  dcnionstretur.  Ex  adverso  ergo  melius  osten- 
ditur,  quid  de  ojus  laude  sentialiir.  Si  eiiiin  qunsi 
pcccatum  ariolandi  esl  repugnare,  et  quasi  scelus 
idotolalria:  nolle  adquiescere,  sola  est,  qiuc  fidei  me- 
rilum  possidct,  sine  qua  quisque  infidclis  esse  con- 
viiicitur,  eliamsi  fidelis  essc  videalur  ;  hinc  pcr  Sa- 
lomoncm  in  ostensione  obedientiae  dicilur  :  (Prov. 
xxi,  28)    Vir  obediens  loquitur  vietorias:  vir  ipiippe 


ipi;c  in  homiiie  laudabilia  suni :  in  Deo  autcm  csse 
tion  possunl  :  sicut  pudor  »  quidem  xtatum  viridio- 
rum  niagiium  esl  ornamentum  ,  sicut  liinor  Dci : 
non  enim  tanium  iu  veteribus  lilnis  laudalur,  scd 
Apostolus  eliam  dicit  :  (/  Cor.  vn,  I)  pcrftcicutcs  sttn- 
ctificationcm  in  timore  Dei,  qui  utique  nullus  in  Deo 
est.  Sicutcrgolaudaliilia  liominum  rectc intelliguntur 
iii  Dco,  noii'1  iit  in  hominibiis,  scd  vocabulis  tantiim- 
inodo  communibus  longe  alia  ratione,  el  inodo.  Nam 
paulo  post  iJcm  Samucl,  cui  dixerat  Dominus  :  pcc- 
nilet  me,  quod  constiluerim  reijcm  Saul,  ipsi  Sauli 
:iit  dc  Deo  (/  Jieg.  xv,  20)  :  quoniam  non  est  sicul 
liomo,  ut  pamitcut  eum.  Ubi  videlicet  salis  ostendit 
cliam,  cum  dicit  Dcus,  po?nilct  mc,  non  huinano 


marcaccipienduincssc,  sicul  jain  qiiantum  valuimus,  ^  obediens  victorias  loquitur,  quia  dum  alicnae  voci 

dispiitavinuis. »  humililcr  snbdimur,  nosmctipsos  in  corde  supcra- 

(V.  18  ,  elc.)  Veniens  autcm  Samuet  nd  Saul,  ait  nius ;  hiuc  in  Evangelio  vcritas  dicit  :  (Jo.  vi,  57  et 

tid  Saul.  Sine  me  et  indicnbo  tibi  qn<r  locutus  sil  Do-  38)  £l*m,  qui  vcnit  ad  mc.  non  ejiciam  foras,  quia  de 

minus  ad  mc  nocte,  dixilque  ei :  toquere.  Kt  ait  Sa-  cielo  descendi,  nou  ut  fuciam  volunlulem  meum,  sed 

tnuel :  Nonne  cum  pnrvulus  esses  in  oculis  tuis,  capul  voluntalem  ejus  qui  misit  mc.  Quid  cniin  ?  si  suain 

in  tribubus  Jsrncl  fuetus  es?  c  «  Parvnlus  in  oculis  facerct,  eos,  qui  ad  cum  vcniunt,  rcpulissel?  Quis 


siiis  est,  qui  in  co  quod  seinetipsum  considerat,  ini- 
parem  sc  alienis  mcrilis  pensat.  Nam  quasi  gran- 
dera  se  conspicit,  quisquis  se  super  alicna  merila 
clalione  cogitationis  cxicndil.  Saul  aiiicin  reprobus, 
in  bono,  quod  coepcral,  non  pcrmansit,  qtiia  fastu 
susccptx  poteslatis  intumuit :  at  conlra  David  som- 
pcr  dc  se  humilia  scntiens,  ejusdemqtie  Saul  se 
comparalioneposlponens,  poslquani  fcricndi  locum 
reperil,  et  pepercit  eidem  sxvienii  adversario,  el 
humili  se  professione  prostravit  dicens  :  (/  Iteg. 
xxiv,  15)  Quem  persequeris,  rex  Isrtiel,  qucm  pcrse- 
queris  ?  Canem  morluum  et  pulicem  unum.  El  certe 
jam  unclus  iu  rcgem  fuerat,  (/  Reg.  xvi,  1,  12,  13, 
ctc.)  jam  cxoranle  Saiuticle,  et  coruu  super  se  d  olci 
ftindcnlc  didicerat,  quod  euin  divina  gralia,  Saul 
icprobalo,  ad  regni  gubernacula  possidenda  serva- 


autcm  nesciat,  quod  voluntas  lilii  a  patris  volunlate 
non  discrcpel  ?  Scd  quoniain  prinius  homo,  qnia 
suam  facere  voliinlalcm  voluil,  a  paradisi  gaudio 
cxiit,  sccundus  ad  redeniplioneni  hominum  venicns, 
(lum  voluntatem  se  palris,  ct  non  suam,  facerc  os- 
leiulit,  permanere  nos  intus  doc.uit.  Ctim  igitur  non 
siiam,  scd  palris  voliinlatem  facit,  eos,  qui  ad  sc 
vcniunt,  foras  non  cjicit,  quia  dtim  exemplo  suae  obe- 
dieniiaj  nos  subjicit,  viam  nobis  egressionis  claudit.  » 
(V.  27.)  Conversus  est  aulem  Samueliit  abiret  :  Sanl 
aulcm  apprehendil  summilatempaUiiejus,qu<v et scissa 
est.  Kt  ait  ad  eum  Samuel  :  scidit  Dominus  regnum 
Israel  a  te  hodie,  el  tradidil  illud  proximo  luo  me- 
tiori  te.  Compelliinur  juxta  Septuaginta  iulerpreliiin 
Iranslationcni,  hanc  poncrc  sentenliain,  quia  multo 
amplius  habet  illic  :  '  ita  enim  illic  scriplum  csl  : 


a  Eilitus  :  quod  alalum  :  pcr  errorcni  ut  pulo. 

b  I!a:c  habet  editus  a  Palribus  S.  Mauri  locus  : 
tton  recte  inteltiguntur  in  Deo,  sic  quadam  culpabitia 
hominum  inlelliguntur  in  Deo,  non  ila. 

c  Qure  sequiinlur  nolata  virgulis  cxscripta  snnt  cx 
Cap.  22  [n.  ii.]  libri  xxxiv  S.  Grcgorii  in  Job. 


J  Editi  :  olcum. 

c  ll«c  reperies  in  numeris  28,  ct  29  libri  xxxv 
Moralium. 

1  Hic  rursus  exscribitur  Atiguslinus,  cap.  7  libri 
xmi  de  Civitalc. 


CG5  QU.ESTIONES  XXX  SUPER  LIP.HOS  REGUM.  G63 

<  /Vom  ivtcrtar  teeum, quia  tprevisli  verbum  Domini :  A  cujus  lilius  erat  Salomon.  Poslremo  nunc  inier  se 


tt  ipernet  le  Dominus,  ne  sis  rex  super  hrael.  Et 
converlil  Samuel  faciem  tuam  nt  abiret  :  ci  lenuit 
Saul  pinnant  diploidis  ejus,  et  dirupit  eam.  F.l  dixit 
ad  eum  Samuel.  Dirumpet  Dominus  regnum  ub  Israet 
de  manu  lua  hudie,  el  dabit  proxitno  luo  bono  snper 
te.  Et  dividetur  Israel  in  duo  :  ti  non  converlclur,  nc- 
quc  panilebit  eum,  qttoniam  non  ett  sicul  lionw,  ut 
potnxteal  ettm.  Ipsc  uunatur,  cl  non  permanel.  Iste, 
cui  dicilur  :  spernet  le  Dominus  nc  sis  rex  super 
Israel;  ct  dirumi>et  Dominus  regnum  ab  Israel  dc 
manu  lua  hodic,  quadraginla  rcgnavit  annos  snper 
Israel,  lanto  srilicet  sp;itio  lemporis,  quanlo  el  ipse 
David.  Et  audivit  Iioc  primo  lempore  regni  sui,  ut 
inlelligamus  idco  dictum,  quia  nullus  de  stirpe  ejus 


gcns  Hebrxa  divisa  non  est,  sed  indifferenler  iu 
ejusdem  crroris  societate  dispersa  per  tcrras.  Di\i- 
siovero  illa ,  quavu  Deus  subpersona  Saulis  illius 
regni  et  populi  liguram  gcreulis  cidem  regno  popu- 
loquc  ininatus  cst,  aetcrna  atquc  immutabilis  signi- 
ficala  cst,  per  lioc  quod  adjunclura  cst  .  Et  non  con- 
vertelur,  neque  pmnitebit  eum,  quoniam,  non  est  sicut 
homo  tti  paenileal  eum.  Ipseminatur,  ci  tionpermanet. 
Iil  est  liomo  minalur,  el  non  pennan.  t,  non  aulem 
Deus,  (jueui  iion  poenilet  bicut  liominem  :  ubi  cnim 
legitur  quod  poeniteal  einii,  mutatio  rerum  sigoili- 
calur  immulabili  pratscicntia  mancnlc  diviua.  Ubi 
crgo  non  pocnilcre  dicilur,  non  mutare  intelligitur. 
Prorsus  insnlubilem  videmus  per  h;ec  verba  prola- 


fuerat  regnalurus.  Et  rcspiciamus  ail  slirpem  Daviil,  ri  lam  diviuitus  fuisse  sententiam  dc  ista  di\isioue  po- 

unde  exorlus  est  secundum  carnem  mcdiator  Dei 

el  bominum  homo  Cbristus  Jesus.  Pion  autem  babet 

Scriplura  quod  in  plcrisquc  lalinis  codicibus  legi- 

tur :  dirumpet  Dominus  regnum  Israeldemanu  lua,  sed 

sicuta  nobispositumeslinventum  inGrsecis:  Disrum- 

pet  Domintis  regnum  Israel  de  manu  tua.  Ut  hoc  intelli- 

guturdc  nianu  tua,  quod  est  ablsrael.Populi  ergols- 

rael  personam  Ggurate  gerebal  homo  istc,  qui  po- 

pulus    regnum    fuerat   amissurus  ,    C.lnisio   Jesu 

Doniino  nostro  pcrNovum  Tcstamentum,  nou  carna- 

liter,  sed  spiritualiter  rcgnaluro.  De  quo  eum  dici- 

tur  dabit  ittud  proxiiuo  ttio,  ad  carnis  cognationcm 

refertur.  E\  Israelenim  Christussecundum  earnem, 

unde  el  Saul.  Quod  vero  additum  est  bono  supcr  ic. 


puli  Israel,  et  oimiino  perpeluam.  Quicunqnc  cnim 
ad  Christum  transicrunt,  vel  transeunl,  vel  Iransi- 
liuni  inde,  noii  crant  inde  secundum  Dci  pronscicn- 
tiam,  non  secundum  gcneris bumani  tinam  eanidem- 
que  naturam.  Hursus  quicunque  cx  Isracliticis  adhse- 
rentes  Cbristo  persevcrant  in  illo,  nunquam  erunt 
ciim  Israelitii  is,  qui  i-jus  inimici  usque  in  linem  vitae 
hujus  csse  persistunl,  scd  iu  divisione,  qux  hic  pr.e- 
nuntiata  est  perpctun,  pcrmanebunt.  Nihil  euim  pro- 
dest  icstamenlum  vctus  (Gal.  4.  24)  dc  monte  Sina  in 
servilutem  generans;  nisi  quia  tcstimonium  perbibct 
lestamcnlo  novo,  alioquin  quandiu  legitur  Moyses 
(//  Cor.  5.  1S  ci  16),vclamen  supru  corda  eorum  po- 
situm  est;  cum autem  qujsque transicrit  adChristum, 


potest  quideni   iniclligi    metiori  le,  nam   cl  quidam  C  auferelur   velamen.   Transeuiiliiini   qnippc   iiitenlio 


sic  inlerprelati  sunl,  sed  melius  sic  accipitur  bono 
tuperte, \it  quia  ille  boiuis  esl;  ideo  sil  super  le, 
juxta  illud  propkelicum  .  (Psal.  cix.  1)  Donec  po- 
nam  inimicos  tuos  omnes  sub  pedibus  inis.  In  quibus 
est  Israel,  cui  suo  perscculori  regnuin  abstulit  Chri- 
stus,  quamvis  fucrit  illicet  Israel,  in  qno  dolus  non 
erat,  (Jo.  1.  47)  quoddam  quasi  frumenium  illarum 
palearura.  Nam  utiquc  indc  erant  apostoli ,  inde 
lot  marlyres,  qiioruni  prior  Steplianus ,  inde  lot 
Ecclesix,  quas  Apostolus  (Gal.  I.  24)  coiiiiucino- 
rat,  in  conversionecjus  magnificantes  Deuui. 

«  De  qua  re  non  dtibito  intelligendum  csse  quod 
scquitur-E/  dividelur  Israel  in  ituo.  In  Isracj  scilicet 
ininiicum  Christo,  ct  Israel  adhxrenlem  Chrislo  : 


ipsa  mutatur  dc  vctere  ad  novum,ut  non  quisque  in- 
tendalacciperccarnalem,sedspiritualemfelicilatem.« 

(Cap.  15.  ">.)  Sumpsit  ergo  Samuel  gladium,  ci  in 
frusiu  concidit  Agag.  Quod  faciendo  Samnel,  usquc 
adiM  non  pcccavit,  ui  non  facicndo  peccarel.  Dcus 
eniin  jussit  intcrflci  Amalecbilas,  qui  uiiqiie  novil 
non  siiliim  secundiim  lacia,  veruni etiani  sccnndum 
cor  lioiiiinis,  qnid  unusquisquc,  vcl  per  qucin  pcr- 
pcli  dcbeat.  Dignus  ergo  eral  S;ui!,  cui  t;ilia  injun- 
gercntur,  atque  Amalechit.e,  ul  lalia  patcrenlur  , 
qui  divino  noniini  honorem  non  dcderanl,  scd  popu- 
luni  Dri,  qui  sicco  \estigio  niare  transierat,  interi- 
mere  volncrat  (Exod.  17.  8). 

Igilur  iceedcntea  Sanl  Doinino  propter  inobedien- 


in  Israclad  ancillam,  et  in  Israel  ad  libcram  perli-  '■  tiam,  arreptuscst  maligno  spirilu  a  Domino,  irrue- 


neiileiii  :  num  ista  duo  genera  primum  siniul  erant, 
velut  Abrahaui  adhiic  adhxrcnte  ancilla' ,  doncc 
sterilis  pcr  Dci  gratiam  fecundala  clamaret :  (Gen. 
21.  10)  Ejice  aiicitiaui  ct  fitium  cjus.  Prnpler  pec- 
e.itiiin  quideni  Salomonis,  regnante  filio  ejus  Ro- 
hoam,  (///  Reg.  12)  sciinus  Israel  in  dito  fuisse  di- 
visum  :  alque  ila  perseverasse,  hahenlihus  singnlis 
partihus  reges  suos,  doncc  illa  gens  lota  a  Chaldeis 
esset  ingculi  vastatione  subversa,  alque  translata. 
Sed  lioc  quid  :nl  Sauleui?  si  lale  aliquid  comminan- 
'dum  csset,  ipsi  David  fiieral  polius  coniininandum, 

*  Ea  omnia  sane  non  pauca,  qu;e  mox   lineolis 
pro  more  nolabuntur,  desumpla  sunt  cx  Aiigustiiio 


haique  spiiiius  Domini  in  eiiin  malignus.  a  «  Jam 
vcroillud,  quo.l  eiiam  malus  appellalus  c>,t  spiritus 
Doinjiti,  sic  intelligilur  quoinodo  dictuin  cst :  Do- 
miui  e$l  terra,  lanquam  crcatura,  el  in  ejus  posila 
potestate  :  aut  si  proptcrea  non  congruit  hoc  locu- 
tionis  excmplum,  qnia  tcrra  non  est  mala,  (/  Ti- 
mullt.  4.  4)  omnis  cnim  crealura  Dci  bona  esl,  illud 
congruat,  quod  ipse  Saul  jam  rcprohus.elsccleralus, 
alque  ingratus  sancto  David  perseculor  ctiam  ejus 
cuin  sxvissimx  invidix  facibus  agitaretur,  taruen 
adhnc  Cbristus  Domini  dicebalur,  sicul  eum  appel- 

h;ec  scribenle  numeru  i  Quxstionis  I  libri  H  ad  Sitn- 
pticianum.  . 


G67  CLACDH  TAURINENSIS  LPISCOPI 

lavit  ipse  OavlJ,  curn  vlndicavit  exstinctum  (//  Reg.  A  lur  Lonus,  ex  hoc  inielligltiir  bonus.  Lnde  apparct, 

i.  24).   Sed  magis  arbitror  malignum  spiritum,  a 

quo  vexabatur  Saul,  ideo  dictum  spiritum   Doniini, 

quod  occulto   Dei  judicio  Saulcm  vexabat  :  utitur 

enira  Deus  niinislris  ciiani  spirilibus  malis  ad  vindi- 

ctam  malorum  ,  vcl  ad  bonorum  probalionem  ;  alio 


rnodo  ad  illam  rem,  alio  ad  istam.  Quamvis  onim 
»  multum  sit  quisque  malignus  spiritus,  quia  mala 
volunlaic  nocere  appetit  :  tamcn  noceiuli  poicsta- 
lera  non  accipit,  nisi  abillo,  sub  quo  sunt  omnia 
(Rom.  13.  I)  ccrtis,  ct  justis  meriiorum  gradibus 
ordinata,  Quia  sicut  non  est  mala  voluntas  a  Dco, 
sic  non  est  potestas  nisi  a  Deo;  quamvis  enim  sil 
in  cujusquc  polcslate  quid  velit,  non  cst  tamen 
in  cujusque  potestate,  quitl  possil  vel  facere  cui- 


bonura  spirilum  sccundum  stibstantiam ,  malum 
auicm  secundum  ministcrium,  dici  spirilum  Dei. 
Quanquam  qmeri  adhuc  possit,  ulrum  cum  spiritus 
Dei  diiitur  :  ct  cx  hoc  ipso  jam,  ct  si  nihil  addalur  , 
bonus  intelligitur,  ille  inlelligatur,  qui  cst  in  Trini- 
tate  consubstantialis  Patri,  ct  lilio,  Spiritus  San- 
ctus,  de  quo  dicilur  :  (//  Cor.  3.  17)  nfrt  aulcm  Spi- 
ritus  Domini,  ibi  iiberlas.  El  iterum.  (/  Cor.  II.  10) 
Nobis  aulem  reveiabil  Dcus  per  spiritum  suum.  Et 
illud  :  (Ibid.  v.  II )  sic  et  qua:  Dei  suut,  nemo  novit 
nisi  Spiritus  Dei.  Et  in  mullis  locis  boc  modo  dici- 
lur  :  Spirilus  Dei ,  ct  inlclligitur  Spiritus  sanctus  , 
cliamsi  non  addalur,  quoniam  ca  qua;  circumstant , 
satis  indicant  de  quo  dicalur,  ita  ut  sJiqoando  nco 


quam,  vel  a  quoquam  pali.  Nam  et  ipsc  filius  uiucus  B  Dci  addatur,  et  intelligatur  lamen  ille  Spiritus  Dci 


Dei  passurus  a:l  lcmpus  bumililer,  superbc  loqucnti 
homini,  ct  dicenti  quod  potcstatem  baberet  occi- 
dcndi,  vcl  dimitlendi  eum  :  (Jo.  19.  11)  non  ha- 
bcrcs,  inquit,  in  nie  potestatem,  nisi  dula  esset  tibi 
desuper.  Diabolus  etiam  volcns  noccrc  juslo  Job,  no- 
cendi  quidcm  voluuiale  diabolus  erat,  sed  lamen  a 
Domino  Deo  potestatem  pelebat  diccns,  (Job.  11.5) 
tnitte  manum  tuatn,  et  lange  carnem  ejus  :  quamvis 
hoc  essct,  si  permitteretur ,  ipse  facturus.  Ipsam 
enim  permissioncm  petebat  hoc  modo  :  et  manum 
Domini  appellabat  permissam  a  Domino  manum 
suani ;  id  est  ipsam  potesiatem,  quam  volebal  acci- 
perc.  Cui  coiigruit  illud  in  Evangelio;  (Luc.  22.  31) 
quod  Dominus  distipulis  ait  :  hac  noctc  poslulavit 


principaliter  sanctus.  Nam  quem  alium  commemo- 
rat  ubi  dicit ;  (Rom.  8.  16)  ipse  spiritus  lestimonium 
dal  spirilui  nostro,  quia  sumus  filii  Dei?  (Ibid.  26) 
Et  ipse  Spiritus  adjuvat  infirmilalcm  nostram.  (I 
Cor.  12.  II)  El  omnia  hac  operalur  unus,  alqus 
idem  Spiritus,  dhidens  singulis  proul  vull.  (Ibid.  i\ 
Et  divisiones  donatonum  sunt,  idem  autcm  Spiritus. 
ln  his  enim  omnibus  sentenliis,  nec  Dei,  nec  san- 
dusesl  additum,  cl  tamen  ipse  intelligilur.  Sed  nc- 
scio  utrum  manifesto  aliquo  cxemplo  probari  possit 
alicubi  dictum  Spirilum  Dei  sine  addilamento,  ubi 
Spintus  ille  sanclus  non  significelur,  sed  alius , 
quamvis  bonus,  crealus  tamcn  ct  coiulitus  :  qu;e 
proferunlur  enim  dubia   sunl,  ct  indigent  clariora 


SaCunas  vexare  vos  sicut  trilicum.   Diclus  est  crgo  C  documento,  sicul  iliud  quod  scriptum  esl  :  Spiritm 


spiritus  Dei  malus,  hoc  est  minister  Dei  ad  facieu- 
dum  in  Saul,  quoJ  eum  paii  judex  omnipotentissi- 
mus  judicabat :  qnoniam  spiritus  illc  voluntate,  qua 
in.ilus  erat,  non  erat  Dei ;  crealora  vero,  qua  condi- 
tus  cral,  et  potestate  quam  non  sua,  sed  Domini 
omnium,  xquitate  acccperal,  Dei  erat.  Verba  etiam 
ipsa  Scripturarum  ita  sc  habenl.  (/  Rcg.  16.  13)  Et 
verrexit  Samuel,  inquit,  et  abiit  in  Ramalha,  et  spi- 
ritus  Dci  recessit  a  Saul,  el  comprehendil  cum  spiri- 
lus  malignus  a  Doinino,  et  suffocabal  cum.  Et  dixe- 
runl  pucri  Saul  ad  cum  :  Eccc  spiritus  Domini  malus 
suffocut  te.  lloc  igilur  a  pueris  cjus  quomodo  sit 
dicium  spirilus  Dci  malignus,  supcriora  verba  indi- 
cant  nanantis  Scriplura*,  ct  dicenlis  :  spiritus  ma- 
lignus  a  Domino.  Secundum  boc  enim  Domini  , 
quod  a  Domino,  quia  per  seipsum  necare  b  velle 
habcbnt  :  id  csl  couiprchcndere  Saul  :  posse  autem 
non  habebat ,  nisi  summa  justilia  sineretur  :  si 
enim  jusle  viudicat  Deus,  quemadniodum  ipse  dicit 
Apostolus  :  (/  Rom.  2)  cum  tradit  homines  ad  con- 
cupiscentias  cordis  eorutn;  nil  niirum  si  nihiIomin'.iS 
juste  viudicans  Iradit  cliam  eos  in  concupisccntias 
aliorum  nocerc  volentium,  sua  scmper  incomnmta- 
I  ili  aequitate  servaia.  Aniniadvertendum  est  sanc , 
cum  addilamcnto  dici  spirilusDei  malus,  cuni  aiilOiii 
lantummodo  dicitur  spiritus  Dci,  etiamsi  non  adda- 


Dei  fcrebulur  supcr  aquas  (Gen.  1.  2).  Nam,  et  ibl 
Spiritum  sanclum  accipere  quid  impediat,  non  in- 
venio,  cum  enim  aquarum  nomine  illa  materies  in- 
sinuaretur  informis,  qua:  de  nibilo  facia  cst,  unde 
omnia  fierent  :  quis  probibet  intelligere  Spiriluin 
sanclum  conditoris,  quod  superlcrebatur  buic  ma- 
teria?,  non  locorum  gradibus,  inlervallisque  spaiio- 
rum;  quod  nequaquam  de  ulla  re  incorporca  recto 
dicitur,  scd  excellenlia  cl  eminentia  dominantis  su- 
pra  omnia  voluntalis,  ut  omnia  conderentur?  pr;e- 
serlim  cum  ea  locutio,  sicut  illarum  sciipiurarum 
mos  est,  etiam  propheticum  quoddam  sonat  myste- 
rium,  quo  futuri  baptismatis  aqua,  ct  Spiritu  sancto 
nascituri  populi  figurantur.  Non  ergo  cogit,  ut  di- 
ctum  est,  el  spirilus  Dei  (ercbatur  snper  aquas ,  illum 
intelligere  spiritum  (sicul  nonnulli  intelligunt)  quo 
mundi  moles  univcrsa  isla  corporea  velul  animalur, 
ad  ministerium  qiiorumque  gignenlium ,  el  in  sua 
specic  conlincndaium  corporaliura  crcaturarnra. 
Crcatura  est  enim  quidquid  est  lale.  Illud  cliam  qnod 
scriptum  csl  :  (Sap.  1.  7)  quoniam  Spirilus  Domini 
replerit  orbem  lcrrarum,  non  dcsiml,  qui  cuniileni 
spirilum  velint  acciperc;  invisibilera  scilicct  crea- 
luram  cuncta  visibilia  universali  quadam  conspira- 
lionc  vegetanlcm  atque  continentem.  Sed  neque 
bic  vi  'co  q;id  iinpcdiat  Spirilum  sancUira  Intolli- 


»  Editus  Angiislimis  inde  sit, 

k  Editus  nocere  :  antea  dixcra!   suffocare;  scd  infra  oicil  noce re  volentium. 


6fi9  QU£ST10NES  XXX  SUPER  LIBItOS  RECUM.  CTO 

gerc,  cura  ipse  Deus  dicat  apud  Prophetam  :  coelura  \  addilum  malus,   quia   paulo  superius  jara    dictura 


el  terram  ego  impleo  :  (Jer.  22.  24)  non  enim  sine 
suo  Spirilu  sancto  implet  Deus  cueluin  et  terram. 
Quid  ergo  mirum  si  de  Spii  itu  sanctoejus  diclum  est 
replevit  orbem  terraruni?  aliter  enim  replet  sancti- 
ficando,  sicut  de  Stcplsano  (Acto.  G.  S  ct  7.  55) 
dicitur  :  repletus  esl  Spiritu  saxclo,  cl  de  cxlcris 
talibus.  Aliter  crgo  replel  «  sanctifieante  gralia, 
sicut  quosdam  sam  los,  aliter  adstante  atquc  ordi- 
nante  prxsentia  sicut  oninia.  Quamobrem  nescio  , 
utrum  ccrto  aliquo  documento  scriplurarum  possit 
ostendi,  cum  sine  ullo  additamento  dicilur  Spiritus 
Dei,  vel  Spiritus  Domini,  aliquid  aliud  signifieari  , 
quam  Spiritum  sanclum.  Sed  el  si  est  forte  quod 
in  prxsenliarum  non  occurrat,  illud  certc  arbitror 


erat,  et  de  vieinitate  Scriplur.e  subaudiri  ct  intelligi 
poteral.  Ita  enim  in  ejusmodi  excmplaribus  legitur  : 
(Ibid.  23)  Igitur  quandocunque  spirilusDeiarripiebal 
Saul,  toltebat  David  cilharam ,  et  percutiebat  manu 
sua,  et  rcfocillabalitr  Saul,  et  levius  Itabcbal  :  recede- 
bat  enim  ab  co  spiritus  malus.  Sive  ergo  quod  di- 
ciiini  liic  non  est,  spiritus  Dei ,  scd  lantummodo 
spinlus  matus,  quod  ibi  minusdictum  erat,  tanquam 
redditum  apparet  :  sive  quia  snpeiius  ita  positum 
erat  :  (Ibid.  15  el  \G)et  dixerunl  servi  Saul  ad  cum  : 
tcce  Spiritus  Dci  malus  cxagitat  te;  jubeat  Domiwts 
nostcr ;  el  servi  lui,  qui  coram  le  sunt,  quccrant  homi- 
nem  scientcm  psallcre  ciihcra,  ut  quando  arripuerit 
te  spiiitus  Dci  malus  ,  psailal  manu  sua,  el  levius  fe- 


non  lemere  diei  quoliens  in  sanctis  eloquiis  comme-  IJ  ras.  Non  erat  opus,  nt  rursum  dicerctur,  quandocun- 


moralur  Spiritus  Dei,  nec  additur  aliquid,  sivc  ille 
Palii,  etFilio  consubstantialis  Spiritus  sanctus,  sive 
aliqua  invisibilis  crcatura  inlelligatur,  malum  ta- 
mcn  non  posse  intelligi,  nisi  eliam  addalur  malus. 
ifalo  enim,  quia  bene  ulilur  Deus,  ad  ministeriiim 
judicii  sui,  appellalur  etiam  ipse  spiritus  Dei  ad 
vindictam  malorum,et  disciplinam,  vel  bonorum 
probationem. 

«  Nec  illud  jam  movere  nos  debet,  quod  poslca 
scriptum  est  :  (/  Rcg.  19.  23)  eumdcm  Saulem 
spirilu  Dei  snper  se  faclo  proplietasse.  Quomodo 
post  bonum  spiritum  spiritus  malus,  ct  rursumpost 
malum  bonus?  Hoc  enim  fil  non  muiabilitaie 
Spiritus   sancli,    qui    cst   immnlabilis    cum   Palre 


quc  spirilus  Dei    arripiebat   Saul,   addere  malum, 
quia  notum  erat,  de  quo  tunc  diceretur. 

d  <  Itaque  Saul  propter  inobedienliam  repro- 
bato,  mittit  Dominus  Samnel  ad  Isai,  et  siunptu 
coruu  olci  unxit  in  regcm  David.  Sed  vidcamus 
eumdem  David  quomodo  Christum  prophelice  signi- 
ficaverit.  e  David  enim  interpretalur  manu  forlis, 
si\e  desiderabilis.  El  quid  fortius  leone  illo  de  trilm 
Juda,  (Apoc.  5.  5)  qui  vicit  mun.lum?  Et  quid  dcsi- 
derabilius  illo,  de  quo  dicitur  :  (Ag.  2.  8)  veniet  de- 
sidernlus  cunctis  genlibus?  Ungitur  isle  David  in  rc- 
gem,  futiirum  denuntians  perunctionem  illam,  Cbri- 
stum  :  Christus  cnim  a  chiisniate  appellatur.  David 
ab  oflieio  pastorali  pecoruni,  ad  hominum  regnura 


et  Filio,   scd  mutabilitate  animi  humani  Deo  cun-  C  transfertur.  Nostcr  autem  David  ipse  Jesus  ab  ovi- 


cla  distribuente ,  sive  malis  pro  merilo  dainna- 
tionis,  vel  emendationis,  sive  bonis  pro  largitate 
gratix  sux.  Quanquam  videri  possit  etiam  idem 
fuisse  Dci  Spiritus  semper  in  Saul  :  malus  autcm 
illi,  quod  cjus  sanclilalis  capax  non  esset.  Sed  non 
recte  hoc  videtur  :  lutior  est  eniin  ille  scnsus,  et 
verior,  ut  pro  mutabililate  affeclionis  humanne  spi- 
ritus  Dei  bonus  b  bonum  afheiat,  vel  ad  prophetiam, 
vcl  ad  opus  quodlibet  aliud  iu  muncrc  divino;  afli- 
ciat  autem  malus,  c  qui  propter  minislcrium  divi- 
nx  a;quitatis  omnia  distribuenlis,  et  oinnibus  recte 
utentis  dieitur  el  ipse  Spiritus  Dei  :  prxscrtim  quia 
dictumest  (/  Rcg.  16.  14)  reccssit  ab  co  spiriius Dei, 
e.t  comprehendit  eum  spiritus  maliqnus  a  Domino  ; 
nullo  pacto  cnim  potesl  idem  videri  recessisse  et 
apprehcndisse.  Porro  autem  in  nonnnllis  exempla- 
ribus,  el  eis  maxime,  qui  de  lingua  Hcbrxa  ad  ver- 
bum  videntur  e<pressa,  invenitur  Spiriius  Dei  siue 
ailditamento  posilus,  et  intclligitur  malus,  cx  co 
quod  arripiebat  Saul,  et  reuciebat  eum  David  tan- 
gendo  citharam.   Manifeslum  est  tamen,   ideo  non 

«  Nonnulla  adduntur  in  editis,  qus  revera  repc- 
litio  siiperiorum  videntur  esse. 

h    Eiiilus  bcne. 

r  Aildiliir  in  editis  mate. 

d  Suinpta  sunl  h;ec  cx  cap.  9  Isidori  in  lib. 
i  Heg. 

•  Cnmpara  hxc  ctira  iis,  quae  tradil  August.  n. 
i.scrm.  1.  in  Psal  xxviv.  Verba  htc  :  Dtnid  intcrpre- 


bus  judaicxplebis  ablalus,  in  regnuni  geniium  trans- 

lalus  cst.  In  Judxa  enim  plehe  non  est  modo  Chri- 

tus,  ablaiusest  modo,  nunc  geniiuiii  greges  pascil. 

Erat  autem  David    in  canlicis   musicis  erudilus; 

diversorumenim  sonorum  ralionabilis  moduiatusque 

concenlus  concordi  varielale  compactus  ordiiia(33 

Ecelesice  insinuatunitalem,  qua?  variismodisquotidie 

resonat,  et  suavitalc  myslica  modulalur.  Iste  adhuc 

pucr  in  cithara  suaviter,  imo  forliter  canens,  ma- 

lignuui  spiritum,  qui  operabalur  in  Saule,  compe- 

scuit.i  Nam  quis  eilharx  illius  tanta  virlus  erat?  sed 

figura  crucis  Christi,   qux  de  ligno  et  extcnsiono 

ncrvorum  mystire  gcrebalur,  ipsaquc  passio  canta- 

batur,  in  hoc   tribucns  nioraliter  exemplum,  ul   fa- 
i 
stum  divitum  sermonc   humili   ad  aliquid  bonum 

provocemus. 

1  «  Plenimque  etiam  snperbus  divcs  exhoitationis 

blandimenlo  placandus  cst :  quia  ct  plerumque  dura 

B  vulnera  per   lenia  fomcnta  mollescunt,  et  furor 

insanorum  sx'pe  ad  salutem,  medico  blandiente,  BJ- 

ducitur  :  cumquc  cis  in  dulcedine  condesccnditur , 

lalur  manu  forlis  usque  dum  dcvenias  ad  ea  :  ungi- 
tur  iste  David,  etc;  desumpta  sunt.ex  capite  87libri 
xxn,  conira  Fauslum  :  atquc  ex  ea  quidem  re  conji- 
cimus  pleraqne  ex  subsequentibus,  quibus  locus  hic 
explicatur,  ex  Auguslino  fuissc  dcsunipta. 

i  Subscquenlia  perquirc  in  p.  3  Pasloralis  Gre- 
gorii  Magni  [admonil.  5]. 

s  Edili  :  dura  ct  vutnera. 


671 


CLAUDll  TAURJNENSIS  LTISCOP' 


072 


lunguor  tasania:  mitigaiur  :  neque  eium  negligenler  A  jecit  diabolum.  In  frmite  pcrcussil,  el  cccidit  cx  co 


intucndum  est.  quod  cum  Saulein  spiritus  advcrsus 
invaderct,  apprehensa  David  cithara,  ejus  vesaniam 
sedabat.  Quid  enim  per  Saulem,  nisi  elatio  poten- 
liuiu?  Ii  quid  per  David  iniiuitur,  nisi  humilis  viia 
sunctorum?  Cum  ergo  Saul  ab  iminundo  epiritu  ar- 
ripitur,  Duvid  eanente,  ejus  vesania  temperatur : 
quia  cum  sensus  potentium  per  elationem  in  fiiro- 
rem  vcrtitur,  dignum  esl ,  ut  ad  salulem  mentis  , 
quasi  dulcedine  cilharx,  loculionis  noslrx  tranquilli- 
tate  revocetur.  • 

(/  lleg.  17.)  Post  hxe  David  in  prxlio  gigantem 
superavil.  »  <  Cum  adversus  populum  Dei  alicni- 
genx  dimicarent,  provocavit  superbia  humililatcm  , 
provocavit  diabolus  Christum.  Accepit  arma  bellica 


loco  corporis,  ubi  signum  Cbristi  noo  babuit :  hoe 
quoque  licet  altendas,  quinque  lapidcs  posuit :  unum 
misil.  Quinque  libri  u  legis  sunt,  scd  imitas  vicil. 
(liom.  13.  10)  Pleniludo  cnim  legis  cliariias,  ut  ait 
Aposlolus  :  (Epk.  A.  2  et  7,)  sulfercntcs  invicem  in 
dileclione,  studentcs  servare  unitatem  spiritus  in  »/;• 
culo  pacis.  Dcmum  illo  percusso,  alque  dcjcclo,  gla- 
dium  cjus  abslulii,  ctmoxcapul  illi  abscidit  :  et  hoc 
fa<  ii  nosler  David,  dcjicit  diabolum  i!c  suis  :  quando 
aulcmcredunt  magni  ejus,  quos  illc  in  manu  habe- 
bat,  el  de  quibus  cxteras  aniinas  trucidabat,  eon- 
vcrtunt  linguas  suas  contra  diabolum,  el  sic  Golia: 
de  gladio  suo  caput  incidil.  d  Convenit  eiiam  boc 
i!li  v  iro,  qui  recta  fide  (qux  plerisque  sanctis  solet 


sanctus  David,  ut  adversus  Goliam   procederct,  hxc  1>  adjustitiam  dcpulari)  ea  ipsa  Scripturx  sacra',  qua: 


arma  per  xtalem  cl  parvam  staluram  corporis  por- 
lare  non  valuit;  abjerit  onerantia,  accepit  quinque 
lapides  dc  ilumine  et  posuit  in  vasc  pastoraii  :  bis 
armafus  processit,  etvicit :  boe  quidcm  ille  Dav  iil ;  seJ 
roysteriaperscrulcmur.  InDavidChrislusinlcIligUur, 
qui  lempore  revelalionis  Novi  Testamenli,  insinuan- 
dxetcommendandx  gratixprovidensarmadeposuit, 
quinque  lapides  lulit  :  deposuil  ergo  eorporalia  Sa- 
cramenla  legis,  qux  non  sunt  imposita  geniibus, 
tleposuil  qux  non  observamus  :  nos  eiiim  veterem 
legem  legimus,  et  non  observainus.  Sed  lamen  ad 
aliquam  significationem  promissam  cl  positam  in- 
telligimus.  Denique  luee  arnia  dcposuit  lanquam 
onera  sacramenlorum  vcleris  legis;  et  ipsam  legem 


bxrelicus  affert,  leslimonia  eolljgit,  et  erroiis  ejus 
peitiiiaeiam  e  mox  convincil.  Contra  nos  namque 
dum  sacrx  legis  tesliuiouia  apporlaiil,  secum  nobis 
affeiunl,  undc  vincantur.  Uude  et  David  lypum  Du- 
iiiiiii  '  (quia  vidcliccl  manu  [orlis  interpretatur), 
Goliasvero  hxrelicorum  superbiamsignans  :  hoc  re- 
bus  locuti  siint,  quod  nos  vcrbis  asserimus.  Golias 
quippe  cum  gladio,  David  vero  cum  pera  pastorali 
venit  ad  prxlium  :  sed  eumdcm  Goliam  David  supe- 
raus,  suooceidit  gladio  :  quod  nos  qiioquc  agiinus  , 
qui  promissi  David  niembra,  cx  ejus  ficri  dignatione 
meiuimus.  Nam  cuni  superbientcs  hxrelicos,  el  sa- 
crx  Scriplurx  seutenlias  dcfcrentcs,  eisdem  verbis 
atque  senlentiis,  quas  profcrunt,  vincimus,  qnasi 


aecepil  :  qiiinquc  eniin  lapides  quinque  libros  Moysi  ^  elalum  Goliam  suo  gladio  dclruncumus. 


significanl.  Tulit  ergo  illos  quinque  lapidcs  dc  llu- 
mine,  idest  de  sxculo :  labitur  eniinmorlale  sxcu- 
luiii,  ct  prxterflmt  quidqnid  venit  in  mundum.  Kranl 
enim  in  lluiniue,  lasiqiiam  in  populo  illo  primo,  la- 
pides  crant  illic  inuliles,  ct  vacabant :  Transibant 
supra  flu\ios,  sed  quid  fecit  David,  ut  lex  ipsa  milis 
essct?  aecepit  gratiam  :  (lloma.  5.  10)  lex  cnim 
sine  gratia  impleri  non  potest;  plonitudo  eniin  legis 
charilas.  Quia  ergo  graliafccit  implere  legem  :  signi- 
ficalur  autem  gratia  lacle  :  lioc  enim  cst  in  carne 
giatuitMin,  ubi  matcr  non  quxril  accipcrc,  sed  sala- 
gildarc;  boc  maler  gratis  dat,  et  conlristalur,  si 
desit  qui  aeeipial.  Quomodo  ergo  David  ostcndit  le- 


(/  Iteij.  18.  7.)  «  Inlcrca  vieioria  David  aniraum 
Sanl  rcgcm  offendil,  indignantis ,  e  quod  sibi  in 
millc,  cl  David  in  dcccm  millia  acclamuntiuin  publir.r 
gralulalionis  orc  insoiiarent  :  hinc  invidia  Saulis, 
el  semcii  odiorum  adversus  David  :  quod  insidialor 
callidus,  ul  sine  iisidiis  suis  possit  offerre  discri- 
mini,(18.  17..  25  el  subseq.)  slatuil  euin  Micliol  fi- 
lix  sux  nupliis  aUigari,  si  rentum  sibi  allopbiloruni 
prxputia  victor offeiret,  pro  quibus  cenlum,  ducenla 
dedit  :  ct  unde  creditus  esl  regio  pei  irc  voto,  mox 
auctus  csl  gloriosiori  liiumpho.  Iia  et  Judxi,  dum 
contra  voluniatem  Dei  Clirisium  interficere  nilunlur, 
per  id  salulcni  gcnlium  egerunt,  pcr  quod  credidc- 


gem  sine  gratia  operari  non  posse?  nisi  cum  illos  j.  runt  exslinguere.  Quod  vero  David  prius  alicnigena- 
lapides  quinquc,  quibus  significalur  lex  in  libris  rum  prxpuiia  attulil,  et  sic  denuo  ATix  Sanl  nuptijs 
qiiinque,  quos  conjungere  voluit  gralix,  posuit  in  hxsit,  signiGcabat,  quod  Chrislus  uon  prius  syna- 
vasc  paslorali,  quo  lac  mulgere  consueverai.  Ilis  ar-  gogara  connubio  suo  spondcrel,  nisi  anle  gloriosus 
uiatiis  processit  adversus  Goliam  superbe  putantcm,  in  gentibus  lierel.  Prius  enim  in  nalionibus  resera- 
de  se  prxsumeniem.  Tulil  unum  lapidem,  b  ct  de-      vii  camis  pollutjoncm,  et  postea  copulatus  est  syna- 


■  Auguslinus  bic  quoipie  nos  docet,  quem  si  iii- 
cet  expficanlcm  Psal.  cxlih.  descripsit  Claudius,  sed 
nnn  conslanter,  uti  alibi  solet,  adamussim,  et  uti 
dici  mos  esl,  nd  liticram  usque ;  noiinulla  ex  eo  c\- 
cerpit,  etbrcvius  tradit,  aliaprorsus  exscribit.  Coin- 
para,  obsccro,  hxc,  qux  habct  Claudius,  cuin  Enar- 
ralioncAugiisliiii  iu  psalmum.qiicm  dixi  cxLin.Sed, 
ut  ai  biinir,  ex  Isidoro  quxst.  10  iu  i  Keg.  exseri- 
p.il  b;ec  Claudius. 

h  Aiigusiiniis  editus  :  inimieum  in  fronie  pcrcussil. 


0  Editus  Ucti :  pulo  uliiiiic  legendum  cum  Clau- 
dio  leijis. 

d  DeSumpta  snnt  isla  cx  num.  21  [alias  cap.  16.] 
lib.  xviii   S.  Grcgorii  Moralium  in  Job. 

c  Edilus  :  inde. 

'  Qux  parenlbcsi  concluduntur,  in  Grcgorio  non 
evsiaut. 

8  Ilasc  perquirc  cap,  II,  el  ?;cq.  Isidoii  in  lib. 
i  Rcc. 


«75  QILESTIO.NES  X\\  SUPER  LIBROS  REGUM.  071 

gogse.  Postquam  cr.im,  sicut  scriptum  est,   (Rom.  A  coniigit,  et  lertiis  nihiloniinus.  Postea  vcro  cum  et 

ipsc  Sniil  veriisset,  fu:tus  est  super  eum  spiritus  Det, 


1!.  2,">)  introierit  plenitudo  gentium,  tunc  omnisls- 
rael  salvus  fiat.  (I  Reg.  1S.  27)  Dupla  aulcni,  idest 
ducenta,  prrcputia  attulit  sive  pro  Ju.Leis,  el  genti- 
bus  aequisilis,  sive  quia  major  est  numcrus  acqnisi- 
lionis  populi  gentium,  quam  credcntium  Judaeorum. 
Au\ii  deinde  odiura  Saul  adversus  David  in  tantum, 
ut  rex  aJ  incdelam  sui  spirilus  D.ivid  de  inore  psal- 
lcnlein  jaculo  conarctur  configere.  (19.  10)  Scd 
quiil  cst,  quod  duni  Saulem  spiritus  adversus  inva- 
dcrel,  appreliensa  David  citliara,  ejus  vesaniain 
mitigabal?  per  Saulem  enim  Judacorum  elaiio,  per 
David  antem  huinililas  (significatur)  significabatur. 
Cum  ergo  Saul  ab  jiumundo  arripitur  spiritu,  David 


cl  ambutabnt  ingrediens,  et  prophetubat  ". 

f  Non  enim  potesl  hic,  nisi  spirilus  bouus  in- 
telligi,  pcr  queni  sancti  Propbclx  (ulurarum  rerum 
imagines  ct  visa  cernebant.  Non  cx  co  tantum, 
quia  diclum  esl,  et  prophetabat  :  nam  in  cxcmplari- 
bus,  qux  sunt  ex  llebrrco,  lioc  quoque  invenitur  de 
spirilu  malo  dictum  ita  :  (/  Reg.  xvui,  10)  Post  dicm 
autem  alterum  invasil  spiritus  Dei  malus  Suut  et 
prophetabat  in  meitio  domus  suw  :  ct  in  aliis  divina- 
rumScripturarum  Iocis  srepe  invcnitur,  qund  pro- 
pbelia  non  tantmn  liona,  scd  et  mala  dicitnr:  ( /// 
Reg.  xvin,  IG,  18,22.  25,  40)  et  propuetaj  dicti  sunt 


cancnte,  ejus  vesania  tempcratur,  quja  cum  sensus      Baalim,  et  exprobratum  est  quibusdain.quia  prophe- 
Judxorum  per  blasphemiam  in  furorem   verlitur ,  ™  labant  in  Baal.  Non  crgo  proptcrca  necesse  est   in- 


dignum  est  ut  ad  salulem  inentes  corum  <pia-.i  dul- 
ccdine  cilharx,  locutionis  Evangclicx  tranquillitate 
rcvocenlur.  >  (/  fteg.  19.  14  ct  sttbseg.)  Hittit  Saul 
tustodes  ad  domum  David,  nt  cuslodirent  eum,  ci  in- 
lerftceretnr,  nbscessil atttem  Dmitt  nocte,  rl  fugit,  ul- 
qnc  sulvatus  cst:  eumque  vettissriit  tttintii  Saul,  invcne- 
rttnt  stalitant   in  teC.o  David  positam,  ct  pellem  pi- 


telligi  bouus  spirilus,  qui  Aiclus  esl  poslca  super 
Saul ,  quia  dictum  cst  :  Et  ambulnbnt  ingrcdiens,  ei 
prophetabat,  sed  quia  sine  addilamento  posilum  est, 
el  faclits  est  spiritus  Dei  snper  cttni  :  non  enim  sirut  in 
illo  loco  dictum  crat  supra,  spirilus  Dci  nialus  :  ut  ex 
horposset  cliam  in  conscqnenlibus  suhau  iiri,  quin- 
imo   snperiora  magis  magisque    ollestantur  iilum 


qtiid  hoc  signilicet,  quod  miserit  Saul  ad  custodien- 
riam  domum  David,  ut  cum  inlerficcrel.  lloc  non  ad 
crucem  Domini,  sed  tamen  ad  passioncm  ejns  perti- 
nel  :  crucifixus  enim  Cbristus,  ct  mortuus,  ct  se- 
pnltus  esl.  Erat  ergo  llla  scpultura  tanqnam  domus, 
ad  quaui   ctistodiendam  misil  regnuin  Jndxoruin , 


losam  caprarum  ad  e.aput  cjus.  t   Audiamus  crgo      spintiim  Dei   honum   fuisse,  et  verc  propheticura 

Davidenira  erat  cum  Samuele.  (I  Rcg.  xix,  20)  Et 
misit  Suut  ntmlios  ,  qui  apprehenderent  Davi-i  ; 
quando  aulem  Samuel  erat  inter  prophetas  el  co> 
tus  prophetarum .  qui  illo  tempore  prophetabant, 
nuntii,  qui  missi  sunt,  accepfo  ab  eodom  Spiriiu 
proplielavcruiit,  missisque  aliis  boc  coniigjt,  el  tcr- 

quando  custodes    adhibiti    sunt  sepulcro   Cbristi.  C  tiis  nihiloniinus  :  postea  cum  et  ipse  Saul  vcnissel 

faetus  est  eliam  supcr  eum  Spiritus  Det,  et  ambulabal 
ingrediens,  cl  prophetabat.  Cum  cnim  dicitur  faclus 
csl  etiam  super  ipsos  spirims  Dci,  ct  propbetabant 
el  ipsi.  Idcm  ulique  spiritus  erai,  qui  erat  in  pro- 
phelis  :  inter  quos,  et  Samucl  invenlus  est.  Et  ex 
hoc  uliquc  nccesse  est  intelligi  illum  spirimm  bo- 
num.  Atque  ideo  quxslio  diligcnter  discutienda  est, 
quomodo et  illi  cum  missi  essenl  ad  lenendum  ho- 
mincm,  et  ad  necem  ducendum,  tali  spiritu  allici 
nrrueiunt,  cl  Saul  ipse.qui  miscrat  veniens  et  ipse, 
ct  sanguinem  innocentem  qua>rcns  effundere,  acci- 
pere  mcruit  spii  iium  illnni,  et  prophctare. 

<  Hic  mirum  illud  oeeiirril  quod  apostolus  Paulns 
apcrlissime  cxponit  :  supereminentem  viam  de- 
monstrans  :  (/  Cor.  xin,l,ctc.)  Si  tingttis  hominum 
toquar,  el  angetoritm,  cltaritutcm  attlcin  non  ha- 
beam,  factus  sum  tvramentum  sonaus,  aul  cymbalum 
timticns :  cl  si  habuero  propheliam  ,  et  scicro  omnia 
sacramenta ,  cl  omncm  scientiam  :  et  si  habttcro 
omnem  fidem,  ita  ut  montes  transferam,  charitalem 
attlem  non  habeam,  niliil  sitm.  El  si  dislribuero  sub~ 
stantiam  meatn  .  et  si  Irudtdero  corpus  meum  ul  «r- 
dcam  :  cliariutlcm  autem  non  liabeam  ,  niltit  milii 
prodcst.  Quo  in  loeo  manifeslum  cst,  eum  munera 
illa  comincmorassc ,  qu;c  Spiriius  sancii  divisioni- 
bus  dantur,  sieut  superius  dicit :  ( /  Cor.  xn  ,  7,  etc.) 


(Mntili.  28)  Quomodo  ergo  custodita  est  domus,  si 
David  figurabat  Christum,  ul  Chiistus  interiicere- 
lur,  iliiin  non  iu  sepultura  Chrislus,  sed  in  cruce 
sii  inlerfeclus?  Refcrlur  ergo.iil  corpus  Christi,  quia 
interficere  Christum,  erat  tollere  nomcn  Cluisli. 
Ncque  enim  crederetur  in  Christum,  si  mendaciura 
prxvalerctcuslodum,  qui  corrupti  sunt,  ntdicercnl: 
(Ibid.  28.  13)  Quia  dormienlibus  nobis,  venerunt  di- 
scipitli  ejus,  el  abstuleruul  ettm  :  hoc  esl  itaque  velle 
Chrislum  interficcre,  nomen  resurrcctionis  ejus  ex- 
stinguere,  ut  mcndacium  Evangclio  prxferretur.  Scd 
sicut  illud  non  valnit  Saul,  ut  inleilicerel  David,  sic 
nec  hoc  fiotuit  rcgnum  Judxorum  cfficere,  tit  me- 
nioriam  Christi  dcleret.  Isli  autcm  qui  de  Saul  vir- 
tutc,  id  cst  do  rcgno  Judxorum  iu  Christum  prxsn- 
mere  voluerunl,  offendeiuni  in  lapidem  offcnsionis, 
tnnquam  iu  slatuam ;  etlisedus  cjns  \isus  erat  agnus, 
quia  in  qucm  pcceatiim  itoii  invcncrunl,  quasi  pec- 
calorcm  perseeiiti  sunt.  lgitur  David  rcghc  maims 
factum  evitans,  ejusque  persecutioncm  decliuans, 
(/  Rcg.  19.  v.  18  et  subscq.)  vcnit  ad  Samuekm, 
ct  niisil  Saul  nuntios,  qui  apprehciiiierent  David  : 
Samuel  aulem  cral  inter  prophetas  ct  coctus  pro- 
plieiarum,  qui  illo  tcmpore  prophelaverunt  :  (v.  20. 
21  et  subseq  )  nunlii  autem,  qni  missi  sunl,  accepio 
ejusdeni  spirilu  piophclaveiunt,  missisque  aliis  hoe 


»  Subseqnenlia  rcperies  nunieio  septimo  rt  subsequenliuiis    quaestionis  !   libri  n  De  dmrsis  qua>slio~ 
nwus  ad  Smplicianum- 


G73 


ClACDIl  TAERINENSIS  EPISCOPI 


6-8 


Vnicuique  auCcm  datur  manifestalio  Spirilus  ad  uti-  \  qua».  in  Evangclio  scripla  sunl  (Malth.  vn,  22,  elc.), 

litatem.  Alii  autcm  datur  per  Spiritum  sermo  sapicn- 

tia; :  alii  sermo  scientia'   secundum  eumdem    Spiri- 

tu:r. :  alteri  aulem  fides  in  eodem  Spiriiu  :  alii  dona- 

tio  curalionum  in  uno  Spiritu  :  alii  operaliones  vir- 

lulum  :  alii  prophelia  :  ulii  dijudicatio spirituum :  al- 

leri  genera    tingiiarum.  Omnia  autem  hax   operatur 

unus  atque  idem  Spirilus,  dividens  propria  unicuiqne 

prout  vult.    Salis  ergo  apparet  inter  dona   Spiritus 

saucti  esse  proplioliam  :  quam  lamcn  si  quis  habcat, 

ct  charitatem  non  habeat,  nihil  cst.  Ex  quo  intel- 

ligilur   fieri   possc,  ut    quiilam  eliam  indigni   vita 

a.'terna,  regnoquc  ccelorum,  aspcrgantur  tanien  qui- 

busilam   Spiritus   sancli   muneribus,   non  habcntes 

charitatem,   sine  qtia  illa   mnnera  non  nihil   sunl, 


inultos  dicturos  in  illa  dic  :  Dominc,  Domine,  in 
nomine  tuo  mandueavimus,  ct  bibimus,  ct  in  nomine 
tuo  prophelavimus,  et  in  nomine  tuo  virtutes  multas 
fecimus.  Quibus  tamcn  diclurus  cst  :  i\on  nori  vos  : 
reccditc  a  me,  operarii  iniquilalis.  Non  enira  cos 
menlicntes  putabimus  isia  dicluros  iu  illo  judicio, 
ubi  nullus  erit  fali  ndi  locus,  aut  ullam  \ocem  la- 
lium  legimus  dicentium  :  dileximus  ic.  Poterunt 
crgo  diccre  :  in  nominc  tuo  prophetavimus ,  cum 
sinl  improbi,  ct  reprobi  :  non  atitcm  polcruut  di- 
cere,  dilectioneni,  quam  inandasli,  lenuinuis  :  nam 
si  diccnl,  non  eis  rcspondcbitur  :  non  novi  vos. 
(Joan.  xiii,  35)/n//oc  cnim  cognoscetur,  inquil,  quia 
discipuli  mei  cstis,si  vos  invicem  diligatis. 


scd  nihil  cis  prosunt.  Propheiia  quippe  sine  chari-  B      «  Exemplum  ilaque  bujiis  Saul   resislit  supcrbis 


tate,  sicut  demnnslraium  est,  non  pcrducit  ad  re- 
gnum  Dei  :  charitas  vcro  sine  prophetia  uliquc  pcr- 
ducit.  Cum  enim  loquens  dc  memhris  Chrisli  ait  : 
(/6i</.  29)  Nunquid  omnes  Apostoli?  nunquid  omnes 
Prophelat?  Indubitanter  ostendil  eliam  cum,  qui  pro- 
phctiam  non  habcl.posse  in  membris  Christi  nume- 
rari  :  ubi  qtiem  locum  haberel,  si  charilatem ,  sine 
qua  homo  nihil  cst,  non  haberet?  nullo  autcm  modo 
ita  diceret  :  quando  de  membris  agebat,  quibus 
Chrisli  corpus  impletur  :  nunquid  omnes  habcnt 
(Iiarittlcrn?  qiiemadmodum  dixit,  nunquid  onmcs 
Aposloli?nuuquid  omnes  Piophelae?  nunquid  omncs 
Virtules?  nunquid  omncs  dona  hahcnt  curationum, 
et  c;c:cr.\  bujusmodi? 


nonnullis  hserelicis,  qui  vcl  aliquid  honi  de  niuneri- 
bus  sancli  Spiiilus  neganl  posse  dari  eis,  qui  ad 
sortem  sanclorum  non  perlinent  :  cum  eis  dicimus 
hahcrc  illos  posse  baptismi  sacramentum,  quod  cum 
ad  Ecclesiam  catholicam  vcniunt,  non  cst  in  eis 
ullo  modo  violandum,  aut  quasi  non  habeaut,  tra- 
dendum  :  sed  tamcn  eos  non  ideo  saluti  debere  con- 
fiderc,  quia  uon  improbamus,  quod  illos  accepisse 
concedimus,  scd  oportere  cognosccre  unitaiis  so- 
cictalem  vinculo  charilalis  in  eumdem,  sine  qua 
omnino  quidquid  habeie  potuerint ,  quamvis  per  se 
sanctum  atque  vencrandum,  ipsi  lainen  nihii  sunt; 
lanto  indigniores  effecli  praemio  vit.c  a2ternac,quan;o 
illis  donis  non  bene  usi  sunl,  qua;  in  hac  vila,  qum 


i  Sed  dicit  aliquis,  posse  quidem  fieri,  ut  prophc-  C  transitura  est,  .icceperunt.  Non  autem  bene  utitur, 


liam  quisqiie  non  haheat,  et  lamen  habcal  charita- 
lem,  atque  ideo  Christi  membris  adnumeraius  in- 
haereal  :  sed  fieri  non  posse,  ui  prophetiam  habeat, 
et  non  habeat  charitatem.  Nihil  est  cnim  homo  ha- 
bens  propbctiam  sinc  charitale.  Ila  fortasse  quem- 
admodum  possumus  dicere,  nihil  esse  hominem  ha- 
bentem  animam  sine  mentc  :  non  quia  polest  inve- 
nin  bomo,  qui  menicin  non  habcat,  habens  animam, 
sed,  qnia  nihil  esset,  si  inveniri  possit.  Sic  eliam  dici 
potcsl:corpusliguramhabet,  colnrcni  non  habel  :  vi- 
deri  non  potcsl,  non  quia  est  corpus,  cui  desit  color, 
sed  quia,  si  dcesset,  ccrni  non  possit.  Ita  fortasse 
dictum  cst,  quod  si  quisque    habet   propheliam,  et 


nisi  charitas,  (/  Cor.  xm,  7),  et  charitasomuia  to- 
lerat,  atque  iiieo  non  siindil  unitalem,  cujus  ipsa  est 
fortissimnm  vinculum.  Non  enim  cl  scrvus  ille  non 
acccpit  lalentum,  aut  aliquid  aliud  imelligitur  ta- 
lenlum.quammunusaliquod  utiquc  divinum.  (Mattli. 
xxv,  29)  Scd  qui  hubct,  dabilur  ei  :  qui  aulcm  non 
habet,  et  quod  hubet,  auferetur  ab  co.  Quod  non 
hahcl  auferri  non  potcst,  scd  aliud  non  habel,  ct 
mcrito  auferatur,  quod  hahet.  Non  habet  charitatcm 
uieudi,  u:  auferatur  quidquid  aliud  habet,  quodsine 
charitate  non  prodest. 

t  Non  igitur  mirum  est  regem  Saul,  et  eo  lempo- 
re,  quo  primum  unctus  est,  accepisse  spiritum  pro- 


charitatem  non  hahel,  nihil  est,  non  quia  potest  d  pbetandi ;  et  postea  eum  esset  pro  inobedieniia  re- 


in  quoquam  essi'  prophctia  sinc  charitate,  sed  quia, 
si  esset,  prodcsse  non  possct.  Opns  csl  crgo  ad  sol- 
vcndum  istam  qu;estionem,  ut  osiendamus  aliquem 
reprobum  hoc  donum  babuissc  prophclix.  Quod  si 
neminem  invenerimus, hoc  isteipsc  Saul  saiisosten- 
deret.  Sed  tamen  etiam  ille  (num.  xx,  5,24)  Baa- 
lam  reprohus  apparct  :  non  enirn  eum  tacet  scri- 
ptura  diviuo  judicio  esse  damnalum,  et  lainen  pro- 
pheliam  habcbal,  et  quia  ei  charitas  dcerat,  ineral 
voluntas  malcdicendi  populo  Israelitico,  quam  ho- 
stls  pretio  comparaverat,  qui  eum  ad  maledicen- 
dum  mercede  conduxcrat ;  dono  tamcn  illo  pro- 
pbetandi ,  quo  aspergebatur,  benedicebat  invitus. 
Noe   illa   verba   pantm  alleslanlur  huic   sentcutix. 


probatus,  rccedente  ab  eo  Spiritu  Domini,  arre- 
ptum  esse  maligno  Spirilu  a  Domino,  qui  etiam  ipse 
Spirilus  Domini  appellatus  est  propter  ministeriura, 
quia  omnibus  ciiam  spiritibus  malis  bcne  utitur  Do- 
minus  ,  vcl  ad  tlamnationem  quorumdam,  vel  ad 
emendationem,  vel  ad  prohationem  :  (Rom.  xin,  1) 
et  quamvis  non  sil  malignitas  a  Domino,  non  est  ta 
men  potestas,  nisi  a  Domino.  Dictus  est  eiiam  (  / 
Reg.  xxvi,  12)  sopor  Domini,  qui  occupaverat  mi- 
lites  ejusdem  Saul,  cum  David  hastam  et  scyphum 
abstulisset  a  capite  dormientis.  Non  quia  tunc  sopor 
in  Domino  erat,  ut  ipse  dormiret,  sed  quia  ille  so- 
por,  qui  tunc  homines  apprehenderat ,  nutu  Dei 
erat  infusus  :  ne  David,  servi  ejus,  in  eo  Iqco  prae- 


677  QlkESTlONES  XXX  Sl 

seuiia  Benliretur.  Neque  illud  mirum  est  rursus  A 
eumilera  Saul  accepisse  spiritum  propbetke  :  (1 
Heg.  xiv,  24)  cmn  persequerelur  justiim ,  cl  eum 
comprehensurus,  et  necaturus  venisset  in  Iocum, 
ulii  ciat  congregatio  Prophelaruiii.  Sic  enim  salis 
ilemonstratum  csl,  neminem  de  lali  munere  jam 
securuin  esse  deberc,  tanquam  sit  acceplissimus  Do- 
mino  si  non  haheat  charitalem;  quoniam  quidcm 
illud  donum,  et  Sauli  uari  potuit  propter  arcanum 
ijuidein  alicujus  sacramenti,  sed  tamen  dari  potuit 
reprobato,  invido,  et  ingrato,  et  reJdcnti  mala  pro 
boms,  et  ne  post  ipsam  quidem  acceptionem  Spi- 
ritus,  corrcpto  in  melius  alque  mutato.  » 

a  Ail  namque  Jonathas  ad  David  (quem  in  perse- 
eutionibus  patris  sui  non  juslis  dolehat  faligari)  :  si 
vixero  facics  mihi  misericordiam  Domini:  si  vero  mor-  TJ 
tuus  fuero,  non  auferas  misericordiam  luam  a  domo 
mea  usque  in  sempiternum  ,  quando  erudicaverit 
Dominut  inimicos  Duvid  unumquemque  de  terra. 
Cum  adjungeret  Scriptura  :  (tiers.  10)  pepigit  ergo 
feedus  Jonathus  cum  domo  David  :  continuo  subinlu- 
lit  dicens  :  '■  requisivit  Dominus  de  manu  inimicorum 
Duvid.  t  Per  aiiiieipaiionem  utique  fecit,  prius 
historix  interscrendo  ,  qnod  multo  pjst  lenipore 
factum  esl,  cum  inlcrfeclo  Saule,  reguum  ad  Domi- 
num  David  translatum  est,  et  qui  innoccntem  eum 
injuste  perseqiicbaiitur,  justa  sunt  divinitus  ultione 
inultali.  Tune  enim  requisivit  Dominus  de  manu 
inimicorum  David,  quare  virum  sanctum  afflixeruiii. 
Tiinc  cogebantur  ralionem  reddere  odiorum,  quibus 
eontra  illum  tanlo  tempore  saevierant.  Qtiod  et  de  ^ 
Absalon,  et  de  Seha  filio  Bochri,  et  de  cxlcris  lio- 
stibus  David  c  seque  polest  intelligi.  Aliter,  si  scire 
vis  quid  de  manu  inimicoruin  David  requisierit 
Dominus,  potest,  ni  fallor, a  superiorc  sententia,  qua 
dictum  est,  quod  fcedus  pepigerit  Jonalhan  eum 
domo  David ,  aperie  intelligi ,  quod  hoc  de  nianu 
inimicorum  David  requisierit,  id  esi,  quare  non  et 
ipsi  fcedus  cnm  en  pacis  inire  voluerint,  cum  quo 
rsse  Dominum  viderant.  Idcirco  autem  Scriptura 
ha?c  senlentiam  hanc  pra?occupando  iiiterponere 
videinr  ,  ut  testimoniuin  Jonalhoe  quo  dixerat  : 
Quando  eradicaverit  Dominus  inimicos  Dnvid  unum- 
quemque   de  lerra,  verum  esse  comprobaret,    quia 


PEK  LIBKOS  REGUM. 


67& 


videlicet  erailicati  sint  inimici  David  de  tcrra,  non 
ipso  David  se  de  adversanis  ulciscente,  sed  judi- 
canle  Domino  pro  illo.  Bene  aiitem  suhjungitur : 
{vers.  17)  el  adJidit  Jonathan  dejerare  David  co 
quod  dUigerelillum  :  sicut  animam  suamiia  diligcbat 

0  xx,  14  et  15.  Siihseqnenlia  perquire  qu:eslione 
5  lihri  xxx  Qua:st.  Bedx  in  lihros  Kegum. 

b  Vulgala  :  requiret. 

c  Deest  atque. 

d  Tam  nosier  Codex,  qnam  editi  ponunt  ila  :  ta- 
men  icgenduin  arbitror  subila,  uti  posui. 

'  Ex  Isidoro  desumpla  sunt  subsequcntia. 

'   Domini  :  scd  male. 

•  Apostolos :  hic  quoque  male,quandoenim  transit 
ad  aposlolos?  Ad  Galiheam  futique  Genlinm] ,  et  ad 
Tyrios,  elad  Sydonios  confugit,  non  ad  Apostolos. 
Arbitror  itaque  jam  dudum  corruptum  esse  per  anli- 


eum.  Ut  ille  nimirum,  qui  tam  perfecto  Juxta  legem 
Domini  amore  complectebatur  David.a  perditione 
inimicorum  cjus  ostenderetur  immunis,  qni  et  d  si 
subita  morte  prareptus,  regnum  cum  eo,  ut  spera- 
bat,  terrcnum  habcre  nequivit  communc,  absque 
ulla  tamcn  conlradicliooe  regni  calcstis  consor- 
tium  cum  eo ,  quem  pro  gloria  virlutuni  tanlisper 
dilexit,  cum  esset  et  ipse  virtulum  pleims,  accepil. 
(Cap.  xx,  45  et  xxi ,  i.)  «  Surrexit  c  itaque  David 
itcrum,  et  fugit  in  die  illa  a  facic  Saul,  venilque  ad 
sacerdotem  Abimclecb  ,  a  quo  et  gladium  Goliaj 
substulit,  et  panes  proposilionis  acoepit.  Qu.tb  rcs  et 
sacerdoti  mortem  intulit ,  et  animadversionein  rcli- 
giosae  intulit  civitati.  Haec  iuique  gestorum  fides 
cst  :  sed  quantiim  ad  sacrainentum  prophetix  per- 
tinet,  in  Christo  Domiuo  nostro  impletum  esl,  qui 
positus  in  carne  f ,  dum  insectationem  declinaret 
Judaicam,  ad  6  populos  transiil  :  cum  quibus,  et  de- 
sideratum  sihi  cibum  sumpsit.  (Luc.  xxn,  15)  Desi- 
derio  enim,  inquit,  desideravi  hoc  Pascha  manducare 
vobiscum,  ex  qnihus  Goiiai,  id  est  arma  diaholi  sub- 
stulit,  fortis  enim  spolia  ipse  dirupit  :  his  ergo  a 
quibus  reccplus  est  Chrislus,  tribulationes  indiixit 
diabolus,  et  mortem.  Omnes  enim,  ut  ait  Apostolus, 
qui  in  Chrislo  pie  volunt  vivcrc  ,  perseculioncin  pa- 
tiunlur.  (Joan.  xv,  20)  Et  Dominus  (ait)  :  Si  me 
perseculi  sttnt,  et  vos  persequentur.  t>  Quod  vero  Do- 
minus  in  Evangelio  (Marc.  n,  26),  Abiathar  prin- 
cipem  sacerdolum,  non  Abimelech  appellat,  nihil 
babet  dissonanlia:  :  ambo  etenim  fuerunt  illic,  cum 
veniens  David  panes  peliit,  et  accepil  Abimelech, 
videlicet  princeps  sacerdotum  ,  et  Abiathar  filius 
ejus  (/  Reg.  xxn,  16,  elc).  Occiso  aulem  Abime- 
lech  a  Saule  cum  viris  domus  siirc  generis  sacerdo- 
talis  ocloginta  quinque ,  fugit  Abialhar  ad  David, 
el  comes  factus  est  lotius  exilii  cjus.  Postea  rc- 
gnanle  eo,  summi  sacerdotii  et  ipse  gradum  accepit, 
ac  tolo  tempore  regni  ill.us  in  ponlificatu  perseve- 
rans,  multo  majoris  excellentiaa ,  quam  pater  suus, 
cffectus  cst.  Ideoque  dignus  fuit,  cujns  memoriam 
Dominuseiiam  vivente  patre  quasi  suinmi  sacerdo- 
tis  faceret.  (Ibid.  18)  In  i  Doech  autem  Idumxo, 
i  qui  sacerdotes  Domini  prodidit,  Jud.e  proditoris 
persona  k  s.ignatur,  pcr  quem  '  ista  nperatus  est 
diabolus,  ut  ejus  perdilione  facta  in  Christo,  perse- 
cutionem  postea  Ecclesia  patcrelur,  ct  occideren- 
turm  multi  discipuli  Christi,  et  saccrdotes  per  no- 
men  ejus  perseculionis  a  exitia  paterentur.  >  Quidam 
dicunt  Doech  Anlichrislum  significassc,  cujus  mcm- 

quum  Amanucnsem  hunc  Isidori  locum,  et  aliqua  hic 
desse,  utique  panca. 

h  Hactenus  lsidorus. 

'  Iierum  hic  nos  Isidorus  docct ,  ct  ex  eo  Ra- 
banus. 

i  Verba  hxc  qui  sacerdotem  Domim  prodiait  do. 
sunt  in  editis. 

k  ('onsistit. 

i  Ila. 

■  Quam  plurimi. 

■  1'ertecutiones  gravUsimas  perferrent. 


6:9  CLALDII  TALRINENSIS  EPISCOH  630 

bruni  Judas  exslilit,  quia  sicut  ille  saeerdoles  octo-  A  mo  stto,  ipse  incidet  in  eam.  David  aulcni  bona  pro 


tfiuta   quinquc  peremii,  sic   et  iste  martyres,  qui 
fnlein  resurrcclionis  lonent,  sic  oceisurus. 

a  i  Inlerea  David  curo  fugcrct  Saul,  latcre  voiuil 
apud  rcgcm querodam  Getli,  nomine  Achis  :  sed  cum 
gloria  cjus  fuissct  coiimiomorata,  nc  per  livorem 
rex,  ad  quem  fugerat,  aliquid  in  cuni  machinaretur, 
fn.xit  insaniam,  ct  quasi  furorc  correptus  mutavit 
os  snuni,  defiiiebanique  salivce  in  barbam  ejus,  con- 
labebalurque  in  manibus  corum ,  ct  procidcbat  ad 
o-!ia  norla;  et  dixit  Acllis  rex  ad  scrvos  suos  : 
Quid  lnic  milii  adduxisli  istuin?  minquid  deerant 
nobis  fuiiosi?  Et  sic  ciini  dimisit.  Acliis  intcrpre- 
laiur  quomodo  esi  ?  pcr  quod  significatur  ignoranlia, 
et  verbum  mirantis,  et  non  agnoseeniis.  Quod  in 
genle  Judaeorum  impletum  est,  qui  dum  viderunt 
Cbristum,  non  agnoverunt  :  coram  quibus  mutavit 
os  siiuni,  ct  abiil.  Erant  enim  ilii  pnecepta  legis 
carnalia,  eratsacrificiuni  sccundum  ordinem  Aaron, 
el  poslea  ipse  de  corpore  et  sanguinc  suo  iustituii 
sacrificium  secundum  ordincm  Melcbiscdech.  Mu- 
tavil  ergo  os  suum  in  sacerdolio,  mutavit  in  pra> 
ccptis,  dans  aliud  leslameiitum,  evacuata  carnah 
operatione,  atque  inde  collapsus  csl  in  manibus 
coruin ,  quando  cuni  comprehcndentes  crucifixc- 
runl.  (Vers.  15)  Kl  procedebal  ud  ostium  portce 
hoc  est  hmniliabat  sc  :  hoc  cst  b  procedere  usque 
ad  ostium  lidei  nostroc.  Ostium  enim  portae , 
initium   lidei  noslrae.  Inde  incipit  Ecclcsia,  ct  per- 


inalis  retribucns,  iniraicum  non  occidit,  sed  pro 
tcstimonio  facti,  orain  chlamidis  regix  abstulil,  cum 
facilius  essel  exceptuin  insidiis  adversarium  pcr- 
dere,  magis  quam  fallcrc.  Quid  ergo  csl  quod  islo 
fugiensa  facie  Saul,  in  spelunca  latuit?  c  Quarc  au- 
tcm  laluit,  nisi  ut  occullaretur,  ct  non  inveniretur ? 
Quid  cst  contcgi  spelunca,  nisi  conlcgi  terra?  qni 
cnim  fugil  in  spcluncam,  lcrra  lcgitur,  nc  vidcalur. 
Porlabat  aulcra  lcrram  Jesus  :  cariiem  quam  accc- 
pcral  de  lerra,  ct  in  ca  se  occultahat,  ne  a  Jud.eis 
invcnirelur  Deus.  ( I  C.or.  n  ,  8)  Si  '  atttcm  eogno- 
vissenl ,  nnnquam  Dominum  gloriai  crucifixisient. 
Quarc  crgo  Dominum  glorix  non  invcnerunt?  quia  iu 
spelunca  se  texerat,  id  cst  caruis  infirmitatem  ocu- 
'  lis  objiciebat,  et  majcstatem  d.vinilalis  corporis 
lcgmine  lanquani  (Auguslinus :  lerrae  alidito)  spc- 
iuncac  abdito  K  contegcbat.  IUi  ergo  non  cognoscen- 
tcs  Dciiin  persccuti  siint  hominem.  Mcc  mori  pot.iit 
nisi  in  hominc,  nec  crucifigi  potuit,  nisi  in  hominc, 
quia  ncc  leneri  poluit  nisi  in  homine.  Opposuit  ergo 
male  qusercutibus,  terrain,  scrvavit  bcne  quxrenli- 
bus,  vitam.  Fugil  crgo  secundum  carncni  in  spcliui. 
cam  a  facic  Saul,  quia  passus  esl,  usque  adco  so 
occullari  Jud.cis  ut  niorerelur.  b  Sed  quarc  iisque 
ad  mortem  voluii  c^se  patiens,  utfugeret  a  facic  Saul 
in  spcluncam?  elenim  spelunca  inferior  pars  ternr. 
potest  accipi.  Elcertc,  quod  manifcstum  est,  ct  no- 
lum  est  omnibus,  corpus  ejus  in  monumento  posi- 


venit  usque  ad  speciem  :  ut   e.um  credit  ca ,  qux  p  tum  '  cst,  quod   erat  excisum  inpetra;   hoc  crgo 


non  videl, roercaliir pcrfrui,  cum  cuin  vidcre  (ICor. 
xiii,  12)  facie  ad  faeiem  cceperit.  Quod  vcro  in  illo 
quasi  furorc  saliwe  decurrebant  supcr  harbam  ejus, 
apostolus  li.cc  apcrit  dicens  :  (/  Cor.  i,  22)  Juilui 
signa  petunt,  el  CiiTci  sapienliam  quwiuni  ,  nos  nu- 
lem  prwdicamus  Cliristum  crneifixum  :  Judmts  qui- 
dem  scandalum,  genlibus  aulem  slulliiium.  Ipsis  vero 
Jiulwis  vocatis,  et  Greecis  Christum  Dei  lirtutem,  et 
toei  sapicnliam,  quia  quod  slultum  est  Dei  sapientius 
esi  hominibus.  c  Non  lanquani  saliv;c  offcndaiil;  sed 
altende  quod  super  barbara  decurrunt.  Quomodo 
enim  in  salivis  inlirmitas,  sic  in  barba  virlus  osien- 
ditur.  Texit  crgo  virtulem  suam  corpore  infirmitalis 
smjc,  et  quod  forinsecus  infirmabatur,  lanqiiaro  in 
saliva  apiiavcb.it  :  intus  autem  divina  virlus,  lan- 
quam  barba  legcbatnr. 

(Cap.  xxiv).  «  Dchinc  iu  ercmo  Engaddi  cuni  por- 
gcqucndum  David  Saul  nppctercl,ingressus  est  Da- 
vid  in  speluncam,  et  ibi  latcbat.  d  Sedet  rcx  impro- 
visis  exccplus  insidiis ,  quod  innocuo  moliebatur, 
inciderat;  scriplum  eslcnim,  17111  fodii  foveam  proxi- 

<*  xxi,  10.  Hasc  quoque  nos  docet  Isidorus  fcap. 
10]  el  ex  eo  Habanus, 

b  Prociderc. 

'  Et  quod  infirmum  rsl  Dei,  (ortius  cst  homini- 
btts  SalivK  enim  significant  stultitiam  et  infinm 
tatem,  sed  quod  siuliuin  est  Dei,  forlius  est  homini- 
bus,  non  lanquam,  clc. 

d  ILcc  quoque  cx  Isidoro  sumpla  sunt ,  ex  quo 
etiain  desumpsit  Dabanus. 

e  Snbsequentia  in  hidoro  parilcr  invcnies  :  sed 
ad  magnam  ciiam  parlem  in  Euarratione  Augustini 


monamentum  spclunc.i  erat;  illuc  fugiit  noster  Da- 
vid  a  facieSauI.  Tamiiu  enim  perscculi  sunt  illuin 
JuiUci ,  quoadusquc  poneretur  in  spclunca. 

i  <  Scd  quid  est  quod  Saul  parsecutor  ad  purgan- 
dum  venlrcm  ,  spcluncam  ingreditur,  nisi  quod  Ju- 
da-i  in  Chiisiuni  conceptam  maliliam,  quasi  odorem 
fetidum  Cmiscrunt,  et  cogitata  apud  se  noxia,  faelis 
deterioribus,  duin  Christura  pcrimunt,  ostcnderunt. 
Sed  (amcn  David  Saulem  occidere  noluit  :  et  cnm 
eiim,  in  abdito  occnltatus  antro,  haheret  in  poies- 
tate,  rescrvare  '  quani  occidere  maluit  :  ita  et 
Christus  duin  essetin  spelunca  carnis,  persecutorem 
populnm  in  pptestate  habuit,  et  non  occidit.  Scri- 
pium  enim  erat  de  lus  per  Prophetam  :  (Psat. 
Lvitt ,  12)  Ne  occideris  cos.  Tanluni  denique  David 
summitatem  chlamidis  ejus  silenter  abscidit ,  ut 
ostcnderet  pro|ibetia  Christum  Jud.Tos  non  occi- 
dissc ,  sed  cis  laiitum  regui  gloriam  abstulisse  ; 
chlamidis  enim  abscissio  regni  cst  amputatio.  i l  In 
co  autcm  quod  lanliim  Saul  veneralus  est  ipse  Da- 
vid, ut  percusso  corde  pavitaverit,  quando  in  tene- 

in  Psalm.  lvi,  num.  i, 

'-  Editi  :  cnim, 

s  Occultabut 

•>  Nonnulla  liic  amputant  lsidorus,  et  Claudius. 
Vide  allegatum  Augustini  locum. 

1  Esse 

i  Ex.  lsidoro  haec  sumpta  tantummodo  sunt :  de- 
sunt  in  Augnstino. 

k  Additur  poiius  :  sed  redundat. 

1  Hactenus  IsidoiUc. 


CSI  QU.dEST.ONES  XXX  SUPER  LIBROS  RLGIM  6Si 

broso  est  occullalus  anlro,  qun  eiiam  Saui  iniravc-  A      (25,2.)   Post  haee  David  liescendit  m  solimdi- 


rol  urgcnte  necessitatc  naturx,  et  exiguam  parli- 
ciilani  vestis  cjus  retrorsum  latenter  abscidit,  ut 
haberet,  unde  monstrarel,  quomodo  ei  pepercerit, 
curoposseloccidere.alque  ila  suspieionem  de  aniino 
ejus,  qua  sauctum  David,  putans  inimicum  siiuin, 
vchementer  persequchatur,  auferret  8,  futuri  regni 
eral  umbra  in  aeternitate  mansura  :  oleum  quippe 
illud,  quo  unctus  est  chrismatc,  ab  eo  Christus  est 
dictus.  Ne  itaque  reus  esset  tanti  sacramcnti  in 
Saule  violati,  quia  vel  indumentum  ejus,  sic  at- 
treclavil,  extimuit,  ita  enim  scriptura  cst  :  (24, 
6,  5,  7,  elc.)  Et  pcrcussit  cor  David  super  eum,  quia 
ubstulil  pinnam  chtamidis  ejus.  Viri  autem,  qui  cum 
illo  erant,  et  ut  Saulem  in  manus  suas  tradilum  in- 


ncni  Maon,  ubi  habitabat  Nabal,  noinenque  uxoris 
ejus  Abigail,  ad  quem  mitlens  David  pueros  suos,  ut 
quodcuuque  invenisset  manus  ejus,  misisset  Davil 
cl  pueris  suis.  Quos  ilte  stulte  repellens  ,  nuntiave- 
runt  David.  c  c  Tunc  David  accinclus  armis,  voluil 
eum  depredare.  (vers.  15)  Al  Abigail  (vers.  18,25) 
aliiil  obviam  David,  interpcllans  pro  se,  et  pro 
doino  sua,  quem  vir  ejus  stultilia  et  ebrietate  so- 
pitus  offenderat :  Si  enint,  inquiens,  (vers.  29)  sur- 
rexerU  aliquando  liomo  persequcns  te,  et  qtwrcns  ani- 
mnm  tuam  ,  eril  anima  .Domini  mei  cuslndia,  quasi 
ifl  fascicule  vieeatinm,  apud  Dominum  Deum  tiium. 
Porro  anima  inimicorum  tuorum  rotabitur,  quasi  in 
impetu  et  circulo  fundiv.  Pulchernma  comparalione 


terimere   suadebant,  non  mihi,  inquit,   contingal  a  B  Slatum  justorum  a  reproborum  sortc  discernit  :  ho- 


D^mino,  si  fecero  hoc  verbum  Domino  meo  Chrislo  Do- 
mini ,  tnferre  manum  meam  supcr  eum,  quia  Christus 
Domini  est  hic ;  huic  ergo  umbrae  fulurue  non  pro- 
pler  ipsam,  scd  propter  illud  ,  quod  prafigurabat 
tanta  veneratio  exhibcbatur.  b  «  Moraliter  vero , 
quid  per  Saul,  nisi  mali  reclorcs?  quid  pcr  David  , 
nisi  boni  subdili  designaiitur?  Saul  igitur  vcntrcm 
purgare,  esl  pravos  pra^positosconeeplani  in  eordc 
malitiam,  usque  ad  opera  miseri  odoris  extendere, 
et  cogilata  apud  se  noxia,  factis  exterioribus  exse- 
quendo  demonstrare  Quem  tamen  David  fcrirc  me- 
tuit,  qiua  pia>  subditorum  mcntes  ab  omni  sc  pcste 
obtrectationis  abstincntes,  prsepositorum  vitam  niillo 
lingiue    gladio  percutiunt ,  ctiam    cuin   de  imper- 


rum  quippe  animas  appeUatirieenfes,  ul  illorumccon- 
trario  spirituali  inorlc  praoccupatas  insinuct ;  juxta 
illud  Prophclx  :  (Ezech.  xvm,  4)  Anima  qu;v  pecca- 
reril,  ipsa  morietur  :  hos  fasciculo,  illos  lapidi  fundae 
assimilat  :  fasciculus  enim  conslringitur,  ul  intcccr 
niancat,  cl  conservctur,  iaps  in  funla  expedilus  po- 
nitur,  ut  abjiciaiiir.  Sic  cnim  in  hoc  saxulo  elccti 
prcssuris  tribulationum  coangiislantnr,  ut  his  admo- 
niti,  arctius  se  ad  invicem  mutiia  charilatc  f  con- 
ncciani-,  et  coadunati  ad  invicem  manu  sui  Re- 
demploris  in  perpctuum  conserventur.  At  vero  re- 
probi,  quanto  latius  in  hac  vila  voluptalibiis  pro- 
priis,velutiliberidimitluntur,tanlo  longius  in  futuro 
a  divinajvisionisglona  projiciuntur.ut  de  eis  merito 


fectionc   reprehendunt.  Qui ,  et  si  quando  propter  **  dicatur  :  (Psatm.  lxxxvii)  Et  quidem  ipsi  de  manu 


iiifirmiiatcm  sese  abstinere  vix  possunt,  ut  extrema 
quiedam,  atquc  exteriora  prsepositorum  mala,  sed 
tamen  humiliter,  loquantur,  quasi  oram  chlamidis 
silenter  incidunt;  quia  videlicet  dum  prudata;  di- 
gnitati  saltim  innoxie,  et  latenter  derogant,  quasi 
regis  superposili  vestem  secant ;  sed  lamen  ad  se- 
inelipsos  redeunt,  scque  vehementissime  ,  vcl  dc 
tenuissima  vcrbi  laceratione  reprehendunt.  Lnde 
hcne,  et  illic  scriptuin  est  :  Post  ha?c  David  percus- 
sit  cor  suum  ,  co  quod  abscidisset  oram  chlamidis 
Saul  :  facta  quippe  prapositorum  oris  gladio  fe- 
rienda  non  sunt,  etiam  cum  reprehendenda  recle 
judicanlur.  Si  quando  vero  contra  eos,  vei  iu  mini- 
mis  lingua  labitur,  necesse  est,  ut  per  afflictioncin  tv 
poenitentiae  c  comprimatur,  quatinus  ad  semetipum 
redcat,  et  cum  prsepositse  poteslali  deliqucrit,  ejus 
contra  se  judicium,  a  quo  sibi  d  praelatus  est,  per- 
horrescat.  Nam  cum  praepositis  delinquimus,  ordini 
ejus ,  qui  eos  nobis  prsetulit ,  obviamus.  llndc 
Mnises  quoque,  cum  contra  se,  et  Aaron  conqueri 
populum  cogoovisset  ait  :  (Exod.  xvi,  8)  Nos  enim 
quid  sumns?  nec  contra  nos  est  murmur  veslrum,  sed 
conlra  Dominum.  > 

o  Hic  aliqua  desunt. 

k  Subsequentia   didicimus  ex  Gregorio  Magno  [  5 
parte  Pasloralis  admon.  v.  5  hsec  tradeute]. 
c  Editi  :  corpremalur. 
H  Edili :  prwlata  est. 

*  Subsequentia  edocuit  Beda  qu;esiione  G  in  hbros 
Patrol.  CIV. 


tua  6  repuki  sunt.  Mire  aulem  omnipnientem  provi- 
dentiaui  describit  superni  prolecloris,  cum  dicit  : 
aniinam  ciri  sancti  qnasi  in  fascicuto  vhenliinn  apud 
eum  esse  custoditam  :  sicut  enim  faciUimum  esl  cui- 
libet,  fasciculum  herba;,  vel  feni  sua  manu  relentum 
conservare,  ita  virlus  Domini  et  Salvatoris  noslri 
omnes  per  orbem  elcclos,  ab  initio  usque  in  finem 
sa:culi,  ne  qui  ex  eis  ulla  ratione  pcreant,  sine  la- 
borc  tuetiir.  Juxta  quod  ipse  in  Evangelio  sub  figura 
oviuui  de  his  loquens  (Joan.  x,  27  ct  28)  :  El  se- 
quuntur  me,  inquil,  et  ego  vitam  wternam  do  eis  :  et 
non  peribunt  in  cfternum,  nec  rapict  cas  qnisquam  de 
manu  mea.  Sicut  fasciculus  unus  quibuslibet  vincu- 
lis  alligatur,  iia  omnis  sanclorum  ccetus  una  ea- 
demque  lide,  spe,  et  charitate  ad  invieem  conslrin- 
gitur,  uno  divinse  proteclionis  inuniminc  circumda- 
tur.  Patet  sane  h  littenc  sensus,  quia  aninia  David, 
perscquenlibus  licet  hostibus,  custodita  semper  fuit 
in  sorte  vivenlium.  Porro  inimici  ejus,  insistentibus 
sibi  adversitatibuSjSicul  lapis  fundo  circumactus,  si.: 
instabili  motu  pcrlurbandi,  et  suis  essent  expcllendi 
de  finibus,  vel  etiam  ab  humanis  rebus  auferendi. 
1  Et  iu  hoc  faclo  Abigail,  quid  nobis  per  enunlia- 

Regum. 
'  Connecteni :  male,  ut  arbitror. 
6  Expulsi. 
b  literque. 
1  Hactenus  Beda. 

22 


Gs5  CLAUDlI  TAUMNENSIS  EPISCOPl  G&i 

lionem  suam  innuit,  "  nisi  quod  iracundos  melius  \  t3)  Is  enim  qui  paircin  rcliquit,  et  parlem  substan- 


corrigimus,  si  in  ipsa  irae  su;e  commonitionc  dccli- 
namus;  perturbati  quippe  quid  audiant,  ignorant, 
scil  ad  se  reducti  tanto  libcntius  exhorlationis  vcrba 
rccipiunt,  quanlo  se  tranquillius  lolcratos  crube- 
scunt.  Mcnti  auiem  furore  ebrix,  omne  rectmn  quod 
dicitur,  pervcrsum  videtur  :  (Cap.  2'i,  57)  unde,  ct 
rccte  Nabal  ebrio  culpam  suam  Abigail  iaudabiliter 
lacuit,  ([uam  digesto  viuo  laudabiliter  dixit.  Idcirco 
enim  malum,  quod  fecerat ,  cognoscere  poluit,  quia 
boc  ebrius  non  audivit. 

(Cap.  26,  5  et  subseq.)  <  Idem  b  David  fugiens  a 
facieSaul,  ingressus  estin  castra  regis.  Hunc,  cum 
dormienlcm  invenisset  non  pcrcussit,  non  occidit, 
scd  solam  lanceam,  quae  crat  ad  caput  cjns  fixa,  et 


liae,  quam  perceperat,  prodige  expendit,  postquam 
iesurire  cospit,  in  sc  revcrsus  dixit :  (Ibid.  17)  Quam 
mulii  mercenarii  putris  mei  abundant  panibus!  louge 
quippe  a  se  recesserat,  quando  pecca\it,  ct  si  non 
esiuissct,  in  semetipso  (ld  cst :  in  semetipsum)  mini- 
me  redisset ;  qui  postquam  tcrrcnis  rebus  indiguit, 
tunc  cogitare  coepit  quid  de  spiiilualibus  amisit. 
1  Inlirnii  ergo  quique  ,  atque  in  lioc  muiido  dcspecti, 
plerumque  tanlo  celciius  voccni  Dei  audiunt,  quanto 
ct  in  boc  uiiiiido  non  liabcnt,  ubi  dclcctcntur.  Quod 
benc  jam  dictus  Amalei  hilarum  puer  illc  designat, 
quia  Amalechilis  prxdanlibus,  atque  currenlibus 
acger  remansit  in  via,  ct  famc,  silique  aruit :  quem 
lamen   David  invenit,  ei  cibum  potumquc  prachuit : 


scyphum  aqux,  qui  erat  ad  caputSaul,  siibslu- B  q"<  «Ihco  convalesccns  dux  David  faclus,  convivan- 


Iil.  Dorniicnlibus  cunctis  egressus  de  castris  irans- 
ivit  in  cacumina  montis. 

<  Quid  ergo  est  hoc?  Pcrscqucbantur  namqne 
Christuin  Judaei,  sed  persequendo  dormiebant,  quia 
non  vigilabanl  corde  :  duritia  cnim  cordis  obdormi- 
tioest.  Dormiunt  in  vilani  vctcrcm,  non  cvigilant  in 
novam.  Venit  Christus,  non  eos  occidit,  sed  tulit 
(ab  eis)  eis  scypbum  aquae,  id  est,  gratiam  legis  : 
tiilil,  ct  sceptruin  regale,  regni  sciliccl  potestatcm, 
quain  pro  magno  babebant,  et  unde  se  protegebant 
tcmporaliler,  cl  (Qua  male  utique)  qnam  adversus 
Deum  per  incredulitalem  gerebant.  Deinde  el J  victor 
David  noslcr  de  caslris  corum  regressus  transcendit 
in  altiludincm  montis  coelorum. 


ics  Amalechitas  rcpcrit,  deos  qui  se  debilcm  rcli- 
qncrant,  cum  magna  fortitudine  proslravit  :  Aiua- 
lechita!  quippe  populus  lambiens  vocatur.  Et  quid 
per  lamhicniein  popnliim,  nisi  menles  sacculares  dc- 
signantur  ?  qu;c  tcrrena  cuncta  ambicndo,  quasi  lam- 
biunt,  dum  solis  temporalihus  deleclanlur.  Quasi 
cnim  popiilus  lambicns  praedam  facil,  dum  lerrena 
diligens,  lucra  dc  alienis  damnis  i  congrcgat.  Sed 
puer  fegyptius  :cger  in  via  rclinqiiiiiir,  quia  pccca- 
ior  qnisquc,  dum  infirmari  ab  hujiis  imindi  statu 
coeperit ,  mox  sa-eularibus  mcntibus  in  dcspectuiii 
vcnit,  qiicm  tamen  David  invenil,  cique  cibuni  ct 
polum  tribuit,  quia  manu  fortis  Dominus  abjecta 
miindi  non   despicit,  et  plerumque  eos,   qui  scqui 


(Cu/>.28).  <lnterea  fugicnsDavid.dum  pcrgerel  ad  C  mundum  mininie  valcnt,  et  quasi  in  via  remanent, 


Achis  rcgem  Philistinorum  in  praelium  adversns 
Israel,  insurgentes  Amaiechitc,  irruerunt  in  Selcch 
(Sicelcg  ),  cl  succendcntes  cam,  captivarunt  omnia, 
quac  erant  David  et  pucrorum  cjus.  (Cnp.  xxv,  1)  Rc- 
vcrsus  ergo  David  ad  persequendos  (».  8,  cl  11.  etc.) 
Amalechitas  e  invenit  aegyptium  puerum  (laccsscu- 
tcm :  »n«/«  miquc)  lassesccntem,  queni  Amalechilae 
aegrotum  in  itinere  rcliquerant :  hunc  autem  David 
inventum  cibo  reficit,  f  ducem  sni  itincris  facit  ; 
sicquc  R  Amalcchitas  sequitur,  epulanlesque  reperit, 
el  fiindilus  cxtinguit.  Quid  est  quod  segyplius  Ama- 
lechita  puer  iu  ilinere  lassatus  residet,  nisi  quol 
umator  pracsenlis  sacculi  peccati  sui  nigredine  opcr- 


ad  amoris  sui  gratiam  convertit,  eisque  vcrbi  sni 
tibum  k  porrigit,  ct  quasi  duees  sibi  in  via  dirigit, 
dimi  suos  eliani  pnedicalores  facit :  dum  cnim  Chri- 
stum  peccatorum  cordibus  inferunt,  quasi  David  su- 
per  bostcs  ducunt  :  qui  convivantes  Amalechitas, 
vclul  David,  gladio  feriunt,  quia  superbos  quosque, 
qui  se  in  mundo  dispexerant,  Doniini  virtute  pro- 
stcriuint.  Puer  ergo  aegyplius,  qui  in  via  reinanseial, 
Amalechitas  iulerfecit,  quia  plerumquc  ipsi  mcnles 
s:i'i  ularium  pr&dicando  superant,  qui  prius  cum  src- 
cularibus  in  hoc  raundo  currere  non  valebant. 

(Cap.  xxviii,  5,  elc.) «  Post '  mortemautem  Samue- 
lis,  congregati  sunt  Philisliim  contra  Israel :  (eers. 


tus,  soepe  ab  codem  s;cculo  inlirnuis,  dispectusquc  ^  6)  consuluilque    Saul  Dominum,  et  non  respondit 

ei.  (vers.  7,  elc.)  Qiucsivit  autem  Saul  pythonissam, 
qux  suscitarct  illi  Samtielcin  :  (vers.  15)  statimqiic 
suscitalus  ait  ad  eum  :  Quare  inquietasti  me,  ul  su- 
scitarer,  etc.  Quaeritur  secundum  liistoriam  utrum 


clinquitur  :  ut  cum  eo  nequaquam  currcrc  valeat, 
sed  fraclus  advcrsilale  torpcscat  ?  h  Hos  ergo  cligit 
Dcus,  quos  despidt  inundus ;  quia  plerumquc  ipsa 
despectio  hominem  revocat  ad  scmctipsum.  (Lue.  xv, 

»  Subsequentia  perqnire   in   5  parte    Pasloralis 
Gregorii  admonit.  17. 
h  Subsequentia  tradidit  Isidorus  quaesl.  18. 

c  Editus,  Isid.  lenticuluw  sustulit.  Prave  utiqnc, 
ciiin  Sciiptma  ipsa  dical  :  Scyphum  aqux  qui  ciat 
ad  caput  Saul,  ct  revcra  deinceps  lit  mentio  scypbi 
aquae. 

•'  Additur  ingressus  :  sed  redundat. 

*  Haec  qu;c  ciiam  habct  Isidorns,  pcrquire  num. 
7-5,  alias  cap.  41  libri  5  Moralium  S.  Gregor. 
Magni. 

'  Desunt  verba  :  ducem  sui  itincris  (acil,  quae  ta- 


nien,  ct  Isidoius,  cl  Gregorius  habent. 

*  Amalcchitam  epulantem.  1'rj'slat  noslra  lectio. 

h  Subscqucntia  invenics  nunieio  7,  honiil.  56ejus- 
dein  Giegorii  Magni  in  Evangelia,  aliamulio  diversa 
babct  Isidorus  :  apta  tameii. 

■  Alia  hic  iiiterserit  Gregorius. 

)  Editi  :  exaggeral. 

k  Additur  in  edilis  :  potumque. 

1  H;cc  omnia  cx  Isidoro,  Auguslinum  deinccps 
parilcr  allegante,  dcsumpta  sunt.  Rabanus  baec  pa- 
riier  habet. 


083 

pylhouissa  ipsum  propbetam  de  inferno  evocavc- 
i  it ;  an  aliquam  imaginariam  illusionem  fnllacia  daj- 
nmnum  factam.  De  qua  quaestione  beata»  memoriae 
Augustinus  episcopus  Simpliciano  cpiscopo  Medio- 
lanensi  ita  scripsit  :  a  Inquiris,  inquam,  utrum  spi- 
ritns  immundus,  qui  erat  in  pylhonissa,  poluerit 
agere,  ut  Samnel  a  Saule  videretur,  ct  loquerelur 
cum  eo.  Sed  multo  majoris  miraculi  est,  quod  ipse 
Satanas  princeps  imraundorum  omnium  spirituum 
potuit  loqui  cum  Deo,  et  pelcre  tentandum  Job  (Job. 
i,  II)  justissimum  virum,  (Luc.  xn,  51)  qui  ctiam 
Apostolos  tcntandos  petiil ;  aul  si  boc  ideo  non  lia- 
bet  diflicilem  quyesiionen»,  quia  per  quam  voluerii 
creatnram,  cui  volueril  crealurse,  ubique  praesens 
verilas  loquitur,  nec  propleroa  magni  mcriti  est,  eui 


QU,ESTIO-NES  XXX  SLPER  LIBROS  REGLM 


68G 

\  cxitiis,  et  expedilior  inlelleelus,  ut  non  vere  spiri- 
lum  Samuclis  excilatum  a  reqiiie  sua  credamus,  scd 
aliquod  phantasuia,elimaginaiiam  illusionem  diaboli 
macbinationibus  factam,  quaiu  propterca  Scriplura 
nominc  Samuelis  appellat,  quia  solenl  imagines 
carum  rerum  nomiiiibus  appellari,  quarum  imagincs 
sunt,  sicul  omnia,  qua-  pinguntur,  atquc  flngunlur 
b  cx  aliqua  parte  materiae  metalli,  aut  ligni,  vel  cu- 
jusque  rei  apUe,  ad  opcra  hujusmodi,  qua-que  etiam 
videnlur  in  somnis,  et  omncs  ferc  imagincs  earum 
rerum,  quarum  imagines  sunt,  appcllari  uominibus 
solent.  Quisenim  est,  qui  hominem  pictum  dubitctvo- 
care  homincm  ?  quandoquidem,  et  singulorum  quorum- 
que  picturamcum  aspicimus,  propria  quxque  nomina 
incunctanter  adhibeinus  ;  velut  cum  inluenlcs  tabu- 


loquitur  Deus  :  inlerest  enim  quid  loqiialur,  quia  et  B  lam,  ant  parietem  dicimus  :  Ille  Cicero  est :  illc  Sal- 


imperalor  cum  multis  innocentibus  non  loquitur, 
quibus  providentissime  consulit  ad  salutem,  et  cum 
mnltis  nocentibus  loquitur,  quos  jubel  interlici.  Si 
crgo  hinc  propterea  nulla  quxstio  est,  nnlla  sit  quae- 
slio,  quomodo  eliam  immundus  spirilus  cum  anima 
saucti  viri  loqui  potuerit.  Omnibus  eniin  sanctis 
Deus  creator,  et  sanctificator  longe  utique  inajor 
e.-t.  Quod  si  hoc  movet,  quod  licuerit  maligno  spiri- 
tni  excitare  animam  justi,  et  tanquam  de  abditis 
inoituorum  receptaculis  revocare,  nonne  magis  mi- 
r.in  lum  est,  quod  Salanas  ipsum  Dominum  assum- 
psil,  el  constituii  supra  pinnam  templi  ?  Quolibet 
ciiim  modo  fecerit,  ille  ctiam  modus,  quo  Samueli 
factum  est,  til  cxcilareltir,  similiter  latet.  Nisi  forte 


lusiius :  ille  Achillcs  :  ille  Hector :  hoc  flumcn  Simois : 
illa  Roma  ;  cutn  aliud  nihil  sit  quam  picta?  imagincs. 
L!ndeCherubim(E.To.  xxv,  18)  cumsint  coelestes pote- 
states,  fictae  tamen  ex  metallo,  qnod  imperavit  Deus, 
super  arcam  teslamenti  magnse  rci  signifieandae 
gralia,  non  aliud  qnam  Cherubhn  •  illae  quoquc  cfli- 
gies  vocitanlur.  Item  quisquis  videt  somnium,  non 
ilicet:  Vidi  imaginem  Augustini,  aut  Simpliciani,  sed 
vidi  Aiigustinum,  aut  Simpiicianum  :  cum  co  tem- 
pore,  quo  lale  aliquil  videt,  nos  ignoremus  ;  usque 
adeo  manifeslum  cst,  non  ipsos  homines,  sed  ima- 
gines  videri;  (Gen.  xli,  18)  et  Pharao  spicas  se 
dixit  vidisse  in  somnis,  et  boves,  non  spicarum,  aut 
bovum  imagines.  Si  igilur  liquido  constal  homiuihus 


quis  dixerit  faciliorem  diabolo  fnisse  Iicentium  ad  *-'  earum  rerum,  quarum  imagines  sunt,  easdem  iraa 

gines  appellari,  nil  mirum  esl,  quod  Scriplura  dicat 
Samuelem  visum,  etiam  si  forte  imago  Samuelis  ap- 
paruit,  machinamento  ejus,  qui  (//  Cor.  xi,  14) 
transfigurat  se  vclut  Angelum  lucis,  et  minislros 
suos  velut  ministros  juslitix. 


Dominum  vivum,  nnde  voluit  assumendum,  et,  ubi 
voluit,  conslituendum,  quam  ad  Samuelis  defuncli 
spiritum  a  suis  sedibus  cxcitandtim.  Quod  si  illud 
in  Evangclio  nns  ideo  non  pertiirbat,  quia  Dominus 
voluit  aiquc  pcrmisit  nulla  diminutionc  suae  pote- 
stalis  ct  divinilatis  id  fieri,  sicut  ab  ipsis  Judaeis, 
quainquam  pcrversis  atque  immundis,  ct  facta  dia- 
boli  facientibus,  et  teneri  se,  ct  virtciri,  et  illudi,  et 
cnicifigi,  alque  interfici  passus  est :  non  est  absur- 
dum  credere  cx  aliqua  dispensatione  divinx  volun- 
tatis  permissum  fuisse,  ut  non  invitus,  nec  domi- 
nante,  atque  subjiiganle  magica  potentia,  sed  volens, 
atque  obtemperans  occulue  dispensationi  Dei,  quae 
pylhonissam  illam,  et  Samuelcm  latebal,  consenti 


<  Jam  vcro,  si  illud  raovct  quomodo,  et  a  maligno 
spiritu  Sauli  vera  prxdicla  sint,  potest  et  illud  mi- 
rum  videri,  quomodo  dxmones  agnoverunt  Cbristura 
{Jfatlh.  vin,  29),  quem  Judxi  non  agnoscebant.  Cum 
enim  vult  Deus,  etiam  per  d  infimos,  infernosque 
spiritus  aliquem  vera  cognoscere ,  temporalia  dun- 
taxat,  atque  ad  istair.  morlalilalem  pertinentia,  fa- 
cile  est,  et   non  incongruum,  ut  omnipotcns  Deus, 


ret  spiritus  Prophelx  sancti,  se  ostendi  aspectibus  D  ut  e  iuslus-  ad  eorum  V*™m  ^ns  ista  Pradicun 


regis,  divina  eum  sentenlia  pereussurus.  Cur  eui.-n 
auinia  boni  horainis  a  malis  vivis  cvocata,  si  vene- 
vit,  amitlere  videatur  dignilatem  suam,  cum  el  vivi 
pleruraque  boni  vocati  ad  malos  veniant,  ct  agant 
tcum  eis,  quod  officium  postulat  xquitatis,  servalo 
atque  inconcusso  decore  virlutis  surc,  ei  illorura  vi- 
tiis  pro  rerum  praesentium  vel  usu,  vel  necessitale 
traclalis. 
i  Quamquam  in  hoc  facto  potest  esse  alius  facilior 

a  Lib.  i  qua-stioiiuin  ad  Simpliciannm  quxst.  i, 
nura.  1. 

'"  Edilus  :  ex  aliqua  malerie. 
c  Editus  :  itla  fqmenta. 


tur,  ut  maluin,  quod  eis  impendet,  antequam  veniat 
praenoscendo  paliantur,  occulto  apparatu  mysterio- 
rum  suorum,  etiam  spiritibus  talibus  aliquid  divi- 
nationis  impertiat  :  ut  quod  audiunt  ab  Angelis,  prac- 
nunlient  hominibus  :  lantura  autem  audiunt,  quau- 
tum  omniuin  Dominus,  atquc  moderalor  vel  jubet, 
vel  sinit.  Uiide  etiam  spiritus  pythonicus  (Act.  xvi, 
17)  in  Actibus  Aposlolorum  atteslatur  Paulo  Apo- 
stolo,  ct  Evangelista  esse  conatur.  Miscent  lameu 

A  In  codice  in/irmos.sHHimosijiic? .'  pererrorem  uti- 
que  repugnanlibus  edito  Augustini  loco,  et  subse- 
quentibus. 

*  Editus  :  el. 


CLUIDH  TAURLNENSIS  EPISCOPI  CS8 

os«e  potuerint,  non  A  et  s:ii  niililesad  revincendos  oos  discerent.  Quod  vcro 
sequitur  :  sieul  scriptum  est  in  libro  justorum  ; 
ipsuni  librum  liodie  nusquam,  nequc  apud  ipsos  lle- 
br.eos  inveniri  posse  asseverant,  sicut  ncc  librum 
bellorum  Domim,  cujus  (num.  XXI,  II)  in  libro  Nu- 
mcrorum  inenlio  est,  (III  lieg.  32,  et  33)  neqttc 
carmina  Salomonis,  neque  disputationcs  cjus  sapien- 
lissimas  de  lignorum  naiuia,  herbarumque  oranium, 
ilemquc  juinentorum,  volncruui,  reptiliiini,  et  pi- 
scium,  vel  quod  in  libro  dienim  dicitur  :  (//  1'nral. 
i\,  29)  reliqna  vero  opera  Salomonis,  priorum,  el 
novissimorum  scrtpta  sunl  in  verbis  Nathan  I'ropheta; 
et  in  libris  Ahiae  Silonitis  :  in  visione  quoque  Addo 
videntis  contra  Jcroboam  filium  Nabat,  et  mulla  bu- 
jusmodi  volumina,  qus  Scriplura  quidem  fuisse  pro- 


G87 

i^ii  fallacias,  et  veruiii  quod 

docendi  magis,  quam  decipiendi  line  prxnunliani  ; 

el  forte  hoc  cst,  quod  cuiii  illa  imago  Samuelis  Sau- 

lera  praediceret  morilurum,  (/  Reg.  xxvm,  19)  dixit 

etiam  secimi  fiituriim,  quod  uliquc  falsum  est :  ma- 

gno  quippe  inlervallo,  post  inoriem  separari  bonos  a 

inalis  in  Evangelic  legimus,  (Luc.  xvi,  26)  cum  Do- 

miniis  inier  superluim  illum  diviicm,  cnm  jam  apud 

inferos  tormeiila  paleretur,   et  illum,  qui  ad  ejtis 

januam  ulcerosus  jaccbal.jam  in  requie  constitutum, 

magnum  chaos   interjectum  esse  testatur  :   aut  si 

propterea   Samuel  Sauli  dixil :  mecum  eris,  ut  non 

ad  .cqualitalem  felicitatis,  sed  ad  parcm  conditio- 

nem  mortis  referattii',  qnod  utcrqiie  bomo  fuerit,  et 

uterque  mori  potuerit,  jamquc  mortuus  mortem  vivo 

pr 

ttia,  secunduin  ulrumqiie  inlellectum,  baberc  exi- 

lum  a  jam  lcctionem,  qui  non  sit  contra  fidera :  nisi 

fortc  profundiore,  el   perplexiore   inquisilione,  qn.e 

vel  viriuin  meaium,  vel  tcmporis  excedit  angustias, 

invenialur  ad  liquiduin,  vel  posse,  vel  non  posse  ani- 

mam  biimanam,  cum  cx  bac  vita  roigraverit,  magi- 

cis  carmiuibiis  evocalaiii  b,  vivorum  apparere  con- 

speclibus,  ctiam  corporis  lineamenta  gestantem,  ut 

non  sohim  videri  valeat,  sed  agnosci.  Et  si  potest ; 

iitrum  etiam  jusli  ania  a,  non  quidem  cogatur  magi- 

cis,  c  sed   dignetur  ostendi   occultioribus  impenis 

siiniiii.ic  legis  obtempcrans  ;  ttt  si  fieri  non  posse 

« laruerit,  non  uterque  sensus  in  hujus   Scripltira 

traclationc  atque  expositione  admiitatur,  sed    illo 

excluso,   imaginaria    simulatio   Samuelis    diabolico  ^  quasi  non  essel  unctus  oleo.  Sciri  debet,  quia  vera- 

riiu  facla  intelligalur.  Sed  quoniam,  sive  illud  fieri 

possit,  sive  non  possit,  lamen  fallacia  Salanx   at- 

que  imagiimm  simulandarum,  callida  operatio  deci- 

piendis  humanis  sensibus  mulliformis  invigilat,  pe- 

delenlim  quidem,  ne  inquisilionibus  diligentioribus 

prsescribamus,  sed  tamcn  pntius  existimemus  tale 

aliquid  factnm  maligno  spiritu  pylhonissae  illius  nii- 

nislerio,  quamdiu  nobis  altquid  amplius  excogitare 

atque  cxplicare  non  dalur 

(31.)  i  lgitur  exorto  pralio  pereusseiunl  Philistxi 
Israel  plaga  magna  :  et  mortuus  est  Saul,  et  Jona- 

tban  filins  ejus.  »  (//  licg.  i,  2)  Evadens  autem  qtti- 

dain  venii  ad  David  in  Sicelech,  et  nunliavit  David 
plagam  magnam,  qu.e  facta  csl  in  populo  :  (vers.  6) 

insuper  eiiam  menliendo  addidil,  quoJ  ille  percussis- 

sel  Saul  et   liliuni  ejtis.   (vers.  15)  At  David  Chri- 

siiiin  Domini  vindicans  jussit  cum  occiderc  :  (vers. 

xii,  17)   planxit  David  hiijuseemodi  super   Saul,  et 

stiper  Jonalhan  filium  cjus.  (vr.rs.  18)  i  /'.'(  prwcepit, 

nl  doccrenl  jilios  Jiula   arcum,  sicut  scriptum  est  in 

Itbro juslorum.  IIoc  ideo   fccil,  ul  qila  J  PhilislXOS 

sagittariis  abundare  jam  noverai,  ondc  el  Saul  ma- 

\ime  liorum  iclibus  perierat,  camdem  bcllandi  artcm 


aenunliabat ;  perspicit,  quantum  opinor,  prudcnlia  H  hal,  scd  hodie  conslat  non  esse.  Vastala  namque  a 

Chaldeis  Judaea,  eliam  bibliolheca  antiquitus  con- 
gregala,  inter  alias  provincis  opes  bostili  igne  con- 
snnipla  esl,  ex  qua  pauci,  qui  nunc  in  sancla  Scri- 
plura  conlinenlur  libri,  postinodiini  Ezrae  Poniilicts, 
et  PropheUe  sunt  induslria  restaurati  :  undc  scri 
ptum  esl  de  eo  :  (Esd.  i,  7,  6)  Ascendit  Ezras  dc 
Babylone,  ct  ipse  scribu  velox  in  leqe  Moysi :  vclox 
videlicet,  quod  promptiores  liiteraruin  liguras,  quani 
ealenus  Hebra:i  babebant,  repeiil,  el  in  epistola  regis 
Persarum  (Ibid.  r.  12)  Artaxerses  Rex  regum  Euj.' 
Sacerdoti  scribic  legis  Uei  cceli  doctissimo,  salulem.  » 
(//  Reg.  i.  21.)  Montes  Gelboe,  nec  ros,  ncc  plu- 
via  veniut  super  vos  .  neque  sint  agri  primitiarum , 
quia  ibi  ubjectus  est  clypeus  fortium,  clypeus  Saul , 


ciier  Saul,  qui  posl  uuclionein  sancti  chrismatis,  a 
quo  el  Christus  Domini  vocatus  est,  ab  hoslibus  oe- 
cidi  ineruit,  morlem  veii  Cbristi,  qiiam  sine  culpa 
subire  dignatus  cst,  insinuat.  Montes  quoquc  Gelboe, 
in  quilius  inicriit,  superbos  Judaic.e  plebis  conatus, 
quibus  contra  viclorem  vitse  rebellabant,  insinuanl. 
IJnde  bene  Gelhoc  volutatio,  sive  decursus  inlcr- 
pretatur  :  volulabanlur  enim  in  sordc  peccatoruiii 
juxla  illtid  proveibioruni:  ''  et  sus  lota  in  volutabro 
luti ;  alque  a  reclitudinc  vi.e  salutaris  aberrantes, 
jam  jaraque  ad  inferiora,  boc  est  hujus  sseculi  desi- 
deria  foeda  decurrebanl,  ob  quorum  desiderium  re- 
gem  cceli  et  lerr;c  in  ntortem  tradere  non  dubila- 
bant,  propler  quod  eis  iuei  ito  opialur,  ne  rorem  de 
ciclo,  pluviamve  suscipiant,  quod  hodie  rebns  ipsis 
videmus  cxpleliim  in  eis,  quod  illos  gratia  coeleslis 
deserens  ad  plebera  genlium  translata  est ;  quod 
ctiam  Isaias  sub  figura  vineae  futurum  illis  ex  pcr- 
sona  Domini  coniminalus  est,  dicens  :  (Isa.  v,  6)  e. 
nubibus  mandabo,  tiepluant  super  eum  imbrem.  Qutxi 
est  aperte  dicere  .  Apostolis  atque  Aposlolicis  viris 
onmibus  mandabo,  ne  illis  ultra  vcrbum  vitae  pra: 
diccnl,  sed  irrigationc  verbi  coelcslis,  quod  a  se  re 


a  Editi :  eam,  scu  illum. 
•>  Editi  :  vivorum. 
c  Addunt  cditi :  sacris. 

d  Quae  stibsequuntur  lineolis  pro  more  notaia  do- 
cuit  Beda  [quaest.  7j,  qucni  consule.  Ha*c  ip^a  babet 


Rabanus  in  loctira  hunc. 

t  II  Pet.  n,  22.  Contigil  cnim  cis  illud  veri  pro 
verbii  :  Canis  reversus  ad  suum  vomitum,  el  sus  lot^ 
iu  vohttabro  luti. 


C80 


QU.ESTIONES  XXX  SIPER  LIBUOS  REGUM.  -  LIBER  II 


g;o 


pulerunt,  indignos  in  sna  slcrililale  vacuos,  ac  pcr-  A  bonoium  mala  hominum  gesla  aceipiaiilur.  Deniquo 


peluo  igni  comburendos  relinquant.  »  «  De  quibus, 
el  bene  dicitur :  nt  agn  primitiarum  csse  non  possint . 
supcrbe  quippe  Hebrxorum  menles  primitivos  fru- 
ctus  non  ferunt ;  quia  in  Redemploris  advcnlu  cx 
partc  maxima  in  perfidia  remanentes,  primordia 
fidei  sequi  noliicnint :  sancta  namque  Ecclesia  in 
primiliis  suis  multitndine  gentium  fecundata  ,  vix 
in  finc  mundi,  Judxos,  quos  invenerit,  suscipict,  et 
cxtrema  colligcns,  eos  quasi  reliquias  frugum  ponet- 
Dc  quibus  nimirum  reliquiis  Isaias  dicit  :  (Jsa.  x,  22, 
Jiom.  ix,  27)  Si  fuerit  numerus  filiorum  Israel,  quasi 
arena  maris,  reliquim  saliw  fient.  Possunt  cnim  id- 
circo  Gelboc  montesore  Prophctx  maledici,  utdum 
ffiictus  ex  arescentc  terra  non  oritur,  possessores 
terrx  sterilitatis  damno  feriantur,  quatcmis  ipsi  ma-  B 
le  liclionis  sententiam  accipiant,  qui  apud  se,  mor- 
tcm  regis  suseipere,  iniquitate  sua  cxigente,  me- 
niissent.  i  h  Nec  tibi  absurdum  vidcri  dcbet,  ulmala 
reproborum  acla,  boni  aliquid  significent :  autrar- 
sum  bona  juslorum  opera  in  contraria  significatione 
ponanlur  ;  lege  cnim  Moralia  sancti  Papx  Gregorii, 
ubi  exposuit,  quomodo  beatus  Job  maledixit  diei  suo 
ilicens  :  Pereat  dies,  in  qua  natus  sum,  etc.  c,  et  vi- 
debis  quia  usitatissimum  i  st  in  Scripturis,  ui  et  bo- 
na  in  malorum  significatione,  et  in  sanctificatione 

a  Subscquentia  allegat  Palcrius,  qui  ea  desumpsit  prxposilam  expositioni  libri  Joh  [  cap.  3,  <U]  ei 
ex  capite  i  prxfationis  in  lib.  iv  Horali.  caput  1   libri  iv  ejusdem  expositionis  in  Job.  Addc 

^  Haclenus  Grcgorius,  el  ex  eo  etiam  Kabanus  in  quse  deinceps  de  Belsabce  cx  Gregorio  Magno  tradit 
lociim  hunc.  Ciaudius. 

c  Vide  S.  Gregorii  Epislolam  ad  S.   Lcandrum  C 


Uriam  (idelissimum  David  regis  militcm  ad  piissima 
atque  innocenlissima  cjus  opcra,  vel  dicta  in  mala 
signilicalione.  ct  contra  ipsum  David  in  maximo  suo 
scelere  in  bona  accipiendum  intcrpretanlur  :  alioquin 
si  non  ct  per  mala  bonuni,  ei  malum  significari  per 
bona  posset,  nimquani  liceret  nigro  atramenlo  no 
mcn  Dei,  sed  semper  lucido  auro  deberc  scribi,  quia 
Dcus  lux  esl,  et  lenebrx  in  eo  non  sunt  ullx,  ncc 
rursum  in  tilulis  Psalmorum  nomeu  Absalon,  ct 
Doecb  honiinum  reproborum  ininio  fulgenle,  sed 
solo  atraiuenli  coiore  deccret  adscribi.  Sicut  ergo 
in  paginis  librorum  quovis  colore,  ct  mala  possumus, 
et  bona  absque  ulla  reprebensione  figurare,  ita 
etiam  in  parie  significationum,  pcr  quxlibet  homi- 
num  gcsta,  et  bona  rceiissime,  et  mala  possunl  cx- 
primi .  quamvis,  ct  nuillo  sa?pius  coniingal,  elinulio 
dulcius  audiatur,  bona  per  bona,  et  mala  ligurari 
per  mala.  Sient  autem  in  piclura  parielum,  neqiie 
obscuruni  jElliiopem  candido,  neque  candidi  corpo- 
ris,  sive  capilli,  Saxonem  atro  decel  colore  depingi, 
ita  in  retribulione  merilorum  juxta  suum  quisque 
opus  recipiet,  ac.  qnaliserit  actu,  talis  eliam  parebit 
in  judicio  ;  neque  omnino  ad  rcm  quid  quisque  fi- 
gurarit,  sed  quid  egerit  pcrtinebit. 


INCIPIUNT  CAPITULA  LIBRl  II. 


De  eo,  quod  scriptum  est,  quod  post  mortem  Satil  ve- 
nerunt  viri  Jurla,  el  unxenint  David  regem  i»  Hebion  , 
ci  Ue  Abner  lilio  Ner  qui  coiislituil  Hisboselh  filiuni  Saui 
regem  super  Israel. 

I)e  liliis  Kemon  Berolbita;  ,  qui  interfecerunl  Hisbo- 
selh. 

Oe  laude  David  ,  qui  coo^regavit  triginta  millia  ex 
electis  Israel,  ut  educerent  arcam  Dei,  alque  morte  Oz  i 

Aiiiinouitio  David,  uln  inslruitur  a  proplicla  ,  ne  ipse 
acdiOcaret  lemplum  Domiui  ,  sed  lilius  cjus,  ct  aclio  gra- 

1 1 .11-11-1!   CJIIS. 

.De  uunliis  David,  quos  misit  ad  Annon  regcm  Ainmo- 
iiilarum 


De  peccalo  David  in  Bersabea,  et  moile  l  ria; : 

I  l'i  >alhan  venit  ad  David,  el  proposuit  ci  siinibtudineiii 
lie  divite  el  paupere. 

De  fuga  David  projpler  Absalon  ,  quando  nudis  pedibus 
incedens  reliqllit ci vitalem  Hienualem 

De  |u;elio  Absalon ,  el  percus^ione,  alque  nuirle  ejus. 

De  Psalmo  seplimo  decimo. 

De  noinine  forlium  David. 

De  praslio  D3vid  contia  Pliilisllijeos,  (piando  siliemi 
aquam  Bellilemiticain  desideravil. 

De  peccalo  David  ,   quando  populum  numerando  pec- 


INCIPIT  PRiEFATIO  LIBRI  II. 


»  «  Promissiones  Dei,  quae  facta;  sunt  ad  Abrabam,  D 
cujus  semini,  et  genlem  Israeliticani  secundum  car- 
iu'111,  ei .  oiiines  genles  deberi  secundum  fidem,  Dco 
pollicente  didicimus ,  quemadmodum  coiupleantur, 
per  oiilineni  tcmporum  procurrens  Dei  civitas  indi- 
cavit.  Quoniam  ergo  superiorislibri  usque  ad  regnum 
David  faclus  cst  finis,  nunc  ab  eodem  rcgno,  quan- 
to  susccpto  operi  suflicere  videtur,  ca;lera,  quae  se- 
qimntiir,  attingiinus.  Hoc  itaque  tempus,  ex  quo 
sancius  Samuel  propbetare  coepil,  et  deinceps,  do- 
ncc  populus  Israel  captivus  in  Babyloniam  duceretur, 

•  Prxefatio  lisec  lota  «lcstimpta  esl  ex  capilulis  i,  2 
ct  5  libri  xvii  de  Ciiitatc .   nonnullis,   sed  pancis 


atque  indc  secundum  sancli  Hiercmiae  propbeliani, 
(Jer.  xxv,  II)  post  septuaginta  annos  reversis  Israc- 
lilis,  Dei  domus  insiaurarelnr,  lolum  est  Prophela- 
rum  lempns.  Quanivis  eniin  et  ipsum  Noe  Patriar- 
cham,  in  cujus  diebus  universa  diluvio  terra  deleta 
cst,  et  alios  supra,  ct  infra  usque  ad  hoc  tempus, 
quo  reges  in  populo  Dei  esse  ccepcrunt,  propter  quiv- 
dam  per  eos  fulura,  sive  quo  quomodo  significala, 
sive  praedieta,  quae  pertinerent  ad  civitatem  Dei,  rc- 
gnumquc  coelorum,  non  immerito  possumns  appcl- 
larc  prophelas  ;  prxsertim  quia  nonnullos  eorum  id 

dempiis.  Hanc  itaque  prxfalionem  cum  iis,  qux 
dixi,  capiiibus,  comparet,  obsccro,  lector. 


631  CLAUDII  TAURLNENSIS  EPISCOFI  692 

expressius    legimus   nuncupalos  ,   sicui   Abraham,  A  ra  Chanaan,  sub  «  regibus  semcn  Abrahx  fueral 

conslilutum,  ut  niliil  iiule  supercssel,  quo  lerrena 


(Gen.  xx,  7)  sicut  Moysen,  (Deutero.  xxxiv,  10)  tamen 
dies  Prophclaium  prxcipue,  maximeque  hi  dict 
sunt,  ex  quo  ccepil  propbctarc  Samucl,  qui  el  (/  Reg. 
x,  I)  Saulcm  prius,  et  eo  reprobalo,  (/  Reg.  xvi,  13) 
ipsuin  David,  Deo  prxcipiente  unxit  in  regem,  de 
cujus  stirpe  cxleri  succedercnt,  quousqiic  illos  suc- 
cedere  sic  oporteret.  Qux  igitur  a  Prophetis  sunt 
pnedicla  de  Chrislo,  cum  moricndo  dccedenlibus, 
ct  nascendo  succedentilius  suis  membris,  civitas 
Dei,  per  isla  currerct  tenipora,  si  omnia  velim  com- 
meroorare,  in  immensuni  pergilur.  Primtim,  qtiia 
ipsa  Scriptura,  qux  per  ordinem  regcs,  eorumquc 
facia,  et  eventa  digerens,  vidctur  lanquam  historica 
diligcntia  rcbus  gestis  occupata  esse  narrandis,  si 


illa  Dei  promissio  non  complercttir,  nisi  ul  in  cadem 
terra,  quanlum  ad  prosperiiatein  allinct  temporalcm, 
prosperitatis  successione  inconcusso  statu,  usqtie 
ad  mortalis  litijus  sa:culi  lerminum  gens  pcrmancrct 
hebraea,  si  Domini  Dei  sui  legibus  obediret.  Sed 
quoniam  Deus  noverat  hoc  cam  non  esse  facluram, 
usus  est  etiam  lemporalthus  pcenis  ad  excrcendos 
in  ea  paucos  fidelcs  suos,  ct  ammoucndos  qui  poslea 
futuri  erant  in  omnibus  gentibus,  quod  eos  ammo- 
neri  oportebat.  In  quibus  alteram  promissionem  re- 
vclalo  novo  teslamento,  per  Incarnalionem  Chrisli 
fuerat  implelurus.  Quo  circa  sicut  oracula  illa  divina. 
ad  Abraham,  Isaac,  ct  Jacob,  el  quxcumque  alia  si- 


adjuvanle  Dei  Spiritti  considcraia  tractelur,  vel  ma-  B  gna,  vel  dicta  prophetica  in  sacris  lilteris  prxceden- 


gis,  vel  certe  non  ininus  prxnuniiandis  futuris,  quam 
prxteritis  enunliandis  invcnietur  intenta  :  et  hoc 
pcrscrulando  indagare,  ac  diffcrendo  monstrare, 
quam  sit  operosum,  alque  prolixum,  et  quam  mtiltis 
inctignum  vohimiuihus  quis  iguorat,  qui  hxc  vcl 
meiliocriter  cogilat  ?  Deinde  quia  ea  ipsa,  qux  ad 
prophetiam  non  arobigilur  pcrlincrc,  ita  sunt  multa 
<  e  Christo,  regnoque  coalorum,  qux  civitas  Dei  est, 
ut  a.l  hoc  apcriendum  major  sit  disputalio  neces- 
saria,  quam  hujus  opcris  modus  flagitat.  Proinde  ita 
si  poluero,  stylo  moderabor  meo,  ut  huic  operi  in 
Dci  voluntate  peragendo,  nec  ea,  qux  snpersint, 
dicam,  nec  ea,  qux  salis  sunl,  prxtcrmillam  ■>. 
Erat  ergo  jam  in  terra  (romissionis  scmen  Abra- 


libus  facla  sunt,  ila  eliam  cxtcrx  ab  islo  Regum. 
tempore  prophelix  parliin  pertinenl  ad  gcntem  car- 
nis  Abrahx,  partim  vero  ad  iliud  semen  cjus,  in  quo 
beuedicunlur  omnes  gentes  cohxrcdes  Christi  pcr 
lestamenlum  novtim,  ad  possidendam  vitam  xter- 
nain,  rcgnumquc  ccelorum.  Parlim  ergo  ad  ancillam, 
qux  in  servitute  generat,  id  est  tcrrenam  Hierusa- 
lem,  qux  servit  cum  filiis  suis,  partim  vcro  ad  libe- 
rani  civilalemDci,  id  est  veram  Hierusalem  xternam 
in  coelis,  ctijus  filii  homines  secundum  Deum  viven- 
tcs  peregriiianlur  in  terris;  sed  sunt  in  cis  quxdam, 
qux  ad  ulramquc  pcrlinere  inlclliguntur,  ad  ancil- 
Iam  propric,  ad  liberam  figurate.  Tripartita  itaque 
reperiuntur  eloquia  Prophetanim  :  siquidcm  aliqua 


lix,  id  est  populus  Israel  secundiim  carnem,  atque  C  sunt  ad  lerrenam  Hierus.ilem  spectantia,  aliqua  ad 


ibi  non  solum  *>  utcndo,  ac  possidendo  civitatcs  ad- 
vcrsariorum,  verum  ciiaro  regcs  habenilo,  regnare 
j.im  cccperal,  implelis  de  ipso  populo  promissionibus 
Dei  jam  magna  cx  partc  :  non  solum  qux  illis  tribus 
Patribus,  Abrabam,  Isaac,  et  Jacob,  et  quxcumque 
alix  lemporibus  eorum,  verum  eliam  qux  per  ipsum 
Moysen,  per  quem  popuhis  idem  de  serviiule  /Egy- 
plia  cst  libcratus,  ct  per  quem  cuucta  prxlerita  re- 
vclala  sunt  lcmporilius  cjus,  ctim  populum  per  ere- 
inuin  duceret,  factx  fuerant.  Ncquc  atitcm  per  insi- 
gncni  ducem  lesum  Nave,  per  qucm  populus  ille  in 
promissionis  uiductiis  esl  terrain  ,  expngnatisque 
gcntibus,  eam  duodecim  tribubus,  quibus  jusserat 
Dcus,  divisit  ct  mortuus  est  :   noqiic  post  illum  loto 


cceleslem,  nonnulla  ad  utramque. » 

(//  Reg.  2,  i,  5,  G.)  Post  mortem  Saul  venerunt 
viri  Juda,  cl  unxerunt  David  in  Hebron,  ut  rcgnarct 
super  domum  Juda  :  et  nuntiatum  est  David,  quod 
viri  Jabes  Galaad  sepelissent  Saul ;  misit  ergo  David 
nuntios  ad  viros  Jabes  Galaad,  dixitque  ad  cos  :  Be- 
nedicli  vos  a  Dumino,  qui  [ecistis  misericordiam  hane 
cum  Domino  viro  Saul,  el  sepelistis  eum,  et  nunc  re- 
tribuel  quidem  vobis  misericordiam,  et  veritatem. 
•  d  Cur  crgo  isli,  qui  Saulem,  et  ejus  filium  sepclie- 
rant,  misericordiam  fecisse  dicuntur,  et  ob  hoc  a 
rege  p:o  benedicuntur,  nisi  quia  bene  afficitintur  cor- 
da  niiscraiilium,  quando  ca  dolent  in  morluorum 
corporibus  alienis,  qux  illo  affectu,  quo  ncmo  un- 


lcmpore  Judicum  impleta   fuerat  proniissio  Dei  dc  V  quam  carnem   suain  odio  habct,   nolunl  ficri  post 


lcrra  Chanaan,  a  quodain  fltiniinc  jEgypti,  usque 
ad  fluincn  magnum  Enfrnten.  Nec  lamen  adhuc  pro- 
phetabatur  futunim,  sed  cxpectabatur  iniplcndum. 
Impletum  est  aulcm  per  David  cl  tjus  filium  Salo- 
monera  :  cujus  regnum  tanto,  quanto  promissum 
fuerat  spatio,  dilalaluro  cst ;  universos  quippc  illos 
subdiderunt,  tribulariosque  fecerunl.  Sic  ergo  in 
terra  promissionis  secundum  carnem,  hoc  csl  in  ter- 


inortem  suani  corporibus  suis,  ct  quod  sibi  cxhiberi 
volunt,  quando  scnsuri  non  sunt,  aliis  non  sentien- 
libus  ctirant  exbiberc  dum  scnliunt.  > 

David  tincio  stiper  domum  Judam  rcge,  (2,  8,  0, 
10,  etc.)  Abnet  filius  Ner  Hisboscth  filium  Saul  regem 
constituil  super  universum  Isruel  :  egressusque  est 
Abncr  filius  iVcr  «iim  pucris  Hisboselh  de  caslris  Ca- 
baon.   Vorro  Joub  filius  Sarvia-  cum  pucris  David 


»  Mnlt.i  liic  pixtcrroillit  Claudius,  qux  ad  rcm 
prxsenlero  non  pcrtinenl,  qtixque  aplissimc  inse- 
ruerat  Augustinus,  ut  superiora  his,  qux  statiin  pcr- 
tractat,  jungeret. 

b  Editus :  tenendo. 


r  Edit.  addit :  his. 

d  SiibsequenliaUradidit  Augusliniis  cap.  9,  num. 
11  libri  De  cura  mortuorum,  atias7)c  cura  pro  mor. 
tuis  gerenda. 


C93  QU^STIONES  XXX  SLPER  LIBROS  REGUM.  —  LIBER  II.  694 

egrcssi  de  Ilebron  concitavcrunt  beltum  juxta  pisci-  Acst,  qui  cuslode  femina  hoslilibus  gladiis  nudatur  : 
noffi  Gabaon,  et  persequebalur  Asahel  Abner.  Locutm- 


que  esl  Abncr  ad  Asael,  dicens  :  Recede ;  noli  me 
sequi,  ne  compellar  confodere  te  in  lerram.  Qui  con- 
tcmpsit  e.l  noluit  dectinare.  Percussit  crgo  cuni  Abncr 
aversa  liasla  in  inguine,  et  Iransfodil  cum,  cl  mortuus 
esl.  "  <  Cnjus  Asael  lypum  lc-uuit,  nisi  conmi  quos 
vehementer  arripiens  furor  in  prxccps  ducil?  qui  in 
codcm  furoris  impetti  tanto  caute  declinandi  sunt, 
quanlo  ct  insane  rapiunlur.  Unde  el  Abncr,  qui  scr- 
monc  noslro  patris  lucerna  dieilur,  fugil ,  quia  do- 
clormn  lingua,  qua:  supernum  Dei  lumcn  indicat, 
ciim  pcr  abrupla  furoris  ir.cnlcni  cujuspiam  ferri 
conspicit,  cumque  contra  irascentem  dissimulat  ver- 
bortim  jacula  redderc,  quasi  perscquentem  non  vult 
fcrire,  sed  cnm  iracundi  nulla  consideralione  sc  mi- 
tiganl,  et  quasi  Asacl  persequi  cl  insanirc  non  ccs- 
sant,  necesse  cst  ui  lii  qui  furentes  rcprimere  conan- 
lur  neqiiaquam  se  in  furorc  crigant,  scd  quidquid  est 
iranquillHalls  oslendant ,  qiuedam  vero  su'.)liliter 
proferanl,  in  quibus  ex  obliquo  fmenlis  animum 
pungant.  Unde  et  Abner  cum  contra  persequenlein 
subsislit,  non  eiim  recla,  scd  avcrsa  hasta  trans- 
foravil.  Ex  mucronc  quippe  percutere,  csl  iinpclu 
apcrlae  incrcpalionis  obviarc  :  aversa  vero  liasla 
persequcntem  fcrire,  cst  furcntein  tranquillc  cx  qui- 
busdar.i  tangere  et  quasi  parccndo  superare.  Asael 
aiilein  prolinus  occubuit ,  quia  commotoe  mentes, 
dum  et  parci  sibi  scntiunt,  et  lamcn  rcsponsorum 


Hisbosetb  quippe  vir  confusionis  dicitur.  \'ir  aulcm 
confusionis  est  qui  fortis  mcnlis  custodia  munilus 
non  est,  qui  dum  virluies  se  agere  xslimat,  subin- 
trantia  vilia  nescicnlcm  necant.  Tota  ilaque  virtnte 
muniendus  est  adilus  menlis,  ne  quando  cam  insi- 
riiantes  bostes  peiielrenl  foramine  ncglcctx  cogita- 
lionis.  i 

(Cap.  (>.)  Congregavit  autetn  David  omnes  electos 
e.t  Israel  triginta  millia  :  surrexilque  cl  nbiil,  el  uni- 
versus  poputus  qui  erat  cum  eo  de  viris  Juda,  ut  ud- 
ducerenl  arcam  Dei,  super  quam  invocatnm  csl  nomen 
Domini  exerciluum  sedentis  in  cherubim  super  eam. 
1  Congregavit  David  omnes  eleclos  ex  Israel  lii- 
giuta  millia,  quia  Dominus  Ecclcsiam  primilivam  cx 
Israel  insliluit :  non  quidem  omncin  Isracl,  scd  elc- 
clos  quosque  sibi  consocians :  Non  enim  omnes,qui  cx 
Israet,  ii  sunt  Israelita'  (Rom.  iv,  12,  el  9,  i,  6,7  ,  8), 
sed  fiiii  promissionis  deputantur  in  seminc.  «  Qui  tri- 
ginta  miliia  fuisse  lefe.untur,  id  est  lidei  operis  eispei 
firmitale  pcrfecti  :  tria  enim  propter  confessionem 
sancuse  Trinilalis  ad  lidem  pcrtinent ;  decem  propler 
Decalogmn  legis,  ad  opera  ;  mille  piopter  sui  per- 
fectioncm  ad  spem  vilx  selernae,  qua  superius  ali- 
quid  non  cst,  sicut  numerus  millenario  major  milltis 
esl.  Et  si  enim  decem  iuillia,  si  triginta  millia,  si 
etiam  mille  millia  dixeris,  non  ipsum  raille  iiume- 
rando  iransccndes,  sed  vel  per  se,  vel  pcr  miiiorcs 
nuincros  sa'pius  duccndo  muliiplicas.  Tria  ergo  per 


raiione  in  inlimis  stib  tranquillitate  tangiiiiltir,  ab  co  r  decem  multiplica,  ne  fidcs  sinc  operibus  mortua  sit. 


quo  se  erexerant,  statim  cadunt.  Qui  crgo  a  fcrvoris 
sui  impctii  sub  lenilalis  percussione  resiliunl,  quasi 
sine  ferro  moriuntur.  t 

(i,  5  el  G.)  Igitur  vcnienles  filii  Rcmmon  Bero- 
tliiliv,  Recliah  ct  Baliana  ingressi  siiut  fencnlc  die  in 
dumiim  Hisboselh,  qui  dormiebat  super  stratuin  suum 
meridic.  Ingressi  suul  aulem  domuin  ,  el  osliaria  do- 
vius  purgans  Irilicum  obdorniail ;  assumenles  spicas 
liilici  latcnler  imjrcssi  suiil  el  pcicnsscruiit  eum  in 
inguine.  i>  «  Ostiaria  liiliciim  pmgat ,  cum  mcniis 
cuslodia  disccrnendo ,  virtutcs  a  vitiis  scparat  : 
qu;e,  si  obdormierit  in  mortem  proprii  Domitii,  insi- 
diatorcs  admillit,  quia  cum  discrctionis  solliciludo 
ccssavcrit,  ad  inteificicnduin  aniinum  malignis  spi- 


liem  triginta  per  mille  inulliplica,  ul  fides,  qiue  per 
dilcctioncm  operalur,  non  alibi  quam  in  coelis  retri- 
bulioncm  sperel.  Elecli  ergo  ex  Israel  populos  recle 
credcntes,  opcrantes,  sperantes  insinuant.  Viri  autcm 
Juda,  qui  eranl  cum  David.  ipsos  populos  ct  doclo- 
rcs,  qtii  latcri  Cbrisli  qtiasi  familiares  adhasrebant, 
indicant,  quo  uiroquo  stipatus  cxcrcilu,  Doiuiui  ar- 
cam  adducere,  id  est  Ecclesiam  dilatare,  el  in  coruin 
qui  non  crediderunt,  cordibus  insercre  gaudct.  Im- 
ponilur  .•ttitem  arca  plaustro  novo,  nt  ISovi  Tc.sta- 
niciili  gratia  rcnovatis  in  baplismo  mentibus  inftiii- 
datur,  vinumquc  novum  novis  utribus  consci  vauduni 
niaiiilc  III'. 

(/  Reg.  yii,  1 ,  cl  II  Rcg.  vi,  4.)  i  Erat  qtiidciu  prius 


rilibus  iter  pandit :  qni  ingrcssi  spicas  lollunt,  quia  D  arca  in  domo  Aminadab,  qui  eral  iu  Gabaa,  quia 


inox  bonarum  cogitalionum  germina  aiifcnuii,  atqtie 
in  ingiiine  feriunl,  quia  viittitem  cordis  delectalione 
carnis  occidunt :  in  inguine  quippc  fcriic,  cst  vilam 
incnlis  carnis  deleclalione  perforare.  Ncquaquam 
vero  llisbosetb  iste  c  morte  succumberel,  si  non  ad 
ingressum  domus,  mulierem,  i<l  cst  ad  mcnlis  ad- 
iiiini  mollem  cuslodiam  deputassel.  Foitis  naip- 
que,  vigilisquc  sensus pracponi  cordis  foribus  debcl, 
queiii  uei  negligenliae  somniis  opprimat,  nec  igno- 
ranlia;  crroi  lallal.  Untlc  bene  llisbosclh  appellalus 

•'  Stibseq.ieniia  Gregorius  Magnus  capitc  16  lerlix 
partis  Pastoralis,  adinonilione  17. 

h  Quae  pro  tnore  notata  sequunlur,  iradidit  Grcgo- 
rius  ittim.  10  [alias  cap.  30]  libri  i  Moraliiiin  in  Job. 


ladeni  qua:  nunc  prxdicalur  Ecclesi;e  fides,  ct  aiile 
Incarnationis  Dominica?  tempus  florcli.it  in  his  qui 
patriarcharum  prophelarumquc  siint  devotioncm 
scctiti.  Amin.nlab  enim,  qtii  inlerprelalur  patermeus 
spontaneus,  (addiiur  cl)  vel  Abrabain  patrcm  fidei, 
(el)  vel  Moysen  Iegislatorem  significabat,  qui  e  uti- 
quc  in  Gabaa  custodil  arcam,  quia  sublimi  virlutis 
exemplo  crcdentium  pectora  munit.  Uude  ct  Gabaa 
coltis  inlerprctalur,  qui  esl  locus  in  civilale  Caria- 
thiarim.  Elata  crgo  foris  arca  ludebal  Daviri,  ct  om 

c  Eriitus  :  hac  morle. 

■'  Subscqucntia  reperi  cliam  in  Rabano  locuni  bunc 
explicanie. 
c  Ulerqtte. 


C95  CLAUDU  TAIP.1NENSIS  EPISCOPl  OW 

uis  Israd  coram  Domino  diversis  nuisicoruni  gene-  A  vi<l  inducet,  quia  Dominus,  Enocli  et  Elia  prxdi- 


ribu%  quia  mox  inclioantc  novx  gratia:  pra-como 
Dominus  ad  exbibeodas  Deo  Patri  laudes  humilitatis, 
oniiies  invital,  dicens  :  (Joan.  xn)  Qui  mihi  minislrat 
me  sequatur  :  (I  Cor.  xn,  8,  etc.)  alii  dando  per  spi- 
rilum  scrmonein  sapientitr,  alii  sermonem  scienliir, 
alii  genera  linguarum,  alii  gratiam  eurationum,  etc. 
Sed  his  atque  htljusmodi  eharismatiim  gcneribus 
progrcdiente  arca,  id  est,  crcscenle  Ecclesia  priini- 
tiva,  vcntum  est  ad  aream  Nachor  (Nachon),  id  est, 
aream  prajparalam ,  gcntium  videlicet  Ecclesiam, 
fidei  veritate  consecrandam,  de  qua  Joannes  ait  : 
(Matth.  iii,  i-2)  Et  permuttdabit  aream  suam.  Ibi  sa- 
cerdos,  qui  arcam  iiicaulius,  quasi  corrigendo  teli- 
gil ,  mox  a  Domino  percussus  occubnit  :  quia  Juda:o- 
rum  populus  dum  gentibus  invidet,  salutis  se   mu-  B  David   humiliaturo  despieit ,    quia    credentibus    in 


cantibus ,    (Luc.    i ,   v)  convertel    corda  palrum  in 
(ilios. 

«  Boves  et  arietes  immolans,  hoc  est,  eos  qr.i  areani 
Domini  trilurant,  et  ovium  ejus  ducatum  gerunt, 
inartyrii  s.inguine  coronans,  el  ipse  qiioquc  su.t.  In- 
earnaiionis  ct  passionis  excmplum  calciius  Judicis 
non  creditum  palam  manifestans  :  hoc  enim  signifl- 
cat  quod  et  ipsc  l>avid  aceinctus  erat  Ephot  lineo; 
nam  linum  quod  de  tcrra  procreatum  multipliri  la- 
hore  ad  candorein  veslis  pervcnit,  veritatcm  hu- 
manx  carnis  inter  flagella  triumphanlis  ostcndit. 
Verum  cunctis  exsultanlihus  et  ad  arcae  coclcstis 
introitum  hymnos  resonanlibus,  sola  Micbol  fllia 
Saul  arcam  diiccolibus  abest,  quin  etiam  e  speculis 


nere  privat,  dumqnc  lcgem  vult  Evangelio  miscere, 
ulriusque  sibi  gratiam  tollit. 

«  Et  lenuit,  inquil,  eam,  quoniam  calcitrabanl  bo- 
res.  lioves  quippe  calcitrarc,  cst  pradicalores  Evau- 
gclii  libcrius  circa  fidem  agcrc,  neque  secundum 
consuetudinem  legis  ingredi,  sed  sabbala,  neome- 
nias,  circumcisionem  victimasque  spiritualiler  in- 
terprelari,  quos  velut  errantes  corrigere  tcntabant, 
qtti  dcscendentcs  dc  Juilaca  docebant  fratrcs  .  (Act. 
xv)  quia  nisi  cireutncidamini  secundum  morem  Moysi, 
non  poteslis  salvi  /iert,  et  de  quibus  Jacobus  ad  Pau- 
lum  :  (Act.  xxi)  Vidcs,  inqtiit,  frater,  quod  millia 
sunt  in  Judais  qui  crediderunt,  et  omnes  cemutalores 
aunl  legis 

«  Ob  causam  crgo  sacerdotis  occisi  David  noluil 
«  diverli  ad  se  arcam  Domini  in  civitatcm  David,  sed 
diverlil  cam  in  domum  Obethedom  Getha:i,  quia 
respuenlibus  verbum  Juda:is,  ne  amplius  audita  et 
non  suscepta  prxdicatio  noccret,  aposioli  ab  cis  ah- 
lali  ct  ad  genles  imbuendas  sunt  missi.  Unde  el  lo- 
cus  area;  Nachor,  quaj  gentium  fideiu  Domini  gratia: 
prseparatam  demonstral,  pcrcussio  Oza  nuncupalur, 
videlicel  quia  (Rom.  xn)  illorum  delicto  salus  contigit 
gentibus.  Obclhedom  naiuque  interpreiatur  servient 
homo  :  ille  esl  utique  dc  quo  Dominus  ad  Palrcm  : 
(Psal.  xvn)  Constitues,  inquit,  me  in  caput  gentium, 
populusque  quem  non  cognovi  servivit  mihi.  Uhi  et 
Jiiil.ronun  abjeclionem,  quasi  Oza?  morleni  pra:mil- 


mundi  finem  Judxis,  crunt  nonnulli  qui  Christum 
profcssione,  sed  opcre  sequantur  Antichristum  :  qui- 
bus  merilo  congruit  quod  cadcm  Michol  ob  figuran- 
dam  iiislabililatem  carnalium,  aqua  omnis  inlcrpre- 
lalur,  non  uxor  David,  sed  filia  Saul  appellalur,  quia 
qui  fide  lenus  Chrislo  serviunl  non  illius  regno  co- 
ronandi,  sed  perseculorum  ejus,  quos  imitavcrunt, 
anathemate  damnandi.  Yerum  pravi  succcnseant , 
hiimililatcm  Ecclesiac  conlemnanl,  nihilominus  arca 
Domini  suttm  locum  ingrcdilur. 

«  Pomtur  in  medio  labernaculi  quod  tetenderat  ei 
David,  id  est,  fides  Ecclesix  pra:dicalur,  proficit, 
inscritur  cordibus  omnium,  quos  Domimis  ad  viian» 
pra-ordinaverat  aHernam.  (Act.  xm,  48.)  Oflert  Da- 
C  viil  holoeausta  et  pacifica  coram  Domino,  id  esi, 
fulem  devotionemque  Ecclesix  commendat  Palri 
Chrislus  (Rom.  vm,  34),  qui  est  ad  dexteram  Dei, 
qui  etiam  inlerpellat  pro  nobis.  Qui  in  exemplum  Da- 
vid  fldcles  humilesqtte  benedicens  salubris  mysterii 
p.iscil  alimentis.  Parlitur  singutis  collyridam  panis 
unam,  (II  Reg.  VI,  6,  etc.)  illius  utiquc  qni  de  coeh 
descendit,  ct  dat  vilam  huic  mundo.  (Joan.  vi,  35, 
48,  etc.)  El  assaturam  bubuhe  carnis  unam,  illins 
scilicet  viluli  saginati,  qui  pro  revertente  ad  pulrem 
filio  juniare  mactatus  et  igne  passionis  assatus  cst, 
dtcens  :  (Psalm.  XXI,  lli)  Exaruit  velul  tesl.a  virtus 
mea.  (II  Reg.  vi,  19)  Et  similam  (rixam  oteo,  car- 
nem  vidclicet  a  peccali  labe  mundissimam,  sed  ob 
humana;  saltilis  uberrimam  dileclionem,  crucis  sar 


tens,  ait :  (Ibidem,  v.  44)  Eripies  me  de  contradictio-  ^  tagine  lostam.  El  meiito  una  panis  collyrida,  et  una 

uifctts  populi ;  nomen  quoqiic  urbis  congruil  :  Geth 

cnim  interprelalur  torcular,  significans  crucem,  in 

qua  vitis  vera  calcari  ct  exprimi  dignata  est ;  a  qua 

cunctus  gcnlium  populus  mcrilo  Gethceus  appellari 

potesl,  cui  dicilur  :  Mihi  autem  absit  gloriari,  nisi  in 

cruce  Domini  nostri  Jesu  Christi b. 

«  Tres  autem  menses,  quibus  ibidem  arca  demora- 
lnr,  fides,  spcs  et  charilas  est.  Sicut  enim  diebus  ad- 
impletur  mensis,  ita  singula:  virlutes  suis  qux-que 
passibus  ad  perfectionem  perveniunt.  Hi  menses 
quousque  plenitudo  gentium  intret,  currere  non  ces- 
sanl.  Tandem  rediens  David  arcam  in  civitatem  Da- 

■  Diverterc. 


carnis  assatura  dalur,  quia  (Ephes.  iv,  5)  unus  Do- 
minus,  una  fides,  unum  baplisma,  unus  Deus,  et  patei 
omnium.  Aliter  ha-c  muncra  fideles  accipiiinl,  qttando 
(/  Cor.  x,  17)  unus  panis  et  unum  corpus  multx  su- 
tttHj  in  Christo,  et  sua:  carnis  singuli  lasciviam  ca- 
sliganles  ac  serviluti  suhjicientes,  sancli  Spirilus 
ignc  decoquunt,  nec  non  ct  fruclus  operum  bonorum, 
oleo  misericordix  pinguissimo  compassione  pruxiini 
fervere  faciunl.  (//  Reg.,  vi,  v.  25)  At  conlra  lili? 
Saul  fruslra  cubiculum  regis  ingrcssa,  nullos  con- 
ccpti  scminis  fruclus  dat :  quia  qui  verbum  Dei  aure 
tenus   percipiunl,   absque  boni  operis  prole  diem 

b  Videqnx  tradit  Attgiistitius  num.  5Eiiarrationis  iu 
ns.il.  lv. 


CS7  QU/ESTIONES  XXX  SUrER  LIBB.OS  REGUM.  —  LIBER  II.  C9S 

pcrpelua?  morlis  cxspectant.  t    »  In   hac  liistoria  A  nibus  appetunl,  atque  omne  qtioJ  sunt,  dejectos  se 


beati  regis  et  propheke  David,  qua  arcam  Dei  ad- 
duxisse  narratur,  moraliter  humililas  approbata, 
superbia  damnata  et  lemeritas  vindicata  monstratur, 
qnia  ct  ipsc  David  coram  arca  Dontini  humililer 
saltarc  non  erubuit  (t.  W),  mox  promissionem  Filii 
Dei. cx  sua  stirpe  nascituri  suscipere  proraeruit :  et 
conjux,  quoc  eamdem  illitis  htimilitatera  despexit, 
cjus  scmine  fecundari  non  mcrita,  pcrpciua1  sterili- 
tatis  pcenas  luit.  Intueri  enim  libcl  qnanta  virtutum 
mnnera  David  percipiat,  atque  in  his  omnibns,  quam 
forliter  se  humilitate  servahal.  b  •  Qucm  enira  non 
cxtollcret  ora  leonum  frangerc?  ursorum  brachia 
dissipare,  (/  Iteg.  xvn,  38)  despectis  prioribus  fra- 
tribus  cligi,  (xvi,  12,  et  xvm,  28)  reprobato  rege  ad 


exhibendo,  contemnunt;  sed  taraen  apud  se  intror- 
sus,  quasi  ex  ipso  merito  oslensa:  vilitalis  intume- 
scunt,  et  tanto  magis  in  corde  elati  sunt,  quanto 
amplius  in  specie  elationera  premunt.  Quce  ulraque 
itniits  elationis  bella,  niagna  David  circumspeclione 
deprehendit,  mira  virtutc  superavit.  Quia  cnini  dc 
semetipso  intus  bumilia  sentiens,  honoreni  exlerins 
nonquaeril,  insinuat,  dicens  :  (vera.22)  Ludametvilior 
fiam.  Et  quia  per  boc  quod  vileni  se  cxleritis  prse- 
buit,  nequaquam  interius  intumescit,  adjungit .  Ero- 
quc  humilis  in  oenlis  meis ;  ac  si  dical  :  qualem  me 
exlerius  despiciens  exhiheo,  talera  rae  inlerius  al- 
tendo.  Quid  ergo  acturi  sunt,  quos  doelrina  elevat, 
si  David  ex  carne  sua  venturum  Redemplorem  no- 


regni  gubernacula  ungi  limendura  cunclis  uno  lapide  M  verat,  cjusque  gaudia  prophe.tando  nunliahat,  et  la- 

Goliara  sternere  (xvi,  50),  a  rege  proposita  exstin- 

ctis  allophylis,  numerosa  praeputia  reportare,  (xvm, 

27)  promissum  tandem  regiium  percipere,  cunctum- 

que  Israclilicuni  populum  sine  ulla  contradictione 

possidere?  (//  lieg.  v,  1)  Et  lamen  cunt   arcam  Dei 

llietiisalein  revocal,  quasi  oblitus  praelaturn  se  om- 

tiibns ,  admistus  popults  ante  arrani  sallat.  El  quia 

corain  arca  saltare,  ut  creditur,  vulgi  mos  fuerat, 

rex  se  in  divino  obsequio  per  saltum  ruiat.  Ecce, 

queni  Dorainus  cunclis  singulariter  pnclulit ,  sese 

sub   Domino ,    et  exsequando    iniiiiniis  et  abjecta 

cxliibendo  conteninit.  Non  potcslas  regni  ad  iiiemo- 

riara   rediieitur,  non   subjectorum  oculis  sallando 

vilesccre  meluil  :  non  se  honore  pnclatum  c*teris 


men  in  semetipso  cervicem  cordis  valida  discrelionis 
calce  deprimebat,  dicens  :  Eroque  humilis  in  ocutis 
nieis. 

i  e  Saccrdos  quoque.  qui  aream  inconsidcrata  te- 
meritatc  tcligit,  ausus  stti  reatnm  immatura  mortt: 
purgavit  '  minorcs  delerioresque  demonstrat ,  qui 
intclligere  non  valent,  et  tlespieiunt  vel  facta  vel 
dicla  mcliorum,  scd  eo  ab  cis  non  temere  reprehen- 
denda  sunl,  quo  apprehendi  veraciter  neqiiaquani 
possunt.  Sxpe  aliquid  a  majoribus  dispensalorie 
agittir,  quod  a  niinoribus  error  putalur,  sxpe  mulia 
a  fortibus  dicuntur,  qna;  idcirco  infirini  dijudicant, 
qttia  ignorant.  Quod  bene  bobus  calcitranlibus  in- 
clinata  illa  testamenti  arca  significavit,  quam  qui 


r  C 

inle  ejus  arcam,  qui  honorem  dcdcral  reeognoscit.      casuram  credens  levites  erigere  voluit,  nioxseiilen- 


Coram  Domino  cgit  c  debilia  vel  extreina,  ut  illa  ex 
htimilitate  solidaret  quae  corain  hoininibtis  gesserat 
fortia.  Qnid  de  ejus  faclis  ab  aliis  sentialur,  iguoro  : 
ego  David  plus  sallanlcm  slupeo,  qtiam  pugnanlem  ; 
pugnando  quippe  bostem  subdidil,  saltando  autem 
coram  Domino  semelipsuni  vicil :  qneni  Michol  filia 
Saul  adliuc  ex  tumore  d  regioe  geulis  insana,  ciun 
humiliatum  despiceret,  dicens  .  (vcrs.  20)  Quam  glo- 
riosus  fitil  hodie  rer  Israel,  discooperiens  se  onte  an- 
citlas  serrorum  suorum,  et  midutus  esl,  quasi  si  nu- 
detitr  imus  tte  scurris,  prolinus  audivit  :  (trrs.  22) 
Vivit  Domiiius,  quia  ludam  ante  Dominum  qui  cleyil 
mc  potiits  quam  patrem  luum,  El  paulo  post  ait  :  Et 


tiam  mortis  accepit.  Quid  est  nainque  mens  jnsii, 
nisi  arca  testamenti,  quue  gestala  bobus  calcilran- 
libus  inclinalur?  Quia  nonnunquam  eliain  qui  bene 
praeest ,  dum  subjectoruni  populorum  confusionc 
concutitur,  ad  dispensalionis  condescensionem  ex 
sola  dilcciione  promovet.  Sed  in  boc  quod  dispen- 
satione  agilur,  inclinatio  ipsa  fortitudinis,  casus  pu- 
latur  iinperitis.  Unde  et  nonnulli  subditi  conira 
lianc  manum  reprehensionis  iniliunt ;  scd  a  vita  pro- 
linus  ipsa  sua  tcmeritate  deficiunt.  Levites  ergo 
quasi  adjuvans  manum  tetendit :  sed  delinquens  vi- 
tam  perdidit,  quia  dum  infuini  quiqtie  foi titmi  facla 
corripiunt,  ipsi  a  vivenliuni  soFte  reprobantur.  Ali- 


litdam ,  et  vilior  fiam  plusquum  (ticttts  sum  ,  eroque  ^.  quando  etiam  sancli   viri  qnxdam  niinimis  cond 


hitmilis  iii  oeutis  mcis.  Ac  si  aperte  dicat :  Vilescere 
coram  bominibus  appeto,  quia  servarc  me  coram 
Domino  ingenuuni  per  bumililateiii  quaero.  Sunt 
vero  nonnulli  qui  de  semetipsis  buinilia  senliunt, 
«piia  in  houoribus  posili  nihil  se  csse,  nisi  pulverem 
favillamque,  perpendunt ;  sed  tamen  corain  bomini- 
bus  viles  apparere  refiigiiint,  et  contra  boc,  quod  de 
se  interius  cogitant,  quasi  rigida  exterius  venustate 
p.iUianttir.  Et  sunt  uonnulii  qni  viles  videri  ab  bonii- 

a  Hacienus  etiam  Babanus. 

h  Qux"  siibseqtitiniur  expressim  invenies  cap.  i(j, 
alias  nuni.  77  et  78  libri  xxmi  Moralium  iu  Job  a  san- 
clo  Gregorio  elucubratorum. 

•  Edit.,  vilia;  scd  relinendum  pitto  debilia,  qu.c 
scilicet  buiniliiaie  solidaret. 


scendentes  dicunt,  qusedani  vero  summa  contem- 
plantcs  proferunt :  duniqiie  vim  vcl  condescensionis 
vel  altitudinis  nesciuht,  audacler  ha:c  stulli  reprehen- 
dtini.  El  qnid  cst  justuin  de  sua  condescensionc  vcllc 
corrigere,  nisi  inclinatam  arcam  superba  reprchcu- 
sionis  manu  relevare?  Quid  est  jiislum  de  t  incon- 
dita  loculione  reprebendere,  nisi  moiuni  ejus  forti- 
tudinis,  erroris  lapsum  putare?  sed  perdit  vitam  qui 
arcam  Dc-i  tunnde  sublevat,  quia  nequaqiiam  tjuis 

,l  Edit.,  regii  generis. 

c  Sacerdotem  late  intellige. 

f  H;ec  exscribit  ct<  Grcgorii  librov  Moralium  [num. 
24,  alias  cap.  9  vel  10]  C.lamiius,  qui  taiuen  nonnulla 
raulavit. 

'  Edit.,  incognita. 


609  CLAUDIl  TALRINENSIS  EPISCOPI  70G 

sanctorum  corrigere  recta  praesumcrct,  nisi  de  se  A  in  eo  figuram  delineal  fuluroruui.  Nam  praeter  libros 

divinae  historiae,  ubi  regnasse  narratur,  psalmuseliani 
sepluagesimus  primus  tiiulo  nominis  ejus  inscriptus 
est :  in  qun  tam  mulla  clifiintur,  quK  omiiino  ei  con- 
venirc  nou  possunt,  Domino  autem  Cbristo  aptissinw 
pcrspicnitale  cnnveniunt ,  ut  evidenter  apparc.it, 
qtiod  in  illo  figura   qualiscunque  adumbrala  sit;    in 


prius  meliora  sensissel.  Unde  ct  levites  idem,  recle 
Oza  dicilnr,  quod  videlicet  robustus  Domini  inler- 
pretatur :  quia  pracsumplores  quiqne,  nisi  audaci 
mente  robustos  sc  in  Domino  crederent,  ncqua- 
qnam  melioruin  faeta  vel  dicla  vclul  infinna  judica- 
rcnt.  » 

(Cap.  7.)  Post  haec,  cuni  regi  David  niulta  pio- 
spera  provenissenl ,  cogitavit  facere  Deo  domuui, 
lemplum  illud  scilicet  excclleiitissime  diffamatum, 
quod  a  rege  Salomone  filio  ejus  postea  fabricalum 
est.  Hoc  co  sogitante  faclum  est  verbum  Domioi  ad 
N.ithan  prophctam,  quod  perferret  ad  regem.  Ubi 
cum  dixissct  Dominus,  quod  non  ab  ipso  David  sibi 
xdificarctur  domus,  neque  per  tantum  lempus  se 


islo  ipsa  veritas  pr.rscntata.  Nolum  cst  enim  quibus 
terminis  regnum  conclusum  fuerit  Salomonis  :  et 
tamen  in  eo  psalmo  legitur,  ut  alia  taceani  :  (Psal. 
i.xxi,  8)  Dominabitur  a  mari  vsque  ad  mare,  ct  a  flu- 
mine  usque  ad  terminos  orbis  tcrrce  :  quod  in  Christo 
videmus  impleri.  A  fiumine  quippc  dominaudi  smn- 
psil  exordium,  ubi  baptizatus  a  Joanne,  eodem  nion- 
Strante  cccpit  agnosci  a  discipulis,  qui  eum  non  so- 


mandasse  cuiquam  in  populo  suo,  ut  silii  ficret  do-  p  lum  Magislrum ,  verum  etiam  Dominum  appellave- 

runt  :  nec  ob  aliud,  vivente  adhuc  palre  suo  David, 
regnare  Salomon  cccpit,  quod  nulli  reguni  illorum 
contigit,  nisi  ut  hinc  quoque  satis  eluccat,  non  essc 
ipsum  qnem  prophetia  ista  praesignat,  qua;  ad  cjus 
patrem  loquilur,  dicens  :  Et  crit  cum  compleli  (ue- 
rint  dies  tui,  et  dormieris  cum  patribus  tuis,  susci- 
tubo  semen  tuum  post  le,  qui  exiet  de  tentre  tuo,  et 
prwparabo  regnum  illius.  Quomodo  ergo  proptcr 
quod  scquitur  :  adificabil  mihi  domum,  iste  Salomon 
putabitur  prophetatus,  et  non  polius  propler  id  quod 
procedit  :  cum  completi  fuerint  dies  tni,  el  dormieris 
cutn  palribus  tuis,  suscitabo semen  luumposl  te?  Alius 
paciflcus  intelligitur  esse  promissus,  qui  non  anle, 
sicul  iste,  sed  post  mortcm  David  praenunlialus  est 


nius  ccdrina  :  (vers.  5,  6,  7,  8)  Et  nunc,  inquit,  hoc 
diccs  servo  meo  David.  Uac  d  cit  Dominus :  (vers.  12) 
Cum  implcti  fuerint  dics  ttti,  el  dormieris  cum  patri- 
bns  tuis,  suscitabo  semen  tuum  post  te,  quod  egredie  ■ 
tur  de  utero  tuo,  el  firmabo  rcgnum  ejns.  Ipse  adifica- 
bit  domum  nomini  meo,  et  stabiliam  thronum  regni 
ejtts  usque  in  sempilernum.  Ego  ero  ei  in  patrem,  et 
ipse  erit  milti  in  filinm.  a  i  II.uic  tam  grandem  pro- 
missionem  qui  pulat  in  Salomone  fnisse  completara, 
nmlium  errat.  Atiendit  enim  quod  dictum  est  :  Itic 
a'dificabit  milii  domum,  quoniam  Salomon  i-mplum 
illud  nobile  struxit,  et  non  altmdit  :  Fidelis  erit 
domus  ejus,  ct  regnum  cjits  usqtic  in  alcrntim  co- 
rnm  me. 


i  AllenJal  ergo  et  aspiciat  Salomonis  domum  plc-  r  siiscitandus.  Quolibet  enim,  longo  interposito  tcm- 


nam  mulieribus  alienigenis  colentibus  Dcos  falsos, 
ct  ipsorum  ab  cis  rcgeni  aliquando  sapienteni.  in 
camdem  idololatriam  seductum  atquc  dejcctum,  ct 
non  audeat  existiniare  Deum,  vcl  lioc  promisisse 
mendaciter,  vel  lalem  Salomonem  domumque  ejus 
futuram,  non  potuissc  prnrscire.  Non  hinc  auieni 
debeiemus  ambigere,  ncc  si  non  in  Chrislo  Domino 
noslro,  qui  factus  (liom.  i,  5)  cst  cx  seniine  David 
secundum  carncni,  jam  videremus  ista  compleri,  nc 
vanc  atquc  inaniter  hic  aliquem  requiramus,  sicut 
carnalcs  Judaei.  Nam  et  ipsi  usque  adeo  filium,  qiiem 
loco  isto  regi  David  promissum  lcguut,  inlelligunt 
non  fuisse  Salomonem,  ut  eo  qui  promissus  est,  tanla 
jam  manifeslalione  declarato,  adhuc  mirabili  cacci- 


porc,  Jcsus  Chrislus  veniret,  procul  dubio  post  mor- 
lem  David  regis,  cui  sic  est  promissus,  eum  venire 
opoitebat,  qui  asdificaret  domiim  Deo,  non  dc  lignis 
et  lapidibus,  sed  de  hominibus,  qualcm  illum  acdili- 
care  gaudemus  :  huic  cnim  domui  clicit  Apostolus, 
hoc  est  fideiibus  Christi  :  (/  Cor.  ui,  17)  Templum 
euiin  Dei  sancltim  esl,  quod  estis  vos.  Propler  quod 
in  psalmo  octuagesimo  octavo,  cujus  titulus  esl : 
lntellectus  ipsi  Etlian  Israclita-,  commeniorantur  pro- 
nussiones  Dei  factae  rcgi  David,  sicut  et  in  hoc  libra 
Regum  positae  sunt,  ita  et  ibi  quaedam  similia  dicun- 
tur,  sicul  esl  illud  :  (lbidem,  id  cst  Ps.  iaxxviii,  5) 
Juravi  David  servo  meo,  usque  in  Wternum  praya- 
rabo  semen  tuum,  elc.  b  llludvero  quod  dicit:  c  Qtti, 


lale  aiimii  sperare  sc  dicant.  Facta  est  quidem  non-  p  si  inique  aliquid  gesscrit,  arguam  eum  in  virga  viro- 


iiulla  iuiago  rei  futurae  etiam  in  Salomone,  in  eo 
quoil  templura  aedificavit,  et  pacem  babuit  secun  • 
duni  nomcn  suum  (S.iloinon  quippc  pacificusest  La- 
tine),  et  in  cxordio  regni  sui  mirabililer  laudabilis 
fuit:sed  eadcm  sua  persona  per  umbram  futuri, 
pracnuniiabat  ciiam  ipsc  Christum  Doninuni,  non 
exhibebat.  Unde  quaedam  dc  illo  ita  scripta  sunt,- 
quasi  de  ipso  isla  praedicta  sint.  dum  Scriplura 
sancla  eliani  rcbus  gcslis  prophetans,  quodam  modo 

a  Qni  lam  mulia  ex  Auguslino  in  prioris  libri 
Regiuii  explicalionc  descripscrat,  ilcriim  ex  Augu- 
stino  lucc  describil,  qu;v  scilii  cl  capitibus  8  ct  II  li- 
bri  xvn  i/c  Civilate  iradit. 

b  lu  eJiio  Aiigustini  loco  alia  mull.i  recilanlur,  ex 


rum  ct  in  ptaqis  ftliorum  hominum  ;  misericordiam 
autem  meam  uon  aufcram  ab  co,  sicut  abstnli  a  Sanle, 
quem  amovi  a  facie  mea  :  non  dixit  ab  eis,  sed  dixit 
ub  co.  Non  enim  Christi  ipsius,  quod  est  capnt  Ec- 
clcsi.T,  possunt  inveniii  ulla  peccata,  quac  opus  es- 
set  hmuanibus  correptionibus,  servata  miscricordia 
divinitus  cocrceri,  sed  in  ejus  corpore  ac  raembrisl 
quod  populus  ejus  est. 


codcm  psalmo,  qnsc  desinunt  in  verbis  illis  :  El  thro- 
niiin  ejus  sicttt  dtes  cceli. 

■  Hic  nornulla  diversitas  est  ediluni  inler  Augu- 
stiui  locum  et  noslrum,  qui  cum  vulgato  Eucherio 
fcrc  convenit. 


II  QILESTIONES  XXX  SUPER  LIBROS  REGUM.  —  LIBER  II.  702 

»  «  lllud  vero  quod  loeiitus  est  Dens  per  Nalhan  \  oravit,  hoc  inovel :  cnm  el  d  spiriius  Ilelire  hoc  fe- 

cerit,  quando  pluviam  orando  impetravit.   Quibus 
admonemur  exemplis,  non  csse  prirscriptum,  quo- 


ad  David,  nuJ!o  modo  praetermitlendum  est,  ubi  ail  : 
(//  Heg.  vn,  10,  II)  F.l  ponam  locum  mac  popuio 
Isruel ,  el  ptantnbo  illum  ,  e t  inhabitabit  seorsum  ,  et 
non  tollicitus  erit  ultrtt,  et  vcu  cpponet  filius  iniqni- 
talis  humiliare  eum,  sicul  ab  initio  n  diebvs,  qnibus 
eonslilui  judices  super  popntum  meum  Israel.  Hoc 
tam  magnum  bonum  quisquis  in  lioc  sseculo,  el  in 
liac  terra  sperat,  insipienler  b  facit.  An  quispiam 
putabit  in  pace  regis  Salomonis  id  esse  completuiu  : 
pacem  qui;  pe  illam  Scriptura  in  umbra  fuiuri  ex- 
cellenli  praedicatione  commendat?  sed  buic  suspi- 
cioni  vigilanter  occursum  est,  cum  posteaquam  di- 
ctum  est  :  Et  tion  apponet  filius  iniquitatis  liumiliure 
eum,  conlinuo  subjunctum   esl  :  sicut  ab  initio  in 


modo  corpus  constituatur  ad  orandum ,  dum  animus 
Dco  pnesens  peragal  inlenlioneiu  suam.  Nam  et 
slanl.es  oramus,  sicul  scriptum  est:  (Luc.  xvui,  15) 
publicanus  autem  de  longe  stabat ,  et  fixis  genibus, 
sicul  iu  Aelibus  apostolorum  legimus,  (Act.  vn,  59, 
et  xx,  56)  ct  sedenles  sicut,  ecce  David,  et  Helias. 
Nisi  aulem  etiam  jacentes  oraremus,  non  scriptum 
csset  in  psalmis:  (Psal.  vi,  7)  Larabo  per  singulas 
nocles  lectum  mcum  :  tacrymis  mcis  stratum  meum 
rigabo.  Cum  oniin  quisque  oralionem  qiucrit,  col- 
locat  membra,  sicul  ei  occurrerit  accommodala  pro 
lempore  positio  corporis  ad  movendum  animum.  Cum 


diebus  quibus  constitui  judices  super  populum  meum  fi  autem  non  quaerilur,  sed  infertur  appetitus  orandi, 


lsrael.  Judices  nanique,  priusqiiam  reges  ibi  essc 
cir-pissent,  super  illum  populum  fuerant  conslituti, 
ex  quo  terrani  promissionis  accepit.  Et  utique  humi- 
liabat  eum  filius  iniquitalis,  hoc  est  hostis  alienigena 
per  intervalla  temporum,  quibus  leguntur  pacem  al- 
lernasse  cum  bcllis  :  el  inveniunl  illic  pacis  tempora 
prolixiora,  quam  Salomon  babuit,  qui  quadraginta 
regnavit  annos.  Nam  sub  co  judice,  qui  est  appell.i- 
tus  Aoth,  octoginta  anni  pacis  fuerunt.  Absit  ergo 
ut  Salomonis  lcmpora  in  hac  promissione  prsedicta 
essc  credantur  :  niulto  minus  ulique  cujuslibel  regis 
allcrius  :  non  enim  quisquam  eorum  in  tanta,  quania 
ille,  pace  regnavit :  nec  unquani  omninogens  illa  ita 
regniun  lenuit,  ul  sollicita  non  fnerit,  ne  hostilius 


subderetur  :  quia  in  tanla  mulabililale  reriun  buma-  L  tinguil.  i 

narum  nulli  aliquando  populo  concessa  est  tanta  se- 

curitas,  ut  hujus  vilse  liosliles  non  formidaret  incur- 

sus.  Locus  ergo  isle,  qui  proinillilur  larn  pacalae  ac 

sccurse  babiialionis,  aeternus  est,  ceteraisque  debetur 

in  matre  Ilierusalem  libera,  ubi  eril  veracilcr  popu- 

lus  Israel  :   hoc  enim  nomen    intcrprelalur  videns 

Deum  :  cujus  praemii  desiderio  pia  per  fidem  vita  in 

hac  leruinnosa  peregrinatione  ducenda  est. 

Nunlianle  verba  Iktc  Natban  ad  David,  (//  vn,  18) 
ingrcssus  est  rcx  Duvid,  el  tedit  coram  Domino. 
c  «  Quid  aliud  in  bac  sessione  intelligendum  est, 
nisi  quia  scdit  in  conspcclu  Domini,  sive  ubi  erat 
arca  teslamcnti,  per  quam  sacralior  et  commenda- 
tior  quxdani  praiscntia  Domini  aceipi  polest ,  sive 
quia  oraturus  sedit  :  quod  non  lil  recte,  nisi  in  con-  ' 
speclu  Dei,  hoc  est  in  intiiuis  cordis.  Polest  enim  et 
sic  accipi,  quod  diclum  est,  ante  Dominum,  tibi  nul- 
lus  esset  bominum,  qni  audiiet  orantem.  Sive  ergo 
propler  arcam  testamenli,  sivepropter  secrelum  lo- 
cuni,  cl  remotum  ab  arbitiis,  sive  propter  intimum 
cordis,  ubi  eral  orantis  affeclus.convenienlerdietum 
csl  :  sedil  nnlc  Dominum  :  nisi  forle  quod   scdcns 


hoc  est  cum  aliquid  repentc  venit  in  mentem  ,  quo 
supplicandi  moveatur  affectus  gemitibns  incnarrabi- 
libus,  quocunque  modo  invenerit  hominem,  non  est 
utique  differenda  oratio,  ut  quseramus,  qno  s^ceda- 
nius,  aut  ubi  slenius,  aut  uhi  prosternamur  :  gignit 
enim  sibi  menlis  intentio  soliludinem,  et  sa?pe  eliain 
obliviscitur  se,  vel  quam  cceli  partem,  vel  in  qna  po- 
sitione  corporis  meiiibra  illud  tempns  invenerit. 

<  Fceit  quoque  Duvid  sibi  nomcn,  cum  rcverteretur 
captu  Syria  in  valle  salinarnm,  cwsis  duodecim  mit- 
libns.  <"  Quid  dc  percussa  multitudine  ad  David  in 
salinarnm  valle  signatur,  nisi  quia  Redemptor  noster 
sua^  videlicct  districlionis  examine,  in  bis  qui  de  illo 
prava  sentiunt,  stullitiam  immodcrati  saporis  cx- 


«  Subsequentia  require  in  finc  capitis  12  et  sub- 
sequenli  capite,  id  cst  15. 

b  Edit.,  sapit. 

c  Augustinum  Magislrtim  bic  qunque  sequilur 
C.laudius,  in  rem  suani  dedticens,  quae  docet  sanclus 
doclor  qiisesiione  i  libri  n  Quxstionum  ad  Simpli- 
ciaiiuni. 


(//  Ilcg.  x,  I,  ct  seq.)  Fuclum  esl  aulcm  posl  litrc, 
ut  morerelur  rex  filiorum  Ammon,  et  regnaret  Hauon 
filius  cjus  pro  eo  :  dixilquc  David  :  faciam  miscricor- 
diam  cum  Ilunon  fitio  Nuas,  sicut  fecit  palcr  ejits  me- 
cum  misericordiam.  Misit  ergo  David  consoluns  cum 
per  servos  suos  supcr  patris  interitum.  Cum  autem 
venisser.t  servi  Darid  in  lerru  filiorum  Ammon,  dixe- 
runl  principcs  filiorum  Ammon  ad  Ilanon  dominum 
suum  :  putas  quod  proptcr  honorem  patris  tui  Dacid 
miscrit  ad  tc  consolatores,  el  non  idco,  ul  inrestigaret 
et  exptorarct  cirilaicm,  et  everlerel  cam,  misit  Darid 
serros  suos  ad  le  ?  Tutit  itaque  llanon  servos  David, 
rasitque  dimidiam  purtcm  barbm  cornm,  et  prmcidit 
vesles  eorum  medias  usque  ad  natcs ,  ct  dimisil  eos. 
Quod  cum  nuntialum  fuisset  David,misit  in  occursum 
eornm ;  erant  enim  viri  confusi  lurpilcr  vulde,  et  man- 
davil  eis  David :  manele  in  Jericn,  doncc  crescat 
barba  vestra  ,  cl  tunc  revcrtimini.  Sicut  enini  Hanon 
rex  f  Ammonitarum  servos  David  ad  se  niissos  de- 
lurpavit,  alque  ludibritcr  fedalos  ad  cuindem  Daviu 
remisil,  ita  et  diabolus  princeps  hujus  nmndi  pleros- 
que  rcligiosos  per  subripienlia  vitia  deturpare  con- 

J  Edit.,  Sanctus  Elias,  111  Rcg.  xvm,  i± 
e  II  Reg.  vui,  15.  Dcinceps  Gregoriuni  Magnum 
docenlem  exscribil  Claudius.  Haec  scilicet  Gregorius 
tradit   iium.   45  [  alias   c.tp.    II,   vel    18]  libri   iu 
Moralium. 
'  Codex  perperam  habel  iloab. 


705  CLAUDII  TAURlNENSiS  EPISCOP!  704 

suevit,  qni  dum  eornm  ialentia  mala ,  in  aperta  ct  A  mum  ire  David  admouel,  pedes  lavare,  quia  incar- 


flagitiosa,  perpetrataqne  Inxnria  detegit,quasieorum 
indumentis  usqne  ad  nates  abscissis  nudos  a  digni- 
late  i  astitatis  derelinquil :  et  duin  prislinam  cornm 
fortitndinem  eripit,  velnl  barbam  radit.  Qnos  lamen 
verus  David,  Dominus  scilicet,  et  Salvator  noster, 
clementi  respeclu  a  pcenitentia?  indulgenlia  non  ex- 
cludit:  quos  ct  in  Jcrieo  (boc  esi,  suli  anathemate 
poenitentiae)  rcsidere  jubet,  donec  sacramenta  spi- 
riiualia,  et  rortitudinem  mentis,  qusc  peccando perdi- 
dernnt,  satisfaciendo  recipiant ;  et  sic  deiuum  in 
eonspcetu  cjus  stare.  valeant. 

(II  Heg.  n,  2.)  Factumest,  dum  resurgerct  David 
de  struto  sno  post  meridicm,  et  deambularet  in  solario 
domus  reglce,  vidit  mulierem  se  tavantem,  mittensque 


natus  Dominus  veniens,  Jtidaico  populo  pracepit,  tit 
ad  conscicntiam  redeal ,  et  sordes  operum  flctibus 
tergat,  ut  spiritualiter  mandata  legis  intelligat,  ut 
posi  tantam  duriliem  prseceploruro ,  ronlem  baptis- 
matis  invenicns,  ad  aquam  pnst  laborem  recurrat. 
Sed  Urias,  qui  arcara  Domini  esse  sub  pellibus  me- 
minit,  respondit  qtiod  domtim  suam  intrare  non 
posset :  ac  si  Judaicus  populus  dieat :  ego  mandata 
Dci  in  sacrificiis  carnalibus  video',  et  rcdire  ad  con-> 
scientiam  per  spirilnalcm  intelligentiam  non  requiro. 
Quasi  cnim  arcam  esse  sub  pellibtis  dicit,  quia  \in>- 
ccpta  Dei  non  nisi  ad  exbibendnm  minislerium  sacri- 
ficii  carnalis  intelligit.  Ilunc  tamen  ctiani  rcdire  ad 
domum  nolentem,  David   ad  incnsatn  vocat :  quia 


tntit  eam,  ct  dormivit  cum  ea  ,  qua>  concepit.  Cumque  B  (wamvis  •'""'aicus  populus  ad  conscieutiam  reverli 


cognovitset  David,  misit  ad  Joub  dicens .  mitte  ad  me 

Uriam  /Fthirum.  Venicns  Urias  ad  Duvid misit 

cpistolam  David  per  Vriam  ad  Jonb,ut  poneret  lirinm 
ubi  fortissimum  prirlium  erai :  fecitque  Joab  ita  :  et 
mortuus  cst  Urias  Ethants.  »  «  Plerumque  quaedam 
res  per  bistoriam  virlus  esl,  per  signi/icaliouem 
cnlpa  :  sicut  aliquando  res  gesla  ■>  in  tausa  facla, 
damnatio  esl,  in  scriplo  aulem  prophelia  virlulis 
quod  c  utrumque  citius  oslendimus,  cum  bujus  saersc 
S.  riptiirac  teslimonium  ad  ulraque  probanda  in  nie- 
dium  deducimus.  Quis  namque  audiens  non  solum 
fidelium,  scd  etiam  infideiium,  non  omnimode  lesta- 
lur,  quod  David  in  solario  deambulans,  Beisabec 
Uri;e  concupivit  uxorem  ?  Quem  lanien  a  praelio  re- 


contemnal ,  ci  tamen  Uedemptor  veniens  mandala 
spiritualia  praedicat,  dicens :  (Joan.  v,  40)  Si credcrelii 
Moysi,  crcderetis  forsitan  cl  milii :  de  me  enim  itlc 
scripsit.  Legem  itaque  Judaicus  populus  tenet,  quoe 
cjus  divinitalera  loquitur,  cui  idem  populus  credere 
dedignatur.  Unde  et  Urias  ad  Joab  cum  epistolis,  ex 
quibus  occidi  debeat,  mittilur,  quia  idem  ipse  Jndai- 
cus  populus  legem  portat,  qua  conviiicenle  morialur 
Duin  enim  mandata  legis  '  detinens,  implere  reniti- 
tur,  ipse  iiimirinn  deferl  judicium ,  unde  damnelnr. 
Quidergo  per  factum  islud  David,  scelestius?  Quid 
Uria  niundius  dici  potest  ?  scd  rursus  per  mystc- 
rium  quid  David  B  sacrius  ?  Qnid  Uria  infidclius  in- 
vcnilur  ?  qnando  ct  ille  per  vit;e  cidpain  propbeliae 


vertentem  ire  ad  dotnuni  admonct,  et  pedes  lavare  :  L  Slg"""  ,nnocentaam •  et  ls,c  Per  v,Uc  "««<"■  » 


qui  protmus  respondil  diccns  :  (vers.  1 1)  arca  Domini 
sitb  pellibus  cst,  el  ego  tn  domo  mea  rcguiescam  ?  Quem 
David  ad  raensam  propriam  suscepit,  eique  epistolas, 
per  quasmori  dcbebat,  tradidil.  Cujus  aulem  David  in 
solario  deambulans  typumtenet,  nisi  ejus.de  qno 
scriplum  est  :  (Psni.  svm,  6)  in  sole  posuit  ta- 
bernaculum  suum  ?  Et  quii  est  Bersabee  ad  se  per- 
ducerc,  nisi  legem  littera:  carnali  populo  conjunclam 
spirituali  sibi  intcllectu  sociaie?  Bcrsabee  cnim  jra- 
tent  septimus  dicilur:  qnia  nimirum  per  cognitioneni 
lcgis,  iufusione  spiritualis  gratiae,  perfecia  nobis  sa- 
pientia  miuislratur.  Quem  vcro  Urias,  nisi  Judai- 
cum  populum  signat?  cnjus  nomen  inlerpretatnm 
dicitur 

quia  de  accepla  legis  scientia  extollitur,  quasi  de  Det 
Iuce  glorialur;  sed  buic  e  David  uxorem  abstulil, 
sibique  conjunxit,  quia  videlicet  manu  fortis,  quod 
David  dicitur,  in  carne  Redemptor  nosler  appareus, 
dum  de  sc  spiiiliialiler  loqui  legem  innoluit,  perhoc 
quodjuxta  lilteram  lenebatur,  hanc  a  Judaico  populo 
cxtraneam  demonstravit,  sihique  conjunxit,  quia  se 
per  illam  prxdicari  declaravit.  Uriam  tamen  ad  do- 


prophelia  exprimit  culpam? Virlus  namque 

sacri  eloquii  sic  transacta  narrat ,  ut  ventura  expri- 
mat ;  sic  in  faclo  icni  approbat,  ut  in  mysterio  non 
contradicat ;  sic  gesta  datnnat,  ut  haec  mystice  ge- 
renda  persuadeat. 

«  h  Ail  hoc  enim  in  Scriptura  sacra  virorum  ta- 
liuni,  iJ  cst  David,  etPetri,  peccata  sunt  indieala  ', 
ul  cautcla  minorum  sit  ruina  majorum  :  ad  hoc  vcro 
ulrorumque  illic,  et  pccnitentia  insinuatur,  ct  venia, 
ui  spes  pereunlium  sit  recnperatio  perditorum.  Do 
slatu  ergo  suo,  David  cadcnte,  nemo  supcrbiat :  de 
lapsu  etiain  suo,  David  surgeule,  nemo  desperel.  Ecce 
quam   mirabililer  Scriptura  eodem  veibo  superbos 


lux  mca  ■"  Dei;  Judaicus  autcm  populus  ,  rj  preinit,  quo  verlo  humiles  leval.  Unam  namque  rem 

gcslam  retulit,  cl  divcrso  modo  superbos  quidcm  ad 
huiuilitatis  formidineni,  buniiles  vero  ad  liduciara 
revocavit.  0  in.Tcstimabile  novi  generis  medicamen- 
tum  !  quod  uno,  codeinque  ordine  posiium,  et  pre- 
mcndo  tumenlia  cxsiccat ,  et  sublevando  arentia  iu- 
lundil.  Dc  majorum  nos  lapsu  lerruit,  sed  de  repa- 
ralione  roboravil.  Sic  quippe  sempcr,  sic  nos  dirinai 
dispensationis  misericordia  el  superbientcs  lcpiimit, 


a  H;cc  pcrqnirenumero55  [alias  cap.  28]  libri  in 
Crpgorii  Moralium  in  Job. 

b  Edit.  in  faclo  causa  damnatioms  est. 

c  Edit.  verum 

•'  Ddniiniis. 

•  In  editis  additur  i'ri<r. 


f  Edil.  retincns. 
K  Sanctius. 

i»  Subsequcntia  invenies  num.  23,  alias  cap.  12  vel 
l;j  libri  xxxm  Moralium. 
1  Greg.  vulg.  indita. 


7US  QU/ESTIGiNES  XXX  SUPEK 

ri  no  ad  desperaliouem  corruamus,  fulcit."  Soii  quia 
exigcoie  causa,  Daviil  ad  raedium  deduclo,  lanti  fa- 
cinoris  meinoriam  fccimus ,  lertoris  foriasse  animus 
moveior,  cur  omnipotens  Deus  eos,  quos  in  perpc- 
tmim  elegit,  quos  ad  donorura  quoque  spiritualium 
culmcn  assuuiit,  ilLesos  a  ccrpoialibus  vitiis  non 
custodit?  Unde  quia  satisfieri  citius  credimus ,  bre- 
viter  respondemus  ,  nonnulli  oniin  |)or  aocopta  dona 
virtutum,  per  impensam  gratiam  iionorum  operum 
in  superbix  vitium  oadunt;  sed  lamen  h  quomodo 
ceciderunt,  non  agnoscunt.  Proinde  contra  eosliostis 
antiquus,  qui  jain  interius  dominatur,  exterius  ctiam 
siKvive  permittitur,  ut  qni  in  cogitatione  elati  suni, 
por  carnis  luxuriam  prosternantur.  Scimus  auteni 
quia  aliquando  ininus  est  in  corporis  cormptioiiem 
cadere,  quam  eogilalione  tacila,  ct  dcliberala  ela- 
lione  peccare  :  sed  oum  niiims  lurpis  superbia  credi- 
tur,  iiiimis  viiatur.  Luxuriam_vero  eo  magis  eruLes- 
cunt  iiomines,  quo  simul  oranes  lurpcm  novcrunt. 
Unde  Gl  plerumque ,  ut  nonnulli  posl  superbiam  in 
luxuriam  corruoiilcs,  ox  aperlo  oasu  malum  cuipae 
latentis  crubescant:  et  luiic  etiam  majora  corriguut, 
i  uni  prostrali  in  minimis  gravius  confunduntur  :  reos 
oiiiin  so  into.-  iiiinoia  conspiciunl,  qui  so  liberos  in- 
ter  graviora  credideraut.  Pia  ergo  Domini  dispensa- 
tionc  laxatus  nonnunquam  '  malignus  spiritus  de 
eolpa  ad  culpani  trahit,  ct  dum  plus  percutit,  inde 
(iim,  quem  ceperal,  amitiit  :  atque  unde  vicisse  cer- 
nitur,  inde  superatur.  Considerare  libet  intra  muni- 
iiiiu  graii.c  sinum,  quanto  Dous  iuisericordi.e  favore 
uos  conlinct.  Ecce  qui  de  virtiilc  so  extollit,  per  vi- 
tiiim  ad  humilitatera  redit.  Qui  vero  aoceptis  viilu- 
tilius  extollitur,  nou  gladio,  sed,  ut  ita  dixorim  ,  me- 
dicamenlo  vulneratur.  Quid  enim  virtus,  nist  inedi- 
camenluiii '!  Et  quid  est  vitium  ,  nisi  vuliius?  Quia 
ergo  nos  dc  incdicainenlo  vulnus  faoimns,  faoil  illc 
de  vulnere  medicamentum  ,  ul  qui  virtule  percuti- 
inur,  viiio  curcmur.  Nos  namque  virlutum  duoa  re- 
torquemus  in  usum  viliorum  :  iile  vitiorum  iliecebras 
assuuiit  in  aitein  virtutiiiii,  et  salutis  stalum  percutit, 
ut  scrvel :  ut  qui  bumilitatem  currenles  fuginms, 
d  saluti  cadentos  hsereamus.  SoJ  inter  haee  scicndum 
est,  quod  plerique  bominum,  quo  in  iuullis  corruunt, 
arctius  ligantur:  cumque  eos  °  antiqiius  hostis  ev 
uno  vitio  peroutit,  ut  concidaut,  cx  alioquoque  ligat, 
ne  surgant.  Consideret  ilaque  homo  cuui  quo  '  ad- 
veisario  belhiin  gcrat,  cl  si  jain  (jam  se  in  uliquo)  in 
se  aliquid  deliquissc  perpendit ,  saltim  per  cuipam 
ad  culpam  pertrahi  pertimescat:  ut  studiose  vitenlur 
vulnera,  quibus  frcquentcr  iniciliciiur,  quia  valde 
tariim  esl,  quod  hosiis  nostcr  electorum  salulem 
etiam  vulneribus  servet.  6  Erudiendos  enini,  sieut 

a  Nonnulla  Gregorii  inonita  praeterit  Claudius,  qui 
stibseqiientia  ex  Gregorio  [nuin.  25]  exsciibii. 
1  Edit.,  o«o  ceciderint :  leclio  noslra  praeslaL 
c  Edil.,  llchemot. 
cl  Edil.  ,ei. 
e  Behemot. 
f  Hoste. 
g  ihec  hahes  numero  28,"  aliascap.  14,  [seu  13]. 


LIKROS  RECUM.  —  LIKLR  II.  700 

A  dixiiiius,  electos  siios  Dominus  sa:pe  leulatoti  sul,- 
jicil  ;  sicul  post  paradisi  clatistra,  posl  lerlii  cum 
seereta ,  ne  revelalionum  magnitudinc  Panlus  apo- 
slolus  cxiolli  poiuissct,  ( //  Cor.  xn,  7j  ei  Saiaa.e 
angelus  datus  csi :  sed  ut  pra>faii  sumus,  ipsa  hao 
toiiiatione  disponitur,  ul  qui  elati  perire  polerant, 
uumiliati  a  perdilione  servenlur.  Secreto  ergo  dispen- 
sationis  ordine,  undc  SoCvire  permiititur  iniquitas 
diaboli,  iude  pie  perficitur  benignitas  Dei,quia  adver- 
sarius  uoster  inde  obtempcrat  niitibiis  supernae  gia- 
liae,  unde  exerceat  iram  nequissimse  voluntatis  suae. 
(Cap.  12,  vers.  I.)  His  ila  gesiis,  misit  Dominus 
Nathan  ad  David.  Venicns  Nathan  proposuit  similitu- 
dinem  de  divite  ct  paupere  :  Unus  habens  ores,  et 
boi)Cs ,   altcr  tnntummodo   otem    nnam  :   hunc  unam 

"  ouem  pauperis  tulil  dives.  Audito  David  indignalus  ait 
adversus  hominem  illum  :  Vhit  Dominus  quoniam  /i- 
Ivis  mortis  esl  vir  qui  fecil  hoc.  Dixit  nutcm  Kathan 
ad  David :  tu  es  ille  vir.  Et  dixit  Daiid  ad  Piulhan  : 
peccavi  Domino :  dixitque  Nathan  ad  David  .  Domi- 
nus  quoque  translulit  peccatutn  tuum,  uon  morieris. 
ihSi  peccatum  David  lam  detesiabile  Dominus  trans- 
tulit,  quid  est  quod  omiiia  qtue  de  eodem  peccalo 
per  Prophetam  Domini  diota  sunt,  postmodum  to!e- 
ravit  ?  soJ  procul  dubio  ■  Dominus  delictum  sine  ul- 
tione  non  deserit :  aul  enim  ipse  boc  homo  in  se 
poenitens  ptinit,  aut  hoc  Deus  cuni  homine  vindicans 
percutit.  Nequaquam  igitur  peooato  parcitur :  quia 
niillatenus  sine  vindicta  laxatur.  Sic  David  audire 
post  oonfessionem  nierii  I  :  Dominus  translulil  pce- 
catum,  et  lanieii  multis  ]>ost  cruciatibus  alflxtus,  ac 
fngiens  reatum  culpse  quani  pcrpetrayeral,  exsolvit. 
Sic  uos  salulis  unda  a  culpa  primi  parentis  absolvii, 
sed  tamen  realuin  ejusdem  eulp*  dilueiitis  absoluti 
quoque  adhuc  carnalitcr  obimus,  quia  delicta  nostra, 
sive  per  nos,  seu  per  semetipsum  resecat,  eliam 
cum  relaxat.  Ab  eleotis  enim  suis  iniquitatum  ma- 
culas  studet  tcinporali  allliclione  tergere,  quas  iu  cis 
in  perpetuum  non  vult  vindicari. 

i  Quod  vero  dicit ,  duo  homines  eranl  in  civitalc 
una  :  Urias.  et  David  iutolligiliir  ,  K  et  addisce  per- 
sonas.  Pauperouli  ovctn  muliercm  dioit :  hoc  ost  ttxo- 
rem  ejus,  quaj  adullerata  est,  qtia;  de  mensa  ojus 
vescebatur,  ct  de  calice  ojus  potabat,  ei  in  giemio 

Tj  ojus  culiabal.  Considera  pauperem,  incentiva  pietatis 
habcre  :  in  divilibus  auteiu  fuloimina  multa,  sttper- 
biam  :  apud  paupcres  uxor,  et  ancilla,  et  miiiislra 
esl  :  et  prooroal  filios,  et  ipsa  maler,  ct  nutiix  est  ■ 
apttd  divites  autem  non  est  ita.  Sed  cuni  generavit 
filium,  statim  eum  tradit  foris  .  et  piolatis  insignia 
abscidit  superbia.  Erubescil  Oeri  nutrix,  qua;  faota 
rst  mater.  Quomodo  ergo  iti  grenno  ejus  cubahat  ? 

h  Haio  in  Rabano  perquire. 

'  Quae  subsequuntur  e.x  Gregorii  libro  ix  Moralium 
[1111111.  54,  cap.  3i,  olim  27]  exscripsere  Kabaiius  ct 
Claudius. 

)  Quse  sequumur,  videnttir  ex  Augustino  desum- 
pta,  sed  loctiin  invenire  non  potui. 

k  Locus  iste  in  vulgato  Euoherio  corruplus  est. 


707  CLAUDll  1  Al  UINI 

Auxit  parabolam  narralionc  picutis.  Venil  ergo  pe-  A 
regrinus  liomo  ad  regem  ilhim.  Quis  itaqne  csl  pe- 
regrinus?  concupiscentia  videlicet.  Ul  ergo  illius  os- 
tenderet  caslitatem  ,  pcregrinani  concupisccntiam 
nominavit.  Nunquam  enim  alienas  nuptias  ilissip.iwi : 
neque  iniquis  conspexit  oculis,  sed  percussus  in  illa 
muliere  perdidit  caslitatem  :  quia  paululum  remis- 
siorem  se  reddiderat  securitale  pacis.  Venii  peregri- 
nus;  iniqua ,  et  agrcstis  concupiscenlia  :  ad  illum 
divilem  vcnit.  Ille  non  acccpit  de  gregibus,  aut  ar- 
mcntis  suis,  ul  pcrcgrino  pararct  epulas ,  scd  misit 
clrapuit  ovcm  paupcris,  quas  in  siiui  ejus  cubitabal, 
ci  de  niensa  edebal.  Cum  hjcc  igitur  audisset  icx 
David,  iratus  est  valde  adversus  hominem  illum,  et 
dixit  ad  Nalhan:  Vivit  Dominus,  quonitim  fUius  mor- 
tis  est  vir  ille  qui  fecit  hoc.  Ovem  reddel  m  quadru-  B 
plum,  et  ipsc  gludio  punietur.  Ojudicii  snpereffluen- 
lcin  justiiiam!  non  eiat  amoris  fibra,  utjusle  non 
ilicerel.  Jubet  quidcm  in  quadruplum  sccundum  lc- 
gem :  lcx  cniin  pracipit  furantem  quadrupli  reslitu- 
lione  vineiii:  (Exod.  xxn,  1)  islc  autem,  et  legem 
cst  prailcrgrcssus ;  julict  siquidem  el  ipsum  interimi, 
et  quadruplum  obnoxium  detineri.  Piompsit  itaquc 
sentenliam,  eljudicium  a  eliminatura.  Cuin  hoc  au- 
dissct  Prophela  ,  jactabat  omneni  umbram  imaginis, 
ct  in  nicdiuiii  profert  gladium,  et  cuin  fiducia  dirii : 
Tu  es,Rex,qui  hoc  opus  (ecisti.  0  sccure,  non  gladio 
secans  seusum  doloris,  scd  in  compendio  accusalio- 
nis.  Ciiin  hoc  oporluit,  oeuillavil  narrationem  :  cuin 
vcro  teiiipus  invenit,  slalim  pcrcussit  et  abscidit 
sine  grandi  plagx  vulncre,  scd  lioc  solummodo  iii- 
ccns:  tu  cs,Rcx:  at  illc  velociter  ad  conscientiam 
rediens,  lanquam  fidelis  et  idoneus  servus ,  culpam 
simpliciler  confitetur ,  et  dicit:  Peccavi  Domiiw,cl 
Propheta  respondit :  Dominus  transtulit  peccatum 
iuum.  Velov  confessio  :  velocior  medicina  :  facto 
peccavit :  verbo  poeniluil :  anmiit  Deus  :  et  correptio 
facta  cst ;  vulnus  apcruit  ct  sanitas  redit ;  sed  non 
fuit  bisProphcla  eontcnius,  nam  post  correptionew, 
posl  pcenitentiam,  post  emendalionem ,  post  pecca- 
torum  absolutionem,  psalmum  ob  banc  causain  con- 
si  ripsit,  ita  ul  etiam  poslerae  gencrationis  fiai  illius 
passio,  mcdicina;  ut  illius  naufragium  sit  aliis  por- 
tus:  et  qnibus  ille  vulncratns ,  cmendavit,  alii  in 
iisdem  incidcntes  ;  ipsa  possint  uli  medicina  ,  et  p 
emendationc  sanari. 

(Cap.  16.)  Fugiens  David  Absalon  fdium  suum,  nii- 
disquc  pedibus  incedens  transgrcssus  est  torrenlem 
Cedron,  et  cuuctus  populus  cum  eo,  et  pervenerunt 
usque  Balturim.  Ecce  cgressus  Semei ,  fitius  Gera  de 
cognationc  domus  Suul,  mittens  lapides  ,  maledicebat 
Regem  dicens:  egredere,  egredcre,  vir  sanguinum,  et 
tir  Belial.  b  i  Quisquis  Gdelium  divinx  gratix  illn- 

»  Illimitatum  :  id  esl  superans  limiles  legis,  qiue 
morteuv  furis  non  praecipiebat. 

*>  Paterium  hic  exscribit  (laudius,  ideoque  non- 
nulla  adjungit,  qiue  expressissime  in  libro  xxx  Mo- 
raliuin,  quem  Patenus  allegal,  non  invenies.  An 
quia  Palerius  aliqua  de  suo  inscrit,  tamctsi  Gregorii 
verbis  conjunctissiiiia,  ut  scilicelcxplirationi  libro- 


INSIS  EPISCOPl  "08 

strationc  compungilur,  sanolo  dcsidcrio  de  imis  ad 
summa  cvchi,  supeina?  conlemplationis  penna  fesii- 
n:ii ,  haec  beati  regis  David ,  ct  aliorum  sanctoruin 
praecedenlium  Patrum  gesta,  ubi  aliquid  iujuste  pcr- 
pessi  sunt,  ante  menlis  oculos  ponat,  at(|iic  in  eis  se 
imilationc  exercendo  proficiat,  et  quod  in  pncscnti 
litillat  ex  vitio,  vel  pr.xlerilorum  malorum  memoria 
reprimat,  vel  donorum  praecedentium  consolatione 
restringat,  vcl  eliam  imilatione,  ut  ilicium  esl,  Pa- 
trum  pi.ei  rdentium  provocctur  ad  melius.  Quod  ne- 
cesse  est  ut ,  sicul  proposuimus  exemplis  cvidentio- 
ribus,  approbemus.  c  Ut  cnini  unum  dc  multis  lo- 
(]nar,  qualenus  stndiosus  lcctor  multa  in  uno  inlclli- 
gal  :  quisquis  verboruin  contumeliis  pressus  cuin 
virlutem  palientix  servare  non  suflicit,  David  faclum 
ad  memonam  reducal :  quia  cuni  Semci  conviciis 
urgeretur,  et  armati  proceres  ulcisci  eontendeient, 
ait :  (vers.  10)  Quid  milti  el  robis  cst ,  filii  Sarvitv  ? 
Dimittite  eum,  utmaledicat:  Dominus  enim  praxepil 
ei,  ut  malediceret  David.  Et  quis  est  qui  audeal  di- 
cere,  quare  sic  fecit  ?  El  paulo  post  :  Dimitle  enm,  ut 
maledicat ju.rta  praeeplum  Dotnini :  si  forte  rcspiciut 
Dominus  afflictionem  meam  :  et  reddat  mihi  bonum 
pro  malediclione  huc  hodicrna.  Quibus  profecto  verbis 
indicat,  quia  perpetralo  Bersabec  scelcre,  exsurgen- 
leni  contra  sc  liliuni  fugicns,  reduxit  ad  aninium, 
malum,  quod  pcrpetravit.el  contumeliosa  verba,  non 
tain  convicia,  quam  ailjuloria  credidi! ,  qtiibus  sc 
purgari,  sibique  misereri  posse  judicavit.  Tunc  enim 
illata  «onvicia  bene  toleramus,  cum  in  secrelo  nien- 
tis  ad  mala  pcrpetrata  recurrimus.  Leve  quippe  vi- 
debilur,  quod  injuria  percutimur ,  dum  in  actione 
noslra  conspicimus,  quia  pejus  esl,  quod  meremur  : 
sicquefit,  ut  conlumeliis  gratia  magis  quam  ira  de- 
beatur,  quarum  intciventu  Deo  judice,  poena  gravior 
declinari  pnsse  confiditur. 

J  «  lllud  vero  quid  significet,  quod  parricida  filius 
Absalon  paticni  insequens,  primo  pater  ejus  decli- 
nans  fugil  ante  facicm  ejus  secuius  de  victoria,  qui 
aspiciebat  imperium  perire  :  quem  etiam  flcvit  ma- 
gno  luctu,  et  deploravit  cxilum  parricidx.  Scribilur 
cnim  fugisse  David  a  facie  bellantis  adversum  se 
(Edit.  sibi)  filii.  Et  quoniam  scriptuin  est  dc  populo 
Jeiusalem  :  (Isa.  i,  2)  Filios  nutrivi,  et  exsultuvi,  ipsi 
vero  sprcverunt  me,  (ilius  ergo  ejus  impius  signilica- 
tur  tropice,  id  est  populus  Judaicus,  qui  eum  tradi- 
dit :  Absalon  autem,  sicut  quidam  interpretalur,  in- 
telligitur  palris  pax.  Quod  miiuin  videlur  in  bisloria 
quemadmodum  patris  pax  possit  inlclligi,  qui  patrcui 
bello  persecutus  est.  Sed  qui  diligenter  ad  allegoriain 
intendunt,  inspiciunt  Absalon  esse  Jerusalem,  qiuc 
etiam  et  ipsa  pax  inlerpretatur,  a  cujus  facic  Cbri- 
stus  fugil,  quando  eam  patiendo  deserens,  in  gcnlibir; 

rum  Ilegum  accommodel  ?  an  potius  ctiam  quia  ve- 
tusti  codices  a  Paicrio  lecti  nonnihil  differebant  a  no 
stris?  Priorem  senientiam  postremx  hnic  prasfcro. 

r  Subsequenlia  iuvenies  num.  57,  alias  cap.  10 
olim  17,  lib.  xxx  Moral.  sancti  Giegorii. 

J  II;ec  exscripsit  c\  Isidoro  [in  lib.  u  Uegura,  cap 
3]  Claudius. 


7n<)  QU^STIONES  XXX  Sl  PER 

per  lidem  successil.  °  Alii  Absalon,  Judam  iradilo- 
rem  aceipiunt,  quem  lania  et  tam  (miseranda)  mi- 
randa  patientia  Christus  pertulit  tanquam  bouum, 

cum  ejus  cogilaliones  non  ignoiarel :  eum  adliibuit 
ad  convivium,  in  quo  corporis  et  sanguinis  sui  figu- 
ram  discipulis  commendavit  el  tradidit,  b  Quod  de- 
nique  in  ipsa  iradilione,  et  osculiim  accepit,  liene 
intelligitur  Cbristum  pacem  exbibuisse  traditori  suo, 
qnamvis  illc  tam  sceleratae  cogilationis  inierno  bello 
vaslaretur  :  el  ideo  Absalon  patris  pax  dicitur,  quia 
paierbabuit  pacem,  quam  ille  non  habuit. 

<•  «  Sed  fortasse  quis  dicat,  si  David  iniaginem 
Cbrisli  gerebat,  quomodo  multas  uxores  et  concu- 
biuas  babuisse  scribitur  :  cum  has  res  Christus  et 
horrescal,  et  damnet?  boc  cnim  in  prophetia  fiebat. 
Multa;  enim  uxores  David ,  multarum  gentium  et 
iiaiionuni  iuiaginem  indicabant,  quae  per  fulemChri- 
sli  eonsortio  jungentiir  :  eoncubiiue  vero  ejus  signi- 
Gcant  haerelicorum  ecclesias ,  quac  sub  Christi  no- 
minis  titulo  manere  se  gloriantur.  Sed  quia  propter 
carnalia  lucra  sectanlur  Chrislum,  non  conjuges,sed 
coiiciibiiiae  vocanltir.  Deniqiie  nunc  regcs  ,  si  plnres 
habcnl  uxores,  vcl  concubinas,  erimen  esl:  quiajani 
transierunt  figurae,  pro  quibus  iixoium  vel  concubi- 
narum  venia  conccdebatur  :  at  nune,  quia  figttra; 
transierunt,  venia  nulla  datur.  » 

{Cap.  20,  ».  4-,  el  snbseq.)  Percusso  Absalon ,  cum 
reverstts  essei  David  in  Jerusalem,  dixil  Amasae,  ut 
eongregarct  omnes  viros  Juda  in  diem  terlitim  ,  et 
constituereteum  principem  pro  Joah.  Moranle  Amasa 
exlra  placitum,  pra;cepil  David  Joab,  el  Abisai,  ut 
irent  el  apprehendercnt  Sibam  filium  Bochri.  Cuin- 
quc  invenisset  Joab  in  Gabaon  ,  Joab  lenuit  manu 

»  Vide  tmse  tradit  Aug.  n.  1  Enarrationis  in  ps.  m. 

i>  Terruit  locus  iste  niiillos  ex  nostris;  adeo  ut 
suspicati  sint  nonnulli  mendosum  esse  locum  hunc, 
legendutnque  alio  inodo.  Sed  revera  retinenda  est  ca 
lectio,  quam  proposuimus:  nam  locus  hic,  si  rectc 
inlelligatttr,  nullitm  nobis  limorein  ineulit.  Bellanni- 
nus  sane  locum  hune,  quem  ex  Augustino  desuni- 
piiim  diximus,  expendit ',  monetque  loqui  «  Augu- 
stinum  de  figura  eorporis  in  cruce  stispensi ;  id  est 
de  reprasenlalione  Dominicie  passionis ;  eodem  enim 
modo  Aiiguslinus  Eucharistiam  ligurain  eorporis  vo- 
cavil,  qtto  veteres  Gneci  antitypa  ;  de  qtta  voce  dixi- 
ntus  in  testimoniis  Basilii.  »  Haetenus  Bellarminus, 
qui  revera  antea,  id  estcap.  15,  lib.  u,  postqii,.in  sibi 
objecisset  Basilium  in  liturgia  [Basilio  enim  Bellar- 
niini  tempore  tribuebatur  Liturgia,  quae  Rasilii  no- 
mine  inscribitur]  Eitebaristiain  appellantem  antitypa 
javTtTu^aJ  respondet  corpjis  et  sanguinem  Domini, 
ni  sunt  snb  speeiebus  panis,  et  vini,  signa  csse  ejus- 
dem  corporis,  et  sanguinis,  ul  fuerunt  in  cruce:  re- 
ptasentat  enim  Eucharislia  passionem  Christi.  Hinc 
Clirysostomus ,  boniil.  17,  in  epistolam  ad  Hebifeos 
die.it,  Eucharistiam  esse  typutn,  scu  figuram  sacri- 
licii  ertieis,  et  taraen  ibidem  asserii,  ntinc  eumdem 
Christum  oflerri,  ipti  tunc  oblatus  fuit.  Copiese  porro 
boc  in  loeo  argumentum  boc  persequilur  Bellarnii- 
mis,  qui  etiam  de  eo  agit  sub  inilium  fere  capitis  2i 

*  Dc  sacram.  Euchar.  lib.  n ,  cap.  24,  55,  ex  tomo 
scptimo  :  ubi  sibi  ohjicit  haec  Augustini  verba  de- 
siinipta  ex  Conimeii.  in  psal.  m.  «  Christiis  ailhibuit 
Judam  ad  conviviuin,  in  quo  corporis  sui  liguram 
discipulis  conimcudavit.  » 


I.IBROS  RECIM.  —  LIBEH  II.  710 

A  dextera  menlum  Amassc,  quasi  osculans  citm,  qui 
percussit  cum  in  latere,  et  morluus  est.  d  «  Qttid  cst 
quod  Joab  meiitum  Amasae  dexira  lcnuit,  sed  sini- 
slram  ad  gladium  lalenter  mittens,  ejtts  viscera  efiu- 
dit?  nisi  hoe,  quod  patenter  datut  intelligi.  Dexlra 
nainqiie  mentuin  tenere,  est  quasi  ex  bcnignitate 
blandiri  :  sed  sinistratn  ad  gladium  niiltit,  qui  laten- 
ter  ex  malilia  percutit. 

«  o  Seqtiitttr  psalmus  septinius  deciinus,  et  merito 
quasrilur,  cur  solus  isle  psalmus  in  libris  Regitm  re- 
periatur  coiisciiplus  :  nec  immerito  p.almus  iste  re- 
gnorum  libris  solus  invenitur,  qttia  regnom  illud  si- 
gnificatur,  ubi  adversarium  non  habemiis.  Tiiiilns 
enim  ejus  est :  in  die ,  qua  eripuil  eum  Dominus  de 
manit  omnium  inimicorum  ejus ,  et  de  manu  Saul. 
"  Quis  enim  figuralur  in  David,  nisi  ille  qui  venit  se- 
cundiim  carnem  ex  semine  David,  qui  utiqtie  in  cor- 
pore  suo,  quod  csl  Ecclesia,  adbuc  palilur  iniinieos? 
Unde  illc  perseculori ,  quem  voce  maelavit,  et  in 
suum  corpus  trajiciens,  quodammodo  manducavit : 
insonuit  de  coelo.  (Act.  ix,  4)  Saute,  Saulc,  quid  me 
persequcris?  Quando  anlem  meretur  eripere  hoccor- 
pus  de  manu  inimicorum  ejus?  nisi  eum  et  illa  no- 
vissima  initnica  dcstruetur  mors ,  ut  perveniatur  ad 
rcgnum  Dei.  > 

f  Diligam  te  virtus  mea.  «  Diligam  te,  Doinine,  pcr 
quem  fortis  suin.  > 

Domine,  firmamcntum  meum,  et  refugium  meum, 
et  liberator  meus.  «  Domine,  qui  me  firinasli,  quia 
refugi  ad  te  :  refiigi  autem,  quia  liberasti  me.  > 
Ij  Oeus  meus,adjutor  meus,el  sperabo  in  cum.  «  Deus 
meus,  qtii  niihi  adjtiloritim  prius  vocationis  luae  pra> 
stilisti,  ut  sperare  iu  te  possim.  > 

ad  quod  lectorem  amando,  haec  lanltim  seligens  : 
«  llluslrat  Lanfraucus  rem  totam  insigni  simililu- 
dine  [Luca'  ullinio]  :  Domiuus  lin.xit  se*  longius  ire, 
quod  expnnit  Auguslimis  Iib.  contra  mendacium  cap. 
15,  ubi  dicit ,  Cbrislum  ea  liclione  significasse ,  se 
supra  omncs  ccelos  ascensurum.  "  ldem  igiiur  Cbti- 
slns  sui  ipsius  figura  fuit,  et  dici  reclisshne  posset 
Christus  fingens  se  longius  ire,  et  quodammodo  Chn- 
stus  in  coeluin  ascentlens  >  Nolare  barc  volni,  ncaut 
trepidaret  Leetor  timore,  ubi  non  esl  liinor  :  aut  ea 
in  re  Claudium  reprehenderet ,  in  qua  ulique  repre- 
hendendus  ille  non  est. 

c  «  Haec  quoqtte  Isidoro  destimpsit  Claudins,  sed 
capiie  proxime  superiori,  id  cst  2  :  ex  qua  qnidcm  re 
"  suspicaii  lieet,  aliuin  forlasse  capilum  ordinem  in 
aniiquis  lsidori  codicibus  fuisse  servalum. 

«'  Stibsequentia  habes  eliam  in  Palerio,  qui  ea  dc- 
sunqisil  ix  lib.  xv  Moraliiim  Gregorii  Magni  [n.  25J. 

*  Cap.  22,  num.  2,  et  subseq.  Et  psal.  xvii.  Qu.e 
lineolis  notanlur,  ex  isidoro  desumpsit  Claudius. 
Quaerc  itaqiie  illa  in  capite  6,  in  lib.  n  Regum.  Ea 
etiam  babet  Rabanus  Maurus  :  ex  qua  re  vides 
quanto  in  pretio  Isidori  commentaria  habereiititr. 

f  Haec  interpretatio  toia  tlesurnpia  est  ex  Augu- 
slino,  eujtis  Enarrationem  in  psalmum  hunc  [id  est 
17]  exscripsil  Claudius. 

"  Aliud  alline,  nec  minus  perspicuum  exemplum 
praebel  Ambrosius  in  cap.  2  Lucae  lib.  n ,  imm  65 , 
his  verbis  :  «  post  triduum  reperitur  in  templo ,  ut 
essel  indicio,  quia  posl  triduum  triiiuiphalis  illitts 
passionis  in  sede  ccelesii  et  honore  divino  li  lei  no- 
stra-  se  stiscitatus  olferret,  qui  mortuiis  credcbalur.i 


-!l  CLAUDH  TAURITSENSIS  EPISCOPJ  719 

Protector  mew,  ei  cornu  salulis  mece,  et  redemptor  A     Et  ascendk  guper  Cherubm,  et  volavit.  <  (Chcrubiu 
meus.  i  Proteclor meus,  qiii;>  non  dc  me  prxsumpsi, 


qu;isi  erigens  adversum  te  cornu  superbiae,  scd  ic 
i]isiiin  cornu,  hoc  csi  flrmam  cclsiludinem  saluiis  iu 
veni :  quod  ut  invenirem,  redemisti  mc.  > 

Laudans  ittvocavi  Dominum  ,  cl  ab  inimicit  mcis 
salvus  ero.  «  Non  meam  gloriam,  scd  Domini  quae- 
rens,  invocabo  Dominum,  ct  uon  erit  unde  mihi  no- 
ccani  impietatis  errores.  > 

Circumdederunt  me  dolorcs  mortis.  t  Id  cst  circum- 
dederunt  inc  dolorcs  carnis.  Et  torrentes  itiiquitatis 
conturbaverunt  me.  Turbx  iniqux  ad  lempus  rom- 
molx  velut  flumina  pluvialia  ciio  desilura  cgerunt, 
ut  conlurbarent  me.  > 

Dolores  inferni  circnmdederunt  me.  <  In  his  qui 


quippe  id  est  plenitudo  scientia>  ascendisse  perhihfl 
tur ,  et  volasse  ,  qma  majestalis  ejus  cclsitudinero 
scientia  nulla  comprehendit.  Volavil  crgo ,  qui  a 
longe  in  altum  ab  inlellectu  nostro  se  rapuit),  •>  ut 
nemo  adDeum  perveoiret.nisi  percharitatcm ;  (!(om. 
13.  10)  pleniludo  cnim  lcgis  cbaritas  cst  :  cilo 
cnim  sc  incomprehensibilem  esse  monstravit  dilec- 
loribus  suis  ,  ne  illum  corporeis  imaginalionibus  sc 
comprehendere  arbilrarenlur.  (  c  Super  Cheru- 
hin  Douumis  ascendit,  et  volavit.  Quia  super  pleniiu- 
dinem  scientix  ,  qux  esse  in  hominibus  potuit ,  In- 
carnalionis  suxgloriamexaltaredignalus  cst,  ut  h  e 
ejus  volaresit  polentix  sux  mysierinin  alt  intelleclu 
humano  subduccre  :  quanlalibei   enim   plenitudine 


iiic  circumdederunt,  ut  pcrderent,  erant  dolores  invi-  U  seientix  viia  spiritualium  fulgeal ,  apprehenderc  nou 


tli:e,  qui  morteni  operantur,  perdiiciinlquc  ad  infer- 
r.uei  peccati.  Prwiencrunt  me  laquei  mortis.  Prxve- 
nerusil  mc,  ut  priorcs  nocere  vellent,  quod  eispostea 
redderetur.  Tales  autem  homines  capiunt  iu  perdi- 
lioncm,  quibus  inala  persuaserunljactatione  justi- 
ti.c.  f.ujus  non  rc,  sed  nomine,  adversus  gentes  glo- 
riantur. 

Et  in  pressura  mea  invocavi  Dominum,etad  Dcnm 
meum  clamavi :  et  exandivit  de  templo  sanclo  stto  vo- 
eem  meam.  <  Etexaudivil  de  corde  mco,  in  quo  habi- 
lal,  vocem  meam.  El  clamnr  meus  in  eonspectu  ejus. 
Et  elamor  meus,  quein  non  inauribus  hominum,  sed 
coram  ipso  inlus  habeo,  inlroivil  in  aures  ejns.  > 

F.l  commola  esl  ,  el  contremuit  terra    <  Ita  clarifi- 


valet,  quomodo  faclum  sit,  ut.  qui  cxstitit,  concipe- 
relur  ,  et  anle  sxcula  auclor  hominum  nasccretur 
liomo  inlincni  J  sxculoruin,  Deus  caro  essct ;  Ver- 
biiin  infans  fieret.  Undc  recle  cl  illic  addilur  :  Yo- 
tavit  sttper  pennas  ventorum  .quia  videlieet  transcen- 
dit  omnes  intellectus  animarum.  Vcnto  quip.ie  ani- 
mam  figurari  ,  pro  velocitate  sux  cogiiaiionis  ,  noa 
inconvenienler  arcipimus.)  Illa  aulcm  celerilas,  qua 
se  incomprehcnsibilem  esse  monstravil,  super  vir- 
tutes  animarum  esl,  quibus  se  veluti  pennis  ab  xtcr- 
nis  timoribus  in  auras  libertalis  extollunl.  > 

El  positit  tenebias  lntibulum  suum.  <  Et  posuit 
obscuritatem  saerainenlorum  ,  cl  occult.im  spem  in 
corde  credcntium ,  ubi  laleret  ipse  non  eos  duserens. 


caio  lilio  hominis  ,  commoti  sunt ,  et  contremueiunt  C  "  (Quia  duin  caligine  noslrx  infirmitalis  obscma- 


peccatores.  Et  fundamenta  monlium  conturbala  sunt. 
Et  supcrborum  spes,  qux  in  hoc  sxculo  fueruut, 
COliturbalx  sunt.  Ft  commota  siint  ,  qnoniam  iratus 
est  eis  Dcus.  Ut  scilicetjam  finnamentum  non  habe- 
rel  in  cordibus  bomiuum  spes  leiiiponiUiim  bono- 
rinn.  > 

Ascendit  fumus  in  ira  ejns.  <  Ascendit  lacrymosa 
deprecatio  pcenitentiuin,  cum  cognovissenl  quid  nii- 
netur  Deus  inipiis.  Et  iqnis  a  facie  ejus  exardescit: 
Etflagranliacharitatisposlpoenitentiamdcnotitiaejus 
Cxardescit.  Carboncs  succensi  sunt  ab  eo.  Qui  jain 
iiiortui  crant,  dcserti  ab  igne  boni  desiderii,  ac  lucc 
justitix ,  eifrigidi ,  tcncbrosique  rcmanserant,  rur- 
sos  accensi  ct  illuminati  rcvixerunt.  » 


mur  per  ignorantiain  noslram  ,  nobis  abscondilur, 
ne  a  nobis  modo  in  xterna  et  lirnia  ebarit.ite  vidca- 
tur.)  f  ln  his  etiain  tenebris  ,  ubi  per  fident  adhtlC 
ambulamiis,  non  per  speciem  ,  quandiu  quod  non  vi- 
dcmus  ,  spcranuis  et  per  palientiam  exspectainus. 
(e  ynia  vero  auclor  noster  ,  nobis  in  hoc  exilio  dc- 
jeclis,  lucein  su;c  visionis  abslulit,  si  se  noslris  ocu- 
lis,  quasi  in  tenebrarum  latibulo  abscondit.  Qnas 
niiniriim  cxcitatis  noslrx  lenebras  cum  studiose 
conspicimus  ,  mentem  ad  lamenta  rcvocaiuus.  Flct 
cnim  cxeitalem  ,  quani  foris  patitur  ,  si  humililer 
memiuit ,  quod  inleriori  luminc  privatur.  Cumque 
tenebras  ,  quibus  circumdatur  ,  rcspicit,  splendoris 
iiitimi  ardenti  sc  desiderio  allligit  ,  omuique  inten- 


/."/  inclinavit  ccclum,  ct  descendit.  «  Et  humiliavit  D  tiimis  nisu  seinetipsa  conculit  ,  el  supernam  lucrin, 


juslum,  ut  descendeiei ad hominum  inlirmitatem.  Et 
catigo  sub  pidibus  ejus.  a  (Caligo  ejus  sub  pedibus, 
ijiiia  iton  ea  ciaiitaie  ab  inferiorihus  eernitur,  qua 
in  supcrioribus  dominatur.)  Impii  enim.  qui  terrena 
sapiunt,  e;i!igine  malitix  sux  non  cognovemnt  eum  : 
tcrra  eniin  sub  pedibus  ejus  tanqiiam  scabellum  pc- 
uaui  ejus.  • 

"  Ea  ,  qux  bic  parenthesi  clausi,  ea  quoque,  qux 
deinceps  parenlhesi  clandam  ,  noverit  lector,  non 
iii  Augiistiiii  Enarratione  inveniri  ,  sed  inserta  ex 
Gregorio  allcgato  in  locum  huuca  Paterio,  quem  si 
vult  ,   consulal  leclor. 

'•>  Ut  nemo  :  rursus  habes  iu  Augustino. 

'  ileniin  iu  Gregorio  bxc  perquire. 


quam  condiia  deseruit,  repulsa  quarit.  Undc  fit  ple- 
rumque,  ut  in  ipsis  piis  llelibus  illa  intcrni  gaudii 
claritas  erumpat,  et  mens  qux  in  tempore  prius  e;c- 
ea  jacuerat ,  ad  inspectionem  fulgoris  intiini  L,  su- 
perius  vegetala  convalescat.)  In  circuitu  ejus  taber- 
nacuiutn  ejus.  Conversi  tainen  ad  ipsuin  ambiunl  qui 
credunt  ei,  quia  in  ntedio  eorum  est  ,  cum  omuibus 

A  Eilil.  in  fine. 

»  Qux  sequuntur,  donec  pervenias  :  in  his  etiam 
nec  in  Augustino,  nec  in  Gregorio  reperi. 

'  Ituisus  nos  docel  Angustinus. 

*  H.ec  diligentissime  pro  more  exscripsit  cx  Palc- 
rio,  ideoque  e\  Gregorio,  Claudius. 

h  Eilil.,  suspiriis,  aptius,  ut  arbitror. 


715  QILESTIONES  XXX  SLPER 

icqttalilcr  favet,  in  ijiiibns,  tanquam  in  labcrnaculo, 
balntat  lioc  tcmpore.  Tenebrosu  aqua  in  nubibus  ae- 
ris.  Hec  proptcrca  quisquamin  illa  luce,  quoe  futura 
cst,  cum  ex  lide  ad  spcciem  venerimus,  jam  se  cssc 
arbitretur,  si  Scripturas  ivcie  intelligit.  In  prophetis 
cniin,  alque  in  ninnibus  divini  vcrbi  prxdicatorihus 
obscura  doclrina  est «  (quia  anic  adventuni  Donii- 
ni,  dtim  oceultis  sacramentis  gravidi  ,  mysteria  iin- 
nicnsagesiarcnt,  intuentiumoculis,eorum  intclligeii- 
tia  caligabr.t.)  i 

/'iyc  fultjorein  compectu  ejus  :  <  i;i  coiuparalionc 
fulgoris,  qui  cst  in  conspectu  ,  manifestalionis  ejus. 
!  Nuba  ipsius  transicrnnl.  Prxdiealores  verbi  ejus, 
non  jam  Judxx  Gnibus  conlinenlur,  sed  transierunt 
,  ad  gentcs.  (Univcrsa  mundi  spatia  miraculorum 
.  claritate  percurrunt.)  Grando  ci  carbones  itjnis.  Ob- 
i  jurgalionis  figuralx,  quibus  velut  grandine  corda  du- 
ra  lundunlur.  Si  autem  terra  culta,  el  mitis,  id  est 
pius  aniinus  exccpcrii  ,  durilia  grandinis  in  aquaiu  , 
id  est  lerror  fulguratx.  ,  ct  quasi  congelatae  objurga- 
lionis  in  dociriuain  saiiantem  resolvilur.  Iguc  au- 
tcm  charilalis  accensa  corda  reviviscuut.  Il.ec  otiinia 
in  nubibus  ipsius  ad  gentes  transierunt.  (  Quia  vidc- 
iiccl  sancti  viri  corda  audienlium  ,  et  terrentcs  fe- 
riunt,  el  Llandicntes  infundunt.  Nainqucmadiiiodum 
feriant.  prophcta  noster  tcstatur  dicens(Pso/.  cxliv, 
C)  :  Virtulem  terribilium  tuorum  dictitl,  ct  magnitu- 
dinem  luam  narrabunt  :  ct  qucina.lmoium  blan- 
dicnlcs  vigcnt ,  scculus  adjunxil  (Ibid.,  v.  7)  :  Me- 
moriam  abundantiv  suavitatis  luie  eructabunt.  Et 
justilia  lua  exsullubunt. )  > 

Et  intonuit  de  ccelo  Dominus.  <  Et  evangelica  fidu- 
cia  dc  corde  justi  sonuii  Doininiis.  Et  Ahissimus  dedit 
tocem  suam.  LU  haberemus  eam,  cl  in  profundo  rc- 
ru.n  humanarum  auuiremus  ccelestia.  i 

Et  misit  sagitias  suas ,  ei  dissipavil  eos.  «  Et  eini- 
sit  Evangelislas  pennis  virlutum  recla  ilinera  transvo- 
lanles,  non  suis,  sedejus  a  quo  uiissi  sunl  viribus. 
El  dispersit  cos,  ad  quos  missi  sunt ,  ut  aliis  corum 
essentodor  vilae  in  vitam,  aliis  odor  mortis  in  mor- 
tein.  Et  corusctiliones  multiplicaeit  ,  el  conturbavit 
eos.  El  miracula  multiplicavit,  ctconturbavit  cos.» 
Et  apparuerunt  (onles  aquarum.  <  Et  apparuerunt 
qui  facti  eranl  in  prxdicanlibus  fonles  (luan.  iv,  1  i) 
aquarum  salicntium  in  vitam  ;cternam.  Et  revelala 
sunt  [undamenla  orbis  terrnrum.  Revelati  sunt  pro- 
phelx,  qui  non  inlelligebantur  ,  supcr  quos  xdifica- 
rctur  orbis  terrarum  credcns  Domino.  Ab  increpatio- 
ne  lua,  bomine  clamanlis  (Luc.  x,  9)  :  appropinqua- 
vit  super  vos  rcgnum  Dii  :  Ab  increpatione  spiritus 
ira-  tua; :  dicenlis  (I.uc.  mii,  5)  :  nisi  paenitev.liam 
cgailis,  omnes  simililcr  moriemini.  » 

Misitde  summo,  ct  acccpit  mc.  <  Vocaildo  exgen- 
libus  in  bxrcditalem  gloriosam  ,  Ecclesiam  ,  non 
habenlem  maculam,  aut  rugam  :  Assumpsil  me  de 

•  Tradiisubscquenlia  Paterius,  ideoqueGregorius. 
b  E  lit.  voluptatis. 
c  Edit.  latiiudo. 

1'iTROL.  CIV. 


I.IDROS  REGUM.  -  LIDER  II.  714 

\  muliiiudine  aquarum.  Assumpsil  me  de  multitudinc 
populorum.  » 

Emit  medeinimicis  meis  furtisrimis.  <  Eruitmc> 
de  inimicis  meis,  qui  pnevaluerunt  ad  alfligcndam, 
ct  ad  pcrvertendam  istam  lemnoralem  vitam  meam. 
Et  ab  his  qni  odcrunl  me  ,  quoniam  confortali  sunt 
supcr  me  :  quandiu  sub  ipsis  sum  ignorans  Deum.  • 

l'rtvveneruntme  in dieafjliclionismcw.  i  Prioresmi- 
hinocueruiil  in  tcmporc  quo  mortalc,  et  laboriosum 
corpus  gero.  Et  factus  est  Dominus  firmamentum 
meum.  Et  quoniam  amaritudine  niiseriarum  firma- 
mcntuui  terrenae  l  voluutatis  contiibulatum  ,  atquc 
convulsum  esl ,  factus  est  Dominus  lirmamentum 
meuin.  > 

Et  eduxit  me  in  laliludinem.  <  Et  quia  carnales 
B  paticbaliir  angustias,  eduxit  mein  spiritualem  latitu- 
dincnifidci.  Eruitme,quoniamvotuit  me.  Antequam  il- 
lum  egovellcm,  cruiune  de  inimicis  meis  polcnlissi- 
mis,  qui  inibi  invident  jam  volenti  eum,  cl  ab  bis  qui 
oderiinlmc,  quiavoloeum.  > 

£(  reiribuct  milii  Dominus  secundum  jtistitiam 
meam.  <  Reiribuct  iuilii  Domkiussecundum  justiliam 
bonx  volunlalis,  qm  prior  prxbuil  miseiicordiam, 
antcquam  haberem  bonanivobintalein.  Et  secuntlum 
puritalem  manuttm  mcarum  rclribuet  mihi.  Elsccun- 
diiin  puritalem  factorum  menrum  retriliuet  mibi, 
qui  tribuit  milii ,  ut  bene  facc-rem ,  cducenJo  nic  in 
latitudinem  lidei.  > 

Quia  eustodivi  vias  Domini.  <  Ut  in  ■•  latitudincm 
bonorum  operuin,  (|uae  per  fideni  sunt,  ct  longanimi- 
Q  tas  perseverando  consequatur.  > 

Nec  impie  gessi  a  Deo  tnco  ,  quoniam  omniajudi- 
cia  cjus  in  eonspectu  meo  suni  sentper.  <  Quoniamom- 
niajudicia  cjus,  idesl<i  per  misericordiamjustorum, 
et  pojnas  iinpiorum  ,  et  flagella  corrigendorum  ,  et 
tentationcs  probandorum  perseveranii  contumpla- 
lione  considero.  Et  juslitias  ejus  non  re;iuli  a  me. 
Ouod  faciunt  deficicuirs  sub  sarcina  earnm,  et  rever- 
lunlurad  vomitum  siiuin.  > 

Et  ero  immaculalus  corum  co,  et  observabo  me 
ab  iniquitale  mea.  Et  relribuct  milti  Dominus  secu/i- 
dum  juslitiam  meam.  « Itaque  non  solum  propter  la- 
litudinem  fidei  ,  qux  per  dilectionem  operattir  ,  se:l 
etiatu  proptei  longitudinem  perseverautix  retribuct 
mihi  Jjominus  secundum  justitiam  incam.  > 
D  Et  secundum  puritalem  manuiim  mearum  retribuct 
mihi  in  conspectu  oeulurum  rjus.  <  Oiiouiam  q:i;e 
videnlnr,  tcniporalia  suni ;  quae  aulem  non  videnlur 
;cterna  sunl,  quo  p^rtinet  aliitudo  spci.  > 

Cum  sancto  sanctuseris.  <  Esl  eliam  occulta  pro- 
fundilas,  qua  intelligcris  ciim  sanclo  sauctus  cris, 
quia  tu  s:;nctifieas.  El  cum  viro  innocente  innocens 
eris  :  cl  quia  nuili  noces ,  sed  criniculis  peccatorum 
suorum  unusquisque  constringitur.  > 

Ei  cum  clccto  elecius  eris.  i  Et  ab  eo  quem  eligis. 
elegeris.  Et  *  cumperversis  subrerteris.  Elcum  pcr- 

d  Edit.  ct  pramia  jtislorum. 
e  Edit.  pcnersus  eris. 


71f>  CLU  DII  TAURINENSIS  EPISCOPI  7!G 

\frso  vidcris  perversus  :  *  ob  quod  eis  non  favcs,  A  quilla  ,  et  mollia  ,  sed  etiam  per  nspcra  ,  el  durs 
perversus  esse  vidcris  ,  quoniam  dieuni  non  est  rec- 


i'i  vi.t  Domini  .  et  ipsorum  via  non  est  recia.  > 

Quonium  t»  poy.utum  liumilcm  salvum  facies.  <  lioe 
inilein  pervcrsum,  videlur  pcrversis,  quod  conflten- 
lcs  pcccata  stia  salvos  f.icies.  Et  oculos  superborum 
humiliabis.  Ignorantes  aulem  I>ei  juslitiam,  et  suaui 
volcntes  constituere,  humiliabis.  > 

Quoniam  in  h  illuminabis  lucernam  meam,  Do- 
miue.  «  Quoniaui  non  cst  noslnim  lumcn  e\  nobis. 
scd  tu  illuniinabis  lucernam  incam  ,  Domine.  heus 
meus,  illumina  tenebras  meas.  Nos  cnini  peccalis 
nostris  tenebrx  sumus ,  scd  Deus  mcus  illuminabit 
lenebras  mcas.  > 
Quouiam  a  te  l  eripiara  tentatione.  «  Quouiani  non 


iraiisinius.  I.ene  ergo  per  psalmislara  dicilur  :  Qui 
pcrfecit  pedes  meos  lunquaih  cervi.  Cervus  cniiu  cuin 
monlium  juga  conscendit,  quxque  aspera,  quxquu 
se  ohjKiiiiUsciilibusilligata,dato  sallu  liansgie.liliii 
ct  absque  ullo  cursus  sui  obstaculo ,  6  insuperiori- 
bus  elevatur.  Iiaeliamelectorummcntes  ,  qua:que  sibi 
in  boc  mundo  obsisteic,  alque  obviarc  conspiciunt, 
contemplalionis  haltu  transccndunl  :  et  more  cervo- 
runi,  despectis  tcrrenarum  reruin  scntibus,  in  supcr- 
na  se  evehunt.  > 

El  super  excelsa  sialuel  me.  i  El  super  ccelestcm 
babitalionem  liget  intenlionem  meam,  ut  iinplear  in 
(EpU.  ni,  lfl)  omnem  plenitudinem  Dei.  > 

Qui  docet  manus  meas  ad  pralium.    «  Qui  doeet 


me,  sed  a  te  ,  eruar  a  leiilatione.  Et  in  Deo  meo  "  me  operari  ad  supcrandos  iuimicos,  qui  nobis  inler- 


transgrediar  murum.  El  non  iu  ine,  sed  iu  Dco  mco 
lransgrediarmiirum,qucmintcrhomincs  ctcoelestcin 
Ilierusalem  pcccata  ercxerunt.  > 

Deius  meus  ,  immar.ulala  cst  via  e.jus.  i  Deus  meus 
iion  venil  in  lioiiiines  ,  nisi  mundaverint  viam  fidei, 
qiia  veniat  ad  eos  ,  quia  immaculata  est  via  ejus. 
Eloqnia  Dommi  ignc  examinata.  Eloquia  Domini 
igne  >' examiiialiouis  probanlur.  Proteclor  est  om- 
ttium  speranliumin  se.  Et  omnes,  qui  non  in  se  ipsis, 
sed  in  illo  sperant ,  eadcin  tribulatione  non  consu- 
inentur  :  spes  cnirn  scquitur  fidein.  > 

Quoniam  quis  Ueus  prwler  Dominum  ?  «  Cui  e  servi 
siimus.  Etquis  Deus,  prxter  Dominum,  quem,  post 


cludere  ceclestia  regna  conantur  Et  posuisti,  ut  ar- 
cum  a:reum,  brachia  mea.  Et  posuisti  infaligabilem 
intentioncm  bonorurn  operum  ineorum.  > 

El  dedisti  mihi  protectionem  satulis  mea: :  ct  dex- 
tera  lua  suscepit  me.  <  Id  est  favor  gralke  lux  stis- 
cepit  me.  Et  disciplina  tua  direxit  me  in  finem.  El 
b  correclio  tua  ine  deviare  non  sinens  ,  dircxit ,  ut 
quidquid  ago  ,  in  eum  linem  referam  ,  quo  >  coro- 
netur  inibi.  Et  disciplina  lua  ipsa  me  docebit.  El  ea- 
dem  correclio  lua  mc  docebit  pervenirc  ,  quod  di- 
rcxit.  > 

Dilatasli  grcssus  meos  subter  me.  i  Nec  impediciit 
carnales  angusiiai,  qtiouiam  latam  fecisti  charitatcm 


bonam  servilutem  tanquam  bsereditatem  speratam  ^  meam  operantem  bilariter,  etiam  de  ipsis,  quse  sub- 
filii  possidcbimus?  >  ler  me  snnt  ,  mortalibus  rebus,  el  meml  ris.  Et  non 


Dcus  qui  prcccinxit  me  virttae.  t  Deus  qui  rne  prx- 
ciuxit  ,  ui  fonis  sim  :  ne  dillluenles  sinus  cupulita- 
tis  impediaut  opera,  et  gressns  meos.  Et  posuit  im- 
maculatam  viam  meam.  Et  posuit  immaculalam  viam 
charitalis,  qua  ad  illum  veniam,  sicul  imraaculala  est 
fides,  qua  vcnit  ad  me.  > 

Qui  pcrfccit  pcdes  meos  tanqnam  cervi.  t  Qui  per- 
ferit  amorem  ir.cum  ad  transcendenda  spinosa,  et 
umbrosa  implicamenta  luijus  saxaili.  f  Cervos,  spi- 
rituales  viros  appcllat  propter  alacritalcm  vcloci 
cursu  :  robustoruni  enim  menles  in  Dco  immobili- 
ter  f\xji  lanto  adversa  quoeque  despiciunt ,  quanto 
cernunt ,  quoJ  contra  prxccpta  condiloris  cxcre- 


suntinfirmatavesligia  i».ca.  Etnon  sunl  infirmala  sive 
itinera  mca,  sive  signa  ,  qux  impressa  sunl  ad  imi- 
landum  seqnentibus.  > 

Perscquar  inimicos  meos  ,  et  comprclicndam  illos. 
t  Persequar  affeclus  carnales  mcos,  nc  ab  eis  com- 
pnhendar :  sed  comprehendam  illos.ut  absunianlnr  : 
E>  non  convertar  douec  defuiant.  El  ab  ista  inlen- 
lione  non  convertar  ad  quielcm,  donee  deficiant  qui 
obslrepunt  mibi.  > 

Et  confrinqam  illos ;  ncc  polerunt  starc .  «  Confrin- 
gam  illos,  nec  durabunt  advcrsum  me.  Cadent  subtus 
pedes  meos.  Dejeetis  illis,  prxponam  aniorcs,  qnibus 
ambuio  in  xternum.  > 


scuul  :  xternitatis  quippe  prxmia  prxstolanles  ,  vi-  y.      Et  prcecinxisti  me  virtutc  nd  betlum.  <  El  constrin 


res  ex  adversitatibus  suinunt,  quia  crcscente  pugna 
gloiiosiorem  sibi  non  ambigunl  manere  victoriam. 
Sie  ilaque  electorum  ilesideria  dum  premuiuur  ad- 
versilate  ,  proliciunt ,  sieul  ignis  flatu  premilur,  ut. 
crcscat  ;  el  unde  quasi  extingui  cernitur,  iude  robo- 
ratur.  In  co  naraque  ostendimus  ,  quautaad  Deum 
cupidilate  flagramus,  si  non  sobim  ad  euni  per  Irau- 

a  Verba  luuc  :  ol>  quod  [id  cslob  bor  tpiod]  eis  iwn 
faves  pcrversus  esse  videris  liesoiit  in  oditis. 

!j  Etiit.  illuminas.  Et  rcvera  deineeps  repelit,  illu- 
ininabis. 

c  Edit.j  eruar. 

11  Etlit.,  tributa  ionis. 

■  Etlil.,  servimus. 

f  Yerbahx"  .  cervos,spiriiuatesviros  appeUat  prop- 


xisli  fluentia  desideria  carnis  mcc,  virtute  ,  ne  in 
lali  pugna  prxpedirer.  Supplantasti  insurgenles  in me 
subter  inc.  Decipi  fecisli  cos,  qui  mc  insequebanlur, 
ut  subler  me  (ierent,  qui  super  me  csse  cupiebant.  > 
Et  inimicos  meos  dedisii  milii  dorsum.  «  El  inimicos 
meos  converlisti .  et  dorsum  mihi  eos  fecisti  esse 
idest,  ut  sequereiiliir  me.  Et  odiohabcntes  me,  perdi- 

ter  alacritatetn  veloci  cursu  [id  esl  in  veloci  cursu 
seusi  vis,  iv/orisnnsi/s,  Ci.iudiisuut :  rcliquaGregorii 
Magni  allegati  a  Palerio  ex  lili.  \vi  Moratium  [num. 
1\.  aliaseap.  1(1,  oliin  10. j 

6  Sic  Paterius,  scd  in  vulgato  S.  Grcgorii  libro  in 
tuperiora. 

t>  Edit.  correptio. 

1  Edil.  coluvrclur  tibi. 


717  QU.ESTIONES  XXX  SLPER 

disti.  Alios  autein  cnrum,  qui  in  odio  perdurarunt, 
disperdisti.  » 

Clamavcrunt  nec  erat  qui  salvos  faceret.  «  Qtiis 
enint  satvos  laceret ,  quos  Ui  non  faceres?  Ad  lio- 
minum  nee  exauiivil  eos.  Ncc  ad  qucmlibet,  sed  ad 
Doniinum  clamaverunl,  nec  cxauditione  dignosju- 
dicabit  non  recedentcs  a  malitia  sua.  » 

Et  comminuam  illos  ,  ut  pulverem  juxta  »  ftciem 
venti.  «  El  commintiaiii  illos  :  aiiji  cnim  sunt,  non 
recipicntes  imbrem  misericordia:  Dci  ,  ut  elati  ,  et 
inflali  superbia  ab  spe  firma,  ct  inconcussa  tanquam 
teir*  solidiiatc,  et  stabilitaie  rapiantur.  Ut  luittm 
platearum  ielebo  eos.  Per  latas  ,  quas  multi  anibti- 
lant,  pciditkiDisvias,  luxttriantes,  et  lubricos  delelio 
eos.  » 

Erucs  me  dc  contradiclionibns  )inj>uli.  <  Erucs  me 
de  contradictionibus  eorum,  qui  dixcrunl :  Si  tliini- 
serimusciini  vivum  b, oinne  saculuni  post  euui  iliit.  • 

Cunstiluet  me  in  eaput  ijenlium.  Populut  quem  non 
eognavi  ,  e  serviet  mihi.  t  Populus  gentium  ,  quem 
corporali  pnesenlia  non  visitavi  ,  servivit  milii.  In 
obauditu  aurit  obedivit  i/tihi.  Nee  oeulis  me  vidil, 
sed  recipiens  prscdicalores  meos  iu  obaudilu  auris 
obaudivit  railii.  > 

Filii  aticiii  mcniiti  snm  ntiki.  «  Filii  non  nici  tli- 
ceudi,  sed  pniius  alicni,  quibus  rccte  dicitur  :  Vos  ex 
patre  diubolo  eslis,  mentiti  situt  mihi.  Fitii  alieui  inve- 
icravcrunt.  Filji  alicni,  quibus  ul  rcnovarcnUir,  no- 
vuni  lestaiuciiiiini  altuli,  in  d  veterem  bomiflciu  re- 
niauscruut.  El  claudicaverunt  n  scmitis  suis.  Et  tan- 
quam  uno  petle  debilcs,  quia  vetus  teiienies  ,  iiovuin 
lcslamentum  respuenuit,  claudi  e/1'ceii  sunt,  etiam 
in  ipsa  vclcri  lcgc  potitis  suas  tj.isiilioiies  sequeiitcs, 
quam  Dei.  (Mattii.  xv,  2)  CaJjjiuniab.iiitur  cniin  de 
manibus  non  lolis  ,  quia  lales  cranl  semiuc  ,  quas 
jpsi  feoerant,  ct  consueludine  lijverant,  abcrrando 
sb  c  itincre  preeeeptorum  Dci. » 

Viril  Duiuinus  ,  t1  baiedictus  Dcus  meus.  «  (tiom. 
xm,  G)  Secundum  aulcni  carncm  sapcrc,  mors  est. 
Vivit  Dominus,  et  bcnedictus  Deus  mcus.  Et  exattetur 
Deus  sululis  meee.  Et  non  terreua  coiieuctudinc  (c 
Deo  sabttis  meae  sentjam  :  ncc  lerrciiuia  ipsanu  sa- 
lutcui,  sed  in  exceJsode  iJJo  sperem.  > 

Dcut  qui  dtts  vindictam  mihi  ,  et  subdis  populos 
sub  me.  <  Dcus  qui  vindieas  iuc  ,  subdendo  sub  roe 
populos.  IMerator  mcus  de  inimicit  niei»  ,  ciaraanti- 
bus,  cruciftje,  erucifigc,  Judais.  » 

Ab  insui  tjeuiibus  in  mc  exttllabii  mc.  <  A  quibus 
Ju  Ixis  insurgeuljbus  in  ine  paiLentem,  cxallahis  me 
rcsurgenlcm.  A  viro  iniquo  crues  me  :  A  regno  eo- 
inin  iniquo  f  cripies  me.  » 

Propterea  confitebor libi  in  tjnilibus,  boniiuc.  «  Pro- 
l  ierea  tibi  per  nie  confilel  unlur  geiiles  ,  Domiae. 

•  Edil.,  anle. 

'•  Joan.  .vi,  4-8.  In  eiHlisdcest.  vivum. 
c  Edit.,  tervimt.  Hevera  in  cxplicaiione  habctur  : 
senivit. 
J  E  it.,  m  vetere  homine. 

•  Eilit  ,  itineribut. 
'  Edit. ,  erues. 

Ehlit,  /vus  credentet  Evangelio. 


LIBROS  RF.Gl.W.  -  LIBER  II.  "IS 

A  Et  nomini  tuo  psallam.  Et   laiitis  innotesces  bonis 
operibus  ineis.  > 

Magnifitans  salutes  rcgis  ipsitts.  i  Dcus  qui  ma- 
gnificat,  ut  admirabilcm,  faciat  salutes  ,  quas  ejus 
tllius  dat  credenlibus.  Et  facient  misericordiam 
Christo  suo.  Dcus  (|tn  facit  niisericordiam  Cbristo 
suo.  Dtivid,  el  seni  ejus  usque  in  scccuium.  Ipsi  libc- 
ratori  inanii  polenti,t(ui  vicil  Imiic  mundum,  et  eis 
«,  quos  in  evangelio   genuit  in  aetcrnum.  » 

«  Qu.-ecuniquc  in  boc  Psalmo  dicta  sunt,  quae  ipsi 
non  proprie  Doniino  ,  id  cst  capiti  Etxdesi.-c  f  con- 
gruere  possuut ,  ad  Ecclesiam  refcreiula  sunl.  Tolus 
enim  Cbrislus  hic  loquilur,  in  quo  sunt  omnia  meni- 
bra  ejus.  » 

(//  lieg.  cap.  xxm ,  1.)  Hwc  autem  sunt  vcrba  no- 
vissima,  qux  di.vil  David  filius  Isai.  Verba  uovissima 
David  non  finienda  dicit  ,  ped  perficicnda,  jion  con- 
siMnenda,  sed  qiweeunclis  fidelibusperfectionis  ple- 
pjjLudjnem  coufcraut. 

( Vers.  2.)  SpMtus  Domini  locutns  e$l  I"  tu-per  tne, 
cl  eermo  ejus  per  liuguam  ttieam.  Spiritum  Doniini, 
Spiriluni  Sanctuiti  dicit  :  sermo  Dei  Cliristus  F'bus 
Dej  accipitur,  ipsc  enim  Cbrisui$  est  Cliristus  Dci 
J*icob. 

( l'crs.  0.)  Pramarieatores  autem  quasi  spinte  evel- 
tenlur  universi.  Praevaricatorcs  Jud:ei ,  atquc  h:ere- 
Uci  suut  vclut  spinaj  de  Ecclesia,  qu;e  esl  terra  vi- 
ventium  ,  avulsi  ,  atque  xlcrno  iucendio  conibHSti 
peribunt. 
*j  (Vcrs.  8.)  Hwc  uomina  fortium  David  :  sedens 
in  cathcdra  sapientissimus  princeps  inler  Ircs,  ipse  est 
quati  lcncrrimus  ligni  vcrmictdus,  qui  oclingentos  in- 
terfceit  impelu  uno.  i  Non  Gcsliaa  ,  i  ut  quidam  pu- 
tant,  scd  ipse  David  cst  diciusquasi  tenerrimus  ligni 
vcrmicuius.  <IVr  t[iicni  virtus  siiiitil  bellica,  el  modc- 
sla  viri  tlcsignalur  civilitas.  Quia  videlicet  sicut  ver- 
miculus  ligni  tener  quidem,  etfragilis  toto  suo  cor- 
pore  ,  nec  non  ct  permodicus  apparet ,  nihilominus 
tarncn  forlissimum  ligni  robur  exeJens  ,  consumit, 
el  cariosum  reddit.  Unre  a  lercndo  ligna  ,  lcrcdc- 
nis  nomen  babet  :  sic  ille  affaliilis  omuibus  doini,  el 
quietus  ,  alque  liumilis  vidcbatur,  al  in  certamine 
publioo  robustnm  sc  ,  atquc  inlolerabilem  bostibus 
cxhibeliat.  >  Absurdum  nonest,  uthi  tres  fortissimi, 
"  David  ,  et  Elcazar,  et  Samaa,  intelliganttir  Trinilas, 
Deus  Pater  ,  ci  Filius  ,  et  Spiritus  sanctus  :  ad  quo- 
rum  sequalitatem  taeteri  forlissiui)  noa  pervenerunt. 
(Vcrs.  14,  elc.)  « ltemk  ipseDavid  in  prxlio  Philisti- 
norum  cum  sitiens  versaretur  in  bello  ,  et  aquam 
qiuererct  :  Quis  milii  potum  dabit,  ait,  de  lactt,  qui 
rst  in  Bethleem  ?  Et  ad  portas  erat  iter  cisternx  : 
ti  David  '  interfusus  hus;ilii<,  etcum  niedia  htssii- 

b  Vulgata  :  per  me. 

'  UaiC  compares  ctun  iis,  quse  tradidit  Reda  {<jna'- 
stionc  ;ij  ti  njunifesto  perspieies  Claudimn  ea  ex 
prxclarissimn  boc  doctore  excqiissc 

i  Jesbutnn  Par.  I,  ix,  II. 

u  lsidorus  [cap.  i,  in  lib.  II  Reg.]  subsequaiiiu 
inmiit. 

'  Intcrctusus  lcgctiiiini  arbitror. 


;i!)  CLALDIL  TAURINEXSIS  EPiSf.OPI  7*0 

liaro  cinxeranl  scpia  castrorum.  ■  Pracciderant  Ires  A     [Vcrs.  1(1,  clc.)  Ad  lianc  aqnam  hauriendam  ir- 
viri    niiiliiinilir.cm   advcrsarionini 


et  liauscnint 
aqnam  de  lacu,  qui  erat  in  Bethlcein  ,  et  obtulerunt 
regi  bibendam,  sed  rcx  noluit  bibere  ,  el  b  profudit 
illani  Domino  :  dixitque  ,  non  conlingat  mihi  hoe 
faccrc,  ut  sanguiinin  virorum,  r/ni  abicrunl r,  ex  un  - 
mis  UloTum  bibam.  \ icit  ergo  naturam  ,  ut  sitictis 
non  biberel,  ct  cxomplum  i!e  sc  prxbuil ,  qno  omnis 
r-xercitus  tolcrare  silim  disceret.  Quodsi  altius  vclis 
speciare,  cl  iotrospiccrc  mystcrium,  siticbal  David, 
non  aquam  quae  esi  in  Belhleem  ,  sed  orinndum  in 
eadem  Bethleem  ox  Yirgine  Chrislum  in  spiritu 
pr.Tvidenat.  Ergo  volebal  bibere,  non  aquam  llunii- 
nis,  sedlavacrum  es  laicrc  Christi  •'  pluentcm  :  hoc 
est,  non  aquarum  sitiebat  elemenlum,  se.l  sangni- 
nem  Chrisli :  unde  eliam  non  bibit  aquain  oblatam,  r 
seil  Domino  fndil  signiflcans  sitirc  se  Chrisli  sacri- 
ficium,  non  nalorae  flucntem,  sed  illud  sacrificium, 
in  qnoessct  rcmissio peccatorum, illum  sitirc  fonlem 
aelernum  ,  non  «jtt':  periculis  qnaereretur  alienis,  scd 
pericula  aliena  delcret 

«  In  hoe  faeio c  cogitandum  summopcrc  est,  qnan- 
tum  ad  inores  hoininuni  pertinet ,  ut  qui  se  illieila 
meminil  commisissc  ,  a  qnibusrlam  eliam  licitis  stu- 
deat  abstinere  :  quatinus  pcr  hoc  conditori  sno  sa- 
lisfaciat :  ut  qui  commisit  prohibita  ,  i  scmetipso 
abscin  lerc  dcbcaleliam  concessa,  ci  se  rcprehendat 
iu  minimis,  qui  se  mcniinit  in  maximis  '  declinasse 
(Exod.  \\,  17) :  Lcx  certc  vetcris  tcsl.imentialicnam 
itxorem  concupisci  prohibet,    Regem  vcro  loriia 


riipcrtml  eatlra  Philislinorum  tres  forles ,  Abisai 
frater  Joab,  et  Banaias  filius  Joiadae.  (Vert.  20.)  Iste 
Banaias  pcrcussil  duos  leones  Moab ,  el  ipsc  desren- 
dit ,  et  percussit  leoncm  in  media  cislcrna  diebus 
nivis.  >  <  Quonmdo  sit  factum,  Josephus  narral apcr- 
lius  :  quod  videlicet  cisterna  fucrit  nimium  profun- 
da,  qiue  tcmporc  hyemis  cum  essent  omnia  nivibus 
plcna  ,  ip-a  quoquc  nimio  nivium  aggeslu  fucrit 
coaequala,  quam  cum  leo  supcrveniens  periculi  ne- 
scius  incidisscl,  ibidem  conclusus  grandi  rugim  cla- 
marel :  accurrebar.t  bomines  videre  ,  quod  esset,  ct 
dum  cnm  aiiis  ad  lale  spcctaculum  advenircl  el  Ba- 
naias, dcsiluit  slalim  in  cisiernani.cl  aggressum  mc- 
diib  in  nivibus  interfecit  leonem.  > 

(Vers. 25, 24,  etc.)  Dehinc  i  lcxitur  calologus  viro- 
rum  fortium  in  (igura  sanctorum  ,  qui  forlitmline 
virlutum  honi  oporis  ,  ct  scienlke  divinae  Trinitalis 
fulli,  non  lantiimmo  !o  se  ipsos  ah  hoslibus  maligt.is 
defendunt,  verum  intirmosquoslibet  proiegunt. 

v  Peccat  posl  h:or  David  populuni  numerando  : 
praecipit  enim  David  Joab,  ut  perambularel  lolum 
lsra'.l ,  (Vers.  2)  ct  affcrrcl  numcrum  populi  :  el 
h.ec  idco Scriptura  dicit,  (Vers.  I)  quod  furor  Domi- 
ni  ciepil  irasci  contra  lsrael.  '  i  Quod  in  boc  facto 
aliud  demonslrslur  nisi  quod  sic  pro  qualitalibus 
subdilorum  disponuutur  acla  regenlium  ,  ut  saepe 
pro  malo  gregis  eliam  vcre  boni  dclinqii.it  vita  pas- 
toris?  Illc  enim  ,  Deo  altestanle,  lauilatos  ,  istc  su- 
pernoruni  myslerioruro  conscius  David  propbeta,  tu- 


jubere  militibus ,  \ol  dcsidcrare  aquain  ,  non  pcrna- C  more  repiMitiiia-  elalionis   inflatiis  popubim  nume- 

rando  pcccavit,  et  tamcn  vindtetam  populus,  David 
pcccante  ,  suscopit.  Cur  hoc?quia  vidclicct  seeun- 
dum  meritnm  plebium  disponuntur  corda  rcctorum 
Justusvero  judex  peccantis  vitium  e\  ipsorumani- 
madversiono  corripuit  ,  ex  quoruin  causa  pcccavit, 
sed  quod  ipsc,  sua  scilicet  voluntatc  superbiens ,  a 
culpa  alicnus  non  fuil,  vindictam  culp;e  etiam  ipso 
suscepii.  Nam  irasarviens,  qnae  corporaliter  populum 
pertulit,  rectorem quoque populi  intimo  cordisdolorc 
prostravit.  C^rtum  vcroest,  quod  ila  sibi  invicem,  el 
rectorum  merita  connectanlur,  el  plebium ,  ul  sarpe 
ex  culpa  pastorum,  delorior  fiat  vita  plebiumetsarpe 
ex  merito  plebium  mutetur  vila  paslorum.  Sei  quia 
reclorcs  bahcnt  judiccm  siium,  magna  caulela  subdilo- 


liler  vetat.  El  cuncti  novimus,  quod  Davil  concii 
pisccniix  mucrone  transfixus,  alienam  conjugesn,  et 
appetivit,  ei  abstulit,  eujus  culpain  digna  g  vulnera 
sunl  sccuta  :  ci  malum  quodperpetravil.perpoeni- 
lentiic  lamcnta  correxil.  Qui  cum  longc  posl,  conlra 
bostiiim  cuneos  sedercl,  aquam  bibcrc  de  Bcthlce- 
nus  cislerna  ox  desiderio  voluit,  rujus  clecti  militcs 
iuier  calervas  adversanlium  roedias  erumpentes  , 
aquam  qtiam  rcx  desideraverat ,  illaesi  detulerunt. 
Sedvir  flagellis  eruditus,  semelipsum  prolinus  cum 
periculo  militum  aquam  desiderasse  reprehendit , 
eamquo  Domino  fundens,  libavit  :  sieut  scriplum 
est  :  libavit  cam  Domino.  h  In  saerilicio  qilippe 
Domini  cffiisa  aqua  conversa  est  ,  quoniam  culpam 


concupisceati.e   mactavit   per   poenitontiani   repre-  "  nimest,  non  lcmcre  vttam  judicare  regentium.  Nequu 

enim  frustra  per  scmeiipsum  Dominus  (Malth.  xxi, 
12)  a?s  numniulariorum  fudii,  et  cathedras  venden- 
tium  coltimhas  everlit  :  nimirum  significaiis  ,  quia 
per  magistros  quidcm  vitam  juJical  plebium  ,  sed 
pcr  semci'psum  facta  evaminat  magistrorum  :  quatn- 

bera  infligit. 

■>  Edit.,  socrificium. 

•  Hsec  docuilBeda  ipiaest.  -10. 

i  Noniv.illa  ex  Isidoro  desumit  Clattdius  ,  sed  ila 
invcrlit,  ac  mutat,  ut  aliurn  plane  sensum  ea  ha- 
beant.  Vide  capnt7  in  lib.  II  Kog.  Isidori. 

v  11  Reg.  cap.  xxiv. 

1  Subsequentia  habes  in  Paterio  [cap.  251  ideo- 
que  i ■;  Gregorio,  ex  cujus  comroenlariis  in  Joa.  [lib. 
xxv,  num.  55]  desumpsit  Paterius. 


beusionis  susc.  Qui  ergo  quondam  concupiscorc 
alienam  conjugcra  ncquaquam  timuit,  poslea  etiam, 
qno.l  aquam  concnpisset,  expavit.  Qui  cnim  se  illi- 
cita  pcrpetrasse  meminerat,  contra  scnietipsum  jam 
rigtdus,  etiam  a  licitis  abstinebat. » 

■  Praceuerunl.  Sel  praestat nostri  Codfcis  lrotio. 
b  Perfudit,  ut  arbitror. 

c  Yulgata,  et  animarum  penculuin  h'<bani.  Error 
aliqnis  hic  incssc  videtur 

■'  flucntem. 

e  Subsequentia  ex  Patcrio  ,  ideoque  cx  Grcgorio 
dcsumpsil  Cbu  lius.  Vide  obsecro  Gr  gurii  homili  nu 
54,  in  Evangelia  [iimn.  lb'J. 

'  Eiiil.  dtli/tiisse. 

6  EJit.  verbera.  ScJ  certe  oaucro  tuinera  nou  ver- 


7il  QL.ESTIONES  XXX  SUPER  LIBROS  REGUM.  —  LIBER  III.  729 

vis  eliam  subdilorum  vitia  ,  qux  a  magistiis  mo.'o  A  tur  :  eirursum  qui  subjecti  sunl  ,  rcctorum  suorum 


vel  dissiiuulaiilur  judicari,  vel  nequeunt ,  ejus  pro- 
cnl  dubio  judicio  reservantur.  Igitur,  dum  salva  lide 
res  agilur,  «  virtus  ex  nierilo  est,  si  quidquid  prioris 
est  ,  toleratur.  Debct  laiiien  bumiliter  suggeri,  si 
forlasse  valeat,  quod  displicet,  emendari.  Sed  curaii- 
dtim  siiminopere  cst,  ne  in  superbiam  transeat  justi- 
tiaj  inordinata  defensio  ;  ne  dum  reclitiido  incaule 
dirigitur,  ipsa  magistra  rectitudinis  liiimilitas  amil- 
latur  ;  ne  eum  sibi  praiesse  quisque  despiciat,  qucin 
forlasse  conlingil,  ut  iu  aliqua  actione  reprchendat. 
Contra  hunc  tumorem  superbise  subdiforum  mens  ad 
cnstodiani  humilitatis  cdomalur :  si  innrmitas  pro- 
pria  incessantcr  attenditur  .  nain  vires  noslrasvera- 
citer  cxamiuari  ncgligimus :  et  quia  de  nobis  for- 


acliones  judicant  :  et  si  ipsos  rcgiincu  tencre  conti- 
geret,  se  potuisse  agere  niclius  ptitaul.  Lnde  p!c- 
rumque  fit,  ut  rcctores  miuus  prudenter  ca  ,  quac 
agcnda  sunt,  videan!,  quia  eorum  oculos  ipsa  ncbula 
clationis  obscurat,  ct  nouunquam  is  qui  subjectus 
est,  hoc  cum  prxialus  fiierii  ,  facial ,  quod  ddduni 
lieri  subjeclus  arguebat.  El  pro  co  ,  qnod  illa,  qtia; 
judicaverat,  perpetrat,  salteui  quia  judicavit,  eru- 
bescat.  Igitur  sicnt  praelalis  curandum  cst  nceorum 
corda  sestimationc  singulari  sapientiae  locus  <■  supe- 
rius  extollat,  iia  subjeclis  providendum  est,  ne  sibi 
reclorum  facla  displiceant.  Si  autcm  magislrorum 
vita  jure  repreliendilur,  oporletut  eos  subditi  eliam 
cum  displiccnt    venereulur.   Scd   hoc  est  soleiler 


lia  »  crcdimus,  iJcircoeos,  qui  nobis  pradati  stint,  B  jntuendum,  ne  aut  quem  vencraii  neccssc  cst,  irai- 


districtc  judicamus.  Quo  eniiu  nosmetipsos  miutis 
agnoscinius,  eo  illos  ,  quos  reprehendere  uilimur  , 
plus  videmus.  Singula  li.ec  inala  siinl  ,  quae  sajpe 
a  subditis  in  c  pradaiis  ,  sajpe  a  pnclatis  in  subdi- 
lis  coraniittunliir  ,  quia  et  omnes  subditos  lii  ,  qui 
praesunt,  minus  quam  ipsi  sunt,  sapientcs  arbitran- 

*  Edit.,  virtttlis  esl  meritum. 
b  Edit.,  (ortiora. 


tari  appetas,  ant  quem  imilari  despicis,  vencran 
contemnas  :  subtilis  eieuim  via  tcnenda  est  recn- 
tudiuis,  et  humilitatis,  ut  sic  reprehensihilia  magi- 
slrorum  facta  displiceant ;  qualenus  subdilorum  mens 
a  servanda  magisterii  reverenlia  non  recedat.  > 


«  Edit.,  prwtatos  - 
<•  Edit.,  iupchur. 


subditos. 


INCIPILNT  CAPITIJLA  LIBRI  III. 


De  seneetute  David,  el  succcssioue  Salomonis,  et  nuttii- 
iie  ejus. 

De  visionc,  quaui  vidit  in  Gabaon  Salomon,  ei  sapfentia 
ei  collaia,  ei  judicin  diurum  mulicrutn. 

De  co,  quod  scriplum  ■  sl ,  qund  Salomon  tria  millia  pa- 
rabolas  ediderit,  et  luerunt  carmina  ejus  quinque  u.illia  , 
d  sputaverilque  a  cedro  usque  ad  hyssopiun. 

(juomodo  Hiram  rex  Salnmonem  in  operetempli  juvent 

Owt  oprrarios  Salomon  in  opere  templi  liabuerit. 

De  quo  i.qiide  lempluui  sii  faelnm. 

Ouando,  vel  uiii  ardJicaluni  sil  teuqilum. 

Uujus  iii«ri9urx>  sil  factum. 

De  feiiestris,  el  tabulis  ejns  per  g.vnini. 

De  ascensn,  et  facluns  iuedii,  ac  teriti  taliernaculi. 

lii  parietes  cedro,  ae  pavimeutum  sitabieie  intextum. 

De  dMiucla  mensiira  templi  ipsius,  et  oraculi 

lil  omnis  domus  sit  cedro  vestila,  el  auro. 

Ut  altare  oraculi  cciiro  ,  et  au  o- 

De  clierubin  fai  lura. 

lil  paries  sciilplus,  1 1  pavimentam  sitauro  veslitum. 

De  ingressii  oraculi,  sive  tcinpli. 

De  atnis  doiiius  Doiuiui. 

(,'noi  anuis  lempluni  sit  xdiflcalum. 

Ue  Columuis  areii 


r      De  m  n-e  sereo. 

De  basilms  decem,  ei  luter  bus. 

Quod  iu  regioue  Jordanis  facla  sunl  vass  doiniis  Do- 
miiii. 

De  alt.ii 'i  ulroque. 

De  rr.ciisis  decein  aurcis  domus  Domini. 

De  decetn  catidelabns. 

De  cardiuibus  osliorum ,  et  perfectione  domus  Do- 
niiui. 

I  bi  veiierunt  cuncli  senes  ex  Israel  acl  rejjein  salouio- 
nero,  el  Hierusalein  ,  el  dclulerunt  arcam  de  Siou  :  ct 
iuleruni  s.icerdotes  aicani  fcederis  Domini  in  oracu'o  tem 
pli  :  et  post  h;ec  diril ,  quod  eminerenl  vecles,  appare- 
renti|ue  suinmitales  eoruin  foris  •aiictuaiiiim  anle  oracu- 
lum.  Dicil  etiam,  quod  uon  essel  abud  iu  arca  teslamenli  , 
nisi  du:e  talwUe  lapidex  ,  quas  posucrat  in  ea  Moyses  m. 
Oreb. 

De  nebula,  qua?  apparuit  in  domo  Domiui. 

De  classe  Sidomonis,  atque  Hiram  ,  qus;  ibat  per  aiinos 
siugulos  iu  0;Jiir  deferre  aurum  ,  siniias,  paios,  ct  l.giu 
thvina. 

'De  throno  Sslonionis,  et  abiuilaiitia   argenti,   el  auri 
Hierusalein. 
D     De  casu  Salouionis,  el  line  nialoriin  ejus. 


1NCIPIT  LIBER   III. 


{III  Ileg.  1.)  Sennit  David,  ungitttic|uc  Salomon 
in  regem  super omnemlsrael  in  Gihon,  ut  impleretur 
:n  illo  illa  promissio,  qttx  facta  est  ad  David  (II 
lifij.  vn,  5,  12,  ir>)  :  Xoh  tu  (cdificabis  mihi  domum, 
ted  filius  tuus,  qui  egredietur  de  utero  tun.  ln  quo 
quidem  fulur.c  rei  imago  facta  csl,  in  eo  cjuod  leiti- 
pluin  aedificavit,  et  pacem  habuil  seciindiiin  iiouicn 
suuni.  a  i  Salomon  quippe  interpretatur  pacifieus,  ac 
pcr  hoc  illud  vocabulum  illi  vcrissitne  congruit,  per 
qncm  nicdiatoieni  c\  inimicis,  acecpta  rcmissione 

»  Desiimpta  sunt  suhsequenlia  ex  cnarralione 
Augnstini  in  Psal.  lxxi  [numwo  ipso  primo]. 


pcccalorum  rcconciliamur  Dco.  Eicnim  ( Rom. 
v,  10),  eum  iiiimiei  essemui  recuneiliali  sumus  Ueo 
per  morteni  filii  ejus,  ideni  ipsc  est,  illc  pacificus, 
B  qui  fccit  Htraque  unum,  el  midium  parietem  ma- 
cerke  solvcns,  iiiimicitias  in  carne  sua,  legemque 
mandalorum  decrctis  evacuans,  ut  tluos  condcrel  in 
se  :  in  umun  novitm  hominem  faciens  pacem.  Et  ve- 
niens  cvangelizavil  pacem  his,  quilonge,  etpacem  his. 
qui  propc.  Ipse  in  Evangclio  dicit(/o.  xiv,27)  :  pa- 
ccm  meam  do  vobis,  pacem  relinquo  vobis.   llis,  ct 

■  Eph.  xi,  li.  Hiec  exscribit  Isidorus  cap.  2  iii 
III  Reg. 


CLAUDH  TALKINENSIS  EPISCOPI 


TH 


nliis  mullis  lcsiimoniis  Dominus  Cliristtis  pacijicus  \  lurbant,  ut  qiuc  sul>leva!a  immcnso  niuncre  cxultat, 


ei»e  monstralur.  •  Nam  iit  quod  scdiftcavit  teni- 
|ilmit  excellcfitissimum  Domino,  ct  ibi  Cbristum 
signiticat,  qui  Kdiflcavil  domnm  Dr.o  in  ceclestibiis, 
non  de  lignis,  el  Inpictibnn,  sed  dc  hominihus  san- 
cliS)  hor.  cst  Odelibus,  quibus  dieit  Apostolus  (I 
Cor.  ni,  17);  templum  enim  DeisanctUm  ett,  auoil  tslis 
vos.  » 

TribtiS  floinitilbus  vocalum  fuisse  Salomonem, 
Scripturic  mariifcstissirae  docent,  pacificum  id  cst 
Salonionem.  Et  Ididam ,  id  est  dileclnm  Domini, 
ct  (Eccle.  j,  1)  Coeleth,  id  est  Ecclcsiasten.  Eccle- 
sias-lcs  antcmGrxco  scrmone  appellatur,  qui  ccelum, 
id  est  Erciesiam  congregat :  quem  nos  mmcuparc 
possumus  concinnatorem,  idestqui  loquilur  ail  popu- 
lum,  et  sefmo  Sjus  non  spccialiier  ad  nniim,  sed  ad  B 
traivcrsos  gencraliter  dirigitur.  Porro  pacificus,  cl 
dileetus  Dotnini  ab  eo  quod  iit  regno  ejus  pax  ftieril, 
et  cuin  Ddniinus  dilexcfit,  appellatus  est :  nam  et 
psalmus  rjtladragesimus  quartus,  et  scpluagesimus 
primus :  Dilecti  et  pacifici  titulo  praenniantur,  qui 
taraetsi  ad  prophctiam  Cbristi,  et  Ecclesiae  pertinen- 
ieS|  fclicitalem,  et  vires  Salamonis  excedant,  tamen 
sccundum  historiara,  stipcr  Salomonem  Cnnsdripti 
sunl. 

(Cap.  tii,  tv.)  Abiil  ilaque  Salomon  in  Gabaon,  et 
immolavit  ibi  bolocaustum  Domino  :  ubi  apparuit  ei 
Dorainus  pcr  noctem,  ct  examiivit  deprecationem, 
qtiam  poslulavit,  deditque  ci  sapieutiam  et  scientiam, 
in  taiilum  ul  nullus  anle  similis  illi  fueril,  nec  post  il 


etiam  tcnlalionc  pulsala,  quid  sit.  invcniat.  Sic  lle- 
lias,  et  visitatns  dcMiper,  sernione  ciclos  aperuii,  et 
tamcn  probatus,  subito  inflrmus  per  deserta  fu- 
giens  f,  nintium  mulierem  cxpavit.  Sic  Paulus  ad 
tcrlium  coclum  B  ducilur,  paradisi  penctrans  se- 
creta  considerat,  et  tanien  ad  semelipsum  rediens, 
contra  carnis  bellum  laborat  (liom.  vn,  21),  legem 
aliam  inntembris  susliiict,  cnjns  in  se  rebellionc  fati- 
gari.spiriluslegem  dolet.  Posthdonalionera  ergoinu- 
ncris,  idcirco  Deus  hominem  probat,  qtiia  et  collato 
munere  sublevat,  el  abstracto  paululum,  ipstira  sibi 
bominem  demonstrat.  Quod  eo  usque  procul  duhio 
patimur,  quo  delersa  fundilus  Iahe  peccali,  ad  pro- 
inissa;  incorruplionis  substantiam  rcforniemiir. 

»  t  In  isto  judicio  Salomonis,  ubi  piiinum  ha- 
liuisse  judicium  inler  duas  muliercs  de  pietate  cer- 
tanles  describitur,  quarura  in  una  dilcctio  ardebal, 
in  altcra  simulaiio  subripiebat  Christi  figura  fitii  ; 
tihi  mulicr  illa  improba  plebs  scilieet  synagogic  vel 
haereiicorum  vere  matris,  hoc  est  Eeclesix  Gliuna 
appetebat :  quera  i  non  ut  reservarct,  sed  rcvera 
ut  iiilerimeret,  cupiebat:  sed  sicut  gladio  Salonio- 
nis  k  dirimente,  propri.c  matris  gemitti,  iste  verns 
repertits  cst  parlus,  i:a  et  spiritti  Jcsu  Chrisli  do- 
cenle,  plerumque  hi,  qui  a  matre  seducti,  ct  capti 
sunterroie  hasreiicorum,  velsynagngce,  iioiinunqiiain 
mcrenlur  pro  senietipsis  gementem  recognoscere 
Ecclcsiam  tnalrem  :  unde  salis,  convenienterquo 
.ipparet,  hanc  mulierem,  hxrciiOorum,  vel  synago- 


lura  Sufrecturus  sil.  Po9t  acceptam  aulem  divinittis  ^  g*  figurasse  impictatem,  quae  et  suos  nequiter  nu- 


sapienliam,  mox  lurpiura  niulierum  causa  dc  judicio 
tentatur.  b  t  Ubl  nolandtim,  quod  poslquam  Domi- 
nus  erroris  nostri  lencbras  liieis  su:e  cognilionis 
illuslrat,  inox  tentationis  aculeo,  visitando  probal, 
quia  ct  acccndendo  corda  nostra  ad  virttites  provc- 
hit  et  reccdcndoconcnli  tcntalione  permittit.  Sienim 
post  viitiitura  riiuucfa,  nulla  tentatiorte  c  conCutc- 
retur,  hoc  se  jam  halicre  animtts  ex  se  ipso  gloriare- 
tur.  tlt  ergo  ea  d  fii ■mitas  tlona  liaheat,  et  infirml- 
latem  stiam  liumilller  agnoscnt,  per  accesstnn  graii;e 
aj  alta  sustollitur  et  pi-r  rccessuln,  qnid  ex  se  ipso 
sit,  probalur.  QuoJ  bcnc  nobis  cx  hiStoiia  biijus 
sacr.r  lectlnnis  irtnuittir.  Qui.1  Saleilton,  ct  diVinitus 


triendo,  interimunt,  et  alienos,  quousque  perdanl, 
illiciendo  persuailent.  Moraliter  vero  l  in  hac  sen- 
tentia,  quid  aliud  per  malriim  lactantiiitn  nomina, 
nisi  doclorum  ordo?  quid  vero  per  cafum  filios, 
nisi  disciptilorum  pcrsona  s  gualiii?  ISiiiit  raagislri 
nimirum  vigilantes  quidem  scicnlia,  sed  vita  dor- 
niicnies,  auditoreS  stios.  quos  per  vigilins  pracdica- 
tionis  nutriunt,  ibuii  qund  dicuiit,  faCere  negliguut, 
per  soniniiini  torporis  occidunt,  et  negligendo  op- 
primunt ,  quos  alere  verliOrum  laclc  viilehanlur. 
Uinie  plerumque,  dmn  ipsi  rcprchcnstbiliter  vivunt, 
et  habere  discipuluS  Vitse  lalul .ihllis  nequciint,  alle- 
nos  sibi  attrahere  conantur,  qualeiuis  tlum  honos  sc 


aeccpisse  sapientiam,  et  lamen  post  arceplam  eaiii-  ^.  habere  scquaces  oslPiultitil,  apud  judieia  homlmim 


dem  sapientiam,  nieretricum  statim  pulsaliis  quae- 
siione  memoraltir.  Mox  enim,  ut  gratiain  laiiue  re- 
velalionis  acCepit ,  certamen  ttirpiiim  mulierum 
perttilit  :  quia  nirairum  saepe  cum  mcntera  noslram 
concessis  viriutibus  respectus  inlimac  e  claritatis 
illuminat,  hanc  pfotimis  cliam  lubricx  cogilationes 

*  SubseVfiienlla  pono  in  Isidoro  l&mtum  itiVeni. 

*  Hxc  qilJe  lineolis  pro  more  notavi,  cx  Palerio, 
ideoque  ex  Gregorio  Magno  Claudius  sumpsit.  Vide, 
obsecro,  qua?.  tradit  ille  lib.  vui  Moralium  [num. 
W.  cap.  29,  alias  17J. 

c  Edit.,  coiictililuret  mOx  :  glOriatur. 

4  Et  firmitatis. 

*  Largitatis. 
1  Vnam. 


cxcnsent  mala,  quae  agtint,  et  quasi  pcr  subdilomni 
vftam,  raortiferam  tcganl  negligentiam.  Unde  et  il- 
lic  mulicr,  qiue  filiura  exstinxit  proprinm,  qusesivil 
alicnuni  :  scd  lanien  veram  malreni  Salomonis  gla- 
dius  invenit,  quia  videlicel  cujus  fruclus  vivai,  vel 
cujus  inlercat,  in  cxtremo  examine  ira  districli  ju- 

s  Hapttts. 

I»  Dationem. 

'  Hactenus  Palerius,  Ideoquc  Gregorius.  Qure 
subsequuntur,  ex  Isidoro  didicit  Claudius.  Vide  ca,). 
iii  libri  lertii  Reg.  V.  17. 

i  In  edit.,  nisi  ut  reservaret,  6ed  male. 

i  Diripienle,  sed  boc  quoque  male. 

i  Uursus  redit  Paterius,  seu  Gregorius,  num.  1G 
et  17  lib.  xxiii  Moralium  subsequcntia  tradeue. 


725  QILESTIONES  XXX  SUPEK 

diiisdemonstrat.  Ubici  ilhidcst  solcrter  intuendum, 
quod  vivcns  filius  prius  dividi  praccipilur,  nt  soli 
postmodum  matri  reddalur  :  qnia  in  hae  vila  quasi 
partiri  concedilur  vit.i  discipuli,  dum  ex  illa  non- 
uunquaiu  altcr  apud  Deum  meritum,  alter  vero 
apud  homines  laudem  haheie  pcrmillitur.  Sed  1'alsa 
uialer,  eum,  quem  non  gcnuit,  occidi  non  metuil; 
quia  arrogantes  magistri,  ei  caritatis  ignari,  si  ple- 
nissimum  nonien  laudis  ex  alienis  discipulis  conse- 
qui  ncqueunt,  eoruni  vilam  crudcliter  insequuntur. 
Invidire  enim  face  sticcensi,  noluut  aliis  vivere,  qnos 
conspiciunt  sc  non  possc  possidere.  Unde  cl  illic 
pcrversa  nnilier  clamai  («crs.  2<i)  :  nec  meus  sit,  nec 
istius.  Ut  enim  diximus,  quos  sibi  obsequi  non  vi- 
dcnt,  ad  gloriam  lemporaleni,  eos  aliis  invident  vi- 
vcre  per  verilaiem.  Vcra  autcm  mater  satagit,  ut 
cjus  filitis  saltim  apud  exlrancam  sil,  ct  vivat ;  quia 
cnncedunt  veraec»  magistri,  ul  ex  corum  discipulis 
nlii  quidom  magislerii  laudem  habeanl;  si  tamen  iu- 
tegritatem  vitse  iidem  discipuli  non  amittant,  per 
qu»2  pietatis  viscera,  hsec  eadem  vera  mater  aguo- 
seitur,  quiaomne  magisterium  in  exaininc  charitatis 
approbaiur,  et  sola  totum  reciperc  ineruit,  qu;e 
qnasi  lolum  (concessil)  ccssit :  quia  fidcles  prrepo- 
siti  pro  eo  quod  ex  bonis  discipulis  suis  non  soluui 
aliis  laudem  non  invident,  scd  ulililatcm  eis  ctiani 
(profectus)  proveclus  exoranl ;  ipsi  ct  integros,  ct 
vivenles  filios  recipiunl  quando  in  supremo  ex.v 
inine  ex  eorum  vita  perfectre  rctributionis  gaudia 
scquuntur : 

«  t  Locutus  est  quoque  Salomon  tria  millia  parn- 
bolas  :  et  fuerunt  carmina  ejns  b  quinque  miltia.  Quid 
ctiim  per  tria  niillia  parabolas,  nisi  plenitudo  fidei 
in  lege,  et  Evangeliis  a  Chri^lo  tradila  dcsignatur? 
qure  dum  tota  mulliplicitcr  per  allegoriarum  sensus 
sub  c  mini6terio  Trinilalis  disseritur,  quasi  tria  mil- 
lia  parabolre  nuncupanlur.  Carmina  aulcm  cjus 
(piinque  iuillia  pro  quinque  scnsibus  corporis  intel- 
ligunlnr,  quos  qui  in  diversis  virtutibus  bcne  d  gc- 
rit,  bealus  cst,  et  pcr  eos  quasi  quinque  millia  car- 
mina   Domino  canit.' 

(Vers.  33.)  «  Disputavit  auleni  Salomon  a  cedro 
usque  ad  hyssopum.  Cedri  nomine  celsitudo  gloriae  in 
clectis  accipitur  :  sicut  el  Prophela  tcslatur  dicens 
(Psal.  xci,  13)  :  Justus  ut  pahna  florebii,  ct  sicut 
cedru*,  qntv  esl  in  Libituo,  multiplicabllur.  Hyssopus 
autem  herha  est  humilis,  saxo  hrerens,  ipia  signalur 
huniilitasChrisli.  Redcmptor  quippe  noster  a  cedro 
usque  ad  hyssopmn  disputavil,  quiaab  allacxccllen- 
lia  ca'Iesiis  gloria>  usque  ad  carnis  humilitatcm  dc- 
scendendo  pervenit  :  si  quidcm  et  cedri  nomine  pra- 
\oruiu  superba  elalio  designatur,  sicut  por  David 
dirilur  (Psal.  xxvm  ,  !>)  :  Vox  Domini  confringcmis 
cedros.    A  cedro  ilaquc  Christus  usque  ad  hyssopum 

»  Cap.  iv,  32.  Subseqnentia  perquire  in  lsidoro 
librum  III  Itcgum  commcntariis  Uluslrante. 
b  Vulgatn,  quinque  et  mille 
"   Mijsterio. 
''  liegit. 
e  Eult.  dhputatit.  Pracfero  lcctioncm  co  luis  no- 


LlliUOS  IIEGUM.  —  LIBEK  111.  72'j 

A  "  disputat,  quia  pravornm  corda,  ct  luimilium  judi- 

cat.  Supcr  tiijiin  aulem  disputavit,  dum  iu  cruce  pc- 

pendit.  Tunc  cnim  in  cedro,  saeouli  arrogantiam  in- 

clinavit,  quani  etiam  ad  byssopihumililateni,  idcst 

usquc  ad  crucis  slultitiam,  ac  contcinplibilem  lidein 

deduxit.  > 

(Capvt  v.)  Scquitur  f  dehinc  bistoria  :  i  quando 

Salomon  aediiicalurns  dotnuoi   Domino,    qua?sierit 

auxilium  abHiramrege  Tyri,  qui  erat  amicus  D.i  • 

vid  ouuii  tcmpore,  ci  cum  ipso  quoque  Salomone, 

postquam  regno  potitus  esl,  paecm  habcre  jam  coe- 

pcrat,  promplurnque  mox  Salomon  ad  adjuvandum  sc, 

ii!  omnibns  cjus  invenerit  animum,   ita  ut  artifices 

iili,  cl  ligna,  el  aurum,  pront  opus   habebal,  dedc- 

rit .  cujus   beneficii  gratia  Salomon  ci  pcr  annos 

B  singulos  plurimos  tritici,  et  olei  choros  in  cibuiu  <lo- 

niui  ejus  dabat.  Nulli  uitcm  dubitun,  quod  Salomon, 

qui  interprctatur  pacificus,  et  ipso  nomine,  et  sere- 

nissimo  regni  sui  statu  ilium  siguilicet,  dc  quo  dixit 

Isaias  (ix,  7)  :  M  ultiplicabilur  ejus  imperium,  et  pa- 

cis  non  eril  finis.  Hiram  vero,  qui  latiue  dicilur  i  i- 

vens  exeetsc,   credentes  ex   gcnlihus,   ct  vita  siniu 

ciiin  !ide  gloriosos  figuraliter  exprimii.  Neque  ali- 

quid  prohibet,  quin  Hiram,  qui  rex  crat,  regalique 

polenlia   Salomonem,  id  cst  Pnci/icum    iu  sedilicio 

domus  Domini  jnvabat,  convcrsos  ad  lidcm  B  ipsos 

rcriim  Dominos  typice  denunliet,  quorum  opc  constat 

Ecclcsiam  s.epe  adjutam,  ac  nobiliter  augmenlatam, 

et  coulra  hrcreticos,  schismaticos,  et  paganos  prin- 

cipalibus  cioelam  esse  decretis.  Pelil  crgo  Salomou 
C 

in  opcre  templi   auxilium  ab  Iliram,  quia  cum  ve- 

niens  in  carnc  Dominus,  dileclam  sihi  doinum,  vi- 

delicct  Ecclesiam,  aedificnre  disponeret,  non  de  Ju- 

dajis  tnntummodo,  verum  cliam  de  gentibus,  adjulo- 

res  opcris  elegit,  nam  de  utroquc  populo  ininistros 

scrmonis  assumpsit.  Misit  Hirara  Salomoni  praecisa 

de  Libano  ligna  cedrina,  ct  abicgna,  quae  in  doino 

Domini  pcncrentur,  quia  convcrsa  gcntiliias  nnsit  ad 

Dominum  viros  quondam  a<i  srei  iilum  claros,  secun: 

dominice  increpationis  dc  monle  surc  superbia*  jam 

dejectos  et  humilialos,  qui  ad  normaui  evangelicrje 

verilatis  instiluti,  iu  rcdificio  Ecclcsix  pro  suo  quis- 

que  merilo,  vei  lcraporc  collocarcnlur. 

«   Misil  rtiam  arlificcs,  quia   convcrsos   ad  vcraiu 

.   sapicntiam  philosophos,  qui  gratia  crudilionis,  popu- 

lisquoque  regendis  jure  proponercntur,  Doinino  gen- 

tiliias  obtulit,  qualis  ipsis  apostolorum  temporibus 

Dionysius  Arcopagita,  qualis  deinccps  doclor  snavis- 

simus,    ct    forlissimus   niarlyr    Cypririnus,    aliiquc 

quamplurimi.  Hisit  aurum  :  quod  iu  radcin  pcne  si- 

gnificalione  aceipitur.  Quia  niinirum  viros  sapien- 

lia,  ct  ingcnio  pracclaros  h  oslendil,  pro  qnibus  cun- 

clis  oblalioiiilius  gentilitas  a  Domino  dona  cxspeclat 

gralirc  ccelestis  :  trilicum  videlicet   vcrbi  Dei ,  ct 

stri,  nam  dcinceps  habel  judicat. 

1  Qu;c   sequunlur  lincolis  pro    more  uotala,   in 
Rabano  eliam  sunl. 

B  Earum  rerum. 

^  Kortasse  leeendum  csi  obiulit. 


7-27 


CLAUDII  TAURINENSIS  EPISCOPI 


oleum  charitatis,  atque  unciionis,  ci  illuininaiioiiis  \  cerdotes  eligendi,  sed  de  onmi  sunl  Ecclesia  qux- 


Spirilus  sancti.  Convenil  aple  rebus  Ecclesix ,  quol 
auxilium  sancli  operis  flagitans  :  ait  ad  lliram  Sulo- 
mon  (///  Reg.  v,  C)  :  Prcecipe  genti  ,  ul  praicidat 
mihi  ccdros  de  Libano,  et  servi  mei  sint  cum  scrvis 
luis.  Servi  quippe  Iliram,  qui  pnrcidubaut  cedros 
Salonioni  ile  I.ibano,  doctorcs  sunt  elecli  de  genli- 
bus,  quorura  officii  esl  eos,  qui  in  niuiido  boc,  re- 
bus  et  gloria  lxtabanlur,  a  superbix  fastu  corrigendo 
slenicre,  alquead  obscquium  sui  redeniptoris  eorura 
vota  transferre.  Ctim  quibus  videlicct  servis,  cranl 
cl  scrvi  Salomonis ,  ac  pariter  mcmoralo  insta- 
hanl  operi ,  quia  primi  doctorcs  ex  geniibtts  ne- 
ccssc  babebant  ipsorum  Apostoloruin,  qui  a  Doniino 
didiccrant,  eruditione  in  verbo  fidei  inslitui  :  ne  si 


rendi,  qui  xdiflcare  domum  Domini,  vel  excmplo 
suo,  vel  dicto  sufliciant :  et  ubicunque  inventi  fue- 
rint,  mox  in  officium  doctoruni  absque  ulla  perso- 
narum  acceplione  promovcndi,  talcsque,  cum  ad 
erudiendos  infldeles,  ab|ue  in  collcgium  Ecclesix 
vocandos  onlinanliir,  quasi  ad  cedcndas  in  Libaro 
inaterias  templi,  viri  slrenui,  atque  elccti  miltun- 
lur.  IM  quidem  numerus  triginta  millium,  quo  iidem 
lignorum  cxsorcs  ccnscbanlur,  potestadeoruin  figu- 
ram  apte  referri,  qui  in  fidc  sanclx  Trinilalis  sunt 
perfecti,  quod  doctoribus  maxime  congruit.  Veruin, 
quia  triginta  millia  ita  erant  ordinali,  ul  dcna  inil- 
lia  per  menses  singulos  operi  sanclo  instarent,  ma- 
gis  denarii  numeri  sacranieulum  perpeudere  dcbe- 


absquc  magislris  docere  incipcrcnt,  magislri  exisle-  *»  mus.  Dena  namqiie  inillia  virorum  de  Israel  ad  cx- 

denda  ligna  in  opus  domus  Domini  millunlur,  quia 
quicuiique  doctores,  atquc  insipientium  cruditores 
sunt  ordinandi,  decem  prxcepla  legis  pcr  oninia  ct 
ipsi  observare,  el  audiloribus  salis  dcbent  obscr- 
vanda  monstr.irc  ;  sed  et  prxmia  in  ccelis  fulura, 
qux  denario  solent  figurari,  el  ipsi  sperare,  et  audi- 
loribus  suisspcranda  scmper  debent  intimare.  Terni 
autcmmenses,  quorum  distantia  singulis  crat  ligno- 
rum  cxsoribusimposita,  perfcclionem  trium  virtu- 
tura  cvangelicaruin  typicc  dcnunliant,  cleemosynx 
videlicetorationis,  ct  jejunii. »  &  llarum  fecit  mentio- 
nem,  qux  non  ad  liominuni  osienlalioncm,  sed  ad 
solam  inlerni  inspectoris  gloriam  csscnt  facienda, 
alioquin  a  fructn  xlernitalis  vacua  mancrcnl.  Qui- 


rcnt  erroris.  Idcirco  ctenim  Salomon  servos  llirain 
cxdere  sibi  voluit  ligna  dc  I.ibano,  quia  doctiorcs 
erant  servis  suis  ad  cxdcnduui.  Sed  idcirco  eliam 
scrvos  suos  aimililer  adesse  voluil,  ut  ostendcret 
cxdenlibus,  cujus  mensurx  ligna  fieri  dcberent.  Cu- 
jus  rei  figiira  in  promptu  est,  quia  niinirum  Apostoli 
ccrtius  verbum  Evang<  lii,  quod  a  Domino  audicre, 
noverunt.  Sed  gcntilcs  ab  errore  Iiberati  a  atquc  ad 
»critaiem  Evangelii  transformali,  mclius  ipsos  gen- 
lium  crrores  noverant :  el  quo  cerlius  noverunt,  et 
arlificiosius  hos  expugnare,  atque  evacuare  didicc- 
niiit.  i  b  Paulus  quidem  sacramentum  Evangelii, 
quoJ  per  rcvclationcm  didicerat,  melius  novit ;  sed 
Dionysius  melius  rcvincere  potcrat  falsa  etbnicorum 


ilogmala,  quorum  cum  erroribus  syllogismos  a  pue-  "  l>us  verbis  apcrte  docuit  omncs  virtutum   fructus, 


10,  el  argumenta  cuncta  noverat.  Cui  sensui  con- 
vcnil  apte  quo.l  sequilur  (Cap.  vi,  vers.  C)  :  Scis 
fuim,  quod  non  est  in  popnlo  meo  vir,  qui  noverit  cm- 
ilere  ligna  sicul  Sidonii.  Non  enim  erat  in  populo 
Jjdxorum,  ubi  Dominus  corpo.aliler  prxscns  doce- 
bat,  ullus  viromm,  qui  lain  docte  nossel  errores 
rcfellcre  genlilium,  quani  ipsi  ad  lidem  conversi 
«iM)ii!i's,  ct  ex  gentibus  facti  Christiani.  Sidonii 
namque  cl  Tyrii,  quia  gentilium  fuerunt  populi.me- 
rilo  figura  gentium  accipiuntur.  Quod  aulem  servos 
S.ilomon  noster  in  hoc  opus  miserit,  in  sequcntibus 
mysiico  sermone  designatur,  cum  dicilur  (vers.  15 
el   14)  :  Elegit  Salomon  operarios  de  omni  Isracl  : 


his  tribus  quasi  ramis  dc  una  charitatis  radice  pro- 
dciinlibus  insinuari.  «  Per  eleemosynam  namquecom- 
prchendunliir  omnia,  qux  ad  dileclioncm  proximi 
explenda  bcnivole  in  fratres  operamur  :  per  oratio- 
nem  oinnia,  quibus  pcr  inlcrnam  cnmpunctionem 
nostro  conditori  conjungimur.  Per  jejunium  oinnia 
quibus  nos  a  contagione  viliorum,  et  illecebris  sx- 
culi  obscrvamus,  ut  lib^ra  inenle,  et  corpore  caslo 
dilectioni  valcamus  inhxrere  scmper,  et  nostri  con- 
diloris,  ct  proximi.  El  isli  suul  tres  menses  opera- 
rionim  tcmpli.  Mam  quia  mensis  plenitudine  die- 
niiu  lunaris  circuli  perficilur,  pcr  illum  plenitudo 
virtiilis  cujusque  spiritualis  ostenditur,  in  qua  raens 


«  et  erat  indictio  triginta  mitlia  virorum,  miltebatque  D  fidelium  a  Domino  (iiiotidiana  illustralione  quasi  luna 
evt  in  Libanum,  decem  miltia  per  mcnscs  singulos  vi-      a  so'c  respicitur.  » 


eissim,  ita  ut  duobus  esscnt  in  domibus  suis.  <  Ubi 
primo  nolandum  qnod  nou  fruslra  Salomon  opcr.i- 
rios  de  onmi  Israel  elcgit;  neque  erat  ulla  portio 
populi,  de  qua  non  digni  lanlo  0|>erc  viri  assiunc- 
rentur.  Quia  nimirum  non  de  uua  slirpe  Aaron  sa- 

«  Additur  vel  convcrsi,  qux  in  Rabano  ipso  cx- 
stantquidera,  sed  decst  vox  liberati.  Eam  si  vult, 
deleat  lector. 

b  Hactenus  Rabanus  :  reliqua,  a  quibus  lineolx 
absunt  in  tantummodo  Claudio  rcperi ,  secuto  scili- 
cel  morem,  quem  alil  i  his  verbis  exposuit  :  non- 
nulla  etiam,  ut  mihi  visum  est,  infra  illorum  locutio- 
nem,  mea  sludui  conjungere  verba,  qua  utramque 
expositionem  absque  scissione  conjungerent .  [In  epi- 


>'  Unus  vcro  mensis,  quo  ligna  ad  opus  teinpli 
cxdcbani,  eleemosyna  esl,  id  est  opus  misericordix, 
qux  erga  salutcm  proximi,  ut  iu  unitatem  sanctx 
Ecclcsix  bene  proficiendo  perveniat,  doccndo,  casli- 
gando,    tcmporalia    commoda    impendcndo,    vitx 

slol.  ad  Calat.] 

''  Rursus  redit  Rabanus. 

''  Qux  notata  non  invcuis,  a  vulgalis  Rabaui 
excmplaribus  absunt.  An  quia  ea  Claudius  de.  suo 
inseruit :  an  potius  quia  operariorum  negligcntia  ea 
abslulit  ?  Judicavcrit  lector. 

*  Hxc  non  exslanl  in  vul§atis  Rabani  operibus. 
Cur  id  evenerii,  lectori  dijudicandum  relinquo. 


729  QILLSTIONES  XXX  SUPER 

cxcnipla  monstran.lo,  laboramus.  Duo  autem  reliqui 
menses,  quibus  in  domibus  suis  manere,  ac  snis  ne- 
cessitatilius  sunt  vacare,  permissi,  oralio  est,  el  je- 
junium,  quibus  prxterea  ea,  qua»  crga  necessitatem 
fratrum  foris  operamur,  nostrx  salutis  proprie  cu- 
rain  inlus  conversa  a.l  Dominum  menle,  gcrimus. 
Etquoniam  illi  solmn  perfectevcl  sux,  vcl  fraternx 
salutis  curain  gerunt,  i|ui  se  intuitionc  divinx  gra- 
ii;e  bumiliter  subdnnt,  reete  scquitur  {Vers.  II)  : 
«  Et  Adoniram  erat  super  hujuseemodi  indiclioite. 
Adoniram  namque,  qui  latine  diciiur ;  Dominus 
meus  excelsus,  quem  mclius,  quani  ipsuui,  quemno- 
minc  imitatur  insinuat,  Dominum  videliccl  Salvato- 
rem?  El  tunc  Adoniram  operariis  tompli  prxponi- 
tur,  ulsua  provisione  rile  ordinet,  quibus  meiisilms 
singuli  ad  operandum  cxeant,  quilius  deimo  ad  cn 
randum  domum  suam  redeant,  cum  Dominus,  et 
Salvalor  noslcr  nientcs  sanelorum  praedicatorum 
sua  familiariirs  illuslralionc  informat,  ad  disccrncn- 
dum,  quando  oportcat,  xdificnndi  Ecelcsiam  opus 
inire  ;  pr;e;lieando,  velalia  pielalis  ollicij  prxstumlo, 
el  qiiamlo  rursuin  conveniat  a  I  snain  ipsorum  con- 
scientiam  examinandam,  quasi  ad  inspiciendam  do- 
mum  snam,  reverli,  et  liane  oralionibus,  ac  jejiiniis 
superno  inspeetore,  ac  visitatorc  dignain  reddere.  > 
(Wis.  13 et  10.)  Fucrnnl  itaque  Salomoni  septua- 
ginta  miltia  eorum,  </tii  onrra  porlttbant,  et  octoginta 
tnillia  latomorum  in  monle,  absque  prtepositis,  qui 
prtveranl  sinijulis  operibns,  nnmero  trium  milliv.m 
treceniorum  pracipicntivm  popuh,  ct  his,  qui  facie- 
banl  opus,  elc.  «  a  Lalomos  dicunl  lapidum  cxsores. 
I.lem  aiiieni  lapidum  cxsorcs,  qiiod  ei  lignorum  cx- 
sores  figuralc  dcsignal  :  hoc  est  sanclos  prxdicato- 
res,  qui  mentcs  insipicntium  de  laliore  vcrbi  Dei 
exercent,  eosque  ab  ea,  in  qua  nati  suul,  lurpitu- 
dine,  ac  deformitate  transmutare  conlcndunt :  ac 
regularitei'  instilulos  uniiati  lidelium,  xdificio  vide- 
licet  domus  Dei,  aplos  reddcre  curanl.  Quod  autem 
etligna,  et  lapidcs  in  monle  cedunlur,  et  cxsa,  ac 
praeparata  utraque  materia,  ad  montes  domus 
Domini  transfertur,  patet  sensus ;  quia  omnes  homi- 
nes  in  monte  superbix  nali  sunuis  :  quia  de  prxva- 
ricalione  primi  bominis,  quam  superbia  fccii,  origi- 
ncm  carnis  traximus.  Quicunque  gratia  Dei  prxor- 
dinaii  suinus  ad  vitam,  exci  liiuur  catechizando,  et 
sacramenta  fidei  pereipiemlo,  de  mouic  superbixin 
iiionlem  domus  Domini  Iransferimur,  «]ui  eruii  de 
poicstate  tenebrarum,  ad  arcem  virlutum,  qux  est 
in  unilate  sanctx  Eeclcsi:e,  pcrveiiimus.  Nolandum 
autcm,  quod  iidem  operarii  ila  erant  dislriluiti,  ul 
pars  in  monte  lapides  cederent,  pars  item  onera  por- 
tarent.  Divcrsa  sunt  namque  dona  spirilus,  et  qui- 
dam  majoreui  direndi  ,  ac  protervos  arguendi  eon- 


LIBUOS  REGUM.  —  LIIiER  III.  73:) 

A  stantiam  liabeut,  quidam  iuitiorcs  ad  consolandos 
pusillanimes  ,  ct  infirmos  sublevandos  existunt,  qui- 
dam  utriusque  virtutis  muncre  prxditi  ad  opus  Do- 
mini  conveniunt,  quales  lieri  voluit  cos,  dc  quibus 
loqiiitur  Apostolus  diceiis  c  :  Corripile  inquictos,  con- 
solamini  pusiUanimes,  suscipile  in/irmos,  pcilienlcs 
estote  titt  omnes  (1  Thess.  v,  li).  Prxposili  auleiii, 
qui  prxcrant  singulis  operibus,  ip^i  sutil  sacrx  con- 
ditores  Scripturx,  querura  magisterio  in  omnibus 
erudiinur,  quomo.lo  b  inscios  docere,  et  contcm- 
ptorcs  corripere  :  ((.'«/.  vi,  2)  qnomoJo  nos  iu- 
vieein  oncra  nosira  porlare,  m  implcamus  legcin 
Qnisti,  convenial.  > 

•'  Qiianlo  nulcm  quisque  [ilus  iusustcntandisproxi- 
morum  necessitatibus,  sive  in  casiigandis  eorum  cr- 

**  raiibus  laborat,  lanto  cerliora  in  fuliiro  prxmia,  vel 
quietis  animaruin  post  nioriem,  vel  bcalx  corporum 
immorlalitatis  d  exspcctnl,  c  «  Unde  rccte  prxfati 
opcrarii  scptuaginta  milli.i,  ct  octoginla  miHia  esse 
perbibentur.  Septuagmta  millia  videlicct  proplcr 
sabbatismum  animaruni  ( scptimus  cniin  dn.s  in 
Sab!  alnm,  id  est  requiem  consecrauis  cst).  Octo- 
ginta  millia  propier  spem  rcsurrectionis,  quan  octava 
die  (id  est  posl  Salibaltim)  in  Douiino  prxcessit,  ct 
iu  nobis  quoque  octava  die,  similiter,  et  octavj 
;elale  fulitra  spcratur.  Prxposili  aulein  erant  tria 
millia  liecenti,  propter  liilem  nimirum  sauctx  Tri- 
nilalis,  quam  sancla  nol;is  eloqtiia  prxdicanl.  Quo.l 
vcro  pro  trilnis  millibus  Ircccnlis  jtra-positis  in  libio 

_  Paralipomenon(// Pnr.  n,  I8),lriamilliasexcenlisunl 
scripli.ad  eanidcm  prorsussublimium  virorum  perfe- 
clionem  respicit.  Nam  quia  in  scnario  numcro  f  Do- 
niiiuis  mundi  ornatum  complevit,  recte  in  eo  perfc- 
cta  bonorum  solcnt  opera  Ggurari.  El  quia  sar.cu 
Seriplura  euni  fide  vcrilatis,  opera  justiliac  docci 
habenda,  rccte  prxpositi  opcniin  tcmpli  tii.i  niillia, 
et  sexcenti  fuisse  perhibentur.  Nec  prxtereundum, 
quod  hxc  septuaginta,  el  ocloginla  millia  porlan- 
liuni  onera  et  latomoruui  ciiui  prxposilis  suis,  non 
fuerunt  de  Isracl,  sed  de  proselytis,  id  est  advenis, 
qui  morabaiiturinlereos.  Scriptum  namque  esl  in  li- 
bro  Paralipomenon  (//  l'ur.  n,  17) :  Numeravit  igitur 
Salomon  omnes  viros  proselytos,  quierant  in  lerrals- 
rael,  postdinumerationem,quam  tiiuumeravii  Davidpa 

j)  ter  ejus :  et  iuvenii  sunl  centum  qninquaginta  millia,  et 
tria  millia  scxcenti,  fecitque  s  cos  septuaginta  millia  1/111 
Itumeris  onera  portabani,  e  c.  Proselyti  aiilem  voca- 
banlur  Grxce,  qui  ex  aliis  nationibus  progeniti,  in 
fulem  et  consorliura  populi  Dei  accipla  circumci- 
sione  Iraiisierunt.  Fueriini  ilaque  operarii  domus 
Domini  de  liliis  Isracl,  liieriinl  ile  proselylis,  fue- 
rtint  de  geiitibus.  De  filiis  videlicet  Israel,  iriginla 
millia,  qui  ad  prxcidendos  de  Liliuno  cedros  missi 


»  Rtirsus  Rabanus  occiirrit,  quem  docentcm  ha- 
bps,  duni  lineolas  invenies. 

■*  tliiiores,  sed  prxstat  nostra  Icctio. 

c  Qu;e  lineolis  carent  a  Rabano  edito  absunt. 

d  Deesse  videlurposi"  judicium  extrcmum,  aut  aliud 
pjiismodi.   Quomodo  locutiones  ill.e,   qtue  uuictem 


niortuis  tribuunt,  accipiendx  sint,  ilocct  Muratoriua 
iu  lilno,  quem  «V  Slalu  morluornm  inscripsit. 

e  Herfit  rursus  Babanus. 

f  Deesl  in  editis  \ox  Dominus,  quam  tamcn  sensus 
exposcit. 

6  Rabanus,  et  editio  vulgata  ex  cis, 


;:.l  CLAUDH  TALKLNENSIS  EPISCOPI  T5J 

sriut :  de  proscij  lis  isii,  de  quibus  nunc  lucuii  sumus,  \  auleinlapi  lesnon  solum  cxmenlarii  Salomonis.sedci 


lapidum  cxsores.  De  gcnlibus,  Ilirain  ipse,  et  servi 
ejus,  qui  cum  servis  Saloiiionis  ligna  cacdebant  de 
Libano.  Oinne  iyilur  liomiiium  gcnus,  per  quos  sedi- 
licanda  erat  Ecclesia,  111  xdificio  tenqili  prsecessil : 
Judaei  namque,  proselyti.  ct  gentiles  conversi  ad 
veritatem  Evangelii  unam,  eamdemque  Cliristi  Ec- 
clesiam,  sivc  rectc  vivemlo,  sive  eliam  docendo  con- 
slruunt. 

(  Yers.  27.)  «  Pra'cepilqtte  rex,  xtt  tdtlerenl  lapides 
grantles  pretiosos  in  fundamentum  templi,  el  quadra- 
rent  eos.  Fundamenium  templi  luilliiiu  esi  aliud  my- 
siice  intelligendum,  quam  illud,  quod  ostendit  Apo- 
slolus  dicens  (/  Cor.  m,  II)  :  Fundnmentum  enim 
aiud  nemo  polest  ponere,  pnvter  id,  quod  potilum 


casmentarii  Uiram,  quia  ex  ulroque  populo  fuerunt 
nonnulli,  qui  ipsoruin  quoque  doclorum  sublimium, 
iraodoctoresexisterent,  >d  ctquasi  quadranlcseosad 
sublevandum  domus  Domini  sedificium  pararent.  No- 
queenimsoli  Jeremiasetlsaias, ctcvteriextircumci- 
sioiieprophetx.veruraeiiambcalusJobcumfiliissuis, 
qui  erant  de  geiilibus,  maximam  \it.r,  sive  patienii:c 
formam,  doclrinx  salutaris  pr.econia  scquentis  ajvi 
docloribus  ministrarunl  :  quo  abjcclis  verbis,  acti- 
bus,  cogitationiims  supervacuis,  ad  porlandum  onus 
sanctae  Ecclesisc  digni,  et  apti  invcnii  sunt. 

e  Porro  Ciblii  prwparaverunl  ligna  et  tapides  ad 
ailificandamdomiim.  «Gildosesl  civitas  in  Syria  Phc- 
nicix,  a  quo  Giblii  sunt  vocati,  cujus  meminit  Ezc- 


est,  Cltristus  Jesus.  Qui  propterea  rerte  fundamen-  •■  cbicl  dicens  (xxxvn,  8)  :  Sapientcs  ttti,  Tyrc,  faclt 


liun  domus  Domini  polesl  vocari,  quia  sicut  ait  Pe- 
trus  (Act.  iv,  12)  :  .Yoh  cst  atiud  sub  coelo  datum 
hominibus  nomen,  in  quo  oporleat  nos  salras  fieri.  Iu 
quod  luiidamcntuni  lapides  grandes,  et  pretiosi  po- 
nuiitur,  cum  pracipui  factis,  ac  sanclitale  viri  fami- 
liari  menlis  sanctitale  suo  adharent  conditori ;  ut 
quo  firmius  in  illo  spcm  suam  ponunt,  co  fortius 
aliorum  viiam  dirigere,  (quod  esl  laliliiilincm  por- 
laie)  sufiiciaut.  Lapi.les  ergo,  qui  in  fundamenlum 
lempli  aJ  porlanJum  a?dificium  omiic  poncbantur, 
proprie  siiiil  propbetie,  cl  apostoli,  qui  verbum  et 
sacramenta  verilatis,  sive  visihiliter,  sive  invisiiii- 
liter,  ab  ipsa  Dei  sapientia  pcrceperunt  >  »  Unde  cl 
nobis,  qui  eorum  vilam,  sive  doctrinam  sludeuiiis, 


sttnt  gubcrntitores  tui.  Sencs  Ciblii,  et  prudentes  ejut. 
Pio  quo  in  llebnco  continelur  :  Cobel,  sive  Cebal, 
quoj  intcrprctalurtii/^ntciis,  sive  determinans.  Quod 
vocabulum  aptc  convenit  eis  qui  corda  hominum 
ad  asdificium  spiritale,  qnod  ex  virlutibus  auinuc 
consliuilur,  paranl  :  sic  etenim  solum  suos  audito- 
res  fidciu,  ct  opera  juslilia:  sufliciuol  doccre ,  dum 
ipsi  prius  sacris  paginis  edocti,  diligenter,  qua»  sit 
fides  leiienda,  qno  virtulum  callc  incedendum,  certa 
difiinitione  vcritalis  didiccnmt.  Nam  frustra  sibi  of- 
ficium  docloris  usurpai,  qui  discretionem  eatholicx 
lidei  ignorat,  neque  sancluarium  Domino,  sed  rui- 
nam  siiii  jcdificanl,  qui  docere  alios  regulam,  quam 
ipsi  noii  didicerunt,  conantur.  In  aedificando  ergo 


pio  noslro  modulo  imilari,  fundatos  dicit  Apostolus  (.'  domum  I>  imini  primo  sunt  ligna.et  lapidesca?  lendi 


(Eph.  u,  20)  :  super  fttndainentum  apostolorum  et 
prophettirum.  Sed  el  gencraliler  quicimque,  et  13- 
dcliter  ipsi  Domino  adhacrere,  et  impositas  sibi  fra- 
irum  necessitates  forliter  fcrre  didiccrunt,  bi  pos- 
sunl  lapidibus  grandibus  ,  ac  prctiosis  indicari. 
i  b  Qui  I  ene  lapidesprimo  quadraii,  acsic  in  lunda- 
mento  poni  jubcntur  :  quadratum  namquc  oiiiiic  , 
quocunque  verlitur,  stare  fixum  consucvit.  Cui  ni- 
iniruin  figurx  corda  assimilanlur  eleclorum,  quse  ila 
in  fidei  lirmitatc  consistere  didiccrunt,  ut  nulla  oc- 
currentium  reruin  adversitate,  nec  ijisa  etiam  morle 
a  sua  rectituuine  possint  stalu  declinari.  »  c  Quales 
lidelieet  doclores  Eeclcsia,  non  solum  de  Judxa , 
vcrum  eiiam  de  genlibus  per  plures  suscepit.  Undc 


de  moule,  quia  cos,  quos  in  fide  veritatis  institueie 
quxrimus,  piimo  necesse  est,  ut  abremmliaie  dia- 
bolo,  ac  de  sorte  primx  prxvaricalionis,  in  qea  nati 
sumus,  doccamns  rcnasccndo  erai,  deinde  quxrendi 
suiit  lapides  pretiosi,  el  grandes,  atque  in  fimda- 
nientum  tcnipli  poncndi,  ul  nieminerimns,  ahdieata 
conversalione  priori,  corum  in  omnibus  vitam,  mo- 
rcsque  inspicere.cosque  nostris  audiloribus  imilaiidos 
proponere,  qitos  per  virtulem  humiliiatis  specialiter 
Domino  adhaereie  noverimus.  >  f  Quos  invincibili 
menlisslabililale.quasi  quadralosquodammodo,  at- 
queadomnestenlationumincursus,  immohilcsperdu- 
rare  conspicimus.quos  prctiosos,  et  gramles  meiito, 
ac  faina  comperimus.  Post  fundanicnlum  vero  tali- 


bcne  delapidibus  bujus  mundi  grandioribus  pretiosis  D  bus,  ac  lantis  lapidibus  composiium,  xditicanda  cst 


c!  qnadratis  subdilur  : 

(Vcrs.  18.)  «  Qttos  dolaverunt  camentarii  SuIgiiio- 
nis,  et  cwmentarii  Iliram.  Dolantur  namque  lapides 
pretiosi,  ciim  elccli  quiquc  proecedeiilium  sanctorum 
instructionc,  ctinstanlia,  quidquid  in  se  habent  no- 
xiuniet  inane,  rclinquunt,  alquc  anle  conspectum  sui 
conditoris  solam  insitx  justili.c  rcgulam,  qaasi  sta- 
bilein  quadralurx  formani  ostenduni.    Doiaverunt 


doiiuis  Domiiii,  prxparalis  diligeniius  lignis,  ac  la- 
pidibus,  ac  decenti  ordinc  collocalis.  Qux  olim  dc 
piisco  suo  situ  K  (vcl  radice)  foeiant  abslraela,  quia 
post  prima  fidei  rudimenta,  post  collocata  in  nobis 
juxta  exemplum  subiimium  virorum  fundamenla  bu- 
mililalis  '■•  «  addendus  cst  in  allum  parics  operum 
bonorum,  quasi  supcr  impositis  sibi  inviccm  ordini- 
bus  lapidum  (Psil.  ixwiii,  8)  ad  ambutandum  ,  ac 


•  Qu.e  lincolis  notata  non  sunt,  a  Raliano  absunt. 
b  H.ec  rursiis  Kahani  veiba  sunt. 
r  Qa;e  nolata  non  sunt,  iu  edito  (labani  non  le- 
giiulur. 
d  Desuiit  lucc  qnoque  in  Rabano. 


c  En  itcrum  Rr.banus. 

1  Qikc  liueolis  carent,  in  Ila!  ano  uon  exstant. 
s  Verl  a  ha'c  :   vet  radice  aliam  leclionem  indi- 
tanl ;  noliii  t.inien  demcre.  Dctuat,  si  vull,  Lector. 
ii  Subscqucnlia  iu  liabano  repcrics. 


753  QU.ESTIONES  XXX  SUPER 

proficiciidurrt  de  virlv.Cs  in  virtutem.  Vel  cerle  lapides 
linulameiui  giandes  pretiosi,  etquadrali,  primi  snni, 
iii  supra  diximus.Ecclesiarum  magistri  (£p/».n,20), 
qui  ab  ipsoDomino  verbum  audieruntsalulis.  Snper- 
positiautem  onlines  lapidum,  sivc  ligiioruin,  sequen- 
tessuoqtioqnc  tempore  sacerdotes, quorum  vcl  pra> 
dicaiione,  ac  ministerio  f.ilirica  crescit  Ecclesirc,  vel 
(ornaiur)  ordinalar  virtutibus-  Quales  nutem  colore 
fuerint  lapides,  quibus  factum  cst  templum,  in  libvo 
Paralipomenoit  apcrie  declaratum  esi,  dicente  David 
ail  Salomonem,  cum  ei  impcnsas  lempli,  et  quye  pa- 
ravcrat,  ostenderet  (/  Par.  xxix,  2)  :  Omnem  pre- 
tioiiim  lapidem,  et  marmor  parium  abundatltissime 
prwparavi.  Marmor  autein  parium  inarmor  eatldi- 
dumdicitui',  qualeeadem  insula  gignere  consuevit.  i 
»  Unde  poela  de  illa  (Virg.  111  JEa.) : 

Olearnn,  niveamqne  t*aron,  sparsasrrtie  per  s?i|ii<>r 
Cjrjlada,  seU  crehri  legiuius  freta  concila  ventis. 

Mvea  ergo  Paron  dicilur,  eo  quod  candidissimi  ge- 
neris  mannor  mittal.  »  Kstauicm  una  de  Cycladibus 
iusulis,  quo  videlicel  lapide  lemplum  fuisse  faclum 
Joscphu*  insinuat  dinens  :  Elevavit  itaque  lemplum 
usque  ad  cameram  ex  lapide  albo  constructum  :  >'  »/- 
titudo  (uit  viginti  quinque  cubilornm,  ei  certtum.  Nec 
myslerii  sensus  in  abdilo  est;  cuivis  etecim  palct, 
qiiia  marmor  candidum,  cx  quo  doinus  Doniini  con- 
Btrucla  est,  mundam  clcctorum  actionem,  siinul  et 
eoiiscieiili.ini  ab  omiii  narvo  corruplionis  casligalam 
designat,  (|iialcs  esse  voluit  sapicns  ille  architt.cliis 
eos,  qiios  super  fuiidamcnlum  Cbristi  locabat,  lapi- 
des  prcliosos,  auro  argentoque  redimitos  (//  Cor. 
vn,  1)  :  Cliarissimi ,  inquit,  mundemus  nos  ab  oiiini 
inquinamenlo  earnis,  el  spirilus ,  pei/icientcs  sanciifi- 
cationem  in  limore  Dei.  »  c  j42dificimii  in  superioro 
bujus  volii.i.inis  parle  hahes  a  beato  Beda  exposi- 
tuni  '<. 

(Criji.  viii,  I,  ('/  //  Par.  v,  2.)  Veuerunt  cuncii  se- 
ncs  ex  Isracl  ad  regem  Salomonem  in  Jerusalem,  m 
dtferrent  arcam  fcederis  Domini  de  civilale  Duvid,  id 
est  de  Sion,  ei  lulerunl  saccrdotes  aream  [xderis  It  - 
miiti,  llitulcruntque  cam  in  locum  sitain  in  oraculo 
templi  in  saucla  saiiclorum  snblus  ulas  ehcrubin  :  si- 
quidcm  cherubin  expandebant  alas  suas  sttpcr  locutn 
arcar,  protegebantque  arcam,  ct  vcctcs  ejus  desupcr. 
Cnmque  eminerenl  vecles,  appaicrcnlquc  summtules 
eorum  [oris  saiictuarium  anle  oracnlum,  non  appare- 
bant  nltra  extrinsecus  :  qui  el  {iwm.nl  ibi  usque  in 
prasentem  dicm.  t  lloc  nianifestius  in  Paralipomciion 
volmnine  scribitur  (Ibid.,  rers.  9)  :  «  Vectium,  in- 
ijuit,  quibus  portabant  arcam,  quia  pautulum  lungit)- 
res  cranl,  copita  parebant  ctnleoraculum.  Si  vcro  quis 
paululum  fuisset  extrinsecus,  eos  viderc  non  polerant. 
Ubi  nolunduin,  quia  et  si  capita  vectium  acccdenli- 

"  Quae  lineolis  carcnt,  Kabanus  miniine  liabet. 

b  Edilus  Rabanus  :  altitudo  fu.il  sexaginta  cubilorum, 

'   Uactenu3  etiam  Rabauus. 

d  Pluiima  omiititcodcx  noslcr,  qure  habet  vulga- 
Uis  Eiichcrius  ex  ISeda  dcsumpta  ;  ad  quem  quideni 
idem  codex  Lecioiem  allegat.  Ilie  aliijua  cefte-de- 
sunl,  qua;  nolanttu  in  serii:  capituni. 


LIUUOS  RECUM. 


LIUEH  III. 


A  bus  propius,  ac  diligentius  intnentibus  apparebant 
antc  oraculum,  non  tamcn  fieri  potcrat,  ul  ipsa  eo- 
iuin  eajvita  ante  oraculum  emincrent,  quia  nimirtim 
nccesse  crat,  ut  clanso  oraculo,  ct  appenso  ante  oslia 
velo,  ipsi  quoque  vectes  loti  ctini  arca,  et  cherubiu 
abderentur  interius;  quod  lieri  non  polerat,  si  |iro- 
mincntes  ulierius  vecles  producendis  a  I  claudendum 
ostiis  locum  non  darenl.  Quorum  posilioncm  ve- 
ctiuin  Scriptura  non  sine  causa,  sed  niagni  intuilu 
sacramenti  lam  diligcnter  expcdire  curavit  :  con- 
stat  eiiim,  quod  domus  lempli  exlerior,  peregrinan- 
tein  in  terris  Ecclesiam :  sancta  sanctorum  auieni 
internam  snpernre  jialrix  felicitatem  designal.  Iicm 
illata  in  sancta  sanctorum  arca,  assiimplam  Cbristi 
hiimililatcm,  et   intra  veliiin  regia1  ccelestis  indu 

"  ciam  :  vectcs  vero,  quibus  eadcm  arca  poriahatur, 
prjcdicatores  "erbi,  \>er  quos  ipsc  mundo  innoiuit, 
lypice  denuntiant.  '  Apparebant  enim  summitatcs 
vectium  foris  anle  oraculum  non  seinpcr,  sed  cum 
ossia  ejus  lcm  oraculi  apcriri  cont.ngcrel,  ucquc  boc 
omnibus,  sed  iis  solummodo,  qni  propius  acccdentes 
attentius  ca,  qux  intus  eranl,  satagcbant  intticri, 
Ipsa  autem  arca,  qualis  et  quomodo  csset  posita 
(solis  iis)  soluni  cis,  qui  oraculum  intrassent,  videre 
licebat,  qtiia  nullus  sanctoruin  adhuc  vita  pnsitus, 
lainelsi  miiltmn  in  allitudine  sc  menlis  attollens, 
sed  soli  illius  patrise  cives  gloriain  inihi  sui  Hedem- 
ptoris  (plene)  plane  contiientiir.  Suui  et  vecles  cum 
arca  in  oraculo  reconditi,  quia  absconditi  sunlciiam 
iiune  perfecti  quique  eleeii,  qni  nos  pracesserunl  de 
mundo  in  abdito  .vultus  D,i,  a  conlurbittione  honii- 
nun:,  quoruin  tamcn  siimmilates  vcciiuin  nnnnun- 
qiiam  aperlo  oraculo  his,  qui  appropiaot,  visunlur  : 
cum  perfectioribus  quibusque,  atquc  oculum  sui  cor- 
dis  loia  intentione  purificantibus,  divina  gratia  ali- 
quid  extremum  de  supernorum  civium  gaudio  con- 
lcmplan.Ium  donavcrit.  Qu.e  nimirum  contcmplalio 
bis,  qiii  paulo  longius  recesscrunl,  niinime  coucedi- 
lur,  quia  quanta  exterius  nienie  vaga  reinanent, 
tanlo  miiius,  qure  sint  interuii  gamiia,  vident.  i 

(Ve.rs.  10.)  Deinde  scquitur  :  In  arca  autem  non 
crul  aliud,  nisi  duw  lubttltv  lapidetr,  quas  pusuera!  in 
ea  MotjSes  in  Oreb,  quuutio  pepigil  [ccdus  Dominus 
eum  jiiiis  Israel,  cum  egrcderenlur  de  lerra  .Eatjpti. 

.,  Quieri  |>otest  quomodo  liic  dicat  quod  iu  arca  non 
esset  alnid,  nisi  dnac  taliuhe  tcslimonii,  cuin  apostn- 
lus  Paulus,  magistcr  gentium  in  fidc  et  verilalr,  lle- 
br.cis,  id  cst  filiis  Isr.iel,  scribat  diccus  (Hebr.  i\,  2): 
Taberiiaculum  enim  factnm  esl  priiuum,  in  qtto  erant 
candelubra,  el  mensa,  el  proposilio  panum,  qua'  diei- 
tur  sancta.  Post  velamentum  aulem  secundnm,  laber- 
nueulum,  quod  dicilur  sattcta  sanctorum  :  aureum 
habens  ikuributuni,  et  urcam  iesiamenli  circumlectam 

1  Beda  cap.  seu  qiixstionc  I !  qua?  sequunlur  li- 
neolis  notaia  tradil.  Rahanus  h.ei  pariter  hahet. 

■  Nonniilla,  qu.e  vulgalis  liedo:,  el  Rabaui  lilnis 
leguniur,  praleniiiilil  hic  Claudius.  An  «jiiia  partnn 
iilonea  iis,  qiuc  sihi  Cxplicanda  pioposucral?  judi- 
caverit  Leclor. 


735  CLAUDII  TAURINENSIS  EPISCOPI  736 

ex  omni  parlc  auro,  i/i  qua  eral  uina  tiurea  habens  A      Posl  perfcclum  ouilio  opus  domus  Domilli   cl  lon- 

m  orationem  Salonionis(//i  Reg.  ix,3),eldivinaad 


manna,  el  virga  Aaron,  qutv  frontiuerul ,  ct  tabultr  te 
stamenti.  Ecce  t^ste  Aposlolo  didicimus,  quod  et  ista 
ibidera  fuerunl  :  non  cnim  ausos  e»t  aliud  eis  scri- 
bcre,nisiquodcertumtcncbantilli :  omniahxc  inipsa 
:irca  fuisse,  scd  non  plenius  apparcl,  quando  intro- 
missx  ibidem  sint  :  excepio  quod  in  libro  Numeri 
scriptum  est  (.\um.  xvn,  !)  ct  10)  :  Protulit  Motjses 
omnes  virgas  de  conspeclu  Domini  ad  cunctos  (itios 
Isruel :  videruntqne  ,  et  reccperunl  singuli  viryas 
sttas.  Dixitque  Dominns  ad  Moijsen,  refcr  virgam 
Anron  iii  tabernaculHtn  testimonii,  ul  servelur  ibi  m 
signum  rebellium  filiorum  Israet :  ct  quiescant  quere- 
Uc  eorum  a  me,  ne  moriantur.  Dcnique  et  <lo  niaiina, 
itain  Exodo  scriptum  cst  (E.rorf.  xvi,  33,  34)  :  Dixit- 


eumoracula  lacta  inter  cxlera  refert  Scriptura  (Ibid. 
II,  20)  quod classem  navium  fcceritrex  Salomon  in 
Asyongabcr.  Asyongaber  portus  esl  maris  llubri 
(JYtoit.  xxxiii,  3.ri)  et  fuit  triccsima  prima  mansio  filio- 
riiui  Isracl,  quando  profecti  sunt  de  ^Egypto  :  ipso 
eliam  loco  post  (///  /(■;/.  xxn,49)  classisJosaphat,  ut 
Scriplura  testatur,  vi  tempestalis  attrila  est.  Classis 
sniil  uavigia  maris  :  classis  ctiam  dicta  navium 
multitudo. 

(//>irf.ix,27,28.)  Postbxc  ilerum  rcfert  Scriptura, 
quod  venerhlt  servi  lliraiu  cuin  servis  Saloiiionisin 
cisdem  navibus  in  Ophir,  suuiptiimqnu  iude  auruin 
quadringentorum   viginli  talenloram  delulerunt  ud 


<7iit'  Moyses  ad  Aaron,  stmte  vas  itnttm,  et  miite  ibi  li  regem  Salomonem  in  Jerusalem.  Ophir,  unde,  sicul 


man,  quantum  polest  captre  Gomor,  cl  repone  cortim 
Domino  nd  senanttnm  in  gencrutioncs  vcslras,  sicttt 
prtvcepil  Domintts  Moysi.  Posuitque  iititd  Auron  in 
tabernaculo  reservandum.  Erai  autem  in  arca  urna 
aurea  habcns  nianna,  quia  in  homiiic  Christo  iia';i- 
lat  (Coloss  ii,  9)  omnis  pleniludo  divinitatis  corpora- 
tiler.  Krat  aulcin  virga  Aaron,  quse  excisa  denuo 
flioruerai,  qnia  (Joan.  v,  22,  27,  29,  50,  etc.)  po- 
testas  onmis  judicandi  penes  eum  e*t,  oni  ju:iiciiiin 
in  humililalc  passionis  videbatur  csse  snbl  .tcin. 
Erant  cl  tabulx  tcstamenti,  qnia  in  illosunt  (Coloss. 
iii,  3)  omnes  thesuuri  sapientia;  el  scicnlitv  tibscon- 
diti.  Adhxrcbant  ei  veeles,  quibus  portabalur,  quia 
doclores,  qui  quondam  laborabant  iu  veilio  Chrisli, 
uunc  prxsenli  visione  gaudent  glorix  Cbristi  :  qno.l  * 
cuim  uniis  corumdcm  dixil  [Philip.  i,  23)  :  Capio 
dissolvi,  et  cum  Cliristo  essc,  de  omnibus  utique  sni 
operis  consorlibus  intclligendum  reliquil. 

(Cap.  viu,  10.)  Faclum  est  ciim  exisscnt  sucerdotes 
de  sunctuario,  nebula  implevil  domum  Domini  .  ct 
iioii  poterant  sacerdoles  stare  ct  minislrare  propter  nc- 
bulam  :  impteverat  cnim  gloria  Domini  domum  Ilo- 
«iini.  a  t  Gloria  Domini  inteliigilur  Cbrislus,  cujus 
fide  repletus  est  uuivcrsus  mundus.  De  qua  gloria 
(Sum.  xiv,  19,  20,  ctc.)  cum  pro  adorato  \itulo  Do 
iuiiium  dcprecarctur  Moyscs,  utparceret  populo  pec- 
calori,  respondit  Domiiius  :  Propilius  cro  illis,  ve- 
ritmlamen  vivo  ego,  ct  vivit  nomen  meiim,  quia  impie- 
bilur  glorta  mea  Ginnis  tcrra.  Et  scptiiagesimus  pri- 
mus  psalmus  canit  (ecrs.  19)  :  Implcbiiur  gloria  ejus 
ommsterra.Undectangeli  clainabant  pastoribus  (Lt«c. 
n,  14) :  Ctoria  in excelsis Dco,  cl  in  tcrra  pax  hominibus 
bowrroluniatis.  Quod autem nebula  implevit  ilomnm 
Domini,  et  non  poierant  sacerdotes  minislrare  proptcr 
ncbulam,  lr.ec  scntentia  superbos  Jiidxortmi  ponlili- 
ees  ac  doctores  insinuat,  qui  dum  Nativitatis  Cbristi 
sacmmenla  mvestigare  despiciunt ,  debitum  fi.lei 
sux  niinisteriiini  per  erroris  nebulam  perdiderunt. 
lta  enim  corum  mentcsinlidelitalis  caligo  replevit,  ui 
exigeotibus  propriis  nicritis,  non  agnoscant  cultum 
credulitatis.  i 


jam  diximus,  aurum  afferebaturSalomoni,  fuitunus 
dc  posteris  (Gcn.  x,  2."i,  29)  Ilel  er  oomine  Ophir,  cx 
cnjns  stirpe  vciiienlcs  a  fluvio  Cophen.c  usque  ad 
regionem  Indix,  qux  vocatur  Ilieria,  eos  babitasse 
refcrt  Joscphus,  a  q1  o  el  regio  ipsa  tale  vocabuluni 
cst  consccula.  Unde  scpluagiiita  interpretcs  dcrivalo 
v<  cabulo  iion  Ophir,  sed  Opkira  traustulerunt. 

(///  Reg.  cdp.  x,  1.)  Sed  el  regina  Saba  audiiti 
faoia  Satomonis,  in  nomine  Domini  venil  lenlare  euin 
in  tuniymatibws. 

Sicilt  enim  b;vc  regina  venit  a  finibus  lcri;c,  id  est 
Imlia,  ut  quidam  dicunt,  audire  sapienliam  Salo- 
monis,  ila  venit  Ecclesia  post  uuilta  sxctila  ad  Rc- 
demptorem,  el  crudilorem  suuin,  ut  de  stultiiia 
crroris,  doctrinam  perciperct  veritatis.  Hxcesl  illa 
regina, dequaad  Doiuinumdicitur(Pc.  xi.iv,  10;  :Asti- 
tit  reginaa  dextris  tnis,  in  vestitu  deuuralo  eircumami- 
cta  variciuic,  i J  esl  diversarum  circumdata  preiioso  de- 
core  virlultim  :  lucc  etiam  orouium  credcnlium  ma- 
tcr  est,  qux  natos  aii  inortem,  regenerat  ad  salutcm  : 
pcr  quam  Christus  plus  restiaiit.  in  gratia,  quam  pe- 
riit  in  natura  :  et  Adx  transgressoris  degenerem 
prolem  iu  adoptionem  divinx  paternitatis  assumpsit, 
et  de  paradiso  cxhxrcditatis,  ceeli  reddidit  cives. 
Hax  post  synagogain  quideni  vocata,  sed  aule  syna- 
gogani  promissa.  Hxc.  enim  jam  in  primo  iioinine 
prxfignrala  est.  Nam  sicut  ex  Ada'  lalere  fabricata 
cst  Eva  :  ita  ex  Chrisli  corpore,  et  rulnere  redem- 
pla  crc\it  Ecclcsia. 

(Cap.  x,  vers.  2.)  Ingrcssa  regina  Sabu  ierusulem 
cum  tnitito  comitatu,  ci  diritiis,  cum  camelis  portami- 
bus  armnata  ,  et  aurum  infiitilum  nimis,  ct  tjeuimas 
prctiosas,  venil  ad  Salomonem,  cl  locula  est  ei  tini- 
versa  quv  iiabebal  in  corde  suo. 

Ergo  in  ligura  regina:  luijus,  Ecclcsia  venil  e\ 
gentilius,  ct  linibus  lerra  imponens  lincm  ciipidila- 
til)ii--,viiiis(picierrciiis,aiidiresapieiitiamSalomonis, 
idcst  viripacilici  DoniininostriJesu  Christi  (Eph.  n, 
I  i)  qui  fecit  utraque  uniiin  solvens  inimicitias  intcr 
Deum,  el  homiiicni  in  carne  sua.  Venit  post  vclercs 
et  profauas  superstiiioncs  audire.  et  disecrc  dc  fidci 


"  Q<ix  seqimntur,  illustrantque  locum  luinc,  dcsumpia  sunt  prorsus    ev    capile   2   Isidori  in  librum  111 
Rcgum. 


W  QU.LSTIOXES  XXX  SUPEP.  LIBKOS  REGUM.  -  LIBEK  III.  7D8 

iihirninalione,  eljudicio  fuliiro  :   ile  anim:e  imnior-  ,V  opcra  lua,  quam  rumor,  quem  audivi.  Cum  crgo  pev- 
laiitate,  de  spe 


resurreclionis,  el  gloria.  Venil  ergo 
in  Jerusalem  r.um  ranllo  comilatu  :  iil  est,  non  jam 
cum  una  tantum  gentc  Judxorum,  sicut  prius  syna- 
goga  solos  habuit  Ilehneos,  sed  tolius  mundi  genti- 
lius,  divcrsisquo,  nalionibus.  Venit  ergo  exliibens 
munera  digna  Clnisto,  aurum,  ct  gcmmas  pretiosas, 
et  boe  camelis  portantibus  aromala,  id  cst  ex  gen- 
tili  populo  venientibus,  qui  fuerant  prius  vitiorum 
rucdiiate  distorti,  et  inalorum  onere  curvi,  ac  pecca- 
torum  pravitate  deformes.  Cum  hls  lanquam  mune- 
ribiis  reginn  hajc  ingredilur  ad  paeificmn  regciu 
Clirislum,  exhibens  sccum  aromala  lidei,  aurum  pu- 
ritatis,  inccnsum  pretiosum,  splendoresque  gennna- 
liini,  morum  sciliect  insignia,  ornamenta  virlutum. 


venil  li.ee,  sive  Ecclesia,  she  quxquc  anima  saucla 
in  ailcrnam  Jcrusalcm,  iil  rsi  visioncm  pacis,  et  in- 
gressa  fuerit  beatara  rcqiiicm,  et  gloriam  coclcstium 
promissornm,  multo  [ilura,  rt  magnificcnliora  per- 
spiciet,  quam  ei  sunt  iu  liae  terra  per  sacra  eloquia, 
per  prophetas  alqne  apostolos  nunliata.  Nunc  enim 
tanquam  inspeculum  inamigmate  :  tunc  aulem  oculis 
Silis  vidcbit :  id est  (acic ud  fuciem  (I  Cor.xni,  12).  Cuni, 
inquam,  unaquasquc  anima  li.lelis,  et  sancia  in  illo 
saeculoplenabonorum  operumfruclibus.divinisfueril 
prsescntata  conspeclibus,  exbibens  in  se,  imo  se  ip- 
satf  xeniiiin  Deosuo.proferensdigna  coelo,et  valilura 
coclum  multiplicia  munera,  gcmmas  miscricordix, 
juslitia:inargarilasdiversorumornamenta  merilorum, 


(III  Rcg.\,1,ei  JI  Par.  w,  I.)  Et locula est  ei uni-  B  idestaromatacompunctionis.etsuaveolentisbalsama 


versa,  qiur  habebat  in  eorde  sito  :  M  est  aperuil  ei  cor 
suiiin,  manifestavit  ei  oecuUam  conscientiam  suam  in 
confessione ,  et  pcenitudine  prxcedentium  dcliclo- 
ruin,  Vidcamus  quid  agat  b:ec  regina. 

(V.  i  )  Yidens  autem  regina  Saba  omnem  sapienliam 
Salomonis,  ct  domum  quam  adificaverat,  et  cibus 
mensai  ejus,  el  kolucauslu,  qum  offerebat  in  domum 
Domini,  non  habebut  ullra  spiritum. 

Quid  cral  ratiunis,  ut  prxpolens  regina  domuni , 
expens.i.-..  ct  cibos  regios  lanlo  opere  miraretur? 
Ergo  hoc  iu  loco  aliqua  majora  nos  oportct  inqui- 
rerc.  Vidit  ergo  Ecclesia  ex  gcntibus  congregata  sa- 
pienliam  Cbristi,  id  e^t  post  carnalia  instiluta  geiiii- 
lium,  post  hiiinanani,  et  animalcm  doctrinam  phi- 


caslitalis  profercns,  sicul  di\i,  aurum  inliiiitum  ni- 
mis,  id  csi  integrum  in  se  reconsignans  pio  inxsti- 
mabile  prctium  Redemplori,  spiriiu.ilibus  cordis,  et 
corporis  oblationibus  pl  cilura,  ut  possit  coelestium 
mirabilibus  inscrta,  vocem  propheti  x  exsultalionis 
assumeie  (/'sd/.  lxv,  15)  :  Ir.lroibo  domum  tuamin 
hotocauslis.  Tiinc  beala  et  illustris  anima  inler  stu- 
peudas  remuncratoris  sui  consiiluta  divitias,  ineffa- 
hilibus  regiu.e  bujus  verbis  uti  ad  Deum  poterit  di- 
cens  :  Vcnis  est  sermo,  quem  audivi  in  tcrra  mea  su- 
per  sermonibus  inis.  Mnjura  sunt  opera  tua,  quam  ru- 
mcr,  quem  uudivi.  lloc  esi  dicerc  :  o  Domine,  de 
(libulalionil  us  meis  magna  quidein  sperare  prai- 
siimpsi  :  sed  majorem  percepi  vcniam.  Manifesla , 


losophorum,  accepil  iulelleclum  salutis,  et  vitge,  C  quam  cerno,  dulcedinis  magnitudinem,  cogitationis 


inspexii  spiiituali.t  mirabilia  bonorum,  agnovit  ve- 
nim  fabiicaiorein  cirli  ae  lerra»,  ct  potcntissimum 
liumani  gcneris  conditorcm.  De  eujus  sapienlia  dici- 
lur(Si,'p.  xi, 21)  -.Omnia  in  mensttra , ct ponderc, ei  nu- 
mero  constiluisli.  Viditei  domum  quara  sedificavcrat, 
id  est,  incarnationcm  hominis  assumpti.  Dequa  domo 
dicil  Aposlolus  (Coloss.lt,  ftj  ;  In  quo  habital  omnis 
plenitudu  ilMuilalis  corporaliter.  Viditel  cibos  Salo- 
mor.is,  videlicet  illos,  dc  quibus  dicebat  (Jo.  iv, 
34) :  Meus  cibus  est,  ut  faeiam  voluntatem  patris  ejus, 
qr.i  me  misit.  Cibus  Clirisli  cst  salus  nostra,  reficilur 
coelcstibus  cpulis,  profectibus  nostris.  Cibus  ejus  su- 
mus,  dum  aequisiti  ab  Ecclcsia,  in  lnembra  ejus, 
corpusque  transimus  :  vel  cibus  cjus  altaris  sacra- 


me*  sensum  superat  exspoclalionis  efleclus.  «  Et  re- 
vera  id,  quod  paral  Deus  diligentibus  se,  !ide  non 
comprchcndilur,  spe  non  attingilur,  charilatc  non 
capiiur,  dcsidcria,  et  vota  transgreditur,  acquiri  po- 
tcsl,  oestiinari  non  potesl.  VideLit  hoino  merita  sua 
insuspicabili  retributioiiiim  largitalc  succrescere , 
habebit  de  perceplione  fructum,  non  babebit  de  sa- 
tietate  fastidium. 

Fccit  etiam  rex  Salomon  tlironum  de  cborc  gran- 
dem,  et  vestivit  eum  auro  fulvo  nimis,  qui  liabebat  sex 
gradus,  el  tummitns  tlironi  rotunda  eratinpartcposte- 
riori.  Thronus  eburneus  ajteroam  judieis  potcstalem 
auvo  divinitatisfulgentein,  quam  hI>ominicushomo  a 
Palre  accepit,  figmam  gestassenon  duhium  est.  Sex 


menta  cceleslia,  dcquibus  dieitur  (Ps.  lxxvii,  2i,  D  gradus  hujus  throni  omnem  creaturam  visihilem  et 


elJoan.  vi,50,  ctc.)  :  Panem  cceti  dedil  cis,  ponem  un- 
gelorum  mandncavit  homo.  Viuit  et  holoeausta  ejtis  : 
orationcm  sine  dubio,  supplicationumque  mysteria ;  et 
obslupuit.  Ibi  vidil  inTstimabilesdivitiasDomini  sui. 
( V.  G  el  subs.)  Di.xitqve  ad  regem :  Verus  est  sermo, 
quem audieram  in  lerra  mea,super  sermonibus  tuis,  tt 
supcr  sapicntia  lua :  et  nun  credebam  narrantibus ;  domc 
ipsa  icni, ct vidi oculis meis, ctprobavi, quod  mediapars 
nuntiata  mihi  non  fnisset.  Majora  sunt  sapientia  ,  el 

«  Remunerationis  prclium.  Sie  vulgatus  Euebc- 
rius. 

h  Locutiohaec  per  se  Nesloriana  est :  scd  mitefieri 
il!.;  potest  a  1  euni  modum,  quo  niiteflunt  nonnubc 
Palrum  locutiones  htijus  similcs,  ijeo   liberiores, 


inrisibilcm,  quoe  sex  diebus  faeta  cst,  et  Clnisto  Do- 
mino  a  Patre  subjecta  lypice  demonstrabaut.  Quod 
aittem  ipse  thromis  in  posteriorem  stti  paitem  ro- 
tiindus  csse  describitur,  boc  procul  dubio  dalur  iniel- 
ligi,  quia  prxsens  mundus,  qui  per  mctas  temporum 
Volvitur,  in  sua  cxtremitate  a  Domino  sit  judicandus. 
At  vero  duodecim  lenneuli  per  sex  gradus  bini  stan- 
tcs,  sanrtorum  apostoloruni  significant  potestatem  , 
quibus  dictum  est  a  Domino  (Matth.  xix,  28)  .  Se- 

quia  anlc  exorluni  Ncstoiii  errorcm  prolatx.  Ca;te- 
rum  ex  iis  [nisi  fallimur]  est  locutionihus,  qu;e  iu 
Claudio  reprehensse  sunt,  isque  non  teuieie  iVstorii 
asseclis  annutneratus. 


(.I..UDII  TAURINENSIS  LPISCOIM 


710 


debitis  supcr  dttodecim  scrtVj  judicantes  duodccim  tri-  \  culo  simul,  et  uno  lempore  oslenditui'.  Nam  bono 


hus  hrael. 

Post  aliquanla  iterum  refert  Scriplura  (vers.  27)  : 
Quod  fecit  Salomon,  ut  ianla  c^sct  abundanlia  ar- 
genti  in  Jerusalem,  quanta  lapidum.  Ha?c  locutio  iro- 
|iica,  non  propria  est  :  tale  cst  quale  in  Genesi  legi- 
mus,  ulii  (il\il  Deus  ad  Abraham  (xm,  lfi) :  Faciam 
semen  luum  quasi  pulverem  ierrce.  Quod  ea  locutione 
dictum  est,  quam  Graci  vocant  hyperbolera  :  qua: 
utique  tropica,  non  propria  est  :  (iuem  lamen  n:o- 
(liiin,  ut  cxteris  tropis  uii  solcre  Scripturam,  nullus 
(|iii  eam  diilieit,  ambigit.  Iste  autem  tropus,  id  est, 
motius  loculionis  lit,  quando  iil  quod  dicilur,  longe 
est  amplius  quam  quod  eo  dicto  significatur.  Quis 
enim  non  vidcat,  quod  erat  incomparabililer  aniplior 


iilius,  bonos  Ecclesiac,  maio  autem  illios,  maJos  Ec- 
rlesix  signifieatos  puto,  tauquam  in  unilatc  are:e.  Kie 
iu  illo  uno  homine  bonos  in  granis,  malos  in  paleis, 

aut  rerle  in  utiiiate  iinms  segetis  bonos  in  trilico, 
malos  in  €  zizania.  > 

(Cnp.  xi,  29.)  Faetum  est  igitur  in  tempore  illn, 
ul  Uieroboam  tgrederetur  de  Hierusalcm,  et  inveniret 
eum  Aliius  Silvnitcs  proplieta  in  via,  opcrius  paltio 
novo  :  eritnt  atitcm  ihto  tantum  in  agro.  Apprehcn- 
densquc  Ahius  pallittm  smtm  novum,  quo  operlus  erut, 
scidil  in  duodecim  partes,  e!  uit  ad  llieroboam  :  Tolle 
tibi  deccm  scissttras,  Itirc  euim  dirit  Dominus  Deus 
Israel  :  Ecce  ego  scindam  regniim  de  manu  Salomo- 
nis,  et  dabo  tibi  deeem  tribus  :  porro  ttna  iribus  re- 


lapklum  numerus,  quam  argenti  pondus  in  civitate  B  manebit  ei  propter  senum  meum  Darid,  et  al>a  tribus 
Jcrusalem? 

(Cap.  XI.)  liex  aulem  Salomon  amavit  mulieres 
alienigenas  mullas  :  ftliam  quoque  Pharaonis,et  Moa- 
hitidas,  et  Ammonitidas,  ldumwas,  et  Sidvnias,  el 
llctluvas  :  de  gentibus,  super  quibus  dixit  Dominus 
liliir.  Israel,  non  ingrcdiamini  ad  etts  :  ncque  de  illis 
ingredientur  ad  vcstras  :  certissime  enim  avertent 
corda  vestra  ,  ut  scquamini  deos  earum.  His  itaquc 
coputatus  est  Salvmvn  ardentissima  amcre,  [uerunt- 
que  ei  uxores  qtttisi  rcgintv  septingenlai,  et  concubinx 
trecentce,  et  averlerunt  mulieres  cor  ejus.  Ammonendi 
sunt  quibus  hoc  sseculum  prospcratur, qui  uullis  ad- 
versilalibus  hujus  inundi  feriunlur,  quod  Saloraon 
post  acccplam  sapientiam,  usque  ad  idolatriara  eeci- 


propter  Hierusalem,  quam  elegi  cx  omnitms  tribubus 
Israel. 

d  «  Illud  vero,  qiiod  post  morlem  Salomonis  de 
cem  tribus  a  lemplo  sepataue  sunl,  ct  duae  relicla?, 
satis  indicat,  quod  de  tola  ipsa  gentc  Aposiolus  ait 
(Rom.  xi,  £>)  :  Ueliquiiv  pcr  elec.ioncm  sidvee  facltv 
sunt.  i 

Quod  veio  nnilas  paliii  prophctte  in  daodecim 
partes  seissa  esl,  ex  quibus  seissuris  Uieroboam  de- 
ceni  accepit,  boc  figurasse  vidctur,  qnod  coneordia 
Ecclesix  ab  lixrelicis  conscissa,  ipsi  magistri  erro- 
ris,  a  quibus  unilas  divisa  cst,  plebem  in  deeeni  tan- 
quam  errorcs  a  catholicis  dividunt,  et  tyrannice  sil.-i 
subditam  dctinent. 


disse   describitur,  quia  niliil  in  hoc  mundo,  prius-  *"■      Post  mulla  alia  refert  Scriptura  libri  Hcgmn,  el  di- 


quam  caderel,  adversilatis  habuisse memoratur, sed 
concessam  sapientiam  funditus  deseruit :  eo  quod 
eum  nulla  saliem  minima  tribulaiionis  disciplina 
eustodivit,  nisi  poslquani  Deumdeseruit,  el  se  a  Deo 
dcserlum  esse  cognovil.  "  «  Jam  vero  dc  casteris 
operibus  ejus  qutd  dicam?  Euiii  vehemenier  arguit 
sanela  Scriptura,  atque  condemnat,  et  niliil  dc  poe- 
nitentia  ejus,  vel  in  eum  indulgentia  Dei,  omnino 
commemorat.  Nec  prorsus  occurrit,  inter  b  poste- 
riora  ejus  male  gcsla,  quod  sallim  in  allegoria  boni 
aliquid  significcnt  :  hinc  ejus  flcnda  submersio;  nisi 
forte  quis  dicat  mulicres  alienigenas,  quarum  ainorc 


cit  (Hom.  xi,  it) :  lieliqua  autcm  verborum  Satomonis, 
cl  omnia,  quiv  fccit ,  el  sapientia  ejus  :  ccce  universa 
scripta  sintl  in  libro  vcrhorum  dierum  Salomonis. 

In  libro  Paralipomenon,  quem  GraM.-o  vocabulo  ta- 
liter  nnncupamus,  quem  nosLatine  preeleritorum  pos- 
sunius  dicere,  ila  dc  Salomone  scriptum  est  (//  I'ar. 
ix,  29) :  Rcliqua  vero  operitm  Salomonis  primorum,  cl 
novissimorum  scripta  sitnt  in  verbis  Natltaa  pro- 
pliettv,  ct  in  tibris  Ahitv  Silonitis  :  in  visione  quoque 
Addo  videntis  eontra  llieroboam.  Hos  libros  hodic 
nusqnam,  nequc  apud  ipsos  Hebraeos  inveniri  posse 
asseverant ;    sicnt  ncc  libnim  Bellornm    Domini , 


deceptns  cst,  significassc  eleclas  Ecctcsias  de  genti-      eujns  in  libro   Numcrnrum   mcniio  est   (xxi,li): 
bus.  Possetenim  forlasse  hotf  non  absurde  intelligi .  »  ncque  librum  Juslorum  (Jos.  x,   13)  :  oeque  car- 

mina  Salomonis  :  ncque  dispulalioncs  cjtis  sapicnlis- 


si  iIIjc  proplcr  Salomonem  desererent  deos  suos  ,  et 
colerent  Deum  ejus.  Cuin  vero  ii;s«-  propter  illas  of- 
fendit  Deum  suum,  el  coluit  deos  carum,  non  est 
quid  indc  boiii  conjici  possit;  nec  tamcn  nihil  arl>i- 
Irandum  cst  boni  aliquid  significarc  potuisse,  sed 
inalum;  ajiparct  enim  in  persoua  hujus  Salomonis 
inira  excellentia,  eL  subvcrsio  terribilis.  Quod  igilur 
in  iiio  diversis  lcmporibus  exslilit,  prius  boiiura ,  ct 
posterius  malum,  Ikic  in  Ecclesia  in  isto  adhuc  sa> 

n  ILec  perquirc   <ar>.  C  Isidori  in  III  Iteguin  .  in 


aii.  G  )>ide 
'  Habani  in 


h  Edit.,  occurril,  quitl  saltem  in  ullegoria. 

o  Edit.,  zizuniis. 

<*  Pesumpta  smit  ha:c  e\   rap.  7.  lsidori  in 


simas  de  ligooruiu  nalura,  herbammque  omnmm, 
itemque  jnnientorum,  volucrum,  leptiliuni,  ct  pi- 
scium,  vcl  quod  jam  *'\  libro  vcrba  dicrttm  proluli- 
inus,  nbi  dicil  :  Iteliqua  vero  opera  Salomouis  prio- 
runi,  ei  novissimorum  scripta  sunt  in  vcrbis  Nuthoii 
Propliettr,  in  libris  Ahitr  Silonitis,  in  visioue  qu-oque 
Addo  videntis  contra  Hieroboam  filiuM  Nathan,  ei 
oiulia  bujusmodi  voJuraina,  qu*  Saipliua  quidein 

III  Ri-g. ;  ei  foilasse  cliam  stiliscquentia  «  enfiem 
Isidoro  desumpta  sunt;  scd  periil  porro,  nisi  falli- 
mijr,  reliqua  pare  Commentariorum  Isidori,  qu-u  liic 
aliegatur. 


Til  QL.ESTIONES  XXX  SUPER  LUJROS  REGIM.  —  LIBER  IV.  7<2 

probat  sed  liodie  constat  non  e?se.  Vaslala  namquc  A  sumpla  esl,  ex  qtia,  pauci  qui  minc  in  sancla  Scri- 
a  Chal..a?is  JuJaea,  etiam  Lililiutlieca  antiquitus  con-  piura  continentur  libri,  poslmoiluni  Ezrac  pontilicis 
grcgata  inler  alias  provincix  opes  hostili  igne  con-      et  propheta:  sunt  industria  rcslaurati. 

INCIPIUNT  CAPITULA  LlJJRl  iV. 


Dc  prophcla  Domini,  qni  vonit  ad  Hierolioanri  in  Beth- 
leel,  ot  pscndopropheta,  qui  euui  decepit,  propter  quod 
el  morluiis  esl. 

I>i>  Achali  rcge,  et  Ilipzabel  nxore  ejns. 

De  llierico  oedilicaiione  ,  quain  fecil  Aehiel  de  ltc- 
Ihnl. 

Du  llelia,  et  virlutibus  ejns. 

De  inorle  lilii  mulieris  viduse  ,  quem  suscitavii  H  liss. 

De  manifestalione  Helia:  ad  Acliali  ,  ct  S.icerdolilius 
idolortun,  el  aliare  quod  evsiruxil  Helias,  e(  igne  a  Ueo 
rcisso,  nec  nou  el  largitalo  pluviae.  ,, 

De  nequilia  Jeyabel  adversus  Heliam,  et  fuga  pjus.  " 

De  adveulu  eji.s  ad  monieiii  Dei  Oteb. 

Dc  egrpssione  eins  in  Damascum,  et  unctione  Asahel 
regis  iu  Syria  :  el  II  eu  hlii  [\anisi  regis  super  Israel,  et 
Hcliseo  prophela  post  se.  in  Israel. 

De  po.  ijuod  scri|itum  cst:  lloc  facianl  ntilti  dii,  el  hoc 
ndtlanl,  si  suffice  il  pnlois  Snmarta  puijillus,  universi  no- 
puU,  17111  sequitur  tne. 

De  visione  Micheae  prophelse,  ubi  vi  it  Dominum  se- 
dcutem  super  soliuui  excelsum  :  ei  lueudacio  falsoruin 
|irophetarum. 

De  iikii  te  Acliab,  el  stirressione  filii  ejus. 

Dc  duolms  quinquageuariis  cum  nuhlibus  suis  ignc 
ronibiisiis. 

De  confabulatione  HeliK  cum  Eli^co,  el  raptu  ad  cce- 
lum. 

De  Heliseo,  ulii  Hierico  seriles,  et  malignas  aqujsra- 
navii. 

I)c  parvulis  ab  eo  miledictis,  et  ab  ir  sis  deyoralis. 


De  muliere,  mjm  (ilii  a  credilore  dlri[  iebanlur,  sed 
per  Heliseuin  liberati  sunl. 

De  viro,  el  mulieie,  ipii  irauseunie  Jlelisco  frequeuler 
iu  domo  sua  enm  re,  ipieuaut. 

De  siirrectioue  pucri ,  ubi  per  servum  suum  baculnin 
iuisu,  el  mortuus  11011  revixil. 

De  eniliiidalinuc  Na  niaii  S y r i  a  lepra  su3. 

De  ferro  :i  lignn  exilieiiti,  11  in  profundo  demerso.  et 
consilio  regis  Syrise,  ut  compi  "heie.leret  Heliseum. 

De  lainu,  quae  laela  esl  iu  Samaria  obsiileniibus  Assy- 
ri's,  quando  capul  as'ni  ocingiuta  argenteis  vendebalur. 

De  unclione  regis  Jo.is  hln  Azarige,  quein  Joia.Jas  puu- 
lifex  eo.isliiuit  regem,  el  operibus  pjus. 

I  e  Ani.i-.ia  regcJuda,  qui  pereussil  Kd»ni  iu  vallc  Pa- 
linarum. 

De  liicroboam  rege  brael,  qui  rcsliluil  lermiuos  is- 
rael. 

De  his,  qui  in  Samariain  a  rege  Assyrioriiin  adducti 
sunl. 

De  Ezech  a  rege  Jnda,  el  Senacliarib  rege  Assvrinriiin, 
et  blaspliemia  ilapsaces,  aique  perctissioue  exercitusSe- 
nacharib. 

De  segritudine  regis  Lzicliia>,  et  ipiinilerim  additis 
aiiuis. 

De  divitiis  ejns  Cluldaeis  morbo  jaclant  &■  osiensis  ". 

Dc  Manassc  ,  el  malilia  ejus. 

De.  Josia  rege,  et  Cbolua  t>  prophetissa ,  cl  operibus 
ejus. 

De  N.ibnchodi.nosor,  et  exerciiu  ejus,  ct  malo  rrp,um 
Jmla,  1  ropler  quod  uadita  csl  Ilierusaleui  111  niami  Chat- 
daiorum  ad  vastandum. 


a  An  aliquid  hic  deest 


<;      t'  Vtilg.  Holdam. 


INCIPIT  TEXT 

Posl  divisionein  rcgni  Israel  iuter  Roboam ,  et 
Ilieroboam ,  postquam  lecessil  Israel  a  dmiio  David, 
sequittir  Scriptura,  et  dicit  (///  Reg.  xn,  20)  :  0  Fa- 
clum  cst  autcm  cum  auditsel  omnh  Israel,  qtwd  rc- 
vcrsus  essel  Ilieroboum,  miserunl,  ct  cocuaruni  eum, 
congregatoque  ccctu  conslitueruui  eum  regem  super 
Isracl.  !>  <  Non  est  '  titique  diibilaiidimi  voiuntali 
IVi,  qui  in  cwlo,  et  in  terra  omniu  ijuiccuiique  toluit, 
fecit,  et  qui  etiam  illa,  qn:e  faluia  sunt,  fecit,  liuma- 
nas  volunlates  non  posseresisteie,  ntio  minus  faciat 
ipse,  quod  vult,  et  cum  vult,  a  nisi  forte,  ttt  ex  mtil- 
tis,  isia  de  Hieroboam  suflkiat,  quamlo  Deus  voluit 
ci  propter  peeeatum  Saloinonis  regnum  dare.  Sic 
crat  in  potestale  Israelitarum  subdere  se  memorato 
regi,  sive  non  subderc  :  quod  uiiquc  in  eorum  eral  D 
nositum  voluntale,  ui  ctiam  Deo  valerent  resisteie. 
Qui  lamcii  lioe  non  fecit,  nisi  per  ipsorum  lioinimim 
^oluntates,  sioc  duliio  LaLens  humanorum  cordium, 

»  Ex.  boc  loco  coiiF.lat  multo  diversam  abea,  qtiam 
iiunc  servamus,  librorum  Regum  fuisse  olim  propo- 
Sitam  divisionem.  Claudius  eiiim  IV  liegum  Lie  in- 
eipit,  qnando  quidem  p.os  hxc  babcmus  versiculo  20 
capilis  xii  Hbri  111  Regiuri.  Oportet  tamen,  dum 
Cl.iiiilitim  edimus,  eani  divisiouem  relincre,  quam 
ille  proposuit. 

11  Ista  ad  mngnam  paitem  invenies  cap.  li,  alias 
nmn.  'i'i,  lilni  (lc  Correptione,  et  tiralia. 

>'   Ivlit.,  itcipic. 

a  Atigustinus  lixc  babct  :  1  Nisi  fort'',  ut  ex  mul- 


l  S  LIBRI  IV. 

quo  placerct  inclinandorum  omuipotentissimam  po- 

testalcm.  e  Sic  eigo  ctim  voluerit  reges  in  lerra 
Dcus  constituere,  magis  habei  in  poleslate  volunla- 
tes  hominum,  qiiam  ijisi  suas.  1 

(Cap.  1j.)  Deinde  refcrt  Scriptura,  quod  venerit 
Prophela  de  Jmla  in  Betbcl  ad  Hicroboam  regem  sa- 
crilegum,  oLjurgare  eum  propler  sacrilegia  idolo- 
rum,  qua  fecerat,  nndc  avertit  lilios  Israel  a  Doiiiino' 
Deo  patrum  stiorum,  jussusqtie  est,  ibi  11011  niandu- 
care,  ncque  bibcre  :  qui,  pro  eo  quo.l  deceptus  est  a 
psettdo-proplieta,  et  inoLediens  fuit  verbo  Domini,  a 
leone  in  via  interenipttis  est.  r  c  Quid  est  Lomo  cu- 
jusliLcl  sil  meiiti,  si  conditoris  sui  ptoleclione  dese- 
ratur?  qua;  niniirum  prolectic  minus  uccessaiia  cre- 
ditur,  si  sempci  habeatur.  Sed  utiliter  plerumque 
subtrahitur,  ul  sibimetipsi  homo,  b  quia  sine  ilia 
niliil  sit.  ostcndalur.  Manus  igitur  Domini  aliquando 
nos  nohis  per  adversa  insinuat,  qua?  etiani  nescienlcs 

lis  aliqtia  commemoreni  ,  quando  Deus  volnil  Sauli 
Regnum  dare  ,  sic  erat  in  pnle.state  Israelitaiimi 
subdere  se  memorato  viro,  sive  non  subdere,  >  elc. 
ILec  noniiiliil  immulavit  Clati.lius,  ul  Jcroboam  ap- 
plicaret,  quod  de  S.iule  dixerat  Augustinus. 

c  Nonnulla  hic  ab  Atigusiino  inseruntur ,  qu.ie 
oiiiisit  Claudius,  ulpoie  rei  siue  niiiiiinc  opportun.i. 

1  Hiec  pcrquirc  in  Ptiterio,  ideoqtie  in  tiregorio 
Magno,  cujus  lilirum  xxm  Moralium  consiile  [nuin. 
.'•0  et  54]. 

5  Id  e;l  quod.  Edit.  quatn. 


nos  in  |>  ospcris  portal,  quia  deslituii  dum  cadere 
incipimtis,  el  lamcn  adjuti  retincmur,  et  doctrina 
ftl,  quod  in  lapsum  trepidaviinus,  el  cuslodia,  quod 
ni  siutu  permancamus.  Ncmo  ergo  se  alicujus  virtu- 
lis  astimet,  eliani  curn  <i«i(!  forliter  ■  potcrit  :  quia 
si  divina  proleclio  descrit,  ihi  rcpentc  encrviter 
obruitur,  <ii>i  se  valenlcr  starc  b  glorialur.  Quid  est 
enira  qnod  vir  Dci  contra  altarc  Samariae  ;«1  prophe- 
tandum  directus,  prxsenlc  rcge  auctdritalem  libene 
vot  is  cxercuil,  ejusderaque  regis  exlensuin  hrachium 
in  c  rigorem  mirabililer  asirinxit,  quod  lamen  mox 
misericorditcr  saluli  rcslituil?  Cujus  in  doinum  in- 
vitalus  comedere  noluit,  qui  ne  iii  via  comedcrel, 
proliibilionis  domiuica:  praecepta  servavit,  qui  lamcn 
in  eadeni  via,  ct  scduclus  comedil,  el  pastus  inleriit. 
Qua  in  re,  qui<!  sublili  considcratione  colligimus  : 
qiii.l,  ut  ita  dixeriin  ,  fbrmidandum  suspicamur,  nisi 
quod  forsitan  apud  scmclipsum  lacilus,  el  pro  prae- 
eepiis  dominicis  rcgcm  se  contempsissc  d  gloriatus, 
;il>  interna  raox  soliditate  quassalus  esl.  El  indc  in 
opere  culpa  surripuil,  undc  gloria  in  cordc  *  s«r- 
repsil.  Un.!e  falsis  prophetse  vcrbis  deceptus  disce- 
ret,  quia  ncqiiaquam  proprix  forlitudinis  fucrit, 
quod  ad  regis  verba  rcslitisset.  Pene  aule.m  ex  ejus 
ore  morlis  sentcnliam  acccpil,  cnjus  scduclione  vitse 
prxceplo  dcviavit,  «t  indc  paenam  veracitcr  adsu- 
meret ,  «nile  negiigcnler  culpam  adraisisset.  Se- 
quilur  : 

(xni,  21.)  <  IIwc  '  dicil  Domimts ,  quia  inobe- 
diens  (nistiori  Domini,  et  mm  cuslodisli  inuiidutum, 
qnod  pra:ce)  ii  tibi  Domiuus  Deus  luus,  et  reversus 
cs,  fl  comedisti  panem ,  cl  bibisli  aquam  in  ioco,  in 
ijuo  pra-cepil  tibi  nc  comeder.es.  panem,  neque  bibcrcs 
aquam ,  non  inferetur  cadaver  twtm  in  sepulcro  pa- 
trum  tuorum  ,  el  reliqua. 

<  Qsianli  lia^e  peena  pcndenda  sii,  si  secundum 
Cvangclium  cogitcmus,  ulji  post  corpus  occisum  ni- 
lnl  meluendum  esse  didicimus,  nc  membra  6  cxani- 
inata  patiantur,  ncc  poena  dicenda  esl.  Si  autem  bu- 
manum  erga  s«:««  carnem  cnnsidereioiis  affcctura, 
potuit  inde  tcrreri,  vel  contristari  vivus,  quod  sen- 
surus  non  erat  morluus.  Lt  baec  erat  pcena,  quo- 
niam  dolebal  animus,  id  <le  suo  corporc  futurum, 
quamvis  ciini  Geret,  non  tlolercl  :  bactenus  euiin 
\ ottiit  Dominus  servuin  siimii  plcclere,  qui  non  sua 
contumacia  spreveral  praeccptum  ejus  implerc,  scd 
aliena  dccipiente  fallacia  obedire  se  credidil,  quando 
non  obedivit.  Ncque  enim  piitaudum  est,  ila  1'uissc 
interemplum  niorsu  besiise,  ut  ad  supplicium  tarla- 
reuin,  ejus  deinde  anima  rapcrctur,  quando  quidcm 
ipsum  cjtis  cnrpus  idem  lco  qui  oeciderat,  cuslodi- 
vil,  jumesilo  eliani,  quo  veliebatur,  i!!a'SO,  et  simul 
cum  illa  immani  fera  intrepida  prascntia  ad  sui 
Domini  funus  adstante,  quo  mirabili  signo  apparet 

»  Potest. 

■•  Gloriabatur. 

c  Rigore. 

J  Gloriabatur  ei. 

«  tnrrexit. 

'  Suhsequentia  lineolis  pro  mor^  notala  tradidii 


CLAUDII  TAURINENSiS  EPISCOPI  '>'. 

A  boininein  Dei  coercilum  potius  lemporaliter  usque 
ad  mortem,  quain  punilum  esse  post  mortem.  I>e 
<l«a  re  Aposlolus  cnm  propler  •>  quorumdam  nlTeu- 
s  s,  co  ismcmorassci  inlirmilales,  inoitesque  mnlio- 
ruin  (/  Cor.  xi ,  51  el  ~cl)  :  si  cnim  hnsmctipsos,  in- 
qiiil,  jttdiearemus,  u  Domiiio  non  judicaremur  :  cum 
judicamnr  uttteui,  u  Doniiuo  corripimur,  ut  non  cum 
lioc  mundo  damncmur.  Eum  sane  ipse,  qui  tlecepe- 
ral  (veri.  30)  in  monumenlo  proprio  satis  lionoriliee 
sepclivit,  seque  sepi  liemluin  juxta  ejus  ossa  cirra- 
vil  :  ita  spcrans  parci  posse  ossibus  s:iis,  cum  veni- 
rcl  tenipus,  quando  secundum  illius  bominis  Dci 
prophcliam  (lVReg.  xxui,  10, 17),  Josias  rex  Juda  in 
illa  lerra  miiltoriiin  ernit  ossa  morluorum,  eisdem- 
que  ossibns  sacrilcga  altaria,  qu:e  sculplililius  fue- 

B  rant  constituta,  funcstavit  :  pcpcrcit  quippe  illi  mo- 
niiinento,  uiii  jaceliat  Propheta,  qui  antc  annos  am- 
plius  quatercenlos  ista  predixcrat  :  ct  propter  ipsuni 
ncc  illms,  qui  emn  scduxcrat,  sepultura  violatacst. 
Aifectu  iiaiii(|tic  illo  (Epll.  v,  i'.l),  quo  nemo  unquam 
carnem  suam  odio  lia!  el,  providerat  eadaveri  suo 
qui  occiderai  meudacio  animam  suam.  Ex  lioe  igi- 
lur,  quod  carnem  suain  quisquc  naturaliler  dillgit, 
el  illi  pccna  fuit  addisccrc,  non  eum  fulurum  iu  se- 
pulchro  palrum  siiorum,  ct  liuie  eura  prospieerc,  ut 
parcerelur  ossibus  suis,  si  juxia  eum  jaceret,  cujus 
scpulebnim  nemo  violaret.  Iluiic  alFecluni  martyres 
Chrisii  eerlanlcs  pro  verilale,  vicerunl.  Nee  niiium 
quod  eontempserunt ,  quod  non  fuerant  peracta 
niorte  scnsuri ,  qui  non  poluerunt  cis,  quos  viventes 

^  senlicbant,  cruciatibus  viuei.  Poterat  utique  Deus, 
qm  lconcm  prophelse  corpus,  quod  ipse  oeeiderat, 
ulterius  non  permisit  atlingere,  el  fetit  de  perem- 
plorc  rustodciii  :  polerat ,  inquam ,  a  sitorum  inter- 
feetis  corporibus,  canes,  quibus  fuerant  projecta, 
prohibere  :  poteiat,  et  ipsorum  hominum  innume- 
rabilibus  modis  lenere  saevitiam,  ne  cadavera  ineen- 
derc,  nec  »  in  aera  dispergere  audcrcnt  :  scd  boc 
quoque  cxperimenlum  multiplici  varietali  tenlalio- 
num  deesse  non  debuit,  ne  fortitudo  confessionis, 
quae  iminniiilali  perseculionis  pro  corporis  salule 
non  cederet,  pro  sepulcri  honore  trcpidarel;  po- 
streino  ne  fides  rcsurreeiionis  coiisiimplionein  cor- 
poruni  formidaret.  Dcbuerunt  crgo  et  ista  permitti, 

„  «l  etiam  posl  hsec  tanii  borroris  exemnla,  martyrcs 
in  Christi  confessionc  ferventcs,  hnjus  quoquc  ti-sies 
fierent  verilalis,  in  q<ia  didi.  erant,  eos,  a  quihus  sua 
eorpora  interlicereiitur,  poslca  niliil  hahere,  quod 
facerent  :  qnoniam  quiiiquid  morluis  eorpoiibus  fa- 
ccrent,  utique  nihil  facerent ,  quando  in  earne  omni 
vita  carente,  nec  aliquid  sentire  posset  qui  inde  mi- 
gravit,  nee  aliquid  inde  perdere,  qui  creavit.  > 

Praetcrmissa  inulta  libri  Regum  historia,  ad  Achab 
scclcslissimi  regis,  et  sacrilegae  uxoris  ejus  Jezabcl 


Augustiims  eap.  7,  alias  num.  9,  libri  de  Cura  Mor- 
tiwrnm  |:ilias  de  curu  gerendtt  pro  uwrluis]. 

6  Edil.  exanima, 

i>  Qunsdam. 

>  Deest  iu  edit.  in  aera,  sed  habetur  :  ne  cmcrcs 
dispergere. 


74S  QU/ESTIONES  XXX  SliPER 

lempora  cursiin  tcndimus,  ut  dc  viitulibus  sanclo- 
ruiu  Froplietarum  Ileli.c,  alque  Helisci  sallim  tenui- 
ter  aliquid  disseramus. 

(///  Bcg.  xvi,  28.)  Interea  referl  Seriptura ,  quod 
Achub  filius  Zambri  mortuo  patre  sitpcr  hraet  regna- 
veril,  in  Samaria  viginti,  et  duobus  annis,  fecerilque 
malum  in  conspcclu  Domini  supcr  omnes,  qui  fuerunt 
ante  eum  :  nec  saiis  fuit  ei,  ut  ambularet  in  pcccalis 
llicroboam  filii  Nabath,  insuper  duiit  uxorem  llieza- 
bel  filiam  tt  Methbaal  rcgis  Sidonionim  ,  abiitquc,  et 
servivit  Baal  in  templo,  qttod  wdipcaverat  in  Sama~ 
ria,  et  planlavil  illuc  lucum ;  ct  addidit  Achab  in  opere 
suo  irritare  Dominum  Deum  Israel  supcr  omnes  reges 
Israel,  qui  fuerant  antc  cum. 

Lucus,  locus  est  silvester  spissus,  dictus  ab  eo, 
qiiod  parum  luceat  :  locus  niultis  vestitus  arbori- 
l:ns  :  locus  amccnus,  ubi  mullx  arbores  sunt.  Dictus 
Iiiciis  per  b  catachresin ,  qnia  caret  luce  prs  nimia 
ncmorum  uinbra  densis  arborihus  septus,  solis  lu- 
cem  detrahens.  Potest  et  a  conlucendo  crebris  lumi- 
nibus  dici,  qua;  ibi  propter  religionem  genlilium, 
riiliuniqiie  fiebant.  Solebant  aulem  Pagani  in  lucis 
bis  da:mones  consulere,  et  responsa  ab  illis.  in  si- 
gnis,  et  vocibus  accipiebant,  undc  et  a  fando  fana 
siml  appellati.  Cum  enim  in  diebus  Hcliae,  scisso 
jam  inter  duas  partcs  populo  Judxorum,  Acliab  per- 
ciissionem  inveniens  regni  lsraelitarum,  apicem  ob- 
tincret,  Hiezabel  exlerna?  fcminam  gentis,  el  pro- 
fanae  mentis  duxit  uxorem  :  cnjus  cura,  atque  in- 
stantia  idolorum  ita  profecerat  cullus,  ut  ad  sacri- 
legum  ritum  rex  pariter  traducerelur,  et  populus. 
Crassabatur  in  injuriam  Dei  diabolus  aniiquus  artifex 
tyrannidis,  mulliinodam  Dei  religionem  destrucre 
salagens.  Crassabatur  in  cordc  mulieris,  cujus  in- 
slinctu  divina  lex,  et  ejus  sacerdolium  spernebatur. 
Occidebantur  PropheUc,  et  aliaria  lollcbantur,  stu- 
pcbant  omnia,  et  tantuni  commissum  facinus  per- 
borrebant,  mundum  dico  in  omnibus  tabescentem  ; 
quod  membris  speciebusque  suis  nomcn  creatoris 
ascriberct  error  humanus.  Sed  quaeris  forte,  ut  tibi 
probetur  utrum  pcccantibus  hominibus  metunnt  ele- 
menla;  audi  lliercmiam  magnificum  prophetarum 
divino  ore  clamantem  (Jer.  n,  12)  :  Expavil,  mquit, 
caclum  in  islum,  el  terra  commota  cst,  quia  duo  mala 
fecit  populus  meus  :  me  dereliquerunt  fontem  aquw 
vivo?,  el  foderunt  sibi  lacus  contrilos,  qui  non  possunt 
aquam  continere.  Turbata  ergo  erant  elementa,  tur- 
bala  non  ofBcio,  sed  afleclu,  quod  unicum,  ut  dixi, 
Deitatis  nomen,  hominum  cis  error  imponeret,  fa- 
mulatumque  debitum  conditori  ceca  dcvolione  pra> 
beret.  Erat  hic  Elias  medius  in  tanlo  discrimine  ani- 
maium,  erat  medius  in  ipso  mundi  naufragio,  quod 
nor  aqnarum  inundatio,  sed  pconalis,  et  cseca  dia- 

•>  Elhbaal. 
h  Antifrasim. 

c  Sulisequentia  invenics  in  Bed;c  quiestionibus  30 
in  I  bros  Kegum  :  quaestionc  10. 
«1  lliel. 
*  l'rim\tivo. 
1  EAll.  jaceat. 

Patrol.  crv\ 


LIBROS  REGUM.  —  LIBER  IV  746 

j^  boli  .-eraulalio  invexerat  orbi  tcrrarum.  Solus  cnim 
hic,  latcntibus  cuucris,  vclut  luccrna  ardens  offere- 
bat  se  his  quos  vidchat  profund.-c  noctis  mersos  cali- 
gine,  nunc  raonendo.  nunc  argucniio,  nunc  curando, 
nunc  eliani  comminando  (Jcr.  i,  G).  Scd  nunc  lumcn 
ca;co,  nec  surdo  prodesl  inferri  sermonem.  Crcsec- 
bal  in  dies  singulos  error  iufaustus,  ct  omnera  crea- 
luram  moriis  umhra  conlexerat  :  ad  omnem  for- 
mam,  omnemque  speciem  inclinahatur  niiserum  ho- 
minum  genus.  Quid  enim  de  Sole,  Luna,  ac  Stellis, 
de  terra,  ac  maris  principalibus  dic.un,  ct  cJarissimis 
elementis?  Cunctis  animantibus  volantibus,  qiiadru- 
pedibus,  ct  reptilibus,  muscis  quoque,  et  vermibus, 
aRterni,  etsingularisDei  prosternebalur  imago.  Quem- 
admodum   igitur  ferret  illa  mens.  tota  pietatis,   et 

jj  fidei,  Helia;  dico  Prophetx,  et  lantam  ruinam,  tan- 
tamqne  perniciem  animarum?  jaccbat  populi  illius 
corpus  regio  morbo  constrictum,  el  velut  ex  animo 
jam,  et  sine  sensu  discerptis  membris,  et  per  mpcs, 
et  scopulos,  per  nemora,  Iucosque  jactalis.  nullas  in 
se  divinae  imaginis  reliquias  possidebat.  Nullum  huic 
poculum,  nullnm  medicamenti  genus  proderat,  si  da- 
retur,  quia  mcmbra,  si  quod  apponerct  propellebant . 
ferro  erat  utendum  ,  vulnus  cruore  sanandum  :  con- 
sequenter  tamen  ut  creverat,  a  capite,  inquil  Isaias, 
usque  cd  pcdcs  (Cap.  xvi,  5i). 

«  In  diebus  autcm  regni  Achab,  ccdificavil  <•  Achiel 
de  Bcthel  Hicrico  :  in  Abiram  *  primogcnito  suo  fun- 
davit  eam,  el  in  Scgub  novissimo  suo  posuil  portas 
ejus.  i  Patet  sensus,  quia  cum  prafairc  condilor  ur- 

q  bis,  fimdamenta  illius  ponere  incipcret,  priir.ogcnitus 
ejus,  qui  vocabalnr  Abiram,  mortuus  cst  :  el  cum 
Urbea;dificata  portas  munire  tenlaret,  novissimum 
filiorum  suorum,  cognomento  Scgub,  amisit  :  quod 
ita  fulurum  Josuc  (Jos.  vi,  26)  cum  cam  deslruciam 
anathcmati  traderct,  imprecando  pnedixit  :  itale- 
dictus,  inquiens,  vir  coram  Domino,  qui  suscitaveril, 
et  aidificaverit  civilalem  Hierico.  In  primogenito  suo 
fundamenta  iltius  '  jactel,  el  in  novissimo  liberorum 
ponat  portas  ejus.  Quia  vero  Achiel  8  uniens  Deo  : 
Bethel  interpretatur  domus  Dei,  Achiel  de  Bethel 
dcstructa  a  Josue  atque  anatlicmalizata  Ilierico 
moenia  restaurat.  ^  Cum  quis  eorum ,  qui  m  Eccle- 
sia  habitum  religionis  assumpseiat ,  ad  agenda  sce- 
lera,  quse  ei  Dominus  Jesus  in  die  baptismatis  do- 

Dnaverat,  *  redit,  quasque  ipse  anathematizaverat, 
diaboli  pompas,  luxuriose  vivendo  repetit :  cum  cr- 
rorum  dogmata,  vel  gentilium  fabulas  a  veritate  Ec- 
clesiastica,  qua  imbutus  cst,  quasi  de  Bethel  egre- 
diens,  ruinas  Hierico  resuscilat  :  meritoque  talis 

■  coram  Domino  malediclus,  et  primum  filiorum  in 
fundatione  nefariae  civitatis,  et  novissimum  in  por- 
lanim  positione  amittit ;  quia  et  fundamcnta  fidci,  a 

g  Virens. 

b  Notat  hic  Cornclius  a  Lapide  eadom,  quac  noster 
scriptor,  quem  Eucherius  piitat,  appellatquc,  tradere 
Angelomum.  Sed  quam  multa  cum  nostro  scriptore 
communia  habet  Angclomus! 

*  Conuonai'eraf. 


2i 


717 


CLAUDII  TAURINENSIS  EPISCOPI 


748 


<;uibus  bona  xdificia  inchoare,  »  el  clauslra  bon:e  \  (III  Reg.  xvn,  3)  :  Iteetde  hine,  et  vade  contra  onen- 


a^iionis,  quibus  perllci  debucrat  °  perdidit.  Ilaic  et 

allegorico  scnsu  exposui ,  ui  reminisearis,  quam  sit 
vorus  Apnstoli  scrmo,  qui  dicit  (7  Cor.  x,  M)  :  Quia 
nmnia  in  fiyura  eoniinyebant  illis,  scripta  sunt  autcm 
propter  nos.  > 

Scquilur.  Di.dtquc  Ilctias  Thesbitcs  dc  habitalori- 
btn  Galaad  ad  Ackab,  vivil  Dominus  Dens  Israet,  in 
cnjut  conspectu  sto.  '  «  Scicndum  cst  quod  duobus 
modis  in  conspectu  Doinini  venimus,  uno  quidem, 
quo  hic  pcccata  nostra  subliliter  pcrpendentes,  in 
cjus  nos  conspectu  ponimus,  et  flendo  dijudicamus, 
alio  vcro  modo  in  conspectu  Domini  venimus,  cum 
in  cxtrcmo  judicio  ante  tribunal  judicis  adsistimus  : 
nam  quoticns  conditoris  nostri  potenliam  ad  sensum 


tcm,  el  abscondere  in  torrente  Carilh,  qui  csl  conlra 
Jordancm,  el  ibi  de  torrcnlc  bibcs  :  rorrisquc  praeepi, 
ul  pascant  te  ibi.  Abiit  cryo,  el  fccit  jnxta  vcrbum  Do- 
tnini.  Corri  quoquc  deferebant  ei  pancm,  et  carncs 
mane :  similiter  panem,  ct  carncs  vcspere  :  et  bibit  de 
torrente.  Posi  dics  auteth  siccatus  csl  torrcns,  non 
enim  plueral  super  terram. 

Helias igitur rectc Dei  filio  assimilatus  csl,  cui  et 
aucloritas,  et  nomen  veridice  congruit ;  Helias  enim 
Dcus  mcus  inlerprctatur  :  quod  nomcn  substanliali- 
ter  Dei  filio  inest  :  aucloritatem  sibi  vidclicet  facicn- 
di,  quod  velit oiiginaliiervindicans :  quoniamomnia, 
quoe  sunt  Palris,  sua  quoquc  essc  lcstatur  cst  :  tlies- 
bites  autem  capthans,  sive  convertens  intcrprclalur. 


reducimus,  totiens  in  conspcctu  illius  slamns.  Ui.de  B  DoDomino  hocPsal.nista  ait(P*fl/.  lxvm,  19)  :  Asccn- 


rccte  nune  pcr  virum  Dei  Heliam  dicitur  :  Vivit  Do- 
minus  Dcus  Isracl,  in  cujus  conspcctu  sto.  > 

a  Hclias  jam,  non  ut  solcbat  lcnis,  ac  mitis,  scd 
iinmitis,  ac  scvcrus  aeccdit  ad  ipsum  corporis  caput, 
aecedil  ad  regem  Achab,  et  dicit  ei  :  Vivil  Dominus 
Deus  virlntum  Deus  Israel,  in  cujus  conspectu  adsto, 
si  (ucril  ptuvia,  aut  ros  in  his  annis,  nisi  in  oris  mei 
sermone.  Magna  vis  prophctictc  dignitatis  :  humaniis 
sermo  est,  etdivinus  efleclus  :  in  lerris  homo  loqui- 
lur,  ct  impcrio  ejus  ccelesles  obediiml  polestales. 
Commovit  omncm  crcaturani  unus  scrmo  Prophetoe, 
el  miro  modo  liuini  sonans,  acra  concussit.  Turlia- 
tus  cst  humani  ministerii  ordo,  et  a  s.xculis  instituta 
clemenlorura  harmonia  contabuit,  cum  sicco  humi- 
dum,  calido  fiigiduni  negarelur  :  sed  elementa  pcc- 
nani  suam  laila  suscipiunt,  dummodo  vel  in  salutem 
hominum,  vel  in  honoiem  proflciant  coudiioris.  Ju- 
bctur  Heiias  secedere,  ac  laterc  :  ab  avibus  cibus  ei 
coelilus  ministratur  :  siccalur  dcinde  lorrens,  de- 
ficiunt  pocula.  Procedcns  cnim  velut  ignis  sentenlia 
ipsa  quodammodo  terra;  vitalia  penclravit ,  con- 
fcslimque  omnia  arefecit.  Nulla  agrorum  gratia  : 
pratorum  nulla  venustas  :  ripa;  quoque  virgultis, 
quondain  florenlibus  pnctexlae  squalorc  lurpissimo 
fatiscebant,  cum  fonles  aquis,  llumina  ciirsilms  pri- 
varcnlur.  Migrat  inde  Piophela,  cl  cx  Dci  pr.-eccpto 
transit  ad  praiparala  cellaria,  loii.isque  alTcciionis 
ohlitus,  de  sc  cogitat  solo  :  non  commovelur  huma- 


dcns  inattumcaplivam  ilu.iit  captivitatcm.  Et  ilerimi 
(Psat.  cxxv  A)  :  Convertere  Dominc  eaptivilutem  nos- 
tram,  sicut  torrcns  in  auslro.  Ac  nc  forsitan  movcal 
quen.piam,  quod  Ileliarn  Dei  comparaverim  filio, 
legat  episloiam  ad  Hcbrxos,  et  id  Aposloluni  prolu- 
lisse  reperiet  dicendo  (Hcbr.  vn,  5) :  Quodammodo 
hic  Melchisedcck  assimilatus  filio  Dci  pcrmanet  in 
celernum  Ponlifex  :  sincpalre,  sinemalre,  sinegenea- 
loyia,  neque  iniliiimdicrum  liubcns,  nequefincm.  Quoil 
utique  nulii  hominum,  nisi  Dei  filio  olim  congrucre 
potuit,  qui  ex  ijuo,  vel  unde  originem  trahat,  Scri- 
ptura  penitus  non  indicat.  Id  ipsum  ctiam,  el  dc 
Ilelia  Scriptura  tcstatur,  cum  suhito  nomcn  illius 
introducit,  et  a  qua  trihu,  vel  lamilia  ortus  sit, 
C  niinimc  piofci  tur.  Torrens  Carilli,  qui  inlerprclatiir 
Divisio,  sivc  concisio ,  judaico  populo  congruerc  cer- 
tissimum  cst  :  qui  populus  lorrenti  merito  compara- 
lur,  quia  quod  ad  ohservandiini  pcr  legem  ei  fuerat 
divinilus  Iraditiim,  opportuno  lenipore  Incarnationis 
dominicc  liniendum  eral,  quando  umhr.ie,  ct  imagi- 
ncs  le^is  expletse  noscuntur.  e  •  Pascilur  dcinde 
Ilelias  temporc  faniis  a  corvis  manc  aflerenlibus 
paneni,  et  ad  vesperam  carnes  :  et  Manichxi  non 
inlelligunt  in  illis  libris  Christum,  cui  quodammodo 
salutem  noslr.im  esurienti,  confitenlur  peccalores 
1  fidei  primitias  spiritus  nunc  habenles,  in  fine  au- 
tcm,  velut  ad  vesperam  s;cculi  cliam  carnis  resur- 
rcctioncm ,  pcrcipientes  ?  >  potcst  ct  per  pancin, 
et  carnem,   quas    niane,  et   vcspcre   corvi    He 


nitate,  nec  ulla  fleclitur  pictate  :  non  respicit  ad  ipsa  D  a(Tcrre)  Scriplura  pronuntiat,  inlclligi   in  panihus 


jura  nalur.TC,  non  parvulum  sub  sicco  ubere  matris 
exhalantera  :  scnum  ac  juvenum  profunda  incdi:e 
nece  lessa,  non  jam  corpora,  sed  cadavera  lurbido 
prxterit  vullu,  non  exoranli  colono,  non  supplicauti 
rcspondct  agricokv  :  sed  crudelior  feris,  ei  bellus 
eflectus  immanior,  huuianum  omne  dcspicit  genus. 
Et  factum  esl  verbum  Domini  ad  Hcliam  diccns 

»  Domum. 

t  Perdit. 

c  Ihcc  hahes  1n  Paterio,  qui  Iitc  dcsumpsit  ex 
libr.  xi.  Moralium  Grcgorii  [num.  49]. 

<t  Esl  in  exemplare  vox  Christus,  quse  prorsus 
inepia  esl.  Dcinceps  vero  aut,  aliqua  exparte,  ex- 
scripsit  velerein  translationcin  homiliae  Chrysostomo 
tiibutx,  qua;que  lcgilur  in  edilione   Montfauconii 


opera  pielalis,  qua;  in  peregrinis,  et  indigentibus, 
sibi  lestatus  esl  Dominus  dari  (Mattli.  x,  4).  In 
carnilius  aiitcin  easligatio  intelligcnda  csl  corporis, 
sive  crnciatus,  quos  pro  divino  amorc,  vel  cullii, 
sancti  omncs  sibi  intulisse,  vel  a  pcrsecutoribus 
perlulisse  manc,  el  vcspcrc,  id  est  suh  veteri  teita- 
incnin,  ct  cvangelica  praedicatione,  lcguntur. 

pag.  730,  ctseq.,  tnm.  II,  et  inscrihitur  in  Petrum 
Apostolum ,  ct  in  llcliam  Prophelam ,  aut  ad  eam 
cerle  respexit  Claudius.  Vide  num.  2  illius,  quam 

dixi,   homilia'. 

«  Suhsequentia  nota-ta  desumpsit  Claudius  ex  cap. 
31  lih.  xn  conlra  Faustum,  ct  Isidoro  cap.  8  in 
III  Rcg.  id  ipsuin  tradenle. 

t  Edil.,  fidem. 


749  QU/ESTIONES  XXX  SUPER  LIBROS  REGUM.  -  LIRER  IV.  7:,0 

(Cap.  xvii,7,8,f(sHteij.)Posiqiiam  vcro  exsicca- A  confide,   hiqnit  ,  ct    fnc   tccundum  veibum   mcum. 


lus  est  torrens,  dicitur  Heliae  a  Domino  :  Surge,  ct 
vade  in  Sareptam  Sidoniorum,  ctmancbis  ibi :  praicepi 
enim  ibi mulieri viduw,  ut  pascat  lc.  Suriej.it,  ct  ubiit  in 
Sareptam.Cumquevenissct  ad  portam  civitntis,  appa- 
ruit  ei  mulicr  vidua  colligens  ligna ,  el  vocavit  eam :  dixii- 
queei:  da  mihipaxitlum aquw in  vase,  ul  bibum.  Cumque 
itla  pcrgcrel,  ul  a/fcrret,  clamavil  post  lergum  ejus 
dicens  .  a/fer  mihi  el  bucccltam  pnnis,  otsccro,  in 
mann  tua ;  qua:  rcspondit :  viml  Dominus  Deus  tuus, 
quia  non  habco  panem,  nisi  quanlum  pugillus  eaperc 
polest  fariihv  in  Injdria,  cl  pauxillum  o!ci  in  tccgtho. 
En  coltigo  duo  ligna,  ul  ingrcdiar,  el  fuciam  iltud 
mihi  et  fitio  meo,  ul  comcditmus,  ct  moriamur.  Ad 
quam  Hetias  ail,  noti  limere  :  sed  vadc,  et    fuc  sicut 


Sed  prius  fac  milii  indc  subcincricium,  libi  aulcm,  ,t 
filio  tuo  facics  poslcn.  «  0  magnificum  mulieris  ani- 
mum  !  0  mirabilemenlis  propositum.  Ovcrc  vcnera- 
bile  per  sxculum  factum  !  poium  pelit,  mox  oficrt. 
Et  quml  regilms  forsilan  jam  deerat,  quod  divitcs 
non  habcbant,  lioc  vidua  ex  abumlantia  erogabat. 
Poscit  panem  ab  ea,  qtioe  cum  filio  erat  <!ic  postcro 
moritura.  Ncc  babere  se  negat,  qucm  fatclur  simpli- 
ciler,  nec  mctuit  prodere  vcritalcm.  Et  non  tam 
poslulanli,  quam  quodammodo  cxigcnli,  omncni 
causam  pandii  in  mcdium  :  quantitalem  vielns,  cl 
nuincriim  personarum,  ut  hospitcm  non  minus  velit 
Iiabere,  quam  judiccm.  Non  dixit,  non  possum  face- 
re  quod  jubes,  ncc  ait  :  considcra  viduam,  non  (am 


dixisti.  Verumtamen  primnm  fac.  dcipsa  farinuta  sub-  ^  de  se,  quam  dc  filio  talicsccntcm.    Considcra  pai 


cinericium  pnnem  parvulum,  ct  nffer  milii  ;tibiuutcm, 
ct  filio  tuo  facics  postea.  Iltrc  autem  dicit  Dnminus 
Deus  Israel  :  ligdria  farina?  non  deficict,  ncc  lccijthus 
olci  minuclur,  usque  ad  diem,  qua  daturns  csl  Domi- 
nus  pluvinm  super  facicm  terrte»  Qiut  abiit,  el  fecil 
juxta  verbum  Hetiw,  el  comedit  el  ipse,  et  i!!a  ct  " 
fitius  cjus,  ct  ex  illa  die  hydria  farina:  non  dcfeci', 
lecijthus  olei  non  est  iinminulus,  juxta  vcrbum  Domini, 
qnod  locutns  fuerat  in  manit  Helim.  •>  Ul  fcierim 
omitiam,  quid  intrinsecus  latcat  Sacramer.ti,  quod 
de  lcrra  Israel  ad  Sidoniam  mittitnr  regionem,  unde 
capnt  omnium.  et  causa  malorum  Jezabelorta  fuit  • 
illud  breviter  perstringatnr,  quod  pergit  ad  viduam 
penuria  laborantem,  et  in  ipso  vita;,  moriisque  con- 


vuloruni  chorum,  ncc  me  illis  auferas,  ncc  malrem 
paliaris  tanta  orliatam  prole  derelinqui.  Kon  ait  : 
tu  es  ulique,  qui  Orbem  tcrra?,  famis  senteniia 
condemnasli.  Te,  omne  homiinini  genus  irasccntc, 
dcperiit.  Deinde  transisti  patriam  :  leir.im  omncm 
pcne  gentis  lua',  el  provinciam  pcragrasli  :  nusqiiam 
locuplcs  obviavit,  qui  esurientem  susciperet,  ct  refi- 
ccrel  jejunantem.  Ego  libi  snla  occurn,  aut  cgo 
jam  sola  rcmansi,  qiia-  procter  pecuniae  cgestatcm, 
cliam  mole  opprimor  liliorum,  quoe  tanlam  natoruii 
plebcm  plaga  ipsa  patior  graviorcm.  Exeo  domum, 
non  utspicas  colligam,  scd  ligna,  non  ul  alimoniam 
dcfcram,  scd  fomenta.  Quos  a  fame  lilerare  non 
possum,  conorsaltim  a  frigorc  defensare.  Ccrlc quia 


finio  consiitulam,  qua;  exicrat,  ut  ligna  colligeret,  "  la>"  crudclis  es,  ut  non  considcres,    quod  injungas, 


«t  tam  sibi,  quam  parvulis  cxtremani  viclus  suh- 
sUntiam  procuraret.  At  Hclias  videns  muliercm 
squalore  confectam,  non  movetur,  non  cunclatur, 
non  revocatpedem,  sed  ingerit  se,  et  immcrgit,  fit- 
que  ei  ipsc  gravior  fame  :  el  dicit  ad  eam  :  Dn  mihi 
parum  nqun\  ut  bibnm.  0,  si  tibi,  heatc  hnmo,  vidua 
respondisset  :  ct  justa  le  vocc  repcllens  dicerct  : 
Qnid  pelis  a  me,  quod  omnihus  ahslulisti?  Quid 
quneris  a  muliere,  quod  miindoncgasli?  lwcomnium 
•necessitas,  et  Iia^c  pcnuria,  oris  lui  auctoritalc 
prolata  est.  Ego  a  te  debeo  satiari ;  el  tti  venis  ad 
mc?  Sed  nulla  horum  mulier,  nec  corde,  nec  ore 
usa  sermone  cst.  Mox  devota  mens,  et  evangclica; 


illo  sane  contentus  esse  dchucras,  ut  nohiscum  pa 
rilcr  ederes  quod  remansit,  vcl  prius  sincres  par- 
vulos  saliari;  tiinc  tibi  quod  remansisset,  offerri, 
sc;l  singulariler  tihi  prxcipis  ficri  eilios,  ct  non  so- 
lum  singiil.iriler,  sed  le  visprimitus  satiari  :  nulla 
te  miseroruni  convenit  cura,  ncc  ipsa  iKiturac  rcligio 
interpellat.  Parvulis,  ct  lacicntihus  cxlremum  i'e 
ipsisdenliliusaiiferre  vis  cibum  :  scd  illa  horumniliil 
aut  egit,  ant  dixit;  quinimo  inlrcpida  curril,  ct 
imperata  consummat.  Eral  in  illo  tempore  spccta- 
culum  angelis  liominibusqtie  gratissimum  :  d  quod 
inter  gcntes,  ct  in  lerra  profana,  vidua  mtilier  jam 
tunc  essct  lilia  Abraha?,  multo  hospitalior   ipso  pa- 


non  indigna  merccdis,   frigida;   poculnm  prophetaen  rente,  multohumanior  fidei  gcniloie  (Gen.  xvm,  2, 

defert  silienli.  Addilqtioque   Helias,  ct  dicit :   A/fer      eic. ).  Erat   quidem  Abraham    hospitalis  ,  ct  crga 

mihi  ctiam  panis  buccellam  in  manu.  At  illa  :  Viiit 

Dominus  Dcus  tuus,  si   est  milti  panis,  n  si  manus 

plenn  (arince  in  hydria.  En  colligo  duo  Hgna,  ut    in- 

grediar,  et  faciam  illud  mihi,  et  fitio  meo,  et  mnndu- 

cabimus,  ct  moriemur.  Sedquid?Ad  hoec  Helias : 


a  Domus  ejus. 

i>  Snspieor  iimlta  ex  Augustino  ad  hujus  loci  ex- 
plicationem  rcsumpta  esse ;  sed  locum  qucm  indi- 
cem,  nondum  reperi.  An  scrmonem  aliquem  consu- 
luit  Claudius,  quo  nunc  desiituimur?  Judicel  lc- 
ctor. 

c  Qnsc  seqiiiintur,  comparcs  oplo  cum  numero  5 
illius  homilia:  qux  in  SS.  Petrum  et  Hcliam  in- 
scribitur,  cl  inter  dubia  Cbrysoslomi  opcra  posita 


peregrinos  magno  detcntus  affeclu,  sed  erat  verc 
opulcns,  cral  dives,  adcratci  possetpiod  vcllet,  quia 
minor  erat  animus,  quam  facultas,  ncc  sensus  ani- 
mum  stiperahat;  haec  vero,  quoe  non  soltim  marito; 
scd   ct  facultaiibus   viduata,   non   solnm  nalalibus 

cst  a  Monlfauconio  pag.  729  tomi  II.  Plura  cnim 
desurnptaeN  ea  sunt,  sed  cum  aliqiia  diversilale  : 
ex  qua  qtiidem  re,  liquido  constat,  jam  diidnm  fnis- 
se  eam  homiliam  latinitate  donalam,  et  fortasse  ia 
earum  numcro  esse,  quas  translulissc  Cassiodorum 
discimus. 

d  Siibseqneniia  fere  omnia,  scd  cuni  aliqua  divcr- 
silate  ex  honiilia  in  SS.  Petrum  et  Ileliam  in  rem 
suam  translulitCIaudius. 


751 


CLAUDII  TAURINENSIS  EPISCOPI 


teunls,  scd  et  tcmporis  malo  constricta,   \  I  taniam  A  nominis  provocavit,  sed  verho  ei 
deveneral  paupertalcm,  ut  in  domo  nihil,  nW)  quo  1 
angerct  famem,  possiderepotcral,  parvulorum  lur- 

ha  ipsa  incdia  gravior  est,  sed  in  liis  omnibus 
n.alis  libcralis  animus,  et  mens  ilevoia  prxstabat. 
Pergit,  el  ut  prxceperat  liomo  Dei,  Gdeliter complct, 
suscipil  Prophetam,  et  recipit.  Quo  ergo  ore,  qnibiis 
vocibus  hanc  femiuam  laudem?  i  Nihil  mibidignum 
occurrit,  quod  taniae  virtutis  aiiimiim  valeat  exxqua- 
ie.  Considero  enim,  qucmadrooduin  sluilio  liuinani- 
lalis  omncm  indc  dcspexit  naluralis  affectus,  non  de 
se,  non  de  parvulis  :  nihil  eam  a  rnentis  proposito 
revocaverit,  nec  propriisexus  infirmiias,  nec  mater- 
r.a  crga  parvulos  viscera  pictatis.  Occidit  ualurx 
ollicia  hospitalilatis  inluilu,  et  efTectus  esl  devotus 


752 
lantuminodo 
imperavil  diccns  :  Da  miln  panxillum  nqua?  in  vate, 
ul  bibam,  et  buccellam  panit  in  manu  tuit.  Aqua  cnini 
in  vase,  liiles  accipienda  est  cordis  (Rom.  x,  10), 
qna  creditur  ad  jnstitiam.  Buccellnm  vero  panis  in 
inanu,  miscricordix  esi  intelligendumopus,  quofl  !es 
et  opera  vinculo  sibi  quodam  indissolubili  connec- 
tunlur.  Uhi  enim  una  dcfcccrit,  altera  penitns  nc- 
quaquam  stabil.  Qnod  antea  Jacohus  ait  Apostolus  : 
(if,  26)  pdet  sine  operibut  martua  est.  Et  opera  sine 
lide,  inania  rcd  lunlur,  et  frivola.  Eeclesia  ergo  in 
lypo  illius  mulieris  vidux,  juxta  Domini  prxceplum 
ad  alferenduin  cidem  aquam  pergendo,  quodammo- 
do  fidem  sui  cordis  prxparatam  oslendit  Domino. 
1'aneni    sil.i    confilelur  nccdum    fuissc ,    condigna 


crga  hospitcm  matris   animus,    filioruni  a   crudele  B  videlicct  opera  divinx    culturx,   sed    modicum   se 

testatur  habcre  farinx  in  hydria,  et  paululuni  olei 
in  Iecytho.  Pugilluin  fariux  in  bydria,  natnralem 
indical  legem,  qux  diviua  largitione  Immanx  natu- 
rx  insila  est,  per  quam  discernilur  bonum,  vcl 
inaluin,  et,  ulquod  sihi  quisquam  fieri  non  vull, 
J  alii  ullo  tcmporc  non  faciat.  Paululum  vcro  olci  iu 
lecytho,  rationalilis  accipiendus  cst  intellectus,  pcr 
quein  crcatura  iniclligil  creaiorcm,  et  piis  operihus 
ciilcin  pl.tccre  studcl  :  qua?  idcirco  dixil  :  sc  parum 
hahcre,  quia  necdum  per  baptismi  Sacraiiieuliim 
spiritualis  gralix  aeceperat  donum.  lbi  tamen  farina, 
olcumquc,  ore  prophelicobcncdicitur  :  id  cst  fructus, 
et  hilaritas  charitatis,  sive  graiia  corporis  dominici, 
ct  chrismalis  unctio  indcfeclivo  vcrho  ccelestis  mu- 


scpulcruni.  Quantum  enim  ad  illaro  spectat,  mortui 
sttnt  parvuli,  el  genilricis  quodammodo  manibus 
strangulati,  atque  sepulli  Qnantuni  autcm  ad  Dei 
misericordiam,  non  mortui  sunt  vere,  nee  fame,  vel 
incJia  consumpli  :  quia  soli  cxieris  pcreuntibus, 
convaluerunl.  Confeslim  siquidem,  et  Propheta 
lanlam  fidcm  divina  mcrccdc  remunerans  ait :  Vi- 
\it  Dominus,quiu  htjtlria  fcirina'  ttta;  non  deftciet,  et 
ras  olei  noit  imminuetttr.  Facta  est  igitur  manus  vi- 
clua:  percnne  lorcular,  ct  mola  jugitcr  fundcns  :  Et 
quid  dico  rouliciis  nianum?  In  verbo  Prophctx 
lota  domus  viilu;e  pioium  cellarium  facia  est,  non 
ibi  ros,  non  pluvia,  non  veris  aura,  noncalidi  soles, 
non  niinhus  uecessarius,  non  aratrum,  non  agrieola, 


noii  colonus,  sed  oinnia,  ct  in  omnibus  sermo  Pro-      ncrc   fecundatur.   Cujus   liacteuus  in   vasis  olcum 


phetx  afliilim  viduae  iuinistrabat.  >  Sciendum  la- 
inen  quod  in  LXX  interprelibus  ha:c  vidua ,  non 
iiniim  taniuin  filium,  sed plnres habuisse  narratur. b 
Mulier  vcro,  quse  fuissein  Sarepta  scribilur,  Ecclc- 
six  lypimi  gcstabat,  quoe  a  suo  diutius  conditorc 
deserla,  popiilum  recke  fidei  nescivil,  quasi  paupc- 
rein  egena  stipe  nulriebat,  iil  est  verbo  frucluin 
experlem  doccb.it,  donec  adveniret  sermo  propheli- 
eus,  qui  ex  siccato  vcllere  Israclis,  ul  pole  clausa 
cieli  janua,  fame  periciitabatur  in  Judx-a :  qua:  oh 
boc  dicta  cst  viilua,  quia  ut  poie  gentilis,  nec  dum 
fueral  divino  cultui  mancipata,  nec  sacra:  legis  ha- 
bebat  nolitiam  ;  Sarepta  autem  civilas,   qu*    inler- 


gaudii  spirilualis,  el  bencdictionis  farina  non  defecit, 
cxteris,  qua:  non  credunt,  gcntibus,  inopia  panis 
diviui ,  el  vcnalui  dcdilis  intilili.  Quod  autcm  ait, 
diio  se  ligna  colligere,  ex  quibus  modicum  fariuie 
coquerct  quodliabebat,  clcum  liliis  suis  comcdcns, 
moriis  jani  exilium  exspectarcl,  ila  accipicnduni  esl . 
in  diiobus  lignisnon  solum  ligni  nomine,  sed  eliam 
numero  lignorum  crucis  myslerium  prxsignabal; 
pcr  quam  sibi,  et  (iliis  suis.id  cst  populo,  quiChristo 
fueial  creditui us,  panem  vitse  perpetuie  dari  crcde- 
bat,  pr.clcritis  peccalisper  lavacruni  baptisnii  niori : 
illo  vidclicet  genere,  quod  Dorainus  in  Evaugclio 
prxdicavit  {.lo.  xx,  29)  :  Bcati  qui  non  viderunt,  et 


pretatur  :  incendium  sive  Iribulalio  panis,  vcl  panis  Lcrediderunt.  Perpancm  vero  subcinericium,  parvu 


angustia,  pr.cscns  accipiendus  esl  Mundus,  in  quo 
incendium  pessim:c  conflagrat  cnpidilatis:  ubi  rebus 
supervacuis  adquircndis  quasi  aucupandi  cura  im- 
pendebatur.  Ubi  dira:  cupiditalis  incendium,  panis- 
que  s[iiritua!is  antea  liebat  angustia.  Ergo,  ut  de 
Helia  Scriplura  pronuntiat ,  Dominus  noslcr  ad  na- 
lionum  Ecclesiam  veniens,  et  earn  cxtra  poitam 
civitalis,  patrium  videlicct  inolitum  errorem  rcpe- 
riens,  non  cam  signis,  et  mirabiUbus,  maximisque 
porlentis,  ut  Israeli  fecerat,  ad  confessionem    sui 

«Hic.c  habet  interpretatio  Montfauconii. Videreerat 

riscera  proiecla,et  Prophetam  susceptum  :  tolam  filio- 
rttmlurbam  sepulcrum  effecil :  quantum  enim  fuil  viduai 
inpr}posito,illi  mortui  sunt,  sed  Dei  bcnignitate  [uc- 
lumcst,  ut  viverent,  et  incolumes  essent. 


liiui  illud  jam  proefigurabat,  quod  in  cxordio  fidei 
observare  gentes  per  epistolam  Aposloli  decrevisse 
leguntnr : c  Vt  ab  idololatria!  se  luntummodocultu,  eta 
fornicalionc,  acsttffocatis  abstinerent.  Hxccnim,  quae 
rudibus  adlnic,  el  feris  homiuibus  ah  Apostolis  con- 
silio  sapienli  indulta  sunt,  ad  comparationem  cvan- 
gelicae  prxdicationis,  ad  quam  postmoduinintroduc- 
ti  sunt,  valde  cxigua,  el  parva  fuissc  noscuniur. 
Quod  autem  ait :  mihi  primitut  facito  ,  boc  voluit  ad 
omnes  credentes  cx  gcnlibus,  ut   non  suis  roeritis 

b  Multa  his  affinia  docet  Berengaudiis  in  Apoca- 
lypsim  ad  ea  vcrba.  Et  cum  upernittet sigiUum  quar- 
tum. 

c  In  exemplari  esl  :  uliitcmpore  non  faciat. 


753  QlbESTIONES  \XX  SLPEK  LIIMOS  HEGLM.  —  LIBEK  IV.  754 

ascriberent,  quod  obdurato,  sprotoque  Israele  ipsi  A  Chrislo  crediderit,  moritur.  L'nde  sublatus  ad  sacri 


salvati  sunt;  sed  sibi ,  qui  ut  crederent,  eisdem  mi- 
sericors  exstitil.  Quod  auteni  dictum  estadCainnon  " 
recle  offert,  qui  non  recle  dividit,  hoc  est  :  qui  non 
Dco,  sed  sibi  omne  bonum,  quod  babet,  asciibil  : 
sive  alilcr,  panis  subeinericius  bisloiia  accipienda 
est  legis,  qua»  spiritualem  iulelligentiam  opertam 
coniinebat  liltera.  Per  fermentatum  vcro  panem, 
Evangelii  iutclligenda  est  praedicatio,  cujus  veteris 
testamcnti  lanquam  fcrmentum  inserta  sunt  tesii- 
monia.  Quod  autcin  pascentem  se  pavit  Ilelias,  ita 
inlelligendum  cst  :  universi  enim  vero  fideles,  licet 
sua  fide,  ct  piis  operibus  Deum  pascant,  tamen,  ut 
boc  habeanl,  ab  illo  eisdem  condonatur.  Omnc  cnim 
dalum  optimum,  ut  seriptum  est  (Jacob.  i,  17)  ,  et 


Altaris  coenaculum,   per   unctioncm  chrismatis ,  et 

invocationeni  Patris,  ac  Filii,  ct  Spiritus  Sancli, 
communionemque  Corporis,  et  Sanguinis  Domiiii, 
viviflcari  manifestuni  est  :  et  mnc  ab  oinni  Ecclesia, 
cnjus  pueri  linjiis  maier  figuram  gerebat,  illa  pro- 
fertur  confessio  :  quia  DominusJesusverus  Dci  filius 
est,  et  in  gremio  Patris,  vel  dexlera  sil  conslilutns, 
nirsumque  deposilus  <le  altari,  coetui  fidelium,  tan- 
qnain  matri,  redditur  vivus.  Sive  alilcr  :  posiquam 
enimfidelisquis  prislinis  vitiis  pcr  poenilentiam,  et 
salisfactioneni,  sua  mortificaverit  membra,  sublalus 
a  lerreniscnpiililalibus,  ct  carnalibusdesideriis,  per 
meditationcm  legis,  ac  prophciarum,  evangelicaquc 
pradicalione  vivificari  merueril,  templumque  fuerit 


omne  donum perfcctum  desursum  est,  a  luminumpa-  B  divinum  eflecltis,  illuc  inlentionem  animi   contendil 


tre  descendens.  Divina  enim  munera  metuentibus 
Deura  nequaquam  pcnilus  minuenlur.  Rursum  ali- 
tcr  :  per  pancm  subcinericium,  queni  sibi  verus  He- 
lias  Dominus  nosler,  a  nationum  Ecclesiaadvescen- 
dum  prxcipit  exhiheri,  quod  aliud  accipicndum  est, 
nisi  pcenitenlium  satisfaciio?  Id  ipsum  psalmographo 
sub  persona  pociiitcntis  cancnle  cnm  dicit  (Psal. 
ci,  10)  :  Quia  cinerem  stCttt  panem  manducabam, 
el  potnm  meum  cum  flctu  lemperabam.  His  cnim  sa- 
lisfactionibus  Domiims  se  pasci  hortatur. 

Factum  esl  aulcm  post  verba  hozc  :  wgrotovit  filius 
mulieris  matris  familia-,  et  eral  languor  fortissimus 
ita  ut  non  remaneret  in  eo  halilus.  Qum  dixit  ad  lle- 
liam  :  Qttid  mihi  et   tibi,    vir   Dei  ?  Ingressus  es  ud 


dirigcre,  ubi  Clirislus  est  addcxleram  Patrissedens, 
ct  in  carneadhuc  habitans,  conversalionem  jam  ni- 
titur  habere  in  ccelis.  Sed  quanlumlibel  quis  homo 
ad  Deum  contendat  erigerc  meutem,  et  per  excessimi 
quemdam,  theori.e  se  gaudeal  in  supernis  Chrislo 
Domino  adhxrere,  corporis  lamen  coinpelleiitenatu- 
ra,  cui  anima  juncla  est,  ul  dc  supernis  ad  infeiiora 
rnrsum  relrahatur,  neccsse  est.  Quod  aulem  dicil, 
lleliam  sc  superpuerum  expandisse,  tribusque  vici- 
bus  mensiiiii  fuisse,  hoc  ipsum  explesse  Dominuui 
manifeslum  est,  cum  pcr  legem,  et  prophetarum 
vaticinia,  seu  propria  prjedicatior.e  saliilcm  protnlil 
gontium  populo.  Superiora  jam  figuraliler  cxposita 
verba  Ilcliae  dc  vidua,  multo    alilcr   apiul  anliquas 


me,  ttt    remcmorarentur   iniquilulcs   meaj,   et  inter-  "  translationcs  reperiuntur,  in    quibus  Holias  Doinino 


ficercs  filium  mcum  ?  Cui  ait  Helias  :  da  mihi  filium 
tuum.  Quem  tollens  de  sinu  ejus  portavit  in  coenaculo 
qno  manebat,et  posuit  eum  super  lectum  suum,  cx- 
pandilque  se,  ac  mensus  est  super  puerum  tribus  vi- 
cibus.  Et  conversa  est  anima  pucri  ad  eum,  et  rcvi- 
xit,  depositumque  de  camacuto  tradidil  malri  sua? 
el  ait  :  en  filius  tuus  vivil.  Qua:  respondit  ;  in  isto 
cognovi,  quoniam  vir  Dei  es  lu,  et  verbum  Dei  in  ore 
tuo  verum  est. 

Quod  enim  dieit  uTuim  mulieris  nimio  languore 
delentum,  ad  mortcm  usque  fuisse  perdiicluin,  hanc 
intclligenliara  habcrc  dignoscitur.  Posl  perceptam 
enim  quis  divinam  cognitioncm,    seu  evangelicam 


supplicat  dicens.  c  <  0  Doinine  teslis  hujus  vidua', 
cum  qua  ego  iiihubilo  apud  ipsam,  lu  male  fecisti, 
ut  occideres  fiHutn  ejus.  Niliil  in  hoc  dicto  moveret 
animum,  si  vora  pronunliatio  servarelur.  Vox  est 
enini  non  crcdcntis ,  quod  tam  malc  faceret  Deus 
cum  ca  vidua,  quae  tam  pie  prophctam  susceperat, 
co  prxsertim  lempore,  quo  ibi  erat,  cui  protulerat 
illa  totum  victum  suum  lam  exiguum  in  tam  magna, 
et  summa  inopia.  Ita  ergo  dictiim  est,  ac  si  diccret: 
0  Domine  testis  hujus  vidua\  cttm  qua  ego  inhabilo 
apud  ipsam  :  lune  maic  fccisli,  ut  occidercs  filiiim 
cjus?  Ut  subintelligatur,  quod  utique  Dominus  lestis 
cordis  illius  mulieris,  videbat  quania  essot  pictas, 


prxdicationem,  perceptoque  bonorum  openun  gustu,  ^  unde  etiam  Hcliam  ipsum  ad  eam  miserit,  non  male 


pro  cmnmissis  facinoribus,  etprsetcritiserroribus,in 
gravissima  langueat  aftlictioue  neccsse  esl;  quia, 
ut  scriptura  est  :  b  qui  addil  scienliam,  addit  (pceni- 
leotia;  salubrem)  dolorem  :  castigatione  assidua,  vim 
facil  pcrditioni  sua;,  ut  evadcre  valeat  perpetuam 
mortem,  el  viiam  consequaiur  beatitudinis  sempi- 
lernae  :  hoc  ipsum  Paulo  Apostolo  confirmante,  cuin 
ditit  (/  Cor.  xv,  9)  :  se  non  csse  dignum  vocan  Apo- 
ttttlum,  eo  quod  perseculus  fuerit  Ecclesiam  Dei,  et 
expugnaverit  illam  :  in  descensti  euim  fontis,  origi- 
nali  peccato,  ac  pristinis  vitiis  per  baptisinum,  qui 

a  Gen.  iv,  7,  ex  veteri  versione  SeptiiagiiiU,quam 
seqiiilur  Ailgiislinus  xv  De  Civit.  eap.  10. 

h  Eccle.  i,  18  :  qui  uddil  scientiam,  aildit  ct  labo- 
rcm. 


faciendi  causa  morlificaveril  (ilium  ejus, scd  exhibendi 
miraculi  ad  gloriam  nominis  sui  :  quo  tanlnm  pro- 
phelam,  ct  tunc  viventibus,  et  posteris  commcnda- 
ret,  sicut  dicil.  Doininus  (Joan.  xi,  1),  non  ad  mor- 
lem  moiiuuin  inisse  Lazarum,  sed  ut  glorificetur 
Deus  in  filio  suo.  Et  hoc  consequentia  probant;  ex 
ipsa  eliam  fiducia,  qua  credidit  Helias,  non  ad  boc 
illud  contigisse,  ut  acerbo  liictu  hospita  ejus  afflige- 
relur,  sed  polius  ad  hoc  faclum,  ul  Deusmagniliccn- 
tius  ostenderct  vidusc,  qualeni  Dei  famulum  susce- 
pisset.  Sequitur  Scriptura,  et  dicit  :   F.l   itisufflavit 

c  Qiw  deinccps  posita  sunt,  tradidil  At:"  i  nns 
ad  quoestionem  5  libri  u  de  diversis  quwtttontbus  ud 
Simplicianum . 


CLAUDH  TAlRlNEiNSIS  EPISCOPI 


7SG 


puero  tuo,  et  invocuvit  Dominum,   el  dixil  :  Domine  A  cullrit,  el  lanceolis,  donec  perfunderenlur  tanguine. 


Deus  meus,  reverlalur  nunc  anima  pucri  Itujus  in 
eum,  et  factum  est  sic.  Hxc  crgo  deprecato,  q;ia 
peiiit  Hclias  tam  breviter,  et  tani  fideliter,  ut  resur- 
gal  pucr,  salis  indicat,  quo  affectu  dicta  sint  supc- 
riora.  Ll  ipsa  niulier  osteiulit,  ad  lioc  morlificatum 
fuisse  filiuiu  suum,  ad  quod  Helias  factum  esseprx- 
sumpserat,  cum  illa  verba  11011  confirmando,  scd  re- 
nuendo  enuntiaverat.  Cuin  cnim  vivum  reccpissct 
lilium  suum  ait  [vert.  24)  :  Ecce  cognovi,  quonium 
Itomo  Dei  es  tu,  et  verbum  Dei  in  ore  tuo  ccrtissimum 
est.  Mulia  autem  suut  in  Scripturis,  qux  nisi  illo 
inodo  a  ponaniur,  incontrariamscntentiamrecidunt, 
sicuti  esl  (/iom.  vm,  55)  :  Quis  accusabil  adversus 
electos  Dei?  Deus  qui  juslificat.  Si  quasi  confirmans 


Cumqtie  transisset  meridies,  et  tempus  adcsset  jam 
quo  sacri/icium1  vcrum  offerrideberct,dixit  lletias  ad 
popuhtm  :  acccdite  ad  me,  et  accedente  ad  se  populo, 
curavit  altare  Domini,  quod  destrttctum  fuerat,  et 
tttlii  duodccim  lapidet  juxta  numcrum  tribuum  /S/io- 
rttm  Jacob,  et  adificavit  altare  in  nomine  Domini : 
fccitqttc  aqiio?ductum  quasi  per  duas  araliunculas  in 
circuilu  altnris,  et  imposuil  ligna,  el  ait  :  implele 
quatuor  htjdrias  nqua,  el  effundite  super  holocaustum, 
el  ligna.  Quodcttm  lccissent,  idipsum,  eliam  secundo, 
ct  lertio  fieri  jussil,  replclaque  est  fossa,  ct  aquacdu- 
ctus,  aqua. 

c  Vide  cur  Hclias  eliam  lioc   facit,  et  diligeuter 
adverle.  Habebat  beatus  Hclias,  et  per  graliam  pro- 


respondeas,  vides   quanta   pcrversiias  orialur,  sic  B  pheticx  dignitatis,  et  per  divini  cultus  studium,  pe- 


ergo  pronuntiandum  est,  ac  si  dicerctur  :  Deusne 
qui  jtislifical?  ut  subaudiatur,  nou  utiquc.  Acpcrhoc 
aperlam  puto  essc  illam  Helix  sententiam,  quam 
iion  servata  pronuntiatio  faciebat  obscuram.  i 

(77/  Bcg.  cap.  xvm,  I,  7,  elc.)  Factum  esl  verbum 
Dotnini  att  lleliam  :  vadc  :  et  oslende  te  Achab,  ul 
item  pluviam  super  fuciem  temv.  Qui  perrexit  :  et 
occurril  in  ilinere  Abdiw  dispensatori  rcgis  Achab, 
et  ait  :  vadc,  nuulia  Achub  :  adest  Helias,  qui  abiit  el 
nunliavit  ci :  venilque  in  occitrsum  ejus,  et  ait  ad 
lleliam.  Tunc  es  qui  conturbas  Israel  ?  Ad  quem  He- 
lias,  non  turbavi,  inquit,  Israel:  zed  tu  et  domus 
patris  lui,  qui  dereliquisti  mandalum  Domini,  et 
secuti  estis  Bahalim.  Vcrumtamen  mille  nunc,  etcon- 
grerja  ad  me  univcrsumlsrael  in  monlem  Carmeli,  et  C 
Prophelas  Bahal  quadringentosquinquaginla,  prophe- 
lasque  lucorv.m,qui  comcdunt  de  mensa  Jezabel.  Mi- 
sit  itaque  Achab  ad  omnes  filios  Israel,  ct  congrcga- 
vit  1'rophelas  in  montem  Carmeli.  Accedens  autcm 
llelins  adomnem  popultim  ait :  usquequo  ctaudicatis 
iu  duas  partes?  Si  Dominus  esl  Deus,  scquimini  eum. 
Sin  uutem  Baltal,  scquimini  illum;  cl  non  respondit 
ei  populus  verbum.  Ad  quos  rursiim  uit  Ilclias :  ego 
remansi  Propheta  Domini  solus.  Prophcta>  atttem 
Baltalim  quadringenli  qiiinquaginta  viri  sunt.  Denlur 
erjo  nobis  duo  boves,  et  illi  cliijant  bovem  unum,  et 
in  [rusta  cedentes  ponanl  supcr  ligna  :  ignem  aulem 
non  subponant.  Ego  quoque  faciam  bovem  alterum, 
el  imponam  super  ligna  igncmqiie  non  subponam.  In 


ritiam  omnium,  quae  in  lemplis  dxmonuin  ageban- 
tur,  scientiam.  <  Noverat  inter  cxlera  inepta  po- 
tius  commenla,  quam  callida,  etiain  bujuscemodi 
coiuposilainfraudem,  qua  facilius  irretirentur  anima; 
miscrorum,  ut  arxeorum  non  simpliciterantepedcs 
delubri  slaluantur,  sed  pendens  crepido  supra  quam 
structa  est,  rogus  subterranca  fornice  bajuletur,  ad 
quam  ex  adversa  parle  concavi  parietis  occuliu  adi- 
tu  descendatur,  ac  per  palulas  cavernas,  prxparalos 
ignes  doli  minisler,  sacrilicii  temporc,  clandestinis 
otficiis  siibniinisuct.  Quo  attonitus  miserorum  ani- 
mus,  tlutn  nullas  desuper  vidct  adliibitas  flammas, 
bostiamque  ccrnit  ex  improviso  comburi,  per  invi- 
sibilem  potestatcm  igncs  ccelo  credat  esse  delalos. 

i  Ne  ergo  hoc  incrcdulx  mcntes  etiam  de  divinis 
suspicarcnlurallaribus,  vallum  quod licri  prxceperat, 
aqua  jussit  impleri  :  ut,  si  qua  esset  sub  allario  fo- 
vea,  proderctur,  vel  descendcns  deorsum  aqua,  la- 
lenlcs  utique  ignes  exstingueret.  Nec  vero  sullicit  sc- 
mcl  rigasse  locum  :  tcrlio  id  agitur:  sed  ncc  boccsl 
Prophela  contcutus,  ipsa  allaris  ligna  prxcipit  inun- 
dari,  ul  omnis  fraudis  suspicionc  submota,  divinae 
potcstatis  csse  virtutem,  nec  rex,  nec  populi,  necipsi 
dubitarent  Dxinonum  saccrdotes.  > 

d  Cumque  jam  tcmpus  esset,  ut  hotocaustum  ojfer- 
retur,  accessit  Helias  adattare;  el  cxclamavit  dicens: 
Domine  Dcus  meus  exaudi  me  hodie  in  ignc,  sicut 
<:audisli  mc  in  aqua,  ul  cognoscat  populus  hic,  quo- 
niam  tu  es  Dominus  Deus  Israel,  el  ego  servus  tuus, 


vocent  ilti  nomina  deorum  suorum,  et  ego   invocabo  "  et  propter  te  feci  opera  liwc.  Exaudi  me  Domine, 

nomen  Doinini :  ct  Deus  qui  cxaudieril  per  ignem,ipse 

sil  Dcits.  Responditqne  omnis  populus  ct  ail  :Optima 

propositio.  Dixitque  llelias  Prophelis  Bahal :  eligite 

bovem  unum,  ct  facite  vos  primum,  quia  plures  estis. 

Et  fecerant  iln  :  invocabantque  nomen  Bahal  de  mane 

usque  ad  meridiem,  et  non  erat  vox,  nec  qui   respon- 

deret  ....  Incidcbanlque  se  secundum  ritum  suum 


"  Pronunlienlur. 

*•  Ncscioeuraddita  sit  vox  hxc  verum.  nisi  forle 
respieiat  ad  sacrilicium  legitimum,  quod  deinccps 
Dco  oblaturus  crat.  De  qua  re  vers.  50. 

c  Qux  sequunlur  reperi  cum  aliqua,  sed  levi  va- 
rictatt!  in  homilia  qux  iu  SS.  Petrum  et  llcliam 
inscribitur,  positaque  est,  ut  jam  dixi,  a  Montfauco- 


exaudi  in  igne,  et  cognoscat  popultis  hic  qitia  lu  cs 
Dominus  Deus,  et  tu  convertisti  cor  poputi  hujus  re- 
trorsum.  Et  ecce  clamantc  eo,  cccidil  ignis  de  cceto, 
devoravitque  holocaustum,  ac  ligna,  et  lapidcs,pulve- 
rem  quoqtie  etaquam,  qua?  erat  in  fossa  aquwductus, 
lambens.  Quod  cum  vidisset  omnis  populus,  cecidit 
in  faciem  suam,  el  ail :  Dominus,  ipse  esl  Deus.    Do- 

nio  inter  dubias  Chrysostomi  homilias  [pag.  729  to- 
mi  II].  Vide  obsecro  numerum  4  ejusdem  homilix 
pag.757. 

d  Vers.  50,  sed  multo  cum  discrimine  Vulgatam 
inter  et  interprctationem  bans :  sed  in  homilia, 
quam  inter  Chrysostomi  dubias  esse  dixi,  el  hic 
fere  exscribitur,  hxc  interpretalio  allegatur. 


7S7 


QlLESTiONES  XXX  SLPMU  LlliROS  RLGUM.  -  LIHLR  IV. 


758 


miuus  ipse  est  Deus  :  dixitqtie  llelius  tid  eos,  appre-  A  significat  rcprobnm ,  por  pharisxos ,  alque  srribas, 


hendite  omnes  Prophetas  infames,  tt  ne  umts  quidcm 
effugiat  deiltis.  Quos  apprehendente»  continuo  duxit 
cos  llelias  ad  torrentem  Cison,  et  ibi  cos  trucidare 
pr.tcepit. 

Clemenlissimus  euim  Deus,  qni  non  oLliviscilur 
misereri,  nec  in  iraconlinet  raiseraliones  suas,  rur- 
sum  ad  Israelem  filium  suum  dignatus  est  mittere, 
ut  eisdeni  pluviam  evangelicx  prxdicationis  tribuc- 
ret.  Tres  enim  auni  famis,  scientiam  sanctx  Trini- 
talis  popnlo  Judxorum,  vcl  in  lolo  iniindo,  defuisse 
prxsignabanl.  Achab  vero,  cujus  nomen  inlerprela- 
tur  [rater  patris,  a  quo  cliam  Pei  prophetas  inter- 
fectos  pronuntiat  Scriptura,  principum  Sacerdoluin 
typum  gerebat.  Quod  aiitem  dicil  Acliab  ad  Ileliama: 


seu  hxrelicos,  non  Dco,  scd  Diabolo  auciori  eorum, 
ab  ipsis  oblatum.  Transacluni  mcriilici  (cmpus, 
vergentis  mundi  significabal  cursum,  in  cujus  vc- 
sperum  Dominus  Jesus  Cbrislus  in  vcriini  sacrili- 
cium,  quod  ipsc  cst ,  se  ipsum  Palri  ad  dcpoiieuda 
liimiaiii  generis  dclicta  obtulit.  Altare  quod  ab  Helia 
curatum  est ,  cx  duodecim  lapidibus  rcstauratum, 
Sanctx  Trinitalis  accipienda  est  confessio,  qux  in 
Judxis  olim  ,  vel  in  hxrelicis  destnicla  fuit,  a  Do- 
niino  pcr  Apostulos  in  Ecclesia  refoniiata  cst.  Ligna 
vero,  qux  supcr  Allaic  composita  fucranl ,  crucis 
patibulum  prxsignabant ,  in  qua  dominicum  aflixum 
estcorpus,  quod  vcrum  ,  ct  acccplabile  DeoPaiii 
fuil  holocaustum  b.  Qualuor  liydrix  replelx  aqua, 


Tune  es  ille,  qui  conlurbas  Israel?  lioc  ipsum  et  de  B  totidem  numcro  significabant  Evatlgclia  ,   in  quibus 


Domino,  Sacerdotum  prin<  ipes  dixisse  Pilalo  Icgiin- 
lur  (l.uc.  xxiii,  2) :  Iitvcitimus  liunc  subvertenlem  gcn- 
tem  nostram.  llic  cnim,  ut  Doiiiinus  eis  legilur  ex- 
probrasse,  lilii  fuere  patris  sui  diaboli,  cujus  opcra 
faccre  stuJucrunt,  ut  vitx  sux  auctorem  crucifigen- 
duin  iinpie  proclamarenl :  Vos  enim  (ail  Domiuus) 
(Joun.  viu,  H)  de  diaboto  palrc  estis,  et  opera  pulris 
vestri  facerc  vullis.  llle  enini  hvmicida  cst,  et  abini- 
tio  mcndax  (Epist.  io.  m,  8) :  et  in  rcritate  nunquam 
sletit.  Abdias  aiitcm  cujus  nonicn  inierprclatur  ser- 
vusDomini,  qui  ctiam,  eo  lempore,  quo  Achab  Pro- 
phctas  Dominiprxceperallrucidari,  cciiunuProplie- 
las  in  speluncis  celaverat,  victuni  eisJeiu  quolidie 
admiiiistrans,  illos  quodammodo    prxsignahat,  qui 


baptismi  Sacraniciuum,  quod  iu  iiomiiie  SanclxTri- 
nitalis  datur,  habetur  prxceplum.  Ignis  quoque,  qui 
lapides  allaris  ,  et  quar  supereum  fiicrani,  nec  non 
ct  aquam  voravit,  Sanclum  prxsignabal  Spirilum, 
qui  iioii  solum  Apostolos,  sed  tuncios  credenlcs  pcr 
lavacrum  regenerationis  in  Dci  sacrificium  assu- 
mit,  ct  sanctificat.  Falsi  vero  Prophctai ,  qui  ab  Ile- 
lia  interfecti  legunlur ,  advci  s;c  accipicndx  sunt 
potestates,  de  quibus  Dominum  in  crucc  pronunlia- 
vit  Ajiosiolus  triumphasse,  sive  illi  acc  piendi  sunt, 
qui  adveisum  Dominum  impie  proclamasse  leguulur 
(llattlt.  xxvn,  2j)  :  Saitguis  ejus  sitper  nos  ,  et  super 
fiiios  nostros.  Quod  iiiique  temporibusVcspasiani,  ct 
Tlti  expleium,  qui  legii  Josephum  bisioriographum, 


cx  [irincipibus   JuJ;corum  occulii  discipuli  Domini  C  uon  habcbil  anibiguum. 


eranl  (Joan.  xix,  38),  boc  esl  Nicodenius,  el  cxte- 
ri,  quos  Evangelista  pronunlial.  Prophclx  Baal,  et 
pmphctx  Lucorum,  scribarum,el  Pharisxorum  ty- 
pumgerebant,  quisacrx  Legis  ncgligeutcsprxccpta, 
populum  propriis  traditionibus  pervertebant,  qui- 
bus  Vir  fulurum  Dominus  legitur  prxdixisse.  Car- 
nielus  veronions  qui  interprelatur  scientia  circumci- 
tionis,  Chrisli  prxfigurahat  Ecclesiam,  in  qua  iioii 
prxputii  circumcisio  accipicnda  sit,  scire  prxcipi- 
inur  :  per  cirruincisionciii  cnim  pixpulii,  carnis  li- 
bidiucm  luxuria:,  atque  liixuriam  scieiidum  esl  ab- 
scindendam.  Per  cordis  vcro  circumcisionem,  im- 
miindx  cogiialioncs  inlclligendx  sunl  ampulandx. 
Dovem  vero,  qucm  Helias  inactaviiin  holocauslum, 


Deinde  bistoria  scquilur,  et  dicit  ■  c  Ascendit  lle- 
lias  in  verticem  Carmeli ,  et  pronus  iit  lerram  posuit 
faciem  suem  intcr  genua;  <*  el  exorabat  Dominum  : 
dixilque  ad  puerum  sunm ,  ascende,  et  circumspice 
contra  mare  septem  vicibus.  Quod  cum  fccissel,  septi- 
ma  vice  apparuit  nubccula  pitrva  quasi  Itominis  ve- 
stigium  ascendens  de  mare,  el  subko  contenebrali 
sttut  cueti,  el  fttcta  esl  pluvia  grandis.  Quod  enim  He- 
lias  exorat ,  ul  pluvia  tribuatur  a  Dco  ,  hoc  quoque 
Doniinum  fecissc  pro  suis  discipulis,  ct  qui  pervcr- 
Liim  illorum  credituri  erant,  Evangelista  pionuntiat. 
Miiiislrum  Ilelix,  cui  jussum  est  conlcmplari  con- 
tra  marc,  oinniiiui  prophctarum,  qui  anie  Salvata- 
is  adventum  fuerunt,  typum  gesiassc  non  dubium 


aique  in  fruslaconcidit,velusinlelligendumcstlesta-  O  cst,  quibus  iu  gratiam  Spiritus  Sancti  pcr  oinne  tem- 

menium,  ex  quoad  confutandas  Judaicassuperslitio- 

nes,  ea  qux de  illo  scripta  fuerant,  mullisin  locis  cx- 

cussisseDominum  Jcsumevangelicaprxdicalionema- 

nifestal,  cum  dixisse  scribitur  (Matth.  xxi ,  ii)  : 

ISoit  tegisiis,  quod  dictum  est,  tapidem  qucm  reproba- 

terunt  ordi/icantes,  Itic  [uctus  cst  iu  rapul  anguli  ?  F.t 

inlellexerunt,  inquit,  scribtr,  et  phariscei  qttod  de  ilis 

diceret,  etc.,  qux  in  E\angdio  reperiunlur.    Bovem 

vero  alterum  a  falsis  Prophclis  electum  ,   populum 


»  Ha>c  omissa  siini  insuperiori  Scripturx  loco,  sed 
cxstanl  v.  17. 
1  Vers.  51.  Implete  quatuor  Itijdiias  aqua. 


pus,  quod  anle  advenlum  Salvaloris  prxcessit,  in- 
cariiatiouein  illius  prxstolare  datum  cst.  Nubecula 
parva  ,  qux  velut  vestigium  lioniinis  ascendisse  de 
niari  dcscribitur,  Domiims,  ac  Iledemptor  noster 
accipiendus  est :  sicut  enim  vesligiuin  cxtremum 
corporis  membrum  est,  iia  quoquc  Doininus  Jcsus 
humilis,  ct  parvus,  ac  pauper  in  inumlo  existere 
voluit,  qui  nos  a  peccalo  iniiiularet.  Cteii  contene- 
brali  sunt,  quia  sancli  prxdicalores  divini  Verbi 

c  Vers.  ii,  sed  cum  nliqno  discriniinc  Vsilgatam 
intcr  ct  hanc  inlerpretalioncin. 

d  Yerba  hxc  exorubat  Dominum,  in  Vulgala  uou 
cxstant. 


75.) 


CLAUDll  TAIRINENSIS  EPISCOPl 


700 


occnlti   Sacramenlis  sunt  repleti :  pluviu  faeta  est  \  latibus  servabatur.  »  Posl  ha;c  sequilur  :  (xix,  5) 


mugna  ,  (|iiia  evangelicus  iinber  per  Aposlolorinu 
pncdieationem  totius  mundi  rigavit  fmes.  Currus 
A.  liab  ,  queiu  Helias  accinclis  lumbis  praiibat,  Dia- 
boli  accipienda  potcslas  est ,  cui  a  Duiuino  dicilur 
(Matlh.  iv,  10) :  Vadc  rctro  Satanas;  uon  tentabis 
Dominum  Deum  tuum.  In  tanlum  enim  Diaboli  po- 
tostas  in  advenlu  Domini  inanis  cxslitil,  et  inlinna, 
ul  nec  in  porcos  dominandi  haberet  licentiam  :  nisi 
ei  fuisset  permissum. 

(Cap.  xix.)  Nnntiata  sunt ,  inquit,  Jezabel  cuneta, 
qucc  gesserat  Hetias,  ct  quemadmodum  Propltetas  oc- 
cidisset  Bahal.  Quts  statiin  mintium  misil  ad  eutn 
dicens  :  hax  mihi  faciaul  Dii,  ct  liac  addant,  nisi  hac 
hora  cras  ponam  animam  luam  sicut   aniinam  unius 


projecitque  se,  et  dormivit  in  umbra  juniperi.  Et  ccce 
Angclus  Domini  tetigil  eum  ,  dixitque  ill  .  turge ,  el 
comede.  Respexitque,  et  vidit  ad  caput  suum  subciitC' 
ricium  panent,  el  vus  aqucr.  Comeditque,  ac  bibit,  ac 
rursum  dormivil.  TetigUque  cum  secundo  Angelus 
el  diiil :  surge,  et  comcde  :  grundis  enim  libirestat 
via.  Consurgensquc  comcdit,  el  bibit ,  et  ambulavit  in 
fortiludine  cibi  illitts  quadraginla  diebus  ,  et  quadra- 
ginla  noctibus  tttque  ad  montcm  Dei  c  Oreph.  Quid 
igilur  Jezabel?  ha-c  faciant  mihi  Dii,  et  ha-c  addanl , 
nisi  posuero  animam  tuam,  sicut  anitnam  unius  ex 
illis.  Et  audivil  Helias,  el  fugit  viam  dierum  quadra- 
ginta  {  0  violentiam  verbi !  0  forroidinis  einineii - 
tiam !  audiio  mulicris  verbo,  fugil  Ilelias,  et  fugit 


ex  illis.  Quod  audiens  llclius  tiinuil  valde,  el  abiit  jj  non  una,  non  duabus,  non  tribus  diebus,  scd  ingres- 


quocumque  eum  ferebal  voluntas,  venitquc  in  Bcrsabee 
Juda-,  et  illic  reliquit  puerum  suum.  Ipse  autcm  per- 
rexil  in  dcserlum  locum,  vium  unius  dici.  Cumque 
veuisset  iltuc,  et  scdisset  subtcr  unam  juniperum,  ait  : 
sttfficil  mihi  Domine,  lollc  animam  rneam. 

»  «  Sancli  viri,  qui  sublevanle  spirilu  ad  summa 
rapiuutur,  quamdiu  in  bac  vita  sunl,  ne  aliqua  cla- 
tione  superbiant,  quibusd.  m  tcntationibus  reprimun- 
lur;  ut  nequaquam  tanliim  proficere  valeant,  quan- 
tiim  volunl;  sed  ne  cxtollantur  superbia  ,  fit  in  eis 
ipsarum  qux-dam  mensuia  virtutum.  Hinc  esl  enim 
quod  Helias  ,  dum  lot  viitutibus  in  alta  profecisset, 
quadam  mcnsura  suspensus  esl,  dum  Jezabcl  post- 
inodum,  quamvis  Reginam,  tamen  mulicrculam  fu- 


sus  csl  in  eo  scrmo  mulieris,  et  quid  agcret,  nescie- 
bat,  lanii  itineris  spatio,  mctu  exagitante,  jactalus, 
velut  cum  Zepbiri  fl.ilibus  cursu  impulsx  navis  ar- 
borem  violcnlus  ex  adverso  lurbo  corripuit,  imple- 
tumque  reflexit,  ila  Propbetx  aninium  virtutum  ve- 
lis  navigantera  mulicris  perculit  sermo ,  loiamque 
ejus  navem  per  omncs  formidiuum  fluclus  tur- 
bato  rcctore  jaclavit ,  quid  ergo  lu  Ilelias?  tu  eniin 
es,  qui  verbo  clauseras  coelum  ,  ct  fraudaveras  im- 
bres,  qui  mandaveras  aeri ,  et  diviuos  ignes  eduxe- 
ras,  qui  falsos  salubriter  inlerfici  jusscras  saccrde- 
tes  ,  qui  constanter  in  faciem  exprobraveras  Regi, 
quod  ipse,  et  domus  sua  populum  evcrteret  Israei : 
qui  dixeras  :  vivit  Dominus  :  Si  erii  pluvia ,  aul  ros 


giit.   Perpcndo  quippe   bunc  roir*  virtutis  virum,  C  nisiinverbo  oris  mei  :  qui  domum  viduse,  spicarum 
ignem  de  coelo  traliere ,  et  secundo  quinquagenarios      aream,  el  torcular  feceras  olei ,  qui  omnibus  impe- 

raveras  elementis  ,  sermoncm  nunc  mcrelricis  au- 


viros  cum  suis  omnibus  petitione  subila  concrema 
re  :  verbo  coelos  a  pluviis  claudere  :  verbo  coelos  ad 
pluvias  aperire,  suscitantem  mortuos,  ventura  qua> 
que  prscvidentem  :  et  ecce  rursus  animo  occurrit, 
quo  pavore  ante  unam  niulicrculam  b  fngit.  Consi- 
dero  virum  liinore  perculsum  de  manu  c  Dcmini 
inorlem  pctere,  nec  accipcre  :  dc  inanu  mulieris 
niortcm  fugiendo  vitare.  Quaerebat  enim  mortem, 
dum  fugeret .  diccns  :  Sufpcit  mihi ,  tolle  animam 
mcam,  neque  enim  melior  sum  quam  patres  mei.   Un- 


dieus,  expavisti,  et  una  muliercula  profugum  fecit, 
timorisque  caplivum .  0  rem  slupendam !  Vide  duos 
islos,  Petrum  et  Hcliam  ,  magnificos  viros,  cl  caste- 
ris  clariores,  velut  duas  civilalum  arccs  in  sublime 
porreclas,  a  mulicribus  fatigari.  Pelrus  timet  puel- 
lam  :  Jezabel  delerret  Heliara.  Et  quia  cjusdcm 
cuipa;  vitio  uterque  subjacuil ,  ainlwrum  naturalis 
infirmitas  unum  sorlila  esl  proditorem.  Fugil  ergo 
Helias  viam  quadraginta  dierura.    Ubi  est  zcli  tui 


de  ergo  sic  polcns,  ut  tot  illas  virtules  faciat?  Unde  ardor  inconlincns,  ubi  constanliaj  flaroma?  Ubi  au- 
sic  infirnius,  ut  ita  fcminam  penimcscat?  nisi  quia  ctoritas  liberlatis  ,  cum  dicebas  :  vivit  Dominus,  si 
dispensalione  supcrni  nulus  mensura  otculti  libra-  erit  pluvia  super  lerram  ,  vel  cum  Regem  cominus 
miuis  appenduntur,  ut  ipsi  sancti  Dei  liomines,  et  D  arguebas,  lanHque  mirabilia  faeiens  uniim  adullerae 


inullum  valeant  per  potcniiam  Dei ,  et  rursum  qua- 
dam  mensura  moderati  suntper  infirmitatem  suam? 
In  illis  virlutibus  Helias  quid  de  d  Domino  accepe- 
ral ,  in  istis  inflrmilatibus  quid  dc  se  esse  poicrat, 
agnosccbat.  llla  polcntia;  virlus  ftiit  :  ista  inlirmitas 
cusios  virlutis. 

«  In  illis  virtulibus  oslcndebat  quid  acccperat  : 
in  islis  infirniiiatibns  boc  quod  accepcrat,  custodie- 
bat.  In  miraeulis  monslrabalur  Helias  :  in  inlirmi- 

»  Subsequentia   libi    prasbet   Paterius ,   ideoque 
Grejorius  lib.  xix  Moral.  num.  9  et  10. 
b'  Fugerit. 
'   Dei. 
*  Deo. 


non  tulisli  sermonein  ?  Sed  considera ,  quid  in  his 
ostcndalur.  Quid  scilicel ,  quamdiu  lioroini  Domini 
gralia  cooperatur,  omnia  secunda  siinl,  oronia  fida  : 
clementa  scrvinnt,  et  principfes  prosternuntur,  reges 
adorant ,  populi  veneranlur.  Si  vero  se,  semcl  per- 
fectionis  ,  vel  correplionis  causa  supcmum  ab  ho- 
mine  suspcndat  auxilium  ,  confcslira  fragilitas  natu- 
rx  monstratur  mox  insurgunl  qnse  videbantur  esse 
subjecta  :  qux  prius  ttt  Doininum  melucbanl   inci- 

•  Horeb. 

'  Qu.-e  sequuntur  lialics  numero  4  crebro  allega- 
tx  homiliie  in  SS.  Petruin  et  Heliam,  scd  verbis 
aliquando  transpositis,  et  eorum  ordiue  immutato. 


Wl  QlvLSTIONLS  XXX  SLPLR  LIDROS  ItEGUM.  —  LIBER  IV  762 

piunl  esse  lerrori.  Jezabel,  qua;  interprelatar  ftuxus  A  et  septem  millium  virorum  eleelorum  eleclisiima 
vanns,  Synagogs  geslavit  lypnm,  quoc  vanis  super-  virlus,  quam  nec  error  humanus  inclinare,  nec  ina- 
slitioniluis  serviens,  in  Evangelica  prasdicaiione  cre-  nis  gloriae  cogitalio  poluit  elevare  (Vcrs.  18.)  Hi 
ilerc  nuluit ,  et  auclorcin  vilas  persequens ,  sicut  et  omnes  non  curvaverunt  genua  ante  Bahat-  sed  in 
Jezabel  Heliam,  exstinguere  magis,  quam  credere  stabili  poplite  ad  instar  coeleslis  exercittis  me  scm- 
maluit.  Puer  Heliae  ,  qui  in  Bcrsabee,  qui  inlerpre-  per  adorant.  Fugisti  ergo,  non  qnod  in  le  solo  fu- 
lalnr  puietis  juramenti,  dimissus  cst ,  Sacerdotale      ror  adulterae  desxviret ,   sed  qund  tibi  banc  electio- 


accipicndum  est  miiiisterium  ,  quod  tcmplo  Domini 
in  Hiertisalem,  cultui  exbibebalur  divino.  Desertum 
vero,  ad  quod  via  unius  diei  Helias  legitur  perve- 
nisse,  el  sub  arbore  juniperi  quievisse,  universus 
accipicndus  est  mundus,  qui  propter  d.ciiioiimn  cul- 


nem  genucrit  maguitudo  virlutum  ,  ul  tam  arrngan- 
lem  ferres  dc  genere  bumano  senteniiain  ,  erasque 
paulisper  mea  gratia  descrcndus,  et  nisi  tibi  tantaj 
elationis  frena  laxassem  ,  lapsuin  incurrercs  gravio- 
rem,  et  disceres  bona  facta  non  tu;c  virluii  ascri- 


liun  in  maligno  fuerat  posilus,  ad  quciu  Dominus  bcre  ,  sed  divina?.  Non  igitur  alia  ex  causa  fugisli, 
rclicta  Jud.-r-a,  pcr  prajdicatores  suos  transire  digna-  llisi  luod  ,  secedente  gratia  niea  mulier  le  minaci 
lus  est,  et  ibi  quasi  dormit,  dum  pcr  fidetn  in  cor-  sermone  deterruit.  Consideremus  ergo  quanta  vis 
dibus  fidclium  requiescit.  Arbor  voro  junipcri  agre-  "  fuerit  in  adulterae  sermone,  gratia  rccedente,  quanta 
stis,  atque  inculta ,  Ecclesiam  prxsignabat  ex  gen-      forlitudinis  magnitudo.  Quadraginta  diebus  oberrat 


tibus,  quae  sacrarum  Scripturarum  nequaquam  fue- 
ral  exculla  pr.-eceptis,  ad  quam  (sraeliticum  Regnum 
transilurum  Dominum  pradixissc  ,  Evangclista  pro- 
nuntiat  (Malth.  xxi,  45) :  Auferetur  a  vobis  (Juda-is) 
Hegnum,  inquit,  et  dabitur  genti  facienti  voluntatem 
Dei.  Viam  vero  unius  diei ,  quam  Helias  egisse  legi- 
tur,  unitas  intelligcnda  est  Trinitalis,  quain  evange- 


fugiens  Helias  pcr  invia,  etdcserla,  tantique  ingenii 
vir  mclu  ronslernatus  non  sentit  esiiricm.  Quid  agis 
Helias?  ubi  est ,  ul  s^pejam  memini,  illa  omnibtis 
stiipcnda  fiducia?  ubi  os  illud  metuendum?  ubi  lin- 
gua  lerribilis  allcrnis  imperans  elemcntis?  Sed  ha-c 
lilii,  ut  dixi ,  conslabant  gratia  ministrante.  Vide 
ergo  qiiemadmnduin  levitale  culpas  permiltitur  ja- 


lica  prxdicalio  cunctis  nalionibus  inlroduxit.    Pa-      cere  tantus  Prophcta,  ut  emendatiis  elationis  vitio, 

nis  subcinericius,  et  vas  aqiue,  quid  aliud  indicant,  alque  correptus  ,  inlegro  vcstiatur  moderalionis,  et 

nisi  gentium  pcenitentiam ,  et  lacrymarum  cffusio-  clemenlias  indumento.  i 

nem,  quibus  Dnminus  valde  reficiiur?  *  'aui  ergo  cruditi  sumus,  et  t?ocli  in  Pelro  atque 

(Vers.  8,  9,  elc.).  Post  hcec  penenit,  inquit,  lle-  Helia,  quemadmodum  eos  Doininus  nosiri  causa  pa- 

lias  ad  montem  Dei  »  Oieph,  et  mansit  in  spelunca.  lilllr  circumscrilii    deliclo  :   quemadmodum  illos  li- 
El  ecce  sermo  Domini  ad  cum  dixitque  itli.   Quid  Itic  ^  t,oi'  pictatisque  signiferos,  et  gcnciis  bumani  colu- 

agis  lletias  ?  at  ille  respondil  :  zelatus  sum  pro  Do-  "'"as  ,   permiscrit  metii  doininante  quassari,  ut  po- 


iiii»o  Deo  exercituum  ,  quia  dereliquerunt  pactum 
Domini,  fitii  Israel,  altaria  tua  deslruxerunl ,  el  pro- 
plietas  tuos  occiderunl  gladio  :  et  derclictus  sum  ego 
sotus,  et  quwrunt  animam  meam,  ut  auferanl  eam. 

b  <  Fugiens  ergo  Hclias  venit  adquemdam  locum, 
el  olidormivit  ibi,  et  veuitad  euni  Doniiniis.  Dniui- 
nus  scilicet  ad  scrvum  et  ail  (///  Reg.xtx,  15) :  Qnid 
t,i  hic  llclius?  velut  nolans  cum  limoris  ,  cl  (uga;. 
Quid  tu,  inquit,  hic  Helias?  pulasne  fugisti?  ct  fmor 
le  unius  inuliercula;  profugum  fecil?  Ubi  est  illa 
constantia?  ubi  libertas?  Disce  de  caHero  non  libi 
ipsi  conlidere,  nec  propria;,  cum  rcs  secundo  cursu 
ferunlur,  imputare  virluti.  Verumtaincn  Helias  re- 
spondct,  et  dicit  :  aliud  quidcni  mente  retincns, 
aliml  ore  dcpromens  (Vers.  U)  :  Domine  Proplicttis 
tuos  occiderunt :  altaria  lua  demolierunt ;  el  ego  rc- 
tictus  sum  snlns,  el  quxrunt  animam  meam.  Hocest, 
b;ec  cogitalio,  qua:  lantum  Proplietam  de  ipso  deje- 
Cit  fastigio  meritorum  ,  conimuneniqne  hominem 
demonstravit.  Denique  mox  eum  corripit  scrmo  di- 
vimis.  Non  ila,  inquil,  est  Hclias  :  falleiis,  et  buma- 
na-  cogilationis  laqucis  incliris.  !Non  idcirco  fugisli, 
nec  te  ideo,  quod  solus  esses ,  Rcgina  perlerruit. 
Nec  enim  tu  es  tantummodo,  qui  non  adoraveris 
Dabal :  sunt  milii  fideles  fauuili ,  sunl  multi  amiti, 
Horeb. 


pulorum  essent  exemplum,  a  Deo  sibi  non  pcccandi 
gratiam  uiininie  condonatam,  ne  cutn  ipsi  a  culpis 
cssent,  ac  vitiis  alieni ,  peccaloribus  diri  existerent, 
ct  crudeles;  sed  cum  forte  quis  fueril  delicto  pra> 
vcntiis,  iion  staiim  abjiciant,  non  coiidemncnt  jaccn- 
tis  affeclum  :  scd  iinpartiantur  viscera  charilatis, 
porrigant  manum,  et  crigant  lapsum,  spem  ei  tlivina; 
clementiae  promillcntes ,  sicque  eliam  sc  vivere 
exemplo  ipsorum  commendent  magistrorum.  Hxc 
autcm  idcirco  diximus  ,  non  juslos  culpando,  sed 
peccatores  ad  spem  erigendos  prolulimus.  Li  piiino 
qnidem  virtutes  eorum  extulimus  :  nunc  culp.is  in- 
tuliinus  ,  ut  eljuslis  foriuam  cautehc,  el  peccatori- 
bus  salutis  poriuni  fidelissimum  inonstraremus.  • 

Merito  quxritur  quomodo  licile  sacriOcaverit  He- 
lias  exlra  te.inplum  Dei,  quando  ct  ignem  de  cado 
iinpetravit,  et  proplieiasdsemoniorumconvicit.  Quod 
jnilii  non  vidctur  alia  ralione  defendi,  qiiam  illa,  qua 
defenditur  el  Aln  aha:  factnm  ,  quando  filium  Deo 
jussus  voluil  immolare.  Cum  eniin  jubct  ille  ,  qni 
legem  constituil  aliquid  ficii,  qnod  in  lege  prohibuit, 
jussio  ipsa  pro  lege  habetur,  quoniam  auclor  est 
legis.  Nonenim  decssc  possent  miracnla  alia  prscter 
sacrificitim,  quibus  snperarentur,  ei  convinccrentur 
prophetse  lucorum  :  scd  Spiritus  Dci,  qui  fucrat  in 


*>  lla:c  quoque  liales  numero  4  creLro  allcgatx  homiliac  i'o  SS.  Pctrv  ct  Hetia. 


7C3  CLAIDU  TAUIUNENSIS  EPISCOPI  7Ci 

Helia  ,  quidquid  in  hac  re  fecil,  contra  legem  csse  A  ''  plehe  nos  atiquid  ile  illo  cognoscere  non  posse  sen- 


non  potest,  quia  dator  esl  lcgis. 

Alia  adlmc  iiisnpor  qnaestio  animum  pulsat :  quare 
interpellaverit  Hclias  Doininum  ,  quod  Israel  dere- 
licto  Dco  propbetas  u  occiderit ,  et  cjus  destruxerit 
altaria  ,  cum  in  lcgc  oliin  jussuni  fuissct,  non  eos 
posse  amplius  habcre  altaria,  qiiam  uniim,  primum 
in  tabernaculn,  deinde  in  tcmpio,  nisi  quod  liquide 
dalur  inlclligi,  quod  postquam  deccin  Irilius  a  domo 
David  excis;r,  elatcmplo,  ct  Hierusalciii  sunl  se- 
paraue,  illi,  qui  in  dccem  iribulius,  qu;e  vocaban- 
tur  Epbraim  ,  cultores  divini  nominis  crant :  el  ut 
putaniliini  est  ad  illa  altaria  rccurrebant,  qua*  olim 
ereveranl  Paliiarehac,  Abraham ,  Isaac  ,  et  Jacob, 
locis  competentibus,  ubi  cis  Dcus  appai  uerat,  ad  hoc 
altaria  cultores  divini  noiuinis ,  el  si  non  ad  sacrili- 
candum,  tamen  ad  nrandiim  Deum  palruni  siiorum 
recurrebant.  Ikcc  videntes  sacrilegi  lsracliuc ,  et 
idolorum  cultorcs,  destruebant,  ut  nec  ibi  locus  es- 
sel,  ubi  vcri  adoralores  Dominumprecarenlur;  et 
lioc  cst,  quod  in  superiori  parle  jam  praemissum  est, 
quod  inslauraveiit  Hclias  altarc  Domini  quod  dc- 
structum  fuerat. 

(Vers.  II).  Dixilque  Dominus  ad  Ilcliam  :  Egre- 
dcre  et  sla  in  monle  coram  Domino,  ct  ccce  Dominus 


timus  :  unde  licnc  illic  siilnlitur  :  Quvtl  cum  tmilisset 
Ilclitis  :  operuit  vulinm  suitm  pallio,  ct  cjrcssus  stclil 
in  nsiio  speluncm. 

■  t  Qttid  cst  quod  Propheta  cum  vocem  Domini 
secuni  loqucntis  audiret,  in  speluncx  su;c  ostio  slat, 
cl  faciem  vclatV  nisi  quia  dum  pcr  contcmplationis 
gratiam  vox  supernx  intelligenlia?  lii  in  mentc,  to- 
ius  homo  jam  intra  speluncam  non  esi,  quia  '  ani- 
nium  carnis  riira  non  possidct,  sed  stat  in  osiio, 
quia  mortalitatis  angustias  cxiic  medilatur.  Scd 
jam  qui  iu  oslio  speluncx  consistit ,  et  verba  Dci  in 
aurc  cordis  percipit,  nccesse  csl ,  ul  facieni  velet, 
quia  dmn  pcr  siipcrnam  gratiam  ad  altiora  *  inlclli- 
gcnli;e  ducimur  ,  quanto  subtilius  levamur,  tanto 
semper  per  bumililatem  nosmcii|)sos  intellectu  no- 
slio  premere  dcbcinus,  nec  conemur  (flom.  xn,  3) 
plus  sapere,  quam  oporlet  saperc,  sed  sapere  ad  so- 
brietatem;  nc  dum  nimis  invisibilia  disculiimis, 
aberremus,  ne  in  illa  natura  incorporea  corporei  lu- 
minis  aliquid  quaeramus  :  aurcm  enim  inlcndeie,  et 
facicm  opcrire  ,  est  voccm  inlcrioiis  subslanliae  au- 
dire  per  mentem  ,  et  tamcn  ab  omni  specie  corporea 
oculos  cordis  avertere,  ne  quid  sibi  in  illa  corporale 
aainius  lingat,   qux  ubiquetola,  et  ubique  incir- 


transit,  ct  Spirittts  grandis ,  et  forlis  subverlcns  mon-      t'll"lscril,l;l  est.  > 

tcs,  et  conterens  pelras  antc  Dominum.  (Vers.  15.)   Et  dixil  Dominus  ad  llcliam  ,   vade 

Quod  aiilcm  ait  anle  Dominum  p rwcessisse  spiri-  reverlere  in  viam  luum  per  desertum  in  Damascum. 
ttim  grandem,  ctc.  cjns  advcntum  significat  ad  corda  Cumquc  perveneris,  tmges  Azahel  Regem  super  Sy- 
credentium  qniliusdam  occullis,  et  ineflabilibus  si-  q  '"""'  et  Bieu  fiUum  Namsi  unges  Regemsuper  Israel, 
gnis  esse  profulurum.   Nam  quod  ait  :  Subvertens      el  HeliseumfiliumSaphatquiest  de  Abelmeula,  unget 


viontes  et  contcrcns  petras  ante  Dominnm  ,  lioc  est 
qnod  Apostolus  ait  (//  Cor.  x,  i,  5)  :  Arma  mililicc 
iwstrir  non  carnalia,  sed  spiritualia,  ad  destrtictio- 
ncm  iniinitioniim  ...  ct  omnem  altitudinem  cxtollcntem 
se  adversus  scienliam  Dci. 

(Vers.  H,  12).  Non  in  spiritn  Domintts  ,  et  post 
spiiitum  commotio  :  non  in  commolione  Dominus,  ct 
post  commolionem  irjnis  :  non  in  igne  Dominus,  el 
posl  iijnem  sibilus  atircc  tenuis.  h  <  Spiritus  anlc  Do- 
niiiiiim  cvcrtit  montcs  ,  el  petras  couterit,  quia  pa- 
vor,  qui  ex  advcntu  ejus  irruit,  etaltitudinem  cordis 
noslri  dejicit,  et  duriiiam  liqucfacit.  Sed  spirilui 
commotionis,  cl  igni  non  inesse  Dcum  dicit  :  Itt  si- 


Prophetam  pro  te.  Et  cril  ,  quictinque  (uyeril  gla- 
dium  Azabel,  occidit  eum  Hieu  :  El  quicunque  ftigc- 
ri!  gladium  Ilieu ,  interficiel  cum  lleliseus.  t>  Abcl- 
meitla  urbs  csl  una  '  de  principibits  Salomonis.  Est 
autem  nttnc  ricus  (ul  iu  locorum  libro  legimus),  in 
Attieone,  decimo  ab  Scijlhopoii  miiliurio  distans  con- 
tra  eustralem  plagam,  el  nitnc  dicitur  i  Belula.  cDa- 
mascus  enim  ,  qui  interpretatur  stmyninem  bibens, 
sive  propinant,  tolius  Mundi  typum  gerebal,  in  qtto 
babilatores,  illins,  immolandi  dxmonibus  lilios  suos 
sanguincm  bibcre,  ac  prnri inare  non  esl  ambiguuui. 
Sanguis  enim  pro  peccato  ,  ac  morle  ponitur  in 
Scripiuiis  :  quam  non  solum  sibi  infelices  vidcban- 


bilo  vcro  aur.c  leimis  incsse  non  negat  :  quia  i-.imi-  D  tur  inferre  ,   sed  el  suis  imitaloribus  propinabant. 

ruin  mens  ctim  in  contemplationis  sublimitate  sus- 

pendilur,  quidquid   perfecle  conspicere    proevalet, 

Dominus  non  csi.  Cum  vero  subtiliter  aliquid  con- 

spicit :  lioc  est  quod  de  inconiprcbensibili  substanlia 

ceternilatis  audil  :  quasi  cnim  sibilum  aur:e  lcnuis 

pen  ipimus  cum  saporcm  incircumscripuc  veritatis 

contemplatione  subiia  subtiliter  degnstamus.  Tunc 

ergo  verum  cst ,  quod  <•  Dcum  cognoscimus,  cum 

a  Altaria  destruxerunt ,  prophelas  tuos  occiilcritnl. 

^  Subsequentia  usqtie  nuin  pervcnias  ad  ea  ver- 
ba  :  stetit  inosiio  speiunac,  lineolis  noiaia  perquire 
in  Paterio  ,  ideoque  in  Gregorio,  c.tijus  liluu.n  \  in 
Jub  consnlc  [nuni.  66,  alias  c.ip  3ii,  olim  2'oJ. 

'   He  Dco. 

d  1'lane  :  scd  orxstat  vlene. 


Azahcl  vcro,  qui  intcrpretatur  factura  Dei,  univer- 
saruin  genlium  continebat  figitrain,  cui  valde  con- 
gruit  inlerpretatio  :  Dei  [actura.  Opus  enim  divinuiu 
fuit,  ui  obdurato  Israele ,  ct  signis  ,  atque  \irlu- 
tibus  Domini  pcnitus  nequaquain  ercJenle,  na- 
lionum  populi  cttm  omni  nicntis  alacritale  crede- 
rent  in  cruciOxum.  Sive  alilcr  fuctura  Dci,  id  est 
invigo   Dei  per  fidem  (diiis;i  gemibus  consliliita, 

e  H.cc  quoqce  in  Gregorio  invenies;  sed  alibi  tra- 
dila  ;  sciliccl  nuin.  18  boinili.e  I  in  L/.ecbiel. 
'   Animnm. 
e  Iiilelligewia. 

i'  Vidc  librum  Ilicronyini  de  locis  hebralcis. 
■    l)e  pra'cipuis. 
i  licth  lultt,  ulii  Vclhulia. 


705  QCF.STIONES  XXX  SUPER 

nulli  poteril  cssc  dubium.  Nam,  lit  in  Jarob,  ei  Esau 
(igiiia  prxcesserat  majoris  quondam  lilii ,  primalus, 
ac  benedictio  ad  juniorem  fralrem  iranslata ,  ila 
eiiam  in  isiis,  Azahele  «delicel,  ei  Iiieu,  diviua  ilis- 
pensatione  intelligimus  g^ri ,  ut  geiitium  populus, 
qui  fuerat  junior,  per  Azahelem  prxponatur  in  per- 
sona  Hieu  primogenito,  ut  soriptum  cst,  Isracli,  ct 
juxla  Scripturac  tcstimonium  ,  populus,  qui  erat  in 
cupite,  prnptcr  prccvaricationes  assiduas,  et  piaculum, 
quod  intulit  Dnmino ,  factus  in  cauda  cst,  translato- 
que  ab  eodem  regno  ,  ut  Domintts  fuerat  protesta- 
tus,  datuui  est  gentium  populo,  Dei  volunlatem  vi- 
delicet  exsequenti.  Sed  quia  divinx  piclatis  eslom- 
nes  homines  salvos  /icri,  sicuti  Esau  ,  licet  juniori 
fralri  subjccliim  ,  nequaquam  benedictione  privavit, 
ita  quoque  et  bic  Helix  a  Dco  prxdicilur  :  relinquam 
mihi  scptem  millia  virorum  ,  quorum  genua  non  sunt 
curvula  anle  Bahal.  Relinquam  enini,  ail  futurum 
lempus  pcrtincre  ,  intelligi  voluit,  qund  in  Domini 
adventum  constat  fuissc  explctiim.  Ilbul  pro  cerlo 
cxstitissc  intelligendum  est,  qnod  qui  cx  onini  Israeli 
pcr  aposlolos  Cbristi  fidcm  susecperunt,  septiformi 
spiritu  Cliristi  tincti  sunt.  Hieu  vcro,  cujus  voca- 
buliim  interprctatur  ipse,  vel  cst,  filius  vidclicet 
Namsi,  qui  interprelatur  adlrectans ,  vel  palpans, 
Apostolorum  specialiier  prxfigurabat  pcrsonam  : 
illis  quippc  liorum  nominum  valdc  congruil  inter- 
prelaiio.  Beali  enim  Aposloli  sempcr  esse  pro  cerlo 
esl,  qui  pn.  Trinitalis  confessione,  et  veridica  prx- 
dicatione ,  Dco  et  univetsc  Orbi  pcrpeluo  vivunt. 
loannes  qtioquc  in  epistola  sua  cum  dc  vcrho  vitae, 
boc  est  de  Dei  filio,  qui  carnem  assumpsit,  scribe- 
rel,  ita  clTatus  esl  (Joan.  Fpist.  I,  i,  3)  :  quem  no- 
stris  ocutis  vidimus  ,  ct  auribus  nostris  audivimus ,  el 
manus  nostrai  tiactuverunt.  Quod  autem  dicitur  He- 
lix  ,  Heliseum  filium  Sapbal  de  Abelmeula  unges 
proplictani  pro  le  :  ila  intelligendum  cst :  Heliseus 
enim  interprelatur  Dei  mei  salus,  Saphat  autcm  ju- 
dicans.  Abclmeula  vcro  luctus  parluriens  :  Dci  enim 
filius  ,  qtii  esl  vcra  fidelium  salus  (Joan.  v,  22),  et 
cui  omne  judicium  tradidit  patcr,  in  quo  judicio  im- 
piis,  et  increduiis  erit  luctus  parluriens,  Gehennx 
videliccl  cruciatus,  qui  in  substaniix  sux  splendore, 
atque  virtute  non  poterat  ab  omiiibus  contemplari, 
cx  deitate,  ttt  Aposlolus  ait  (Philip.  n,  7)  suam  ina- 
niens  inajcslatem  ,  in  Helisei  prxfiguratione,  Servi 
dignatus  est  suscipcre  formam,  qui  verus  homoex 
virginis  utero  procreatus ,  Sancloque  Spiritu  un- 
ctus.  Quod  auiem  ait  historia,  quieffugerit  gladium 
Azuhel,  occidct  eum  llieu,  el  qui  e/fugerit  gladium 
Hieu,  occidct  eum  Hcliseus,  hoc  modo  ilitelligi  po- 
lest.  Gladius  enim  Azahel  Syri,  illorum  docrrina  ac- 
cipienda  est ,  qui  cx  genlihus  dominicx  Incarnatio- 
bis,  ct  Passionis,  ac  Resurrcctionis  vales  inspirati 
divinitus  exstilerunt,  ad  confulandos  videlicet judseo- 

•  Vide  Palerii  eaput  12,  in  lib.  Ifl  Regum  :  hrec 
porro  ille  dcsumpsit  ex  Gregorii  lib.  xxxi  in  Job 
(nuni.  107]. 

h  Surgere  poterat,  declinaiet. 


LIBROS  REGUM.  -  LIBER  IV.  7G6 

A  riini  doctores,  qui  hoc  mystcrium  populis  occulta- 
bant.  Gladius  vero  llicu  ,  qui  supcr  lsrael  unctus 
est,  prxdicatio  intelligenda  est  Joannis  Domini  pra> 
cursoris  ,  qui  Saducxos,  el  Pharisxos  venientes  ad 
baptismum  suuni ,  increpans  dixisse  scribitur  (Luc. 
iii,  7)  :  Genimina  viperarum  :  quis  vobis  ostendil  [u- 
gere  a  vcnlura  ira?  Gladius  prxterea  Helisei ,  evan- 
gelica  accipienda  est  prxdicatio ,  dc  qua  Dominus 
dixisse  scribitur  (Matth.  x,  54)  :  Non  veni  pacem 
mitlere  in  terram,  sed  gladium  :  quia  fideles,  el  juslos 
quodaininodo  dividit ,  ac  separat  ab  infidelilms  et 
injustis,  ct  quia  in  cordibus  credentium  cupiditales 
inleremit  noxias,  et  vitia  univcrsa,  atqne  peccata. 

Interea  ail  Dominus  ad  Heiiam  :  lieliqui  mihi  sep- 
tem  niillia  virorum,  qui  non  curvaverunt  genua  ante 
H  llnhal  ,  et  omne  os  quod  non  adoraverit  eum,  oscu- 
lans  mannm. 

a  i  Cerium  est,  quod  cordis  sui  oculum  per  clalio- 
nis  lencbras  exstinguit,  qui  c.um  rccle  agit,  conside- 
rare  meliorum  inerita  negligit.  At  contia  magno  hu- 
militatis  radio  scmetipsuin  illuminat  ijui  aliorum 
bona  subtiiiter  pensat,  qui.i  duin  ea,  quac  ipse  fccc- 
rit,  facla  foris,  el  ab  aliis  conspicit,  eum,  qui  de 
singularitate  intus  erumpere  nititur,  supcrbix  tu- 
inorem  premit.  Hinc  cst ,  quod  vocem  Doiniui  ad 
Ileliam  soluin  se  aeslimanlein  dicitur  :  Reliqui  mihi 
septcm  millia  virorum ,  qui  non  curvaverunt  genua 
ante  Bahal.  Ut  dum  non  solum  sa  remansisse  co- 
gnosceret,  de  elationis  gloria,  qua;  ei  dcsingulariiate 
•>  surgebat,  declinaret.  Prophcta  nempe  erat,  et  same 
myslcria  superna  cognoverat.  Quid  crgo  dilficile 
fuit  agnoscerc  in  hoc  niundo  c  fidcliler  Dco  famulos 
et  alios  rcmansisse  ?  Sed  hinc  solerter  inlueiidum 
esl ,  oculum  cordis  elatio  quam  nequiter  claudat, 
quia  qui  <•  humilitcr  el  occuJta  Dci  •  novcrat,  ela- 
lus  et  aperta  nesciebat.  i 

Post  bicc  enim  inquit  (xix,  I!))  :  Helias  repcrit 
Heliseum  filium  Saphat,  aruiiiem  in  duodecim  jugis 
boum.  F.l  ipsc  in  duodecim  jugis  boum  aranlibus 
unus  erat.  Cumque  vcnisset  Flias  ud  eum  ,  misit  pat- 
tium  suum  super  eum,  qui  relictis  stalim  bobus  cu- 
currit  ad  Hcliam,  et  ait :  Oscttler,  oro  te  palrem 
meum,  et  matrem  meam ,  et  sic  sequar  te.  Cui  dixit 
Helias  :  rcverlere,  quod  cnim  meitm  crat,  feci  tibi. 
r.  Reversus  ilaquc  Heliseus  tulit  par  boum  ,  et  maetavit 
iltos,  et  in  urulro  boum  coxil  cames  corum,  deditque 
populo  ad  comedendum. 

Duodecim juga  boum,  viginti  qttatuor  veteristfr» 
slamenti  figuraliter  accipiendi  sunt  libri.  Duodccim 
vero  aralores  duodecim  intclligendi  sunt  Aposloli : 
sed  in  omuibus  illis  Dominus  cxistcre  dignalus  cst 
opcraor,  qui  <Jix.it  (Jo.  xv,  5)  :  Siite  me  niliil  pote- 
stis  facere.  Osculuni  palris,  reconcilialionis  dignosci 
lur  signum.  In  duobus  cuim  bobus  lcx  aecipiend» 
cst,  et  prophctia ,  quarum  uinbras,  et  imagincs  Do 

Fideles. 
Huinilis. 
Additur  judicia. 


707  CLAUDIl  TADRINENSIS  EPFSCOPI  768 

minus  nostcr,  per  incarnalionis  su;e,  ac  passionis  Adubiumesi  :  qui  cuni  6  uiginla,  et  duohus  Rcgibus, 
niysteriuin  occidit  iu  littcra  ,  et  in  crucis  su;e  coxil 
aratro,  nec  non  ad  comedendum  Gdelibus  prxbuit, 
ut  jam  noii  vivant  sccuiidum  lilterara,  sed  sccun- 
duin  spiritum. 

(xx,  10.)  Post  haec  refert  Scriptura,  quod  Benc- 
dad  rcx  Syrix  obsidcns,  el  impiignare  incipiens  Sa- 
mariam  ail  :  llac  faciant  mihi  Dii,  el  Itax  addant  : 
si  suffeceril  pulvis  SamaritB  pugillis  omnis  populi,  qui 
sequitur  me. 

Himc  babct  sensum.  a  i  Samaria  juxta  morem 
civitatum  habcbat  tcrram  interius  h  propter  muros 
pene  ipsis  muris  sequalem,  ne  vidclicet  eos  sir.e 
subsidiis  terra;  adjacentis  ercclos ,  creber  insistenle 
manu  hostili ,  dejicerel  ictus  arietis  e.   Exlrinsecus 


lioc  cst  omnibus  vitiis  suis  adversum  humaniim  ge- 
nuspugnare  non  desistit :  Achab  vcro  qui  interprc- 
tatur  fratcr  patris  ,  hoc  in  loco  porsonam  geslavit 
Judxorum  ,  ctim  quibus  diabolns  prius  conflicliim 
habiiil.  > 

(xxn,  19.)  Interea  scquitur  Scriplura  de  visione 
Michxse  prophctae,  ulii  ail  ad  Achab  :  Yidi  Dominum 
sedenlem  super  sotium  suum ,  cl  omnem  exercitum 
cocli  a  dexlris ,  el  a  sinistris  ejus  ,  et  dictum  esl :  /n 
quo  decipiam  Achab,  ut  ascendat,  et  cadat  in  liamoth 
Caluad  '!  El  dixil  unus  verba  liujiismodi ;  el  alius  ali- 
ler.  F.t  eijressus  unns  dixit  :  ego  decipiam  Achab.  Et 
dictum  cst  ei :  in  quo  decipics  ?  qui  respondit  dicens: 
egrediar,  et  ero  mendax  spiritus  in  ore  omnium  pro- 
autem  murorum  altitudo  longe  super  faciem  terrae      plielarum  ejtts.  •■  «  Quid  pcr  solium  Domini,  nisi  an- 


transccnderat ,  maxime  cum  in  montis  vertice,  ut 
Scriptura  rcfert,  fueril  urhs  eadem  posita.  Ait  ergo 
Rex  supcrhus  obscssam  terrens  civitatem,  quod  lan- 
tam  haberet  secum  exercitus  multitudinem  ,  ui  si 
quisque  lnilitum  ejus,  solummodo  lapidem,  vel  ce- 
spitcm,  vel  stipilcm  ad  construendum  contra  urbcm, 
aggercni  apporlasset,  tam  sublimis  ex  eo  posset  ag- 
ger  exsurgerc,  qui  superficiei  civilatis  ipsius,  quse 
erat  intra  muros,  esse  videretur  aequalis  :  ita  ut  ex 
equo  pugnanles  contra  civitatem,  tcla  vel  faccs  mit- 
tere  posscnt.  Cujus  temeritalem  arrogantiac  mode- 
sto  sermone  compesccns  Rcx  Isracl  ail  (Vers.  11)  . 
Dicite  ei.  Ne  glorietur  accinctns  trque  ut  discinctiu. 


gelicas  polestates  accipimus,  quarum  alis  pr.esidens 
inferiiis  cuncta  disponil?  Et  quid  exercitus  coeli, 
nisi  ministranlium  angcloium  miiltiluilodescribitur? 
Quid  cst  crgo  quod  exercitus  coeli  a  dexlris,  et  a  si- 
ntstri-,  cjus  slare  perhibetur?  Deus  enim,  qtti  ita  esl 
intra  omnia,  ut  ctiam  sit  extra  omnia,  incircum- 
scriptHS  est  :  et  veritas  illa,  a>terna  beatiludo,  quae 
dcxlcra  ejus  dicitur,  sinislram  non  hahet,  quia  nihil 
esl  quoddisplicc.it,  qnia  siintil  omnia  contuetur,  si- 
mul  cuncla  aspicit;  ea  autem,  in  qnibus  el  bonus 
spiritus  vivit,  et  maltis  ,  exercitum  cceli  a  dextris,  et 
a  sinistris  cjus  haherc  describitur.  Unde  per  dexte- 
r.im  intell  ginius  angclos  elcctos    :   per  sinistram 


Alius  est  autcm  accinclus,  alius  discinctus,  alius  r  vcr0  spiiilus   reprobos.    Non  enim  minislrant  Deo 


non  accinctus.  Accinclus  namqtie  est  qui  cingulo 
circumdatus  ir.ccdit,  discinctus  qui  cinguluni  nuper 
dcposuit :  veibi  gratia,  vel  balncum  intralurus,  vel 
leclum  ascensurus  ,  vcl  alteram  ferte  tunicam  indu- 
limis  Non  accinctUS,  qui  nuper  tunica  indutus,  ncc 
ilum  se  addita  zonae  circiimposilione  mtinivit.  Sic 
ergo,  et  in  expedilione  castrensi  qui  positus  est,  re- 
cle  accinctus  noniinalur,  id  esl  armis  indiilus.  Qui 
pugna  confecta  victor  domum  rcdiit,  jure  discinctu» 
vocatur,  quia  nimirum  deposilis  armis  oplalne  pacis 
otiiun  gerit.  Qui  vero  necdum  pugnare,  neque  se  ad 
ccitamcn  parare  jam  cceperat,  merito  non  accindus 
csse  dicitur.  Ait  crgo  Rex  Israel  Regi  Syrix  glo- 
rianti,  e  quasi  jam   cepisset  Samariam  ,  quam  ohsi- 


solummodo  honi,  qui  adjuvanl ,  sed  ctiam  mali  qui 
probant,  non  solum  quia  a  culpa  redeuntes  sublevant, 
scd  etiam  quia  redire  nolenles  gravant.  Nec  movere 
dcbct  quod  exercitus  cceli  etiam  rcpulsi  angeli  vo- 
canlur,  quia  et  ipsi  quamvis  ab  aethereo  coelo  cx- 
pulsi  suut,  adhiic  tamen  in  aerco  coelo  dcmorantur  : 
quas  enim  suspcndi  in  aere  novimus,  aves  cceli  no- 
minamus.  Et  de  eisdem  spiritihus  Paulus  dicit 
(Eph.  vi,  12):  Conlra  spiritualia  nequilim  in  ccelcstibus. 
Quorum  capnt  entintians  ait  (Epli.  n,  2)  :  Secundum 
priiuipem  polestntis  acris  liujiis.  Ad  dcxteram  ergo 
el  sinistram  exercilus  stat,  quia  volunlas  elccloruni 
spirituum  divinae  pietali  concordat,  et  reproborum 
sensus  suse  malilice  serviens,  judicie  districtionis  ejus 


dere  cceperal  :  '  Negligetur  accinclus,  xquc  tit  dis-  j)  oblemperat  :  unde  ct  mox  spiritus  fallax  in  '  medio 


cincttis  ;  ac  si  aperle  dicat  :  Noli  gloriari  qtiasi  jam 
vicior  helliei  discriminis,  qui  adhuc  in  acie  positus, 
quem  victoria  sequatur,  ignoras.  Et  vcrum  profeclo 
dicebat :  nam  mox  inito  cerlamine  ,  Benadab  non 
viclis  advei-sariis  tritimphans,  sed  ctso  siio  cxcrcitii 
fngiens  domum  rediit,  Renadab  Regcm  Syri;e  typum 
huJmisse  diaholi,  qui  princeps  cst  hiijiis  mundi  ,  non 

a  Loci  liiijus  cxplicaiionem  cxcepit  Claudius  a 
Rtvln  quxst.  17  libri  xxx  qu:estioniim  in  liluos  Rc- 
g-tin  eam  proponente. 

1  Propc. 

c  Murorum  cuim  altitudo  longe,  ctc.  Sed  praslat 
nostri  eodicis  lectio. 

d  Aliutl,  et  sic  dcinccps. 

c  Quod  :  praestat  nostra  leclio. 


prosilissc  dcscribitiir,  per  quem  Achab  rex  cxigenti- 
bus  suis  meritis  decipiatur  :  neque  enim  fas  est  cre- 
dcrc  bontim  spiiitum,  fallaciae  deservire  voluisse,  ut 
dicerel  :  Egrediar  et  ero  mendax  spirilus  in  ore  om- 
nium  prophelarum  ejus;  sed  quia  Achab  rex  peecatis 
prreoedeiilibus  dignus  erat,  ut  tali  debuisset  dece- 
plionc  damnaii,  quaienus  qui  sa.'pe  volens  ceciderat 

f  Ne  glorietur. 

6  Vors.  li.  lieges  triqinta  duo  rum  eo. 

11  Siihsequontia  habot  Patcfius,  idcoquo  Gregorius 
[libro  ii  Moralium,  n.  58,  cap.  20,  olim  21 ):  sed 
imiltum  inost  discriminis  intcr  ea  qu:c  allogalus 
Gregorii  liber  exhihet,  et  nosler  habet 'codex  cujus 
Icclioncni  sequor.  Vulgatam  consulal  lccior. 

t  Mcdium. 


769  QU.ESTIONES  XXX  SUPER 

in  culpnni,  qnamloque  nolens  capereiur  ad  peenam; 
occulta  jislilia,  licenlia  nialignis  spiiitibus  datur, 
ii i  quos  volcntcs  in  peccati  laquoo  strangulanl,  in 
percali  poenam  eliani  nolcntes  trahant.  >  »  Sedquo- 
modo  Deus  hacc  agat  ubiqtie  praesens,  el  ubique  tn- 
tus,  ac  scniper  piaesens,  et  quonioilo  ejus  siniplicem, 
et  incominulabilem ,  aeteinamque  veritatem  consu- 
lant  sancli  Angeli ,  omnesque  ab  eodcin  oreali  subli- 
ines,  et  mundissimi  spirilus,  alque  id  quod  in  co 
sempilcrnc  jusium  vident ,  pro  congruentia  rcruni 
mfeiaium,  tcmporaliter  peraganl  :  quomodo  etiani 
lapsi  spiiitus,  qui  in  vcrilate  non  stelerunl  proptcr 
iiniuiiiitliiiam ,  et  infirmitatem  concupiscenliarum , 
et  poenarum  suarum  non  valentes  pracsenlem  intrin- 
secus  coniucri,  cl  eonsulcie  veritalem,  signa  forin- 
seeus  |ier  crcaliiram  exspectent,  cisqiie  moveantur, 
sive  ad  facicndum  aliquid,  sive  ad  non  faciendum  : 
quove  modo  coganlnr  aeterna  lege  ,  qua  universitas 
regilur,  viucti,  atque constricti,  vel  sinenle  Deo  ope- 
raii,  vel  cedere  jubcnti,  cl  conipleeii  arduum,  et  ex- 
pltcare  longissimuin  est. 

(xxn,  40,  52,  et  seq.)  Post  mortem  Achab  regnarc 
ete|iil  Oebosias  filius  ejus  pro  eo  ,  de  tpio  refei  t 
St  riptura  (/ V  Rcg.  i,  2.)  :  Quod  cecidil  per  cuncel- 
los  cccnacuti  sui,  quod  hnbcbut  in  Samuria,  ct  a*yro- 
larit. 

Oebosias  rcx  Samarix,  qui  se  a  domo  David  sepa- 
ravit,  etpcr  cancellos  dceidit,  hoc  significare  vide- 
tur,  quod  haerelici,  sive  schisraalici,  et  si  aliquam 
hon:c  aelionis  areem  conscenderc  videnlur,  quia  la- 
nicn  compagem  Ecclesise  unitatis  non  babeni,  quasi 
palinlibtis,  et  non  solidis  laterum  praesidiis  ad  vi- 
liorum  semper  infima  relabunlur,  dnm  divino  de- 
sliluti  auxilio,  sivc  perlinaciae  fastu  inlereunt. 

(IV  Reg.  i,  9.)  Deinde  rcfert  Scriptura  eadem, 
quod  iilein  Ocbosias  miserit  dnos  principes  qiiiiiqna- 
genarios  ad  Hcliam,  quein  qnia  procacitcr  cum  lio- 
niinein  Dei  vocaverunt,  illooranle,  coelesli  igneeon- 
sumpti  siint:  teiiius  autem  missus  salvatus  esl.  <  Fi- 
giiraliler  autembqiiinquagenarius  numerus  eonfessio 
poemtenliae  cst,  c  pcr  quam  dcclaratur  rcmissio  pec- 
catonun.  Jud;ei  enini  nolentes  Christum  Deuiu esse  vc- 
rum  nccprincipein  d  indulgentiac  largitorcm  ,  dicunt 
ei  (Jenn. vin, 57) : quinquaginta  nnnos  nondum  liubes ,  et 
Abraham  c  vidisti?  Hi  talesfulurodivini  ignisincendio 
exslinguuiiliir,  tertius  autem  '  quinquagcnarius,  qua 
conversns  ad  fidem  Trinitatis,  demoustrat  pccniltn- 
lia;  sacramcnta,  idcireo  ad  indulgentiam  meruit  per- 
venire.  8  Sciendum  est  quod  Scriptura  sacra  dno- 
bus  modis  maledictum  memorat :  aliud  videlicet  quod 
approbat,  aliud  qnod  dainnat  :  aliter  cnim  maleili- 
clum  profertur  judicio  justiliae,  aliier  livore  vindi- 
cl.c.  Maledictum  quippe  judieio  jusiitirc  ipso  piimo 

«  Hactentis  Gregorius  :  subsequentia  porro  veiba 
Claudii  esso  videntur,  non  velustioris  scriptoris. 

!■  Isidorus  cap.  1  iu  lib.  IV  Kcgum,  qti;c  hic  tra- 
dil  Claudius,  expressissime  doeet. 

'  Qua. 

J  1'mnitcnlia.'  dicunt,  etc. 

«  Nosti? 


LIDROS  KEGCM.  —  LIBER  IV.  770 

A  homine  peccante  prolatum  e.st,  cum  audivit  (Gen. 
in,  17)  :  Maledicta  terra  in  operc  tuo.  Malediclum  ju- 
stitix  judicio  profertur,  cum  ad  Abraham  dicitur  : 
(Gen.  xu,  3):  Maledicam  malcdiccntibus  tibi.  Riirsum 
quia  malediclum  non  judicio  justiliae,  sedlivore  vin- 
dicta;  proinitur,  vocc  Pauli  praedicantis  adinonemur, 
quiait(/ioin.xii,  14)  :  Bcnedicite,  ct  nolite  maledicere. 
Et  rursumidem  (/Corinl/i.  vi,  10) :  Diequemaledici  re- 
gnum  Deipossidebunt.  Deus  crgo  maledicere  dicilur, 
ct  tainen  malcdiccre  homincm  probibct,  quia  qnod 
homo  agit  malilia  vindictae,  Deus  non  faeil,  nisi  ex- 
aminc,  et  virtute  justitiae.  b  Nam  et  sancti  viri  eum 
malcdietionis  sentcntiam  profcrunt,  non  ad  hanc  ei 
volo  ultionis,  sed  juslitiae  examinc  erumpnnt.  Intus 
enimsubtile  Dei  judicium  aspiciunt,  ct '  male  foras 

B  exsuigeulia,  quia  maledicto  debeant  ferire,  cogno- 
scunt,  et  eo  in  malediclo  non  peceant ,  quod  ab  in- 
lerno  judicio  non  discordant.  Hinc  cst  quod  Pctrus 
in  offerentem  sibi  pecunias  Simonem  scntentiara 
maledietionis  inlorsil  dicens  (Act.  vm,  20)  :  Pccunia 
tua  lccum  sil  in  ncrdilionem  ;  qui  enim  non  ait  est, 
sed  sit ,  non  indicalivo,  sed  optativo  modo  se  hoc 
dixisse  signilicavit  :  hinc  Hclias  duobus  quinquage- 
nariis  ad  se  vcnienlibus  dixit  :  Si  homo  Dei  sum, 
desccndat  iqnis  de  cxlo,  et  consumat  vos.  Quoruin 
ulique  senlentia  quanta  vcrilatis  ralione  eonvaluit, 
leiniinus  eausae  monstravit.  Nam  et  Simon  selerna 
perdilione  intcriil,  ct  duos  quinquagenarios  desupcr 
veniens  flamma  consumpsil.  Virlus  crgo  subsequens 
testificaiur,  qua  mente  maledictionis  senicntia  pro- 

^1  mitur,  cum  el  malcdicentis  innoeentia  permanel,  et 
tamen  cum,  qui  maledicitur,  usqiie  ad  inleiitum  ma- 
ledictio  absorbct.  Itaque  ex  utriusque  partis  fine 
colligitur,  qnia  ab  uno,  ct  intimo  judice  in  reum  scn- 
tentia  suinpta  jaculatur.  > 

(Cap.  ii,  rcrs.  2,  i,  etc.)  Quod  enim  abstrahendus 
Helias,  atque  elcvandus  ad  ccclum,  jusserit  Hcliseo, 
ut  residercl  in  Calgalis  :  aul  in  liclhci :  aul  llier.co  : 
sivcJordanc  :  et  illc  seinper  juravcrit  pcr  Dominum, 
quod  iion  relinqueret  eum,  hoc  figurasse  videlur, 
quod  apostolorum  in  se  babuerit  figuia  ,  qui  ab  ips:. 
revelatione  fidei  (sic  enim  inlerpretatur  Galgala) , 
Christo  Domino  individue  adhacrenles  usque  in  diem 
ascensionis  ejus  in  coelura  ab  ejtis  cnmitatu  non  re- 

t.  cesseiunl.  Cumqtie  liansissent  Jordanem  (Ibid., 
vers.  9),  dixil  Hclias  ad  Hcliseum  :  Poslutaquodvis, 
ut  faciam  libi ,  antequam  tollar  a  te.  Dixilque  lleti- 
scus  :  obsccro,  ul  jial  duplex  spirilus  tuus  in  me. 

Secundnm  hisloriae  fidem  duplcx  spiriltis  Heliac 
Helisco  collatus  esl ,  quia  multo  pltires  virtutes  He 
liscus ,  quam  Helias  operalns  esl.  Ti  opnlogice  vero 
duplex  spiritus  Heliae  Heliseo  attributus  esl,  quia 
post  ascensionem  Domini  pcr  advcntum  Spiritus 

f  Cognovit. 

6  Qu;e  sequunlur  omnia  ad  loci  hiijus  cxplicatio- 
ncm  desuinpsit  Clandius  ex  cap.  I,  alias  num.  2, 
hbri  iv  Moralium  S.  Gregorii. 

h  Cum  vero. 

■  ilalu. 


771 


CLAVDH  TAVWNENSIS  EPISCOPI 


772 


sancti  duplex  intelligenlia:  ilonuin ,  lioc  cst  Vcteris,  A  emigrarunt,  dc  qua  ille  lamcn  non  mortc,  sed  trang- 

lalione  migravit.  Jain  itaque  aliqnid  nielins  habet, 
qnam  in  liac  vita  posset,  qnamvis  nnndum  liahet, 
quod  ex  liac  vita  rccte  gesta  in  fine  lialiilnrus  cst  : 
pro  nobis  cnim  meliora  providerunt  (llcbr.  xi.  AQ), 
ne  sine  noliis  perfecti  pcrflccrentur.  Aut  si  quisquam 
putat  hoc  Ileliam  mcreri  non  potuisse ,  s:  duxisset 
uxoreni ,  filiosque  procreasset  (creditur  enim  non 
habuissc,  quia  hoc  Scriptura  non  dixit,  quamvis  et 
de  celihatu  ejus  nihil  dixeril),  quid  dc  Enocll  rc- 
spondebit,  qni  filiis  genilis  Deo  placens  ,  non  mor 
tuus,  sed  Iranslalns  csl?  (Venes.  v,  21,  2i.)  Cur 
ergo  elAdam,  ct  Eva,  si  juste  vivenles,  caslc  filios 
procreassent ,  nonne  cis  possent  tiranslatioiie,  non 
morte  succedenlibus  cedere?  Nam  si  Euoch,  etllc- 
lias  in  Adara  niorlui,  morlisque  propaginein  in  carne 
gestanles,  qund  dcbilum  ut  solvanl,  crediintur  etiam 
rediliiri  ad  banc  vitara,  et  quod  tandiu  dilatum  csi, 
raoriluri  :  nunc  taraen  in  alia  vita  sunl ,  ubi  anic 
resiirrcolionera  carnis,  antequara  animalc  corpus  in 
spii  ilualc  muletur,  nec  inorbo,  ncc  senectute  doli- 
ciunt  :  quanlo  justius  ,  atquc  probabilius  priniis 
illis  hominibus  prasstaretnr,  sinc  ullo  suo,  parentumve 
peccato  viventibiis,  ut  in  mcliorem  aliquem  slatura 
filiis  genitis  ccdercnt,  unde  sxculo  finilo  cum  omiii 
prospcritate  sanctorum,  in  angelicam  forinam  uon 
per  carnis  morlem,  sed  pcr  Dei  virtulcm  multo  feli- 
cius  muiarentur. 
(IV  Reg.  n,  vers.  12,  et  13.)  Apprehendiique  vesli- 


ac  Novi  Testainenti,  Apostolis  est  collatum. 

(lbitl.,  vers.  II.)  Cumque  pcrtjcrent,  ct  inccdcntes 
scrmociwirentur  :  ecce  curnts  igneus,  ct  cqui  iijnei  di- 
viscrunt  utrumque;  el  ascendit  Uelias  pcr  turbinem  in 
cwlum.  Beliseu»  ttutem  videbat ,  el  clamabat  .  Pater 
mi,  patcr  mi ,  currus  Isracl,  ct  auriga  ejus,  cl  non 
vidit  eum  amplius. 

Currus  Isracl,  boc  est  mente  videntium  Dominura, 
non  incongrue  Dominus  Jesus  Christus  accipitur, 
qni  eleetos  suos  patienlcr  tolerando,  velnt  iu  curru 
portat,  aique  pcr  prxdicationem,  et  disciplinam 
suam  sicutauriga  agital.  Moralilcr  autem.  «  «  Quid 
cst  quod  Helias  ourrus  Israet,  et  auriga  dicitur  :  nisi 
quia  auriga  agit:it,  ct  ourrus  poitat?  Doctor  ergo, 
qui  mores  popnli,  et  per  palientiam  sustinet,  et  sa- 
cri  eloquii  verbis  docet,  et  currns  dicilur,  ct  auriga. 
Currus,  quia  tolerando  portat  :  auriga,  quia  popu- 
him  bonis  admonilionibus  exercet.'b  Quid  est  quod 
Heliasad  ccelum  rapius  esse  dicitur?  Nunquid  nam 
oum  adhuc  in  hac  carne  corruptibili  positum ,  ad 
illius  summx  quietis  sinuni,  ante  resurreclioncm, 
ascensionemque  Doraini,  crcdimus  cssc  perductum? 
Sed  aliud  esl  ceelum  aerenm,  aliud  xlhcreum  :  cce- 
lum  quippc  acreura  lerrx  cst  proxiinum,  unde  et 
aves  cceli  dicimus,  quia  eas  volitare  in  aere  videmus. 
tn  ccelum  itaque  aercum  Helias  sublevatus  esl ,  ut 
in  secreta  '  qiiadam  tcrra:  regionc  repente  ducerc- 
tur,  ubi  in  magna  jam  carnis  et  spirilus  qniete  vi- 


veret,   quousque  ad  fmem   inundi  redeat,  et  mortis  q  tnenla  suti,  et  tcidit  illa  in  duas  partcs,  ct  levavit  pul 


dcbitum  solvat.  Sublevatns  nanique  Helias  ascensio- 
nem  dominicam  designavit;  ille  enim  mortein  distu- 
lit,  non  evasit.  Hedemplor  autcm  noster,  qoia  non 
distulit,  sed  superavit,  caniquc  resurgendo  consum- 
psit, d  aueruae  resurreclionis  suaj  gloriam  asccn- 
dendo  declaravit.  Notandum  quoque  est ,  quod  lle- 
lias  in  curru  Icgilur  ascendisse,  ul  videlicet  apcrtc 
monstraictur  ,  quia  purus  homo  adjutorio  egcbat 
alieno.  Per  angelos  quippe  illa  facta  ,  et  ostensa 
sunt  adjummla  ,  quia  nec  ad  coeluin  «•  qnidcm  ac- 
reum  per  se  ascendcre  poteral,  quem  ualura  sua: 
inlirmitas  gravabat.  Redemptor  aatem  noster,  non 
curru,  non  angelis  sublevatus  legitur,  quia  is,  qui 
feceral  omnia,  nimirum  super  omnia,  sua  virtute 


lium  helitr  ,  quod  cccidcral  ei.  Heliscus  cnim  Du- 
mini,  ac  Hedemptoris  nostri  figuram  gcstavit.  Yesti- 
ineiila  vero  illius  vetcris  testamenti  accipicndx  sunt 
ScriptURB,  qiuc  tunc  scissae,  hoc  est,  revelaUe  ho- 
ininibus  sunt,  quando  per  passionem,  ct  resurrectio- 
nem,  sive  ascensionem  ipsius  in  ccelos  expleue  sunt. 
Pallium  vero  Helia;  ab  Heliseo  collectum  virlus  acci- 
pienda  est  Verhi,  quam  ad  glorilicandam  carnem 
suara  mundo  reliipiit. 

(Vers.  19,  cl  subscq.)  llabitanli  Heliseo  in  Ilieri- 
co,  venerunl  ad  cum  viri  civilalis ,  cl  dixerunl  ei  : 
Iiccc  liabilatio  civitatis  hujus  vttlde  optima  cst,  ut  ipse, 
tu  Domine,  pcrspicis,  scd  aqutr  pessima:  sunt,  ct  terra 
stcrilis.  Al  ille  ail  :  Affcrle  mihi  vas  novum ,  et  mitlile 


ferebalur  :  illuc  etenim  rcvcrtebatur ,  ubi  erat ,  ct  1)  j»  eo  sal.  Quod  cum  allulisscnt,   egressus  ad  fontcm 


inJe  rcdibat,  ubi  f  manebal,  quia  cum  pcr  huma- 
nitatem  ascenderet  in  coelum,  per  divinitatem  suam 
et  terram  pariler  continebat ,  et  ccelum.  »  e  Neque 
eniin  aibitrandum  est  lleliam  vel  sic  essejam,  sicut 
i)  erunt  sancti,  quando  peracto  operis  die,  denarium 
pariter  accepturi  sunt  (Mntth.  xx,  20)  :  vclsicque- 
ma  linodum  sunt  hoinines,  qui  ex  ista  vita  nondum 

*  Snbsequentia  habes  primoquidem  num.  l.r>  ho- 
milia-  7  in  Ezecbiel,  tmu  num.  a  et  U  homil.  211  i;i 
Evang.  ■  ,        . 

'"  llactenus  hom.  7  in  hzsch.  ex  horn.  m  Lvang. 
«  Secrelam  regionem. 
<!  Kt  resurrectionis. 

«  Quod  est. 
'  liemtiucbal. 


aquarum  mtsit  itt  eum  sat ,  et  ait  :  Htec  dicit  Domi- 
nus  :  Sanavi  aquas  has,  cl  non  crit  in  eis  ntors,  ncqite 
Slerilitas.  Sanattr  sunt  erjo  aquic  usque  ad  dicm  hanc , 
juxta  vcrbum  Hclisci,  quod  loctitus  est. 

'  Civitas  Ilierico  mundi  bnjiis  prx-ignahat  fign- 
ram  ,  cnjus  babitatio  secundum  condiioris  creatio- 
nem,  non  simpliciter  tanlura,  sed  valdc,  ut  ab  om- 

e  Haclenus  Grcgorius  loco  citalo.  Reliqua  habes 
ab  Anguslino  iradita  cap.  6,  nuni.  11,  Iibri  ix  dc  Ge- 
nesi  a  J  litteram. 

i>    Eiiit.  si(«r. 

>  Expiicationem  hanc  cxcopitaMsidoro  Claudius, 
scil  vrr.  ormn  ordiiiem  nonnihil  immutavil.  Vide  ca- 
put  2  Isidori  in  lib.  IV  Hcguiu. 


775  QU^STIONES  XXX  SUPER  LH5ROS  P.EGUM.  —  LIBER  IV.  774 

nibus  cernitur,  optima  est :  aquse  vcro  illins  pessim?*,  A  gratiam  cvangelicx  pnedicationis  inlra  lilteram  !e- 


dnrtiina  est  aecipicnda  pliilosoplmrmn,  et  poetarum, 
bominum  vidclicet  menles  ad  dxmonum  cultus,  ct 
libidinem  ,  alque  luxuriam  provocans.  Terra  vero 
slerilis  omne  indicat  hominum  genns  :  qui  relicto 
creatore  Dco,  obscuralis  sensibus  dcserviebant  om- 
nibns  erealiuis.  Queni  enim  in  lioe.  faclo  iniraciilo. 
nisi  Dominum  Jesum  Christum  prxfiguraverat,  qui 
postqnam  Vcrbum  caro  faciiim  est,  ali|ue  per  mini- 
siriim  in  Jordane  flnvio  baplizari  dignatus  cst,  aquas 
Ilicrico  steriles,  hoc  esl  hujus  mundi ,  converlit  in 
luvacri  fecunditatem?  utquidquid  ex  eis  regenera- 
tuin  fuisscl,  talem  accipcrct  spiritum.  ln  sale  quipp  i 
sapientia  :  in  vasc  vero  rudi,  caro  Domini  intelli- 
gilur. 


gis,  et  proplietiam  vetcris  leslamcnti  non  revelatam 
apud  se  continebat.  Posiquam  vero  a<l  cognitionem 
vcri  llelisci,  hoc  esl  Salvatoris  nostii,  pervenire 
promcruit,  ejus  consilio  a  vicinis  snis  plnrima  vasa 
vacua  peliit,  qnia  posl  apostolorum  prxdicationeir 
mulliludinem  credentium  ox  diversis  genlibus  intra 
(loiniim  fi  !ei  ad  se  collegit. 

De  oleo  quoqiic,  quod  apud  se  babcbat,  in  cxlcra 
vascula  transfudit,  qnia  gratiam  spiiilualcm  per 
ora  pncdiealorum  in  cunclis  genlibus  mulavit.  De 
quo  oleo,  iil  est  divina  gralia,  lilios  suos  rcdeinit, 
quia  per  donmn  Spiritus  sancli,  atque  charitatis  un- 
ctioncm  a  perpclua  scrvitute  peccati  seiuetipsam 
cuin  cunctis  fidelibns  liberavit. 


(ii.  25.)   Ascendil    Hclisciis  in   Bethel.   Cumque^R      (Vers.  8.)  Faclum  est  autem,  nl  ttelheut  trans- 

ascenderet  per  viam,  pueri  parvi  egressi  sunt  clc  ci-  ,re'>  el  erat  tbi  mulier  magna,  quie  tcnnii  cum,  ut 

vitaic,  ct  Uludebanteidicenfes  :  Ascendecalve,  ascetute  comederet  pancm.  Cumque  frequeuier  inde  transiret, 

calve;  quibus  maledicens  iu  nomine  Domini,  continuo  diverlebat  ud  eam,  ut  comederel  panem,  qua-  dixit  ad 

cgressi  sunl  duo  ursi  de  satlu,  cl  laceravcrunt  ex  eis  vinim  suum  :  Animadverto     quod  vir  Dei  snnclus  cst 

quiidrugiiitn  el  duos  pueros.  Et  abiit  exinde  in  montem  utet  </"'"  trtinsit  per  nos  frequenler.  Fuciamus  crgo 

Carmeti.  cccnaculum  purvum,  el  ponamus  in  eo  lectum,  ct  mcn~ 


a  Hcliscus,  qni  inlcrprctatur  Dei  satus,  personam 
Salvatoris  gcslasse  non  dubium  est,  qni  Salvator 
asccndcns  in  Bethel,  hoc  est  ad  domum   Dci  ceclc- 


sam,  sellam,  ct  eandclabrum,  ul  cum  vencril  ad  nos, 
maneat  ibi,  etc. 
Mulier  ista  Sunamitis  lypum  Ecclesix  reprxscn- 


steni,  a  Judxis,  qnasi  a  pueris  insipienlibus,  subsan-  tabat,  qua;  piiusqiiani  veruin  Heliseum,  lioc  est  Sal- 

natus  cst;  clamanlibns  iisdem  Judseis  :  Asccndc  cal-  vatorem  nostrum,  per  fidem  suscipcret,  sterilis  fuit. 

ve,  uscende  culvc,  Crucifitje,  crucifige  iu  Calvariae  Postquam  vcro  cumdem  Domihum  in  hospilio  cor- 

loco,  oli  cujns  piaculi  faeinus  plebs  Judseorum  dc-  dis  sui  snscipere  promcruit,  populum  fidelem,  quasi 

cursis  duobus,  ctquadragintaannispost  rcsurrcctio-  uniciim  filiuin  genuit.  In  coenaculo,  altiludo  liclei  : 
nem  Salvatoris,  et  ascensionem  in  costum,  a  princi-  C  in  lcclulo  vcro,  quies  spirilualis,  atque  contempla- 

pibus  Komauorum,  Vespasiauo  videlicct,  et  Tito,  lionis  otium  pracfiguratur.  In  mcnsa  autem    unilas 


qnasi  a  duobus  ursis  consumpta  est ;  mons  vcro  Car- 
inelu%  Ecclcsia  intelligcnda  est,  ad  quam,  spreto 
Israele,  suum  Dominus  translulit  regnum. 

(Cnp.  iv.)  Mulicr  qutcdam,  inquit,  dc  uxoribus  pro- 


fidci ,  ct  concordia  prasdicationis  innuitur.  In  sella 
vero,  docendi  potestas  :  in  candelabro ,  illuininatio 
Gdci,  sivc  clariias  virtutum  exprimilur. 
Post  hocc  rcferl  Scriptura  ( Vers.  20,  c.t  seq.)  de  filio 


phctarum  vcnit  ad  Heliscum,  ci  ait  :  Scrvus  tuus  vir      Sunamitis,  quem  puerHelisei  missus  cnm  baculo 


mcus,  morluus  cst,  et  lu  nosii  quia  limens  cral  Deum. 
El  eccc  nunc  veniens  crcdilor  meus  duos  filios  meos 
vutl  tollcre  in  servitium  sibi.  Cui  tlixit  Heliseus.  Quitl 
luitics  in  domo  tua?  Indica  mihi  :  el  illa,  modicum, 
itiqiiit,  otei,  quo  untjur  :  tid  qiium  Heliseus,  vade  et 
pete  tibi  vasa  non  puuca  :  el  ingressa  cubiculum  loltc 
ite  i]:so  oteo ,  el  mitle  in  vasis :  lu  infunde,  et  fitii  tui 


resuscitat  :  per  scmetipsum  vero  veniens,  alque  ad 
ejus  membra  se  colliycns,  huc  illucque  deambulans, 
etin  ore  mortiii  scpties  aspirans, bunc  ad  redivivam 
lucem  protinus  per  myslerium  compassionis  anima- 
vit.  «  Quia  videiicet  *  auctor  hnmani  genciis  Dcus 
quasi  mortuum  puerum  doluit,  cum  exstinctos  nos 
iniquilatis  aculeo  miseratus  aspexil.  Et  qnia  per 
offerant  vusa.  Cumque  itnpleta  fuerint,  vende,  et  red-  Moysen ,  terrorem  legis  proiulit  ,  qna.si  pr  pucrum 
de  credilori  luo  :  lu  aiitcm  ,  et  filii  lui  vicitc  de  rcli-      virgam  misit  :  pcr  legcm  quippe,  virgain  Dcus  tc- 


<7i<«.  (Jiur  abiit,  ct  fecit  sicul  ei  vir  Dei  prwceperm. 

i'  Mulier  Ii.tc  vidua ,  anliquam  sanctorum  Patrura, 
qni  sub  lege  fuerunt,  significavil  Ecclesiam,  qua;  in 
ailvcntu  Salvatoris,  a  lcgalibus  pncceplis,  quasi  a 
le^itimo  viro  deslituta,  cum  duobus  siiperslilibus  fi- 
Iiis,  id  csl  gemino  pnpulo  derelicta  est.  Creditor  Im- 
jtisEcclesi;e,  diabolus  iutelligendusest,  qui  humanum 
gemis  ante  adventuin  Salvatoris  per  oiiginale  dcli- 
ctum,  et  quotidiana  peccata  obnoxium  tenebat,  qnia 

«  ll.ine  quoque  explicationem  dcsumpsit  ab  Isido- 
roCIaudius,  uonnullis  tamen  immiitatis. 

v  Simlein  hiijns  explicationera  habet  Paleriiis, 
ideoqie  Grcgorius,  quem  consule. 


nucrat  cum  diccbat  :  si  quis  h;cc  vtl  illa  feeerit, 
niorte  moriatur.  A  pcccali  igitur  nioile  limor  nos 
susciiare  non  valuit,  sed  <i  tantum  vitaj  aspi- 
rata  iiiaiisuetudiiiis  gralia  crexil.  Scd  puer  cnni 
baculo  morluum  suscitare  non  valuil,  qni.i  Paulo  at- 
testanle  (llcbr.  vn,  19)  „//,;/  adpcrfcctum  adducit  l.x. 
Ipse  auicui  per  semeiipsum  veniens,  et  supcrcadaver 
se  humiliter  sterncns,  al  exxquanlda  mortui  mem- 
bra  se  collegit,  quia  (Dliilip.  h,  0)  cum  in  fortna  Dei 

c  Subsequentia  dcsumpla  sunt  ex  Paterio,  ideoqua 
ex  Cregorio  hiec  tradente  ii.  b3  eap.  40  Jib.  ix  hio- 
ral. 

J   Ad  stnlum. 


775 


CLAUDII  T.UHINENSIS  EriSCOPI 


esset  non  rapinam  arbilralus  est  essc  sc  aqualem  Dco.  A  aut  baptizavit,  hoe  significatum  est, 

sed  semetipsmn  exinanivit,  formam  scrri  accipiens, 

iii  timilitudrnem  hominum  factus,  ct  kabitu  intentus 

ul  homo.  Huc  illucque  deambulat,  quia  et  Judocam 

juxta,  et  longe  positas  gentes  vocat.  Supermortuum 

scpties  «  inspirat,  qnia  per  aperitionera  divini  nmni- 

nis  gratia  scpliformis  spiritus  in  peceali  mortejacen- 

tibus  aspirat;  moxque  vivens  erigilnr,  quia  is  qucm 

terroris  \irga  suscilare   non  poluit,  per  amoris  spi- 

ritum  puer  ad  vilam  rediil.  > 

(Cap.  v.)  Jam  nunc  historia  Naaman  Syri  persc- 
quenda  cst.  Superius  ostendimus  Heliseum  typnm 
habuisse  Domini  Salvatoris.  Naaman  vero  princeps 
militiie  Syrke,  qui  leprosus  erat,  el  suggerenle  an- 
cilla  ad  beatum  Ileliseuni  sanandos  advenit,  popu 


776 

<i!  Christus, 

non  per  scipsnm  venit  ail  popnlnm  g<  ntium,  sed  pcr 

apostolos  suos,  qnia  illis  livit  [Mallh.  x\vui,I9):  lte, 
ei  bapli&te  omnes  in  nomine  PatrU,  ct  Filii,  ct  Spi- 
ritus  sancti  .  el  hoe  attendendum  est,  qnia  Naaman, 
qui  poptilmn  genlium  figurabat,  in  illo  fiuvio  sanita- 
lein  reeepit,  quem  poslea  Christus  suo  baptismate 
consecravit.  Quod  audiens  Naaman,  ut  Iavaretur 
septies  in  Jnrdane  indignalus  est  dicens  (  vers.  41, 
et  12)  :  Nunquid  non  meliora  sunt  flumina  regionis 
mete,  pitinina  Damasci,  Abana  ct  Pharphar,  ul  in 
ipsis  laver,  ct  mundcr?  Ila-c  illo  dicente  consilium 
dederunt  servi  sui ,  ut  acquicsceret  prophetce  consilio. 
Quid  auteni  hoc  significet,  intucndum  cst.  b  San- 
cius  Ileliseus,  sicul  diximus,  lypiim  halchal  Domini 


lum  genliura  figuravit.  Puella  vcro  parvula ,  qux  de  B  Salvatoris  :  Naaman  figurabat  populum  gentium  ; 


terra  lsrae!  ab  Assyriis  capta,  et  in  Syriam  dutta, 
uxori  Naaman  serviiium  exliibebat,  et  dominx  su;e 
suggesserat,  quod  si  ad  bealum  lleliseum  pergerel, 
sanitatem  consequerelur,  legis  accipicnda  cst  fama  : 
idcirco  videlicet  parvnla  nuncupata,  quia  ut  Apo- 
stobis  ait  :  Nullum  ad  perfeetum  perducere  vatuit 
(llebr.  vn,  19);  omnis  enim  peifeclio  iu  Doniino 
Jesu  Christo  est  :  fama  quippe  eorum,  quae  in  lcge 
de  castitate,  el  sobrietale,  patientia,  jusliiia,  hospi- 
lalilate,  pielate,  caeterisque  virlulibus  babebant 
Scriptura,  ad  universas  pervcnerat  nationcs  :  quia 
licetin  tempore  illo  in  sola  Jud,ca  prophetia  floiue- 


qnod  vero  de  suis  fliimiuihus  sanitalem  sc  reccptu- 
rum  essc  credebat;  hoc  indicabat,  quod  genus  hu- 
nianum  de  libero  arbitrio,  et  de  propriis  merilis 
prasumcbat :  sed  propria  merita  sine  gratia  Chribli 
libertatcm  habere  possunt,  sanitaiem  recipere  oin- 
nino  non  possunt.  Unde  nisi  ad  cxemplum  Naanian 
biiinaniim  genus  consilium  Helisei  audisset,  id  est 
p.T  Christi  gratiam  donum  baplismatis  bnmiliter 
exccpisset,  ab  originali  et  actuali  lepra  liberari  non 
posset.  Sive  aliter  flumina  Damasci ,  quarum  aquas 
Naaman  Syrus  meliores  anuis  Jordanis  esse  opina- 
batur,  hujus  mundi  significant  sapienliam,  quain  po- 
pulus  gentium,  prtusquam  fnlem  Chrisii  percipcret, 


rit,   fieri  tamen  non  polerat,  nisi  ut  etiam  ad  alias 

vicinas  gentes  bcata  ejus  notilia  perveniret.  Et  quan-  _  pro  magno  habens,  evangelica  prnrcepta  negiigens, 

qtiam  eamdem  custodire  contendcrcnt,  tamen  vclul      cnntemnebat.  Lavtire,   inquil,  septies  dixil  proplcr 


captiva  eisilem  serviebat,  qnia  idolatria!  cultui  de- 
diUE  erant.  Taraen  audivit  Naaman  pucllam  ,  el  ve- 
nit  ad  Heliseum  sanandus  a  lepra  :  et  populus  gen- 
lium,  qui  audivil  famam  legis,  et  prophetiam,  ve- 
niens  ad  Chrislum,  ab  omnium  peccalorum  lopra 
puigandus.  Quid  tamen  dixil  bealns  Heliscns  per 
iiiuitium  ad  Naaman,  videamus.  Ait  enim  ei  (vers. 
10)  :  Vade,  inquit,  lavarc  scplics  in  Jordane.  Quod 
ciiiii  audisset  Naaman,  lantum  ut  lavarctur  septies 
in  Jordane  (»ers.  11,  et  scq.),  indignatus  csl,  et  vo- 
lebat  renuere,  sed  ab  aniicis  suis  consilio  acccpto 
acquicvit  ut  lavaretur,  et  purgalus  esl.  Hoc  signili- 
ca\it,  quia   poptilus   gentiiim,    anlequam   Christus 


septiformem  gratiam  Spiritus  sancti ,  quae  in  Chrislo 
Domino  requievit.  Denique  quando  in  eo  fluvio  Do- 
minus  baptizatus  est,  Spiritus  sanctus  in  columhae 
spccie  super  cum  venit. 

Cum  ergo  in  figura  baptismi  Naaman  fluvio  dc- 
scendisset,  facta  csi,  inquit  Scriptura  (rers.  14), 
caro  cjus  tanqitam  pneri  parvuli.  Ilanc  simililudincm 
in  populo  Cbristiano  corapleri  videmus,  quia  omnes 
qni  baptizantur,  sive  senex,  sive  juvenis,  omnes  ta- 
mcn  infanlcs  appellanlur,  quia  per  Adam  et  Evam 
veteres  nascuntur,  per  Christum  ct  Ecclesiam  novi 
iegencrantur.  Prima  generalio  perducil  ad  moriem  : 
secunda  generatio  pcrducit  ad  vitam.  Prima  genera- 


crucifigeretur,  ipse  per  se  Chrislo  loqucnli  non  crc-  jy  lio  filios  ira;  facit  :  secunda  generatio  vasa  miseri- 


didit  :  sed  postoa  dicentibus  apostolis,  adsacramen- 
tum  baptismi  fidelitcr  venit.  Heliseus  namqne  in  prre- 
figuratione  futurorum  Naaman  Syrum  videre  noluit, 
et  tamen  minime  despexit  :  sic  nimirum  Dominus 
Jcsus  Christus  populum  genlium,  qui  cum  carnali- 
bus  oculis  rainime  vidit,  exterum  a  sua  saluto  non 
fecit.  Dixit  ergo  Heliseus  ad  Naaman  :  ui  lavarctur 
seplics  in  Jordane.  Notandum  quod  sicut  Ileliscus 
niillil  Naanian  ad  Joidancm  flnviuni,  iia  a  Chrislo 
populus  geniium  missus  cstad  baptismum.  Qnodau- 
tem  Heliseus  non  per  se  ipsum  Naaman  aul  telkii, 

«  Aspirat. 

h  Ileliseum  fuisse  lypnm  quemdam  Domini  Jcsn, 
Ut  caeieros  praitereani ,  expressissitue  tradidit  Augu- 


cordiae  :  sicut  Aposlolus  dicit :  Jn  Adam  omncs  mo- 
riuntur,  in  Christo  omncs  viciftcabuntur.  Quomodo 
ergo  Naaman  senex  scpties  lavando  factus  est  velut 
puer,  sic  populus  genlium  cum  esset  pcccatis  vcte- 
ribus  senex,  ct  mullis  iniquitatum  maculis,  vcltit  le- 
pra,  perfusus,  per  gratiam  baptismi  ita  renovatur, 
ul  in  eo,  nec  originalis,  nec  actualis  lepra  peccati 
romaneat,  et  qui  fuerat  criminnm  ponderibus  cur- 
vus,  ad  cxcmplum  Naaman,  salulari  lavacro  reno- 
v;;tur,  ut  parvulus,  et  piima  stola  induilur.  De  qua 
Apostolus  ait  :  Quicunque  in  Christo  bapliiali  estis, 

siinus  num.  II,  alias  cap.  9  sermonis  11  de  verbis 
Aposloli  [i;i  nova  serie  26]. 


777  OILESTIONES  XXX  SIPER  LIBROS  REGUM.  —  I.IBER  iy.  778 

Chrittmn  induistis.  In  cmundatione  Naaman  Syri  de-  A  >"  hac  viia,  ubi  hotninum  mirahilium  propbctia   ita 


cima  virtus  ponitnr  Helisei.  Denarius  enim  mimerus 
consmnmationeni ,  sive  perfeclioiiem  demoitslrat, 
quia  in  fine  mundi  Dominus  legitur  advenisse,  in 
quo  univcrsis  gentibus  lepra  infidelilatis  adspersis 
salus  cognoscitur  altribula.  Quod  vero,  postcaquam 
mnrdalus  est  Naaman ,  nmnera  obtulit  beato  He- 
liseo,  el  illc  accipere  noluit,  Christi  in  hoc  gralia  li- 
guratur,  qux  ideo  gratia  dirta  est,  quia  gralis  datur. 
Sic  enim  ipse  Dominus  in  Evangelio  disripulis  suis 
dixit :  (Matth.  10,  8)  Inftrmos  curatc ,  mortuos  su- 
scilate,  lcprosos  mundatc,  divmones  ejicile;  gratis  ac- 
cepistis,  gratis  date. 

Dixitque  interea  Naaman  ad  Heliseum  :  (vers.  17) 
Obsecro,  concede  mihi  servo  ttto,  ut  lollam  onus  duo- 


comparanda  est  illi  vilse,  quasi  parvuli  ad  juvenem, 
vidit  tamen  Ilcliscns  acripientem  muncra  servura 
suum,  ubi  ipse  non  eral  :  ila  ne,  cum  vencrit  quod 
perfectum  est,  tiee  j:im  coipus  corruplibile  c  aggra- 
vat  animam,  sed  incnrruptihile  niliil  impediet,  il|i 
saticti  ad  ea,  qux  vidcnda  sunt  oculis  corporis,  qui 
bus  Heliscus  absens  ad  servum  suum  videndum  non 
indiguit,  indigebunl?  Nain  secundum  interprctes  se- 
ptuaginta,  isla  sunt  ad  Giezi  verba  Prophetx  :  (vers. 
2(i)  noiine  cor  meum  <>  lccuin,  quanda  «  conversut  ett 
f  vir  de.  curru  in  *  obviam  tibi :  h  et  aceepisli  peeu- 
niam,  elc.  Sicut  autem  ex  Hcbrxo  interpretatns  est 
Hieronymus  presbyter  :  Nanne  cor  meum,  inquit, 
in  prvsenti  erat ,  quando  reversus  est  homo  de  curru 


rum  burdonum  delerra  :  non  enim  facjel  ullra  acrvus  B  suo  in  occursum  tui?  Corde  suo  ergo  se  dixil  hoc  vi- 


tutis  holocaustum,  aut  vicliptas  diis  alieitis,  nisi  Do- 
mino  soli. 

Onus  terrse  duorum  burdonum  Incamationis  Chri- 
sti  prxlcndehat  sacramentum  ,  cujus  mysterium 
uterque  popultts  ex  circumcisione  videlicct  ct  prx- 
putio,  ob  spein  xlernx  beatiludinis  portare  non  re- 
nuit. 

Post  hxcrefert  Scriptura  cadem,  qnod  interrogavil 
Heliseus Giezi  puerum  suum.  (Vers. 25)  Vndevenis, 
Giezi?  qui  respondit  :  Non  ivit  servus  tuus  quoquam. 
Et  itle  ait :  Nonne  cor  mettin  in  prmsenti  erat,  quando 
reversus  est  homo  de  curru  suo  in  occursum  tttum? 
Nunc  ergo  accepisti  argentum  ,  et  accepisti  vestes}  uf 
emas  olivcta,  et  vineas,  el  oves,  el  boves,  et  servos,  et 


disse  Prophela,  adjutus  quidem  mirabiliter,  nullo 
dubilante,  divinitus,  sed  quanto  amplius  luuc  omnes 
munere  isio  abundabant,  '  cum  (  1  Corin.  \5,  18  ) 
Dominus  erit  omnia  in  omnibus !  Habebunt  tamcu 
etiam  illi  oculi  corporei  officium  suum,  et  in  loco  stto 
uterque  erit  illis  spiritus  per  spirituale  corpus.  Ne- 
que  enim  ille  Prophela,  qttja  npn  eis  indiguit,  ut  vi- 
deret  absentem,  non  eis  usus  est  ad  videnda  prasen- 
tia ;  qttx  tamen  spiritu  videre  posset,  eliam  si  illos 
clauderet,  sicutvidit  absenlia,  ubi  cura  eis  ipse  notj 
erat.  Absit  crgo  utdicamus  illos  sanctos  iu  illa  vita, 
Deum  clausis  oculis  non  visuros ,  qttem  spiritu  scm- 
per  vtdebtint.  Sed  utrum  videbunt.  el  per  oculos  cor- 
poris,  cum  eos  apertos  habebunt,  inde  qu:estio  est. 


amillas  :  sed  et  lcpra  Naaman  adhwrebit  tibi ,  et  se-  ^  Si  enim  tanlum  t  potucrupt  in  corpore  spirituali,  eo 

morlo  utique  etiam  ipsi  ocult  spirituales,  quantum 
possunt  isti,  quales  nttnc  habemus,  procul  dubioper 
eos  videri  Deus  non  poterit.  Longe  itaque  allerius 
erit  polentix ,  si  per  eos  vidcbitur  incorporea  illa 
natura,  qux  non  continetur  loco,  sed  ubique  tota 
est.  >  Giezi  ministcr  Helisei,  qui  cttpidilate  argentj 
deceplus,  pecnniam  a  Naaman  Syro  accepit,  et  posf 
paululumlepra;  contagione  est  percussus,  Juda-  pro- 
ditoris  typum  gessisse  non  dubium  est.  Sicut  eniin 
Giezi  ideo  sejviebat  bealo  Heliseo,  ut  pecuniam  pos- 
set  adquirere,  ita  et  Judas  propterea  adhxserat  Dq- 
mino  Salvatoti,  ut  fraudem  faceret  et  terrenas  di- 
vjtias  congregaret.  Denique  sic  de  illo  in  Evangelio 


mim  tuo  usque  tn  semptternum. 

a  i  Si  enim  Propheta  Heliseus  puerum  sinim.  Gie/i. 
absens  corpore,  vidil  accipienlem  munera,  qux  dedit 
illi  Naainan  Syrus  qucin  propheta  memoratus  a 
lepra?  deformitate  mundavcrat.quod  servus  nequam, 
doroino  suo  non  vidente,  latenter  se  feeisse  putave- 
lat :  quanto  magis  in  illo  rorpore  spiritali  videbunt 
sancli  omnia,  non  soluin  si  oculos  claudant,  verum 
etiam  unde  sttnt  corpore  absentes  1  Tunc  cnim  erit 
perfectum  illud ,  de  qtto  loquens  Apostolus  ait  : 
(I  Cortn.  13,9  el  10)  Kx  partet  inquit,  cognoscimust 
et  ex  parte  prophetamus.  Cum  autem  venerit  quod 
perfeclum  est,  evacuabitur  quod  ex  parle  cst.  Deinde, 


ut  quomodo  posset,  aliqua  similitudine  ostenderet,      scriptum  esl  :  (Joan.  12,  6)  Quia  fur  eral,  et  loculos 


quantum  ab  illa,  h  qnam  faclurus  est,  distet  haec  vila, 
non  qualiumciinqtic  hominum,  veruru  eonim  qui 
prxcipua  hic  sanctitate  sunl  prsediti  :  Cmih  essem 
(inquil)  (ibid.  11,  el  12)  parvulus,  quasi  parvulus  sa- 
piebam,  quasi  parvulus  loquebar,  quasi  parvulus  co- 
gitabam.  Cum  autemfuclussitm  vir,  evacuavi  ca  qux 
parvuli  eranl.  Vidcmus  nunc  pcr  speculum  in  ami- 
gmale,  tunc  autcm  facic  ad  facicm.  Nuncscioexparte, 
tunc  atttem  cognoscam,  sicut  et  cognilvs  sum.  Si  ergo 

•  Qux  pro  more  lineolis  notata  sunt ,  desumpsit 
Claudius  ex  Auguslino  hrec  tradente  capite  29  libri 
XXH  de  Civilate. 

"  quo?  fulura  est. 

c  Aggravabit. 

d  Additur  erat. 

Patbol.  CIV. 


habebat,  ct  ea,  qucr  millebanlur  ,  exportabat.  Nam 
Giezi ,  qui  gratiam  magistri  potuerat  promereri , 
sicut  dominus  siitts  conseculus  fiterat  beati  Helide, 
cupiditate  victus  meruit  in  seteinnm  crudeli  Iepra 
perfundi  :  Jitdas  vero  per  amorem  pecunia;,  ct  apo- 
stolatus  graliam  perdidit,  et  iaqueo  vitam  finivit  : 
ac  sic  intelligimus  omnes  malos  sacerdotes  intra  Ec- 
tlesiam  intus  in  anima  peccati  lepra  fuisse  pcrfusos, 
qui  contra  dominica  prxcepla  ministerium,  (juod 

•  Revcrsus. 

f  Iiomo. 

g  ln  occursum. 

fc  Hxc  desunt  in  editis. 

'  Deus. 

i  Potervnt. 

2K 


77!) 


CI.ALDII  TALiUNENSIS  KPISC.OPI 


j^r.iiis  acceperunt,  gratis  non  administrant :  et  pro  A  illc,  ubi  securis  cccidit, 


780 

ll     |H  '.rti.TllilClllCIII. 


omni  opcre,  quod  iu  Ecclesia  gerunt ,  non  futiiram 
nier.redem,  sed  pra-sentem  qu.eiunl  retribulionem. 
Polest  eniin  Giezi  Juduiorum  populum  Dgurari.qui 
eo  icmporc  peccaii  lepra  percutitur,  quo  Ai  co  geu- 
iiimi  populus  liberalur.  Denique  sic  infidelcs  Juda-i 
in  passione  Domini  clamaverunt:  (Mutth.  27,  25) 
S.<nguis  cjus  snper  nos  el  super  jiiios  nostros.  Tunc 
Ciiim  peccali  lepra  perfundi  meruerunt,  quando  su- 
per  coeleslem  medicum  ore  sacrilcgo  clamaverunt  : 
{loun.  19,  13)  Tolle,  tolte  :  crucifige  enm.  Ergo  co 
lempore  in  illis  remansit  lepra,  quo  ad  nos  transiit 
giaiia.  Dcnique  sie  et  Apostolus  Paiilus  ad  eos  lotu- 
lus  est,  dicens  :  (Act.  13,  40)  Vobis,  inquit,  oportuit 
primum  logui  verbum  Dei  :  sed  guia  vos  indignos  ju 


et  fugitivum ,  cl  desccuuciileui  in  voluptatem,  vel 
luxuriosum  sicculi  Iiujus  ciiisuiu  :  llu\iiis  eiiiin  a 
flucndo  noiiien  acccpit.  Et  quia  omiics  peccatores 
liansiioriis  voluptaiibus  iuhxrenles  fluerc  dicuulur  : 
iileo  securis  illa  in  lliiminis  !iino  jacebat  oppressa. 
Veniens  vero  Eliscus,  iriisil  liguuin,  ci  natavil  fer- 
ruin.  b  QuiJ  esl,  liginim  millere,  ci  fcrrum  in  luccm 
producere?  nisi  palibulum  crueis  ascendere,  et  ile 
profuitilu  inferni  humanum  gciius  eripere  :  ac  Je  oiu- 
niiiin  peccatorum  imo  pcr  crucis  inystcriuin  lilie- 
rare.  Postquam  vcro  nalavit  ferrum,  nnsi(  inanuin 
Prophcla,  etrcccpit  illul.ct  reddidilad  ulilcm  usimi 
domini  sui.  lta  et  de  nobis  factum  e.-l,  qui  de  maiiu 
Domini  superbiendo  cccideramus,  per  crucis  ligiium 


dicaslis  ailernce  vilce,  ccce  convertimur  ad  gcntes.  "  ad  maiium  vcl  potestalem  Doniini  rcddimur.  ltem 


Quando  doclrina  Apostolorum  ad  gcnlcs  transiii.  tunc 
in  miseris  JuJaeis  peecati  lepra  remansit. 

(6,4,5.)PosthxcrcfcrlScriplura,quodeunte  bca:o 
Eliseocnm  filiis  prophetarum'  ad  Jordanem  fluvium, 
diimsibi  ligna  concidercm,  cecidcrilsccurisiii  aqua  : 
et  ille,  dc  cnjus  mami  corruil,  clamavcrit  a  i  bcatnni 
Eliseum  :  (IV  Ileg.  0,  5)  llen  heu,  el  hoc  ipsum 
viutuo  acceperam.  Post  haec  in  loco,  ubi  securis  illa 
ceciderat,  Deatus  Eliseus  misil  lignum,  et  natavit 
ferrum. 

0  i  Domiiius  Jesus  Christus,  cujus  figuram  Eli- 
3eus  gestavil,  cum  per  prxsentiain  corporis  sui  Ju- 
daeorum  impielatem,  lanquara  infrucluosam  arborem 
succidere  vellet,  quia  de  ii!o  Joannes  dixcrat  :  p 
(Malth.Z,  10)  Ecce  sccuris  ad  radicem  arborum  po- 
sita  est.  liem  interveiiienle  passione,  corpus  illud  \e- 
lut  iiianubriiim  deseruit,  et  in  infcrni  profunda  Je- 
scendit.  Qnod  in  sepuKura  positum,  aJ  vilam,  tan- 
i|iiam  ad  manubrium  simm  spiritu  lvdeunle  sur- 
rexit.  i  Sive  aliter  :  Eliseus  namquc  lypurii  babuisse 
Domini  Salvatoris  frequenter  supra  jam  dixinras. 
SeJ  in  puero  illo  filio  propheta*,  enjus  securis  de 
niaau  lapsa  csl,  non  incongruc  Cluistus  Dorainus  in- 
lelligilur  :  securis  illa,  qua;  cecidit,  Adam,  sivclotuin 
gcnus  huinanum  significasse  vidctur.  Tencbat  ergo 
lilius  prophelx  securem  in  inaiiii  sua  :  cl  Domiiius 
ac  Salvalor  nosterhumanura  genus,  quod  creaverat 
in  manu  polcntix  sux  :  sed  i|iiomoJo  securis  illa  de 


moraliter  :  >-  «  Fcrrum  in  inanubrio  esldoiiiiiii  inlel- 
leclus  in  eordc  :  lignum  vcro  per  iioc  c.cJere,  est 
pravc  agentes  increpare.  QuoJ  nonmraquain  dum 
lluxe  agilur,  dura  lapsus  vanx  glorix  in  accepta  ca- 
dein  scientia  non  vilalur,  fcrrum  in  aqna  perjitur, 
quia  cx  dissoIuU)  opere  intclligenlia  falualur.  Quam 
piofecto  inlelligentiam  ;id  hoc  noviinus  dari,  ut  anle 
J.uitis  ociilos  ex  boua  debeat  actione  restitui.  Lnde 
el  recte  is,  (]iii  lerrum  amiseral,  clainabat:  Ueu,  hcu, 
Dominc  mi ,  et  hoc  ipsum  mutuo  acceperam  :  babent 
cnini  lioc  elccii  proprium,  ut  si  quando  eis  in  sua 
scieulia  furliva  van;*-  glorix  culpa  subi  ipilur,  ad  cor 
velociler  reJeaul,  ct  quidquid  in  se  anle  distrieti 
judicis  oeulos  damnabile  inveniuut,  lacrymis  inse- 
(iuantiir.  Qui  flentes  non  solum  caute  inspiciunt, 
qux  mala  coiumiseiunt,  sed  ex  acccpto  iminere  quae 
reddereetiam  bona  debuerunt  :  quia  niinirum  lanto 
se  air.plius  peccatores  senliunt,  quanlo  ex  neglectis 
bonis,  quaeagere  poteraat,debitores  teiicntur.  Uecte 
ergo,  qui  ferrUm  perdidit,  clamabat :  Heu,  Iwu,  heu, 
el  hoc  ijisum  mutuo  acceperam,  ac  si  dical  :  IlluJ  per 
dissolulionem  negligentia;  pcrJidi,  quod  ui  per  bona 
opera  reJJerem,  cx  gralia  creJitoris  ac.ccperam.  At 
nunquam  Deus  inentem  Jeserit,  qux  in  peceatis  se 
\craciter  agnoscil.  LnJe  ct  niox  Eliscus  veniens, 
liginmi  dcorsum  niitiii,  et  ferruni  iu  superfieicin  at- 
tulit  :  quia  videlicel  HeJcmplor  nostcr,  pie  nos  re- 
spiciens,  cor  peccatoris  bumilial,  cl  ci  J  qui  aniise- 


nianu  prophetx,  et  in  profuado  corruit,  ita  et  genus  p  r.tl,  intelligentiam  rcformal,  lignum  raergit,  el  fer- 


humanum  cum  de  inauu  Dci  oinnipolciitis  per  su- 
perbiaiu  se  excussit,  ceciJit  iu  fluvium  luxurix,  et 
oiiiniuni  peccatorum  gurgite  sc  subraeisit.  Securis 
ergo  ill.i  in  profundo  jacebat,  quia  gcnns  humanum 
in  omniuiii  criminuni  abysso,  infelici  ruina  conue- 
rat,  sicul  scriptura  est  :  [Psabn.  08,  2)  Infixus  sum 
in  limo  profundi.  Iterum  (ibid.  5)  Deveni  in  ultitudi- 
nem  matis  ,  et  tcmpestas  dimcrsil  me.  Fluvius  cnini 

o  Piior  pars  hujiis  explicalionis  ex  Isidori  com- 
inenlariis  in  IV  Regnm  Jesumpta  est. 

i-  Subscqucmia  vidcntur  vctustam  explicaiionem 
.cx  alio  Scriplore  desumpta  u  proponere. 

•-  Siibscquenlia  tradidit  Gregorius  Magnus  num.  9 
et  li)  ..lias  cap.  5  libri  vxn  Moralium,  eaquc  allegat 
pliam  Palcrius, 


ruin  e  levat,  quia  cor  allligit,  ct  scienliam  reparat, 
LnJe  bene  in  alia  translalione  dicilur  quod  f  infregit 
lignuiu,  algue  juclavii,  el  sic  ferruin  suslalit.  Liguum 
namque  confringere  esi,  corclalione  conlcrere.  Li- 
tjnum  aJ  ima  jactarc,  cst  g  elevalum  cor  in  '»  cogi- 
latione,  ul  diximus  propriae  infirmitatis  bumiliare, 
aique  iilieo  ferrum  >  in  superficiern  redit,  quia  j  ad- 
versum  exerciiaiionis  pristinum  inlclligentia  recur- 

d  Quam. 

<■  Keleval. 

1  Confrcgit, 

6  Elatum. 

>'  Cognilione. 

■  Ad. 

i  Ad  »3imi  pristiniV. 


781  QU.<ESTIONF.S  XXX  SUPER  LIBROS  ItECUM.  —  LIBER  IV.  ?82 

ril.  Igitur  quoniani  tlonum  inlelleclus ,  quod  acci-  A  eabi  slercoris  columbaruni,  quod  quinque  argenteis 


pitur,  vix  cuni  tol  dilTicultatibus  custoditur,  curan- 
duw  valde  est,  ne  otio  lorpeat,  curandum  ne  in 
exercitatioue  operis  vitio  elationis  evancscat  :  sancti 
naraque  viri  minime  exullant,  cuin  cognoscunt  quae 
»  faciunl  :  sed  cum  faciunt  quae  b  cognoverunt  :  et 
si  iniclligendo  largiorcs  congaudent  inunere  largilo- 
ris,  mcerentes  tanien  considerant  debilum  operis  : 
ut  videlicet  actione  persolvant,  quod  eis  c  proroga- 
tuin  est  iu  d  cogitatione.  Stultus  nainque  cst  debitor, 
qui  gaudens  pecunias  mutuas  accipit,  ct  tempus  quo 
reddere  e  debet,  non  altendit.  Moderatur  autem  lae- 
tilia  accipicndi ,  quando  solerti  providentia  etiam 
constitutum  tempus  reddcn  li  cogitatur.  i 

(Vm.  8.)  Bexautem  Syriic  pugnabat  conlra  Israel, 


einptum,  in  cibum  sumi  dicitur,  hoc  figurasse  vidctur, 
quod  populus  reprobus,  rclicta  cultura  Uci,  alque 
quinque  corporis  sensibus  subditus,  per  idolorum 
culluram,  et  siniululioncm,  velut  quodam  fetorepec- 
calorum  pasti.  diabolo  satisfacicbanl.  Dux  mulie- 
res,  quarum  una  famis  inopia  coctum  lilium  suum 
comedit,  reprobain  plebem  ex  Judavis  significasse 
non  dubium  est,  quap  omne  bonuni,  quod  in  se  ori- 
giualiler  habere  potuit,  inopia  fidei  consumpta  con- 
sumpsit  :  alia  vero,  qtiae  in  lale  facinus  consensum 
prsehere  rcnuii,  electam  plebem  procul  dubio  figuravit. 
(Cap.  7,  3.)  Quatuor  ergo  viri  erant  leprosi  juita 
introitum  porla?,  qui  dixerunt  ad  invicem.  Quid  liic 
esse  votumus  donec  moriamur  ?  etc.  Quatuor  leprosi, 


consiliumque  iniit  cum  servis  suis  dicens  :  In  tocu  illo,  B  qui  cxtra  civitalem  positi  luturam  Israeli  *  defensio- 


cl  illo  pouamus  insidias  :  ct  reliqua.  Rex  Syriie  Sa- 
mariam  obsidens  ,  diaboli  gestabat  typum  ■  qui 
ante  adventum  Salvatoris  Jud&orum  populum  sua 
obsidione  concluseral,  cujus  saevitix  atque  occultae 
insidix ,  quas  huraano  pratendebat  generi ,  veri 
Elisei,  hoc  est  Domini  Salvaioris  prxseientia,  alquc 
virtute  frustralae  sunt.  Exercitus  regis  Assyriorum, 
qui  ad  capiendum  Eliseum  ab  eo  missus  esl,  scri- 
barum  et  pharisxorum  habuerunt  lypum ,  qui 
instiiielu  diaboli  ad  persequendum  Deum  instigati 
sunt ,  et  per  virtutem  ejusdem  Doiniui  et  Sal- 
vatoris  npstri,  justo  judicio  obcoecati  sunt  :  ct  rur- 
sum  per  misericordiam  illius,  pane  verbi  Dei  sunt 
pasti,  et  aqua  scientiae  refecti.  Merito  moyet,  quo- 


nem  pronuntiant,  illos  indicasse  videntur,  qui  ex 
populo  Jtida>orum  iramunditiam  peccatorum  suorum 
prius  caeieris  confessi  sunt,  et  ad  tantam  pervenire 
meruerunt  gratiam,  ut  victum  atque  fugalura  diabo- 
lura  per  victoriam  crucis  Christi  cseteris  annuntia- 
renl.  Quinque  equos,  qui  in  Samaria  pra*  inopia  fa- 
mis  lantunniiodo  remansisse  dicuntur ,  carpalem 
Judxor.un  populum  sub  quinque  iibris  legis  dereli- 
ctum  figurasse  certum  est.  Dux  ille,  qui  futuram 
frumenti  abundantiam  per  Eliseum  venturara  au- 
diens,  credere  noluit,  scribarum  alque  pharisasorum 
gestavit  figuram.qui  fertilitatem  fidei  in  Ecclesia  di- 
vinitus  colhtara  vidit.et  quia  credere  noluit,obhoc 
in  impietate  sua  mortuus,  a  fidclibus  conculcatusest. 


modo  potuerint  Syri  isli  ire  in  Samariam,  si   tali  C      (Cap.  8.)  Eliseus  aulem  locutus  est  ad  mulierem, 

cujus  vivere  fecerat  jilium  dicens  :  Surge,  vade,  etc. 
Mulier  Sunamitis,  quae  ob  inopiam  famis,  consultu 
Elisei  de  Judxa  ad  terram  Philistiim  transivit,  pri- 
milivam  Ecclesiam,  quaeper  Aposlolos  cx  circuraci- 
sione  in  Christo  credidit,  praesignavit.  Qua;  Ecclesia 
ob  inlidelitatem  Judseorum  atque  inopiam  vcrbj 
Dei,  quae  illos  obtinuit,  revelante  sibi  divino  Spiritu, 
ad  populum  gentium  transmigravit  :  bsec  cnini  in 
fine  rnundi,  postquam  pleniludo  gentium  inlroierit, 
ad  priorem  populum  revertens,  prxdicante  Elia, 
electos  ex  eadem  plebe  quasi  pristinam  patronorum 
suorum  possessionem  in  proprio  jure  recipiet,et  tune 
omnis  Israel  salvus  fiet. 


erant  caccitate  percussi,  ut  oranino  nihil  viderent. 
Hac  aurasia  f  et  illi  percussi  sunt,  qui  qu;erebant 
ostium  Loth  :  hoc  eniin  inodo  sua  calamitate  turbati, 
ameutes  facti  sunl,  usquc  dum  irent  in  Samariam, 
et  ulterius  Prophelam  taji  modQcomprehendere  non 
quxsiverunt. 

( V.  24,  et  seq.)  Factum  est  autem  post  hmc  congre- 
gavit  Benadab  rex  Syrim  universum  exercitum  suum, 
et  ascendil,et  obscdit  Samariam.  Facta  esl  autein  fa- 
mes  magna  in  Samaria,  et  lamdiu  obsessa  est  civitus, 
donec  venundaretur  cuput  asini  octaginta  argenteis , 
el  quarta  pars  cabi  stercoris  columbarum  quinquear- 
genteis,  etc.  Fames  Saniarix  illata  inopiam  significat 


verbi  Dei,  sive  egestalem  fidei,  per  quam  diaholus  jv      (Cap.  1 1, 4.)  Anno  septimo  misit  Joada,  ct  assumens 


ante  adventum  Salvatoris  Dei  populum  concluserat. 
Caput  asini  octoginta  argenleis  venundatum  signi- 
ficat  superbiam,  qux  inilium  est  omnis  peccati.  Per 
asinuni  enim,  qtiotl  immunduni  cst  aniuial,  oniuia 
vitia  diaLoli  pr.cligurasse  non  dubiuin  cst,  quorurn, 
ut  dictiim  est,  caput  est  superbiu.  Hanc  reprobi  oin- 
n<'>  negleclo  decalogo  legis,  atque  ogdoaila  Evange- 
lii,  in  qtia  inuigo  est  Dei,  in  cibum  sibi  inaluemnt 
absumi,  quani  panem  verbi    Dei     Quarla  vero  pars 

«  Faciant. 

'■  Cognorerant. 

''•  Vrarogatum. 

J  Cognilianc. 

»  Dcbeat. 

1  Niiiii  corrunlus  nonnibil  sit  iocus  iste,  alii  \ide- 


centuriones,et  milites...  pracepit  illis,  dicens...  Ter- 
tia  pars  vestrum  inlroeat  sabbalo,  etc.  <'  i  Quod  ait 
Joiada  pontifex  sacerdotibus,  et  levitis  in  tcmplo, 
et  proferens  Joas  filium  Azarioc,  quem  sex  annis, 
quibus  regnavit  Atbalia,  clain  nutriebat  in  templo  : 
Tcrtia  pars  veslrum  introeat  sabbalo  ,  et  observet  ex- 
Cubitum  domus  regis ,  lertia  autem  pars  sil  ixd  por- 
litm  Seir,  et  tertia  pars  ad  portnm,  qua-  esl  posl  liabi- 
thcuhim  tcutariorum.  Custodietis   e.ccubitum  domus 

rint.  Codex  habet  :  has  auras. 

8  Arbitior  tiberalionem. 

i'  Explicationem  loci  bujus  prorsus  cxcepit  Clau-i 
dius  a  Beda  18,  cxplicatione  in  libros  Regum  ha;c 
tradente. 


>83 


CLALDll  TALltlNEiSSIS  EPISCOPI 


7£i 


Messa.  Duwvero  parles  c  vubis  omues  ctjredientes  sab-  \  diingenlos  inallitiiJine  cubilos  haberent,  nec  tamen 


6n(o  euslotlimit  »  excubitum  tlomits  Domini  eircum 
regem,et  vnllabitit  eum  habenles  arma  i»  manibu» 
vetlris,  clc.  Quac  ibidcm  dicta,  velfacta  commemo- 
rantiir,  melius  intelligunlur,  si  dc  locis  lempli.  in 
quibns  actom  est,  latius  aliqua  replicentur,  Tem- 
plnin  quidem  ipsum,  exeeptis  porticibus,  quibus  omni 
ex  parlc  sibi  adhacrentibus  circnmdabatur,  habcbat 
intra  parietes  (hacc  esl  enim  mensura  priina,  qiiam 
verba  dierum  nominant)  sexaginta  cubitos  longilu- 
dinis,  viginti  antcm  lalitudinis.  Cujusomnis  ambilns 
atrio  tres  cubiiis  alloeral  circumdatus,  habenlc  in- 
iroituin  a  parte  orientis,  cujns  in  libro  Regum  it;i 
mcniinit  Scriptura  :  (III  Keg.  G)  Fl  tvdiftcavit 
tttrium   inicrius  Iribns  ordinibui  lapidum  politorum, 


requaiuLc  lempli  allitudini  aliquanlulum  propinqua- 
renl.  Quorum  oinnium  in  libro  Paralipomenon  (  Pa- 
ral.  28)  ita  goncralis  lil  inonlio  :  Dedit  ntilem  David 
Salomoni  suo  descriptionem  porlicus ,  et  teinpli ,  et 
ccllariorum,  et  cccnticuti,  et  cnbicnlorum  in  aditis,  et 
domus  propitiatioms,  nec  non  el  omnittm  qua'  cogita- 
vcrat,  ulriorum  el  excdrurum  per  circuitum  in  the- 
sauro  domus  Domini,  ei  in  thesauris  Sanclorum.  Sed 
et  Josephi  Scriptura,  (Anliq.  8.  5)  vel  pictura  ab 
auliquis  formala,  plenius,  quo  sinl  luec  ordine  facla, 
distinguit.  Ilis  \ero  ita  compositis,  in  Sancta  San- 
ctorum  sunimi  tanliim  Saccrdotis  crat  semel  inanno 
eum  sanguine  hosltarum  ingredi ;  in  sanctuario  ante 
oraculmn  Saccrdoles   lantum  purificati  introibant. 


et  uno  ordinc  lignorum  cedri.  Intcrius  videliccl  hoc  B  In  atrio  intcriore  Sacerdoiesomnes.,elLevita;.  Circa 


appellans  atrium,  co  quod  alia  circa  hoc  exteriora 
kint  facla.  Porro  in  verbis  dierum  iia  :  (i  1'aral.  i) 
Fecit  etiam  alrium  Sacerdotum,  cl  biisilicam  gran- 
dem,  ci  ostia  in  basilica,  quw  lexil  a-re.  Atrium  vide- 
licet  Sacerdotum  hoc  nominans  \  qma  nimiriim.ad 
hoc  erat  faetuin,  ut  ab  ingressu  teropli  cxteros  arce- 
ret,  solisquc  hoc  Sacerdotibus  licere  designaret. 
Erat  aulem  hoc  idem  atrium  ab  australi,  oeeidentali 
et  septentrionali  parle  vicinius  muro  templi.  Porro 
ad  ortum  solis,  unde  et  introitum  per  gradus  babe- 
l-.at,  in  magnam  se  prolixitatem  a  lemplo  protende- 
bat,  utpole  quod  in  illa  sni  parte  altare  holoeausli, 
in  illaluteres  bis  quinos,  in  quihus  hosii:c  lavaren- 
tur,  in  illa  mare  ajneum,  in  quo  intraturi  ad  mini- 
stcrium  sacerdolcs  lavarentur  :  in  illa  Sacerdolum  ' 
uiunolanlium,  et  psallcntimn  hahebat  choro;  levila- 
n.in.  Circumdabalur  qutem  hoe  airium  undique 
vcrsunt  a  r  longa  aede  praanasima  in  quadrum,  cujus 
jnierior  paries  (id  cst,  qui  templum  a  qualuor  mundi 
paiiibus  respiciebal)  infei  ius  eral  per  totmn  in  ar- 
cubus  constructus,  ulterior  vero  lirma  soliditatr 
fundalus.  Et  januas  h.ibcns  sereas,  ul  supra  di- 
ctnm,  J  memoravimus ;  et  ostia  in  basilica,  qtia» 
tcxit  sere;  qure  etiam  porticibus  communila  ma- 
ximis,  el  opportunis  crat  discrcta  ccenaculis.  I.t 
rursum  extra  bancaedem  in  gyro  c  altera  simili  scbc- 
mate  facta  f  :  scd  et  tertia  nihilominus  circa  illam 
eodem  ordinc  facta  per  gyruin,  interiora omnia  longe, 


hoe  atrium  suh  (dio)  divo,  vel  si  lempestas  arcebat, 
in  sedihus  circumposilis  viri  Israelitx  ad  orandum, 
sive  ad  audicndum  vcrbuni  Uei  !■  conveniebant.  In 
lertio  ordine  alriorum  stabanl  ad  orandum  mulieres 
lsraeliticse  sub  (dio)  divo  :  vcl  si  lempestas  non  si- 
nebai,  proxima  eireuinposilarum  xdium  tecla  subi- 
bant.  Porro  in  ullimo  ordine  atriorum  geniiles,  qui 
ad  orandum  forle  coiivenerant,  intrabant.  IJbi  etiaiu 
post  tempora  dispersionis  ii,  qui  dc  gcntibus  nupcr 
adveuerant  Israelitae,  «  diebus  scptem  purificali,  sic 
tandem,  interiora  sanctorum  petebant.  Quae  auleut 
intra  airia,  vel  in  atriiscrant  pavimenla,  lapide  va- 
rio  smit  onmia  strata.  lta  vero  oslia  in  ledibus  con- 
tra  invicem  posila  craul,  ut  ii  etiam,  qui  in  ullimjs 
eonsistebant,  lemplum  possenl  inlueri.  Erant  auteiii 
sortes  viginti  quatuor,  el  Sacerdolum,  et  Leviiarum. 
et  Janilorum,  qui  per  totidein  septimanas  sibi  ex  or- 
dine  succederent,  sabbalo  nova  turma  inlranle  ad 
oflicium,  et  post  Sabbatuiii  ea,  quae  proxima  septi- 
niaua  ministraverat,  domum  redeunle.  Sed  hic  pon 
tiiex  proponit  necessitatem  augendi  circa  novum  re- 
gein  exereitus,  el  eos,  qui  intrandi  septimanam  ha- 
b°bant  ordinom,  suseepit,  et  illos,  qui  jam  suan: 
septimanam  ministrando  iinpleverant,  nc  abirent, 
retinuit.  Qui  alios  quosque  Levilas  de  cunctis  urbi- 
bus  Jnda  simul,  et  principes  famiiiarum  Isracl,  missis 
in  hoc  centurionibus  Hierosolvmam,  congregaverat, 
ut  Ycrba  dierum  narrant,  (  1  Paral.  23)  quos  edu- 


laieque  ciicniba!  :  ln  hoc  tantum  a  prioribus  distans  r)  cturus  lilium  regis  tali  ralione  dislinxit,  ut  omncs, 


LcdibuSj  quod  orienlalis,  et  seplentrionalis  ejus  pa- 
ries  ostia  miiiime  habcbat,  co  quod  utcrque  eoruin 
aJ  muros  pertineret  civilatis.  lhcc  aulcm  sunt  atria, 
de  quibus  canitur  iu  Psalmis  :  (Psal.  135  et  134) 
Qui  stalts  in  tlomo  Domini,  in  atriis  domits  Dei  no- 
stri :  el  quoniam  ipsa  donius  Domini  in  ediiiore  loco 
conslructa  erat,  fiebat,  ut  atria,  quanlo  exleriora 
1  fucrint,  tjnlo  aliiores  hahcrent  parieles,  utpote 
inferius  fundamenta  habenlcs,  adeo  ut  ultima  qua- 

•n  Excubius. 

h  F.dit.  :  hor  tantum  hahent  :  quod  ingredi  Sa- 
eerdolibus  licere  designaret,  Pircstat  nustri  codicis 
lcclio. 

'  Lontje. 

d  Commemoravimus  ■ 


qui  impleverant  sabbalum,  et  egressuri  erant, 
duas  divisi  partes  rcgem  i-n  interioribus  atrii  loci- 
armaii  circumslarent  :  reiiqua  vero  mullitudo,  i< 
est  qui  non  craut  de  slirpe  Levi,  exteriorcs  atrio 
rum  januas  conlra  furorem  reginse,  si  quid  forle  ad 
versi  moliretur,  custodirent.  Porro  hie  qui  nupc 
ad  sabbatum  veuerant  Sacerdotes,  Levitae,  et  Jani 
toies  in  tres  di.visi  parles,  donnim  regis,  ideslpala 
liuni,  observarent  :  ne  vel  hoc  regina  collecto  excr 

'  Altare, 

f  Faotiim. 

6  Fterent  .  scd  f.-illiiur. 

fa  Convenire  solebant. 

'  Decsl  in  editis  tliebus  scptem. 


785  QL.tSTiO.NES  XXX  SLPER  LIBKOS  RKGiJM.  —  LIBER  IV.  786 

silu  conlra  regem,  defenderel  :  Scrvamit  et  portam   \  in  sepulcro  Etisei,  quod  cum  teiigiiset  ossa  Elisei  : 
Iiabitaculi  scutariorum,  per  qiiam  de  leniplo  ad  pa- 
blium   desccndebalur,  sicul  infra  a  dicitur  :  duxe- 


rtmlque  regem  de  domu  Domini,  et  veneruul  per 
viam  porta?  sculariorum  in  palaiium,  et  sedit  super 
llironum  rcgum,  ulii  etiam  porta  h  Siref,  el  doiiuis 
Messa,  qua?  cum  porta  scutariorum  nominatur,  esse 
videntur.  Scuiarios  autem  tuiores  «  Regum  appell.il, 
leslanle  libro  Paralipomenon  :  (2  Paral.  12)  quia 
cuin  Roboam  scuta  a?rea  pro  aureis  fecisse  coniine- 
toiorasset,  adjecil  :  El  tradidit  ilta  principibus  scuta- 
riorum  ,  qui  custoitiebanl  veslibitlum  patalii  :  in  quo 
videlicet  libro  distinctius  Iwee  euncta  replicanlur  : 
Tertia  pars  vestrum,  qui  vcniuut  ad  sabbttlutn  Sncer- 
dotum,  Lemtarttm,  el  Janitorvm  erit  in  portis;  lcrtia 


conliituo  rerixit  Itoinu,  cl  stelit  supcr  pcdes  suos. 

Latrunculi  enim  Moab  (iguraliter  da?niones  iutei- 
ligendi  sunt,  qui  ad  incesiuni  et  omne  opus  eiecra- 
bile  vitiorum  slimulis  perurgent  infelicium  menics. 
Qui  vero  niortuniu  sepeliebant,  ii  accipiendi  suni, 
qui,  ut  Aposloius  Jacobus  ait  ;  (5,  19)  Impios  et 
peccatores  ab  errore  vite  suw  ussidua  exltorlatiouc 
convertunt  ud  trttmitcm  pietatis,  et  cnstitutis,  animus 
que  eorum  snlvanles  a  perpetua  morte,  cooperium 
mnltiludinem  pcccalontm. 

Sive  aliter.  Sepelienles  mortuum  ,  ac  lairunculos 
fugienles  illi  merito  appellandi  sunt,  qui  pie  vivere 
volentcs  iu  Chrislo,  fugiunt,  ac  declinant  vitia  uni- 
versa,  atquc  peccala,  qua?  moricm  videlicet  opcran- 


vero  pars  ad  domum  ieijis>  et  tertia  in  porta,  qutv  ap-  ]}  tur,  corporaquc    in    fonleni   projiciuut  baplismi,  iu 


pellutur  Fundamenti;  omne  vero  retiquum  vutgus  sit 
in  atriis  domus  Dotnini,  nec  quisqtiam  alius  ingrcdia- 
tur  domum  Domini,  nisi  Sucerdoles,  et  qui  minislrant 
de  Lcvitis  :  ipsi  lantummodo  ingredianlur ,  J  qy.i 
sanctificati  snnt,  et  omne  reliquum  vttlgus  obseriel  cu- 
stodias  Domini  Levitat  atttem  circumdent  rcgem,  Ita- 
benles  singuli  arma  stta,  elc. 

(Vers.  12.)  c  Quod  sequitur  de  eodeni  :  e  Produxit- 
que  fttium  regis,  et  posuil  supcr  eum  diademu,  et  te- 
stimoniunt,  in  diademate  ihsigne  capiiis  regiuni  :  in 
testimonio  designat  decrcta  legis  Dei,  quibtis  quid 
agere  rex  debeal,  el  qualiter  vivere,  pnccipitur. 
Denique  in  libro  verborum  dicrum  apertius  :  (  2 
Paral.  23,11)  Et    imposuciunt,  inouit,  ei  diadema, 


quo  sccunduin  Apostolum  crcdenles  sepeliuntur  cum 

Cltrislo  {Itom.  ti,  4.  Coloss.  2,  12),  ul  pcr  commu- 
iiionem  corporis,  et  sangiiinis  ejus  deinceps  possint 
vivere  cuni  Clirislo, 

(14,  7.)  fp.se  (\idelicet  Amasias)  percussil  Edorn 
in  viille  Salinarum  decem  millia  ,  elc.  Quod  di- 
citur  de  Amasia  rege  Juda  •  Ipse  percussit  Edom 
in  vttlle  Salinarnm  decetn  millia  et  apprehcndil  pe- 
tram  in  prtvlio,  vocavitque  nomcn  ejus  u  Jciliel. 
'  i  Yallis  Salinarum  erat,  ubi  sales  facicbaul,  vcl 
ficno  videlicet  saisugiois,  ut  niuliis  in  locis  deciso, 
exsiccato  et  incenso,  vel  aquis  putconim  sale  fer- 
vefactis,  el  usque  ad  salis  (irniitalem  coqticndo  per- 
duciis,  vel  alio  qnolibet  ordine,  quo  sal  fieri  consue- 


dederuntque  in  manu  ejus  tenendam  legem.  Elmagnx  C  vii,  in  quo  eliadi  loco  Joab  duodecim    miliia  Idti- 


utique  erat,  salutarisque  prudenti;e,  nt  per  lyranuicx, 
iinpiysqne  regime  necein,  sueccdcnie  in  regnuni  filio 
regi*  legitimi,  cum  ipso  f  reguin  babitu,  simuldisci- 
plina  legis  Dei  servauda  commitlelur,  et  qui  se  pra> 
latoni  populo  rcgendo  videret,  i|ise  se  regendum  di- 
vinis  legibus  subdi  debere  meminisset.  > 

(Cap.  12,  13.)  El  non  ftebal  ratio  his  hominibus.qui 
accipiebant  pccuniam,  elc.  e  «  Quod  inslaurantibus 
tcmplum  Domini  teinpoie  praefati  regis  Joas  dicilur  : 
El  non  ficbat  rutio  his  komhtibus,qni  accipiebaut  pecu- 
niam,  ut  dislribucrcnt  cam  artifteibus,  sed  in  ftde  tru- 
ctabant  eam,  devotionem  oslendit  eorum,  de  quibus 
sermo  est,  qui  lanlum  sludii  in  religione  habuerint, 
nt  nullus  dubitaverit,  quin  pectiniam  Doniiui  sine 
alicujus  fraudis  suspicione  tractarent  :  et  hanc  de 
xrario  sublal;m  fideliter  artificibus  ad  muniendam 
domiim,  proui  singulis  opus  esset,  offcrrent. 

(13,  20.)  Posi  hwc  mortuus  est,  inquit,  Eliseus,  et 
sepelierunl  eum.  Lalrunculi  vero  de  Moab  venerunt  in 
terram  ipso  videlicet  anno.  Quidam  autem  sepelientes 
hominem  viderunt  talrunculos,  et  projecerunt  cadaver 

*  Dicetur. 
hSeir.  I 
"  Regis.  ' 
d  Quia. 

e  Hujtis  quoque,  efsubsequentis  loci  explicatio  ex 
Bcda  desuinilur.  lbidein,  nuin.  20,  et  21. 
'  Regni. 

*  Ua?c  pariter  e\  Beda  desumpnt  Rabanus. 

*  Jectekcl 


rnxorum  percussisse  Icgitur.  Ncc  praHereundtmi 
quod  pro  \alie  Salinaruin  vems  e.ditio  qtiasi  nomen 
regionis  i  Gemela  posuil.  Pelra  aiilem  civilas  est 
Arabia?  nobilis  in  eadem  terra  Edom,  qux'  in  libro 
Numerorum  Recem  dieilur,  et  ab  Assyriis  hodie 
usque  sic  appcllaliir.  k  Jccethel  vero,  quod  Amasias 
victor  ei  nonieii  iniposnii,  inlcrpretatur  co?ltis  Dci, 
vel  auxilium  Dei,  agcnle  eo  fideliler,  ul  perenni  in- 
deretur  memoria?,  quod  hanc,\el  culus  populi  Dei, 
vel  Deo  adjuvaiilc,  ccperit.  > 

(14,  25.)  Ipse  restituit  termitws  Israel  ab  introitu 
Emitth  etc.  !  «  Quod  dicilur  de  Hieroboam  rege 
Israel  :  lpse  restiluit  lerminos  Israelis  ab  introitu 
Emath,  nsque  ad  mare  solitudinis,  Eniatb,  qua?  nuuc 
"  Epiphauia  dicitur ,  septenlrionalis  erat  terminus 
Israelis  :  Mare  autem  solitudinis,  quod  bebraiee  di- 
citur  Araba,  mare  niorttium  designat,  quod  iu  lou- 
giludine  per  stadia  mxxx  usque  ad  m  Zoaras  Arab;e 
iii  lalitudine  per  centum  quinquaginta  usque  ad  vi- 
eina  Sodoniorum  n  pr.a?lendilur.  > 

"  Et  nnuqttwque  gens  fabricata  est  beum  suum,  ele. 

'  H.cc  habet  Beda  quaesiione  21,  inter  30  quic- 
stiones  in  libros  Regum. 
i  Gemetaclt. 
k  Jecthet. 

1  Hoc  paritcr,  el  subsequens  Beda  desuuipta  snnt. 
■  Zoaros. 
"  Progredilur* 
»  17,  29. 


787  CLAUDH  TAURINENSIS  EPISCOPI 

•  QnoJ  dicitur  dc  liis,  qusc  in  Samariam  a  rcge  As- 

syriorum  adducloc  sunt,  nalionibus.  et  unaquirque 

ijem  fubricata  esl  Pcutn  suum,  posueruntque  eum  in 

fanis  excelsis,  qucc  fecerant  «  Samaria:  geni ,  et  gens 

in  urbibus  suis,  in  quibus  habitabant.  Viri  cnim  B;iby- 

lonii  fecerunt  Sochoth  Benoth  :  Viri  autem  Cutheni 

feccriuit  Nergel,  Et  viri  de  b  Emetha  fecerunl  Asima. 

Porro  Hevoei  fecerunt c  Nebaaz,  et  Tharlha.  \n  lihro 

quidem  locorum  legilur,  quod  Benolh  ,  et  Nergel 

fuerunt  civitates  ,  quas  construxerunt   in  regione 

Judoeae  Samaritani ,  qui   de  Babylonia  transierant. 

Asima  quoquc  oiipidum  quod  oedificaverunt,  qui  ad 

eam  venerant  de  Emaih.  Nebaaz  etiam,  et  d  Tanha 

civitates,  quas  Hcvoci  in  eadem  Judoex  lerra  comli- 

derunt.  Videtur  aulem  juxta  conscquentiam  sermo- 


788 
.  rusalem,  ubi  erat  templum  ejus.  Quodque  paucita- 
tein  obscssorum  volens  ostenderc,  (vers.  25)  equo- 
rum  duo  millia  pollicelur,  quornm  Ezechias  ascen- 
sores  prscbere  non  posset,  non  de  imber.illitate  vcnit 
populi  Judacoriim,  )  qui  equitandi  carebat  scienlia, 
sed  dc  observatione  mandaiorum  Dei ,  qui  per 
Moysen  super  rcgeni  proeceperat  lsracl :  (Deuter.  17, 
16,  et  1")  Non  multiplicubit  stbi  equos,  et  uxores 
plurimas  non  habcbit.  Atl  i<l  autem,  quod  dixerat : 
(vers.  22)  Si  responderis  mihi  ,  in  Dotnino  Deo 
eonpd imus,  elc.,  callide,  pmdcnterque  rcspondit,  se 
non  sua  vobintate,  sed  Domini  venisse  prxceplis  k. 
t  Et  dixit  Heliachim,  et  caeteri  ad  Rabsacen  : 
1  Loquere  ad  servos  luos  Sijra  lingua,  siquidem  inlet- 
ligimus  eam,  elc.  Accusatio  FVjbsacis  Ezechise  testi- 


nis,  etiam  idolorum,  quibus  6  hse  gentes  prius  in  p  rnonium  est,  quod  captis  cunctisJudoesc  urbibus.con- 


terra  sua  servierunt,  bic  posse  vocabula  intelligi, 
f  quia  cum  dictum  esset,  et  unaquaque  gens  fabri- 
cata  est  Demn  suum,  quasi  ad  expletionem  sen- 
tcntise  subjunctnm  est :  Viri  enim  Babylonii  fecerunt 
Sochoth  Benoth,\i  esttabernacutaBcrto//i.  F^tmelius, 
ni  fallor,  faccret  interpres,  si  Sochoth  latine  in  tabcr^ 
uucnta  vertcret,  et  nomen  idoli  Benoth  absolute  po- 
iieret  :  et  sicut  in  sequentibus  manifeste  dicitur  : 
{17,  31)  lli  aulem,  qui  erant  de  Sepharvaim,  combu- 
rebant  filios  suos  igni  Adramelech,  et  Anamelech  diis 
Sepharvaim  :  uhi  ostenditur  Adramelech,  el  Aname- 
lcch  idola  fuisse  urbis  Scpharvaim :  ita  videtur  consc- 
quens,  ut  etiam  Nergel  Cuthenorum,  Asima  Emathe- 
norum, Nebahaz,  et  Tliarthac  idola  fueruntEvaeorum. 


fisus  in  Domino  sit m,  dixeritque  ad  populum  :  (//  Par. 
xxxn,  7).  Nolitelimere,  necpaveatis  regem  Assyriorum, 
et  univcrsam  multitudincm  ,  quas  esl  cum  eo  :  multo 
eninl  plurcs  nobiscum  sunt,  quam  cum  ilto;  cum  illo 
enim  est  brachium  carneum  :  ttobiscum  Dotninus  DeUi 
noster,  qui  auxilialor  est  nostri,  pugnalque  pro  no- 
bis.  Et  confortatus  est,  inquit,  populus  hujuscemodi 
verbis  Ezechiw.  Unde  Rahsaces  destruere  vnlt  quod 
ille  construxerat,  et  loquitur  ad  populum  :  (IV  Reg. 
18,  29)  Non  seducat  vos  Ezechias,  et  non  vobis  tri- 
buat  fidtuiam  supcr  Domino  Deo.  Rursumque  adji- 
ciens  comminationem,  et  terrorem,  t:t  (vers.  27) 
cotnedant,  inquit,  stercora  sua,  et  bibant  urinam  pe- 
cudum  suorum  "  tiooisctim.  Per  quae  ostendit  famc 


(18,  13.)  Anno  quartodecimo  rcgis  Ezechia;  ascen-  Q  eos,  et  penuria,   sitique  esse  capiehdos,  simulque 


dit  Sennacherib  rex  Assyriormn  super  omncs  civitales 
iudm  munitas,  el  cepit  eas,  elc.  Historia  manifesta 
cst,  et  interpretalione  non  indiget.  s  In  verbis  autt  m 
Rabsacis  arroganlia  consideranda  est,  qusc  velut 
quaedam  conlraria  forlitudo  imitalur  consuetudinem 
prophetarum,  ut  quod  illi  solcnt  in  prologis  ponere  ; 
/jitc  dtcit  Dominus,  quo  auctoritatcm  et  magnitudi- 
nem  loquentis  ostendant,  iste  mtnc  dixeril :  Jlax 
dicit  rex  magnus,  rcx  Assyriorum.  Consideremus 
verba  Rabsacis,  h  <  ac  priinum  quod  dicit  :  >  Coit- 
fidis  super  baculum  atundineum  confractum  istum, 
supersEtjyptiim,  falsum  est :  nulla  enim  narrat  histo- 
ria,  qnod  Ezcchias  ad  ^Egypiios  miserit,  et  Pharao- 
nis  auxilium  postularit,  quodquc  infert  :  (vers.  22) 


illecebras  jungit  formidini,  ut  quos  terrore  non  vi- 
cerat,  repromissionibus  ct  persuasione  decipiat  di- 
cens  :  (vers.  31)  Facite  mecum  quod  est  ulile.  Ergo 
sensus  est  :  Facite  (inquit)  quod  vobis  prosit,  et  in 
benedictionem  prolieiat  vestram.  Sive  hoc  dicit : 
Benedicile  regi  Assyriorum  ,  et  laudate  eum  :  ut 
Dominum  confitemini,  ul  prsemia  consequamini :  et 
donec  rcvertar  de  /Egypto,  sive  capla  Lomna  re- 
deam,  habitate  in  urbe  vestra,  et  rebus  vestris  frui- 
niini  :  poslea  autem  :  (vers.  32)  Veniam  et  transfe- 
ram  vosin  terram,  qua;  similis  est  lerrw  vestrce.  Qui- 
d;im  pulant  terram  eis  Medise  repromilti,  quoc  ha- 
behat  lerra;  Judse  siraililudinera,  tam  in  silu,  quam 
in  frugibus.  °  Quodque  infert :  Vbi  est  Deus  Emath, 


Si  responderis  mihi,  in  Domino  Deo  nostro  confidi-  v  et  Arphad,  et  Sepharvaim,   Ana,  et  Ava?  Nunquid 


mus,  verum  est  :  scd  rursum  jungit  mendaciuni  ve- 
rilati,  quod  (Ibid.)  abstuleril  Ezecliias  excelsa 
illius,  et  aharia  :  hoc  enim  non  conlra  Dominum, 
scd  pro  Domino  fecerat,  ul  idololalria,  ct  veteri  er- 
rore  dcstructo,  juberet  Dominum  adorari  in  Hie- 

1  Samaritas. 

b  Hemath. 

c  Nebahaz,  et  Tharlhac. 

<l  Tharthac. 

'  Huc. 

I  Quod  cum. 

f  Vers.  19.  HacdicitBex Magnus,Rex Assyriortim . 

II  H.tc,  quoe  tradidil  Claudius.  Rabanus  in  lociiu» 
liunc  pariler  tradidit. 


tiberaverunt  Samariam  dc  manu  mea?  Oslendit  ha- 
rum  omnium  civitatum,  sive  gentium  diis  servisse 
Samaritas,  et  quia  nonerantdii,  sed  idola,  merilo 
cultores  vanitatis.  ut  decebat  esse  p  submersos.  Est 
aulero  Emath  urbs  Ccelesyriae,  quae  nunc  Epiphania 

1  \n  speras  in  baculo,  etc. 
i  Quasi  equitandi  ignavi. 

k  Vers.  25.  Nunquid  tine  Domini  volunlale,  etc. 
i  Vers.  26. 
>»  Vers  13. 

"  Vulgata  legil :  Urinam  suam. 
0  llaclenus  ltabanus  :  subsequenlia  nroebet  Beda 
qu.Tst.  24,  in  libros  Rcgum.  et  rursus  Kabanus. 
p  Subvcrsos. 


789  QlLfcSTIONES  XXX  SLPER 

dicilur  :  juxla  ;1  Emesan,  ul  supra  iiionuimus. !l  Ar- 
phat  mlis  Damasci,  qiiam  expugnatam  a  rege  Assy- 
riorum  etiam  Hieremias  scribit :  (llier.  4,  47)  Se- 
pharvaiut,  quod  numcro  plurali  libros,  vel  lilteras 
sonat,  nomen  est  locorum,  de  quibus  Assyrii  trans- 
migranlcs  habilaverunt  in  Samaria,  ut  in  locorum 
libris  invenimus.  Verum  in  Isaia  hoc  quoquc  voca- 
hulum  cssc  civilalis  apparcl,  ubi  aperte  dicilur  : 
(Isai.  r>(i,  1!:)  L'bi  est  Deus  urbis  Sephurvaim?  la- 
melsi  pluraliler  dictum,  ut  Tbcbarum,  Alhenarum. 
Pro  Ana,  cl  Ava  velus  eililio  quasi  uniiis  iubis  no- 
mcn  c  Ana,  el  Ava  posuit.  Et  quidem  iu  Hebraso  ila 
scriptum  est :  verum  quia  syllaba  u,  qu;e  in  meJio 
nominis  posila  est,  conjunciionera  apud  eos  signifl- 
cat.potcst  eliam  ita  distingni  ut  dicanlur  AneelCave, 
ut  Aquila  transtulit,  sive  Anua  el  Avua,  ut  uoslcr 
vertit  interpres.  i 

(Vers.  5G.)  Tucuilque  omnis  populus,  ei  non  re- 
npondil  ci  quidqitam.  Siquidem  praceplum  reijis  acce- 
perant,  ut  non  rcsponderenl.  &  «  Vere  justus  Ezecbias 
agehat  cunc:a  (ideliler,  ct  universa  cum  consilio  : 
iileo  enim  jusser.it  blusphemaiiti  Assyrio  non  re- 
spondere,  ne  eum  ad  majores  blaspbemias  provoca- 
rel.  » 

(Vcrs.  37.)Et  iiiyressusesi  Heliacliim,  elcateri  cum 
eo  ad  Ezechiam  scissis  veslibus.  « Perspicua  relin 
qitenles,  ea  tanlum,  in  quibns  lalcns  sensus  cst, 
disseramus.  Scindil  vesles,  qnia  Rabsacen  audie- 
ranl  hlasplicmantem.  (Cap.  19,  I)  Scinilit  et  ipse 
rex  vcstimenta  sua,  qnia  peccatorum  suorum,  et 
pnpuli  esse  credebat.  quod  Rabsaces  iisque  ad  portas 
Ilierusalem  venerit,  et  contra  Dominum  talia  sit 
lociitus.  Pro  regio  ergo  cullu  obvolulus  cst  sacco, 
et  de  palatio  ad  lemplum  gradiens,  Ileliacbim  pontifi- 
cem,  et  c  Sobnam  scribam;  et  (vers.  2)  seniorcs  de 
Saccnlotihiis  misit  ad  (saiatn  lilitim  Amos  Prophe- 
lam.  In  quo  regis  consideranda  est  humililas  aique 
prudeniii.  Ipse  pergit  ad  tcmplum ,  principes  po- 
puli,  ct  senes  sacerdolum  uon  stolis  Sacerdolalibus, 
sed  ciliciis  COOJiertOS  miltil  ad  Isaiam  Prophetam 
(itium  Amos. 

(Vers.  3.)  Di.rerunt,  inquit,  ad  eum :  lurc  dicil  Eie- 
chias.  Dies  tribulationis,  et  correptionis,et  blar.plic- 
miie  dies  ha-c.  Trihulationis  nostne,  corrcplionis  Dei, 
blasphemisc  bostium,  ponilque  simililudinem  partu- 
rientis  mulieiis,  et  dolentis,  quod  venerint  lilii  us- 
que  ad  parlum,  et  vires  uon  habct  parturiendi. 
1  «  Hsecjuxta  litteram  peccatis  facienlibus  videmus, 
quia  ciim  hosles  irruuut,  defensores  e  noslri  pra> 
parantur,  scd  nullatenus  ad  praeparata  convalcscunt. 
Scriptum  namque  est :  (Isai.  11,2)  Rcquiescet  sttper 

»  Aemcsam. 

b  Arphad. 

c  Aneumgava 

°  Rabanus,  el  subsequentia  tradit  ad  lilterani 
fere. 

•  Soboam. 

1  Ilaclenus  Rabanus  :  subseqnentia  a  Paterio, 
idcoque  a  Gregorio  Magno  ilcsumpla  sunt :  sed  lo- 
cum  Cregorii,  quem  alicgat,  1'alerius  non  indieat. 


LHJROS  REGUM.  —  LIBER  IV.  7!I0 

A  euin  spirilns  consilii,  el  fortiiudinis ,  quns   utraque 

sihi  neeessario  juncla  sunt,  qnia  ncque  virlus  sine 

consilio  csse  ulilis  valet,  ncque  consilium  sine  vir- 

tuic.  Quid  igilur  prosunt  qui  per  consilium  pr.cpa- 

ranlur,  dum  ad  pnelium  per  fortiludinem  non  pro- 

cednnt?  Afflictus  ergo,  alquc  lurbatus  Ezccbias  re\ 

loqiiitur   diccns  :  Dies    tribulutwnis,  cl   blusphemiit 

dies  isle,   venerunt  filii  usquc  ad  partutn,   el  vires 

imn  habet  parluriens.  Eilii  quippe  nsque  ad  partum 

veniuut,  quando  apta  consilia  usque  ad  desiderium 

ellicicmli  opcris  procedunt,  sed  virtutein  nen   ha- 

bet  parluricns,  quia  dum  infirmus  quisque  concipit 

consilia,  hasc  a  I  ulililatem  aliquam  per  partum  ope- 

ris  non  producit.  >  Sequitnr  : 

(Vers.  i.)  Si  fortc  andiat  Domiitns  Dcus  tuus  uni- 

B  eersa  verba  Itabsacis,    quem   misit   rex  Assyriorum 

Domimis  sittts.  INoii  enim  audemus  Dominuin  omniuin 

noslrum  Domir.um  dicere,  qno  irascenle  tanta  pa- 

limiir  :  sed  tuum  dicimus  Domiuum,  et  hanc  habe- 

mus  ultionis  Ii.liici.ini  :  quoniara  vivens  Deus  hia- 

spheiuaiur  a  cullore  idolorum  mortuorum. 

Ciniique  ver.issciit  servi  regis  Ezechiae  ad  Isaiam, 

prxvcnit  cos  Isaias  :  eo ,!em  eniin  spiritu,   quo  fu- 

tura  noscehat,  cli:im  absenlem  regeni  audierat,  et 

dicit  quid  responilere  debereut  domino  suo  buinili- 

(ate  niixta  fiducia  conscieniix.  Dicitc,  inquit,   Do- 

mino  vestro,   qui  vester  csl  Dominus  meus  :  elenim 

llivc  dicit  Dominus  :  (vers.  0,  7)  Noli  timere  verba, 

quibusnon  lu,  scd  cgo  suin  blaspbenialus  :  Ecce  ego 

immillam  ei  spiritum,  el  attdiel  nuntium,  et  revcrle- 
C 

tur  in  terram  suam,   ei  dejicium  eum  yladio  m  tcrra 

sva.  lit  duo  pariter  Ezcchias,  qnse  optabat,  amii- 

rct ;  sc  dc  obsidione,  et  periculo  liberanduin  :  et  i.:i- 

inicum,  iratumque  rcgciu  in  sua  terra  esse  moritu- 

i-iiin. 

( Vcrs   8.)  Reversus  est  aulem  Rabsaces,  el  tnvenil 

reqem    Assijriorum  expugiiuntem  >»   Loinna  ,    elc.  ' 

«  Pugnasse  autcm  Sennacheiib  regcm  Assyriorum 

contra  jEgyplios,  ct  obsedisse  Pelusium,  jainque 

exlructis  aggeribus  urhe  capienda,  venisse  Thracam 

regem  /Elhiopum  iu  auxilium  :  et  una  nocte  juxla 

Hierusalem  ceiituiii  octoginta  qoinque  millia  cxerci- 

tus  Assyrii,  peslilentia  corruisse;  narrat  Herodolus, 

i   et  plenissime  k  lkrosus   Chaldaics  scriptor  hi- 


(Vcrs.  li,  15.)  Itaquc  cumaccep  sset  Ezechias  lit- 
tcras  de  nianu  nunliorum,  el  legisset  eas,  asccndil  in 
domum  Domini,  ct  expundit  eas  coram  Domino,  etc. 
Contra  Senuacbcrib  regis  blaspbemias,  solila  E/.e- 
chias  arnia  corripuit,  rursumque  pergil  a:i  lein- 
pluni,  et  epistolas  ejus  e.vpandit  coram  Domino,  au- 

6  Eilit.,  vestri. 

h  Lobnam. 

>  Rursus  Rabanus  h.Tc  ipsa  nos  docet,  qui  lameii 
hajc  lanliim  trailil :  Urbe  capienda  [forlassc  Urbi 
capiendaj].  Vcnisse  Tharmam  Iicgcm  /J-Uhiopum  in 
auxilium  narral  llerodotus. 

i  Lib.  n,  cap.  141.  Sed  inleimiilis  fahulis. 

k  Deslituimur  prorsus  his  libris. 


731 


CLAliDU  TAURINENSIS  EPISCOPI 


m 


dacter  Dominum  deprecalu»,  et  solum  Detno  asse-  \  ut  colles,  (id  est  principes)  qui  inier  sc  pugnabant, 


rit  esse  vivenlem,  pcr  quem  idola  iinelligimus  ima- 
gincs  mortiiorum. 

,Misit  (vers.  20)  autcm  isaiasad  Ezechiam  dicens  : 
liccc  dicxl  Dotninus  Deus  Isracl :  Qua;  deprecatus  es 
me  super  Sennacherib  rege  Assyriorum ,  audivi.  Isle 
est  sermo,  quem  tocutut  est  Dominus  de  eo  :  sprevil 
te,  et  subsannavit  tc,  virgo  filia  Sion :  post  tergum 
luum  caput  movit,  filia  Hierusalem.  a  «  Quia  lam 
audacler  Ezcchias  Dominum  deprecalus  cst,  nec 
misit  ad  Isaiain,  ut  prius  miserat,  non  ipse  pro- 
phcta  pergil  ad  eum,  sed  miltit  nuntios,  qui  ei  dice- 
rcnt  vefbum  D:'i  super  Sennachcrib  conlra  quem 
rogas,  Domini  ista  sentcnlia  esl.  Virgo  filia  Sion, 
et  filia  Hierusalem,   qua:  ideo  virgo  appellalur,  et 


el  civitalcs  muuilissims  me  conlrahente  manum 
meam,  ncc  solitmn  auxiliuni  p',ebenle  cradicaren- 
tur,  el  conlremisccrent ,  ac  perirent,  ct  compara- 
rentur  non  oliva-,  cl  vineae,  frucluosisque  arborihus, 
sed  feno,  et  gramini,  berbisqiie  domatum,  quse  fru- 
gibus  impedinienla  sunl,  et  ante  marcescunt,  quam 
ad  maturitatem  perveniant.  itaque  sessionem,  et 
egressum,  et  introitum  luum  ante  coguovi,  et  insa- 
niain,  qua  contra  uic  debacehaturus  eras,  prophelis 
vaticinantibiis  siini  loculus;  per  quos  olim  dicturum 
esse  le  noverain.  (Isai.  mv,  14)  In  ccelum  ascendamt 
super  sidera  caeti  ponam  thrvnum  meumt  eroque  simi- 
lis  Altissimo.  ltaquc  furor  tuus,  ct  superbia  tua  per- 
venit  in  aures  meas,  et  nequaquam  le  ullra  por- 


filia,  quia  e\  cunciis  geutibus  simulacra  adoranli-  ™  labo,  ut  inlelligas  quod  potuisli,  non  luis  poluisse  te 

bus,  ha?c  sola  conscrvat  castilatem  religionis  Dei, 

et  uniuS   divinitatis   cultuin.    Subsannavil  te  atque 

despexit.  Et  qusc,  ne  le  ad  majores  blasphemias  con- 

cilaret,  prcrsenti  non  respondebat.  Post,  tc  abeunte, 

movebit  caput  suum.   Cerla  de  ultione,  secura  de 

poena,  et  bsec  locutus  cst  :  non  contra  ine,  sed  eon- 

tra  Dominura  superbisti,  nec  ipse  per  te,  sed  per 

servos  tuos,  ut  raajor  esset  arrugantia  blasphe- 

nianlis.  b  Dixisti  enim  quod  in  quadrigarum  luurum 

multiludine   asccnderis  in   alliludinem  monlium,  et 

juga  Libani  excelsa  succideris.  Cedros  atque  abieles 

illius,  quae  vel  dc  cunclis  gentibus  metaphorice  de 

principibus  earum  debemus  accipere  ;  vel  Hierusa- 

Itm,  quae  iulei  pretalur  Libanus  ;  ut  cedros  ejus,  alquc 


viribus,  sed  meo  arbitrio.  Herebanlur  enim  impke 
genles,  et  c  infructuosae  arhorcs,  ut  per  le  quasi 
securim,  et  serram  mcam  succiderenlur  et  cade- 
renl. 

(Ycrs. 28.)  <Ponam  ilaque  circutum  in  naribus  tuis, 
et  camum  tn  labiis  tuis,  ul  blasphemantium  ora  con- 
slringam,  et  nequaquam  ultra  talia  loqui  audeas, 
frenumque  iujiciam  labiis  tuis,  quod  tuam  ferociam 
domel,  et  te  reducat  in  Assyrios. 

tTibi  autem  (Ezechia)  hoc  erit  signum.  Comede  hoc 
anno  qvce  repereris,  et  in  anno  secundo  quce  sporile 
nascunlur.  Porro  in  anno  tcrtio  seminate,  et  melite : 
ptantnte  vineas,  el  comedite  (ruclum  earum. 

«  Omriia  haec  Propheia  per  nunlios  ad  Ezechiam 


abieles  ad  potentes  quoque,  et  optimates,  aliitudi-      loquitur,  quid  Sennacherib  diverit,  quid  ei  Dominus 


nem  vero  summitatcs  illius,  saltumqiie  Carmeli  re- 
leramus  ad  templum.  Quodque  infert :  Ego  fodi,  el  bibi 
aquam,  el  cxsiccavi  vestigio  pedis  mei,  omnes  rivos 
aggerum  :  lloc  intelligi  pole^l  juxla  historiam,  quod 
pro  multiludine  cxercilus  oiunia  fluenla  siccaverit, 
ut  puteob  sibi  fodere  sit  compulsus  :  juxta  transla- 
tionem ,  quod  omnes  populos ,  qui  sub  aquarum 
nomine  interdum  scribunlur.  suo  vastarct  exer- 
ciiu. 

(Vers.  25.)  i  jVimi/itiii  non  audisti  quce  olim  fece- 
rim  ?  ex  diebus  antiquis  cyo  plasmavi  ittud,  et  nunc 
eddnxi :  eruntque  in  columnam,  collium  pugnantium 
civilatcs  munilce.  Et  qui  scdenl  in  eis,  humiles  manu, 


responderil  :  non  ad  ipsum  sermonem  facil,  ne  for- 
sitan  dubilet  ventura,  qu*  dicla  sunl.  Et  idcirco 
illi  maxime  propheta'  apud  populum  sermonum  suo- 
iiiin  habcbant  fidem,  quia  non  soltim  de  his,  qua: 
mulla  post  sxcula  futura  erant,  sed  etiam  quae  iu 
coniinenli,  ct  post  non  grande  temporis  spalium 
esscnt  impleniia,  memorabanl,  et  quod  inlra  bien- 
iiium,  et  rex  Assyrioruni  interirel,  et  urbi  Hierusa- 
Iem  securilas  redderetur;  hoc  erit,  inquit,  signum 
corum,  qucc  futura  pronuntio ,  quod  hoc  auno  ca 
comeilas  qu.e  repereris  :  anno  autem  secundo  quae 
spontc  nascuntur  :  in  anno  autem  tertio,  fugato  jam 
Assyrio,  et   obsidione   laxala,  seminate  et  metiie: 


c.ontremuerunt ,  el  confusi  snnt  qutui  fenum  agri,  et  i\  piantate  vineas,  et  fructus  earum  comedite.  Siquidcm 

vircns  lierba  tectorum,  qua.'  arcjacla  esl ,   anlequam 

veniret  ad  maluritatem.  Ilabilaculum  luum,  et  egres- 

sum  luum,  et  inlroitum  luum,  ct  viam  tuam  egoprw- 

scivi,  el  furorem  tuum  conlra  me,  insunisti  in  me,  et 

superbia  lua  ascendil  in  attres  meas. 

«  Haec  cx  persona  Doiniui  contra  vcrba  Assyrii 
senlienda  sunt,  quod  ad  blasphcmiam  ejus  sic  rc- 
sponderit  Dominus.  Ntiin  ignoras,  qnod  bacc,  qu« 
fecisti,  mea  feccris  voluntale,  et  ego  h;rc  fulura 
praediierim,  ac  per  te  facienda  mandaverim ?  Ilaque 
quod  olim  decreveram,   hoc  est  expleltun  tcinpore, 

•  Subsequcntia  fere  docel  eliani  Rabanus: 
b  Vers.  23.  seil  hic,  ctdeinceps  nonnihil  differens 
a  Vulgala  interpretalio  proponilur. 
k  Eflit.  (rnctuosw,  sed  perperam. 


d  urbis  hujus  rcliquia?,  qux  iiuuc  hoslili  vallanlur 
exercilu,  ct  evasuras  esse  non  crcdunl,  lanlam  re- 
ripient  rerum  omnium  abundanliam  ac  felicitatem, 
ut  instar  arboris  alta  radice  fundatx,  pomis  densis- 
simis  implcanlur, 

e  tEt  quodcanque  reliquum  fueril  de  domo  Juda, 
mittel  radicem  deorsum,  el  faciel  fructum  sursum 
Quid  hoc  loco  radicum  nomine,  nisi  latentes  cogita- 
tioncs  accipimus,  quae  in  occulto  prodeunt,  sed  in 
oslenlationc  opcris  per  apcrlum  surgunt?  Radicem 
crgo   deorsum  millerc,  esl  cogitationem  bonam  in 

d  Parva?  nrbis  reliquice. 

•  Vers.  50.  Hactenus  eliam  Rabanus  :  desumpta 
sunt  subsequentia  ex  Paterio,  ideoque  ex  Gregoiio. 
Vide  n.  81,  alias  captit  48,  libri  vin  Moralitim. 


795  QU.&STI01NES  XXX  SfJPER  LlliROS  REGLM.  -  LIUER  IV.  794 

abdilis  niulliplicare,  fructum   vero  sursum  facere,  \     (Vers.ZS.)  Cumque  diluado  surrcxisset,  vidit  om- 

niu  corpora  morluorutn ,   '   et   frcndcns   ubiit,  el  re- 


est  eflicacia  operis  rccla,  qux  cogilavit,  ostendere. 
Jtfinit  ertjo  rudicem  deorsum,  ut  faciat  fruclum  sur- 
sum.  Ac  si  tfperlc  dieeretur  :  in  imis  cogilatio  nasci- 
tur,  ut  in  summis  retributio  reddatur. 

»  iDc  Uterusalem  enim,  et  de  monte  Siori  egredien- 
tur  reliquia:,  et  iniplebunt  lcrrain  Judieant,  non  stio 
■uerilo,  scd  Bei  niiscricordia,  imo  zelo  quod  ad- 
versus  impios  zelattis  est  populum  suum.  Quod  au- 
tem  ad  cxlremum  infert  :  ( Vers.  54)  Protegam  ur- 
bem  hanc,  cl  salvabo  eam  proptcr  me,  ct  proplcr  Du- 
vid  servum  tneum  :  illud  signilicat,  quod  non  mcrito 
suo,  sed  Dei  clemenlia  conserventur,  imo  patris 
eorum  David  memoria,  in  quo  adimmentur,  el  sua; 
negligentiae,  et  illius  fidei,  atqile  justitiae,  et  quod 


versus  est  Sennacherib  rex  Assyriorum,  et  munsit 
in  Ninive;  Cumque  adorarel  in  templo  *  Neesrach 
Deum  suum,  Adramclech  et  Sarasar,  filii  ejus,  ver- 
ctuserunl  eum  yludio  :  fuycntntque  in  tcrram 
Armeniorum ,  et  regnavit  pro  eo  "  Asorathan  fitius 
ejus. 

1  fCum  enim  rex  iste  reversus  es set  Niniven  ur- 
bem  i  sedem  regui  sui,  et  adoraret  in  templo  Ne- 
srach  Deuni  smim  ,  quasi  victoriam  de  hoslibus 
reporlarel, fct  deluhrum  idoli  sui  triumphaiiSj  el  gra- 
tulabundtis  ingrederetur,  coiileinptor  Veri  Dei,  in 
fano  falsi  numiiiis  trucidalur.  Nec  angelico  periit 
gladio,  quod  erat  coiiiiiiune  cuni  pluribus,  sed  par- 


in  tantum  justitiam  diligat  Deus,  ut  eliam  posteros  jj  ricidio  filiorum,  qui   lugerunt  in  terram  Araralb, 


sanctorum  hominum  non  Suo  inerito,  sed  majoniiu 
virtute  lueaiur. 

(Vers.  55.)  <  Factum  est  ergo  tn  nocte  illa,  venit 
Angelus  Domini,  et  percussil  b  cuslra  Assyriorum 
centum  octoginla  quimjue  millia.fte  hoc  quoque  in 
Paralipomenon  legilur  :  (//  Pur.  32,  21)  El  mist 
Dbminus  Angelum,  qtti  percussil  oiuuem  rirum  ro- 
bustum,  el  bellalorem,  ct  primipem  exercitus  reyis 
Assyriorum  reversusqne  cst  cum  ignominia  in  terram 
suam.  Cenluni  octoginta  quinque  millia  forlissimo- 
rum  virorum  ab  uno  Angelo  una  noele  caeduntur,  ct 
«bsqtle  vulneribus  occisorum  niois  saeva  discurrit, 
cxcludcns  a  corporibtis  aniinas  Domini  voluntate  : 
et  ipse  rcx  Assyriorum  idcirco  servatus  cst ,  ut 
scirel  potentiara  Dei  blasphemanlia  ora  eomprimere,  l 
fierelque  tcstis  illius  majestatis,  quem  panlo  anle 
eonienipseral.  c  De  lalibus  auiem  rebus  agit  oinni- 
potens  Deus  niulta  per  angelos,  non  ut  ipse  ab  eis 
discat,  sed  ut  ab  illo  ipsi  per  verbum  ejus  aganl, 
aut  nunticnt  sine  corporah  souo  eliam  quod  volue- 
rit-,  ab  eo  niissi,  ad  quos  voluerit,  lotum  ab  illo  per 
illud  verbum  ejus  audientes,  id  est  iu  ejus  verilate 
invcnientes,  quid  sibi  faciendmn ,  quid ,  quibus, 
quando  nuntiaiuliim  sil.  d  Sed  lainen  non  ex  ungclis 
homincs  beatificul,  sed  ex  se  ipso,  sicul  awjelos. 
•  Nec  aliqua  ex  aiiquo  lempore  (vcl  ab  angelis,  vel 
ab  homlnibus)  cognovit;  ut  nossel,  sed  futura  om- 
nia  temporalia,  atque  in  eis  etiam,  quid,  et  quando 
ab  illo  petituri  fueramus,  et  quo-,  el  de  quibus  re- 


in  qua  Scriptura  Asoralhan  filium  ejus,  qui  regnavit 
pro  eo  testatur  misisse  habitalores  Samariae ,  nc 
(erra  rcmaneret  inculta.  Araratb  autem  regio  Ar- 
nieniorum  campestris  per  quani  Araxis  fluvius 
fluit ,  incredibilis  est  ubertatis,  ad  radices  Tauri 
montiS)  qui  usqoe  illuc  extenditur.  Ergo  el  arca,  in 
qua  liberaliis  est  Noe,  cum  libcris  suis,  cessanle 
diluvio,  non  ad  montes  genc raliler  Armeniae  delata 
est,  qua?  appellaiur  Araralli,  sed  ad  monles  Tauri 
alllssimos,  qui  Aratalh  imminent  campis. 

(Cap.  20.)  In  dicbus  illis  wgrotavil  Eiechias  usque 
ad  mortctn  et  venit  ad  eum  Isaias  filius  Amos,  propheta, 
dixitque  ci,  /iirc  duit  Dominus  :  Pracipe  domui  tuat: 
moricris  ctiim  lu,  el  non  vivet. 
J  «  Quem  (Prov.  m,  12)  diiigil  Dominus  corripit,  ct 
easligat  omnem  filium,  quent  recipil.  Nc  elevarelur 
cor  Ezechix  post  incredibilcs  triumphos,  el  de  me- 
dia  caplivitnte  victoriam,  infirmitate  corporis  visi- 
latur,  el  audil  se  esse  moriluruin,  ut  conversus  ad 
Doniintiiii  flectat  sententiara  ejus.  k  Scd  nullu,  quae 
in  hoc  muiido  hominibus  eveniunt,  absque  omnipo- 
tentis  Dei  occulto  consilio  fiunt.  Nam  cuncta  Deus 
1  ftiiura  praesciens,  ante  saeeula  decrcvil  qualiter  per 
saecula  disponantur.  Stalulum  quippe  jain  homiiii 
esl,  vel  quantum  hunc  muudi  prosperitas  sequattir, 
vel  quantum  unumquemque  adversilas  feriat,  ne  ele- 
clos  ejus  aut  immoderata  prosperitas  elevet,  aut 
niniia  adversitas  gravet  :  statulum  quoque  esl  m  in 
astema  veritate,   quantnm   iu   n   ista  vita  mortali 


bus,  vel  exauditurus,   vcl  non  exauditurus  c-set,  D  °  unusquisque  lemporaliler  vivat :  r  quia  etsi  annos 
sinc  inilio  praescivit.   Universas  autem   creaturas 
suas,  et  spirituales,  et  corporales,  non  quia  sunl, 
ideo  novit,  sed  ideo  stint,  qttia  novit. 

«  \eis.  31.  En  iteruni  nos  docet  Ralanus. 

•>  In  custris. 

■  llactenus  quoque  Uabanus;  quae  sequunlur  ail 
liiagnam  parlem  excepitab  Augustino  Claudius ;  qui 
lamen  nonnulla  iimntitavil,  ul  in  rem  siiani  verleret. 
Consule,  obsecro,  qure  tradit  Auguslinus  num.  22 
[cap.  13]  lib.   xv  de  Trinit. 

<"  7.  de  Civit.  cap.  50 

e  ll.ec  prorsus  excepit  cx  loco  allegato  libri  xv 
de  Trinilate. 

1  Bccedens 

*  Nesroch. 


qiiindecim  Ezechix  rcgi  ad  vitani  addidit  omnipo- 
tens  Deus,  lainen  cum  eum  mori  permisit,  lunc  eurn 
praescitil  esse  moriturum.  Qua  in  rc  qua:slio  oritur, 

h  Asarhaddon. 

1  Redit  Rabanus. 

J   Primnm. 

k  llactenus  Rabanus  :  subsequenlia  excepit  Clau- 
ditis  a  Paterio,  ideoque  a  Gregorio  haec  liadente 
n.  2  lib.  xn.  Moral. 

'  Seculura. 

111  Desunt  vcrba  bac  in  atterna  verilate,  qna?  cx 
hostro  exemplari  addi  debcnt. 

n  Ipsa. 

0  Deest  tinusquisque. 

r  Nam. 


7or» 


CI.AIDH  TACRINENSIS  EPISCOPl 


iiuomodo  ei  pcr  Prophelam  dicatur:  Dispone  domui  A  just<  m  s<'  asseruil  etiam  in  cogitalionc 

tu«\  quia  morieristu  <<  non  vives :  cui  mortui  scn- 

tontia  dicla  esl,  sed  protiuus  ad  ejus  lacrymas  est 

adiliia  viia.  scd  per  Prophelara  Dominus  dixit,  quo 

kempore  mori  ip>e  merebaiur.  Per  largilatem  vero 

utisericordiae,  illo  eum  lempore  a  inorte  dislnlit, 

q;io  anlo  saecula  ips<:  pncscivit  :  nec  propheta  igitur 

fallax,  quia   tempus  moriis  innoiuit,   quo  vir  ille 

mori  mcrebatur,  ncc  dominica  »  instilula  convnlsa 

stint,  qnia  ut  c\  largitate  Dei  anni  vitae  cresccrent, 

hoc  qnoque  antc  saecula  pralixum  fuit,  alqne  spa- 

tium  vitae,   quod  inopinate  foris  e9l  adiiitum  sine 

augniento  praescientiae  fuil  inlus  statutnm.  > 

(Vers.  2.)  Converlilque  Ezechias  fucieni  suam  ad 
parietcm.  b  i  Quia  ad  templum  ire  non  poterat,  ad 


parietein  templi,  juxta  quod  Salomon  palatium  ex-  B  ejus  fecerat. 


79G 

alquc  undc 
offendit,  inde  iste  Domino  placuit.  Cur  itaque 
hoc?  Nisi  quia  omnipotens  Deus  singulorum  verba 
8  •  ■  gitationes  pensat,  et  in  cjus  auribus  su- 
perba  non  sunt,  qu.-e  humili  corde  proferuntur.  » 
{Vers.  A,  et  5.)  Et  factum  csi  ••■  rbum  Domini  ud 
haiam  dicens:  Revertere,  et  dic  hzechiie  dtui  populi 
mci  .  Audfoi  orationem  luam  :  ct  vu!i  lacrymas  iuas, 
Ecce  ego  nm  rile,  ctie  lertio  jscendes  templum  Do- 
mini.  Yocatusque  est  Ezechias  dux  populi,  et  Fitius 
David,  cujus  opera  ;eelabatur,  fecerat  enhn  reetum 
juxta  omnia  itiat  ■  ■  i  '■  ■/!  paler  ejus,  et  au<litur 
ejus  nraiio  .  tidenlurque  lacryma?,  quoniam  ambula- 
vcrat  cornm  Dommo,  in  vcritale  et  cortle  perfeclo,  ct 
fleverat  ileiu  magno,  et  qiiou  placitum  est  in  oculis 


truxerat  :  vel  absoluie  ad  parietem,  ne  lacrymas 
snas  assideniiljus  sibi  ostentare  viderelnr  :  c  et  ait : 
Obsecro,  Domine,  memento,  quwso,  quomodo  ambula- 
veiim  in  conrpeclu  tuo  in  veritate,  et  in  corde  perfecto, 
ct  quod  placitum  esl  coram  te,  [ecerim.  Perfeclioneni 
cor<lis  in  eo  nmie  dicit,  quod  iilola  destruxerit,  tem- 
pli  valvas  apernerit,  serpentem  xneum  comininue- 
rit,  cl  csetera  feccrit,  qnae  Scriptura  libri  Hegum  el 
Paralipomenon  commemorat.  Flevitque  fletu  mrgno 
propter  promissionem  Domini  ad  David,  quam  vidc- 
bat  in  sua  mortc  perituram.  Eo  enim  tcmpore  E/.c- 
Chias  lilios  non  habeliat :  post  lerlium  enim  aniium 
concessae  vilae  Manassem  genuit.  Ergo  isie  omnis 
estfletus,  quia  desperaverat  Christum  de  suo  se- 


(Vcrs.  6.)  Et  addam  diebus  tuis  quindecim  annos  : 
sed  el  de  mann  regis  Assyriorum  liberabo  te,  et  civila- 
tem  hanc,  et  protcgam  nrbem  islam  proptcr  me,  et 
propler  David  servum  menm.  h  «  Secundnm  quasdam 
causas  fuluroruin  moriturus  erat  Ezechias,  eui  Deus 
addidit  quindecim  annos  a<l  vitam,  i<l  utique  faciens, 
quod  ante  conslitulionem  mundi  se  facturum  esle 
prasciebat,  et  in  sua  volnntate  servabat.  Non  cigo 
id  fecit,  quod  futurum  non  erat,  hoc  enim  magis  lu 
turum  erat,  quod  te  farturum  esse  praesciebat :  ta- 
nien  illi  amii  additi  non  reele  dicerentur,  nisi  ad 
aliquid  adilcrenlui ,  quod  se,  aliter  in  aliis  causis  lia- 
buerat.  Secundum  aliquas  igitnr  causas  inferiores 
jam  vitain  finierat,  sei  un<Ium  illas  aulem,  quae  sunt 


niiiie  nasciiurum.  d  Plerumque  enim  justi  aliquibus  C  in  voluntate,  et  prsescientia  Dei,  qui  ex  seternitate 


hecessitatibus  afflicii  sua  opera  coguntur  fateri :  sed 
cum  eorum  dicta  injusti  audiunt,  haec  i>er  elationem 
polius,  quar»  per  veritatem  existimant  prolata.  Ex 
suis  enim  cordibus  verla  justorum  pensant,  et  dici 
humiliter  posse  vera  bona  non  e  existimant.  Sicnt 
enim  gravis  culpa  est,  sibi  boc  homincin  arrogare, 
quod  non  est,  sie  plerumque  culpa  nulla  est,  si  bu- 
iniliier  bonuiu  dicat,  quoil  est.  Uniic  sirpe  contingit, 
utjusti  et  injusii  habeaniverba  similia  :  sed  tamen 
cor  semper  longe  dissimile.  Et  ex  quibus  dictis  Do- 
minus  ab  injustis  oflendilnr,  in  eisdein  qaoque  a 
justis  plaeatur.  Nam  Pharisacus  ingrcssus  tcmplum 
dicebat :  (Luc.  xvm,  12)  Jejuno  bis  in  stibbato  :  deci- 
mas  do  omnium  quiv  possideo.  Sed  justificatus  magis 


noverat,  quod  illo  lempore  facturuscrat,  et  hoc  vere 
fuliirum  crat,  tunc  crat  finitnrus  vitam,  quando  fini- 
vit  vitam.  Quia  etsi  oranti  concessum  est,  et;am  sic 
eura  oraiurum,  uttali  oralioni  concedi  oporterel,  ille 
utique  prsesciebat,  cujns  pirescicntia  falli  non  po- 
lerat,  et  iileo  quod  prasciebat,  necessario  futuruin 
erat.  >  Quindecim  anni,  qui  ab  segrolatione,  Ezechi;c 
regi,  miseranlc  Deo,  ad  vilam  ei  protelali  stint, 
niyslice  figurant,  qma  quicunque  utriusque  tesla- 
menti  plenituiJinem  cuslodiunt,  aetcruae  salutis  prs- 
mium  consequuntur,  ac  ]>er  legis  consummaiioncm, 
et  Evangelii  pienitudincm  ad  vitae  asternae  transeunt 
beatitudinem. 

(Vers.  7.)   Dixilque  Isaias  :  Afferte  mihi  massam 


publicanus,   quam  ille  exiit.   Ezechias  quoque  rcx  D  flcorum.  Quam  cum  attulissent,  et  posuissent  super 


cum  molestia  corporis  afflictus  ad  extremitalcm 
pervenisset  vitap,  in  oratione  compunctus  dixit : 
Obsecro,  Domine  :  mcmento  quomodo  ambulaverim 
corum  le  in  veritate  cl  corde  perfecto.  Nec  lamen 
Doininus  banc  confessionem  perfectionis  ejus  despe- 
xil,  aut  renuit,  quem  mox  in  suis  precibus  exaudi- 
vit.  Ecce  Pharisacus  se  justificavit  in  opere.  Ezecbias 

»  Statuta. 

b  En  iteruni  Kabanus. 

c  Vers.  5.  Adduntur  haec  iu  vulgalo  Rabano  :  aul 
recte  juxta  Jeremiam,   ad  cor  suum,   q.ii  circum,  id 
est  pnrietem  cor  appellal,  ut  tola  menle  Donunum 
precaretur.  Alia  nounulla  postea  etiam  addunlur, 
qua-  a  nostio  exemplari  absunt. 


ulcus  ejus,  curalus  est.  Ac  per  hoc  non  spernendam 
esse  medicinam,  quaB  usu  constet,  et  experimenlo, 
quia  et  banc  fecerit  Deus.  Post  ha?c  ait  Isaias  : 
(tier*.  9)  lloc  eril  signum  a  Domino,  quod  jaclurus 
sit  Dominus  sermonem,  quem  locntus  est.  Vis  ut 
ascendat  umbra  decem  lineis,  an  ut  revertatur  toli- 
dem  gradibus?  El  ait  Ezechias  :  Facile  est  umbram 

i  Subsequentia  docuit  ex  Gregorio  lib.  xu  Moral. 
n.  5fi  Patenus. 

'  AHslimanl. 

<  Doniiniim  piacavit. 

8  A  cogilalionibus. 

^  Hnec  ex  Augustino  desumpta  suiil,  ca  docente 
ntiin.  28,  rap.  17,  lib.  vj  ile  Cenesi  ad  litteram. 


797  QUjESTIONES  XXX  SUPER 

cresvere  decem  tineis,  nec  lioc  voto,  ut  fiat,  scd  ut 
ievertatur  relrorsum  decem  gradibus.  Invocavit  ita- 
qtte  Isaias  propheta  Dominum,  et  reduxit  umbram  pe\ 
lineas,  tjuibus  jam  descenderut  in  Iwrologio  Acttux, 
retrorsum  decem  yrndibus. 

"  «  ldem  iioiiicii  graduum,  qttod  et  linearum  signili- 
cal,  td  esi  dislinctionem  horarum,  quas  duodccim 
per  liiein  in  horologio  notare  solemus.  Sive  ut  Ilie- 
ronvmus  dicit,  ila  erant  cxstructi  gradus  arle  im>- 
clianica,  ut  per  siugulos  umbra  descendens,  hi>r.t- 
rnin  spalia  tcnninaret.  Erat  aulcm  hora  diei  dc- 
ciina,  quando  hxc  regi  loquebatur.  Vis  ergo,  inquit, 
ut  asccndal  iinibra  decem  lineis  procedente  sole 
super  terratn  tier  boreales  plagasusque  ad  Orientein, 
b  quod  sttb  terram  qitotidiaua  consiietudine  cursus 
stti  erat  facturus  :  an,  ttt  revertatur  timbra  totidem 
gradibus,  conversa  relrorsum  facie  solis,  ipsoque 
per  attsiralciii  plagam  ad  orientein  regresso?  At  rex  : 
Facite  est,  inquil,  umbratn  crescere  decem  lineis,  ncc 
hoc  voio  ut  ftal,  sed  ut  reverlatur  relrorsum  decem 
gradibus.  Vitiit  namqiie,  qttia  majoris  miraculi  esse 
poierat  si  s«l  contrarium  suo  moti  cursum  ageret, 
quam  si  consueto  processu  incedens,  tametsi  nmlto 
altius,  id  est  super  c  translalus  ad  orientcm,  quasi 
secundi  diei  mane,  iinila  intervenienle  nocte  factu- 
rus  advolaret.  Nam  et  boc  qui  iu  insula  Tbyle,  quas 
ultra  Brittauniam  est,  vel  in  ultimis  Scylharum  Gni- 
bus  degunt,  omni  aestate  diebus  aliquot  fteri  vident ; 
qttia  sol  cxtero  orbi  in  occasu,  et  sub  terra  positus, 
nihiloniiiius  lota  nocte  supra  ierram  apparcal.  Et 
qiioinodo  a  parte  occidentis  ad  brientem  humihs 
d  redil,  manileste  videalur,  <=  donec  tempore  op- 
portttno  denuo  loti  orbi  communi  exortu  reddatur  : 
sicttt  et  veterum  bistorix,  et  nostri  homines  xvi, 
qui  tilis  de  parlibus  adveniunt ,  abundaniissimc 
prodtmt.  Nunquam  aulem  ii,  qui  interiora  attstri 
incolunt,  videut  solem  per  meridianas  plagas  ad 
orientcm  ab  occasu  redire. 

Ut  iiianifestiorcm  cnim  sensum  legentibus  face- 
rct,  quod  signuni,  et  prxsentis  lemporis,  et  ftituri 
typus  erat,  tit  quomodo  Sol  revertebatur  ad  exor- 
dititn  suum,  ita  et  Ezechix  vila  addita  annos  red- 
deret,  nobis  quoque  in  hebdomatle,  et  ogdoade  vi- 
ventibus,  per  resurreclioneni  Christi  viuc  spatia 
protelentur.  f  t  Vel  cerle  decem  gradus  in  descensu 
solis,  lemporum  ordines  snnt ,  per  quos  umbra 
figurarum  Christi  descenderat,  et  per  quos  ilerum 
Sol  justilix  Christus  post  resurre.cticnem  ascendit. 
Primus  ilaque  gradus  descensionis  de  Deo  in  angclb 
fuil :  b  in  quo  ad  antiquos  patres  apparetc  dignalus 
cst,  quia  magni  consilii  nuntius  erat.  Denique  et  ad 


i.iBIiOS  KEGUM.  —  LIBER  IV.  708 

A  Jacob  sic  loquilur.  Kt  dix,it,  inqitit,  Angetus  Dei : 
Ego  sum  Deus  ctti  un.xisti  lilulum,  et  vovisti  volum, 
ui  et  Angelmn,etDeiim  oslendcrct.  Secundus  gradus. 
descensitiuis  in  Patriarcbis  fiiit,  quia  in  omnibus, 
nt  ait  Apostolus,  ipse  est  operatus.  Terlius  In  legis 
dalione  :  qnia  et  in  lege  ipse  locutus  est.  Quartus 
gradus  in  Jesu  Nave,  qui  populum  in  lerram  rcpro- 
missionis  introduxit.  Quintus  in  Judicibtis,  quia 
eumdem  populum  per  eos  ipse  regebat.  Sextus  in 
regibus  Judxoram,  qnia  in  eis  ipse  regnaliat.  Septi- 
mus  in  Prophrlis,  qnia  per  eos  cst  nunliatus.  Octa- 
vus  iu  1'oniilicibus,  quia  ipse  summus  Sacerdos  esl 
Palris.  Nontis  in  homine.  Decimus  in  passione.  Per 
hos  enim  dccein  gradus,  qnos  ipsc  per  iimbram  le- 
gis  priscx  Christus  dcscendit,  ac  rursus  post  rrsur- 

B  rectionem  suam  Sol  justili;e  Cliiisins  per  eosdent 
gradus  b  rursuin  ascendit  in  coMimi,  et  oinneni  illam 
umbram  Iegis  veritatis  railiis  illtistravit,  obscura 
revelans,  clausa  reserans,  et  omnia  tecta  denu- 
dans.  > 

(20,  12.)  ln  tempore  ilio  misit  '  Meroditch  Dala- 
dnn  rex  Dabytonis  lilleras,  et  miinera  ad  Ezechiam  : 
audierat  enim  quod  a-yrotasset  Exechias,  etc.  i  «  In 
tempore  illo;  hoc  est  in  eodem  anno,  quo  hasc  gesta 
sunf,  quae  superitis  narranlur,  tnisit  Merodach  (ilius 
Baladan  rex  Babylonis  Iitteras,  et  munora  ad  Eze- 
chiaiit,  quia  apud  eos  astrorum  ohservanlia  cst,  stel- 
larumque  cursus  longo  ustt,  et  cxercilatione  cogni- 
ttts,  qnod  et  in  Domini  nativitate  mnnslraliir.  Intel- 
lcxerttiit    Solem    reversum   dtei    spaiia  duplicata, 

C  servire  ci  qucm  Dcuni  sohtm  *<  pulnbant  ;  cumque 
cousas  hujus  miraculi,  ratioueroquc  perquirerent, 
tama  pcr  omnes  gentes  volilante,  didicerunl  propter 
xgrotationem  regis  Jud;c  eiiam  cursum  sigui  claris- 
simi  conimuiatuiit  ;  quod  eiiam  liber  Paralipomenon 
plenissime  lestatur  diccns  :  (//  Paral.  32,  30) 
Jpse  est  Ezeciiias,  qiti  [ecit  in  omnibm  suis  prospere 
quai  voluit.  Altamen  in  legatioue  principum  Dabylo- 
nis,  qui  missi  fnerunt  ad  eum,  ut  interrogarenl  de 
porlento,  quod  accideral  super  terram,  rcliquil  eum 
Deus,  ut  tentaretur,  el  nola  fierenl  omnia,  qumerant 
in  corde  ejus.  Idcirco  aulem  teiilationi  relictus  csl, 
qtiia  posl  lantam  victoriain,  et  Sulis  regressum,  et 
coiigralulalioneiii  rcgni  polenlissimi,  cor  illius  ela- 
luni   est.   Denique   iu  eodem   volumine  scribitur  : 

"  (Ibid.  vers.  23)  Multi  deferebant  Iwstias,  ei  sacri- 
ficia  Domitw  in  Hierusalem,  et  tnunera  Ezechite  regi 
Judw  :  et  erulluttts  est  post  luvc  coram  cunctis  yenli- 
bus.  (Vers.  24.)  In  dicbns  illis  wgrotavil  usquc  ad 
morlem  :  el  oravit  Dominum,  el  exaudivit  eum,  el 
dedil  ei  signum.  Sed  non  iuxta  beneficia,  qua:  acce- 


»  Qux  scquuntur  ad  hujus  loci  explicalioncra  po- 
sita  tradit  Beda.  [Quiest.  25  in  libros  Rcguui.'] 

'»  Qua:  subtus. 

c  Terras  elulus. 

d  Rcdeat. 

0  Verha  haec  :  donec  lempore  opportnno  denito  toti 
orbi  communi  exorlu  reddalnr  desuill  in  edilis. 

•  Qux  deinceps  legis,  ab  Isidoro  cap.  •>  in  libros 
Rcgum  mutuatus  est  Claudius. 


*  Verba  hnec  :  in  quo  ad  antiquos  patres  aoparere 
dignatus  cst  in  ediiis  dcsunt  :  pcr  errorem  utique. 

h  Sursum,  praslare  videtur  nostra  leclio. 

>  Berodach. 

i  Pleraque  in  Rabano  exstant.  Claudius  tameu 
iioiinulla  a  Babano  lusitts  exposila  paucioribus 
Iradidit. 

k  Addiltir,  id  csl  Solem. 


793  CLAUDH  TAUtl 

perat,  rctribuit,  quiu  exallatlim  esl  cor  ejus,  el  (uctum 
est  corlna  eum  ira,  el  contra  Jutla,  et  llierttsalem. 
HursuMiqno  Scriptura  sancla  elationcm  cordis  cjus 
dicll  pXBllilenlia  mlligatam,  infereiis  :  el  humilialus 
fst  postea,  eo  quod  exullaluhi  esl  cor  ejus,  titm  ijisc, 
quam  habilatores  Uierusalertt ;  et  idcirco  noii  vcuit  ira 
Domini  super  eos  in  diebits  Esethioe. 

t  (IV  Reg.  xx,  13,  etc.)  ln  dtebus  lllU  Eiechius 
ta'tatits  est  in  advcnln  legaloiutn  Me.rodach  Baladan  : 
ifuem  patrcm  fuissc  Nabiichodonosor  Hebrafi  autu- 
lnaiit,  et  in  oblatione  nlunerum,  et  eangratulatione 
sanitatis  su*.  Ostenditque  cls  domttm  aromalum  suo- 
tum,  et  thesaUros  argenti,  el  auri,  et  odorumeitioritm, 
et  uitguenii  optimi,  el  ontnes  thesauios  vasorunl  suo- 
ntm  :  non  fuit  res,qttum  non  oslenderit  eis  in  domo 
sua  et  in  omni  potestute  sua  :  Unde  irain  Deijus- 
tissime  merebatur,  quod  non  solum  thesauros  suos, 
atque  palatii,  sed  el  tenipli  ostenderet,  quod  certc 
fuii  poleslatis  cjus.  dc  cujus  valvis  aureas  laminas 
ante  jani  tulerat. 

•  (  Vers.  I-i.)  Intravil  autim  Isaias  1'rophcta  ad  Re- 
gem  Ezecltiam.  Rursumquc  post  corporis  sanitalcni, 
ct  signi  magnitudinem,  offerri  videmus  aliam  occa- 
sionem  superblae,  quani  ut  prudens,  et  Dei  cultor 
vitare  dcbuerat,  uec  nionsirare  alienigenis  divilias 
suas,  quas  Deo  trlbuenie  possederat,  ex  quo  juxta 
leges  quoque  tropologi.i:  discimus,  non  mittendas 
margaiitas  av.te  porcos,  nec  dandum  sanctitin  cani- 
bus.  (Matth.  vn,  6)  Qui  cnim  lidclis  est,  spiiilu  ab- 
scondit  negotia,  ct  quicunque  lioc  non  fecerit, 
omnis  virtus  illius  etiervatur,  (perilque)  per  id  quod 
posteritas,  amisso  virili  robore  in  mulicbrera  redigi- 
tur  mollitudinem.  Ingredttur  ergo  Isaias  ad  regem, 
Ct  quasi  neseius  sciscilatur  quid  dixerunt  viri  isti  ? 
etunde  venerunt .'  Duo  interrogat,  quid  locuti  sunl, 
et  unde  venerunt  :  iile  ad  unuin  respondit,  altero 
pr:etermisso.  (Vcn.  Ii)  Dc  terra  tvnyimjua  venerunt 
ud  me,  de  Babtjtone.  Quod  qtianlo  Ifirra  lOngior  sit 
unde  venerunl,  lanlo  iste  rCx  gloriosidr,  propler 
quem  vcneruut  :  Et  vencrunl,  iuquit,  ad  me,  qui 
debucrat  dicere  :  venerunt  ad  gtorificandam  Deum, 
pro  signi  niagnitudiiiede  Babylone,  qu;e  urbs  in  loto 
orbc  potenlissima  est.  Rursumque  Isaias  :  Quid, 
iuquit,  viderunt  in  domo  liitt?  El  ille  respondil  cx 
parte  verum,  quod  omitia  viderint  in  donto  lllius, 
nec  fuerit  res,  qiiam  non  ostenderit  cis  in  thcsauris 
sttis,  sed  alterum  tacuit,  dc  quo  verebalur  offen- 
sam  :  quod  ostenderil  cis  cunclit,  qttie  hubeiet  in  po- 
tcstale  sua  .  baud  dubium  qiiouiain  et  lempli  supel- 
lectilem  Ostenderit :  proplerqua;  Isaias  Dei'sermone 
profcrt  sfeiitentiani  :  (Vers.  10)  Audi  veibitm  Domi- 
ni  exertituum.  Yeniet  lempus,  quando  oinnia  baee, 
ijii.i'  in  domo  tua  stint,  et  nuu  tuo,  scd  patrum  luo- 
riiin  labore  quaesila,  in  Babylonem  Iransferanlur,  et 
de  seniinc  tuo  lianleunuchi  in  aula  regis.  Ex  quo  Ile- 

»  Pauca  lia;c  nirsus  Rabanus  tradit. 

b  Quae  sequuiiltir  oninia  Paterius,  ideoque  Clau- 
dius  ex  Grcgorio  desumpsit  num.  81  et  8:2  lib.  vm 
Moraliiiin  b;ii-  iradente. 

1  I nlentionibus. 

d  Yirtus  hv.militaiis  cncrval. 


NENSIS  EPISCOPl  8«0 

A  br.ei  >olunt  Daniclein,  Auanlain,  Misahelerh,  el  Aza- 
riam,  qui  fiierunt  de  regio  semine,  faclos  csse  cu- 
nucbos,  (|uos  in  midisterio  Nabuchodonosor  fuisse 
non  dubiura  esl.  (iJan.  i,  C,  7.  Hactenus  etiam  Ba- 
banus.  Iteiiqua  docet  Clauditts.)  Eunuchos  enim, 
id  est  abscissos,  non  ncgamus  aliquos  fuisse  de  scmi- 
ne  regio  iu  paiatio  regis  Babylonis,  juxta  prophe- 
liam  beati  lsaise,  sed  de  Daniel  el  sociis  ejus  cre- 
dendum  nullo  modo  cst  :  quia  si  esscnt,  de  pul- 
chritudine  corporis  et  aspectu  illorum  non  limerct 
dux  ille,  (Ibid.  Vers.  10)  qui  eos  adbuc  ptieios 
crudiebat;  quia  specres  faciei  solet  deperire  in  pucris 
abscissls.  Fiifl  atitein  consuetudo  apud  aniiquos 
eunuchos  vocare  culiieulaiios  et  CUSlodes  palatii,  qui 
uxoret  habebanl,  etabscissi  i.Ornore  non  fucrunt. 

"  (Vers.  19.)  Dlxilque  Ezeclrias  :  Bonum  verbum 
Domini,  qttod  tocuttts  esl  :  fiul  tanlum  pax  in  diebus 
meis.  Q  In  quo  ab  llcbruds  reprehenditur,  cur  non 
sit  imitatiis  lonilalein  Moysis,  qui  loculus  csl  ad 
Deum  :  Aul  dimitle  cis  hanc  noxant,  attt  si  iioh  fa- 
cics,  dele  me  de  libro  qUem  scripsisti.  t  h  Qtiid  boc 
loco  Propheue  sententia  contra  Ezechiam  regem, 
iii  ;  arrogaiilium  hypocritarum  cogilationes  suas  in 
exquirenda  bominura  adiniratione  significat?  Per 
omne  enim  quod  bypocriUc  faciunt,  quia  occuliis 
cogitattonibus  laudes  uominuni  requirunl,  quasi  ra- 
diccs  scirpi  in  acervuni  pclrarum  niitlunt :  operaluri 
quippe  lamies  suas  cogitant  :  laudaii  autcni  has  se- 
cum  taciti  in  cogitationibus  versanl  :  gaudent  se 
prcecipuos  in  humana  aestimalione  claruisse.  Cumque 

"  inllali  favoribus  apud  semetipsos  inlumescunt,  s;epe 
mirantur  taeiti  ctiam  ipsi  quod  suut.  Videri  quoti- 
die  semetipsos  altiores  ctipiunt,  ac  miris  c  inventicr- 
nibtis  in  opere  cxcrcsciiul  :  quia  sicut  d  virlutcs 
Oiiine  vitiuin  enervaut,  sie  arroganlia  roborat.  Co>- 
git  namque  mentem  juvenesecre,  et  contra  \ircs 
valere,  quia  ctquodnegat  vigor valctudinis,  c  iinpc- 
rat  amor  laudis.  Unde  et  f.uiis  suis,  ut  dixiintis,  ai- 
bitros  inquirunl  :  si  vero  opcri  testes  deessc  coutin- 
gant,  narraiil  i(iM  qua3  gesserint.  Cunique  efferri 
favoribus  coeperint,  saepe  cis  !em  suis  operihus, 
qiue  '  egisse  sc  referunl,  incntiendo  ali'|tiid  adjun- 
guut.  Cum  vero  et  vera  dictinl,  hacc  diccndo  aliena 
faciunt,  quia  qiuesitis  "  rcmuneratis  fa\oribus  h  a 
vera,  ct  intiina  leliibuiioTie  vactrantur.  In  eo  eniin, 
quod  bona  sua  palefaciilnt,  oSlendiint  malignis  spiri- 
libus,  quasi  insidianlibus  hoslibus,  qua;  praedeulur. 
Horuni  ergo  vilam,  illa  cunclis  nolissima  Ezecbiae 
culpa  Gguravit.  Qui  poslquam  una  prece,  et  stib 
unius  noclis  spalio,  cenlum  '  ocluaginiaquinque 
millia  hostium,  angclo  feriente.  prdstravit,  poslquanl 
occasui  proximum  ad  altiora  coeli  spalia  solem  re- 
duxit :  poslquani  vitam  propinquanle  jam  lcrmino 
eoarelatam  in  tempora  longiora  protelavit,  suseeplis 
Babylonici   regis  iuintiib  bona  oninia,  quai  posside- 

'  Impelcl. 

'  1'cregisse. 

s  Remunerati 

t  Ab  eorwn  iniima.  Prsestal  nostra  iectiu. 

i  Octoginla, 


m  Ql.ESTlONES  XXX  SLPER 

bat,  ostenilii,  sed  Prophetc  voce  prolinus  audivit  : 
Ecce  dies  veniunt,  cl  auferenlur  omnia  quo?  in  domo 
•ita  sunt  in  Babytonem,  ct  non  rcliitquelitr  quicquam, 
dicit  Dominus.  Sie  '  iiimimm  hypocritae,  postquam 
magnis  virtulibus  excrcscunt,  quia  cavere  maligno- 
runi  spiriluum  insidias  negligunt,  et  eelari  iu  eisdem 
virluliliiis  nolunt,  bona  sua  ostendendo,  bostiuni  fa- 
eiunt,  el  prodentes  suliiio  ainittuni  quidquid  diutius 
studenies  operantur.  Hinc  per  Psalmistam  dieitin-  . 
iPsal.  77,  71)  Tradidit  in  caplivilatem  virtutes 
corum,  et  pulchritudincm  earum  in  manus  inimici. 
Virlus  quippe,  et  pulchritudo  arrogantium,  inimiei 
manibus  traditur,  qnia  omnc  lionum,  quod  per  con- 
cupiscentiam  " laudum  oslenditur,  ocenlii  adversarji 
viri  maiicipatur.  Hostes  namque  ad  rapinam  i>  pro- 
vocant :  quia  suas  eorum  notitioe  divitias c  denudant. 
Quousqne  enim  ah  a-lerna1  patriae  securitnte  disjun- 
gimur,  (per)  in  latronum  insidianliiim  iter  amliula- 
mus.  Qui  crgo  in  itinere  deprxdari  formidat,  abscon- 
dat  netesse  esl  bona,  qu.e  portat.  0  niiseii,  qui  af- 
feciantcs  laudes  hominum,  in  semetipsis  dissipant 
fructus  laboram  :  cumque  $e  ostendere  alicnis  oculis 
appetunt,  damnanl  quod  aguiij.  Quos  nimirum  ma- 
ligni  spiritus,  cum  ad  jactantiam  provocant,  eorum, 
sicul  diximus,  opera  captivantes  denudant.  d  flinc 
estenim,  quod  per  Evangelium  veritas  dicit :  (Muiih. 
vi,  5)  Ncsciat  sinistra  tua  qujd  faciat  dextera  lua, 
ut  sit  eleemosyna  tuu  in  abscpndito,  ct  patcr  luiis,  qui 
videt  in  abscondito,  reddel  tibi.  Hinc  est,  quod  de 
eleelorum  Ecclesia  per  Psalraistam  dieitur  :  (44, 
14)  Omnjs  gtoria  cjus  filiiv  rcgis  ab  inlus.  Hinc 
Paulus  ait  :  (//  Corin.  i,  12)  Cloria  nostra  hac  est, 
leslimonium  conscientiiv  nostrte.  Filia  quippe  regum 
Ecclesia,  qiue  in  liono  est  upere  spiritualium  prin- 
cipum  prscdicalione  generata,  gloriam  intus  liabet 
quia  boc  quod  agit,  in  ostentationis  jactantia  non 
habet.  Gioriam  suam  Paulus  testjmonium  conseien- 
tis  memorat,  quia  dum  favores  oris  alieni  nou  ap- 
petit,  rii;c  siia:  gaudia  cvlra  semetipsnm  poner.e 
ignoral.  Oeciiltanda  sunt  ergo  qux  agimus,  ne  haic 
in  hujus  vitae  ilinere  incaute  portantcs,  latrocinan- 
tium  spirituum  incursione  perdamus.  • 

(21,  i.)  Duodecim  annvrum  erat  Manasses  cum 
regnare  ccepissct,  ct  qninquaginla  quinque  annis  re- 
gnavit  in  Hierusalem.  Fecitque  malum  in  consperlu 
Domini  juxta  idola  genlium,  quns  delcvit  Dominus  a 
[acie  filiorum  lsraci.  Conversusqne  est,  et  adificavit 
excelsa,  quiv  dissipaverat  Ezechias  pater  ejus  :  et 
erexit  aras  Baal,  et  fecit  lucos,  sicul  feccrat  Achab  rex 
Israel,  et  advrabit  omncm  mititiam  cceli,  et  coluil 
eam.  Et  exslruxil  aras  in  domo  Domini,  dc  qua  dixit 


LIBKOS  REGUM.  —  LIBER  IV  fc02 

A  Domintts  :  (II  Reg.  vn,  10)  In  Hit/usitlem  ponam 
nomen  meum.  Et  exstruxit  allaria  universm  mititiat 
cidi  in  duobus  atriis  templi  Domini.  Et  traduxil  fi- 
liumsuum  pcr  ignem  :  ct  ariolatus  cst,  et  observavit 
nugurta,  cl  fecil  «  phytones,  et  aruspices  mulliplicaxit, 
ul  fucercl  malum  coram  Domino,  ct  irritaret  eum. 

Ilxc  ergo  oninia,  idest  sivc  auguralio,  sjvc  auspi- 
cium,  sive  quaelibet  immolalio,  sivc  etiam  sortilio, 
,  aut  quicunque  motus  aviuin,  vel  pecudum,  et  in- 
spectio  quaecunque  fibrarum,  aul  aliquid  quod  de 
futuris  videauir  ostendere,  in  operatione  daemonum. 
fieri  non  dubilo,  dirigenlium  vel  avium,  vel  pecudum, 
vel  si  fibraruni  motus,  aut  sorlium  sccundum  ea 
signa,  quae  doeuerunt  iidem  d;cmoncs  observari  ab 
bjs   quibus  artis  hujus  scicntiam,  tradidcrunt  :  a 

J>  quibus  omnibus  is,  qui  homo  Dei  esl,  el  in  portiono 
Pei  numeratur,  penilus  debet  esse  alienus  :  nec  ali- 
quid  in  his  habere  commune,  qux  occullis  macbinis 
dxmones  operantur,  ne  ibrte  rursus  per  hxc  daemo- 
nibus  sqcietur,  atque  eornin  spiritu  et  virtute  re- 
pleatur,  ct  ad  idoloium  cultum  denuo  '  reparetur. 
Post  aliquanta  (Cap.  xxn,  14)  dicitur,  quod 
miseril  Josias  nunlios  nd  Holdam  prophetissam, 
uxorem  Sellum,  qnx  habitabnl  in  Hierusaletn  tfl 
Secunda  propter  librum  legis  divinae,  qui  invenkis 
fuerat. 

«  «Quidhoc  sit,  quod  dicit,  quod  habitaverit  in 
Seeunda  :  iu  superiori  parte  '■  libri  hujus  scribitur 
de  Ilege  Ezecbia,  tvdificavit  quoque,  agens  industrie, 
omnem  murum,  qui  fueral  dissipatus.  Et  exslruxit 
turrcs  desuper,  et  forinsecus  ultcrum  murum.  Me- 
minit  hujus  loci  S.nphonias  dicens  :  (Cap  i,  v.  10) 
Yox  clamoris  ad  portam  piscium,  et  nlulatus  ad  Sc- 
cundam  :  pro  qua  vetus  edilio  quasi  propriurn  no- 
men  loci  transtulit  in  >  Masana.  Masana  quippe 
interpretatur  Sscunda.  Quod  crgo  dicitur  haec  pro- 
phetissa  habitasse  in  Secunda  in  secundi  tnuri 
narte  i  inteliigere  debemus.  » 

(IV  Heg.  xxn,  18.)  Tiegi  aulem  Juda,  qui  misii 
vos,  iil  consnleretis  Domiunm,  sic  dicetis  :  Ha>c  dicit 
Dominus  Deus  Israel  :  Pro  eo  qnod  audisit  verba  vo- 
luminis,  el  perterrilum  est  cor  tuum,  el  humiliatus  es 
coram  Domino,  auditis  sermonibns  conlra  locum  «- 
tum,  et  habilatores  ejus,  qitod  videticet  fierenl  in  slu- 

j)  porem,  ct  in  maledictum  et  scidisti  vcstimenta  tua,  el 
fle.visli  coram  mc,  et  ego  audivi,  dicil  Dominus  ." 
Idcirc.o  colligam  te  ad  patres  tuos ,  ct  calligeris  ad 
sepulcrum  tuum  in  pace,  ut  non  videant  oculi  lut 
omnia  mula,  quw  inditclurus  sum  sttpcr  locum  istum  <f. 
<  Territus  iste  Dei  comniinationibus  fleverat,  et 
sua  veslimenta  consciderat,  et  (it  omnium  nialorum 


°  Luudis. 

b  1'rovocat. 

c  Qui  denudat. 

d  Multis  inlcrjeclis  addit  subsequeiuia.  Atque  es 
hoc  quidem  loeo  constat  Clauilium  plane  sequi  Pate- 
ritim,  qui  id  ipsuui  agit. 

«  Pythones. 

1  Legenduni  arbitror  retrahatur. 

* Explicationem loci  hiijusBeda  exhibel,  quacst.  2i^. 


h  Idcst  II.  Para.  32,  5.  Et  revera  Beda.ex  quo,  ut 
diximus,  desumpsit  Claudius,  hajc  liabet,  in  libro 
Paralipomenon  declaratur,  ubi  scriptum  est  de  prx- 
fato  P.ege  Ezechia. 

'  ilasena. 

i  Intetlige. 

"  Qua2  sequuntur  tradidit  Angustmus  num.  !(>e' 
seqq.   capp.   io.  et  seqq.  lil  ri  de  Cura  mortuomm. 


m 


CLALDH  TALIUNENSIS  EflSCOPI 


804 


futurorum  dc  prxparata  niorle  securus,  quid   ita  A  lulerunl.  Possuni  etiam  spirha.  ni-riuoruni  aliqua, 


rcquiclurus  esset  in  |>ace,  ui  illa  omnia  non  videret. 
Ibiergosunt  spiritus  deftmciorura,  ubi  non  vident 

quxcunquc  aguiiltir,  anl  eveniunt  in  isla  vita  «  lio- 
iiiiiniiii.  Quomodo  ergo  vident  tumulos  suos,  aut  cor- 
pora  sua,  utrum  abjecta  jaceant,  an  sepuIla?quo- 
moJo  inlersiint  iniserix  vivoruin,  cuin  vel  sua  ipsi 
mala  patianlur,  si  talia  merita  contraxerunt :  vcl  in 
pace  requiescant,  sicut  huic  Josix  proinissmn  est, 
ubi  raala  nulla,  nec  patiendo,  nec  compatiendo  sus- 
tineant,  liberati  ab  omnibus  uialis,  qux  patiendo  et 
compatiemlo,  cun\  bic  vivereut,  stislinehant?  Dixeril 
aliquis  :  Si  n.illa  est  morluis  cura  de  vivis,  qiiomo- 
do  ille  dives  (Lvc.  xvi,  27),  qui  apud  infcros  lorque- 
batur,  rogabal  Abraham  palrem,  uiniiltat  Lazarum 


qux  luc  aguiitiir,  qux  necessanum  ost  eos  nosse,  et 
quos  nccessarium  e=t  ea  nosse,  non  soluni  prxseu- 
tia,  vel  prxterita,  vcrum  cliam  futura,  spititu  Dei 
rcvelante,  cognoseere.  Sicut  non  onines  bouiinos, 
sed  prophetx,  dum  bic  vivercnl,  cognosccbant,  nec 
ipsi  omnia,  sed  qux  illis  esse  rcvelanda,  Dei  provi- 
denlia  judicabal.  Mini  quoquead  vivos  aliquos  ex 
mortiiis,  sicut  e  contrario  (II  Corin.  xn,  2)  Pau- 
luscx  \ivis  in  paradisum  raplus  est,  diviua  Scriptu- 
ra  lestatur.  Nain  (//  Reg.  xxviii,  15.)  Samuel  pro- 
pbeta  dcfunctus  r  vivoregi  Sanli  etiam  futura  prx- 
dixil.  Quamvis  nonnulli,  non  ipsum  fuisse,  qui 
potuissct  magicis  artibus  evocari,  sed  aliquem  spiri- 
luni  lam  malis  operibus  congrucntem,  illius  exisli- 


ad  quinque  fratres  snos  nondum  mortuos,  el  b  agat  B  ment  simililudinem  Qgurasse.  i  Ha.'c  per  excessiim 


cum  eis,  ne  c  veniani  et  ipsi  in  eumdem  lormento- 
rum  locum?  Sed  nunquid  quia  boc  ille  dives  dixit, 
ideo,  quid  fratres  agerenl,  vcl  quid  patcrcntur,  illo 
lempore,  seivit?  Ita  illi  fuil  cura  de  vivis,  quanivis 
quid  agerent,  omnino  nescirel,  qucmadiuodum  est 
nobis  cura  de  morluis,  quamvis  quid  agant  iilique 
nesciamus.  Nam  si  nihil  de  morluis  ciiraiemns,  non 
utique  pro  illis  Deo  siippliearemus.  Denjque  Abra- 
bain,  nec  Lazarum  niisit,  et  Moysen  ac  prophetas 
bic  eos  babere  respomlit,  quos  audire  deberent,  titad 
i|la  supplicia  non  venirent.  l!bi  rursus  occurrit  quo- 
modo  quid  bic  agerelur  Abrabam  pater  ipse  nescie- 
bat,  ubi  scicbat  esse  Moysen,  et  Prophctas,  id  est 
libros  eorum,  quibus  hoiiiines  obediendo,  lormenta 


idcirco  protulimus,  ul  novcrinl  hoinines  xiernani 
veritatem  quxrere,  qui  volunt  salvari,  a  quo  creali 
suiuus,  (Acto.  xvii,  28)  in  quo  virimus,  per  qnem 
movemur  et  sumus.  Aninias  auiem  sanctas,  easesse 
eredimus,  el  non  bumanis  miseriis  interesse,  sicul 
dicit  isaias,  qui  crat  iilius  Abrahx,  ad  Deum  ' 
(<i3,  1.)  Tu,  Dominc,  pater  nosler  cs  :  Abraham  ne- 
scivit  nos  :  et  Israel  non  cocjnovil  nos. 

<  Posl  haec;  sequilur  bistoria  de  geslis  Josix,  ita 
dicens  :  (Cap,  xxui,  10)  Contuminavil  quogue  l'o- 
philk,  quod  est  in  coiivallc  filii  Ennon,  u(  nemo  «tn- 
iccrarcl  filium  suum,  ««(  filiam  pcr  ignem  Molocli  8. 

i  Frequens  est  in  Scripturis  borum  mcnlio  loco- 
runi,  maxiinc  in  libro  Hcgum  et   Jeremix  Prophe- 


-»  r 

jnfcina  vitarent.  Denique  noverat   divitem  iiium  in      tx.  Est  autem  vallis  Eiinon,  sive  filii  Ennon,  juxla 


deiiciis,  pauperem  vero  Lazarum  in  laboribus d 
vixisse.  Natn  et  hoc  illi  ait :  (Ibid.  25)  Mcmento,  fili, 
qui.i  recepisli  bona  in  vita  lua  :  Lazaius  aulcm  mala. 
Seiebal  ergo  iuoe,  qux  uiique  apud  vivos,  non  apud 
nioiiiios,  gcsla  fuerunt.  Veruin,  nou  cum  agerentur 
in  vivis,  sed  cum  eis  moriuis  potuit,  Lazaro  indi- 
cantc,  cognoscere,  ne  falsum  sii  quod  ait  proplieia  : 
(Is.  65,  lb)  Abraham  nescivk  nos.  Proinde  latendum 
est  nescire  quidem  mortuos,  quid  hic  agatur.  sed 
dum  hic  agitur  :  postea  vero  andire  ab  cis,  qui  hinc 
ad  cos  moricndo  pergunl,  non  quidem  oiimia,  sed 
qiue  sinuntur  indicare,  qui  simintiir  eliani  ista  me- 
minisse  :  ct  qux  illos  quiims  lia'e  indicanl,  oportet 


lnurtini  Jerusalem  contra  orientem,  in  qua  nenius 
piilchciTimuin,  Siloe  fontibus  irngatur.  Topheth 
autem  tcrai  locus  in  eadein  eonvalle  juxta  Piscinara 
fullonis,  cujus  meminit  Scriptura,  et  juxla  agrum 
>  Achetdemach, qui  usque  bodie  monsiraturadaustra- 
lein  plagani  monlis  Sion.  Solebant  aulem  in  Tophclh, 
qtiia  locus  erat  amunissimus,  i  hodieque  liortorum 
prxhet  delicias,  posita  ara  sacriiicare  dxmoiiibtis, 
nefandoque  igne  suos  consecrare  liberos,  sivc  holo- 
caustum  oiferre,  sicut  iu  libro  verborum  dierum  de 
Achaz  rege  scripluni  est :  (Para.  xxvm,  3)  Ipse 
est,  qui  adolevit  mcensum  in  volie  Bencnnon,  et  lus- 
iiavit  fdios  suos  in  ignc  Denennon  .-  siquidem  lilium 


audire.  Possunt  el  ab  angelis,  qtii  rebus,  qux  agun-      Ennon  significat.  Yallis  aulem  Ennon  hcbraice  dic 

•  •        __...*..     ....«,      _...i:_^    ..):-..:.!     :     i    "  _  ,      _    .        _        _    ,    _     .    _    .       _ _ . 


tur  iiic,  prxslo  sunt,  atidire  aliquid  •morlui,  quod 
imumquemque  illorum  audire  debere,  judicat,  cui 
cunclfl  suhjecla  sunt.  Nisi  enim  essent  angeli,  qui 
^osseni  inleresse,  el  vivorum,  et  luorluorum  ioeis, 

■on  dixissei  do niiims  jesus  :  (Luc.  xvi,  22)  Conli- 
:/i(  autem  mon   viovem  fllum,   et  ajferri  ab  angelis 

n  sinum  Aarahw.  Nunc  eigo  tiic,  nunc  illic  esse 
OOtuerunt,  qni  hinc  e  llluin,  quem  Deus  \pluit,  abs- 

»  Ilominibus. 

h  Agerei. 

<■  Yenirent. 

<i  Additur  doloribtisque. 

0  !h:'c 

1  EdiU'  ■  w»o  Sauii  ctiam   Uegi.  Prxstal  noslra 
lectio. 


lur  k  Gebeun,  cajus  nomine  in  novo  testamcnto 
peena  iiilcrorutn  gchenna  cognominatur  :  qqia  nimi- 
rum,  sicttt  in  convalle  Ennon,  qui  idolis  servierunt, 
in  ea,  prophetis  attestantibus,  pcrierunt.ila  peccato- 
res  ex  bis,  quje  peecaverunt,  xtcrna  damnalionc 
1  puniunlur.  Denique.  Uieremias  cum  refcrret  prxce- 
pisse  sibi  Dominum,  ac  dixisse  :  (llier.  xix,  2) 
Egredere  ad  valiem    filii  Ennon,  qux  cst  juxta  in- 

6  Uxcomniatradidit  Deda,  qnxst.27,28.29et  30. 
•j  in  edjlis  additur  sive  Thapliet  :  utrumque  enim 
scribitur. 
1  Acheidana. 
i  Vnde  usque  hodie, 
k  Geliemwii 
>  Punhniiuf. 


<i03  Ql.ESTlONES  XXX  SUPER  LIBROS  REGUM.  -  LIBER  IV.  WMi 

iroi  um  portie  fictilis,  paulo  post  dicil  :  Et  non  voca-  A      Quod  paulo  posl  dc  eodom  rcge  dicitur  :  (».  15  et 


bttur  locus  iste  amplius  Topheth,  e:  valtis  jilii  Knnon, 
sed  vallis  occisionis  :  et  dissipabo  consiHumJuda,  et 
ffierusalem  in  loco  isto,  et  subvertam  eos  yludio. 
Isa.  50,  51)  Isaias  quoque  manifestissime  Tophclh 
nfernuin  appellal,  cui  cum  pcrpetuum  di:dioli  inle- 
itum  sub  Domine  Assur  deserihcret,  diceus  :  A  voce 
enim  Domini  pavebil  Assur  virga  percussus  :  El  erit 
transitus  virgiv  (utulatus,  quam  requiescere  faciet 
Dominus  super  cum,  slalim  quomddo,  et  ubi  esset 
periluius  subdil,  dicens  :  Prwparuta  csl  enim  ub  lieri 
Topheth  a  rege  pr&paruta,  profunda  et  dilaluta. 
Pulchre  ail,  et  dilaiaiu,  qtiiu  Topheth  dicitur  laiitu- 
do  :  nutrimenla  inquit  ejus,  ignis,  et  ligna  multa  : 
fl.ilus  Domini  sicut  torrens  sulphuris  succendcns  eam. 


\  i)  Excelsa  quoque,  qua*  erunt  in  llierusalem  ad 
dexieram  partem  montis  offensianis,  qn r  asdificaverat 
rcx  Salomon  Aslaroth  idolo  Siiloniurum,  el  Chamos 
offensioni  Moab,  et  Moluch  abotninationi  fitiurum 
Ammon,  polluit  rcx,  et  conlrivit  staluas,  et  succidit 
lucos,  replevitque  loca  corum  osr.ibus  mortuurutn. 
t  Luce  est  clarius,  quod  excclsa  nominare  solet 
Seriptura  loca  in  colbbus  posita  frondentibus,  in 
quibus  vel  d.emonibus  iininolabaiit,  vel  eliani  Domi- 
no,  locorum  amoenitale  allecli,  coiitra  interdictum, 
relicto  altari,  quod  eral  in  tem;lo,  hoslias  onrerclianl. 
Unde  saepius  iu  hoc  libro  dc  Regibus,  qui  niiiius 
perfecte  justi  f^iere,  dicitur  :  verumtamen excelsa  non 
abstiilit.    Munlem    autem  offensionis   inonlem    idoli 


Conlaminavit  autem  Josias  Topheih,  vel  ossa  mor-  B  dicit,  quia  nimirum  consuetudinis  cst  Scripturarum 


iiiurum  ibi,  sicul  in  scijueniibus  dc  aliis  idolorum 
locis  fecisse  legitur,  vel  aliqua  quaelibel  immunda 
dispcrgens,  quatenus  abominationi  poiiu»,  quam 
delcctationi  aplus,  omnibus,  qui  aspicerent,  locus 
appareret. 

«  Quod  sequitur  de  eodem  rege  Jo>ia  :  (v.  II)  Ab- 
stulil  quoijue  eqttos,  qttos  dederant  rcges  Juda  Soli,  in 
iniroitu  lempli  Domini.  El  paulo  post :  Cttrrus  autem 
Sotis  combussil  igni,  ostendit  °  omnium  geulium  ido- 
lolalria;  et  superstilioni  Jtuteos  eo  tempore  fuisse 
mancipatos,  ita  ut  in  vciieralioncm  Solis,  quem 
more  Ccntilium  LVum  esse  credebanl,  simulacro 
ejus,  qund  feceranl,  currus,  equosque  subdiderint, 


offensioncr.i,  idola  nunciipare,  quia  vel  in  illis  offeu- 
ditur  Deus,  vel  uffensiouum,  et  iuinam  suis  e  affe- 
runl  cultoribus  :  sicut  in  bac  ipsa  sontentia  f  sub- 
scquenler  intimatur,  dum  dicitur  :  (///.  Heg. 
xi,  7)  Quod  adificaveral  Salomon  rex  Israel,  Aslaroth 
idolo  Sidoniorum,  el  Qhamos  offensioni  Moab  :  et 
Moloch  abominaliotti  filiorinn  Amman.  libi  boc  quo- 
que,  ni  fallor,  palam  osienJitur,  qnoii  utinam  noii 
oslenJeretur,  quia  viJelicel  Salomon  de  admisso 
idololatriae  scelere  nunquaiu  perfecte  pconittiit.  Nam 
si  fruclus  pcenitenliu!  dignos  facerel,  satageret  anle 
oninia,  ut  idola,  qttje  sedificaverat,  de  civitale  sancla 
tolierenlur,  c(   non  in   scandalum  stullorum,    qux 


et  hoc  in  alriis  templi  Dnmini.  Sic  eni:n  solent  gen-  -,  'i,sc-  CBl"  fuisscl  sapientissimus,   erronee  fecerat, 


lilcs  pingere  vcl  facere  simulacrum  Solis,  ui  puts- 
riiin  imbi  rboin  in  curru  ponentes,  equos  eidem, 
quasi  currdccelum  peienies  subjugenl.  Cui  propterea 
pueri  aptanl  imaginem,  quia  Sol,  velut  quolidie 
novo  orlu  nalus,  in  nulluin  per  sxcula  scnium  inci- 
dil.  L'l  aulctii  eidcni  currus  ct  equos  tribuant,  dc, 
miraculo  sqmptum  Eli:o  prophelsc,  quia  curru 
igneo  el  equis  igneisesl  raplus  ad  coelum,  Johannes 
Conslanlinopolilanus  Episcopusa:sliinat.  •■  (juia  enim 
graece  itlto;  dicitur  Sol,  sicut  eiiain  Sedulius,  cuni 
de  lladia-  ascensu  canerel,  oslcndit  dicens  : 

Ouam  beue  fulmiuei  praduceus  setinla  ronli 
(kmvenil  Elie,  miTiiu  qui  et  nomiiie  hdgens  , 
Hae  upe  dignus  erai!  uaai  si  serinonis  Ai-ttivi 
Lua  per  accemuui  c  iuuietur  litierj,  SjI  e.l  : 

auJienles  Grreci  ab  J  Israclilis,  qttos  divinas  hahere 
liiteras  fama  prodebat,  prredicari,  quod  Elias 
curru  igneo  et  equis  sit  igneis  ad  cnRlesti.t  iraus- 
lalus  :  vel  certe  hoc  ipsum  inter  a!ia  dcpictum  in 
panete  videntes,  crediderunl  vicinia  decepli  nominis, 
Solis  hic  transitum  per  coelos  esse  dcsignatum,  et 
miraculum  diviuiius  factum  commutavcruut  in  argu- 
ineiii.uin  erroris  humana  stultitia  commeudatum. 
(juos  imitali  ipsi  Judsei  satagcrunt,  ne  in  aliquo 
Gcnlilium  stultissimis  minus  stulli  parereul.   » 

"  Omni  generi  idoiolalria:  et  superslilionis. 

i>  Quod. 

'  Mulalur. 

J  Israeliticis. 

'  Afferl.  Praeslat  nostra  leclio. 


quasi  sap'enler  ac  recle  facta  reliquissel.  Mcminit 
supra,  el  lutjiis  loci  Scri|itura  diccns  :  Tuac  adi/i- 
cuvil  Salomon  fanttm  Chumos  idolo  Moab  in  monte, 
quiest  contra  Hierusalem,  et  Muloch  idolum  filiorum 
Ammon.  Nec  videri  debel  conlrarium,  quod  ibi 
nions,  in  quo  facta  sunt  luee  idola,  contra  Hierusa- 
letn,  hic  iu  Jerusalem  esse  pusitus  asserilur,  quia 
nimirum  in  tanta  crat  urbis  vicinia  positus,  ut  ad 
ipsam  perlincrc,  «  cl  ipsam  quoque  soicibus,  qua. 
in  eo  congeri  bantur,  atiingere  vidcrelur.  i 

(-24,  H  ct  15.)  Tramhdii  (Nabuchodonosor)  om- 
tiem  Jerusalem  el  universos  principes  :  translutit 
quoque  Joathim  in  Babylonem,  et  Judicesterrw  duxit 
in  captivitatem  deJerusalem  in  Dabtjlonem,  ei  omnes, 
U  viros  robustos,  etc.  Quod  referens  de  Nabuchodono- 
sor,  quia  transluterit  omnem  Hiertisaleni,  ee  uni- 
versos  principes,  ct  onmes  forles  exercilus,  dccem 
inillia  iu  captivitalem,  atldidit  Scriptura  dicens  : 
(V.  Uj)  Ei  omnem  artificem  ei  clusorem. 

t  Hoc  est  quod  supra  eidem  populo  Israel  Phili- 
stiiin  regnantes  fecisse  narrantur,  cum  dicitur  : 
(I.Deg.  iii)  Porro  faber  ferrurius  non  inveniebalur  in 
omni  terra  Israel  :  caverant  cnlm  Philisliim,  ne  forli 
fgcerent  llebrwi  gladium,  aut  lanceam.  Siuit  eniin 
iuir  iili  cavcrunt,  ne  habenles  fabros  ferrarios  lle- 

f  Siibscqiienii.  Praestat  nostra  leetio. 

6  Et  ipsa  tjitoque  surdibus,  quir  in  cu  congrega- 
bantur,  allaminare  videretur.  Praesiarc  viitetur  uo- 
sira  leclio. 


«07 


U.AUDII  TAURINENSIS  EPISCOPI 


808 


l.ras,  qui  arma  ad  repugnandum  facerent  .  ita  nunc  A  compellunt.  Qtiod  si  clusorem  hoc  loco,  non  osiio- 


Chakkei,  a  deslructa  Hierusalem  ct  yastata  omni 
terra  rcpromissionis,  b  sategerunt,  ut  nullus  in  ea 
c  remaneret arlifex,  nullus  clusor,  qui  vel  feedaia  ur- 
bis  moenia  componere,  vel  possit  resareire  <•  liirula  ; 
quin  poiius  quidquid  apud  gentem  extciminalani, 
artis  invenerant,  lotuminBabyloniani  transferunt,  ut 
vel  ad  niliilum  ultra  valea;,  vel  illius  civitatis  uiili- 
latibus  proficiat.  Cujus  tam  dcflendx  hisloriae,  qusc 
muUum  Degligentise  noslri  temporis  congruit,  non 
opinor  allegoriam  essc  reticendam.  Constat  namquc, 
quia  Hierusalcra,  et  terra  lsrael  civilatem  Christi, 
id  est  Ecclesiam  sanclam  :  Rahylon  aulein,  et  Chal- 
daei,  sivc  Philistxi  civitatem  diaholi,  id  cst  omnem 
malignorum,  sive  hominum,  sive  Angelovuin  mulli 


ruin,  sive  miiroruin,  sed  auri  polius,  gemmarumque 
intelligere  volueriinus,  ad  unum  profecio,  eumdcm- 
que  spiritalis  exposilio  (inem  re-qiicit.  Dicluni  quip- 
pe  est  ile  Sapienlia  :  (l'rov.  xx,  15)  Quiu  aurum  t'si, 
ei  multitudo  gemmarum  :  aique  ideo  f  lusores  horuni, 
non  alios  aplius,  quam  doelures  intelligere  valemus, 
qui  quandiu  reete  vivunt,  ac  docent,  in  oriiatum 
-:i  ini  .>■  civitalis  induslriam  suse  arlis  impendunt.  Al 
si  forte  erraverint ,  quid  nisi  a  rege  Ch&ldseorora 
captivi Rabyloniam  transferunlur  ?  Aitificem  et  clu- 
sorem  ab  llierosolymis  Babyloniam  transmigrare,  est 
lalenlumverbi  ccelilus  accepium  in  terradefodi,  idest 
scientiam  spiritualem  ad  peccalorum  opcra  converti.  > 
Posl  hxc  refert  Scriptura,  (xxv,  5,  6,  etc.)  quod 


tudinem  dcsignat :  servitqne  Israel  Philislaeis,  sive  B  fugientem  regem  Sedechiam  ab  cxerciiu  Chaldaeo- 


Cbaldseis,  cuiii  Qdeles  qnique  nomine  tenus  in  Ec- 
clesiacoiisislcntes,  eseterum  ab  immundisve)  spirili- 
bus,  vel  liominibus  decepti,  aut  avariliae,  aui  luxn- 
rise,  aut  alteri  cuilibet  peccato  nienlis  colla  sub- 
iniltunt.  Abducil  autem  Nabuchodonosor  Hierasa? 
lem,  et  universos  principes,  fortesque  cxercitus  de- 
cem  ruillia  in  caplivilatem,  cuni  et  magislros  populo- 
rum,  et  cos  qui  invincibili  animo  Domino  servire, 
ac  decalogum  legis  fideliler  in  Dei  ac  proximi  vi- 
debantur  amore  conservari ,  subito  si\e  illecebris 
luiindi,  scu  adversilatibus  subacli,  e  ant  majoribus 
poliuunt  scfarinoribus,  aut  certe  in  hseresim  decli- 
nando,  apertse  apostasiae  '  nomcn  incidunt.  Arma 
vero,  quibus  contra  diabolum  repugnantes,  liberla- 


rnm,  apprehc-nsumque  duxeriint  ad  regem  Babylonis 
in  Rehlatha,  qui  locutus  est  cum  eojudicium  :  filios 
autem  Sedechia;  occidit  corara  co,  et  oculos  ejus 
cflbdil,  vinxitque  eum  calenis,  el  adduxit  in  Ba- 
byloncm. 

>  <  Dum  Scriptura  sacra  Scdechiic  captivitalem 
narrat ,  ordincm  captivitalis  internoe  denunliat  : 
Rex  quippe  Babylouis  est  anliquus  i  possessor  in- 
lima.'  confu^ionis,  qui  pritts  filios  ante  intuentis  ocu- 
los  trncitlat,  quia  sxpe  sic  bona  opera  inlerficit,  ut 
h:ec  se  amittere  ipse,  qui  captus  est,  dolens  cernat. 
Nam  «  gemil  plermnque  animus,  et  lamen  rarnis  suas 
deleclationibus  viclus ,  bona,  qua;  genuit,  amans 
perdit,  et  quae  patitur  damna  considerat,  nec  tamen 


tem  a  Deo  nobis  donatam  defendimus,  6  quid  sunt  C  virtutis  brachium  conlra  rcgem  Babylonis  levat 


aliutl,  nisi  eloquia  Scripluraruni,  in  quibus  ct  ipsius 
Domini,  et  sanctorum  ejusexemplis,  quo  ordine  bella 
vitiorum  superari  debeant,  luce  clarius  discimus  ? 
Sed  Pliilistaei  filios  Israel  fabris  arniorum  privant, 
cuii!  maligni  spirilus  animos  fidelium  a  meditationc 
sacr.c  lectionis ,  ssecularia  illis  negotia  inserendo, 
retardant  :  ne  vel  ipsi  per  hujus  exercitium  resisten- 
di  fidticiani  sumant,  vel  alios  forle,  qui  legere  ne- 
sciunt,  ad  resislcnduni  viliis,  exborlando  aut  corri- 
pieudo  accendant.  Tollunt  fabros  armorum,  cum 
eos,  qui  sacra  eloquia  norunt,  in  tantum  scelerjbus 
obruunt,  ut  dicere  bona,  qu;e  <■  didicerinl,  prorsus 
erubescaiit.  Transfcrunt  omnem  artificem  et  clu- 
sorem  in  Babyloniam  de  liierusalem,  cum  cos,  qui 


sed  duni  videns  nequiiia?  perpetratione  percutitur, 
ad  hoc  <  quoque  peecato  superducitur,  tit  ipso  quo- 
que  rationis  lumine  privetur.  llnde  Babylonis  rex, 
extinctis  prius  liliis,  Sedechix  oculos  eruit,  quia 
malignus  spiritus  subductis  pritis  bonis  operibus, 
post  inielligentiae  lumen  lollit,  quod  recte  Sedecbias 
in  Rcblalba  patitur.  Reblatba  quippe,  multa  hivc, 
inlcrpretatur.  Ei  enim  quandoque  el  lunien  rationis 
™  claudelur,  qui  pravo  usu  ex  iniquitalis  suae  mulli- 
tudtne  gravatur.  i 

■  Sicut  enim  quarta  die  ecelum  in  initio  crea- 
turarum  luminaribus  ornatura  exstitit,  ita  quarta 
aelate  mundi  Israeliticus  populus  ecelesti  fide  incly- 
tus  ,  a  Prophetis  ,  quasi  a  stellis   illuniinalus  ,  re- 


multifaria  virtutum  operatione  pluribns  prodesse,  et  gno  David  ct    Salomonis  gloriosus  ,  tempii  etiam 

civilalem  Dei  conlra  irrupliones  tentationura  munire  sanctissimi  altiludine,  loto  est  nobilitatus  in  orbe. 

solebant,   a  proposiio  dellectunt ,  atque  iugcnium,  Sed  accepit  vesperam,  quando,  crebrescentibus  pec- 

quod  tiiitioni  sanclai  Ecclesife  in.pendere  debuerant,  catis,  regnum  illud  a  Cbaldseis  dissipatum,  (emplum 

ad  voluntatcm   polius   regis  viliorum  ,   dispensare  dirutum,  ettotagcns  illa  estin  Babyloniam  translata. 


»    Vastata  Jerusalem  ct  omni   terra.   Pr.Tslare  vi- 
deuir  nostra  lectio. 
b  Satagunt. 
■  Rematieat. 
d  Dirupta. 

«  «  :  pnestaj  noslra  leciio. 
'  nolam. 
*  Qum. 
1    didicerant. 
<  Subscquentia  lincoiis  notna  Patcnus  ex  Cre^o- 


rin  desumpsit,  ideoque  eiiam  Claudius.  Consulc  nuiu. 
xxxvn,  cap.  15,  olim  16,  libri  vil  Moral 

!   Additur  :  hostis. 

v  bona  gignit. 

1  quandoque  peccuti  usu. 

m  claudilur. 

n  Quae  sequunlur  lineoiis  minime  notala  m  nullo 
vemsto  scriptore  inveni  :  Augustiniani  tamen  styli 
nonml.il  haberit. 


809  QILESTIONES  XXX  SUPER 

«  Qux  quarta  sseculi  xlas  a  David  usqiic  ail  transmi- 
gcationem  Babylonis,  liabet  annoa  josta  Hebraicam 
vcrilatem  quadringenlos  septuaginta  ires  b  :  juxta 
Scptuaginia  inlerpretes  aliquid  amplius.  Gcneratio- 
ncs  jnxta  ulrosque  co  liccs  septemdecim  :  quas  la- 
men  Evangelisla  Maf.hxus  certi  niysterii  gratia, 
quatuordecim  ponit,  a  ima  juvenili  xtate  in  popuio 
Dei  Rcgum  tempora  coeperunt.  Hxc  namque  in  ho- 
minibus  xlas  apia,  ad  gubcrnandum  solct  existere. 
Sedecbias  autein  suprascriptus  filius  Josi;«  regnavit 
annis  umleciin  :  hujus  undcciino  aniio,  regum  au- 
lem  Babylonis  ociavo,  secnndum  dics  lunarcs  mcnse 
quarto,  quinla  dic  mcnsis,  jnxla  solares  vero  dics, 
octavo  kalendas  Julii,  luna  quinta,  qucm  illi  quin- 
tum  diem  computant,  feria  septima,  aperta  est  ci- 
viias,  et  ingiessi  sunl  omnes  principcs  rcgum  Baby- 
lonis,  posscJeruntque  civilatcm,  et  eaplivum  tran,s- 
duxeruiit  populum  in  Babylonem.  Et  inde  poslea 
Nabuzar.lan  princcps  militix  excrcitus  Babylonis 
mense  quinio,  decima  diemeiisislunaris.solarisvcvo 
quinlo  kalemlas  Angnsii,  luna  ilecima,  qn.im  Hebrxi 
decimum  dicmquinii  mcnsis  vocant, r  deslrucli  suut 
muri  civitatis,  et  lemplnm  pariter  incensum,  atque 
vaslatum  est,  anno,  cx  quo  fundari  cocpit,  quadrin- 
gcnlesimo,  et  trigesimo.  Si  vero  a  mc  quxratur  per 
quid  sciam  hoc  :  aut  quomodo  poluit  lioc  Bcri,  ut 
taliluis  diebus,  vcl  comprehcnsa  fuerit  civitas,  vel 
inccnsa  :  rcspondeo,  quia  ipso  anno  dccimo  kalendas 
Aprilis  exstitit,  sccumluin  dics  lunares,  anni  princi- 
pium,  ei  priini  mcnsis  inilium.  Jam  ipsa  in  Baby- 
loniam  transmigralio ,  quo  eliam  pcr  Hiercmiam 
prophelam  spiritus  Dei  jubet,  ut  pcrgani,  et  orent 
pro  eis  ipsis,  iu  quorum  regno  pcregrinantur,  quod 
in  illorum  pace  eliam  pax  esset  istorum,  el  xdilica- 
renl  domos,  et  novellarent  vineas,  et  planlarent  bor- 
tos,  quis  non  agnoscat  quid  prxftguraveiinl,  qui  al- 
tenderit  veros  Israelitas,  in  quibus  dolus  non  cst, 
per  apostolicam  dispcnsationem  cum  evangelico  sa- 
cramento  ad  regnum  genlium  transmigrasse?  Unde 
nobis  Aposlolus  tanquam  Hicrcmiam  replicans  dicit : 
(/  Timolh.  ii,  I)  Volo  ergo  primum  omnium  ficri  de- 
precationei ,  oralionet  ,  interpellaliones  ,  graliarum 
aclionei  pro  omnibus  hominibut,  pro  regibus,  el  his, 
qui  in  sublimilale  tunt,  ut  quictam,  et  Iranquillam 

«  Vide  quae  tradit  Auguslinus  cap.  43,  libri  xvi 
ie  Civitale 


LIBROS  RECUM.  —  LIBER  IV.  810 

A  vitam  agamus  in  omni  piclate,  et  caslitate  :  lioc  enim 
bomim,  et  acceptum  est  coram  Sulvalore  nosiro  Deo, 
qui  omncs  hominet  vult  salvos  fieri,  et  in  agnilionem 
verilalis  venire.  Ex  boc  quippe  eliam  illis  credenli- 
Ims  constructa  suiii  domii  ilia  pacis,  basilicx  Cbri- 
gtianarum  congrcgationum,  ct  novellatae  vinex  po- 
pulorum  (idclium,  et  planlati  hoiti,  ulii  eliam  inler 
omnia  olera  granum  illud  sinapis  rcgnat,  suh  cujus 
umbraculis  longe,  lateque  porreclis,  etiam  altipetax 
superbia  gcntiiim,  lanquani  in  eoeli  volatilibus  con- 
fugiendo,  reqnicscit.  Nam  quod  ctiam  post  scptua- 
ginia  aunos  secundum  ejusdem  Hicremioe  prophc- 
tiam  reditur  ex  captivitale,  et  tcnipliun  rcnovatur, 
quis  fulelis  Christi  non  intelligal,  posl  evoluta  lein- 
pora ,   qiire  scpicnarii    dierum  numcri   repetilioue 

B  transcurrunt,  eliam  nohis,  id  cst  Ecclesix  Dci  ad 
illam  coclestem  Hierusaleni  ex  hujus  sxculi  pcrcgri- 
naiione  redeundum  ?  pcr  quem  ?  nisi  per  Jesnm  Chri- 
stum,  vere  Sacer.lotem  inagnum,  cujus  figuram  gc- 
rehat  ille  Jesus  SaccrJns  maguus  illius  tcmporis  , 
quo  templum  aedificatum  est ,  post  captivitaiem  , 
qucm  prophcta  Xacharias  vidit  in  sordido  habitu, 
devictoqne  diabolo,  qni  ad  cjus  accusalionera  slabat, 
ablaiam  illi  sordidam  vcstcin,  ct  datnin  iiiiliimcnluni 
honoris  ct  glori;c  :  sicut  corpus  Jesu  Chrisli,  quod 
esl  Ecclesia,  adversario  in  fine  lemporum  per  judi- 
cium  superato,  a  luclu  peregrinationis  in  gloriam 
sempilcrnx  salulis  assumctur.  l.iuoil  cliam  in  psal- 
mo  dedicationis  domus  Dci  apertissime  canitur 
(Psal.  xxix,  12)  :  Convertisti  planclum  meum  in  gau- 

G  dium  viilii  :  conscidisli  saccum  mcum,  et  accinxisti 
me  Iwlilia,  ut  cantet  tibi  gloriu  mea,  et  non  compun- 
gar.  Quis  polcst  ex  occasione  alterius  operis  omnia, 
quse  in  illis  veteribus  legihus,  et  Prophelarum  libris 
figurate  Christum  annuntiant,  quania  libet  pcrstrin- 
gere  brevitate,  nisi  forle  quispulet  ingenio  fieri,  ut 
ea  quap  rerum  ordine  sua  ternpora  cucurrerunt,  ad 
Chrisli  significationes  interpretando  vertantur?  Hoc 
forlc  Judaei  possunt  dicere,  sive  1'agani.  Eis  autem, 
qui  se  Christianos  putari  volunl,  premil  cervicem 
apostolica  auctoritas  dicens  (1  Corin.  x,  6):  Omnia 
hwc  in  figura  conlingebunl  itlit.  El  ha?c  omnia  figurae 
noslrae  fuerunl. 

Explicil  traclatus  Hbri  Regum  quartut. 

n      h  F.dit.  ocluaginla  trcs. 
c  Hic  aliquid  deest. 


INCIPIT  PRIFATIfl  CLACDIl  EPISCflPI. 


Quia  igiturjam  fautore  Deo,  in  superiorihtis  libris 
quibusdain  inierrogationibus  tuis  satis  faclum  essc 
puto,  frater  charissime  Tbculmire,  nunc  aulem 
qiiasdam  quxstiones  tuas,  in  fine  libri  hujus  connc- 
ctere  studemus,  quia  siiperfluum  niihi  visum  est,  ut 
nudaslitterxquxstiones  inler  spiriluales  permiscere 
debuissem  aIlegori;e  flores.  Quaedam  vero  remanent 
Patrol.  CIV, 


indiscussx,  quia  nec  in  antiquis  translationibus  ali- 
quid  exinle  translatinn  rcpcri,  nec  in  majorum  no-' 
strorum  opusculis  aliquiil  expositum  legi.  Et  haec 
me  ignorare  fati>or,  quia  nec  quidpiam  ine  aliquid 
exinde  legisse  rcir.iniscor.  Ei  ideo  de  imperilia  non 
erubesco,  quia  lectione  non  doccor;  ncc  dc  periculo 
formido,  quia,  qux  non  iutclligo,  docere  non  pra- 
26 


8!1 


CI.AIDU  TAURINENSIS  EPISCOPI 


81-2 


El  ilum  quaeslioncs  tu.  s  in  manibus  meis  le-  A  versa  est  de  lerra  Pir.listiim,  qnserens  qmesivi  cum 


nercm,  liuiiis  jam  supcrioribus  libris,  ut  rcspondendo 
aliqnid  cxindc  scriptitarem,  pervenit  ad  niaiins  meas 
epistola  c\  Aquis,  rcgio  directa  palatio,  qualiter  lu 
librum  traetatus  mci,  qucm  tibi  antc  biennium  prx- 
stiti,  in  cpistolas  ail  Corinlhios,  Episcoporum  ju- 
dicio,  aiquc  Optimatum  damnandum ,  ad  euimlcm 
jam  diciiii.i  palatium  prxscnlari  feceris.  Qucm  tra- 
ctalum  ibidcm  non  damnandum,  scd  scribendum, 
amici  niei  non  solum  »  humiliter,  sed  etiam  amalii- 
liter  susceperunt.  Ignoscal  tibi  Dominus  tcstis  vitae 
mea;,  ct  largitor  operis  mci,  qui  non  limuisli  scrmo- 
nibus  dctrahere  veiilatis,  et  seJens  adversum  me 
loqueris  mcndacium,  et  adversus  lilium  inatris  Ec- 
clcsi;e  posuisti  scandaUim,  mortemque,  qunm  O/.a 
pro  illieita  praesumplione  pcrtulil  in  corpore,  (sic)  13 
si  ila  vives,  gestas  in  menle. 
i. 
(/  Rcg.  1,  18.)  Dc  co  quod  scriplum  esl :  Viilttts 
ejits  quoque  non  sitnl  amplius  in  diversa  mulati :  ila 
a  Septuaginla  inlerprelibus  scriptum  habctur.  Ei 
ctbiil  mulier  in  viam  suim,  ct  intravil  in  hospilio  suo 
(id  esl  adliuc  in  Sylo),  et  manducavil  cum  viro  suo,  ct 
bibit,  ct  facics  ejus  nun  conculk  amptius  :  id  esl,  quia 
postquam  preccm  suam  effudil  cx  toio  animo  in  la- 
iicriiaciilo  Doiuini,  cldixit  ad  illam  Hcli  sacerdos  : 
Vudc  ifl  pace.  Dcus  Isracl  del  libi  petitionem  tnam, 
ijiiam  petisti  a  Domino,  confisa  de  Domini  bonilate, 
ct  Ponlificis  oraculo,  non  anxia  siculantca,  sed  Ixta 
ile.  Domini  confidentia,  reversa  csl  in  domum  suam. 
Kl  lioc  csl  quod  dicit :  Et  facies  ejus  non  concidit  C 

unwlius. 

II 

(Cap.  11,  18.)  Dc  co  quod  scriptum  esl :  Samuel 
aulem  ministrabat  anle  fuciem  Domini  puer  acciuclus 
epltol  lineo.  Ephot  anlem  quod  esl  in  Exodo,  (cap. 
xxv,  7)  sttper  liumerale  dicitur.  INon  auteiu  oinnes 
Saccrdoies  talcm  utebantur  super  humeralem,  qua- 
lein  summus  Ponlifex,  sicut  Aaron,  et  posleri  ejus, 
qno.l  esset  ex  auro,  et  jacynto,  et  purpura,  ct  cocco 
alque  bisso.  Aliud  est  enim  ex  supra  dictis  colori- 
lius  ex  auro  habere  contexlum,  aliud  in  similitudi- 
ne  saccr.lolnm  simplex,  ct  lineum  :  hoc  aulem  gc- 
nus  veslimcnti,  quod  super  liumeralc  nos  dicimus, 
scimus  apud  Ilcbraos  eplioi  appellari,  et  solis  con- 
venire  Ponlificibus.  Sed  hic  statim  illud  occurrit,  » 
quod  Samnel,  qui  LeviU  fuit,  scribitur  habuisse 
aitatis  adbuc  pueiilis,  ephot,  id  cst  superhumcrale, 
iineum  faelum  illi  ab  cjus  matre.  Non  crat  ulique 
tale,  quoniam  cum  dattis  est  nulriendus  adhuc  puer. 
non  erat  summus  Saccrdos.  Scd  hoc  in  libro  for- 
mationum  litier;e  ct  spiritus,  in  tractatu,  vidclicct 
Exodi,  qucni  aule  aliquos  annos  cxposuiinus,  sufli- 
eienler  a  nobis  expositum  est. 
III. 

(vi,  18)liilcivogatus  cliam  quid  sil  Uabelmagnum 
superquem  posuerunl  arcam  Domini,  quando  re- 


mulla  «liliseiuia  in  divcrsis  translalionibus,  et  11011 
repperi  Habel  magnum,sed  lapidem  magnum,  snpcr 
qiieni  imposticruiil  arcam  lestamenli  Domini  •'. 

IV. 
(vii.  15.)  Quaris  cl  illnd,  quare  de  Samiicl  scribi- 
tur,  quod  judicaverit  Israel  cunctis  diebus  viliv  suw  : 
ci  in  vita  sua  amiserit  principatum.  Judicium  cniin 
non  semper  a  1  dominationcm,  sed  ad  doctrinam  pcr- 
linct.  Et  ideo  jiulices  docloret  populi  appellanlur. 
Sicut  Defcora  scribilur, quofl  [.fndith.ix, i,ct  fyjudi- 
caverit  Isrttel ;  id  est  docuerit,  et  ideo  Sainucl  judi- 
cavit  Israel  oinuibus  diebus  vita;  sua-,  qttia  viam 
niandatoiiiiu  Dci  doeuit  Israel,  omnes  dics  vita:  sux. 

V. 

("t,  2.)  Dc  eo  quod  scriplum  csl :  cum  unxissct  Sa- 
muel  Saul  regem,  ait  ad  eum  :  Cum  abieris  Iwdie  a 
me,  invenies  duos  viros  jurla  sepulcrum  Rachel  in 
[iuibiis  Benjamin  salientes  magnas  foveas,  cl  libcrabis 
populum  Domini  de  manu  inimicorum  ejus.  MaglKC 
fovex  signilicabanl  alllii  lion  111,  ct  dcjcelionem,  at- 
qne  tribulationem  Israclilarum,  qua;  paliebantur  ab 
AmmoniUs,  ct  AUophylis,  ct  cieteris  hostibus,  qui  in 
ciicuitu  eoiuin  erant.  Duo  vero  viri  transilientes 
eas,  pnesagium  erant  magnarum  victoriarum,  quas 
Dontinus  egit  pcr  inanum  Saul  de  Naas  rege  Aramo- 
nilaruin,  et  Satrapis  Pbilistinorum. 

VI. 

Qita.'ris  etiam  cnr  Saul  bis  ungatur  in  regem,  e« 
David  tertio,  cttm  hoc  non  ita  sit,  ul  Saul  bis  unctus 
fuerit,  sed  semel  ct  David  bis.  David  iamen  lcgitur 
unctusesse  a  Samuclc,  (/  Keg.  cap.  xvi,  13)  primum 
in  domo  patris  sui,  (//  Reg.  v,  5)  deindeposl  in  He- 
bron  super  domuin  Jiidam,  lertio  111  Ilicrusalem.  Da- 
vid,  qui  interprelatur  [ortis  manu,  sive  desiderabilis  : 
flguram  geslasse  Domini  Salvatoris,  non  dubium  est. 
Qui  quasi  in  domo  paicrna  unctusest,  quoniam  tan- 
lum  per  legcm,  el  Propbetas  (Psal.  lxxv,  2)  in  Ju- 
doea  notits  erat,  ct  Isratl  magnum  ejus  habebatur  no- 
men.  Sed  postea  in  Hebron  stiper  omnem  Judam  de- 
nuo  unctus  est,  quoniam  pcr  praedicalionem  Evan- 
gelicam  et  Apostoliram,  in  univcrsa  letra  admirabile 
factttm  esl  nomen  cjus,  id  esl  in  Ecciesia,  ubi  vera 
confessio  fiiici  est,  quia  Judas  inlerpretatur  confes- 
sio.  Terlio  ungetur  noster  David,  id  esl  Dominus 
Jesus  Chrislus  in  coipore  suo,  quod  est  Ecclesia,  in 
Ilicrusalcm,  id  est  in  visione  pacis;  quandc  devicta 
morte  (/  Cor.  xv,  54)  absorbebitur  mors  in  vietoria, 
et  mortale  lioc  induel  immortalitatem.  (Apoc.  vn,  17, 
ei  21)  Quoniam  ubsteiget  Dctts  omncm  lacrymam  ab 
oculit  Sanctorum,  et  mors  non  cril  ultra,  neque  lu 
clus,  neque  clamor,  sed  nec  dolor  ullus.  Sed  ertt 
Dcus  omnia  in  omnibus.  Hanc  lerliam  unclionem 
percipiet  noster  David,  id  cst  Dominus  Jesus  Christus, 
in  corpore  suo,  qnod  cst  Ecclesia    in  fiue  sxculi, 


»  littmaniler,  ut  puto. 

b  Kabauus  Abel  magnum  Vrbem  csse  ait  in  termino  Israel. 


813  QU/ESTIONES  XXX  SUPF.R  LIBROS  REGUM.  —  LIBER  IV.  8! 4 

(/  Cor.  xv,  84)  quando  tradiderit  regnum  Deo,  et  Pa-  A  divinam  in  capile  unclionem,  non  lorica  indutus, 

non  prolectus  clypeo,  non  tclis  munilus,  sed  hafccns 


iri,  tt  evacuavent  prmetpatus  °. 
VII. 
(Cap.  xv,  i.)  Quaris  etiam,  cum  Dominus  misissct 
Saul  percutere  peccalorcs  Amalecli,  (vers.  G)  curpe- 
percil  Cliineo,  dicens  post  pauca  :  Tu  enim  (eeisti  mi- 
sericordiam  cum  omnibus  filiis  Israel,  ctim  asecnde- 
rent  de  jEgypto.  Et  inde  quxris  qtiis  fuerit  hic  Clti- 
neus,  et  ubi  legitur,  hanc  fecisse  misericordiam. 
Chincus  dictus  est  familia  populi  desccndeiis  ex 
stirpe  Hictro  soceri  Moysi,  quietalionomine/iagu/ie/ 
dictus est :  hi eiiini  propter honorcm  Dci ctrli,  cujus mi- 
rabiliaperMoysencogrfovcrunt,  ctipsi  pcr  annos  qua- 
draginta  in  dcserio  viderunt.  Circa  qucni  dcsertum  ipsi 
habitaverunt,  et  idcirco  familiares,  et  benevoli,  atque 


benedictionem  Dei  omnium  potcntiorcin.  Quod  crgo 
opus  erat,  quia  non  credebat  rcx,  coaclus  esl  jam 
virlules  exponere  suas  :  Dixitque  David  ad  regem 
(/  Reg.  xvn,  vers.  5i,  33  ct  56)  :  Pascebat  servustuus 
patris  sui  gregcm,  ct  veniebat  ieo,  vcl  ursus,  tollebat- 
que  arietcm  de  mcdio  grcgis,  ct  scquebar  eos,  el  per- 
cuticbum,  eruebamqiic  de  corum  oic  prwdam,  cl  tllt 
consnrgebanl  advcrsum  mc,  et  apprchendcbam  men- 
tum  eorum,  ct  suffocabam,  itUerficicbamque  eos.  Erit 
igilur  ct  Philista-us  liic  incircumcisus,  quasi  unus  tx 
eis.  Credidit  rex  signi  magnitudinc  provocatus,  ct 
dixit  ad  Daviil  :  lnduere  armalura  mca,  et  sic  egre- 
dere.  Quod  cum  fccisset,  ju.xla  morem  progrcJi  non 


amici  filiislsrael,populovidelicetllcbr;t.'o  semper  fue-  B  valebat,  quia  non  permittcbal  lioc  fieri  Deus.   Scili- 


runt,  et  ipsa  a  Samuele,  Saul  recordataeslmisericor- 
dia,  quam  filiislsrael.quaniloexieruiitde.iEgyplo.cx- 
hiliueriini.  Deliacstirpefiiit^AberCliineusvirsanctx 
mulicrisjahel,  (Jud.  iv,  17)qu;cin  lcnlorio  suo  occidit 
Sisaram  hostcm  filiorum  Isracl,  ducemregis1:  Gabini. 
VIII. 
Inquiris  adlmc  cur  Sainucl  Agag  rcgi  dixerit 
(/  Reg.  xv,  52)  :  Siccine  scparat  amara  mors  ?  Cum 
hoc  non  Samuel  Agag,  sed  Agag  occidendus  Samucli 
dixeril.  Vcrbum  hoc,  quod  inquiris,  quid  sit  siccme  ? 
non  nalura  sui  in  ipsa  historia,  scd  inlerpretis  vo- 
luptuositas  fecit  obscurum.  Tale  cst  enim,  quo.i 
dicil :  siccine  :  velul  si  diceret;  sic  separat,  aut  ta- 
liler  scparat  amara  niors  ?  Tale  qnod  ct  in  rantico 


cet  ut  nudus  vinccret,  el  non  arma  Saulis  virlutcm 
victoriae  partircntur  :  ne  dicerct  rex,  quoniam  arma 
vicerunt  mea,  projccit  arma,  ct  induit  fidiiciam. 
Egrcditur  incrmis,  ct  loricalus  lide  cgredilur  pasior 
et  miles  :jactat  lapidem  non  nalura  corporis  lixvs, 
scd  virtutc  fidci,  ct  uno  rotatu  funda;  in  fronlc  pcr- 
cussit  blasphcmum  :  quo  corruente  cucurrit,  cl  ac- 
ceptogladio  cjus  amputavii  caput  illins,  ut  comple- 
rclur  illud  quod  scriplum  csl  (Psal.  ix,  17)  :  /« 
opcribus  manuum  suarum  comprehensus  cst  pcccator. 
Et  sic  in  nomine  Domini  reportavit  cx  hnstc  vicio- 
riam  :  et  abstulit  in  lempore  illo  opprobrium  a  filiis 
Israel.  Quid  tamen  ista  significant,  in  libro  primo 
operis  hujus  ex  dictis  majorum  noslrorum,  ul  Do:ni- 


Deulcronomii  (xxxn,  5)  scriptum  reperitur,  inler      nus  dedit,  et  invcnire  potuimus,  jam  cxposilum 


cactera  ait :  Generalio  prava,  atque  perversa,  Iwccine 
reddis  Domino  ?  dum  in  aniiqua  translatione  deccn- 
tius  et  clarius  scriptum  habelur :  llwc  Domino  re- 
tribuisti,  populus  stulte  el  insipicns  ? 
IX. 
Addimus.elquodtu  rogasli,  quod  non  dixit  Deus  ad 
Samucl(xvi,  I) :  vade,  el  unge  mihi  David :  sed  vade,  et 
unge  mihidefiliis  Isai,  ctc.cur  dubie,  et  non  specialiler 
David  nominavil?  Nc  scilicet  paterelur  David  quod 
passus  est  Joseph  (Gen.  xxxvn,  5  et  seq.).  Sicul  enim 
illi  addiscentcs  fuiurumsibiolimregcm.aulDomiiuiin 
insidiaii  sunt,  el  posl  multas  injurias  vendiderunt, 
sic  formidinis  dandum  eral,  neet  isti  haeceadem  p 


XI. 

Jam  nunc  iilud  qund  in  priori  parle  opcris  hiijiis 
prretermisimus,  quod  nec  tu  interrogasti,  paulispcr 
proponcndo  aggrcdiar.  Quare  dixerit  Dominus  nimi- 
runi,  prscscius  futurorum  (Actor.  xm,  22)  :  inveni 
David  filium  Jesse  virum  secundum  cor  tneum  :  qni 
[aciat  omnes  voluntatcs  meas  :  cum  lalia,  cl  tanti 
liomo  ipse  commiscrit.  Quod  quidcm  si  de  ipso 
David,  qui  reprobato  Saulc,  ct  exstincto,  fuit  rex 
Israel ,  dictum  intelligamus ,  patet  profeclo  ,  quia 
Deus  pra;scius  futurorum  cst,  qui  proeviilit  in  co  tan- 
lam  pielatem,  lamque  veracem  pocnilenliam,  ut 
essel  in  corum  numero,  de  quibus  ipse  dicit  (Psal. 


pelrarcnt,  unde  ignoranlia  cautcla;  effecla  est  matcr.  D  xxx'-  •*"■  •) :  Deati  auorum  remissa;  sunt  iniqttitatcs, 

et  q  orum  tecta  sunt  peccata.  Beatus  vir,  cui  non 
imputavit  Dominus  peccatum.  Cum  ergo  prasciret 
eum  Deus  peccaturum,  et  peccata  sua  pia  huinilitale, 
et  sincerapoenitentiadeleturum,  cur  non  dicerct :  ih- 
veni  David  virum  sccundum  cor  mcum,  cui  non  crat 
iinpulalurus  peccatum,  lani  imilta  bona  facienti,  ct 
cum  tanta  pictate  viventi,  ct  in  ipsa  pietatc  pro  pec- 
raiis  suis  sacrilicinm  ronlriti  spiritus  olTerenti  ?  Pro- 
pter  Ii.-bc  omnia  vcrissimc  diclum  est  :  iuveni  David 
seciindum  cor  meum,  qui  licct  sccundum  cor  suum, 
non  csset  quod  peccavit,  lamen  sccunduin  cor  suum 


X. 

(/  Reg.  xvn,  39,  40,  et  49.)  De  co  quod  scriptuin 
csl :  quod  David  conlra  PhilisUciim  pergcns  ad  pras- 
liandum  arma  Saul  portare  noluil,  sed  qiiinquc  lapi- 
des  de  lorrenlc  in  peram  misit,  tamen  iinum  solum 
prqjecit :  venicns  enim  David  de  pascois  oviuin,  post- 
quam  unctus  est  jussionc  Dei  oleo  benedictionis , 
minislerit  quidem  hominis,  sed  Dei  nutu,  quod  su- 
perposuit  capiti  ejus  cornu  chrismatis  omni  diadc- 
mate,  etpurpura  potiorem  d,  et  sic  perrexit  habens 

"  Deest  itaque  solutio  quxstionis ,  qux  respicil 
Saul. 
b  Uabtr  Cinants. 


c  Jabin  regis  Azot. 
■s  Potius,  ui  arbitror. 


si: 


CLALDH  TAURINENSIS  EPISCOPl 


816 


fnit,  qiioiI  pro  peccatis  suis  congrua  poenitenlia  sa-  A  cundum  cor  meunt,  qni  fueiet  omnet  volunlates  meat. 


lisfccii.  Iluc  ergo  solum  in  illo  secundum  cor  non 
fnii,  qiirtd  illi  Deus  non  impulavit.  Hoc  ilaquc  ablato, 
i.l  csl  non  impntalo,  quid  rcm.insil  nisi  unde  vcris- 
simc  diceretur  :  iiweni  Duvid  secundum  cor  meum  ? 
Si  autem  hoc  prophetice  diclum  de  Christo  velimus 
aceipere,  niilliis  nodus  qmeslionisoccurril.  Nisi  forie, 
nt  qiixralur  a  nobis  quomodo  Christum  recte  isio 
noraine  vocare  potueiii?  Scd  respondemus  :  prnpter 
senten  Davitl,  cv  quo  carncm  Christus  assumpsit. 
Ncc  sine  cxcmplo  rationcni  liujus  in  Christo  nominis 
rcddidimus  :  invcnimus  quidem  aperlissime  Christum 
Jcsum,  ac  prophclam  al>  Ezechiel  David  csse  appcl- 
lalum,  ulii  legiturex  pcrsona  Dei  Patris  (xxxiv,  2.1) : 
El  suscilubo  super  pccora  mea  puslorem  unnm,  qtii 


Sc.l  quoniam  seculus  adjiingil,  et  dicit :  Intjus  Dtus 
cx  semine,  secundum  promissionem  udtluxil  hruel 
Sulvalorcm  Jesum,  aliius  significavil  iu  D  iniiio  Jesu 
polius  esse  intelligendum  illnd  lcsiimoniiim,  qui  verc 
facil  omncs  voluulules  Palrit  Iki,  qiiam  in  illo  re^c 
Darid,  qui  licct  secundum  superiorein  dispulalio- 
uem  remissis  peccatis  propter  piam  quoque  pieui- 
lenliam  non  inuneritn  dici  possil  invenlus  sccundum 
cor  Det ;  tamen  omnes  volontates  Dci  quomodo  fucil  ? 
qui  cum  exccllenlissime  laudarctur,  quandoejus  lem- 
pora,  cl  facta,  Scripliua  narravit,  nolatus  est  tamcn, 
»  quod  iioii  dcstruxil  excclsa  nbi  saerificabat  popu- 
lus  Dii  contia  praeceplum  Dei,  quia  tanlummodo  in 
lahcrnaculum   lestiraonii   sibi    sacrificari  jusseiat, 


ptscat  ca,  servnm  meum  David,  et  ipsc  paseel  eu,  ct  R  quamvis,  ct  in  iisdem  cxcclsis  cidera  sacriflcarctur 


ipsc  eiit  Itisin  Pustorcm.  Ego  autem  Uominus  cro  eis 
in  Deum.  Et  servus  meus  David  prineeps  in  mcdio 
corttm  :  etjo  Dominus  locuttis  sunt.  El  alio  loco  : 
(xxxvn,  22)  Et  rex,  inquit,  unut  eril  omnibus  impe- 
rans,  el  iton  erunl  ultra  dua'  genlet,  nec  dividentur 
amplius  in  dito  regna.  Neque  poHuenlur  ultra  in  ido- 
lis  sitis,  el  abomiiialionibiis  suis,  el  in  cunelis  iniqnita- 
tibut  suis.  Et  salvos  eos  fuciam  de  vniversis  scdibus 
suis,  in  quibus  peecaverunl  :  el  mundabo  eos,  et  erit 
miliipopnlus,  et  cgo  eroeisDeus.  Elservusineus  Davitl 
rex  snper  eos.  El  Pusior  unus  crit  omnium  corum. 
Osee  quoque  propheta  cum  pronunliaret  tempus  .lu- 
daiorum  quale  nunc  habent,  el  in  Christum  cos 
postea  crcdituros,  eumdcm  Christum  David  nomine 


D.o  :  qiuc  poslmo.lum  excelsa  ex  ipso  David  seniinc 
propagatus  rex  Eiccbias  cum  leslinionio  magna:  suse 
laudis  evenit.  (IV  Iieg.  xviu,  4.) 
"  XII 
iiilcrrogas  quare  Saul  iratus  dixil  ad  Jonathan  fi- 
liiim  siiuin  :  (l  Reg.  \x,30)  Fili  tnulierisvitumultroru- 
pieniis :  bas  talcs  raulieres  (quale.n  nnproperat  Saul 
matrcm  fuisse  Jonathan)  graeca  lingua  lupas,  id  esi  me- 
retriccsvocal.qiiodillanonfuit.  Liipamerelrixdicilur 
a  rapacitate  vocata,  ci  a  lihidine  ojusdem  animalis, 
qno.l  ad  sc  rapiat  miseros,  ct  apprcbendal :  indc,  cl 
lupanaria  dicla  loca,  ubi  meretiices  sunt.  In  Scptua- 
giuli  aulem  scriplura  cst :  el  iratus  fuctus  est  in  ira- 
cundiu  Suul  att  Jon.ahan  vulde ,   et  dixit  ei  :  filius 


prophelavil  dicens:(iii,  I)  Quonium  diebus  mnltit  "'  pnetlarum,  qni  te  uhro  coinquinant :  quod  lantum- 


tedebunl  filii  hruel  sine  rcgc,  sinc  principe,  sine  sa- 
ciijiiio,  sine  ulltiri,  sine  sacerdolio,  sine  mauifesla- 
tionibus  :  s;cut  nunc  csse  JuJ.cuiii  aiubigit  ncino. 
Scd  quod  ait  Apostolus  Paulus  Gentibus  loqueus 
(/io»l.xi,50):  Sicut  enim  vos  altquando  non  credidtstis 
Deo  :  nunc  autem  miserieordittm  conseculi  estis  in 
illornm  incredulitate.  Sic  et  ipsi  nunc  non  erediderunt 
in  vestra  misericordiu  :  ul  et  ipsi  misericordiam  conse- 
tjuantur  :  boc  prophcla  istc  lanto  ante  praedicens 
securus  a.ljunxit (Ose.  m,  vcrs.  5)  :  Et  post  revcrten- 
tur  lilii  hrael  :  et  iuquirenl  Dominum  Deum  sunni, 
et  Dnvid  regem  suum.  el  slupescenl  in  Domino,  et  in 
bonis  ipsitts  in  novissimis  diebus.   Ecce  bic  pcr  David 


dem  valei  quam  ct  illud  quod  supra  scripium  est. 
XIII. 
(\xi,  I.)  Perquiris  cuni  David  fugerei  anleSaul.et 
vcnit  ad  Abimelech  s  icerJotem,  et  qnxsivit  ab  eo 
pancs  :  el  respoodil  sacerdos  non  habere  se  panem, 
nisi  puncm  samtutn,  qui  sublatus  fuerat  de  altari, 
qucni  non  lice!>at  comcdere  nisi  solis  sacerdolilius,  et 
sciscitatus  csl  cu:n,  utrum  pueri  mundi  essent,  nia- 
xiioc  a  mulieribus,  quo  rcspondentc  :  si  de  mulieri- 
bus  agitur,  abheri,  et  nudius  tcrtius  continuimus  nos, 
el  fuerunt  vasa  puerorum  sancta.  Vasa  puerorum  di- 
xii  sancta,  id  est  a  mulicribus  castas  menles,  vel 
corpora,  qnia  inuliis  locis  in  vettri  populo  sanctifi- 


uomcii,  piophelalus  csl  Chrislus,  quoniani  quando  n  culio  pro  abstinentia  nmlierum,  solct  appcllari,  ut 

....     ;n.    r.       ■  i    i    .....i    : .1;..    "■_    .     :n..i    :.    L* .l;~»l ...      KK\  .    A.^^..W^....»# 


isia  prophctabanlur,  illc  David  rox  lsrael  jam  olin 
anie  doiniieial.  Dominus  aiuein  Jcsus  ex  cjis  se- 
iiiiuc  fnerat  in  carnc  vcnlurus,  propler  quo.l  propbe 
lico  loqimndi  modo  appellabalur  Duvid.  Videlur  au 
tcni  aposlolus  Paulus  hoc  lesliraonium  ila  jiosiii^sc 
iu  Aetiiiiis  aposlolorum,  ut  non  nisi  dc  illo  rcge  l)a- 
vid,  qui  Sauli  successit,  possit  inlcliigi.  Nam  el  in- 
ler  ccleia  exinde  iiiquil  (Acl.  xm,  22)  :  postnluvc- 
ninl  regem,  cl  dedit  illit  Dens  Suul  filium  Cis  virum 
detribu  Benjamin  in  annit  quadraginta,  et  amotu  iilo 
snscitavil  illis  Dens  David  rcgem.  Cui  et  tettimonium 
perhibeiu  dtxit  :  lnveni  Duvid  fdium  Jesse  virum  se- 

»  III  Rcg.   n,  2,  el  3  :  lamen  nondum  ledificato 
lciuplo,  vetituiu  miiiiine  arbitror  in  cxcclsis  sacriii- 


esl  illud  i.i  Evangclio  {Joun.  xi,  55)  :  Asecnderunt 
mnlti  Jcrosolijmam  de  regione  ante  diem  feslum  pa- 
tchw,  ut  sniclificarent  se  ipsos  :  id  est  ul  mundi 
esscnt  a  mulieribus  in  solemnilate  pascbali.  (jaod vero 
seqnitur  :  porro  via  luec  pollula  cst,  non  dixilde  via 
pcdiim,  \cl  plateis  rcgionis,  seJ  de  ista  vita  mor- 
lali,  qua:  rcvera  via  est,  in  qua  non  estjustus,  qui 
faci.it  bonum,  el  uon  pccccl,  cl  ubi  inler  sanclos 
nemo  immaculalus.  Dc  qua  via  orat  propbela  di- 
ccus  :  Ytum  iniqiiitults  amoee  a  mc.  Et  itcrum  :  gret 
,iii .  meot  dirigc  tecundam  eloquium  tuum ,  ut  no" 
dominelur  mUti  omnis  injitstitia.    Deiude  sequitur 

carc  vero  Deo.  Snnl  eliain,  qui  ad  Salomonem  re 
fcrant,  <piod  Claudius  dc  Davidc  ait. 


8H  QL..ESTIONES  XXX  SUPER  LTBROS  REGUM.  —  LIBER  IV.  818 

sed  et  ipsa  in  vasis  mets  sanctificabitur  Iwdie  :  ac  si  A  scd  nec ipsos  caecos,  velclaudos  in  muro  positos  polc- 
aperie  dicat,  qui  a  mnlieribus  casli  ab  heri,  et  nu-      ris  expuguare. 


ditis  tertius  fuimus,  accepto  sanclo  pane  vitam  no- 
slram  in  tastilale  s:;It,  m,  vel  tot  diebus,  ct  multo 
amplius  custodiemus. 

XIV. 
(xxHi.)ScmiiturdeCcilaciviiate  nimisslolidainter- 
rogatio  tua  ,  eo  quod  eam  evpngnasset  David,  si 
aliud  nomen  habuissel,  annon,  cnm  eam  David  non 
expnguavit,  sed  obsessam,  alque  expugnalam  ab 
hostibus  liberavit.  Et  dicis  le  niinime  recorda- 
ri,  quoil  de  hac  civitate  menlionem  faciat  Scii- 
plura  divina,  nisi  in  prophela  Isaia,  ubi  legilur  : 
Vw  Ccila  civitas,  quant  expugnavil  Dmrid;  quod 
omniuo   falsissimum    est,    cum  in    Isaia   prnphela 


XVII. 

(//  IXetj.  5.  7.)  De  eo  quod  scriplum  est  :  cc- 
pit  autem  David  arcem  Sion,  sed  postquam  eam 
David  cepit,  aedificavil  arcein  ejus,  quasi  corpo- 
ris  capul,  el  vocavit  eam  Sion.  A  Arx  est  ca- 
put,  et  sinimilas  civitalis ,  q:ia  castrum  in  ca- 
pile  civitalis  propter  fortitudinem  faetum  est. 
XVIII. 

(vin.  IP.)  De  eo  quod  scriplum  est  :  Joab  aulem 
filius  Snrviir  erat  super  exercitum  :  porro  Josaphat 
fitins  c  Ailad  erat  a  commentariis  :  el  Sadoch  filius 
Achitob,  el  Achimelech  filius  Abiathar,  Sacerdotes 
eranl :  el  Surajas  scriba  :  Banajas  autem  filiusJoiu- 


scriotum  sil  's\i\,  1)   :    Vai  Arihel  Arihel,  civitas,  R   ,  ,,     ...    .    „,  ,  ..     ..,..  n     .  ,  „ 

si.iipi.uui  n>  v«»>,  •;   •  i  (/(B  snper  Ceretlu,el  Vheleti  :  filu  nulcm  Davtd  Sa 


quam  expuijnavil  David ;  et  intelligilur  hoc  divisse 
dc  lerrena  Hicrusalem.  Ceila  supradicta  civitas 
fuit  in  tribu  Juda,  ubi  quondam  sedil  David,  quando 
fugiebat  Saul  :  et  nunc  est,  ut  in  Locorum  libro 
legimus,  Villa  Ceila  ad  orientalem  plaqam  Eleu- 
theropoleos  pergenlibus  Hebron,  quasi  in  octavo  mil- 
liario,  in  qua  sepukrum  monslratur  Abucuc  pro- 
phelx  a. 

XV 

Quod  vero  inquiris  de  raontibus  Gelboe,  qui  ma- 
lcdicli  sunt  a  David  in  morte  Saul,  utrum  jusla 
lilteram  slare  possit,  annon?  Exaggeranlis  animi, 
et  nimii  doloris  vcrba  sunt,  quod  juxta  litteram 
slare  non  potesl,  ut  ibi  ros,  aut  pluvia  postea  non 
fuerit;  quid  taincn  ista  sigmficenl,  iu  priore  parte 
operis  hujus,  jam  expositmn  est. 
XVI. 

(//  Req.  5.  G.)  QuoJ  vero  dicit  :  Abiil  rex,  et 
omnes  viri,  qui  erant  cum  eo  in  HicrusaUm  «,i  Hie- 
buswum  hubilatorem  terrtv.  Nomen  Hieriisalem  per 
aniicipaiioncm  hoc  loco  dicitur,  sicut  et  in  libro 
Jutlicum  scribilur  (cap.  1.7.8.)  Adonibezech  rex 
Ilierusalein,  b  qu;e  nunc  c  Hiebus,  el  usque  ad  lem- 
pora  David  laiiter  nuncnpala  est,  sed  scriptor  hi- 
storke  per  anticipalionem  Hierusalem ,  et  Sion, 
civitatem  David  voluil  iiuncupare,  non  quod  tunc 
hocesset,  sed  quod  faclum  est,  post  qnam  eam 
cepit   David.    Hiebusicns  auleni   dictus  est  populus 


cerdotes  erant.  Addis  post  baec,  et  interrogas  :  qni 
erant  Cerethi  et  Phelelhi,  vel  lilii  Daviil  qiiomodo 
essent  Sacerdotes,  cum  non  essent  de  tribu  Levi  ? 
Tradunt  llebrai,  quod  Cerethi  et  Pheleti  fuerint 
ex  posteris  eorum,  de  quibus  dixil  Dominus  aj 
Moysen  (Num.  xi.  16)  :  Congrcqa  mihi  sepluaginta 
viros  de  senibus  Israel,  quos  tu  nosti  quod  senes 
populi  sint,  ac  mugistri,  et  duces  eos  ad  osliuin 
tabernaculi  fcederis,  faciesque  ibi  slare  tecum ,  ut 
dcscendam,  et  loquar  tibi,  et  auferam  dc  spiritu  tuo, 
tradamque  eis,  ut  sustcntent  lecum  onus  populi,  el 
non  tu  solus  gruceris.  Ex  horiim  stirpe,  sicut  jara 
dixi,  fuere  eonservata;  posteritatcs,  vel  familiae, 
r  qiue  dicerentur  Pherclhi  et  Ceretbi  :  ut  Cerethi 
interpreleniur  duns  judicium,  et  Phelethi  puniens  : 
ut  qiios  illi  jul  ebant  dando  judicium,  interiuii,  isli 
punircnt.  ScJ  illa  occurrit  perplexa  valJe  senten- 
tia,  quomodo  lilii  DaviJ  sacerdotes  essait,  qtioJ 
erant  filii  Aaron;  sed  ncqiie  aliquam  consangui- 
nitatem  dicuntur  habere  ex  IribuLevi;  quod  qui- 
dem  non  Scriplurte  divinae  auctoritas,  sed  inter- 
pretis  lemeritas  fecit.  Et  dum  de  hac  ego  ipse 
vehementer  in  meodubilarem  corde,  verli  me  aJ 
antiquos  intcrprelcs,  et  taliter  diversis  ttanslaiio- 
nibus  scriptum  reperi  :  El  eral  David  fncicns  judi- 
cium,  et  jusliliam  in  omni  populo  tuo,  et  Joab  filius 
Sarviiv  erat  super  militiam,  et  Josaphal  filiits  alius 
e.ral  a  commenlariis,  et  So.doch  filius  Achilob,    et 


ortus  a  filio  Chanaan  (Gen.  10.  15.  et  16.),  qui  di-  D  Achimelech    filius  Abiulhar  erant  sucerdotes ;  el  Asa 


clus  est  Hiebnstrus,  ctijus  possessio  fuit  Hieru- 
salem,  quse  postea  cecidil  in  sorle  trihus  Benj  t- 
min.  Deinde  sequitur  Scriptiira;  quod  dictnm  sit 
David  abeis  (id  estab  Hiebusacis)  {/i  lieg.  v,  C) :  Non 
ingredielitr  David  huc  :  ciim  eniin  forti  inurorum 
ambitu  septa  civitas  esset,  ct  bellaloruin  auxilio 
roborala,  per  superbiam  Hiebusaji  dixerunl :  Nisi 
abstuleris  cacos,  el  claudos,  noit  intjrctlieris  huc  ; 
et  senstts,  vel  ordo  verborum  est,  quia  non  soluiu 
urjem,  aut  viros  bellatores  jure  belli  poieiis  capcre, 

"  An  tilii  hrec   satisfaciunt,  optime  Lector  ? 

b  Exprcssissime  id  traditur  Jos.  18.  29. 

c  Jehiis,  qu.c  esl  Jerusalem. 

6  Scrintum  iuvcni  Archis ;   num   per   inscitiam 


scriba,  el  Bunuius  filiua  Joadtv  consiliarius,  et  Ochi- 
bi,  et  Ophilit,  ct  filii  Duvid  principes  eranl  aultv. 
regiw. 

XIX. 
(//  Reg.  18.  18.)  Qtueris  quare  de  Absalon  Scri- 
ptura  dical  post  morlem  ejus,  qnod  erexit  sibi  ti- 
tulumdicens  :  non  hubeo  filium  :  cum  in  hoc  libro 
supcr  scriptum  babeatur,  (1-i.  27.)  quod  tres  ha- 
buerit  filios,  et  (ibidcm,  cl  \7>.  1.)  unaui  filiam  no- 
mine  Tbainar  eleganti  fonna.  Recapilulando  cnim 

Amanuensis,    an  potius,    quia   vo\   ea    displicuit 
Claudio?  Viderit    Lectc-.    Si    vis,    retine  vocem 
Archis. 
°  Ahilud. 


819 


CLALDII  TAURINENSIS  EPISCOPI 


820 


hxc  scriplor  historix  hujus,  post   raorleni  videli-  A  parle   in    finc    sccundi    libri   operis  hiijus   Iracta- 
cet  Absalon,   ista  rccapilulavit.  Non  quod  tunc  fa-      tum   esi. 


cluin  fueril,  scd  quod  factum  olim  fuerat,  antequam 
fdios  haberet,  el  quia  dcsperaverat  se  posse  habere 
filios,  idcircoin  niodum  Capiiolii  tilulum  uominis  sui 
crexerat.  Quem,  sicut  Scripiura  dicit,  appellavit 
vianus  Absalon.  Congruit  huicasscrlioni  nostrxanti- 
^ua  translalio,  qux  dicit,  quod  cum  adliuc  viveret 
Abtalon,  slalueril  stellam  manu  factam  in  valle  re- 
gis,  quoiiiam  dixit,  non  est  milii  filius,  ul  commcmo- 
ret  nomen  meum,  et  vocavit  eam  stellam  (id  est  sta- 
tuam  illam,  quam  feccrat  in  nomine  suo)  et  nomi- 
navit  hanc  stellam  :  manus  Absulon  usque  in  hodier- 
num  dicm.  Stellam  diminulivo  vocabnlo  pro  sta- 
tua  posuit,  quasi  stalucllain,  vel  staturcllam,  super 
opus  Capitolii,  quani  superius  tiluliim  nominavit. 
XX. 
«  Quxris  adhuc  cur  inler  numerum  fortium  David 
scrihalur  de  uno  quolibet  eoiuin,  hxc,  vel  alia  fe- 
cit,  sed  usque  ad  tres  non  pervenit.  Qui  fucrint  bi 
tres?  aul  eur  hoc  scribalur?(23.  19.  elc),  Prius  pro- 
ponit  tres,  qui  cxteris  hominibus,  id  est  triginta 
tribus  jure  fortitudinis  prxccllunt.  Dciude  ponit 
alios  tres,  qui  Iribus  prioribus  inferiores  fuerunt, 
et  lamcn  triginta  nierito  foilitudinis  praelali  sunt. 
Et  post  hos  sequunlui  triginta  ordine  suo.  Et  ut 
aperlius  liat,  quod  dicimus,  eorum  nomina  per 
ordinem  ponimus ;  id  est  David;  secundus  Elea- 
zar;  lertius  b  Semaa,  horum  prinreps  fuit  David. 


XXII. 

(///  Reg.  2,  5.)  Sciscilaris  el  hoc  :  cur  de  David 
scriptum  est,  quod  senuerit,  cum  septuaginta  non 
supergressus  sit  annos,  et  opertutvestibus  non  ca- 
leficbat,  et  quod  inventa  adolescentiila  spcciosa 
Abisac  Sunamiti  dormiebat  cum  rege,  ct  minislra- 
bat  ei.  Rex  autem  non  cognovit  cam  :  cum  in  vetu- 
sliore  xlate  legamus,  et  videamus  cum  feminis  non 
posse  coire.  Non  est  mirum  si  septuagenarius  bomo 
ab  adolescentia  sua  mullis  angustiis,  et  tribulalio- 
nibus  agilatus,  atque  confractus  virili  xlate  fri- 
guerit,  cum  videamus  mullos  adolcscentes,  atque 
adolesccntulas,  ita  lorpente  motu  sanguinis  in  pri- 
ma  adolescenlia  friguisse,  ut  nec  illi  ullo  motu 
libidinis  moveantur,  nec  illx  concepto  seminc  ali- 
quo  calorc  in  viscera  sua  contincre,  vel  vivifica- 
rc  possint  acceplum  semen.  Sanguis  enim  melan- 
chonicus,  id  esl  nigri  fellis,  ut  physici  dicunt,  fri- 
gidissinius  est,  el  quos  nimium  possederit,  steriles 
tam  ad  gignendum,  quam  ad  concipiendum  reddi*. 
Aiunt  piaeterea  iidem  pbysici  stultos  esse  horaines, 
qui  frigidiores  sanguine  sunt,  prudentiores  vero, 
qui  calidiorem  sanguinem  habcnt,  unde  et  senes, 
in  quibtis  jam  fiigescit,  ct  pueri  in  quibus  nec 
dum  calet ,  minus  sapiunt  et  stupidiores  suni. 
XXIII. 
(///  Reg.  2.  5.  7.)   Quxris  et   hoc  :  quare    dixit 


Deinde  alii  tres,  id  est  primus  Abisai,  secundus  Ba-  q  David  de  Joab  :  posuit  cruorem  prwlii  in  balteo  suo, 

qui  erat  circa  lumbos  ejus,  et  in  *  calceamenta  suit, 
quoe  eranl  in  pedibus,  ctc.  In  autiqua  aulcm  trans- 
lationc  ita  scriptum  habclur  :  Et  nunc  tu  scis,  quaz 
fccit  milti  Juab  filius  Sarvio?,  cl  qua-  fecil  duobus 
principibus  militia'  Israel  Abner  filio  Ner,  el  c  Abe- 
sk  filio  Jether,  principi  niililia?  Jttda  :  occidil  eos 
el  vindicavit  sanguinem  belli  in  pace,  et  dedil  sungui- 
nem  innocentium  in  vila  mea,  et  in  lona  mea,  quw 
erat  circa  lumbos  meos,  el  in  calccamento  meo,  quod 
erat  in  pede  meo,  et  facics  ei  secundum  sapientiam 
tuam,  el  deduces  caniliem  ejus  cum  sanguine  ad 
inferos.  Quia  enim  jubente  Deo  lex  jus  finit  (Exod. 
21.  14.),  s/  quis  de  industria  occiderit  hominem,  ab 
altnri  meo,  expclle  citm,   ut  morialur.  Et  ilertim  in 


naja,  lerlius  Asael,  Abisai  quoque  prineeps  erat  de 
his  sccitndis  tribtts.  Qui  ideo  sic  ponitur,  ac  si  di- 
ccretur,  sicut  David  inlcr  priores  pi-inceps  erat, 
sic  et  Abisai  inter  scqucntes  eral  princops.  Et  ideo 
inlcr  trcs  eral  nominatissimiis,  inter  trcs  inclytus  : 
secundus,  ct  princeps  eorum  :  secundus  cnim  crat, 
id  cst  inferior  tribus  pi  ioribus  :  princeps  vero  se- 
quculibus :  qtiorum  iinus  ipsecrat,  sed  usque  ad 
tres  piiinos  non  pcrvenerat,  quia  merito,  et  forti- 
tudine  usqiic  ad  David,  et  Eleazarura,  atque  Seniaam 
non  pcrvenerai,  etc. 

XXI. 
(//  Reg.  24.  I.)  Quxris  et  boc    quare  culpatur 
David  pro  dinumeralione  populi,  cum  e   Josaphat, 


cxlerique  regos   populum  Dei  dinumcraverint,    et  I)  Deuteronomio  dicit :  (19.  II.  12. 13.) Nec  atiier  mttn- 


inculpabiles,  et  sine  vindicta  perman.serint,  cum 
polius  aulc  Josaphat  Moyses  his  Dei  populum  ntt- 
incraret.  Quid  enini  Josaphat  Dei  populum  nuniera- 
\it,  necessitate  fecil,  et  Moyses  Deo  jubente,  Da- 
vid  vero  prasumplione ,  et  temeritate,  ct  exi- 
gente   populi   iiiiquitale ,    unde  jam    in    superiore 

"  Hic  collocanda  sunt  procul  dubio.  qua;  seqitun- 
iur  usqtie  ad  num.  21 ;  qiixqtie  in  line  codicis  po- 
sita  erant  :  eteniin  sicut  ibi  loco  mininie  apto  po- 
nuntur,  \\a  bic  aplissimo.  Mirandum  porro  id  non 
est ;  elenim  id  in  codicibus  quandoque  visitur,  et 
e%o  indubitatum  eiemplum  jampridem  atluli  in  cpi- 
slola  Adriani  papx  ad  Carolum  Magpum.  Cousulat 
lector,  nux  tradidi  Dc  Culiu  sanctorum  disscrt. 
10,  cap.  15. 


dari  polesl  terra  possessionis  veslra',  nisi  in  sanguini 
ejus,  qui  sanguinem  fuderii.  Ipse  enim  David  re- 
dundare  peccalum  homicidii  Joab  dixit,  quod  non 
vindicavit,  quod  vindicare  potuit,  el  debuit  per  Ic- 
gis  auctoritatem,  ct  regiam  poteslalem.  Et  idcir- 
co,  quod  antea  non  fecit,  circa  morlem  suara  Salo- 

b  Semma. 

c  A  Josaphat  populum  fuisse  numeraium,  mini- 
me  invenio;  at  recensitus  est  ab  Achab  III  Reg. 
20.  15.  27.  cl  a  Joram  Regibus  Israel  IV  !Reg.  3. 
6,  el  ab  Amasia  Rege  Judx  miniinc  malo  II  Paral. 
25.  5,  imo  etiam  a  S.ilomone  dum  adhuc  Deo  essct 
acceptus. 

d  Calceamenlo  suo,  quod. 

*  Amasee. 


82t  QILESTIONF.S  XXX  SUPER. 

raoni  filio  suo  fleri  jussit,  ut  hic  per  legis  senten- 
tiaai  punialur,  ne  iu  perpeluum  punirelur  a  Deo. 
Sed  t|uia  tie  Juab  menlionein  fecimus  debemus 
repetere  quod  antea  in  soperioribus  pnetermissum 
est,  cum  maledixil  ei  David  propter  Almer  lilium 
Ner,  inter  cxtera  ila  dixit  :  (//  Reg.  3.  29.)  Nec 
deficint  de  domo  Joab  fluxum  seminis  suslinens,  el 
leprosus,  et  tenens  fusum,  cl  cadens  gladio,  elc.  Qnod 
multo  olilcr  apud  Septuaginta  scriplum  reperitur  : 
Et  audivit  David  potlea  quam  morluus  cst  Abner, 
et  dixit  innocens  etjo  sum,  el  regnum  meum  apud 
Dominum  ex  hoc,  et  usque  in  teternum,  de  sanguine 
Abner  filu  Ner.  Veniet  super  eaput  Joab,  et  super 
omnem  domum  palris  ejus,  et  non  deerit  de  domo 
Joab  gonorus,  el  leprosus,  et  tenens  sitalem,  et  cadens 
in  gludio,  et  indigens  pane.  Gonories  ha;c  passio 
est  vcsicx  cuiii  verelri,  qui  seminis  Iapsu  vexalus 
creberrime  sine  ulla  tenligine  virum  atteslaute  de- 
bililalioncm  cum  pallore  corporis  ,  et  acinacie 
patitur  :  lianc  passionem  Grxce  Gonorian  vocanL 
Est  autcm  sxvissima,  et  lurpis  valde,  ut  neseiant 
quomodo  genitalia  scmcn  dimillaul ;  compaliunlur 
cuim  seminales  meatus,  ul  non  possint  eoiilinere 
siilistantiam  scminis  pr;e  debilitationc  ,  et  diflun- 
dunt  urinam  lenuem,  rubicundam,  et  acerrimam, 
et  ex  humore  mulio  frequenti,  lempore  incerto 
sponte  projicilur.  Ili  autem  tales,  si  diligentiaui 
iiuii  babeaiil  in  hanc  passionem,  scquitur  eos  mors, 
pereunl  enim  aliquanti  sileniio  utentes,  negligen- 
lia,  et  noii  adhibentes  curas,  deficiuntinpassione. 
'lenens  scitalem,nescimus  quid  sit,  quiagermencst ; 
nisi  quod  noslra  translatio  dicit  tenens  fusum,  de- 
inde  cadens  gladio,  ui  sit  sensus,  quia  is,  qui  no- 
biliorem  se,  occidil  in  dolo,  et  a  virili  robore  dc- 
bililalus  in  mullilicm  mulieris  resolulus,  alque  cf- 
feminatus  coram  inimicis  suis  cadat  gladio ,  ct 
pauper,  ct  miser  cffectus  iutligcat  pane.  An  forie 
tenens  fusv.m  dicitur  sustinens  illain  passionem, 
qiiam  nonnulli  fusum  vocant,  quam  niedici  tysim 
nominanl?  Tysis  autera  ulccralio  est  tumor  in  pul- 
moiiibus,  qui  in  juvenibus  facilius  invcniri  solel. 
Tysis  aulem  apud  Grxcos  dicla,  quod  sit  consiun- 
ptio  tolius  corpuris,  qux  lit  cx  reumalismo  gul- 
turis  ciim  febricula,  et  cum  distillalione  assitlua, 
el  catarrlio  iiislillante  multo  lempore  :  et  sic  pul- 
mones  vitiant.  Est  autem  passio  pulmonum  peri- 
culosa,  et  maligna  valde.  Fil  autem  hxc  passio 
sicutjam  diclum  cst,  in  xtate  juvenili.  Alia  vero 
translatio  taliler  dicit  :  non  deerit  de  domo  Joab  reu- 
malicuset  Jeprosu»,  ctc.;  lixc  enim  juxia  lilleram  m 
J«ab  non  vidcmus  hnpletum,  qui  oiune  lempus  vi- 
tx  sux  in  lanto  honore  usque  iu  mortem  Da\id 
\\x\l,  et  tanla  salule  corporis  vignit,  ut  semper 
fieret  dux  exercitus  Israel,  ct  bellatorforlissimus: 
sed  dictum  est  huc  a  David  cx  uimio  dolore  ani- 
mi,  siculct  de  monlibus  Gelboc,  quod  ad  iitteram 
nnnslat,  ut  ostendcret  se  non  consensisse  in  morte 
Abner  principis  Israel. 


LIBKOS  REGUM.  —  l.IBER  IV.  822 

A  XXiV. 

(lll  Reg.  3.2.)  De  eo  quod  scriptum  est  :  Di- 
lexit  autem  Salomon  Dominum  ambuuins  in  praceplis 
patris  sui,  exccpto  qitod  in  excelsis  ambulubat,  el  ttc- 
ccndebat  tlnjmiama  :  et  post  ha'C  inquiris.  quiderat 
excelsum,  quod  frequenter  in  boe  liliro  legitur,  et 
dicis  :  Cur  Samuel  non  culpalur,  qui  in  excclsole- 
gitur  immolasse  :  egressus  eniin  ex  /Egyplo  popu- 
lus  Dei,  postquam  veneral  ad  inonlem  Sinai  (Exod. 
1*J.  20,  etscq.),  el  audierunt  de  mctlio  ignis  Domi- 
num  liiqucntcm  ad  se  :  et  ibi  quodammodo  inierunl 
pactum  cum  Deo,  et  spopondcruiit  se  facturos  om- 
nia,  qiue  jussissel  Dominus,  atquc  sicui  unus  cst 
Deus,  el  unus  eral  populus  Dci  (Deuter.  12.  5.  8. 
12.  13.  14.  21.  26.  27.),iia  jussisset  in  labernaculo 
"  iiinim  habere  altare  Dei,  in  quo  sacrificiis,  ct  lau- 
dibus  bonorarent  Deum.  Post  multa  vcro  tcmpora 
exigenlibus  peccalis  illorum,  et  arca  Dei  caplivata 
esl  ab  alieniginis,  iu  qua  cral  fcedus  scriptum,  quod 
inieruntcum  Deo,  mm  sc  alium  culituros  Deum,  pra,-- 
ter  Dcum  palrum  suorum,  Abraham,  Isaac,  et  Ja- 
cob  :  cujus  insupcrabile  nomen  mauet  in  xtcrnum, 
et  memoriale  in  generaiione  ct  generaiionc.  Post 
haec  dissipalum  est  labernaculum,  quod  sine  arca, 
in  qua  erat  foedus  scriptum  intcr  Deuni,  et  populum, 
remansit  sine  honore,  atque  inane  :  et  ila  visum 
quibusdam  sanclis  fuit,  ut  Dominum  Detini  suum 
inter  destructionem  tabernaculi  el  tcmpli  :edificatio- 
nem  in  locis  amoenis,  cl  mundis,  atque  excelsis  Deum 
coeli,  incenso,  atipie  sacrificiis  honorareni,  quod  il- 
licitum  fuil  fieri  populo  illi,  postquam  arca  de  ca- 
ptivitale  reversa  esi,  et  labernaculum  crectum,  et 
sibi  templum  sedificatum.  El  inde  est,  quud  Scri- 
plura  frequenler  rcprehendit  eos  qui  adbuc  adole- 
banl  in  excelso,  et  inculpabiliter  se  ista  facere  pu- 
tabant  quia  Samuel,  qui  Deo  placucral,  el  Sa!o- 
mon,  et  alios  multos  illius  temporis  homincs,  ila  fe- 
cisse  sciebant :  imo  cum  magna  laude  inler  omnes 
rcges  illos,  digni  habentur  in  laudibus  apud  Deuin, 
qui  lalia  dcslriixerunl  (/  V  Reg.  18.  4,  et  22.),  idest 
Ezechias,  et  (IV.  Reg.  23.  5.  8.  13.  19.  20.) 
Jo.-ias. 

XXV 

Qiueris  ctun  legatur  in  libro  Regum  (III.  8),  atque 
Paralipomenon  (2.  Paral.  5.  10.),  quod  in  arca  noii 
csi  aliud,  nisi  dux  labulae  lapidese,  quas  posuerat  in 
ea  Moyses  in  Oreb,  cur  Paulus  scrihat  ad  Hebr;ro5, 
quod  in  arca  sint  labul«,  Virga  Aaron,  et  Man- 
na.  Si  non  erant,  cur  Apostolus  isla  tlixil :  cl  si 
crant  quis  ea  ibi  misil?  Sed  huic  in  tertio  libro  ope- 
ris  hujus  responsum  est.  Iloc  solummudo  de  quae- 
stione  tr.a  rcmansit,  ulrii.ii  ipsa  fuit  Virga  Aaron 
quaj  fronduit,  unde  in  yEgypio  fucrnnt  signa  facta, 
et  in  mari  mirabilia  prorsus.  Omniiio  una,  cadem- 
que  ipsa  fuit,  qurcet  Virga  Dei  in  Exodo,  et  ali- 
quando  Muysi,  aliquando  Aaren  dictaesl  pro  opc- 
rum  diversitate. 

XXVI. 

Qu;eris  eiiam  et  hoc  ;  quid  de  if^.t  arca  factum 


825 


CLAUDH  TALRINEXSIS  EPISCOPl 


&n 


est,   vel  si  unquam  vistira  (id  est  viJendu)  ab  ho-  A  diserit,  qttod  non  esset  amplius  alias  civitates  qua«- 


miiiibus.  Dc  qua  re  niliil  aliud  quidpiam  me  legisse 
falcor,  nisi  quoil  in  libro  Machabseortim  seeundo  in- 
ler  cnclcra  scripttim  cst  (II.  2.  5.  clc.) :  Et  veniens 
Jeremiai  in  locum,  invenil  domum  spetuncce,  et  la- 
bernticulum,  et  nrcam,  et  altare  incensi  intulit  illuc,  el 
ustium  oppilavit  :  etaccesserunt  qttidam,  qui  eum  si- 
vml  seqnebnntnr,  ul  notarenl  sibi  locum,  et  nonpo- 
tnerunl  invenire.  Ul  aulcin  coynovil  Jeremins  stttditim 
quirstus  illorum,  dixil  illis,  quod  ignolus  eril  locus 
iste,  donec  comjregel  Deus  congrcgalioncm  populi 
sui,  el  propilius  ei  sit,  et  tunc  Dominus  oslendet 
lioc,  et  apparebil  majestas  Domini,  et  nnbes  sicut 
Moysi.  Unde  crcdenilum  csi,  Dominum  Iiaec  pcr 
Eliaiu  facturuin.  Dicunt  enim   nonnulli  diflidcndo, 


siturus  ab  eo.  HoC  tainen  sciiniis,  qnia  niulua  eo- 
rum  amkilia  non  fuil  in  eis  usque  in  dicm  mortis 
eorum  dirupla,  qula  post  haec  (///  lieg.  9.  14.)  mi- 
sit,  Biram  centum  viyinii  talenta  atiri  :  c(  postea  fe- 
cerunl  mnbo  in  Asiongabis  classem  navinm  (III  Heg. 
10.  10.  26.  el  27)  ,  quce  irel  annis  slattitis  in  Ophyr 
afferre  Salomoni  uurum  et  dentes  elephunlinos,  simius- 
que  et  pavos. 

XXVIII, 
(x.  II,  et  12.)  AdJis  etiam  inquirere,  quoJ  nie 
fateor  ignorare  quod  fecerit  Rex  Salomoni  dc  lignis 
lynis  pulchram  doiuuui  Doinini,  et  domum  Reginx, 
ct  citharas,  lyrasque  cantoribus.  Posl  hxc  sequilur : 
Non  sunt  atlata  hujuscemodi  liijna  tyna,  neque  visa 


ct  omnipotentis  Dei  polcniiam  ignorando,  quomoJo  B  usqtie  in  prirtentem  diem.    In  septunginta  auten  in- 


potest  fieri,  ul  tabernaculum  illud  ex  Iana,  et  lino 
factum  per  lol  possit  duratc  saecula?  quibus  respon- 
demus,  quia  virtule  illa,  quo  per  quadraginta  an- 
nosin  tribubtis  corum  nulliis  fuil  inlirmus,  cl  quo- 
rum  pcs  ambulando  non  fuit  '  stibitus,  nec  calcea- 
inenla  disrupta,  ncc  vcstimenta  vetuslaie  consuin- 
pta,  virlus  ipsa  persevcrarit  in  veslibus,  et  in  li- 
guis  tabernaculi  pcr  annos  quadringenlos  ocluago- 
ta  usque  ad  lempora  Salomonis,  el  deinceps  per 
alios  quadringcutos  triginta  aiinos  usque  ad  ever- 
sioncm  Hierusalcm,  quoe  facta  est  sub  Nabuchodo- 
nosor,  et  ipsa  virlus  pcrscveratura  est  in  ipso  la- 
hernaculo  itsqtic  ad  finem  sxeuli.  Sed  quia  beatx 
mcmori:e  prcsbyler  Bcda  in  expositione  de  factura 


tcrprelibtis  talitcr  scripttim  reperl  :  £'l  narf»  llirani, 
qtue  atiuleral  aurttm  ex  Ophyr,  atiulit  etiam  trabes  non 
dolatas  multas  valde,  et  lapides  pretiotot.  Et  (ecit  rex 
ex  trabibus  non  dolatis  liis  firmamenla  domus  Domi- 
ni,  el  domus  regls  et  nubtas,  et  eynniras  canloribus. 
Non  sunt  invenla  talia  tigna  non  dotata  in  lerris,  ne- 
que  visa  nsque  in  diem  hanc  :  alia  vcro  translalio  ita 
dicit  :  et  navis  lliram,  quce  atlulit  aurum  et  sepho- 
ram,  attulit  trabes  mullas  valde,  non  dolatas,  el  tupi- 
des  preliosos,  el  fecit  rex  de  liynis  non  dotalis  inflatu- 
ram  domus  Domini,  et  domus  regis,  et  nablas,  et  am- 
bucos  in  cuuiicis :  non  exierant  lulia  lignn  usque  in 
hunc  diem.  Quod  de  lntlla  hxc  talia  vcnerint  ligna 
testis  est   Scriptura    divina,  sed  quid   de  naiura 


tabernaculi  et  templi  b   altare  incensi  extra  velum      ligni  illius    nos  dicere  possumus,    quam   se   fa 


dicit  positum  cssc,  unJc  me  per  luas  lilleras  inter- 
rogasti.  Quare  ergo  in  libro  informalionum  titterte, 
ct  spiiitus  in  Exodo  dixeritn  esse  ultra  velum?  Unde 
te,  ipsiun  beaium  Bedam,  si  vivtis  in  corpore  essct, 
interrogarc  vclletn,  si  postquam  stibtracta  arca  dc 
templo  cst,  et  allarc  incensi  tiltra  velum  intraturus 
quaerercl,  vci  ubi  smiguincni  poneret,  vcl  cujus  alta- 
riscorniia  tangeret,  vel  cui  incensum  offerret,  post 
quam  arca  tcstamenli  non  erat  ibi, 
XXYH. 
(1U  Reg.  9.  M.  12. 13.)  Itcm  alia  qua<stio  de  eo 
qnod  scripluiu  cst  :  Dedit  autem  Salomon  lliram  ri- 
ginli   oppida  in  lerra  Galilete,  quce  cum  non  ptacuis- 


tentur,etignorareipsi  prophebe,  qui  hanc  historiam 
poslmodum  scripscrunt? 

XXIX, 
(///  Reg.  10.  IG.)  Post  h;cc  sequiiur  eadem  hi- 
sloria,  ct  dicit :  Fecit  quoque  rex  Salomon  ducenta 
scuta  de  auro  puro  :  seicentos  siclos  dedit  in  lamina 
icuti  unius,  trecenlasque  pellas  ex  auro  probalo  :  Ire- 
centce  min<c  auri  unam  peltam  vestiebant.  Peltam  di- 
cunl  physici  scuttim  esse  c  Amaxonum  liiuatiim 
in  moduin  luna;  semis,  vel  terna:,  aut  quarUc,  vel 
certe,  quod  magis  credendum  cst,  mcdiae,  qtiibus 
Amaxonas  (Id  est  Amazones)  olim  utcbanttir  in  pu- 
gna  :  sed  non  islos  lales  fttisse  credibile  est,  quia 


sent  ei,   appellavit  eas  lerram  Cltabtd  usque  tn  diem  j,  non  hoc  indicat  Scriptura.   Mina  C.rsce  appellatur, 


lianc.  Ihcc  quivslio  si  te  Iatel,  nec  niihi  patet 
Hoc  tantum  scire  ic  volo,  quod  in  anliquis  Ir.uis- 
lalionibus  aliter  scriplum  rupeiitur  :  taliler  cnim  il- 
lic  scriptum  est  :  Tunc  dedit  Solomon  regi  Hiram 
viyinli  civilates  in  lerra  Gulilete.  Et  exivit  llirum  de 
Tyro  civitate  sua,  ct  abiil  in  Galiliram,  ut  viderel 
civilatcs,  quas  dedil  illi  Salomon,  et  non  placuervnt 
ei.  Et  dixil.  Qmv  sttnt  hiv  civilales,  qttas  dedisli  mihi, 
(rater?  Et  cognominavit  eas  finis  usque  in  hodiernum 
diem.  Quid  taincn  hoc  sit,  vel  quare  nominavit  cas 
finit,  nescirc  me    laleor;   nUi  forle  idcirco  isia 

•  Solutus  [ul  puio.] 

b  Videanlur  quaj  tradit  Beda  lib.  2.  de  Taberna- 
eulo  :  ad  verba  ca  :  Inseretur  autem  vetum  per  circu- 


q\:x  habet  siclos  scxaginta,  et  faciunt  obolos  niille 
ducentos  :  siclus  facit  duos  semes  solidos,  qni  greeee 
dicitur  slalcr,  viginti  habens  obolos.  Obolus  habet 
siliquas  septcin,  et  parleni  quintam  siliquae,  qui 
pondcre  dtiplo  dragmam  facil,  quem  noslri  scrupu- 
lum  vocant :  fiebat  enim  ex  aere  ad  inslar  sagiliai, 
unde  et  nomen  a  Gnecis  accepit ;  obolus  enim  graece 
sagitla  dicitur.  Mina  cst  libra  una.  Talentnm  mi- 
nas  habet  sexaginla.  In  scpluaginta  ita  scriplumest : 
El  fecit  Salomon  trecentas  hastas  aureas  ductilet. 
Trecenti  aurei  inerant  in  hasta  :  et  trecenta  tcuta  uu- 

los mcnsantque  exlra  velum. 

c  Id  est  Amaionum. 


822 


yiJ.-ESTIONES  XXX  SLPEU  LIBROS  REGUH.  —  LIBER  IV 


826 


rea  ductiha.    Trecentas  minas  auri  habebat   in  uno  A  solet,  el  peccatum,  nl  dejnm  perJilis  regibus  Israel 


tcuto.  Alia  vtrotrauslaiio  ita  dicit  :  F.t  fccit  rex  Sa- 
lomon  trccentas  lanceas  aureas  ducliles.  Dvcenti  quin- 
quagiiUa  aurei  inertint  in  lancea  una,  et  treccnta  scu- 
ta  aurca  trccenteni  ntirci  in  scuto  uno.  Deinde  soqtii- 
lur  Scripliira  {vcrs.  17)  :  1'osuilque  ea  rex  in  do- 
mnm  sylviv  Ltbani.  Si  Salomonis  erat,  our  ligna  eo- 
drina  ab  llirani  polobat  ex  Libano?  non  oniin  divil 
Scriptura  posilit  ea  in  monle  salttts  Libatti,  scil  in  do- 
mo  sijlvir  Libtini,  per  speciem  loculioiiis  :  per  efli- 
cientoin  id  quod  ellicitur,  ct  per  contiiieiitem  i>l 
quod  eonitielur.  Libanus  diclus  est  tcmplum  cum 
poriicibns,  et  vestibulis,  atqne  basilicis  magnis,  un- 
do  jam  ad  litleram  supra  dicium  est  :  Qui  in  quadro 
per  circuiium  ambiebant   templuin,  ct  quia    revera 


frequenter  in  divina  Scriptura  dicit :  Kon  recessit  a 
peccatis  llicroboant,  qui  peccavit  ct  peccare  fecil  Israel. 
Peccata,  bic  cum  sit  unum,  plliraliter  propter  duos 
vitulos  posuit.  Ignominiam,  et  sordes,  ui  Moyses  in 
Exodo  de  filiis  Israol  loquitur  (Exod.  32.  2.r>) :  Exspo- 
liaverat  enim  cos  (id  esl  Aaron  lilios  Israel)  propter 
ignominiam  sordis,  et  inler  bostes  nudum  lonsliltie- 
rat,  id  est  destitutum  absquc  auxilio  Dei.  Iniqui- 
tas  dicitur  idolorum  oullura,  (10.  10)  sicut  in  Osea 
propheta  duos  vitulos,  duas  nominat  iniqttittttes. 
Fornioalin,  multis  modis  in  propbelis  nominari  so- 
let.  Siint  ol  illud  (Jer.  3.  I)  :  tu  autetn  fornieata  es 
ctttn  amatoribtts,  id  esl  pro  proposilo  uno  Deo,  cnm 
quo  spirituale  connubitim  oum  casliiate  moniis  le- 


opus  magnmn  erat,  mulla  ligna  Libani,ct  innumera  B  nere  dobuisti,  servisli  diis  multis,  ct  sic  infeliciter 


ibiilem  erant,  ideo  vocabatur  stjlva  Libani,  sed  ct 
ipsum  tcmplum  Libanus  in  Scriplura  vocatur,  di- 
cente  Zacharia  propbela  (n.  I)  :  Aperi  Libane  por- 
t/is  tuas,  et  comedat  ignis  cedros  tuos;  sed  et  Jere- 
mias  adversus  SeJlum  lilium  Josia:  rcgis  intor  cx- 
lera  sic  ail  (22.  22)  :  Omncs  pastores  tuos  paseet 
venttts,  et  utnalores  tui  in  eaplivitatem  ibttttt  :  et  tunc 
confunderis,  et  erubesces  ttb  omni  malitia  tua,  qui 
sedcs  in  Libano,  el  nidificas  in  cedris.  In  Liliano 
cnim  illis  crat  sedere,  spem  salvationis  suoe  liabe- 
rc  per  tcmplum.  In  cedris  nidilicaro,  crat  propler 
redillcia  templi  pocoantem  populiim  salvari,  nc  pro- 
pter  mcritimi  illius  loci  captivarentur.  Libanus  au- 
tem  dictus  csl  mons  frigidus,  et  convallis  in  Syria 


in  cordo  ttio  prostitula  os  cum  amatoribus  multis, 
id  est  d;r.tnonibus.  Licet  enim  quisquc  unimi  vi- 
deatur  colere,  aut  adorare  figmentum,  in  ipso  uno, 
ouiiii  militix  daunonum  servit.  Sed  quia  sc  sermo 
do  Miiiuiacrorum,  alquc  idolorum  cultura  opposuit, 
debemus  etymologias  norninum  illomm  exprimere, 
ut  noverinl  noslra  lempora,  cui  malo  serviunt  ho- 
mines.  Simulacrum  ost  figura,  exemplum,  elfigies, 
ligmentuin,  forma,  vulius,  aspectus,  spccies,  simili- 
tudo.  Simulacrorum  usus  exorlum  csl ,  cum  ex 
desiderio  niorluorum  conslituerentur  imagines, 
vel  e(l;gies  tanquam  in  cailum  recep:orum  (Sap. 
Ii.  lfi)  pro  quibus  se  in  lerris  dxmoues  colendos 
apposuerunt,  et  sibi  sacrificare  a  deceptis,  et  perdi- 


Phoeniciue  qtice  luit   posscssio  Chananrcorom  immi-  ^  tis    hominibus    suaserunl.   Fuerunt   enim   quidam 


ncns  mari  inagno,  quorum  metropolis  fuit  Tyrus. 
Unde  ligna  cedrina  ahicgna,  atquo  punica  Sidonii 
dcponcbant  in  mari  magno,  el  inde  in  ratibus  ve- 
niebaut  per  mare  usque  atl  Jopen,  cl  inde  per  an- 
garia  boum  por  milliaiios  quadraginta  usquo  adllie- 
rusalcm.  Monsenim  isle  a  candoio  iiivium,  nomcn 
accepit  Libanus.  Libanus  enim  candor,  sive  camii- 
datio  interpretatur.  Similiior  et  lemplum  illutl  pro- 
pter  altitudiiiem  moenium,  et  excellentiam,  vel  fuU 
gorem,  aul  candorem  parietum  tale  nomen  sorlitum 
est. 

XXX. 
Merito  quxri  debot  (lioet  hoc  tu  non  interrogas- 
ses)  quid  sit,    quod  hoc  in  libro,  de  sacrilegis,   et 


oruin  viri  fortes,  aut  urbium  condilores,  quihus 
mortuis  bominos,  qui  eos  dilexerunt  simulacra  fin- 
xorunt,  ul  haberenl  aliquod  ex  imaginum  contem- 
platione  solatium,  sed  paulatini  *  hunc  errorem, 
porsuadcntibiis  daemoniis  ita  in  posleris  irrepsit, 
ul  quos  illi  pro  sola  nominis  memoria  honoraveriml, 
successores  eorum  Deos  existimarenl,  aiqne  cole- 
rent.  Simulacra  aiilcm  a  similitudine  nuneupala, 
qtiasi  simulata,  eo  quod  manu  arlilicis  ex  lapide, 
vel  alia  materia  eorum  vultus  imiiaiilur,  in  quo- 
rinn  honore  linguntur.  Ergo  simulacra,  vel  pro  eo 
quod  Diissimilia.vcl  pro  eosimulata,  atqueconficta, 
vocantur  :  unde  et  falsa  sunt.  Derum  itlolum  est  si- 
mulacrum,  quod  humana  effigie  factum,  el  conse- 


sccleralis  Israel  regibus,  froqiionter  dicat  Scriptura      cratum    cst  juxta   vooabuli  sui  iiilerpretatioiiem 


divina  :  fecilquc  qttod  eral  malum  in  conspeclu  Do- 
mini :  et  cuin  sint  mulla  hominuui  mala,  pneter- 
missis  omnibus  malis,  singulaiilor  iinum  nominat 
inahiin,  ad  oiijus  comparationem  ca>tora  mala  cum 
sintmala,  quasi  ne  mala  esse  videntur.  Siout  ciiiin 
ad  eomparationem  boni,  boniis  bonorum  Deus  dici- 
lnr,  et  Sanctus  Sanclorum,  et  Deorum  Deus,  et 
Doininus  Doininorum,  ila  in  faolis  homiiium,  atque 
goslis  idolorum  cultura  mahtm  matorum,  ot  xcelus 
tcelerum,  ct  peccainm  peccutorum  dici  potest.  Hic  iu 
divina  Scriptura,  el  iniquilas,  et  abominatio,  ct  sor- 
des  ct  peccatttm,  et  fornicutio,  cl  odiositas  nominari 


Idos  enim  Gr:eee  fonna  sonat,  ct  iJem  por  diini- 
nulioncm  sonat  idolum  dictum  hoc  quod  apud  nos 
fortnula  sonat.  Igitur  oinnis  forma,  vel  formula 
i  lolum  so  tlici  exposcit.  Idololatria  idololorum  servi- 
lus,  sive  cultura  interprelatur.  Nam  latria  Graece, 
laline  srrviius  dicitur,  quoe  quanlum  ad  veram  rc- 
ligionom  perlinet,  nonnisi  ot  soli  Dco  debetur.  Ac 
si  ulimpia  supcrbia,  sive  hominum,  sivc  daemonum 
sibi  cxhiberc,  vel  jubet,  vel  cupit,  ila  pia  hiimili- 
tas,  vel  hominum,  vcl  Angnloruiii  sanetormn  sibi 
oblatam  reousat,  et  cui  debealur,  oslendit.  Qtiidam 
vcro  latini   ignorantes  gracae  lingux  otymologian', 


Id  est  hic  crror  :  vcl  lege  :  h.unc  errorem  pcrsuadenlibus  damoniis.  ts  irrepsit,  ut,  etc. 


827 


CLAUDII  TAURINENSIS  EPISCOPI 


828 


imperite  dieunt  idolunt  ex  dolo  stnnpsisse  nonicii,  \  iiuiii  est,  qualis  cognitio  crcatoris  ,   el  rcniedium 


co  quod  diabolus  creatura!  cullum  divini  nominis 
invexit.  Sciendum  summoperc  est,  quia  non  solum 
qni  visibilia  figmeuia,  alque  imagines  colit,  sed 
cliani  quamlihet  sive  cosleslem,  sive  icrrenam,  sivo 
spirituaiem,  sive  corporcam  creaturam,  vicc  no- 
minis  Dei  colil »,  et  saliilem  animoe  su:e,  qu;e  a  so- 
lo  I)eo  est,  ab  illis  sperat,  de  illis  esl,  de  quibus 
dicit  Apostolus  j/Jom.  i.  23.)  :  Kt  coluerunt,  el  ser- 
vierunt  creulunr  potius  quum  Crentori,  qui  cst  super 
omtiiu  Dcus  benedictusin  sircula  :  El  de  quibusdicit 
Prophcla  (Jcrcm.  17.  5.)  :  Maledictus  Iwmo,  qui 
spcm  suam  ponit  in  homine,  ct  a  Domino  rccedil 
cor  ejus.  Scicndiim  sanc,  quod  gcnles  diis  suis 
nonien  simulaeri,  vel  iJoli   nou  imposuerunl,  sed 


peccalorum.  Quid  tamen  ista  signilicent ,  in  prxce- 
dcnti  libro  sullicienter  expositum  est. 
XXXIU. 
(vi.  21.)  Dicn  cliain  eadeni  Scriptura,  quod  lanta, 
ac  lulis  fames  fucla  csl  iu  Samaria,  el  tauuliu  nb- 
scssa  civitas  est,  donec  vcnuuduretur  caput  asini 
octoginta  argentcis ,  ct  quaria  pars  capi  stereoris 
columbarum  quinque  argcnleis.  Capi  stercoris  vc- 
scicula  gullui  is  inlclligi  polest,  cxceplo  quod  nomillis 
ambiguilas  nos  dubios  rcddil,  quod  non  aii  caput, 
aut  capitis.  Obsessa  enim  multo  tcmporeab  bostibus 
civitas,v  dum  iuilli  lioiiiiniiiii  egressus  paterel,  co- 
Itmike  lil  ene  volando  ferebautur  in  agros,  sive  ad 
excrciluiii  ,  et  invciilo  grano  replebant  vescicnlas 


sancti  Dei  lioinines    divini  iiominis,   et  unius    Dei  15  gutltiiis,  et  liac  eadcm  Imra  regressae  in  civilaleni, 


cullores ,  diis  geniium  lale  nomen  iiiiposiierunt. 
XXXI. 
Pra?termissis  quibusdam  quxsliunculis  luis,  qu;e 
iii  superioribus  libris  sunt  jam  soluue,  ad  id  quod 
Ilclias  dixit  de  Acbab  (///  lieg.  21.  *i) :  Si  mortuus 
fueril  in  civilute,  comcdcnl  cum  canes  :  si  autem 
in  agro,  comedent  eum  volucres  cceli.  Et  post  Iwc 
addis  (22.  37.)  :  quomoio  vcrum  esl,  cum  ipse  per- 
latus  fuisse  legatur  in  Samaria,  el  scpullus  in  sepul- 
cro  suo  Israel.  In  septuaginla  autem  patribus  ali- 
quid  amplius  ba:  ctur  :  nam  post  aliqua  dicilur  : 
Slortttus  est  rex  vespere,  el  stelit  pruco  mititim  in 
exercitu  occidenle  sole  dicens  :  unusquisque  eat  in  ci- 
vitatem  suam,  el  in  lerrain  suam,  quoniam  defunctus 


antcquani  ruiniuando  grana  cnnstimcrentur  :  sic  ve- 
nimdabutur  argcnlcis  quiuque  granorum  copia,  non 
slercoris  felor.  H.cc  non  alicubi  legi,  nec  ab  atio  di- 
dici,  sed  ut  mibi  visum  esl,  taliler  dixi  :  si  quid 
lamen  tu  inclitis  de  lioc  invenire  potueris,  bcne  cris, 
si  nos  feceris  nosse. 

XXXIV. 
(IV  IXcg.  14.  9.)  Est  b.ec  qnssiio  ttia  de  rege 
Joas,  qn;e  non  esi  impossibilis  ad  inlelligenJum,  sed 
csl  nobis  diHicilisad  loquendum  ;  cur  Joas  rex  Israel 
ad  Amasiam  regeui  Juda  remisil  dicens  :  Carduus 
Libani  misit  ad  cedrum,  qui  csl  in  Libuno  dtccns  :  Da 
fili.im  tuam  filio  mco  uxorem.  Tropice  ciiiin,  nou 
proprie  dictum  cst.  Tropos  autcm  est  dictio  trans- 


est  rc.x  :  el  venciunl  in  Samarium  ,  el  sepelicrunt  rc-  C  lata  a  propria  significalioue  ad  non  propriam  simi- 


gem  in  Stinitiria,  ct  laverunl  cuirum  illius  in  lacu 
Samaria?,  et  luinbuerunt  canes  in  sanguine  ejus  se- 
cundum  vcrbum  Doinini,  quod  loculns  cst,  ncc  men- 
tiri  potuil  spiiitus  Dei,  qui  erttl  in  lleliu.  Sanguis 
enini,  qui  dcfluxil  dc  corpore  ejus  ,  ct  cuciirrit  in 
lecttiiu  currus,  qui  ex  corio  crat  inagna  pars  corpo- 
ris  cjus  ftiit,  el  boc  coagulatum  quasi  carncs,  comc- 
dertmt  canes,  et  sic  impletum  est,  qnod  servus  Do- 
niini  Ilelias  totiim  aperte  pneilixit ;  vel  qnod  potius 
credendum  est ,  canes  euin  coinederunl  ,  quando 
filios  ejus,  qui  et  caro  cjns  fucruut,  comederunl. 
Quod  veio  dicit,  quod  mereiric.es  se  lavcrunt  in  san- 
guiuc  ejus,  noii  ob  aliuJ  boc  feccrtliit,  nisi  proptcr 
aliqiiam  magiam  peragen  lain. 

XXXII.  D 

(IV  lieg.  5.  1.)  Inquiris  qu;e  sil  salus,  qnani  Deus 
pcr  Naaman  piincipem  contulcrit.  Sed  nulla  mclius 
iutelligenda  esl,  qtiam  illa,  qiiam  ipse  per  einunda- 
tioncm  lcpra;  concepit  in  mente,  quando  se  spopon- 
dit  iuilluin  alium  colere  Deuin,  uisi  Deum  Israel ,  >  i 
ila  inagiiiludine  sanilalis  ejus,  et  prax-ouio  liiigua? 
illius  multi  derelictis  idolis,  Dcuin  (srael  coiperniit 
«olere  solum  :  ct  h.cc  fuit  saltis  quam  D.-us  pcr  illnni 
«l^Jil  Syri;e,  quia  revera  niilla  alia  talis  sams  boiui- 

«  Qii:c  bic  Iraduulur,  si  dc  cnliu  rigorosc  suinpio 
accipianlur,  verissiina  suni.  Si  de  ciiltu  late  smnplo, 
'ii  corum  iiumcro  siini ,  qu.e  reprcbensa  in  Clandio 
sunt.  Viilc  qu;c  tradidi  inimero  21  ct  scq  capiiis  3 
dissei  lationis  i,  Dc  Cultu  sanctorum      ca  quoque, 


litudiuem,  oruatus  cl  necessitatis  causa  ;  suiil  autem 
tropi,  qtt;  la:ine  modi,  vel  mores  interpreiari  possimt 
qualuordecim,  quibusproposilis,  unum  exillisaume- 
diumdeducimus.cujusnouien  melaphoraest.Jfe/ap/io- 
ra  auieiii  dicilur  rcttiin,  vcrborumque  translatio,  b;cc 
lil  moJis  qualuor  :  ab  animali  ad  animaie  b.  Iicin  in 
libro  Job.  (cup.  i.  10):  Rugilus  leonis,  el  voxlewnar, 
et  dcntcs  cuttilorum  teonum  contrili  sunt,  ut  per  jam 
dictam  melaphoram  intclligatur  ibi  leo  Job,  el  tea?nn 
uxor,  ct  deules  caluloritm  lconum,  filii.  Et  in  Psaliuo  : 
(l'sal.  II.  1.)  Quare  frenmeruni  gentes  :  nain  cl  bo- 
inincs,  et  bcsti.c  qui  fremere  dicuniur,  animam  ha- 
bent.  El  in  Hiereinia  1'iopheta  (4.  7)  :  Ascendil  leo 
dc.  cubiti  suo  (id  esl  Nuliuchodonosor  dc  Babylonia), 
e.  y.nvdo  gcnlium  se  levavit.  Lco  et  proedo  unimaiu 
habcnt.  Ab  iiiauiui.ili  ad  animule,  ut  cst  illud  (Isa. 
55.  12)  :  montes  cuntabunl  cvium  Deo  luudem,  ct 
omnia  ligna  silvarum  ptaudent  mitnn.  Monles ,  el 
ligna  silvarum  inanimaiia  sunl  :  canlarc  vcro,  ct 
mauibus  plaudcre,  aniiualis  sit.  Ab  inanimall  ad  ina- 
niinale;  sicut  halics  in  Propheta  scriplum  (Zacli. 
11.1):  Aperi  Libane  portas  tuas,  el  comedut  ignis 
cedros  tuos;  translatio  esl  cnim  de  civitate  ad  inon- 
tcin,  qiioium  nullniii  animani  habet :  ct  boc  ipsuin 

qu;c  nunicro   C  et  7  capilis  G  disserluiionis   2,  de 
eodeni  Claudio  docui. 
h  Aut  ajiquid  deest,  aut  legcndum  csl,  id  ea  vd- 

uit,  aul  itcm  ut. 


8-29  QU-^ESTIONES  XXX  SUPER  LIBROS  REGUM.  —  LIBER  IV.  850 

unde  inlerrogas  :  Misit  Joas  rex  Israet  ad  Amasiam  \  destrtixit  isie,  quod  Deo  jubentc  fVcerat  illc  :  ac  per 


regem  Juda  dicens  :  da  filiam  luam  /ilio  meo  uxorcm, 
ut  per  troptim  allegoriae,  Joas  rcx  se  cedro,  et  regem 
Juila  cartluo  comparaverit,  et  poptiltiin  sutim  pcr 
eamdem  signilicationem  bestiis  saltus  tlicens :  Trans- 
ieruntque  bestitv  saltus,  qux  sunl  in  Libano,  et  con- 
culcaverunl  carduum  (id  est  Amasiam)  :  et  post  Ii.tc 
addit  (IV  lieg.  14.  10.)  :  Percutiens  invaluisti  super 
Edom,  et  sttbtevavit  tc  cor  tuum  ■  contenluseslo  glo- 
ria  tua',  et  sede  in  domo  tua,  quare  provocus  maium, 
ut  cadas  tu ,  et  Judas  tectim?  etc.  Quod  ila  fa- 
ctum  cst. 

XXXV. 
(xv.  55.)  Movct  te  :  el  lioc  :  Cur  de  Jonatha  reg- 
Juda  scribitur  :  Ipse  wdificavit  portam  domus  Dommi 


lioc  niagna  auctorilas  ista  habenda  est  iu  Ecclcsia.  ut 
si  nonntilli  ex  prxcessorihus,  vcl  majoribus  nostris 
feccrunl  aliqua,  qu;c  illorum  tempore  esse  poluerunt 
sine  ctilpa,  et  poslinodnm  vertuntur  in  erroiein,  cl 
superstitionem,  sine  tardilate  aliqua,  et  cum  magtia 
auctorilate  a  posleris  destruaniiir  < '. 
XXXVII,  XXXVIII. 
Supercst  nobis  inquisitio  necessaria  ,  licet  non 
fuerit  inlerrogatio  ttia,  quomodo  divina  insonet  Scii- 
ptura  (IV  Iteg.  19.  53.)  :  Qitod  eyressus  Angetus 
Domini  percussil  de  exercitu  Asiyriorum  centum 
octuaginla  quiiiqiie  milliu.  Et  Daniel  Propbeta 
ait  (G.  29.)  :  IUisit  Dominus  Angelum  suum,  et 
conclusit  ora  leonum.  El  in  Psalmo  triiiesimo  se- 


sublimissimam.  Et  post  h;er.  atldidisti   :  nunquid  a  B  cunJo    ,  pja/<    33    g  v      secundum   emendaliorem 


Snlomone  antc  ccdificata  non  (uerut  ?  An  novam 
conslruxit,  et  Israel?  non  enim  nova  conslructa  est, 
scd  ipsa  ,  qiue  subliraissima  olim  a  Salomone  xtlili- 
cala  fuerut,  et  sublimtssima  vocabalur,  hanc  incboa- 
tuu  repirando  in  sublime erexit. 
XXXVI. 
(IV  Rcg.  18.  &.)  De  Ezechia  etiam  inquiris 
cur  in  Scriptura  tlicatur  divilia,  quod  poslquam 
dissipavit  escelsa,  et  conirivit  statnas,  et  suc- 
ciditlucos,  confregitqtie  serpentem  seneum ,  quem 
fec.il  Moyscs  ,  voeavitqne  euin  a  Nalias,  etc? 
Quod  quidem  docenle  Isaia  Prophcla  fecisse  cre- 
dendtun  est :  b  ipsum  inlerrogas,  quod  ego  scire  tle- 
sidero.  Si  essel,  qui  mihi  ostenderei,  ctymologiam 
nominis  hujus ,  quia  nec  in  translalione  antiqua  ali- 
ler  hoc  scriptuin  reperi  nomen  :  exccpto  quod 
Nabas  serpens  lingua  illorum  dicitur  ;  novissima 
vero  syllalia  quid  sit ,  nescire  me  fateor.  Esl  enim 
hoc  magnum  documentum,  quod  ad  aedificaiionem 
Ecclesia:  proficere  potest,  si  est,  qui  boc  animad- 
verlere  possit,  quare  E/.echias  ciun  magna  sni  laude, 
atque  praemio  animarum  pro  saluie  deslruxil,  quem 
ad  salutem  illius  populi  Moyses  Deojubente  fecerat. 
Quis  enim  nescial  Moysen  majoris esse  meriti,  quam 
E/.eeliiani  regeni?  De  Moyse  enim  in  libro  Numero- 
rum  dixit  Dominus  ad  Aaron  ,  et  Mariam  (Num. 
1*2.  6.)  :  Audile  verba  mca  :  Si  [uerit  1'ropheta  inler 
vos,  in  visione  illi  Domtnus  cognoscar,  in  sotnnio  lo- 
quur  ad  iltum  :  ut  non  iia  famulus  meia  Moyses,  qui  r,  cunque  subsistcreut,  vitam  non  haberent,  nisi  per 


( 
Iranslationcm  :  Immittet  Angeltts  Domini  in  circuitu 
limenliwn  eum ,  ei  eripiet  cos.  El  a!ia  multa  bis  si- 
milia,  et  excellenliora  exempla.  Qmc  si  cuncta  per 
ordinem  Scripiur;e  divinae  replicare  voluerimus , 
anle  vita,  quam  sermo  deficict.  J  Quod  enim  mit- 
tanlur  Angeli  ab  co  ,  qui  ubique  est,  ct  ccelum, 
tcrramqtie  implet ,  non  mtile,  sed  virtule,  sicut  ve- 
ritas,  elsapientia  menlen)  (Sap.  8.  1.),  qui  attinqil  a 
fine  usqite  ad  finem  [ortiter,  et  disponit  omnia  sua- 
viter  :  i  de  quo  Aposiolus  Alheniensibus  praedicavit 
dicens  (Act.  17.  27.  "28.  Vide  capul  12  alias  num.  25, 
Ubri  iv  de  Genes.  ad  litteium)  :  ln  illo  vivimits,  mo- 
vemur,  et  sumus.  Liqnide  cogilatura,  qiianlum  bu- 
mana  inens  valet,  adjuvatbanc  sentenliam,  qtia  cre- 
dimus,  el  dicimus  Dcum  iivhis,  qti.e  ereavit,  inilesi- 
nenter  operari.  Neque  enim  lanquam  substantia 
ejus,  sic  in  illo  sunuis,  quemadmodum  dictum  esl 
(Joan.  5.  26*.)  :  Quod  habeal  vitum  in  semelipso :  scd 
uliqne  cum  aliml  simus,  quam  ipse,  non  ob  aliud  in 
illo  suinus,  nisi  quia  itl operalur,  et  lioc csl  opus  cjus e, 
quod  conlinet  omnia,et  qtio  ejus  Sapientia  sicut  jain 
tliclum  est  (Sap.8. 1.),  pertendit  a  fine  usque  adfinem 
(ortiler,  el  disponil  omnia  suaviler.  Per  quaai  tlispo- 
sitionem  (Acl.  17.  28.)  i»  illo  vivimus,  movemur, 
et  suntus  :  untle  colligitur,  quod  si  hoc  opus  suuni 
rebus  sublraseril,  nec  vivcmus,  ncc  movebimur, 
nec  erimus  '.  Nec  enini  ipse  tliaboltis  a  potestalo 
omnipotentis  alienus  est,  nam  et  mabgni  unde  ali- 


in  totu  domo  mea  fidelissimus  est :  os  ad  os  loquur  ad 
illum  :  in  spccie,  et  non  in  tvnigmate  Dominum  videt. 
Quia  enim  serpeutein,  quem  Moyses  sicni  jam  di- 
clum  est,  Deo  jubente  feeerat,  ne  seipentina  morte 
populus  perirct,  eum,  quem  Deus  lieri  jusserai,  pn- 
pulus  ipse  venerari  ,  ct  colere  coeperunl,  et  mor- 
tem  quam  temporaliler  parentes  illoruin  ad  teni- 
pus  evasertint ,  denuo  moi  ituri ,  i-.ti  perceperunt , 
in    pcrpetuum     in    anima    morituri  ,    et    idcirco 

•  Vulgata  :  Noheslan. 

•>  ln  Isaia  /;irr  non  invenio. 

c  Et  liic  est  ex  iis  locis,  qui  in  Claudio  merito  sus- 
pecius  est. 

d  Qu.e  sequuntur  ab  Auguslino  excerpsit  Clau- 
dius,  sed  non  ex  uno  libro  cuncta  dcsuinpsit,  scd 


eum  qtii  vivificat  omnia.  Nec  ita  sane  Deus  deseruit 
eamdcm  reprobam  angelicam  creaturam  suam,  ut 
non  se  illi  exhiberet  Deuin  creantem,  et  vivifican- 
lem,  ct  inler  poeualia  mala,  ctiam  bona  malis  niul- 
tuin  praostantem  (uum.  22.).  Crealoris  namque  po- 
lenlia  ct  oraiiipotenlis ,  atque  omniicneiitis  virtus 
causa  sulisistendi  esl  P  omnis  creatune,  quae  virlus 
ab  cis,  qua:  creata  suut,  regendis,  si  aliquando  ces- 
saret,  simul  et  illorum  cessarenl  spccies,  onmisqua 

ex  variis.  Nor.nulla  Augustini  loca  indicabo,  qu;e 
consulal  Lector. 

e  Edit.,  quo. 

1  Confer,  obsecro,  locum  bunc  cum  cdito. 

8  Omni. 


351  CLAUDII  TAIRINENSIS  EPISCOPI  852 

nntura  concideret.  Neqttc  eiiim  sicut  structor  xdium  A  corporaliiim    clarisVimum    lu><en,  cipue  rin  cou- 


cuin  fabricaverit,  abscedit,  alque  cessante  illo,  atqtie 
abscedente  slal  opus  ejus,  ila  mundus,  «■  et  omnis 
creatura  sive  visibilis,  sive  invisibilis,  sive  corporca, 
sive  spiritualis,  vel  ictu  oculi  slare  non  poterit,  si  ei 
Dens  regimen  sui  subtraxcrit ,  qui  novil  qiiicscens 
agere,  el  agcns  quiescere,  polestque  ad  opus  novuni 
nou  novum  adbibcrc  consilitim  b.  Qui  cuin  crearet, 
non  cst  defessus  ,  nec  cuni  ccssavil ,  refeclus  :  sine 
qualilalc  bonus,  sinc  quaulitalc  inagnus,  sine  imli- 
genlia  crealor,  sine  situ  pr.csens,  sine  liabitu  oinnia 
coiitincns,  sine  loco  ubique  lotus,  sine  temporc  s<'iu- 
pilcriius,  sine  ulla  sui  mutatione  miraliilia  faciens, 
niliilque  patiens, c  babet  quidcm  nunlios,  id  esl  Au- 
gelos,  non  lamen  cst,  ut  aliquid  ci,  quod   nesciat, 


grtiani,  et  motuin  dedit  :  qui  ipsis  cliam  inferis  do- 
miiiatiouem  siiam,  potestatemque  nonsubtrabit :  qui 
semina,elaliraenta  mortalium  sive  arida,  sive  liquida 
nattuis  cniiipolenlibus  altributa  substiluit  :  qui  tcr- 
raiu  fundat,  atque  fecundat  :  qui  fruclus  ejus  aiiima- 
libus,  homuiibusqne  largitur  :  qui  causas  non  soltim 
principales,  sed  eliam  subsequentesnovit,  alqueordi- 
nat :  qtii  lunx  staluit  modiini  ^uiim  :  qtti  viascoelesles, 
ali|ue  terrcstres  locorum  mulationibus  prxbet ,  qui 
biiinanis  ingeniis,  qua:  creavit,  eliam  scientiant  ar- 
titim  variarum  ad  adjuvandam  vitam,  naturamqne 
concessit  :  qui  conjunclionein  maris  et  femin:ead 
adjtilorium  prop  igan  loe  prolis  tnstitiiit  :  qui  homi- 
num  ceelibtis,  B  quod  focis,  et  iuminibus  ailhiberent, 


annunlieiil  :  non   cnim  sunl  ulla  qux  nesciat;  sed  B  ad  facillimos  usus  niunus  terreni  ignis  indiilsil.  Ilaec 


bonum  cortiin  est,  de  operibus  suis  consnlere  d 
veritatem  :  ct  hoc  cst  quod  ei  dictintttr  nonnulla  nun- 
tiarc,  non  ul  ipse  ab  eis  discat,  seil  ut  ab  illo  ipsi  per 
verbum  cjus  sine  corporali  sono  nunlient  eliani 
quod  volueril  ab  eo  inissi  ad  quos  voluerit,  totuni  ab 
illo,  per  illud  verbum  ejus  audientes,  id  est  in  ejus 
veritale  invenicntes  quid  sibi  facienilum,  quid,  qtii- 
bus,  quando  niintiaiiim  sil.  Nam  ct  nos  oranuis 
cum  ,  nec  lamcn  necessitates  nostras  docemus-  euni 
Novit  enim  (ait  Verbuin  ejus  [Matth.  6,  8,  et  52.] 
pater  vester,  quid  vobis  necessarium  sit  priusquam  pe- 
lalit  ub  eo  :  nec  ista  ex  aliquo  tempore  cognovit,  ul 
nossel,  sed  fulura  omnia   lemporalia,  alquc  in  eis 


aulem  facit,  atque  agil  uiius  vertts  Deus  :  sed  sicut 
Deus,  id  esl  ubique  lotus,  nullus  inchisus  locis,  nnllis 
vinctilis  alligatus,  in  iuillas  partcs  sectilis,  ex  niilla 
parte  mutabilis,  iinplens  ceIuiii  et  terram,  prxsenle 
potentia,  non  iiuli^enle  natura.  Sic  itaquc  admiiti- 
strat  omnia,  qu»  creavit,  ut  eliam  ipsa  proprios 
cxercere  ,  et  agcre  molus  sinal.  Qnanivis  eiiim  nihil 
essc  possint  sine  ipso,  non  snnl  quod  ipse.  Agit 
aiilein  itiulta  etiam  per  Angelos,  scd  nonnisi  ex  se 
ipso  bealificat  Angelos.  Ita  quamvis  propicr  aliquas 
causas  honiinibus  Angelos  mittat,  non  lamcn  ex  An- 
gelis  homiiies,  sed  ex  se  ipso,  sicul  Angelos,  beali- 
ficat.  Ab  boc  uno  etvero  Deo  speramtts  viiam  aeler- 


etiam  quid,  ct  quando  ab  illo  petituri  fueramus,  et      n.nn  :  habemus  enim  ab  illo  prxter  biijusmodi  be- 
quos,  el  de  quibus  rebus  vel  exaudiluriis,  vel  non  *-•  neficia,   qux  ex  hac  ,   de  qua   nonnulla  diximus, 

administratione  nalurx,  bonis,  malisque  largitur, 
magnum ,  ct  bonorum  proprium  it«ignx  dilectionis 
indicium.  Quait'|iiam  eniin,  qnod  suniiis,  qtiod  vivi- 
nius ,  qubd  ctelum  lerranique  coiispiciinns  ,  quod 
habcmus  mentem,  atquc  rationem,  qua  ctim  ipsum, 
qui  ha'c  omnia  condidit ,  iiiquitamiis ,  ncqtiaquam 
valeamus  actioni  sufficere  gratiarum  ,  tamen  quod 
nos  oneratos,  obrutosque  peccatis ,  et  a  contempla- 
tione  su;e  lucis  aversos,  ac  tenebrariim,  id  est  ini- 
quilalis  dileclione  csecatos,  non  omnino  deseruii,  mi- 
silque  nobis  Verliuni  sttum,  qui  est  cjus  unicus 
lilius,  qno  pro  nobis  assumpta  carne  nalo,  ac  passo, 
quanti  Deus  bominem  penderet,  nosccrentus,  atque 
illo  sacrificio  singulari ,  a  peccatis  oiunibus  niiir.  la- 
reinir,  ejusque  spiritu  in  cordibus  nnstris  dile- 
clione  diffusa,  omnibus  difficultalibus  supcralis,  in 
xternam  requiem,  el  contemplatiouis  ejus  incffa- 
bilem  dulcedinem  veniremus  :  qu;c  corda ,  b  inue 
linguae  ad  agendas  ei  gratias  satis  essc  contende- 
rint  '?  »  Dens  itaque  suinmus  et  vertts  cttni  Verbo 
suo,  et  Spiritu  sancto,   qui   tria  untiin  suul,  Deus 

1  Qua;  seqnuntur  aii  m.tgnani  partcm  ex  eodem 
Augustiiio  dcsumpsit  Claudius.  Coiupara  locum  hunc 
ciim  capite  50  iibri  vu  de  Civitate. 

8  Quem. 

!■  Quot. 

1  Subseqncntia  videnlur  ex  Augustino  desinnpla, 
sed  locum,  in  quo  bxc  Iradat  S.  Doctor,  hactcnus 
non  inveni. 


exauditurus  csset,  sine  initio  ante  praescivit.  e  Uni- 
versas  aulem  creaturas  suas,  el  spirituales,  et  cor- 
porales  non  quia  stiin,  itleo  novit,  scd  ideo  sunt 
quia  novit,  non  enim  nescivit,  quas  feceral,  creaiu- 
rus.  Quia  scivit,  creavil,  non  quiacreavit,  scivit  : 
nec  aliier  ea  scivit  creala ,  quani  creanda  '  :  hunc 
euim  Dcum  colinms  (docenle  nos  Scriptura  tlivina) 
qtti  naluris  a  se  creatis  ct  subsistendi,  el  movendi 
«Iiilia,  iinesque  consliluit  :  qui  rerutu  causas  habct, 
novit,  alqtie  disponit  :  qui  vim  seminuiii  conliiit  : 
qtii  ralionalcm  animam,  qux  dicilur  aniniiis,  quiliiis 
voluit,  vivcntibus  indidil  :  qili  sermonis  facullatem, 
usnmque  donavit :  qui  mtinus  futura  dicendi,  quibus 
jilacnit,  spiritibus  impertivit,  et  per  quos  placei, 
malas  valettidines  pellit  :  qui  bellorum  quoque  ip- 
sorum,  cuni  sic  emeiHlaniliim,  el  casligandmii  cst 
ge.  us  huinanum,  exoruiis,  progtessi!  us,  lillibusque 
inoderalur  :  qtti  inuinli  Imjus  igncm  vehemenlissi- 
nmm,  et  violeulissiniiim  pro  iinuieiisx  naturx  tcni- 
peramento  et  creavit,  et  rcgil,  qui  universarum 
aquarum  crcalor,  el  gtibenialor  est  :  qui  sulem  f  tit 

a  In  cdilo  Augustini  lnco  destint  lucc  :  et  omnis 
creatura  sive  invisibilis,  sivc  visibilis,  live  eorporea, 
sive  spiritvalis. 

b  Nnm.  25  cap.  14.  Reliqua  ex  aliis  Aiiguslini 
locis  collecta  suni.  Compara  bxc  cuni  iis,  qux  tradit 
Aiiguslitiiis  cap.  50  libti  vn  de  Civitale. 

c  xv  de  Trinilate,  cap.  15,  n.  22. 

d  Additur  hic  veritatcm. 

'  Bursus  fi  de  Trinitate,  rap.  10,  num.  11. 


855  PR.EFAT.  IN  CATENAM  SCPER  MATTH  854 

tinus  omnipolens,  creator,  et  faclor  omnis  corporis,  A  cl  gr;cce  proprie  c  lutria  dicitur,  ea  A  significata,  et 


cnjiis  snnl  in  parlicipatione  feiices  »,  qui  fecil  ho- 
niinem  rationalcm  ex  anima,  et  corpore,  qui  enm 
peccantem,  uec  irapanitum  esse  perinisil,  nec  sine 
misericordia  dereliquil,  qui  imnis,  et  malis  essen- 
tiam  eiiam  cimi  lapidihus,  vilam  seminalem  etiam 
cum  arboribus,  vitam  senstutlem  eiiatn  cntii  pecori- 
bns,  vitam  intcilectualem cnm  solib  Angelis  dedit,  a 
quo  est  omnis  molus,  oinnis  species,  onuiis  ordo,  a 
quo  est  inenstira,  niiinerus,  pondus,  a  quo  est  quid- 
quid  t.attiraliter  ctijusciiuquc  generis  est,  cujuslibet 
cestiinalionis  esl,  a  quo  simt  seniina  foriiiaru:n, 
form:e  seminum,  inotiis  scininiini  alque  ferinaruin, 
qni  dedit,  et  carni  originem,  pnlchriludinem,  valetu- 
dinem  ,  propagationis  fecunditalem  ,    membrorum 


pronunliata  sont,  qtue  propter  alernam  vitam  lidc- 
liuin  in  Cbrisio,  et  impleta  credimus,  et  impleri  cer- 
nimus,  ct  implenda  confidimus  '.  i  Nos  vero  dum 
Angelorum  uiinisieria  volumus  ostendere,  per  qneni- 
il.nn  nicniis  excessnm  nescienlibus  immutabilis  Dei 
lioniiatem,  ct  verilatem  divini  opcris  insignia  pracdi- 
camus. 

XXXIX. 
Interrogas  qnoqne,  quis  sit  Sacenlos  primus.  aut 
qtiis  scctindtts.  Prinins  Sacerdos  est  Pontifex,  sicut 
Aavon,  et  Eleazar,  alqnc  postcri  eorum,  quibus  lici- 
tnm  erat  quoiidic  ultra  velum  ingrcdi  in  Sancla 
Sauclorum.  Secundi  vero  Sacerdotes  erant,  qui  in 
nostio  presliyteri  dicuntur  lempore,  de  qttibus  dicit 


disposilionem,  salnlem  eoiicordiie,  qui  et  anima?  ir-  B  Aposlolus  (llcbr.  9.  (!)  :  ln  cxleriore  vcro  tabernaculo 


rationali  dedit  memoriam',  seiismn,  appetilum,  ra- 
tinnali  aulem  insiiper  misericordiae  inlelligenliam, 
voluiilalcm  :  qni  non  soliim  coelum ,  et  lerram  ,  nec 
sobim  Angelum,  et  bomincm,  sed  nec  exigui,  e.t 
cont<Miipti  ilis  animantis  visceri  negavii  spinulara, 
nec  herbae  Oosculum,  uec  arbori  folium  sine  suarum 
pai  tiiim  conveuienlia  ,  ct  quadam  veluti  pace  dereli- 
quit.  Et  posl :  b  «  niysterium  vit:c  ;etern;c  jani  inde 
ab  exordio  generis  humani  per  quaadam  signa,  ci 
Sacramenta  lemporibus  congrna,  qttibus  oportuit, 
per  Angelos  praedicalum  est.  Dcindc  popttlus  lle- 
braeus  inunam  quamdam  Rempublicam,  quae  lioc  Sa- 
cramentum  agerel,  congregatus  est ;  ubi  per  quos- 
dam  scientes,  per  quosdam  nescientcs,  id  qtioJ  ex 
adventti  Ciiristi,  tisque  nunc,  et  deinceps  agiinr,  ^ 
praenunliareiur  csse  venlnruni ;  sparsa  cthm  post- 
ea  eadem  gente,  per  gentes  propter  tesliraonium 
Scriplurarum ,  quibus  a-terna  salus  in  Cliristo 
futura  praedicata  est.  Oiiuies  enim non  solum  pro- 
plietia:,  quae  in  \erbis  sunt ,  uec  tantum  pra> 
copia  vitj; ,  que  mores ,  pictalemque  conlor- 
inant,  atque.  illis  litleris  conlinenlur,  verum  etiara 
sacra,  sacerdolia, templum, sive  tabernaculum,  alta- 
ria,  saerilicia,  ctrremniiiae,  dies  festi,  et  qttidquid 
aliud  ad  eani  scrvilutem  pcrtinet,  qua'  Deo  debet.i', 


sempei  tntro  bant  Sacerdotes  sacrificiorum  afficia  con- 
summantes.  Casteri  vero,  qui  dicebantur  Levilae,  eo 
qnod  esscnl  ex  tribu  Levi,  nec  in  inleriorem,  nec  in 
exteriorem  licentiam  ingredicntli  habcbant;  sed  tan- 
tuin  eranl  janitores,  et  canlorcs,  ministrique  Sacer- 
dottim.el  ad  exlerius  bolocatisluram  altare,  lignoruin 
caesores.  el  ignium  administratores,  et  sanctarum 
carnium  in  pnpulo  dispensatores.  De  bis  duobus  filiis 
in  r.salmo  dicil  (1'sal.  154.  20.  21)  :  Domus  Aaron 
benedicite  Doiaino  f  :  domus  Lcvi  benedicite  Do- 
mino. 

XL. 
Et  posl  haec  quid  sunl  Tyrones,  interrogas.  Tyro- 
nes  a  Tyria  6  tirbe  Phoenicum  noinen  acceperunt, 
qiitc  olim  ftiit  melropolis  Chananaeorum,  in  qua  ha- 
bit.ivit  Hiram  rex,  amicus  Salomonish.  Tyrones  di- 
cuntur  pueri  forles,  qui  ad  militiam  eliguiilur,  el  ad 
anna  gcrenda  habiles  existunt  :  ln  euim  non  ex  sola 
ppofessione  nativitatis,  sc.l  cx  aspeclu,  ct  valetudine 
coiporis  aestiman£ur.  Romanae  autem  militiae  mos 
fnit  pueros  prinium  exerccre  artnis  :  nam  sexto  de- 
cimo  anno  Tyroncs  militabant,  quo  eliam  solo  stib 
custodibus  agcbautur.  Servos  sane  ntinquain  apud 
eos  mililasse  conslat,  nisi  servitule  deposita. 


Fxplicit  Claudius  episcopus  in  lihros  Regum. 

*  Ser.  15  alias  de  verbis  Apostoli  27,  num.  5  el  i.  Iuis  :  an  olim  exstiterint,  an  cx  aliis  Augustini  locis 
11  Riirsns  qu;c  sequunlur,  ex  Augustino  excerpit      ca  desumpseiil  Claudius,  an  de  suo  substituerit,  ju- 

( lauilius  S.  Docloris  exscribens  caput  52  libri  vtt  de      dicaveril  Lector. 

Civitate.  D      r  Non   \i<leu  qunmodn  dicantur  duo  /ilii,  quando 

quidein  Aaion  erat  ex  slirpe  Levi. 


J  Siguificaverunt,  et  pranuntiaverun!. 

*  Subsequentia  non  exstant  in  cditis  Augiislini  li- 


lyro 

Etymologiam  hanc  expendat,  obsccro,  lcctor. 


CLAUDII  EPISCOPI 

PRvEFATlO  1N  CATENAM    SUPER   SANCTUM  MATTHJEUM. 


(Ex  Maii  Spicilegio,  lom.  IV,  pag.  301.) 


EDITORIS  MONITCM.  mox  ipse  loquetur)  Commentarionim  in  Pauli  Epi- 

Claudii  Taurinensis  episcopi   « qui  de  sua  cctate      slola*  praefalionem  edidi  in  septin.o  collectionis  Vu- 


835 


CLAUDH  TAURINENSIS  EPISCOPl 


856 


ijr.inr  soript.  vot.  volumine  p.  271  (lnfra  ci 
Nunc  autem  prxfationcm  ejusdem  divulgar 
in  Catenam  ab  co  coiilexlani  ex  Lalinis  pr 
Putriluis  stiper  M;iilli;ri  Evangcliuin ;  quam  incditam 
in  duobus  conspexi  codicibus,  altero  quidem  vetusla- 
tis  tara  venerandx  nt  ipsi  Claudio  vidcaltir  coxvus, 
altero  autem  s;cculi  fcrmc  xi.  Sane  quia  Latinis  Ca- 
tenis  non  aique  ut  Gracis  abundamus,  uiile  foret 
Claudianam  lianc  ad  publicum  usum  defcrre ;  quod 
me  aliquando  facturum  non  despondeo.  Interim  ta- 
men erudiliim  < ■  j 1 1 s  prologum  libcnler  typtscoiinnilio, 
cujiis  nonnisi  iluas  paucorum  versuum  particulas 
vulgavit  nliiii  Baronius  ad  annum  815,  ex  eoque 
in  epistolas  Hibernicas  (quasi  Claudios  esset  gcnle 
Hibernensis  ,  quod  immerito  crcditum  cst)  lisse- 
rius  translulit.  C;cieroquin  h.cc  prxfalio  nonnisi 
in  anliquiore  codice  superfuit,  quia  alier  codex 
acephalus  cst. 

1NC1PIT  PR^FATIO. 

HOMINO  SANCTO   \C  BEATISSIMO 

ET    UIHI  PF.CULIAIU  CULTU  AFFECTUQUE  SI'ECIALITER 

FJtCOLEiVnO     PATBI     JUSTO     ARBATl 

CLAUDIUS  PECCArOK. 

<  Aniio  815  incarnalionis  Salvatoris  Jesu  Christi 
Domim  nostri ,  postquam  pius  ac  miiissimus  prin- 
ceps,  sanctx  Dei  Ecclesix  catholicx  iilius  Hludowi- 
cus  anno  secundo  imperii  sui,  coelcsii  fullus  auxilio 
advi  rsus  barbaras  naiiones  movisset  exercitum  ;  te- 
que  abeunte  et  discedenle  tua  patemitate  ex  palatio 
jani  dicli  priiicipis  ad  tuluio  dilectumque  tibi  sem- 
per  tui  monasterii  portum  ;  iiijunxisti  niihi  utaliquod 
dignum  memorix  opusculum  in  cxpositione  Evangc- 
lii  ad  legendum  dirigerem  fratribus  monaslerii  ve- 
slri  (n).  >  Alque  utinam  tanla  ossct   fandi    factlltas, 


857).  A  beali  Hieronymi presbyleri,  qtiem  in  prxfalione  expo- 

placet      sitionis  liujus  Malthxi  scripsit  ad  quemdam  Eusebii 
serlim 


nominc,  in  quo  ait :  <  satis  miror,  Eusebi  dileclis- 
sime,  cur  Roinam  subito  navigalurus,  hauc  tibi  a  me 
quasi  silarciam  dari  volueris,  ut  Matllixum  brevi- 
ler  expoiiens,  vcrbis  stringerem,  sensibus  dilatarem. 
Si  incminisses  responsionis  mex,  nunquam  in  pau- 
cis  diebus  rein  annorum  pcteres.  >  Spoponditquc 
se  illi  lioc  iu  postcrum  plenissimccxpositurum.  Quo.l 
quidcm  nequaquam  faeeiot,  si  non  mulia  prxtermissa 
illic  sacramenta  cssc,  ideui  vir  sanctus  scirct.  Le- 
gat  et  alios  ipsius  Evangclii  Lalinos  exposilores 
Hilarium  et  Foriunaluin,  ct  juxta  historix  ordinem 
omncs  sensus  pbysicos,  allegoricos,  atque  ctiam 
Clhicos  rcquirat  diligenter  ad  purum  ;  et  tunc  nosse 
1}  poterit  ulruni  ego  otiose  an  dcvole,  superllue  an 
neccssarie,  in  lioc  opcre  laboraverim.  Ei  si  ci  non 
placubril  fruclus  laboris  mei,  audiat  salva  cliarilaic 
responsum  ;  cui  non  placet,  negligat. 

Obsecro  cliam  paternitatem  tuam,  ct  cunciorum 
fratrum  bcnivolam  charitatem,  ul  non  vos  terrcat 
prolixa  exposilio,  ncc  volumiuis  magniludo;  quia 
revcra  sanctum  Evangelium,  quod  rcgno  eeelorum 
similc  a  Salvalore  noslro  miillis  iu  locis  esse  perbi- 
bctur,  non  potesl  paucis  enuntiari  vcrliis  vel  sensi- 
bus  explicari;  quia  et  cougruum  fuil,  ut  sacra  no- 
s'ri  Salvaloris  dicta  cxteris  Scripturis,  sicut  mc- 
rito  ita  et  spccic  discernerentur ;  nc  illa  coalestium 
arcanorum  dignitas  passim  atque  indiscrcle  cunclis 
paleret,  sanctumque  canjbus,  ct  margaritx  poicis 
quanla  est  obedieicii  voluntas  ciunquculiiid  scribcn-  (]  cxponcreuliir.  El  ideo  ab  ipso  Salvalorc  noslro  pro- 


dum  ex  prxcedenti  jam  lempore  mca  tencret  volun- 
tas  ,  ad  id  quod  jusseras  nieani  contiuuo  sludui  diri- 
gerc  voluiilatem;  et  Evangclium  socunclum  Mat- 
thxum  ex  opusculis  sanctorum  P.ttrum,  licct  non  ad 
purimi,  quod  ctiam  dillicile  est  fieri,  tamcn  ut  vakii 
inquirere  atquc  cxplanare  conatus  sum  cx  tra- 
clatibus  doctorum  ct  majorum  noslrorum,  qui  nos 
in  sludio  hujus  ope.ris,  sicut  scicniia  ita  ct  tcm- 
pore  prxcesscrunt,  i<l  est  Origenis,  Hiiarii,  Anihro- 
sii.  Hieronymi,  Augustini,  Rulini  (b),  Joannis,  Ful- 
gcntii,  Leouis,  Maximi,  Gregorii, ct  Bedae.  Sedsicul 
in  arcc  capitis  inter  omnia  inembra  lii.gua  plus  mem- 
bris  oinnibus  sonat ,  ita  in  exponendo  Evangelio, 
inlcr  omncs   est    beaiissimus   Augustinus.    Multis 


curatum  cst,  ut  illa  suorum  castitas  cloquioruin  pro- 
miscuis  cunctorum  oculis  abdita  sub  quasi  quodain 
velaminc  pudicitix  contegcretur.  Ac  divina  nptima- 
quc  dispensatione  provisum  cst,  ut  Scriptura  ipsa 
evangclica  Domini  nostri  ila  legeretur  ccelestibus 
obumbrala  mysteriis,  sicul  secreto  suo  ipsa  divini- 
tas  oporichatur;  quod  ex  subjeclis  plenius  manife- 
stalur  cxcmplis. 

Quod  vero  quxdam  minus  ordinala  quam  decet 
in  boc  codice  multa  reperiuntur,  non  omnta  tri- 
buas  imperilix,  sed  quacdain  propter  paiipcrtatein, 
quxdam  ignoscc  propter  corporis  infiriuitatem  el 
nieorum  oculorum  imhecillitatem,  quia  non  fucrunt 
iu  tahclhs  excepta,  vel   schcdulis  digesla,  seJ  ut  a 


etiam  in  locis  ,  ubi   borum  defuii  sensus  vcl  ver-  jj  me  inveniri  vel  discorni  potucrunt,   ila  in  boc  afiixa 


ba  ,    boc  utcunque    valuit ,   explere   sluduit   niea 
p.iupcrtas. 

Tc  euim  jubentc,  scio  quod  mcuin  apud  mul- 
tos  prxdicabilur  judicium  ,  qui  secundum  car- 
ncm  lanlum ,  ct  non  etiam  justum  noverunt  ju- 
diciuin  judicare  ,  quasi  aliqua  tcmcritalc  in  pu- 
gillationevel  reprehensione  majorumhoc  cgoaggredi 
nisusfucriinopus.Legatquisquis  ille  est  apologeticum 

(«)  Hactenus  Baronius  loco  cit. 

(b)  flufwi.  Mendum  prisci  amanuensis  oxisiimo 
pro  Itubano  :  etenim  in  catena  ubi  scribitur  littera 
H.  Rabanmn  non  Rufinum  intelligendum  esse  com- 
pcri  ,  collato  loco  illo  «  Si  quis  u.xorem  dimiserit 
excepta  causa  fornicationis  »  qui  lctus  cst  Rabani  ; 


codice  stirit.  Date  itaque  veniam  imprudentix  mcx, 
quam  extorsistis  ;  quia  ul  auribus  vcstris  vcrbosus 
cxisterom,  dignalio  vcslra  me  coegit,  confidens 
quod  voluminis  proli.xitas, si  displiceat  affatu,  placet 
afleclu ;  cuni  intclleveritis,  eum  [scilicet  codicem) 
non  pro  cloquentix  sermone,  sed  pro  vcslro  amore 
digcstum.  Simulque  quia  sciebam  almitatem  vcstram 
in  amiciiiis  mcis  plus  reprehendcre  taciturnitalis  ve- 

quod  equidem  magnopere  miror,  quiacoxvi  quidem 
fucrunl  Claudius  ot  Rabanus  ,  sed  lamen  paulo  se- 
nior  Claudius.  Fortunali  qnoque  nomen  nonnisi  ex 
prxralione  Hicrouymi  ad  Comm.  in  Matlh.  videtur 
Claudius  cognovisse. 


8.-7  PR.EFAT.  1N  COMMENT.  SUOS  AD  EPIST.  PADLl 

recundiai.i,  quam  ioquacem  familiaritatis  audaciam. 


87.8 


Legite  si  ^  ivetis  (ita  rod. ),  atque  Iraiiscribitc. 

Obsecro ctiam  ut  postquam  vobisbeuc  cognitus  fue- 
rit,  ftralribus  nostris,  quibus  adhuc  incognitusest,  rc- 
miltatur.  Deniqueegopraesenliam  vestram  intra  meu- 
lis  meoe  arcanapossideo,  et  cfligiem  vestram  in  spe- 
c.ulo  mei  cordisinlucor,  quam  illic  charitas  nostra  per- 
fecte  depinxil,  ui  nullius  oetalis  possitoblivionedclcri, 
quaejugi  recordatione  momenlis  singulis  innovatur. 
llliccnini  vobiscum  et  consuetudiiiem  pietatisvestrie 
secretius  conloquor;  illic  etiam  de  vitse  melioris  con- 
vcrsalionepertracto :  illic  voslabiismcnlis  exosculor, 
ct  manibus  menlis  amplector.  Quo  filut  vera  dileclio, 
qu.x  in  viscenbus  mcs  viva  veslri  figuralicine  nntri 
tur,  et  igniculo  cbaritalis  accenditur.  amoris  vestri 
milii  necessitudiuem  repromittat,  ei  animus  meus 
inilii  animi  vestri  fidejussor  eiislat;  dum  quanium 
uiihi  de  vobis  prsesumere  debeam,  conscium  mutuae 
dileclionis  peetus  interrogo. 

Et  ideo  specialiler  deposco  tam  vos  quani  omnes 
eliain  coelcsiiiim  pracceptoruin  f.ictores.et  divinorum 
eloquiorum  sectatores  <  ad  quoscunque  sive  per  boc 
sive  pcr  aliud  quodeunque  opusculum  nolilia  nominis 

(<t)  Hanc  item  parliculam  ediderat  Ii.ironius. 


A  mei  perveneril,  intercessionem  pcccatorum  meoruui 
supplex  ab  onniibus  exquiro,  subnixa  prece  depo- 
sccns,  ni  iia  misericordissimo  Domino  nostro  assi- 
duis  petitionibus  flagitetis  ,  ut  in  omnibus  dclictis 
mei-.  aique  peccalis  omnibus  ,  opitulantibus  vobis  , 
cousueludiiiaria  clementia  et  copiosa  bonitatc  dclc- 
tis,  etsi  non  ad  idcm  prrmium,  sallira  ad  eumdera 
nos  portiim  quietis  jubcal  pervenire  («).  •  Ui  quate- 
lius  bic  propter  spatia  inlerjecta  terrarum,  oculis 
corporis  ssepiusnos  viderenon  possunius,  vel  ibidcni 
ile  iniitua  prsesentia  gaudcamus.  Ei  quando  vobis  a 
jnsto  jutliee  retribuetur  corona  unritorum,  mibi  a 
piissimo  redemptore  et  advocato  perfectissimo  com- 
niissorum  venia  non  negctur.Et  ideo  per  ineflabUem 
gratiaeac  virlulis  operationem  nobis  piaestare  digne- 

!{  lur,  utquos  hic  vcritate  fidei  conjungit,  illic  habi.a- 
tione  nou  separet;  concedatquc  divina  miseralio,  ut 
paternilalem  luam  pcr  annos  multosexteriorevigore 
et  alacritate  integra  sanitalis  indulgeat;  quia  vere 
tunc  reparatum  esse  me  seniio,  side  sospitale  vcstra 
sempcroptatacognovero.Filiosvestroselfiatresmeos 
salutans  veneror,  ctveneranssaluto.  Memeniotemei, 
viri  Dei. 


CLUIDIi  EPISGOPI 


TRiEFATIO   IN   COMMENTARIOS  SUOS  AD  EPISTOLAS  PAULI 

Ai  OSTOLI  W. 


(Maii  Seript.  velt.  Coll.  nov.,  lom.  VII,  p.  271) 


Venerabili  in  Christo  sinceiaque  cbaritalc  dili-  C 
gendo  Theudemiro  abbati  Claudius  inspirantc  gratia 
Dei  episcopus  pcrpeluam  beatitudinis  oplo  in  Doinino 
salutem. 

Non  velut  pertinaciler  rigidus,  renisus  sum  volun- 
lali  lu.c  diu  mullumquc,  siuiliosissime  clientule,  ut 
dilucidatas  gentium  magislri  Epistolas  non  tibi  iliii- 
gerem  ;  sed  obslrepentibus  qua;  isto  in  saeculo  rola- 
lico  rausis  insurgunt  prxpeditus,  necdum  faecre 
polui.  Proposueram  in  cor.le  meo  quippe,  ut  in  scru- 
tan.lis  meditandisque  Sciipiuiis,  quando  ad  illaiuni 
dulcedincm  primitiis  acccssi,  vigil  et  indcfessus  exi- 
sterem,  ne  aeumen  mentis  obdormire  permitlerem 
inerti  lorpore  :  COgitans  pcnes  ine,  tune  veraciter 
mc  vivcrc  angclorii  n  pane  ;  et  si  non  ut  summi  vii i, 
sallcm  quemadmoiluni  languensvivere  nitcns,  lingua  D 
lambere  aliquid  valuissem,  et  abos  admoncrem  ,  ut 
apostolicuni  meo  sectarentur  exemplum.  Undc  qujc 
retro  sunt  oblivisccnles,  ad  ea  quie  inleriora  sunt 

(«)  Ex  anliquo  co.lice  Bobicnsi,  nunc  Valicano. 
Porro  lnijiis  prscfationis  iu  Parisicnsi  co.lice  lectre 
mcininit  etiam  Richardus  Sinionius  Hist.  crit.  T. 
N. ,  cap.  25.  Ego  vero  hanc  inlerim  edo,  omissis 
commcuiariis,  quoruin  postea  divulgandorum  otium 


pcr  inlelHgentiam  extendenles  nos,  in  spirituah  spe- 
eulo  creseenies,  niinime  retmeamur  ab  inlieiiis  cu- 
piditatibus.  Ut  Ciceroait  (b)  :  i  Ojua.'Jiohis,  inquit, 
dies  noclesque  coiisideranlibus  acuentibusque  intelli- 
gcntiam,  quac  est  menlis  acies  ,  cavcntibusque  ne 
quando  illa  hebescal,  id  est  in  philosopbia  viventi- 
bus,  magna  spes  csl.  i  Post  paululum  adjungecs 
ail  :  <  Et  si  ut  antiquis  philosophis,  hisquc  maximis 
longcque  clarissiniis  placuit,  a^ternos  animos  ac  di- 
vinos  babcmus,  sie  existimandum  est,  quo  niagis  hi 
fueiint  seniper  in  suo  cursu ,  id  est  in  ralione  et 
invesligandi  cupiditate  ,  et  quo  minus  se  admiscue- 
rinl  atquc  implicaverinthominum  viliiset  erroribus, 
hoc  his  faciliorem  ascensnm  ct  reditum  in  coelum  fo- 
rc  i.  Deiiideaddens  banc  ipsam  clausulamrcpelendo, 
seimouciiifiiiiens  :  iQuapropter,  inquit,  ut  aliquando 
lerminetur  oralio,  si  aut  exslingui  tranquille  voln- 
mus,  cum  in  his  artubiis  (r)  vixerimus ;  aut  si  ex 
hac  in  aliam  aut   (d)  paululura   mcliorein  doraura 

cxspecto. 

(b)  In  fragmentis  operis  de  Phiiosophia  ,  sive  i.i 
Honensio  ,  apud  August.  dc  Tiin.  lib.  xiv  fin. 

(<•)  Perperam  artibus  iu  cditionibus  Ciceronis. 

(d)  ~ 


(d)  Edd.,  haud  paulo. 


838  CLAEDII  T.URINFASIS  EPISCOPI  840 

s'\i'.fi  mnra  demigrare,   inhisstudiis  nobis  omnis  A  debes  molestus  osse  mihi,  quando  ego  si,  ut  volun- 
opcra  et  cura  ponenda  est  (a).  Arilor  naraque  iste, 


oisi  non  insiruit  quxrentis  animum,  ingenium  sal- 
tem  exercel ;  et  invenil  scirese  quod  se  fortasse 
nescire  pntabat;  unde  admonitus  scit  quod  antea 
ucscicbat.  >  Dum  enim  victum  labore  et  nummis 
eiuerein,  commodius  ii>  divinis  Scripturis  mea  ver- 
sabatur  intentio.  Ail  diceceseos curnm  accedens,  quot 
causac  surgunt,  eo  amplius  sollicitudines  pariunt. 
Brumalc  leiupus  vias  palalinas  terens  enndo  et  re- 
deundo,  iiiiiius  licet  implere  supra  commemoratum 
amorcm.  Post  mcdiuin  veris  procedcndo  armalum 
pergamenam  (b)  pariier  cum  armis  fcrens,  porgo 
ad  exculiias  marilimas,  cum  timore  excubando  ad- 
versus  Agarenos  etMauros;  nocte  tcneus  gladium, 


las  adcst,  possibilitas  ad  sscl,  dcbitor  Rii  rinn  luis- 
scm  :  si  antc  bas  sollicitudines  lioe  opus  non  luis- 
scm  aggressus,  roganlibus  fralribus,  ut  nosti,  vix 
iiiiiic  exinde  aliquid  valuissem  agere.  Et  vcrc  fatcor 
nic  priiuims  iuvituin  acccssisse  et  in  boc  opus  cl  in 
Peotaleuclium,  quod  postulas,  impcrantibus  fratri- 
bus  in  scbola  conslilulis,  quibus  viva  vocc  Scii|ilu- 
ras  tradebam,  prsecipienle  pio  principe  liludowico 
imperatore,  compulsus  ctiam  a  memorato  priucipe 
utnon  lanluiii  veiba  per  ohlivioneui  palanlem  tra- 
derem,  sed  etiam  calanio  diu  permanente  scriberem, 
ut  quod  ore  promebani,  calamo  srriplilarem.  De 
admonilione  fiatrum  ct  exbortalione  unde  rogasti 
quod  scriberem,  ut  voium  quod  voverunt  Dumino 


ei  dic  bbros  et  calamum    implere   conans  cceplum  ..  reddant;  et  votum,  ut  dico,  non  proposilum,  quod 

(Jesideriuni.  Nisi  cniin  illc  vir,  cum  gralia  praece- 

d.nic,  spiritui  presidorct,    quem  commendat  Apo- 

slolus,  cum  de  capile  viri  non  vclando  loquilur,  il- 

lud  nient!-me.e  accideret  quod  dc  scmine  jacto  citra 

viam  Dominus  protulit.   Qui  eliain    tc  agere  vitam 

demonstras,  quandu  inc  sine    sollicitudine  consiile- 

ra;,,  ct  ob  boc  molcstus  es  niibi    exactor.  Nec  cnim 

(«)  HaclcniisCicci-o  apud  Augusliuum,  SiibsoqiiHis 
autcin  pciiodus  uiiuin  Ciceronisan  Claudii  sit  eru- 
diti  dispiciant. 

(/>)  Cod.,  pergumeno. 

(c)  Temeraria  h.oc  et  falsa  Claudii  scnlenlia  con- 
fuiationouon  inJigct.  El  quidem  scinius,  Claudium 


scripsisti,  quod  solius  Dci  est;  nullain  admonilio- 
ncni  meliorem  potui  invenire,  quani  Epislolsc  pri- 
iikc  Pauli  apostoli,  quain  misi,  quia  tota  indc  agitur 
ul  raerita  hominum  lollat,  unde  niaxime  nunc  1110- 
nachi  gloriantur  (c) :  et  gratiam  Dci  cnmmemlat, 
por  quam  omiiis  qui  vovil,  quod  vovit  Doiuino 
rcd.!at. 

ile  cultu  qiioquc  s.icramm  imaginum  perperam  opi- 
nantem  a  Theudemiro  abbate  fquem  Claudins  nunc 
nlloquitur)  Iuisse  refulatum.  l)t  mittam  Arianisuii 
criminalionem  Claudio  impactam,qua  cxteroquin 

eriiiri  homincs  cuin  absolvunt. 


CLAUDII  EPISCOPI 

PR;EFATIO  EXPOSITIONIS  IN  EPISTOLAM  AD  EPHESIOS  , 
AD  LUDOVICUM  PIUM  IMPERATOREM. 


(Mabill.,  Vet.  Analect.,  p.  9t.) 


Proprio  domino  meo  inclyto  atque  glorioso,  mihi 
speci.ili  cultu  affccluque  pra:  cunctis  mortalibus  di- 
ligendo,  gralia  Dei  Patri  palriae  polius  quam  inipe- 
ratori,  cujus  imperii  dignitas  cx  fontcorta  cst  picta- 
tis,  sanct*  Dci  Ecclesiie  catholicx  filio  lllodohico 
Clamlius  peccator. 

Cum  nostris  temporibus  lepeseentibus  sludiis  ra- 
rus  quisque  inveniatur  quotidiana  intenlionc  prom- 
ptissimus,  non  solum  addissercndum  quae  indiscussa 
«iint,  sed  etiam  ad  legenduni  quae  jam  a  majoribus 
disserla  sunt,  mirum  a  me  opus  tanta  ac  tam  subli- 
niis  vcstra  exigit  imperialis  potestas,  cum  Epistolas 
magistri  genlium  apostoli  Pauii  ex  tractatibus  majo- 
rnm  nostrorum  disserere  jubet  qui  nos  illuminan- 
tes  e  Chrislo  in  sludio  bnjns  opcris  affatim  scienlia 
ct  temporepraecesserunt.  Novit  namque  sacratissima 
et  mihi  scmper  amanlissima  serenitas  vestra,  quac 
piis  est  scraper  operibus  intenta,  et  sanrtis  lectioni- 
bus  erudita,  quam  sub  imperiali  diadcmate  tbco- 
rctieam  non  ambigo  peragere  vitam  ;  quid  de  laude 
earumdem  cpistolarum    iu    Epistola   iua   sccunda 


C  scripsorit  bcatus  porro  aposlolus  Petrus,  ln  qua  ait : 
Sicut  et  charissimus  frater  nosier  Paulus  ueundum 
datam  sibi  sapienliam  scripsil  vobis,  sieul  el  in  om- 
nibus  Epistoiis  Ivqucns  in  eis  de  his  in  quibus  sunt 
qutedam  dif/iciliu  intelteclu,  qua>  indocli  el  instabilet 
homines  depravunt,  sicut  el  caHeras  scripturas  ad 
suam  ipsorum  perditionem.  Ecce  lcste  beato  Petro 
ejus  coapostolo  inveninius  quod  adhuc  in  carnc  vi- 
ventibus  ips  s  apostolis,  ob  difficultatera  sensus  illa- 
rum  ab  indoctis  hominibus,  qui  eas  non  recte  intel- 
Iexerunt,  diversio  hucreses  emerscrunt.  Qnis  ergo 
ad  expositionem  illarum  digne  vel  propric  accederc 
possit,  quas  tantus  ac  talis  primns  in  carne  Domini 
confessor  et  Novi  Tcstamenti  Ecclesise  pastor  asse- 
rit  esse  diflicilcs  intellectu?  Attamcn,  licet  non  vi- 

D  ribus  meis,  sed  meritis  vestris,  adjuvante  illo  qui 
aperuit  os  mutoruni,  et  linguas  infantium  fecit  di- 
serlas  :  qui  csl  lidelis  in  verbis  suis,  et  sanclus  in 
omnibus  operibus  suis;  quidixit:  Petite,et  accipietis, 
qurrite  et  inrenietis,  pnlsate,et  aperietur  vobis ;  lar- 
giente  pietate  ejus,  circa  socordiam  sensus  mei  Epi- 


Rlt  EN.UIR.  IN  EPIS'l.  D. 

slolas  bcsti  j»m  dicfi  apostoli  Panli  ad  Epbcsios  at-  A 
que  ad  Pliilippenses,  non  lam  ex  majorum  tractati- 
hu»,  quam  ex  diversornm  tractatuum  scntentiis, 
veluti  mendicus  non  habens  propriam  segetem,  scd 
pnst  terga  motenlium  ex  aliorum  segcle  congregat 
silji  vicium,  ne  hicmis  tcmpore  fame  periclitetur  : 
ita  et  ego  cx  aliorum  dictis,  has  brevi  styto  compre- 
hemli  Epistolns.  Quam  expoitionem  si  aptam  ad 
lrgcndum  jiidicavcrit  screnitas  vestia,  ad  auctorcm 
referite  Christum  :  quia  hocipsum,  ut  prxfalus  sum, 
donante  Domino  vcslrnm  est.  Si  vero  rcprehensioni 
patucrii  propter  sermonis  rusiicitatem,  remota  falla- 
cia  qux  reclam  fidcm  oflendit,  hnjiismodi  homines 
a  nobis  non  pertimescendos  illc  admomiit,  de  qtio 
loquimur,  et  quem  tcnemus  in  manibus,  qui  regnum 
Dci  non  in  scrmone,  sed  in  virtute  esse  perdocuil,  B 
ac  scmclipsum  verbo  potius  quam  scientia  imperi- 
tum  esse  scripsit.  Funcslum  atque  delestabile  Pela- 
gii  dogma,  qui  ingratus  divinne  gralix  exslilit  prx- 
dicator  per  coelestis  gratix  gralissimum  prxconem 
beatissimutn  Augustinum  de  hac  epislola,  quantum 
potui,  fundittis  abdicavi. 

Sed  ct  illorum  qtii  ex  hac  ad  Ephesios  Epistoto 
fulciri  moliti  sunt  hxresem  suam,  ubi  ait,  Sicut  ele- 
git  nos  ante  mundi  constitutionem,  animas  hominum 
ante  mundi  principium  ftiisse  et  coxieraas  Deo  crea- 
tori  scnserunt;  sivc  etiam  in  Epistola  ad  Pbilip- 
penses  Deum  Patrem  potiorem  Filio  crediderunt. 
ilrc  omnia,  velul  morlale  prxcipitram  aut  lclhalc 


PACLi  AD  bALAI.  M2 

virus,  catholicis  auribus  dcnuntio  fugicnda  :  quorum 
idcirco  rcticeo  vocabula,  nc  derogarc  videar,  prae- 
cessores  potius,  quam  dicere  verilalera. 

Epislolam  sane  Aposloli  ad  Galatas  in  qtta  anno  pras- 
tcrito,  inquanlumvalui,  stuiliosissime  laboravi,  nihil 
ineanupcrauxi  :sed  ita,  utanlcaa  me  comprehensa 
est.huicveroopcrijuxtaordincm  suum  in  capite  so- 
ciavi. 

Dc  cxtens  vcro  epislolis,  licct  piurima  pcncs  me 
tcneaniur  exccrpta,  multa  tamen  adhuc  supersunt 
perquirenda.  Sed  quia  me  anno  prxsenti,  prxpe- 
dientibus  peccatis  meis,  graviter  obligaslis,  et  ni- 
miis  anxielalibus  deditus,  mihi  vivere  non  libei, 
neque  Scripturas  pcrscrutari  licet.  Unde  obsecro 
clementiam  vestram,  ut  non  mihi  silis  molcslus 
exaclor  :  quia  si  me  adjuveril  pielas  divina  ,  ego 
ad  reddendum  devotus  sum  dehitor.  Omnipolens 
Dominus.  qiti  est  Rex  regum  et  Dominus  domino- 
rum,  vos  dominum  meum  inimicorum  omniura  supe- 
rare  insidias  facial;  concessoque  prxmio  sincerissi- 
mx  charilatis,  ad  profeclum  et  ornatum  lolius  Ec- 
clesix,  ita  vivere  concedat,  ut  finito  mortalis  vita» 
termino,  liberum  a  peccali  conscientia  suo  sancto 
astare  faciat  throno.  Explicit. 

INCIPIT  TRACTATUS. 

Ephesii  sunl  Asiani.  Hi  accepto  verbo  vcritatis 
perstiterunt  in  fide,  hos  collandal  Apostolus  scribens 
eis  a  Roma  de  carcere,  etc. 


CLAUDII  EPISGOPI 

EMRRATW  IN  EPISTOIAl  D.  PAUH  AD  6AIATAS. 

(Biblioth.  mjx.  Patrum,  Uw.  XIV) 


AUCTORIS  c 

EPISTOLA  DEDICATORIA. 

Domino  piissimo  el  in  Christo  summo  mihi  ho- 
nore  singulariler  excolendo  Dructeranno  abbati  Clau- 
dius  peccator. 

Tres,  ni  fallor,  ct  eo  amplius  jam  pertranscunt 
tempore  anni,  quod  me  adhuc  in  Aluenni  cespilis 
arvo,  in  palalio  pii  principis  domini  LudoYici  tunc 
rcgis,  modo  imperatoris,  detentum  socordia  scnsus 
mci  tua  fervida  dilcciione  adorsus  excitare,  ut  ali- 
qncm  fructuosum  laborem  in  Epistolis  magistri  gcn- 
tium  assumerem  ap«sto'i  Pauli.  Sed  quia  laboribus 
ct  iiirliinibns  mundi  dcprcssus  hactemis  parerc  jns- 
sioni  tux  nequivi,  moJo  largiente  Dco  in  isto  Q;ia- 
dragesimx  tcmpore  epistolam  beati  jamdicti  apostoli  " 
Pauli  ad  Galatas  cx  tractaiibus  bealoruin  Augusliui 
et  llicronymi  Palrum  permixlis  procuravi  ordinare 
sentcntiis.  In  quibus  tractatibus  cum  ad  congrtten- 
tem  expositioncm  multa  dcesse  cernerem,  \crii  me 

PimoL.  CIV. 


ad  „lios  libi-os  prxfali  jam  Palris  Auguslini  et  exinde 
eam,  qux  in  illis  deerat  iractatil.us,  explcre  studui 
e\posiii>,a.-m.  Nonnulla  eliam,  ut  mihi  visum  est, 
infra  illurura  loculionem,  mea  studui  conjungere 
vema,  qux  utramque  expositionera  absque  scissionc 
conjungerent,  et  legenlis  exercerent  scnsum,  et  fa- 
slidium  facerent  evitare.  Hanc  inlcrim  quasi  manu- 
bias  quasdam  tux  ovans  dirigcre  sludeo  sanctitali : 
itl  quoties  eam  manu  tenucris  et  legcris,  mei  memor 
esse  digncris  :  et  in  unum  conjnngal  immensa  ubi- 
que  prxsens  Christi  charitas,  quos  spatia  terrarum 
dissociant.  De  cxteris  vero  epistolis,  jam  multa  in 
manibus  nostris  tcncniur  exccrpta,  ad  quas,  si  Do- 
minus  voluerit,  et  vitam  atque  salutem  concesseril, 
ora::tibtis  vobis  pro  nobis,  ad  cxpositionem  illarum 
quanlocius  potuero  accedere  procurabo.  Pius  ct  mi- 
sericors  Deus  ct  reverendam  mihi  beatiiudiuem 
tuam,  ad  profectum  et  ornatum  Ecclesix  sux,  ct 
annis  multiplicare  dignclur,  ct  merilis.  Valc  in  Dy- 
mino  vir  Dei,  et  meinento  mci. 

27 


CLAUDII  TAURINENSIS  EPISCOVl  Sil 

ARGOMENTOM  A  vero  Epismla  ail  eos  setibit  qui  jani  commoti  erant 

EPISTOL/E  D.  PAULI   AD  GALATAS.  auctoritate  illorum  qui  ex  Judaois  rrant  et  aa  ob- 

servationcs  legis  cogebant.  Coeperant  enim  eis  cre- 
dere,  lanquaiu  Paulus  apostolus  non  vwa  piadicas- 
sei,  quoil  eos  circumcidi  nolnissct:  et  i.leo  sie  co^pit . 
Miior  qttotl  sic  litm  cilo  transferimiiii,  ab  ea  qui  vos 
vocavit  in  gloriam  Christi,  in  aliud  Evangelium.  Hoc 
ergo  exordio  causae  quaestioncin  breviler  insiouavil : 
quanquam  et  ipsa  salutatione  (cum  dicit  se  aposto- 
Iiiiii  non  ab  hominibut,  neque  pcr  hominem,  quod  in 
nulla  alia  Epistola  dixisse  invenitur)  saiis  oslendil, 
et  illos  qui  talia  persuadebant  non  esse  a  Deo,  sel 
ab  hominibus  :  et  caeleris  apostolis,  qiiantuni  ad  au- 
ctoritatem  lestimonii  evangelici  pertinet,  imparem 

se  baberi  non  oportere.  Quandonuidem  non  ali  lio- 
persuasi  atquesediicli,  quod  Paulum,  per  qneiiMcro  '  v  » 

.  .  ■>  miiiiliiis,  neque  per  liomincm,  sed  per  Jesnm  Cliri- 

stum,  et  Deum  Patrein,  se  apostolum  noverit.  Sin- 


m 


Galalai  sunl  Grcrci.  Galalia  diela  a  priscis  Gallo- 
riim  gentibus,  a  quibus  exstitil  oceupata.  Nam  Galli 
in  au.xilium  regis  BilhyniaB  vocati,  regnuin  cum  eo 
post  peractam  vicloriam  diviseninl :  sieque  deindc 
Grajcis  admW.i ,  priuuini  Gallograeci,  nuncexanti- 
quo  Gallorum  nomine  Galatse  dicuntur,  et  eorum 
regio  Galatia  nuncupatur.  Hi  verbum  veritatis  pri- 
mum  ab  Apostfdo  acceperunt,  scd  post  disccssum 
cjus  lenlali  sunt  a  falsis  apostolis,  ut  in  legem  et 
eircumcisionem  verlerenlur.  Ilos  Apostolus  rcvocat 
ad  fidem  veritalis,  seribens  eis  ab  Epbeso.  Hoc  vel 
maximc  argumento  Galata;  eranl  a  pseudoaposlolis 


Evangclio  crediderant,  non  esse  apostoluin  auuie 
bant :  videlicet,  quia  neque  de  duodecim  clectus, 
neque  Christum,  ut  Pctrus  et  ceteii,  aliquando  se- 
rutns  fuisset.  Quam  derogationem  necesse  habcbat 
veris  rationibus,  ae  aucloritate  sancti  Spiritus  re- 
futare,  pcr  ordinem  probans  non  se  ab  hominibns, 
neque  perhomineni  missum,  sed  per  eum  qui  ipsum 
et  cseteros  in  ordinem  apostolalus  elegil. 

ITEM  ALIUD  ARGUMENTUM. 

Causa  propier  quam  scribil  Apostoius  ad  Galatas, 
bsec  est,  nt  intelligant  gratiam  Dci  id  secum  agere, 
Usublege  jam  non  siut.  Cum  cnim  prsedicata  eis 
csset  Evangelii  gralia,  non  defuerunt  quidam  cx  cir- 
cumcisioiie,  quamvis  Chrisiiani  nomine,    nondum 


gula  igilur  ab  ipso  Epistohc  vestibulo,  pcrmittenle 
Domino  el  adjuvante  sluilium  nostrum,  sic  conside- 
randa  et  tractanda  snscepiiniis. 

IN  CAPUT  PIUMIM  EXEGESIS. 
Paulus  apostolus.  Quod  nomen  suiim  apostolus 
Paulus  in  ommlius  pene  Epistolis  praeponil  in  liiulo, 
auctoritas  est.  l't  enim  jndices  saeculi  hnjus,  quo 
nobiliores  essc  videantur,  cx  regibus  quibus  serviunt, 
et  ex  dignilate,  qua  intumescunt,  vocabula  sorlinn- 
tur ;  ita  et  Apostolus  grandcm  inter  Chrislianos  sini 
vindicans  dignitatem,  apostolum  se  Christi  titulo 
prsnuotavit,  ut  ex  ipsa  lectnros  noininis  autorilate 
lerreret,  judicans  omnes  qui  in  Chrislo  crederent, 


lenentes  ipsum  graiiae  bencficium,  el  adhuc  ^  dcbere  sibi  esso  subjectos.  Aposiolus  autem,  hoc 


volentes  esse  sub  oneribus  legis,  qtiam  Dominus 
Deus  imposuerat,  non  juslitia:  servientibus,  sed  pec- 
calo  :  juslam  scilicel  iegem  injustis  bominibiis  dan- 
do,  ad  demonsiranda  peccala  eorum.  non  auferenda. 
Non  enim  aufert  peecata  nisi  gratia  lidei  qtix  per 
dilectionem  operatur.  Sub  liac  ergo  gratia  jam  Ga- 
latas  constitutos  ilii  volebant  constitucre  sub  one- 
ribus  legis,  asseverantes  nibil  eis  prodcssc  Evan- 
gelinni,  nisi  circurnciderentur,  el  cneteras  carnales 
Judaici  ritus  observationes  subirent.  El  ideo  Paulura 
apostolum  suspectum  habere  coeperant,  a  quo  illis 
Evangelium  praedicatum  erat,  lanquam  non  tenen- 
lem  disciplinam  caoterorum  aposlolorum,  qui  genles 


est  missus,  Hebraeorum  proprie  vocabulum  cst,  qnod 
Silas  quoque  sonat :  cni  a  miitendo  missove  nnmen 
impositum  esl.  Aiunt  Hebraei  inter  ipsos  quoq.ie 
propbelas  el  sanclos  viros  esse  qttosdam,  qni  et 
propbetne  et  apostoti  sint ;  alios  vero  qui  tantum 
prophetae.  Denique  Moysen  cui  dicitur  :  Et  ego  niit- 
lam  te  ad  Pharaonem  ;  et  ipse  respondeat :  Provide 
alium,  quein  mittas  {Exod.  m),  et  Isaiam,  cui  loqui- 
tur  Deus  :  Qiiem  miltam,  et  quis  ibil  ad  pnpulum 
istum  (Js«.vi)?  esse  et  apostolos  et  prophetas.  L'nde 
et  nos  possumus  inlelligere,  Joannem  quoqne  Capti- 
slam  et  prophctam  et  apostolum  appellandum.  Si- 
quidem  ait  Scriptura  :  Fuit  homo  missus  a  Deo,  cni 


cogebant  judaizare.  Cesserat  enim  talitim  hominum  „  nomen  crat  Joannes  (Joan.  1).  El  in  Epistola  ad  He- 


seaudalis  aposlolus  Pctrus,  ct  in  simulationem eorum 
duelus  erat,  lanquam  et  ipse  boc  sentiret,  nibil  pro- 
desse  gentibus  Evangelium,  nisi  onera  legis  imple- 
rent.  A  qua  siinulalione  idem  apostolus  Paulus  ctiin 
revocavit,  sicul  in  bac  ipsa  Epistola  docet.  Talis 
qiiidein  quaeslio  esl  ct  in  Episiola  ad  Romanos  : 
verum.  .nen  videtur  aiiquid  interesse,  quod  ibi  con- 
tentionem  ipsam  diiimit,  litemque  comprimit,  qu:e 
inter  cos  qui  ex  Jud.eis  et  eos  qui  e.v  gentibus  credi- 
derant  orta  erat :  cum  illi  lanquam  ex  meiitis  ope- 
rum  legis  sibi  redditum  Evangelii  praemium  arbitra- 
rentur,  quod  praemium  incircunicisis,  lanquani  im- 
mcrilis,  nolebant  dari ;  illi  contra  Judaeis  sc  pracferrc 
gestirent,  lanqnam  interfecloribus  Domini.  In  bae 


braeos  proptcrca  Paulum  solita  consuctudine  nec  no- 
men  suum,  nec  Apostoli  vocabulum  pra^posuisse, 
qnia  de  Clnisto  erat  dicturus  :  Habentes  ergo  princi- 
pem  sacerdotum  ct  apostolum  confessionis  nostra? 
Jesum  (Hebr.  tv)  :  nec  fuisse  eongruum  ut  ubi  Chri- 
stus  aposlolus  dicendus  erat,  ibi  etiam  Paulus  apo 
slolns  poneretur.  Quatuor  autein  genera  apostolo- 
riim  sunt :  unum,  qtiod  neque  ab  bominibiis.  nequc 
per  bominem,  sed  pcr  Jesum  Chrislum  et  Deuni 
Patrem  ;  aliud,  quod  a  Deo  quidem  esl,  sed  per  bo- 
mincm  ;  lerliiini,  quod  ab  liomine,  et  non  a  Deo ; 
quartum,  qtiod  neque  a  Deo,  neqne  per  honiinem, 
sed  a  semetipso.  De  primo  genere  poiesl  esse  Isaias 
el  eaeteri  prophelae,  et  ipse  apostoliis  Paulns,  qni 


8*5  ENARR.  1N  EPIST.  D.  PAULl  AD  GAUAT.  8<5 

neque  ali  hominibus,  ncque  per  liominem,  sed  a  Deo  A  signat.  Facilc  enini  poiei  il  quis  inlelligcrc  errare  sc, 


Patre  et  Christo-missus  cst.  De  scciindo,  Jesus  filius 
Nave,  qni  a  Dio  qniilcm  cst  apostolus  constituliis, 
sed  per  hominem  Moyscn.  Tcrtium  gcnus  csl,  cum 
lioininum  favore  ct  sludin  aliquis  ordinatur,  ut  nunc 
vidcmus  plnrimos  non  Dei  judicio,  sed  rcdemplo  fa- 
vorc  vulgi,  in  sacerdotium  subrogati.  Quartum  est 
pseinloproplietarum  ct  pscndoaposloloriiin,  de  qui- 
bus  Apostolus,  isiiusmodi,  inquil,  pscudoapostoti, 
operarii  iniquilalis,  tranxfiijnranles  se  in  apostolos 
Christi  (II  Cor.  xi),  qui  dicunl,  Haec  dlcit  Dominus, 
et  Dominus  noh  misit  eos. 

Non  ab  hominibus,  neque  pcr  hominem.  Non  su- 
perbc,  nl  quidatn  putant,  sed  necessaric,  nequc  ab 
hominibus,  neque  per  homincm,  se  apostolura  esse 


si  se  a  multis  vidcat  rrpichendi.  Quod  autem  ait, 
Ecctcsiis  Galatiir,  et  hoc  nolandum,  quia  hic  tanlum 
gencralitcr,  non  ad  unam  Ecclesiam  unius  urbis, 
sed  ad  totius  provincix  scribcbal  Ecclcsias.  Et  Ec- 
clcsias  vocal,  quas  poslca  errore  arguit  dcpravatas. 
Ex  quo  noscendum  dupliciler  Ecclesiam  possc  dici, 
ct  eain  qux  non  habeat  maculam  aut  rugam,  et 
vere  corpus  Christi  sit ;  et  eam  qna?  in  Christi  no- 
mine  absque  pleuis  pcrfcclisque  virtulibus  congre- 
gelur. 

Gratia  i'o!  is  el  pax  a  Dro  Patre,  et  Domino  Jcsu 
Chrislo.  Gralia  Dci  cst,  qua  nobis  donanlur  peccala, 
ut  reconciliemur  Deo.  Pax  aulcm,  qua  rcconcilia- 
mur  Deo,  non  ut  in   c;eteris  epistolis,  Dei  Patris  et 


proponit,  sed  pcr  Jesum  Christum,  etDeura  Patrcm,  B  Domini  nostri  Jesu  Christi,  gratiam  ponit,  etpacem 


ut  eos  qui  Paulum  extra  duodcciin  aposlolos  venli 
labant,  et  nescio  uridc  subito  prorupisse,  vel  a  ma- 
joribus  ordinaluin,  hac  auctoritate  confunderet.  Po- 
test  autem  et  oblique  in  Petruin  ct  in  cactcros  di- 
ctum  accipi,  quod  non  ab  apostolis  ei  sit  traditum 
Evangelium,  sed  ab  ipso  Jcsu  Cbristo,  qui  et  illos 
apostolos  elegerat.  Iloc  autem  totum  ideo  prxpa- 
ratur,  ut  nemo  sibi  contra  lcgis  onera  pro  Evangelii 
gratia  disputanli  posset  opponere.  Sed  Petrus  hoc 
dixit,  sed  apostoli  hoc  slatuerunt,  sed  praecessores 
tui  aliud  decreverunt :  quod  quidem  in  scqucntibus, 
nunc  quasi  occullo  sermone  prsecludens,  manifcstius 
facit,  dum  ab  eis  qui  videntur  cssc  aliquid,  nihil  in 
se  collatum  rcfcrt :  et  ipsi  Petro  in  facieni  rcstilissc 
se  scribit,  nulla  dicens  necessitate  compulsum,  ut 
hypocrisi  cederet  Juihcorum.  Quod  si  teinerarium 
quibusdam  videtur,  eum  contra  apostolos,  qnamvis 
occulte,  locutum,  qui  Hierosolymam  idcirco  porrexil 
ut  cum  eis  conferret  Evangelium,  nc  forte  in  va- 
cuum  curreret  aut  cueurrisset.  Scquitur  : 

Sed  per  Jesum  Christum,  et  Deum  Patrem,  qui 
suscitavit  eum  a  mortuis.  Qnia  cnim  ct  Filii  et  Pa 
tris  una  est  operatio  :  et  ul  scias  quia  Deus  est  Chri- 
stus,  a  quo  ille  est  factus  apostolus,  diligenlcr  ad- 
vcrte  quod  aute  nominaverit  Filium  quam  Patrem, 
contra  calumuias  Arianoruin.  Illud  vero  quod  addi- 
dit,  qui  suscitavil  eum  a  mortuis,  secunduni  lioc  cre- 
dilur  siiscilatus,  secundum  quod  mori  potuit,  sola 
scilicet  carnc. 

F.t  qui  mecnni  sunt  omnes  fratres,  Ecc.csiis  Ga!a- 
lice.  In  aliis  Epislolis  Sosihenes  et  Silvauus,  inter- 
dnm  et  Tiinollicus  in  exordio  praeponuntur.  In  hac 
tantum,  quia  neccssaria  crat  aucloritas  plurimorum, 
omnium  fratrum  nomen  assumitur,  qui  et  ipsi  for- 
sitan  ex  circumcisione  erant,  et  a  Galatis  non  con- 
temptui  ducebantur.  Pluriiuum  quippe  facit  ad  po- 
piilum  corrigeudum  mullorum  in  una  rc  scntenlia 
atque  consensus.  Postquam  cnim  auctoritalcm  siiaiu 
commendavit,  hos  addil,  ul  omnes  coinmotos  ad- 
versus  eos  ostenderct,  quainvis  siifliccrct  auctoritas 
ejus,  nec  posscl  refuiari.  Tamen  ut  grave  faclum  il- 
liiriim  ostend.it,  quo  a  prirr.a  fide  destiterant,  imiltos 
sccmn  acccusos  a.l  errorcin  illorum  argucndum  dc- 


per  quas  absque  opcriim  merito  et  pcccala  nobis 
coucessa  sunl  prisliria,  ct  p  ix  indulla  posl  veniam  : 
sed  prudenter  jam  causam  agit  adversum  eos  qui 
fueraht  a  lcge  pr.tVcnti,  et  putabant  se  posse  ex 
operihiis  justificari,  ut  scircnt  se  salvos  gralia,  cl  in 
eo  perseverare  debcre  quod  cceperant. 

Qui  dcdit  simelipsnm  pro  peccatis  noslris,  ul  nos 
cripercl  de  prascnti  saruto  muliijno.  Neque  Filius  se 
dedit  pro  peccalis  nosiris  absque  voluntate  Patris, 
neque  Pater  tradidit  Filium  sine  Filii  volunlate.  Sed 
haec  est  voluiilas  Filii,  voluntatem  Palris  iinplere, 
ul  ipse  loquilur  in  Psalmo  :  Ut  facerem  votuntatem 
tuam,  Dcus  meus  volui  (Psat.  xxxix).  Aperle  ostcn- 
dit  nibil  prodesse  legem,  quando  Chrislum  dicit  ob- 
lulisse  se,  ulpro  nobis  patcretur,  ut  nos  justificaret, 
quos  lex  reos  lonehat,  ut  ernti  a  legc  per  fidem  Chri- 
sii,  jam  non  peccatores  essemus,  sed  justificali  se- 
cunda  nalivilalc  Filii  Dei  appellali.  Sscculum  pnesens 
malignum  propter  malignos  homincs  qui  in  illo  sunt, 
intelligendum  est,  sicut  dicimus  malignam  domuui 
propter  malignos  inhabitantes  in  ca,  non  tamen  sae- 
culum  ipsum  quod  die  et  nocte,  anniscurrit  el  nn-n- 
sihus,  appellari  malum,  sed  ea  qii.r  in  sxculo  fiunt. 
Quomodo  sudiccredicilUrdici  malitia  sna  (Matlh.  vi). 
EldiesJacob  parvi  scribuntur  el  inali  (Gcn.  xlvii); 
non  quod  spatiuin  temporis,  in  quo  vixil  Jacob  ma- 
ium  fuerit,  sed  quod  ea,  quac  sustinuit,  per  varia 
cum  cxerciiCrunl  temperamehta. 
.  Secundum  voluntntem  Dci  et  Putris  nostrt;  cui  est 
gloria.  Quanto  igitur  magis  homines  non  debent  ar- 
roganter  ad  seipsos  referre,  si  quid  operantur  boni, 
quando  el  ipse  Dci  Filius  in  Evangelio  non  gloriam 
suam  se  qua;rcre  dixit,  neque  voluntalem  suam  ve- 
nissc  facere,  sed  voliintatcin  tjiis  qui  eum  nii-it 
(Joan.  vui),  Quam  volunlaicm  gloriamque  P.itiis 
nunC  connnemoravii  Apostolus,  ul  ipse  quoquc  l'>  • 
miui  cxemplo,  a  quo  inissus  cst,  non  se  quaerere  glo- 
riam  suam  significaret,  ncc  faccre  volumatcm  suaiu 
in  prsedicatione  Evangelii,  sieut  paulo  post  dicit : 
Si  hoininibus  plticerem,  Chrisli  servus  non  esscm.  Ut 
firmuin  sit  et  plerium  atictoritate,  quod  dicit,  quia 
Chrislus  noslibcravit,  addidit,  quia  istnd  cnm  Pairis 
fecerit  volunlatc. 


817 


CLAIDII  TAORINENSIS  EPISCOPI 


In  saruta  sarutorum.  Infiniiis  bencficiis  inflnita  A  seipsos,    iJ  cst  aposlolos 


R4S 
si  immutali  fortc  alitcr 


gloria  dchetur. 

Amen.  Prologum  snum  Hebr.xo  sermoiie  conclu- 
dit,  Anien.  Septuaginta  iransiuleniiit,  yrvorro,  fial ; 
Aqiiila.TviTriffrwfzevoc.NosveroYcrcsivefitlelitcriiiler- 
pretari  possumus  :  quod  eliam  in  Evangelio  a  Sal- 
vaiorc  sen.per  assumilur,  sua  pcr  Amen  verba  con- 
firmanie. 

Miror  quod  lam  cito  trantferimini,  ab  eo  qui  vos 
vocavil  «ii  gloriam  Christi,  in  aliud  Evangelium,  quod 
twn  est  atiud.  Emimcratis  bcneflciis  mirari  se  dicit 
Apostoius  quod  ab  Evangelii  libertatc  potucrint  solis 
veri.is  relrabi  in  lcgis  servitntem,  a  qu.,  r.ullis  lor- 
raentis  riebnerint  scparari.  Evangelium  cnim  si  aliud 
esl  praclcr  id  quod  sive  per  se,  sive  per  alii(uem 
Dominus  dedit,  jani  ncc  Evangclium  dici  potest.  Vi-  B 
gilantcr  aulcm  cum  dixissct,  Transferimini  ab  eo 
qui  vos  vocavit  in  gtorium  Christi,  quam  volcbant 
illi  evacuare,  quasi  frustra  venerit  Christus,  si  ad- 
bnc  lcnenila  erat  cireumcisio  carnis,  alque  bujus- 
modi  legis  opera  tantum  valebant,  ut  per  illam  ho- 
inincs  salvi  iiercnt,  addidil : 

Nhi  sunt  aliqui  qui  vos  conlurbant,  ct  votunt  con- 
vertere  Evangeliiim  Christi.  Yolunt,  inquil,  Evange- 
linni  Cinisii  mutare,  convertere,  turbare  :  sed  non 
valent,  quia  hiijus  natur.-c  cst  ul  non  possit  aliud 
csse  quam  quod  verum  cst.  Non  qucmadmodum 
isios  conturbanl,  ita  eliain  converlerc  possunl  Evau- 
gelium  Chrisii,  quia  manet  firmissimum  :  sed  tamen 
converiere  volunt,  quia  ab  spiritualibus  ad  carnalia 


pnedicarenl)  non  audiri  doceret  :  quoruin  utique 
lama,  quod  csscnt  apostoli  Chrisli,  pcragravcral 
omncin  locum  aut  si  forle  diabolus  angelum  Dci 
fingens,  ul  facile  possit  audiri,  de  coclis  appareret. 
contra  haee  pr;cdieans,  scireiur  essc  contrarius,  el 
aiiominalio  haberctur.  Si  crgo  apostolos  Cbrisli, 
quorum  lam  prxclara  opini  >  in  signis  et  prndigiis 
erat  faciendis,  et  angelum  de  ecclo,  quem  possil 
spiritalis  ratio  commendare,  alilcr  doccnles,  quam 
ab  apostolo  Panlo  docti  eranl,  analhemalizari  prce- 
eipit,  quanto  magis  quos  niillum  testiinoiiium  ad 
scducendum  potest  commenJare?  Idco  auiem  iierat 
eontestalioiiem,  ulconfirmel  eos  in  prima  tradilione. 
iierata  enim  Ie\  solliciiiores  reudit  ncgligentes. 

Sicul  enim  prwdiximus,  et  nunc  ilerutn  dico  :  Si 
qtiis  vobis  evanqeliiaveril  pnvterquam  quod  accepis- 
lis,  anathema  sit.  Aut  praesens  hoc  predixerat,  aut 
quia  ileraverit  quod  dixit,  propterea  volnil  diccre, 
sicul  pncdiximus;  lamen  ipsa  ilcratio  salubcrrime 
intenlioncm  mo\el  ad  firmitatem  retinendi  eam, 
qux  sic  comniendatur,  fidem.  Polest  ct  hyperbolice 
dictum  accipi  :  non  quod  aut  apostolus,  aut  angc- 
lus,  aliler  polucrint  praedicare,  quam  semel  dixe- 
rint  :  sed  etiam,  si  hoc  possel  ficri,  ul  el  Apostolus 
el  angeli  mutarctiinr,  lamcn  non  esse  ab  co,  quod 
semcl  acceptuin  fuerat,  recedendum.  Facit  autem 
hoc,  nonconliasolosGalaias.sed  etronlraonineshx- 
reticos,  qui  tratiitiones  apostoKcas  mularc  conantur. 

ilodo  enim  hominibus  tuadeo,  an  Deo  ?  an  qua-ro 


revocanl  intcntionein  credcntium.  lllis  enim  ad  isla  G  hominibus  placcre  1   Si    udhuc  hominibus  placerem  , 


conversis,  manet  Evangclium  non  conversum.  Et 
idco  ciim  dixisset  conturbantes  vos,  non  dixit  el  con- 
vertenles,  sed  vutenles,  inquit,  convertcre  Evange- 
liutn  Christi. 

Sed  licet  nos,  nut  angelus  de  cwlo  erangctizet  vo- 
bis,  pralerquam  quod  evaitgelizavimus  vobis,  anathc- 
n:«  sit.  Vcrilas  propler  scipsam  diligenda  est,  non 
propler  homincm,  aut  propter  aiigclum,  per  qiiem 
annuntiatur.  Qui  enini  propter  annuntiatores  cam 
diligit,  polesl  ct  mendacia  diligerc,  si  qna  forte  ipsi 
sua  promlerini.  Proptcrca  autem  sibi,  qui  aliud  in 
Judxa  faeere,  aliud  doccrcin  genlibus  criminabatur; 
et  angelo,  quein  majorem  eliain  pr;ccessoribus  suis 


Cliristi  servus  non  esscm.  Nemo  Dco  suadet,  quia 
inanifcsta  sunt  illi  omnia,  sed  hominibus.  Ille  bcne 
suadet,  qui  non  se  illis  placerc  vult,  scdipsam.qnam 
suadct,  vciilalem.  Qui  enim  placct  honiinibus,  ne.n 
ab  ips's  suam  gloriam  quxrens,  scd  Dci,  nl  salvi 
fiant,  non  jani  hominibus,  se.l  Deo  placel.  Aut  cci  le 
jain  cum  el  Deo  placet,  simul  et  hominibus,  non 
utique  boininibus  placet.  Aliud  est  euim  placcre 
hominibus,  aliud  et  Dco  ct  hominibus  (7/  Cor.  v). 
Non  putemus  ab  Aposlolo  nos  doceri,  ut  excnip!o 
suo  hoiniinim  judicia  contemnainus,  qui  in  alio  loco 
dix.it  :  Sciente»  crgo  timorcm  Domini  hominibus 
suudcmus,   Deo  autem  manifesti  sutnus.   Et  illud  : 


apostolis  esse  coiKestabatur,  analhema  denuntiavit,  D  Sine  offensionc  estote,  Juda-is  et  gentibus,  et  Ecclcsice 

Dci,  sicut  ego  omnibns  per  omnia  placeo,  non  quicrtns 
quod  mihi  tilile  cst,  sed  quod  multis,  ut  salvi  ftant 
(1  Cor.  x).  Si  enim  lieri  potest  ut  pariter  et  Deo  et 


ut  non  magna  Petri  et  Joannis putarelur  auclontas 
ciun  nec  sibi  liceret,  cui  eos  antc  docuerat,  nec  an- 
gelo  alitcr  prxtlicare,  quam  semel  diilkerant.  Sic 
ilaquc  et  angelum  nominatim  posuit,  alios  vero 
absque  noinine.  Si  qtiis,  inquit,  vobis  evangeluave- 
rit,  ut  in  generali  vocabulo  nec  pnccessoribus  face- 
rel  injuriam,  ct  tamcn  nomina  eorum  latenlcr  os- 
lenderct.  Ncmo  inirclur  Aposlolum,  qui  fcritatem 
morum  mansuctabat,  sk  essc  commotum.  ProGala- 
taruni  enim  salute  indignatur  adversus  inimicos 
disciplinx  CTiristianx.  InCignatio  enim  h.-cc  ostendit, 
iron  leve  peccalum  essc,  posl  acceptam  lidem  con- 
vcrli  ad  legem.  Nam  latn  firmuni  et  verum  Evange- 
lium,   quod    eis    prxdicavcrat,  asscrit,   ut    ciiain 


houiinibus  placeamus,  pl  iccndum  e=t  ct  bominibus. 
Sin  autcni  alilcr  non  placemus  hominibus,  nisi  Deo 
displiccamus,  Dco  niagis  quam  hominihus  placere 
debemus.  Alioqui  ct  ipse  infcrt  cur  nranibus  per 
omnia  placeat,  Non  quxrens,  inquiens,  quoJ  mihi 
n!ile  cst,  sed  quod  multis,  ut  salventur.  Qu4  autem 
ex  ca  cbarilale  qux  non  quxrit  qux  sua  sunt,  sed 
qu;c  aliena,  placct  hominibus,  ut  salventur,  utique 
Deo  primum  placet,  cui  salus  hominum  chara  est. 
Habct  aulem  et  verbuni,  qtiod  bic  specialiter  addi- 
tum  est,    modo,  vel   placendnm  csse  pro   lcmpore 


Si9  ENARR.  IN  EPIST.  D 

hooiiiiibus,  vcl  displiccndum,  ut  qui  modo  non  A 
placel  proptcr  Evangelii  verilalcm,  placuerit  quon- 
dam  ob  salulem  phirimorum.  Placuerat  Paulus  ali- 
quando  Judxis,  cum,  xmulalor  cxistens  patcrnarum 
tradilionum,  sine  querela  in  lege  versatus  est,  et 
tantum  habuit  in  majorum  cxremoniis  ardoris  et 
fidei,  ut  in  Stephani  nece  particeps  fucrit,  et  Dama- 
seum  perrexcrit  ad  cos,  qui  a  lege  desciverant,  vin- 
cicndos  (Act.  vm,  ix).  Sed  postquam  in  vas  eleclio- 
nis  de  perseculore  translatus  est,  et  coepit  prxdi- 
care  fidcm,  quam  quoudam  expugnaverat,  ccepit 
pariter  displicere  Judxis,  quibus  ante  placuerat.  Hoc 
esl  ergo  quod  ait-:  Nnnquid  qux-ro  Judxis  placerc, 
quibus  displiccndo,  Dco  placui?  Si  cnim  illis  place- 
rcm,  adhuc  Christi  servus  non  essem.  Assererem 
quippe  legem,  et  Evangelii  graliam  dcstruerem  :  g 
nuuc  autem  proplcrea  ne  in  simulationem  quidem 
observandx  legis  adducor,  quia  11011  queo  el  Deo 
placere  pariler  et  Judxis,  quibus  quicunque  placet, 
Deo  displicet. 

Notum  enim  vobis  facio,  fratres,  Evangelium  quod 
evangeiiiatum  est  a  me,  quia  non  est  secundum  homi- 
nem  :  neque  enim  ego  ab  homine  accepi  illud,  neque 
didici,sed  per  revelationem  Jesu  Christi.  Nunc  prin- 
cipium  epislolx  aperil.  Ipsum  eniui  sensum  vult 
lnanifcslare,  quia  non  ea  quae  dorebal,  ab  homine 
didicerat,  ul  forte  dubitarelur  de  his  qux  docebat, 
ncque  sccundum  humanum  judicium  apta  cral  ejus 
prxdicatio,  ul  indigna  divina  auctoritate  viderelur, 
seJ  a  Dei  Filio  dicit  se  didicisse  per  rcvclationem, 
cum  jam  post  resurrectionem  esset  in  ccclis,  sicut  C 
supra  memoravit,  et  ca  qux  didicit  convcnire  vo- 
lunlati  raajeslatiquc  ejus  a  quo  se  didicissc  teslatur. 
Evangelium  quod  secundum  hominem  cst,  mcnda- 
cium  esl  :  Omnis  enim  homo  mendax  (Psal.  cxvi  ; 
Rom.  111),  quia  quidquid  verilatis  iuveiiiuir  in  ho- 
mine,  non  esl  ab  hominc,  scd  .1  Dco  per  hominem. 
Ideo  jam  quod  secundum  hoiniuem  cst,  ncc  Evange- 
lium  dicendum  est,  qualc  illi  asseiebant  qui  in  scrvi- 
tutem  ex  liberlale  attrahcbant  eos  quos  Deus  ex 
scrvitutein  libertatem  vocabat.  Inler  accipereautem 
etdiscere  boc  inlerest  <|iioJ  accipit  Evangelium,  cui 
priinum  insinuatur,  cl  qui  ail  fidem  cjns  adducitur, 
ut  credal  vera  esse  qux  scripta  sunt;  discit  autera 
is  qui  ea  qux  in  illo  per  xuigmata  et  parabolas  fi- 
gurata  sunt,  explanata  cl  disserla  cognoscit,  el 
cognoscil  non  hominc  rcvclanle,  sed  Clnisto.  Polcst, 
sicut  in  principio  diximus,  cum  expoiicremus,  Pau- 
lus  aposlolus  non  ab  hominibus,  ncque  per  hominem, 
ila  el  in  prxsemi  loco  obliquc  in  Pctruin  accipi,  ct 
in  cxteros  prxcessores  ejus,  quod  nullius  pro  Icge 
suctorilaie  moveatur,  qui  Chrislum  solum  Evange- 
lii  habcat  prxceptorem.  Porro  rcvelalionem  illam 
significat,  cu:n  Damascum  vadens  in  ilincre  Christi 
vocem  audiv.t ;  Saute,  quid  me  pcrsequeris  (Act.  1  v .1? 
Et  ca;catus  oculis  vcrum  lumen  mundi  inluitus  est. 

Audistis  enim  conversalionem  meain  aliquando  in 
Judaismo,  quoniam  supra  modum  perscqutbar  Eccle- 
*iam  Dei,  cl  expugnabam   illam,  et  projkiebam  in 


.  PAULI  AD  CALAT.  830 

Judaismo  supra  multos  cowlaneos  in  genere  meo, 
abundantius  wmulalor  existens  palernarum  mearum 
traditionum.  Propositum  suiim,  quo  prius  juxta  car- 
nem  vigeliat  repugnans  Ecclcsix,  breviter  memorat: 
seil,  ut  famulus  Christi  essel,  bunc  se  reliquisse  : 
niagis  enim  sc  dcvotum  quam  illos,  in  vindicanda 
Icge  fuisse  designat.  Non  tamcn  proplcr  hominum 
favorem,  scd  boc  putans  utile  apud  Deum.  Per  igro- 
ranliam  cnim  cura  humanitati  placerct,  Deo  sc  ser- 
vire  putabat,  libcram  habens  conscicnliam.  Nescie- 
bat  cniin  jam  lcmpus  asscrendx  legis  non  csse. 
Quapropter  docirinam  secutus  patrum  Judxorum, 
aut  iu  enore,  aut  in  malevolcniia  constitutoruin, 
omni  industria  et  fervorc  menlis  id  agebat,  ul  cxte- 
ris  coxqcalibus  sibi  xmulatione  Icgis  prsestanlior 
videretur  :  sic  insanicns  coDtra  disciplioam  Cbristi, 
ut  Dulli  hominum  parccret,  fidci  fuedera  assecuto ; 
sed  cuni  revelatione  Dei  laborcm  huiic  inancin  esse 
didicisse,  et  magis  contrarium,  dcslilisse  ab  eo,  et 
se  fidei  gratix  destinasse,  ut  profcctus  ei  esset  apud 
Deum.  Si  crgo  hic,  qui  Israelita  est,  et  qni  dignitatc 
doctoris  fultus  crat  apud  Judxos,  erudiius  a  Gama- 
liele  viro  prudentissimo,  locum  hal  ens  cum  optiinis 
vita  hominibus  reliquit  legem  :  quanto  niagis  ii  qui 
extra  legeni  eiant,  Icgi  sc  subjicere  11011  dcbucranl? 
Et  si  hic  gau:!et  exisse  sc  dc  sub  jugo  scrvilutis, 
quid  est  ut  hi  libertatcm  suam  obligaverint  vinculis 
legis?  Plurirauin  prodest  Galatis  isla  narralio,  quo- 
mudo  Paulus  vaslaior  quondam  Ecclcsix  el  Judaismi 
acerrimus  defensor,  ad  Christi  fidem  repente  con- 
vcrsus  sit  Et  hoc  eo  lenipore,  quo  crucifixus  pri- 
iiiuin  anniiiiliabaliir  in  mundo,  quo  novuin  dogma, 
et  a  geniibus,  cl  a  Jud:cis,  tolius  orbis  finihus  pelle- 
balur.  Dicere  euim  potcranl,  Siillc,  qui  a  parva 
xtale  Pharisseorum  institutus  est  disciplinis,  qui 
onmcs  coxtaneos  suos  in  Judaica  traditione  supera- 
bat,  nunc  defemlit  Ecclesiam,  quam  quondam  vali- 
dissime  persequebalur,  el  magis  Chrisli  gratiam  et 
novilatem  vult  halicre  cum  invidia  omnium  quam 
venustalcm  legis  cum  laudc  uiulloruni,  quid  nos  fa- 
cere  opo:  tet,  qui  ex  gentilitatc  esse  ccepimus  Chri- 
Sliani?  Pulchre  vero  adjunxit  :  Supra  modum  perse- 
quebar  Ecclesiam  Dei,  ut  hinc  quoque  adroiralio  „a- 
sceretur.quod  non  unus  quicunque  de  his  qui  leviter 
persequebantur  Ecclesiam,  scd  ille  qui  cxleros  in 
persecutione  vincebat,  convers'js  ad  fidein  sit  :  et 
prudenler  dum  aliud  narrat,  '  uterserit,  non  tam  Dei 
se  servisse  legi  quaro  paterns,  id  est,  Pharisxorum 
iraditionibus,  qui  doccnt  doclrinas,  mandata  homi- 
num,  et  rejiciunt  legcm  Dti,  ul  statuant  traditiones 
suas.  Quam  elegans  autem  observatio  pondusque 
verborum. 

Audislis,  inquit,  comenationem  meam  aliquaudo 
in  Judaismo.  Couversalionem,  non  per  gratiam  :  ut 
oslendal  non  potuissc  se  inde  humano  consilio,  nisi 
divina  revelatione  et  misericerdia,  scparari.  Ali- 
quan.lo,  non  modo.  In  Judaismo,  non  in  lcge  Dei. 
Quoniarn  supramodum  persequebar  Ecclesiam  Dei, 
el  devaslabam  illam.  Non  pcrsequebar  ul  caeleri, 


85i  CLAIDII  TAURINENSIS  EPISCOPI  832 

sed   supramodnm.    Ncc   suHinebat,  quamvis   velic-  A  saream,  et   ilimiseriint  Tuisum.    Ilic  autem  dicit  se 


meus  persecutio,  sed  rjuasi  quidam  grassator  Eecle- 
siam  ct  pncdo  vastaliam.  Nec  ait  Eeclesiam  Chrisli, 
ul  lunc  putabal,  quam  ducebat  contempiui,  quam 
perscqiiebatur  :  sed,  ut  nunc  credit,  Ecclesiam  Dei : 
vel  ipsum  Cbrislum  Deum  esse  significans,  vel 
ejusdem  Deiesse  Ecclesiam,  qui  quoudam  legisdoc- 
lnr  fuit. 

El  profictebam,  inquit,  i»  Judaismo  supra  mnltos 
coa^taneos  in  genere  mno,  abundantius  crmulator 
existens  pateruarum  mearum  tradilionum.  Rursu.ni 
profectum,  non  legis  Dei,  sed  Judaismi  vocat :  nec 
supcr  omnes,  sed  super  plurimos ;  nec  super  senes, 
sed  super  coajtaneos,  ul  et  sludium  suum  rcferrct 
in  lege,  el  jaclaniiam  declinaret.    Paternas  autem 


priinum  isse  in  Arabiaiu,  et  iterum  reversum  Da- 
mascum.  Post  irieimium  venisse  Hierosolymam,  vi- 
disse  Petruin,  el  cuin  co  mausissc  ilicbus  qoinde- 
cini.  Nec,  pr;cler  Jacobum  fratrcm  Domini,  alleruni 
apostolum  viibsse,  qusc  ut  vera  creduntur  (Jubia 
ipiippe  videri  absentibus  poterant)  sub  testalione 
conlirmat  dicens  :  Qnw  aulem  dico  vobis,  ecce  coram 
Deo,  auia  non  menlior.  Possumus  igilur  xstimare 
issc  quidcm  Pautum  secundum  Lucx  hisloriam 
ilierosolymam,  non  quasi  ad  antecessores  apostolos, 
ut  aliquid  ab  illis  disceret,  sed  ut  perseculionis  im- 
pelum  declinaret,  qui  sibi  Damasci  propter  evangc- 
lium  Christi  fueral  concitatus,  cl  sic  venisse  llicro- 
solymam   qnasi  ad    quamcunque  aliam   civitatem. 


iraditioncs,  non  Doinini  mandala  conimemorans,  et  B  Unde  eum  statim  propter  insidias  recessissc,  ct  ve- 


Pharisxum  ex  Pharisxis  indicavit,  et  habuisse  qui- 
dem  zeliim  Dei,  scd  non  sccundum  scientiam.  Usque 
bolie  aulcm,  qui  Judaico  sensu  Scripturas  intelli- 
gunt,  persequiintnr  Ecclesiam  Christi,  et  depopu- 
lanlur  illam,  non  studio  legis  Dci,  scd  iraditionibiis 
hominuni  depravati. 

Cum  aulem  placuit  ei,  qui  me  segregavit  de  ulero 
matris  mew,  et  vocavit  per  gratinm  suam,  ul  revelaret 
Filium  suum  in  me,  ut  evangidizem  illum  in  gentibus. 
Segregatur  quodammodo  de  ventrc  malris,  quisquis 
a  caroalium  parenlum  consueludine  c:cca  separa- 
tur.  Vel  etiam  in  pr.escientia  ab  ulero  segregavit, 
quando  voluit  el  fecit  quort  sciebat  esse  fulurum. 
Potesl  el  non  inconvenienter  uterus  matris  sux  in- 
lelligi  Synagoga. 

Continuo  noH  acquievi  carni  el  sanguini.  Acquie- 
scit  autem  carni  et  sanguini,  quisquis  carnalibus 
propinquis  et  consanguineis  suis  carnaliler  snaden- 
libus  asscnlitur. 

Neque  veni  Hierosolymam  ad  anlecessores  meos 
apostolos.  Si  de  apostolis  dixerat,  Coniimio  non  ac- 
quievi  carni  et  sanguini,  quid  necesse  fuerat  id  ipsum 
iterare  dicendo,  Ncque  veni  Ilierosolymam  ad  ante- 
cessores  meos  aposlolos,  ul  aliquid  ab  illis  discerem? 
Iste  itaque  sensus  tenendus  est  quem  supra  expo- 
suimus. 

Sed  abii  in  Arabium,  et  iterum  reversus  sum  Da- 
mascum.  Si   de  Damasco  abiil   in  Arabiam,  ut  do- 


nisse  in  Arabiam  sivc  Damascum.  Alque  indc  post 
Iriennium  ad  videndum  Petrum  Hierosolymam  re- 
vertisse.  Vel  cerle  slatim  ut  baptizatus  sit,  et  ac- 
ceplo  cibo  confortatus,  fuisse  eum  cum  discipulis 
qui  erant  Damasci  per  dies  aliqnot  (Act.  ix).  Et 
slupcutibns  cunctis  in  synagogis  Jud.ronmi  pncdi- 
casse  continuo  quod  Jcsus  esset  Filius  Dci,  et  tunc 
isse  in  Arabiam,  et  de  Arabia  Damascum  revertissc, 
et  ibi  fcciss^  triennium  :  quos  dics  multos  Scriptura 
testatur,  dicens  :  Cnm  implerentur  aulem  dies  multi, 
consilinm  feceiunt  Judni,  ut  eum  inlerficerent.  Nola; 
autem  fact:e  sunt  Saulo  insidix  eorum,  et  cuslodie- 
bant  portas  nocte  ac  die,  ut  eum  interficerent.  Acci- 
pienies  ergo  discipitti  ejus  nocte  per  murum  dimi- 
C  seront  eum,  submiltenlcs  in  sporta.  Cum  antem  ve- 
nisset  Hierosolymam,  tcnlabat  se  jungere  discipulis. 
Lucam  vero  idcirco  de  Arabia  prseleriiss*»,  quia  for- 
sitan  nihil  dignum  apostolatu  in  Arabia  perpctrarat, 
et  ea  potius  compendiosa  narraiione  dixissc  qux 
digna  Chrisli  Evangelio  videbantur.  Nec  hoc  segui- 
tix  apostoli  dcputandum,  si  frustra  in  Arabia  fuerit, 
sed  quod  aliqua  dispensatio,  et  Dei  prxceplum  fur- 
rit,  ut  faceret.  Nam  et  postea  legimus  in  Actis  apo- 
stolorum,  Paulum  cum  Sila  egressum  prohibitum 
esse  a  Spiritu  sanclo  verbum  in  Asia  loqui.  Aliler  : 
Sed  abii  in  Arabiam,  et  iterum  reversus  sum  Datna- 
scum.  Quid  mihi  prodest  isla  relalio,  si  legam  quod 
Pauluspost  revelalionem  Chrisli  statim  ierit  in  Ara- 


ceret  quod  fuerat  ei  revelatum,  non  sibi  videtur  his-  D  biam>    et  de  Arabia    Damascnm    fucrit   reversus, 


toriae  ordo  tonve.iire,  referente  Luca  in  Actibus 
apostolorum  (Cap-  ix)  quod  cum  Paulus  post  fidem 
Chrisli  per  dies  multos  Evangelium  Daniasci  loque- 
retur  audentcr,  faclae  fuerint  ei  insidix,  el  in  sporla 
per  niururn  nocte  dimissus  sit,  et  venit  Jerusalem 
tentans  se  jungere  discipulis,  a  quibus  cum  vilare- 
tur,  et  limerenl  ad  eum  accedere,  a  Barnaba  ad 
apostolos  illum  esse  perJuclum,  et  ibi  narrasse  quo- 
modo  Deum  viderit  in  itinerc,  et  Damasci  fiduciali- 
lcr  egerit  in  uomine  Jesu.  Eral,  inquit,  eum  illis 
inlrans  el  exiens  in  Jcrusalem,  et  fiducialiler  nijcns  in 
nomine  Domini.  Loquebatur  quoquc,  ct  dispulabat 
cum  Grcecis.  Illi  autem  qua-rebant  occidere  cum. 
Quod  cum  cognoci.  sent  fraires,  deduxcrunl  eum  Civ- 


nesciam  autem  quid  ibi  gcsserit,  quidve  ulilitatis 
habuerit  :  Itns  ac  reditus?  Dal  occasionem  altioris 
intclligenlix  in  hac  eadem  epistola  ipse  Apostolus 
de  Abraham  et  Sara,  et  Agar  dispulans.  Qnai  quidem 
sttnt,  inquit,  per  allegoriam  dicla.  IIwc  enim  sunt  duo 
Testamenta  .'  ununi  quidem  in  monte  Sina  in  servitu- 
tem  generans,  qua;  est  Agur.  Sina  enim  mons  esl  in 
Arabia,  qui  conjunctus  est  ei,  qua?  nunc  cst  Jerusalem 
(Gal.  iv).  Et  docet  Vetus  Teslamentum,  hoc  est,  an- 
cill.i'  lilium,  in  Ara'iia,  qux  intcrpretatur  humilis  ct 
occiduo  constilutum.  •  Sialim  itaque  ut  credidit 
Paulus  ad  legcm  ct  prophctas,  ct  Vetcris  Testainenti 
jam  in  occiduo,  positi  sacramenla  conversus,  quaesi- 
vit  in  eis  Chrislum,  qucm  jussus  fuerat  in  gcntilius 


ENAR.R.  IN  EPIST.  D.  PAtLI  AD  CALAT. 


85« 


prxdicare  :  et  repei lo  1II0,  non  est  ibi  diutius  tom- 
inorjtus,  sed  reversus  Damascum,  hoc  cst,  ad 
sunguineni  et  ad  passionem  Cliristi.  Et  inde  prophe- 
lica  leclionc  firmatus,  pergit  Hierosolymam,  locuni 
visioniset  paeis.  Non  lain  disciturus  aliquid  ab  apo- 
slolis,  quam  cum  cis  Evangelium,  quod  docuerai, 
collaturus. 

Dcinde  posl  annos  Ires  veni  Hierosolymam  videre 
Pelrum.  Si  cum  evangelizassct  Paulus  in  Arabia, 
posica  vidit  Petrum :  non  ldeo  ul  per  ipsum  Petrum 
disceret  Evangelium,  qui  tribus  jam  annis  docuerat, 
sed  ut  fralernam  charilalem  etiam  corporali  nolilia 
cumularet.  Quod  si  cui  non  videtur,  cum  superiori 
sensu  jungat  hxc  omnia  :  quod  nibil  sibi  apostoli 
contulerinl,  quod  jussus  sit  ire  llierosolymam,  ad 
hoc  csse  ut  viderel  apostoliini :  lum  intelligerct,  eo 
Paulum  nnn  ivisse  discendi  studio,  qui  et  ipse  eum- 
dem  prxdicalionis  habcret  auclorcm ,  sed  honoris 
ptiori  aposlolo  defercndi. 

Kl  mansit  apud  eum  diebus  quindccim.  Propterea 
quiudecim  ponir  dies,  ut  oslcudal,  non  fuisse  grandc 
icnipus  ipio  potueril  aliquid  a  Pelro  discere  :  ut  ad 
illuni  sensum,  a  quo  ccepit ,  cuncla  referat,  se  non 
aii  bomine  docttim  essc,  scd  a  Deo. 

Alium  autem  aposluliim  vidi  neminem,  nisi  Jaco- 
bum  fratrem  Domini.  Jatobum  vidit  Hicrosolyrax, 
quia  ibi  erat  constitulus  ab  apostolis  episcopus.  Kra- 
trein  Domiiii  consobiinum  ejus  debemus  inlelligcre. 
Ncgal  se  itaque  prxter  hos  qucmquam  aposlolorum 
vidisse,  nee  occulta  contradictio  nasccrelur,  Etiamsi 
a  Pclro  iioii  cs  doctus,  alios  habuisti  aposlolos  prx- 
ceptores.  Non  vidit  aulem  cos,  non  quo  conlemplui 
ducerct,  sed  quia  illi  ad  Evangelium  prxdicandum 
loto  fuerant  orbe  dispersi. 

QiiK  aulem  seribo  vobis,  ecce  coram  Deo,  quia  non 
mentior.  Quod  ad  commendalionem  ejus  perlinel  lo- 
cuturus,  lestem  Deum  dal,  quia  ila  se  habenl,  qux 
dicturus  cst ,  ne  forle  videretur  composilum,  cum 
pcrsoux  ejus  non  convcniat  aliquid  fingere  :  sed 
cum  se  commendat,  hos  vuli  proficerc.  Commcnda- 
tio  enim  hxc  istis  proficit,  ul  scianlca,  qux  ah  Iioc 
dicanlur,  esse  verissima  :  qui  dicit,  ecce  coratn  Deo, 
twn  mentior.  Jural  utique;  et  quid  sanctius  hac  ju- 
ratione?  Sed  non  est  coutra  prxceptum  Domini  ista 
juratio,  in  quo  ait :  Sil  serino  vcster,  est ,  esl ,  non  , 
iion.  Qnod  atttem  ampliui  cst,  a  malo  est  (Mattlt.  v); 
quanlum  ergo  in  ipso  est,  non  jurat  Apostolus  :  non 
eniin  appetil  jurationem  cupidilate  aut  delectatione 
jurandi,  quod  ex  malo  est ,  sed  infirmitas  el  incre- 
duliias  hoc  exigil  eorum  qui  aliter  non  moventur  ad 
fidem.  lloc  autein  non  solum  de  his  qux  nuiic  scribit 
ad  Galatas,  potest  accipi :  scd  et  generaliter  de  om- 
nibus  Epistolis,  quia  non  sunt  falsa  qux-  scribat,  et 
cor  ejus  vcrbaque  non  discrepint. 

Deinde  veni  i/i  purles  Syria-  el  Ciliciiv.  Post  Hie- 
rosolymx  visionem  venit  ad  Syriam,  qux  nobis  di- 
citur  exeelsa  alque  subiimis,  et  inde  transiil  ad 
Ciiiciain ,  quam  in  fide  Chrisli  ctipiebal  assuutere, 
cvangclizans    eis    vocationem   pocnitenlix    Cilicia 


A  quippe  interprelatur  assuinptio.  sive  vocalio  lamcn- 
tabilis. 

Eram  autetn  tqiwtus  fucie  Kcclesiis  Sudwa,  quee 
m  Christo  sunt.  Aiiiinadvertendtini  non  in  sola  Hie- 
rosnl)  ui.i  Judxos  in  Christo  credidisse,  ncc  tam  pau- 
cos  fuisse,  ut  Eeclesiis  gentium  miscerentur,  scd 
etiam  inultos,  ul  e.\  illis  Ecclesix  fierent 

Tanlum  aatem  aaditum  Itabcbant,  quod  qui  perse- 
quebatur  nos  atiquando,  nunc  evangelizal  fidem,  qitam 
aliquando  expugnabat,  el  in  me  glori/icabant  Denm. 
Hoc  dicit  quia  cum  Judaismum  defcnderct,  contra 
fidem,  sicut  et  ii  a  quibus  Galalx  ftierant  eversi,  a 
Dco  clectus  est ,  et  doetus  dissimulare  a  Judaismo, 
et  novam  legem  prxdicare,  ila  ui  gaudercnl  in  co  ex 
Jnd;cis  credentes,  quos  pridem  persequebalur,  Deo 

B  agentes  gratias,  qui  de  perseculore  fecit  defensoreiu, 
ut  peiinde  scirent  Galatx  circuiiiventos  se,  ut  sub 
nomiue  Christi  Jud;eos  se  profiterenttir,  circuinci- 
dentcs  carncm  prxputii  sui,  cum  Christo  lex  aliud 
impleret ,  qttam  Judaismus.  Illic  enim  circumcisio 
carnis  est,  hic  cordis:  illinc  sub  elementis  servilur 
ncomeniis  et  sabbalo-;  hic  soli  Deo  in  spiritu,  qnia 
corde  credilur.  Illie  conditio  est  catisa  pcccaii ,  bic 
libertas  ex  remissione  peccatorum  :  multa  ilaque 
distantia  esL 

IN  CAPtT  li. 

Dcliinc  post  aiuws  quatuordeeim  rursum  ascendi 

Werosolymitm,  cum  Barnuba  assumpto  el  Tito.  As- 

cendit  igitur  post  qualuordccim  annos  Hierosol)  - 

niani,  et  qui  prius  ad  vhlendum  tantum  perrexerat 

-■  Pelrum,  el  diehus  quindecim  manserat  apud  eum, 
nunc  se  dicit  ideo  perrexisse,  ut  conferret  cum  apo- 
stolis  Evangeliurn  assumpto  Barnaba  circumciso,  ei 
Tito  cx  gentibus  habente  prxputium,  ut  sub  ore  duo- 
rum  vel  trium  tcstium  staret  omne  verbum  (Dcut. 
xvn), 

Ascendi  autem  secundum  revelationem.  Ne  moverct 
eos,  quaie  vel  ttinc  ascenderit,  quo  tandiu  non  as- 
cenderat  :  quapropter  si  ex  revelatione  ascendit, 
tunc  prodcral  ut  ascenderel  :  qi>oiii;iin  multo  tem- 
pore  fama  cjus  crcbrescebat  apud  omnes  Judxos, 
lacie  autem  non  videbalur.  Perambulabal  cnim  fun- 
dare  el  roborarc  Ecclesias  solita  constantia  inter 
gcnles.  A  Judxis  autem  causa  legis  mala  illi  fiebat 

r.  opinio,  quasi  discordarct  a  prxdicatione  cxterorum 
apostolorum  :  ct  hic  fiebat  niultis  scrupiiltis,  ita  ut 
et  genles  possent  perlurbari,  nc  in  aliud  ducerenlur 
ab  co,  quam  tradebanl  aposloli,  qui  cum  Domino 
fueranl.  Nani  ipsa  occasione  subversi  sunt  Galalae  a 
Jud.eis  dicentibus  quia  aliud  traderet  Paulus  quam 
Pctrus.  Hinc  factum  esl  ut ,  admonitus  revclatione 
Doinini ,  ascendcret  Hierosolymam  cum  lestibus 
prxdicalionis  sux,  id  cst,  Barnaba  ct  Tito,  uno  ex 
Judxo,  el  altero  ex  gentili :  ut  si  quod  de  eo  habe- 
rent  scandalum,  borura  tcslimonio  i^lleretur,  ape- 
riens  illis  scnstim  prxdicalionis  sux,  cum  apostolis 
vero  seerelo  contulit ,  ut  scirent  nnn  illum  discor- 
dare  a  regula  Evangelica,  hoc  esl,  ne  putarenl  in 
vacuum  cturete,  aut  cucurrisse,  sicut  xstimanant 


€55  CLALDll  TAIMNE.NSIS  EPISCOPI  856 

aliquanti  cx  Judxis  crcdentibus.  Nec  enim  aliquid  A  gelicse  libertalil  et  legis  ubolltai  vctustaiem  contule- 

ril,  propter  miillitudinem  creJcntium  Jud;eortim,  qul 


»b  eis  disccre  poleral,  qui  a  Deo  fuerul  instmcius 
sed  propter  concordiam  et  paccm  Dei  notum  factum 
e«t,  ut  lollcretur  scrupulus  aut  suspirio  fratribus, 
aul  coapostolis;  el  ut  geiitiltus  proJessct  cognoscen- 
tibus,  quia  cor.cordabat  Evangelium  ejus  cum  apo- 
stolis. 

El  contuli  cum  eis  Evangelium,  quod  prxdico  in 
gentibus.  Aliud  «sl  auiem  conferre,  aliud  discere. 
Inter  confcrenles  aequalitas  est :  inter  docentcm  et 
discentcm  minor  esl  ille  qtii  discil.  In  principio  fidei 
in  trausilu  apostolos  vidit.  Post  annos,  ut  ipse  ait, 
decem  et  scptem  plene  cum  eis  loquilur  et  se  hu- 
■uiliat,  et  ne  fortc  in  vacuum  currorct,  aut  cucurris- 
sel,  inquirit  duplicem  ob  oausaro,  quo  ct  liumilitas 


necdum  poterant  Cbrlslum  tid  implcllonem  et  fmem 
legis  audire,  qui  el  alscnte  Paulo  llierosolymx  Ja- 
clavcrant,  frustra  eura  currere,  aut  cucurrisse,  qul 
putaret  legem  vetcrem  non  scquendain.  Nou  quo 
Paulus  tirauerit,  nc  pcr  decem  et  septem  anhrts 
falsura  in  gentibus  Evangelium  prxdlcasset ;  sed 
ul  ostendercl  prxeensoribus  suis,  non  se  in  va- 
cuum  currerc,  uut  euenrrlsse,  sicut  putavcrant  igno 
rantes. 

Sed  neqve  Titus,  qui  mecum  eral ,  cum  esset  ex 
genlibus ;  compulsus  est  circumcidi :  propter  subiMro- 
ductos  autcm  fratres  (altot,  qui  tnbinlroicrunl  etplo- 
rare  libertatem  noslratn  ,  quam  habemus  in  Chrislu 


ostenderelur  Pauli,  qui  doctor  in  loto  orbe  gentium  B  /Mtt(  ut  not  j„  senitutem  redigerent :  quibus  ad  Ito- 


ad  prxcessores  aposlolos  cucurrisset,  el  Galatx  di 
scerent,  non  reprobasse  Evangelium  ejus  eos  quo- 
que  qui  in  Judxa  Ecdesiis  prxsidebant.  Siroul  au- 
tem  et  illud  docet,  quod  pro  Christi  fide  el  Evangclii 
libertale  ad  eos  ipsos  qui  de  eo  plura  falso  cogno- 
verant,  quod  legem  infringcret,  Moysen  desirueret, 
circumcisionem  penitus  aufcrrct,  ausus  sil  ducere 
Titum,  bominem  incircumcisum;  et  inler  lanlam 
mullitudinem  Judseorum,  el  inimicos  suos,  qui  quasi 
ob  zelum  legis  sanguinem  ejus  haurire  cupiebant, 
ucc  ipse  tamen,  npc  Titus  aliquo  siut  terrore  su- 
perati  nccessilali  cedere.  Qux  po: uit  habere  voniam, 
vel  pro  loco,  vcl  pro  auctoritate  majorum ,  vel  pro 
numero  Ecclesiarum  qux  ex  Judxis  in  Cbristo  cre- 
debant;  vel  pro  tempore,  uc  tanlara  simul  invidiam 
sustinercnt.  Tolum  autem  quod  ait,  illud  est,  ut  do- 
ceat  se  nunquam  de  persecutore  apud  eos  ipsos  quos 
prius  persecultts  fucrat  poluisse  exislere  gloriosum, 
nisi  prxdicatio  cjns  eorum  quoqne  qui  antc  eum 
male  noverant,  essel  jtidicio  comprobata,  el  ad  pro- 
posilum  occulte  redit,  tam  breve  lempus  se  in  Ju- 
dxa  fccisse  confirmans,  ut  etiam  vultu  credentibus 
esset  ign6tus,  ex  quo  ostcndit  non  Pelrum,  non  Ja- 
cobum ,  non  Joaniicm  so  habuisse  doclorcs,  sed 
Cbristum,  qui  sibi  Evangelium  revetussct.  Simul 
autem  notandum  quod  supra  dicil,  Ecclesiam  expu- 
gnasse,  hic  Gdem;  hoinines,  hic  rem  ;  ut  nec  oppor- 
tanius  inferrelur,  Ibi  evangelizal  fiJem,  quam  ali- 
quando  cxpugnabat.  De  Ecc!csia  enim  similiter  so- 
nare  non  poterat. 

Seorsum  aulcm  his  qui  videbantur,  ne  forte  in  va- 
cuum  currerem  aut  eucurrissem.  Quod  seorsum  ex- 
posuil  Evangclitim  eis  qui  eminebant  in  Ecclcsia, 
cum  jam  illud  exposnisset  coram  omuibus,  non  iJco 
faclum  esl,  quod  ahqua  fulsa  dixcrat,  ut  seorsum 
polioribus  vera  diceret,  scd  aliqua  tacucral ,  qux 
adhuc  parvuli  portarc  non  polcrant :  quatibus  se  aJ 
Coriulhios  rac  dieil  dedisse,  non  escam  (/  Cor.  111). 
Falsum  euim  dicere  nihil  licet.  Potest  auteui  hoc, 
ifjod  ail :  Contuli  cum  eis  Evangelium,  quod  prartico 
in  geulibus,  seorsum  aulem  his  qui  videban!ur,  ne 
forte  in  vaettum  currerem  nut  cucuirissem,  ct  sie  in- 
ictugi :  quod  abscor>d'tc  cum  iposrolis  gcmiutu  cvau- 


rnin  cessimus  subjectioni,  ii!  tterita*  Evangelii  per- 
maneat  apud  vos.  Si  Titus,  cum  essct  cx  gentibus, 
nullo  potuit  terrore  compelli,  ut  circumcidcretui 
Hierosolymis,  Judseorum  metropoli  civilate,  in  qua 
tanla  Paulus  blasphemix  in  Moysen  flagrabat  iuvldia, 
ut  poslea  pene  a  Judxis  interfectus  sit ,  quando  a 
tribuno  liberatus,  et  Homam  vinetus  ad  Cxsarem 
mittilur.  Quid  est,  ut  vos  circumcldamlni,  cum  Titus 
ab  apostolis,  qui  videbautur  aliquid  esse,  non  est 
Compulsus  circumcidi ,  scd  susceplus  est  incircum- 
cisus  !  hoc  in  toto  sermonis  sui  contcxlu  agit,  ut  do- 
ceat  se  Hebrxum  ex  Hebrxis,  omnia  quondam  legis 
opera  servantem ,  Circumcisura  octava  die,  secun- 

_  dum  legem  Pharisxum  :  Nihilominus  tamen  eb  Chri- 
sti  graliam  universa  contemnere.  Nam  cum  issel 
Uierosolymam,  et  falsi  fratres,  qui  ex  circumrisione 
crediderant,  eum  vellcnl  impellcro  ut  clrcumcideret 
Titum  :  nec  Titum ,  nec  se  cessisse  vlolentise,  quo- 
minus  custodirent  Evangelii  veritalem.  Quod  si  dicit 
se  necessitate  suporatum,  ut  clrcumclderet  Tilum, 
quomodo  Calatas  rcvocat  a  circumcisione,  a  qua 
nec  Titum,  qui  secttm  fueral  ex  genlibus  Hieroso- 
lymis  potuit  excusaie?  Itaquc  aut  juxta  Grxcos  co- 
dices  est  legendum,  Quibus  neque  ad  horam  cessimus 
subjectioni,  ul  consequentcr  possil  inlelligi,  u<  te- 
ritas  Evangelii  permuneat  apud  vos.  Aut  si  Latini 
exemplaris  alicui  fieri  placet,  s^cundum  superiorem 
senstim  acciperc  dclemus,  ut  ad  horam  cessio  non 
circumcidendi    Tiium,   sed    eundi    Hierosolymam 

"  fuerit.  Qttod  scilicet  idcirco  subjcctioni  cesserint 
Paulus  cl  Bartia!>as  eundi  Hierosolymara,  seditione 
ob  Iegem  Auliochix  cor.citala,  ut  per  epistolam  apo- 
stolorum  sua  scntenlia  firmaretur,  et  mancrel  apud 
Gatatas  Evangclii  verilas,  qux  non  esset  in  Htlera, 
scd  in  Spiritu ;  nou  in  carnali  sonsu,  sed  in  iniclli- 
gcutia  spirilali  :  nec  in  manifcslo  Judaismo,  sed  in 
occutto.  Quidam  po6t  quatuordccim  annos  eum  Hie- 
rosolymam  ascendisse,  tunc  dicunt,  quando  in  Ac- 
tibus  aposlolorum  de  qiixsiionihus  observandae  vei 
prxtermillendae  legis  iiitcrcedcntes,  Antiochix  orta 
disseiisio  cst,  et  placuit  ire  Hierosolymam,  ct  sen- 
tentiam  niajorum  prxstolari  :  qtiacdo  ipsc  quoque 
P-ju1:is  ct  Baruabas  missi  sunt :  et  hoc  esse  quod 


857 


ENARR.  I.N  EPIST.  D.  PAULl  AD  GALAT. 


8',8 


in  codicibus  tegatur  Latiois,  quibus  ad  horam  cessi-  A  quoj  perfeclioui  ejus  aJJeicnt.  seJ  potins  vidercnt 


mus  subjectioni ,  u(  veritas  Evangelii  perseverarct 
apud  vos.  Quod  scilicel  proplerea  Paulus  et  Barna- 
bas,  de  re  inunifesta,  qnasi  duhia,  sc  mitti  passi 
sunl  Hierosolymam ,  ut  majorum  quoque  judicio 
Evangelii  gratia  confirmata  crcdentibus  probaretur, 
et  nulli  resideret  ullra  dubitalio  circumcisionis 
oniissx,  cum  apostotorum  csset  litteris  imperalum, 
jugum  legis  ab  iis  qui  in  Christum  ex  geiitihiis  cre- 
dideraul  auferendum.  Sciendum  vero  quod,  autem, 
conjunctio,  qnae  in  prasenli  loco  ponitur,  propter 
tubintroductos  autem  fa'sos  (ratres  superfiua  sit;  etsi 
legatur,  non  habcat  quoJ  ei  respondcat,  illamque 
concludat.  Sed  hunc  esse  ordinem  lectionis  et  sen- 
sus  :  Sed  nequc  Tilus,  qui  mecum  crat ,  cum  essct 
ex  gentibus,  compulsus  est  circumcidi ,  slatimquc  B 
subjungat  quaj  causa  fueril  ut  ad  circumcisioncm 
impcllcretur  invitus  :  propter  subintroductos  autem 
falsot  fratres,  qui  subintroierunt  explorare  libertalem 
nottram,  quam  habemus  in  Chrislo  Jesu,  ul  nos  in 
serrilutem  redigerent.  Id  est,  illi  qui  siibinlroicrunt 
esplorare  libertaiem  nostram,  vehemcuter  observa- 
bant  et  cupiebant  circumcidi  Titum,  ut  jam  clrcuin- 
cisioncm,  etiam  ipsius  Pauli  atleslalioue  ct  coiisen- 
sione,  tanquam  saluti  necessariain,  prxdicarcnt :  et 
sic  eos  in  servitutem  redigerent,  id  est,  sub  onera 
legis  servilia  revocarcnt :  quibus  se  ncc  ad  horam, 
Id  est,  ncc  ad  tempus  cessisse  dicil  subject  oni,  ut 
voritas  Evangelii  permaneret  apud  gentes,  qui  cum 
niinis,  terrore,  raultituJine  vellent  nos  a  lihertatc 


cumdem  Doniiuum  Jesum  Chiistum,  qui  sine  perso- 
narum  accepiione  salvos  facil,  hoc  dedisse  Paulo, 
ut  minislraret  gentibus,  quod  eliam  Petro  dederat, 
ul  minislraret  JuJocis.  Non  ergo  invenii  sunl  in  ali- 
quo  disscntire  ah  iilo,  ul  cum  ille  se  perfectuni  Evan- 
gelium,  acccpisse  diccret,  illi  negareul ,  el  aliquij 
vellenl,  tanquam  iiuperfccio,  addere  :  sed  c  contra- 
rio  pro  reprehensoribus  iinperfeclionis  approbalores 
pcrfeclionis  fuerunt  :  et  dederunl  dcxlras  socicta- 
tls,  id  est,  consenscrunt  in  socictatem ,  cl  paruc- 
rtint  voluiitali  Domini ,  consenticntcs,  ut  Paulus  el 
Rarnabas  irent  ad  gentcs  :  ipsi  autcin  in  circmnci- 
sione,  quae  pr.rputio,  id  est  genlibus  conlraria  vi- 
delur. 

Hihi  autem  qui  videbantur,  nihil  Conlulerunl.  Nihil 
sedicit  ab  aposlolis  asscciilnm,  scd  a  Deo  :  quia  qni 
imperilis  sensurn  trihuit  disciplinae  Cbrislianse,  ipse 
cluiihi,  inquit  cum  essem  legis  peritus  digiialus  esl 
impartire  seusum  ratioms  hujusmodi.  Quomodo 
ergo  fieri  polerat,  ut  hic  ab  his  disoerel.  qucm  pe- 
rilum  inveuiens  peritiorem  fecit  gralia  Cbrisli  ?  Ipse 
superius  cum  illis  contulit,  cl  multa  ad  cos  relulit, 
<;M.r  in  gentihus  perpclrarat.  llli  nihil  contulerunt 
ei,  scd  tantummoJo,  qna;  ah  eo  dicta  sunt,  compro- 
banlcs ,  dextras  dedeie  coDSortii,  el  uiium  suuin 
Pauliqitc  Evangelitim  Grinaverunt. 

Sed  contra,  cum  vidissent,  quod  cieditum  est  nii.ii 
Evangelium  praputii  ,  sicut  et  Petro  ciratmrisioitis. 
Totum  autcm,  quod  Jicil,  hoc  esl,  iinum  atque  idcin 


Christi  in  legis  traduccre  servituiem,  nec  ad  Un.pus  C  mihi  Evangelium  pncpulii  et  Petro  circumcisionis 

crediJit.  Me  inisil  ad  genlcs,  i  lum  posnit  in  Judaea. 
Nce  gcntes  poterant  adulta  jani  ielate  non  pro  fuluro 
circumcisionis  dolore  cruciari,  et  abstincre  se  abes- 
cis,  quibus  semper  assuevcranl,  el  quas  Deus  ciea- 
verat  ad  utendum.  Nec  hi,  qni  ex  Judajis  credidc- 
raiil,  et  circumcisi  erant ,  el  ex  cousuetudine,  quasi 
secunda  natura,  putabaot  se  cxteris  gentibns  plus 
habere,  facile  contemnere  poterant  ea,  in  quibus 
gloriabantur.  ProviJenlia  utique  Dei  alius  apostolo- 
rum  circumi  isis  Jatus  est,  qui  logis  umbris  videre- 
lur  acquicscere,  alius  in  prxputio  constitutus,  qui 
Erangelii  gratiam  non  putaiet  esse  seivitium,  sed 
liberaiu  fidein,  ne  suh  aliqua  occasione  irapedimen- 
luin  fidei  nasrerelur,  et  propter  circuiiicisioiiein  sive 
pra?piitiiiin,  noii  crcdereiur  inChristo. 

Qui  cnimoperalusesl  Pelro  in  A"postolatum  circum- 
cisionis,  operalus  esl  et  mihi  inler  genles.  IJ  esl,  nnn 
illi  sum  inferior,  quia  ab  uno  sumus  ambo  in  iinuni 
raiiiisleiium  ordinati.  Ex  quo  pcrspkiniiis  proplcr- 
ea  dexlras  ilatas  Paulo  el  Barnabae  a  Petro,  Jacoho, 
et  Joaiine,  ne  in  obseivationevaria  diversum  ChrisLi 
Evangelinin  piitaretur  :  sed  et  Circumcisorum  ,  el 
babeiitiuni  pr.cputiiiiii  esset  una  communio,  nc  geu- 
tes  legis  oncre  et  dillicullale  detcrritje  a  Chrisli  lide, 
et  crediililalc  disccdcrent.  Occullo  orilur  hic  qua:- 
stio.  QuiJ  igitur?  Pelrus  si  invcnis-cl  cx  gentibus, 
non  eos  adducbat  arf  li;!om  ?  Aut  1'aulus,  si  px  ctr- 
ciimcisione  ali  ,1105  rcpcrissct,  non  ees  ail  Chrisli 


quidem  eis  cesslmus  ul  circumciJcremus  Tiluni 
maxime  cum  et  aliqua  ob  Ecclesiaslicani  pacem  po- 
tueril  nos  necessitas  excusarc  :  Et  hoc  lotiiin  feci- 
mus  ul  vobis  nulla  ficrcl  ncc-isio  ab  Evangelii  gratia 
recedeudi.  Si  Igitnr  Hicrosolymis  inler  tantos  J::- 
d«os,  iiiiiuii!  ntihiis  hinc  iude  falsis  fratribus,  cl 
his  qui  majores  erant,  aliqua  ex  parie  cohibcnti- 
bus,  niilla  poluimus  vi  ac  ralbnc  cumpelli  ut  ob- 
servarerous  circumcisionem ,  quam  sciebaiims  esse 
finitam  ,  vos  ex  gentibus,  vos  iu  Galatia ,  vos, 
quibus  vis  nulla  inferii  potcst,  ultro  a  gratia  rcce- 
denles  ad  legis  jaro  abolilx  transcendelis  vetu- 
Btatem. 

•  Ab  his  autem,  qui  videbanlur  esse  aliquid ,  quates 
aliquando  fuerint,  nihil  mea  interest.  Deus  personam 
hominis  non  accipit.  Licet,  iuquil,  Pctruni  et  Joan- 
initi  Dominus  secum  apostolos  bubuerit,  et  transfi- 
guralufn  eum  in  monle  viJerint,  et  super  ipsos  Ec- 
tli-sLr-  sit  posilum  fiinJamentum,  niliil  mea  inlcrest, 
quia  non  advcrsum  eos  loquor  qui  eo  tcmpore  Do- 
miiiuro  sequeLaniur,  sed  adversus  eos  qui  nunc  lc- 
gem  propoautit  graii».  Nec  detraho  pnecessoribus, 
nec  in  aliqua  parte  accttso  majores  :  seJ  hoc  dieo, 
quia  Deus  personum  hominis  non  accipit,  id  csl,  sine 
pcrsonarum  acceplione  ad  salutein  vocavit,  non  re- 
pulaiis  iltit  deticta  eorum.  Et  itleo  absentibus  illis,  qni 
priorcs  facti  erant  aposloli,  Paulus  a  Domino  p-r- 
feviu&cst,  nt  quan  !o  c.im  eis  contulit,  niiij  esset 


Sf.O 


CLAUDII  TAURJNENSIS  KIMSCOl'1 


800 


baptismum  provocabal  '  Qux  ila  solvitur  :  Ut  dica-  A  cum  eis  eral,  dcxtrat,  non  dedcrunt.  Necdum  quippe 


nras,  principale  singtitis  in  Judxos  el  gentes  fuisse 
niandalum  ,  ut  <|ui  defendebant  legcro,  haberent 
quem  srquereniur :  qui  leyLs  graliam  prxferebant, 
non  dcesset  eis  doctor  el  prxvras.  Iu  conimunc  vero 
lioc  eos  habuisse  propositi,  ut  Christo  cx  cunctis 
gentihiis  Ecclesiam  congregarent.  Legimus  enim  et 
a  sancto  PctrogentHembaptizatum  fuisse  Cornelimn, 
el  a  Paulo  in  synagogis  J udxorum  Christum  sxpis- 
sinie  pncdicalHRl  ,  scd  taiucii  plcna  aueloritas  Pctro 
in  Jmlaisiiii  prxdicalione  data  dignoscilur,  et  Pauli 
perfccta  anelorilas  in  prxdicalione  geniium  inveni- 
lur.  Uinle  ct  inagislrum  se  genlium  vocat  iu  fide  et 
verilatc.  Uuusquisque  enim  pro  viribus  suis  e.  dis- 
pensationem   sorlitus  esl.    Difficilius   enim   fuit  , 


:nl  eaui  meiisuram  pervenerat  ,  ul  possent  ei 
Christi  inercinionia  ex  aiqtio  cum  majoribus  creili, 
el  euitidera  lenercl  negotiatioi.is  locum  ,  quem  Bar- 
nabas  tmcbat,  et  P.iulus.  [dcirco  iyilur  hxc,  qux 
inlerse  et  aposlolos  facta  suul,  manifeslal,  ut  sciant 
Galafx,  qtiia  quod  ab  eo  acccperant ,  Ikic  veruni 
est,  et  probatum. 

Vt  nos  in  yentibus,  ipsi  uutem  111  circumcimonem, 
tantum ,  ut  puuperum  essemus  meinores,  quod  etinm 
sollicitus  fni  hoc  tpsum  facere.  Saneti  pauperes,  qtto- 
ruiii  pnccipue  ah  apostolis  Paulo  et  Barnabx  rur.i 
mandalur,  ii  sunt,  qui  ex  Judxis  crcdentes  pretia 
possessionum  suarum  ad  pcdes  apostolorum  defere- 
banl  egentibus   largienda  :  vel  qui  a  contribulibus, 


cos  qui  longe  a  Deo  erant,   ad  fidem  altrahere  et  B  cognatis,  el  parenlibus  suis  quasi  desertores  lcgis, 


suadcre  ,  quani  provimos.  Pelrum  solum  nominal, 
et  sihi  comparat  :  quia  priraatum  ipse  accepit  ad 
fiindandaro  Ecclesiam  :  se  quoque  pari  modo  ele- 
cutm,  ui  priiuatuio  habeal  in  Aindamiis  gcntiuro 
Ecclesiis. 

lil  cum  cognovissent  ijralium  qiuv  duta  mihi ,  Pe- 
irus,  et  Jacobus,  et  loanucs,  qui  videbanlur  coluniita: 
esse,  dexlrus  dedccntil  milii,  et  Barnabw  societutis, 
ul  nos  i«  gentes.  ipst  autem  in  circumcisionem. 

Ab  aposlolis  ,  qui  clariores  inter  caeleros  erant, 
quosetfirmitatiscausacoluronas  appellal.quiqueo.im 
Domiiiosempcr  iu  scerelis  fuerant,  gloriam  ejus  di- 
gni  in  monte  respicere  :  abbisitaquc  probatum  dicit 
donum,  qnod  ar eepit  a  Deo,  ut  dignus  esset  hahcre 


et  in  crucifixum  bominem  credenles  ,  dcteslationi 
el  piaculo  ducebantur.  ln  horura  ministcrio  sanclus 
apostolus  Paulus  quaiiio  lahore  sudaverit ;  epislohe 
ejus  testes  sunt,  seribentes  ad  Corinthios,  ad  Tbes- 
salonicenses  ,  et  ad  omnes  genliuro  Ecclesias  ,  ut 
pncpararenl  inunus  hoc  per  se,  vel  per  alios  qui  eis 
placuissent,  Hierosolywam  defercnduin.  Unde  nunc 
confidenter  dicit,  quod  cthm  sollicitus  fui  facere 
hoe  ipsuin.  Communis  cura  erat  omniUis  aposlolis 
de  pauperibus  sanctis,  qui  crant  in  Judxa,  qni  rcruin 
suarum  venditarum  preiia  ad  pedes  ap  istolorum  po- 
suerant.  Si  crgo  ad  gcnles  Paulus  et  Barnahas  ndssi 
sunt  ,  ut  Ecclesix  gentium,  qu.e  hoc  uon  feccranl, 
ministrarent  ,  pariicip  ni4.es  in  oralionibus  ipsornin, 


primatum  iu  prxdtcatione  gcnlium,  sicul  et  hahebat  *-'  qui  hoefeceraut,  sieuladRomanosdicil:  Kunc  untem 


Petrus  in  prxdicatione  circumcisionis.  Et  siciit  dat 
Pclrosociosviros  egregios,  inter  aposlolos,  ita  ct  sibi 
jungil  Barnabam  ,  qui  diviun  judicio  ei  adjunetus 
est  :  gratiam  tainen  sibi  soli  prinius  vindicat  con- 
ccssam  a  Deo,  sicnt  et  soli  Pctro  concessa  cst  inter 
aposlolos,  ita  ut  aposloli  circumeisionis  dextras  por- 
rigcrent  apostolis  gciiliuro  ,  ad  concordiam  socie- 
latis  denionsliandam  :  ut  uirique  scientes  perfec- 
lionis  spiritum  in  dispensationcm  Evangclii  se  a 
Dnmino  consecutos,  in  imllo  se  invicem  egcre  oslen- 
(lerent.  Columnx  igitursunt  Ecclesix  apostoli  (if«f.'/i. 
xxvn),  et  maxiinc  Pelrus,  et  Jacobus,  et  Joannes.  E 
qiiibus  diio  eum  Domino  ascenderc  merenturin  nion- 
leiu,  quormii  uuiis  in  Apocafypsi  Salvalorem  intro- 


pergam  Jerusalem  ministrare  sunctis.  Placuit  enim 
Macedonim  et  Acliuice  communionem  uliquum  facere 
itt  puupcres  sunctos,  qui  sunt  in  Jerusutem.  Placuit 
euiin  illis,  et  debilores  eorum  stinl.  Si  ciiim  in  spiri- 
talibtis  eorum  communicavernnt  gentes,  debeul  el  car- 
nalibus  minislrare  ets  (Hom.  xx). 

Cum  uutem  venisset  Petrus  Awioeliiam,  in  faciem 
ei  rcsiiti,  qma  reprcliemibilis  erat.  Prius  eniin,  quunt 
veninnl  quidum  abJacobo,  cum  uentibus cdcbat .  C.iim 
autein  venissent,  subtruhebat  et  seijvetjabat  se  timens 
cos,  qui  es  circumcisionc  cranl  ,  cl  simutalioni  ejus 
consenserunt  cateris  Judai,  ita  nl  Barnabas  dttccre- 
lur  ab  eis  in  illiiin  simiiiiilionein.  lVlrus  aiilcm  curo 
venisset  Antiochiaui  ,  ohjurgalus  est  a  Paulo,  non 


iu  tcmplo  l)ci  mei  lApoc.  un,  docens  onines  creden- 
le»,  qui  adversariiim  vicerint  posse  coiumnas  Eccle- 
six  lieri.  Ad  Tiiiiollicum  vero  Paulus  scribens  ait  : 
llt  scias,  ijiiomodo  oporlcal  le  in  domo  Dci  conver- 
sari,  quic  est  Ecclesia  Dei  vtvi,  cotutntiu  aulem  el  fir- 
mameiilum  verilalis  (I  Tim.  iii).  Ilis  et  c.cleris  in- 
slruinitir,  lain  apostolos  omnesquc  credeules,  quam 
ipsaui  qiioi|iie  Ecclesiam  columnam  in  Scripluris  ap- 
|>c!lari  ,  et  nihil  inlercsse  dc  corpore  quid  dicalur 
an  membris,  cum  et  coipns  divi  latur  in  niciul.ra, 
ct  mcmbra  sinl  corpoiis.  Dedcrunt  ilaqnc  Pclius, 
Jacobus  el  Joanncs,  qui  vidchanlur  eoluinna:  csse, 
doitras   Pattlo  cl  Barnubx  socictalis.  Scd  Tilo,  qui 


lus  atque  DUtrilUS  er.it,  quaiiqiiam  apu.i  genles  i  ani 
non  servarel,  sed  objurgatus  est,  qnia  gcnlibus  eam 
volebat  imponere,  cum  vidisset  quosdam  venisse  ab 
Jacobo,  id  csl,  a  Judxa.  Nam  Ecclesix  Oieros  lymi- 
lan.e  Jacobus  prxfuit.  Timens  ergo  eos,  qui  adimc 
piitabant  iu  illis  observalionibus  saliitein  essc  cou- 
stitutain  .  segrcgabal  sc  a  gcntibus  ,  et  siinulationi 
cjus  consenserunl  cxleri  Jii(fa:i  anpoiienda  gcnlibus 
illa  onera  servilulis.  Unde  el  Patilus  haceadero  arie, 
qna  ille  se  sinmlabat ,  ci  resiiiit  in  facicro  :  ctlo- 
qiutur  coiam  omuibiis,  non  lani  ui  Pclrum  arguat, 
qtiaiu  ut  ii,  qiioruin  causa  Pctrus  sc  simuLiverai . 
corrigautur.  Quod  iu  ipsius  objurgationc  vcrbi  satis 


rjuxii  loqiicnlcm  :  Qui  viceri!,  faciam  cunt  cotumnam  D  quia  servabat  consuetudinem  Judxorum,  in  qua  na- 


si>i 


ENARR.  IN  EPIST.  D.  PAULI  Al>  GALAT. 


S6. 


appaiet.  Non  enim  ait,  Si  t»  cmii  Jnd.cus  sis,  genti-  \      Dc  hae  quippc  re  satis  esl  ejus  nola  senlentio  , 


liler.  et  non  Judaice  vivis,  quoiuodo  gentes  cogis  ju- 
daizare?Indisso'ubili  argmnenlo  eonstringitPelrum, 
imo  per  Pelrmn  eos  qui  pugnabnnl  inter  se.  Si, 
inqnit,  o  1'olre  ,  lu  lialura  Judams  ,  circnmcisus  a 
parva  a:tate  ,  ct  univcrsa  legis  praecepla  custodiens, 
iitine  .ob  graiiam  Chrisli  seis  ea  niliil  per  se  liabere 
uiiliiatis,  sodexemplaria  esseet  imagines  iuturoruin, 
et  ciiin  hisqui  e\  genlibus  sunt  cibuni  capis,  nequa- 
quamiil  ante  superstiliose,  sedliberect  indilfcren- 
ter  victilans  ,  quomodo  eos  qui  ex  genlibus  eredide- 
riint,  nunc  recedens  ab  eis,  et  quasi  a  coiilaminalis 
le  separans  et  secernens  ,  conipclli.s  judai/.aie?  Hoc 
totum  idcirco  ait,  non  lam  ut  Petiiuti  argual,  sieut 
jam  dixi,  quam  ul  ii,  quoruin  causa  Pelrus  se  sinui- 


qua  fuerat  eoustitutum  ,  ncc  Judacos,  qui  tunc  in 
Christum  crede'iar.t  ,  prohibendcs  csse  a  paiernis 
iradilionibus,  nec  ad  eas  genliles  ,  euin  Chrisliani 
fierent,  esse  cogcndos  :  ut  illa  sacramenla,  quaedivi- 
niius  prcecepla  esseconslaret,  nontanquain  sacrilega 
fugerentur  :nec  tamen  putarentursic  necessariajam 
Novo  Tcslamenlo  revelato,  tanquam  sine  his.qiiicun- 
que  conveilercnlur  ad  Deuin,  salvi  esse  non  possent. 
Erant  antem  qui  boc  puialiani,  atque  pradicabant, 
quamvisjamreceptoChrisli  Evangelio,eteis  simulale 
consenserant  Pelrus  et  Barnabas.  Ideoque  cogeliaui 
gentes  judaizarc.  II  erat  eniii)  cogere,  sicea  neees- 
saria  pncdicare,  lanquam  et  reccpto  Evangelio  nulla 
sinc  illis  salus  esscl  iu  Clnisio.  Hoc.  error  qiioruni- 


laveral,  corriganiur.  Sieuini  iininundi  sunt,  aquibns  B  dain  putabat,  hoc  limor  Petri  simul.tbal,  hoc  liber- 


recedis,  idoirco recedis,  quia  non  babenl  eircumcisio- 
nem  :  compellis  eos  ergo  circmncidi,  etJuikeos  lieri, 
cuni  tu  ipse  natus  Judoeus,  gentiliter  vixeris.  Et  la- 
lenler  ostendit  causam  quare  adversum  emn  dispti- 
taverit  :  qnia  scilicct  gentes  simiilalinnc  sua  judai- 
zare  compelleret,  diun  eura  cupimit  asmulari.  Quod 
autcin  hoe  ei  eoiam  omnibus  dixit,  nccessitas  coe- 
git,  ut  omn.es  illius  ohjurgalione  sanaienlur.  Non 
enim  ulile  eiat  errorem,  qui  palam  noeerel,  in  se- 
creto  emendarc  ;  huc  accedit  ,  quod  infirmilas  et 
charilas  Pctri  ,  eui  ter  a  Domino  diclmn  est  ,  Amas 
me?  Pascc  ores  meas  ,  objurgalionem  talem  poste- 
rioris  pastoris  pro  salule  gregis  liltentissime  susli- 
nel.  Sed  dieet  aliquis  :  Quare  Paulus  in  faeie  resli- 


tas  Pauli  redarguebat.  Galatarum  infirmitas  compu- 

lit  eum  narrarc  ,  quod  nee  ipsi  Petro  pepercil  veri- 
tatcm  Evangelii  non  lilieie  defenJenti,  sicut  ad  pro- 
fectiim  Corinthiorum  manifestavit  visioucm,  quau. 
annis  quatuordccim  occtiltaveral :  hoc  aiitein  totmn 
agit,  ul  osteiulat,  se  nunquam  circunicisionis  fuisse 
fautorem,  sicut  de  illopse.nloaposlolijactabanl.  Smit 
vero  nonnulli,  qui  non  Petrum  apostolorum  princi- 
pem,  seil  qiieuidam  aliuui  eo  nomine  ,  qui  a  Paulo 
est  reprehensus  ,  accipiunt  :  qni  si  Pauli  apostoli 
studiosiiis  verba  legisscnt ,  isia  non  dicerent.  Dictu- 
ms  etenim  Paulus,  cum  venisset  Petrus  Anliochiaiii. 
in  faciem  ei  restiti :  ut  de  quo  Petro  loqueretur, 
oslenderet  ,  in  ipso  suse  narrationis  inilio  pramisii 


lerit  Pelro ,  et  eum  reprebensibile.m  indieavit,  cum  C  diccns  :  Creditum  est   mibi  Evangelium  prreputii. 


et  ipse  factus  sit  Judxis  JuJams?  Compaticndo 
enim  id  fecii,  non  menliendo.  Fil  cnim  quisque  lan- 
quam  cui  vuli  subvenire,  quando  lanta  misericordia 
Sticcurrit  alleii,  quanla  suliveniri  sibi  vcllet,  si  es- 
set  ipse  in  eadem  miseria  conslilutus.  Ilaque  fit  lan- 
quaiu  ille,  1101)  quia  falliteum  , sedquiase  cogitatsicut 
illum.  1'ndo  illttl  est  Apostoli  :  Vrulres  ,  si  pnroccu- 
palus  (ueril  homo  in  uliquo  delicto ,  vos  qui  spiritates 
estis  ,  instruite  hujusmodi  in  spiritu  mansuetudiuit, 
cunsid.riins  leipsnm,  ne el  lu  tenteris.  Nant  si  propterea. 
qvia  dixit,  factiis  sum  JudaMs  tanquam  Judaeus  ,  et 
iis,  qui  sub  lege  ciant  ,  tanqtiam  sub  lege  essem, 
i  eo  pulandus  inendaciter  suseepisse  legis  vetcris 
sauaineol',  qtiando  caput  tolouJil  ill  Chencris  ,  el 


sicnt  Petro  eircumcisionis.  Qtii  euim  operalus  esl 
Pelio  in  apostolattnn  cireumcisionis  ,  operatus  est 
et  niilii  inter  gentes.  Patet  crgo  de  quo  Pelro  Pau- 
his  loquitur,  qucin  et  apostolum  noininat,  et  prae- 
fuisse  Evangelio  circumcisionis  narral.  Et  fuerunt 
qiiidam,  qui  sccun  lam  Peli  i  Epislolam,  in  qua  Epi- 
s'.ol.c  Pauli  laudataj  sunl .,  ejus  dicerenl  non  fuisse. 
Scd  si  ejusdera  Episiola:  verba  pensare  voluissent, 
longe  aliter  scntire  polerant.  In  ea  quippe  scriptum 
csl  :  Voce  delnpsi  ad  eum  liujuscemodi  a  magmp.cn 
q'oria  :  Hic  est  [iHusmeitsdilectits,  inquomihi  cottt- 
placni.  Alque  suhjungit  :  Et  kanc  vocem  nos  au- 
dhimus,  cum  essemus  cum  ipso  iu  monte  sancto 
(UPelr.i). 


laclo  calvitio  obl  tionein  obtulit  in   Jeiusalem  ,  et  D      fjCgant  itaqne  Evangeliiim,  el  proniius  agnosceni, 


'I  iinolbeuin  circtimcidit ,  et  nudipcdalia  excrcuil, 
qua;  uliqtic  nianifestissiine  dc  ca-ieino.-.iis  Judxorum 
s.inl  :  debu.l  el  genliiiai  iilolohlriain  codem  mo  :o 
menliendo  siiscipere,  qui  dixil  ,  eiiam  liis  qui  sine 
legc  crant,  laiiquam  sine  lcge  se  facuim  ,  ul  cos 
lucrifaceret,  quod  ulique  non  fecit.  Non  enim  ali- 
cubi  sacrificavit  idolis,  aut  adoiavit  illa  ligincnta, 
annon  potius  libcrc  ,  lanquam  niartyr  Clnisti  ,  dc- 
teslanda  cl  vilau.ia  monslravit?  1.1  aJlcm,  quod  ipse 
Paulus  apostolus  fccit,  ui  quasdam  ohservalioncs 
kgitimas  Jmlaiea  coiisuclu.line  relineiido.  el  agendo, 
nt  sc ,  i:on  se  inimicum  legi  prophctisque  nionstra- 
lei,  iibsit  i:t  mcndaeit1    eum  fccisse  crcdanms. 


quia  ciim  vos  ista  de  coelo  venit,  Peirus  apostolus  in 
inonle  cuni  Domino  stetit.  Ipsc  ergo  banc  Epistolam 
scripsit :  qui  liaoc  vocem  in  monte  cuni  Domino  au- 
divit  :  Nos  nalura  Judwi,  et  non  ex  ije.ntibus  pecc.i- 
torcs.  Piccaioiuin  atiiem  nomen  genlilius  imposuc- 
riuii  J  i.  a:i,  jam  vetusta  qua  lam  supetbia,  lanquam 
ipsi  justi  essenl,  videndo  slipulam  in  oculo  alieno, 
et  non  trabem  in  suo.  Secunduin  eoriun  morein  lo- 
ccliis  .\postolus  ait  :  iVes  natura  Juchii ,  cl  uon  ex 
geniibus  peccatorcs  ;  itl  csl  ,  quos  appellaut  pce- 
c.uorcs  ,  cmn  sinl  ci  ipsi  pecealorcs  :  >os  ergo,  iri- 
quil,  natiiia  Judai,  cmn  geuiiles  csscmus,  nou  quia 
ipsi  pcrcatorcs  appclUmt  ,  laincu  ct  nos  peccatutcs, 


803  (XALDH  TAUMNENSIS  EPISCOM  8il 

i'i  Chrislo  Jesu  creli  limiis,  tii  jnsliAcemurpcrfidem  A  lex,  qnx  per  Moysen  data  est,  qux  lanluin  pecc.ita 
Chrisli.  Nou  autem  quxreienl  juslilicari,  nisi  esseut      ostendit,  non  abstulit. 


peecalores. 

Scientes  autcm,  quod  nonjuslificatur  homo  ex  ope- 
ribus  legis,  nisi  per  fidem  Jesu  Cltrisli  ,  et  nos  in 
Christo  Jesu  credidimus,  ut  justificemur  ex  fide  Chri- 
tti,  et  non  ex  operibus  legit.  Crcdimus  in  Cbrislum, 
ui  qnod  lex  nobisnon  dederat,  fides  Iribuerel,  quani 
babcmus  in  Christo.  Quod  si  recedcntcs  a  lege  in 
qua  salvari  non  potuimus  ,  transcendiiniis  ad  filein, 
in  qua  non  carnis  quxritur  circiimeisio,  sed  conlis 
pura  devolio,  ct  nunc  a  gcnlibus  rccedendo  boc  agi- 
mus,  ul  quicuuqne  non  est  eircumcisus  ,  immundus 
sil.  Ergo  fides  in  Cbristuin,  in  qua  nos  putamus  an- 
te  salvari  ,  peccati  csl  ministra  quaui  juslitix,  quae 


Si  ettim  ouw  deslruxi,  lio?c  ilerum  ccdifico,  pra'ta- 
ricatorem  me  constituo.  Quid  ergo?  Qitia  lidem  Chri- 
sti  oppugnabas  antea,  quam  nunc  acdificas,  pravari- 
calorcui  le  cnusliluis?  Sed  illam  non  destruxi,  quia 
dcstrui  non  polest.  Hanc  auiem  superbiam  verc  de- 
slruxerat,  constanterque  destruebat,  qtiia  dcstrui 
polerat.  El  iileo  non  iile  pracvaricalor  est,  qui  rem 
veram  conarelur  destruere,  ct  posleaquam  veram 
esse,  ac  deslrui  non  posse  cognosccret,  lenuit  eam, 
ut  in  ea  asdiflcetur.  Scl  ille  prcevaricator  csl,  qui 
cuui  deslruxerit  rem  f.ilsam ,  quia  dcsirui  potest, 
eam  rursus  idificat. 

Ego  enim  per  legem  legi  morltitts  snm,  ttl  Deo  vi- 


aufert  circumeisioncm,  quam  qui  non  babucrit,  im-  ,{  vum-  Mortuum  aulem  sc  legi  dicit,  itt  jara  sub  lege 


uiiindus  esl,  sed  absit ,  ut ,  quod  se.mcl  dcstruxi,  et 
novi  mibi  non  profuisse  ,  rursum  vindicem.  Semcl 
a  legc  discedens,  legi  stim  mnrtuus  ,  ut  in  Cbrislo 
viverem,  Crucique  cjus  aflixtis,  et  in  novum  rcna- 
tus  hoininera  ,  flde  magis  quam  carne  subsisterem, 
et  cum  Christoegrcdcrer  e  mundo,  quod  semel  ador- 
siissnii),  teneo,  hon  mibi  gralis  Cbristus  est  mor- 
tuus,  in  qucm  frustra  credidi ,  si  potui  aLsque  fide 
ejus  in  veteri  legc  salvari. 

Propter  t/uod  ex  operibus  lcgis  non  justifienbitur 
omnis  caro.  Juslificabattir  qiiondam  ex  legc  non  om- 
nis  caro,  scd  lantum  ii  homines  ,  qui  in  Pala^stina 
proviueia  erant.  Nunc  autcm  cx  fide  Jesu  Christi 
juslifieatur  omnis  caro  ,  dum  Ecclesiue  ejus  in  lolo  Q 
orbe  fundantur.  1'olest  aulem  el  pcr  opera  legis  non 
inconvenienlcr  circumcisio  ,  sabbalum  ,  dies  fesii, 
baptismata  ,  fesla  tcmporum  ,  azyma  panum,  etcyc- 
lera,  qux  in  sacramenlo,  non  propter  justitiam,  sed 
occupandi  poptili  gratia  ,  et  ad  domandam  duritiam 
sunt  data,  intelligi. 

Quod  si  quwrentes  justificari  in  Chrislo,  invenli  su- 
mus  et  ipsi  peccatores.  Non  aulein  quaircn-nt  jnsli- 
ficari,  nisi  essent  peceatorcs.  An  forte,  quia  iu  Chri- 
slo  volueruiii  jiisiificari,  peccaverunt?  Quiasijam 
justi  erani,  aliud  quajrcndo  utiquc  peccaverunt.  Sed 
ita  est,  inquii,  ergo  Chrisius  peccati  minister  est. 
Quod  uliquc  non  possanl  dicere,  quia  et  ipsi  qui 
nolebant  nisi  circuincisis  geniibus  tradere  Evange- 
lium,  in  Chrislum  credider.tnl,  et  ideo  quod  dicil,  D 
absit,  non  soltis,  sed  cum  ipsis  dicit.  Desiruxii  au- 
lem  superbiain  glorianlein  dc  operibns  legis,  qu;c 
deslrui  et  deLeret  et  posset,  ne  gralia  fidei  videretur 
non  necessaria,  si  opera  legis,  etiam  sine  iila,  jusli- 
ficare  credcrentur  :  el  idco  pi-jevaritalor  cst,  si  rur- 
sus  illa  sdificat,  diccns,  qnod  opera  legis  eliam  sine 
gratia  juslilicant,  ul  Cliristus  peccali  minisler  inve- 
niatur. 

Piunqttid  Christus  peecali  minisler  etti  Absit.  Si 
eliim  gentes  fide  sola  uon  salvat,  nec  nos,  qtiia  ex 
operibus  legis  nerao  juslificabilur.  Ergo  adbue  ct 
nos  peccalores  sumus,  ct  Chiistus  peceali  minister 
est ,  tanqiiam  non  valcns   peceala  donarc  :  sicul  ct 


non  essel ,  sed  lamen  per  legem,  sivc  quia  Judxtts 
erat,  et  tanquam  pxdagogum  legeni  accepcrat.sicut 
postea  manifestat.  Hoc  atitem  agilur  pcr  piedagoguui, 
ut  noh  sit  necessarius  rwdagogus ,  sicut  per  ubera 
nuirilur  infans,  ut  jam  uberibus  non  indigeat  :  el 
pcr  navem  perveniitir  ad  patriain,  ut  jam  navis  opus 
non  sil.  Sive  per  legem  spiritaliler  ititellcclam  legi 
mortuus  est,  ne  stib  ca  earnaliler  viveret,  ut  pcr 
eamdem  legcm  spiritaliter  intellectam  morerctiir 
carnalibus  observationibns  legis.  Bene  aulcm  adjun- 
git,  «I  Deo  vivam.  Deo  qilippe  vivit,  qui  sub  Deo  est, 
legi  aulcm,  qui  sub  loge  est.  Sub  lege  autem  vivit, 
quantum  qu'sqi!e  peccator  est,  id  est,  in  qiianlum  a 
vetcre  hominc  non  est  mutalus. 

Christo  cotipxus  sum  cruci.  Quia  dixerat,  se  per 
legem  Iegi  morluum,quomodo  mortuus  fucrit,  osten- 
dit.  Christo  confixus  sum  cruci,  id  est,  omuibus  pec- 
catis  mortuus  suni,  propter  qua;  Ick  data  est,  et  idco 
lcx  mihi  minime  neccssaria  est. 

Viro  autemjnm  iian  ego  :  vivit  vero  in  me  Christus. 
Non  vivil  ille,  qui  qtioudam  vivelal  in  lege,  quia 
persequebatur  Ecclesiam.  Vivit  autem  in  eoCbristus, 
sapientia,  fortitudo,  scrmo,  pax,  gaiidium,  cxtcraique 
virlulcs;  quas  qui  non  babet,  non  potcst  diceic; 
Vivit  in  me  Cbristtis.  Quis  ergo  au  leal  Christo  le- 
gem  imponerc,  qui  vivit  in  Paula7  Non  enimau- 
dct  quis  dicere  Christum  non  recle  vivere,  ut  ci 
coerccndo  lex  imponenda  sit.  Hoc  aulein  toiuiii 
sub  sua  pcrsona  adversum  Pctruin  de  Petro  dis- 
pulal. 

Quodr.ulem  niinc  vivoin  carne,  inpde,inqtiit,  tho 
fi!ii  Dei.  Aljud  esl  in  carnc  cssc,  aliud  in  earne  vivere. 
Qui  enim  in  c  trne  sunl,  Deo  ptucere  non  possitnt 
(ftuni.  viii).l!ndead  lene  vivenies  dicHnr :  Yos  igi- 
lur  in  came  non  est.s,  sed  in  spiriiu.  Quod  vero  sub- 
didil,  in  fide  vivo  fitii  Dei,  ila  intelligendiim  est,  ut 
ctiani  sie  Cbrislus  vivat  in  creJcnte,  habitando  in 
inleriore  homine  pcr  fidcm,  ut  poslea  per  specicm 
implcat  cum,  cuni  absorpitim  fucril  morialc  a  vita  : 
qiioiiiam  futura  vita  proinissa  est  Clirislianis.  Ideo- 
que  qui  iiunc  in  bac  vita  auxilio  Dci  mimilus  vi- 
vil.  m  lide  vilJB  pro:iiiss;e  vivit.  Hic  enim  in  iiua- 
glisciH    illins  conlcmphtur,   quasi    pi»»nus    habens 


SP.S  ENARR.  IN  EPIST.  D. 

Tilse  fiilura;  Ut  atitcni  oslcndcret,   quod  vivii  in  illo  A 
Cbrislus,   ct  qiiotl  in  carnc  vivens,    in   fiJe  vivit 
Eilii    Dci ,    non  racrili  sui  esse,    sed  per   gratiaiu 
Dei ,  qusc  Chrisli    amorc  nobis  quscsita  cst ,   ad- 
didit : 

Qui  dilexil  mc  et  trndidit  seipsum  pro  mc.  Pro  qnn 
iilique,  nisi  pro  peccatore,  ut  euin  jusliflcaret  ? 
Et  dicit  lioc  qui  Judxus  natns,  cl  educalns  erat,  ct 
abundantius  remulatorexstiterat  patcrnarttin  suarum 
tradilionum.  Ergo  etsi  pro  talibus  se  tradidit  Chri- 
slus  cliani  ipsi  peccateres  erant.  Non  ergo  meritis 
justilirc  siuc  dalum  dicam,  qui  non  opus  eral  dari 
justis.  Non  enim  veni  vocare  juslos,  ait  Dominus, 
sed  peccatores  (Maith.  i\).  Ad  hoc  utique  ne  sinl 
peccatores.  Ad  Homaiios  Apostolus  de  Deo  loqui- 
lur,  quod  propiio  Filio  suo  non  pcpcrcil,  sed  pro  R 
nobis  omnibui  cum  tr.ididerit  (liom.  viii).  Non  vero 
ait,  quo.l  se  ipse  tradiderit  Christus,  seJ  paler  ua- 
didit,  ul  salvaret  perdituin  niiindum :  Cbristus  se- 
ipsum  tradidit,  ul  Patris  suamque  faceret  volunla- 
tem.  Judas  aulem,  et sacerdotes,  ct  seniores  populi, 
et  Pilatus  vitam  morti  nescii  iradiderunt.  Itaque 
c.um  ipse  quoq;ic  pro  noslra  salute  tradi  lcril,  bca- 
tus  miilluinque  fclix  erit,  qui  vivcnte  in  se  Chri- 
slo,  pvr  singulas  cogitationes  et  opcra  potest  dicere, 
iu  lida  vivo  Filii  Dei,  qni  dilcxit  me,  ct  tradidit 
seipsnm   pro  me. 

JVon  abjicio  graliam  Dn.  Ut  dicam  per  lcgein  csse 
jitslitiam.  lile  autcin  alijicit  gratiam  Dei,  qui  post 
Evaiigcliuin  vivit  ii:  legc,  ct  post  baptismum  sordida- 
tur  peccalis.  C 

Si  enim  per  lcgem  justitia,  ergo  Clnistus  gratis 
mortuus  est.  Id  est,  sine  causa  morluus  csl,  quando 
per  'egem,  id  est,  per  opcra  legis,  quibus  Judnei 
cniilhlebanl,  posscl  esse  justitia  in  homnihus.  Gra- 
lis  autem  morluum  Christiim  nec  illi  dicunt,  quos 
refellit,  quoniam  Clirislianos  s?  vol  ■lianl  habcri. 
Non  ergo  rectc  per  illa  legis  opera  Chrislianos  ju- 
Slificari  suadcbanl.  Idcirco  cnim  Chrislus  inorluus 
esl,  nt  ea  pncslarct  qu;c  lcx  non  poleral :  ac  pcr 
boc  non  gralis  nioiitius  esl.  Mors  eniin  cjus  ju- 
stificalio  peccaloriun  esl.  Ilucusquc  cotitra  Pe- 
Irum  :  nunc  ad  Calatas  revertitur ,  quihus  recle 
dicit. 

IN  CAPUT  III  : 

0  iusensali  Galalte,  guis  vos  fascinavit  nnn  obedirc  " 
vcritnti?  Dnplicilcr  bic  locus  intelligi  potesl  :  vel 
ideo  inscnsatos  Galalas  appcllalos,  a  majoribus  ad 
minora  venienles,  quod  ineceperanl  spiiiitt.et  carnc 
consummabanlur  ;  vel  ob  iii,  quod  unaqiiscqtie  pro- 
vincia  suas  habeat  proprielatcs,  vcl  uiiaquxqiie 
gens  vel  bonum,  vel  malum  habcre  asseratur,  quod 
alia  non  habct.  Nos  islas  altitudines  dcclinantes, 
superiora  sectabimur  :  atit  slultitiac  eos  aigui  di- 
centcs,  per  quam  spiritum  legis,  ct  litteram  diju- 
dicaie  non  possint  :  aut  vilio  gentis  corripi,  quod 
indociles  sinl  et  vecordes,  el  a;l  sapientiam  lar.lio- 
rcs.  QuoJ  autem  sequitur,  Qnis  vos  fascinavi!  ?  <!i- 
cilur  fascinus  proprie   inf.iiilibus   nocerc,  el    aclali 


PAILI  AD  GALAT.  806 

parvuhc,  et  his  qui  necdom  firmo  vcsligio  figant 
graduin.  Ilnde  ct  quidam  dc  gentilibus  : 

Neselo  rjtiis  leneros  octiltts  mibi  lasin.il  agnos. 

IIoc  utrumque  verum  sit,  necne,  novit  Deus, 
viderit  lector  :  quia  potest  lieri,  ut  et  dwmones 
huic  peccalo  scrvianl,  cl  quosciiiique  in  Dei  opcre 
vel  cnepisse,  vel  profecisse  cognovcrinl,  eos  a  bo» 
nis  operibus  avertant.  Nunc  illud  in  causa  est,  quod 
ex  opinione  vulgi  sumplum  pulamus  cxemplum,  ut 
quomo  !o  tenera  .Tlas  nocere  dicitar  fascino  :  sic 
ctiam  GalatLC  ia  Cbrisli  fide  iiupcr  nali  ct  nutriti 
lacte,  et  non  solido  ciho,  veluli  quodam  fascinati 
sint  toxico,  et  non  stomacbo  a  fide  nauseante,  Spi- 
ritus  sancti  cibttm  evomuerint.  Irascentis  cnim  cuin 
miraculo  verba  stint  :  quia  sic  fuerunt  dcpravati, 
ut  ncc  se  agnoscerent  circumvenlos.  Omnis  enim 
qui  fascinatur,  transit  a  bono  ad  malum  :  sicul  et  hi 
dc  libertatc  ct  sccuritale  ad  servitium  et  solliciludi- 
nem  transierunt. 

Anlc  quorum  oculos  Jcsus  Clirislus  proscriplus  est, 
el  in  vobis  crucifixns.  Nobis  enim  recte  proscri- 
ptus  esl  Christus  de  cujus  palibulo  et  passionc,  ala- 
pis  et  flagellis  oninis  prophelaiuin  proedicit  chortis, 
ut  crucem  ipsius  non  de  Evangclio  lanltim,  in  quo 
crttcilixtis  refertur,  sed  mullo  anlequam  descendere 
digiiaielnr  ad  lerras,  et  hominem,  qui  est  crtici- 
fixtts,  assumerst,  noverimus.  Ncc  parva  laus  Gala- 
taruiii  est,  qitod  ila  crediderint  in  crucifixum, 
ut  eis  fiieril  ante  proscriptus ,  quod  scilicel  le- 
clitantes  prophetas,  et  omnia  vctcris  legis  sacra- 
menla  noscentes,  via  et  ordine  veuerint  ad  cre- 
dendum. 

Hoc  solum  rolo  a  robis  discere,  cx  operibus  legit 
spiriium  accepislh,  an  ex  audilu  ftdei?  Respondetur 
uliquc,  ex  audilii  fidci.  Ab  Apostolo  enim  pracdi- 
cala  cst  eis  fides  :  in  qua  pr.vdicatione  uliquc  ad- 
venlnm,  et  pr.csentiam  sancli  Spiritus  scnserant. 
Sic.it  illo  lempore-  in  novitate  inviiationis  ad  lidem 
ctiam  sensibilibus  miraculis  prxscnlia  sancli  Spi- 
riius  apparebat,  sicut  in  Actibus  Apostolorum  lcgi- 
tur.  Hoc  aulem  faclum  erat  apud  Galatas,  ante- 
quatn  isti  ad  eos  perverlendos  et  circumcidendos 
venisscnt.  Isle  ergo  sensas  csl  :  Si  in  illis  opcri- 
bus  legis  cssel  salus  vestra,  non  vobis  Spiriltis 
sanctus,  nisi  circumcisis  daretur.  Dcindc  inliiiil  : 

Sic  stttlti  eslis,  ut  eum  spiriiu  cceperitis,  nitnc 
carne  constnnmamini  ?  Hoc  cst,  quod  superius  in 
exordio  dixerat  :  Nisi  aliqui  sint,  qui  conlurbant 
vos,  et  voliiui  convertere  Evangelinm  Christi.  Conr 
lurbalio  eniin  ordini  coutraria  est.  Ordo  est  au- 
tem  a  carnalihus  ad  spirilalia  surgcre,  non  ab 
spiritalibus  ad  carnalia  caderc,  sicut  islis  accide- 
rat  :  Cum  Jud.ci  non  aliler  spirilum  accipiant,  nisi 
pcr  fidem ;  vos  e  conliario  putalis  vobis  spirilum 
non  suftieere,  nisi  et  lcgi  subdamini.  El  ha-c  cst 
Evangelii  convcrsio  retrorsnm,  quoil,  qnia  bonum 
non  est ,  nou  cst  Evangelium  cum  hoc  annun- 
liatur. 

Taua  passi  cslis  sinc  caust,  si  tnmcn  sinc  cuusa. 


807  CLAUDH  TAURINENSIS  EPISCOPI  «>» 

Mulla  jam  pro  ti.ie  toleraverant,   non  timore  tan-  A  qui   cxsullavit,  ut  videret  dieni  Doitiiui,  et  viilit, 
quam  sub  logo  posili,  scil  magis  in  ipsis  passioni- 


lius  cliaritate  liraorem  viceraut :  Qnoniani  charitas 
Dci  diffitsa  erat  in  cordibui  eorum  per  Sfriritum  san- 
-i*iihi  (liam.  v),  qucm  acceperant  :  Sinc  causa  crgo, 
iuqnil,  tantapassi  estis,  qui  ex  charitate,  quaein 
vobis  tania  suslinuit,  adtimorem  relabi  vultis;  si 
lamen  sinc  causa  tanla  passi  oslis.  Hic  si  lamcn 
noii  dubilantis  est,  sed  confirmantis.  Vi  cst  illud  • 
Si  tumen  jusium  est  apud  Dettm  retribuere  his,  qui 
rostribultinl,  tribitlatiancm,et  vobis,  qui  Iribuiamini, 
requiem  nobiscum  (II  Thess.  r).  Qtiod  enim  sine 
causa  facluin  dicitur,  siipeifliuim  csl.  Superfluum 
anicm,  ncc  prodest,  uec  nocet.  lloc  Vero  viden- 
dum  est,  ne  ail   perniciem  valeat.  ISon  enim  Uoc 


ct  l.etatus  est.  Unde  et  ad  infidcles  Judxos  dici- 
tur  :  Si  lilii  esselis  Abraham,  opcra  Abrahx  fa- 
cerctis. 

Providetu  autem  scriptura,  quia  ex  ftde  jusiificat 
qenles  Deus,  pranuntiavit  Abraha?,  Qnia  benediren- 
(ii)'  in  le  omnes  tjeutcs.  Igitur  qui  ex  fide  si.nl,  bc- 
uedicentitr  cum  fideli  Abraham. 

Non  quo  ipsa  Scriptura,  alramcntum  viilellret 
cl  membranx,  quac  inscnsibiles  snnt,  possint  fu- 
ttiia  praenoscere,  scd  quo  Spirilus  sanclus,  cl  scn- 
sus  qui  in  litteris  latet,  muliis  post  sxculis  venlura 
prxdixcrint.  Porro  cxeiriplum,  quod  de  Gcnesi  suin- 
pliim  est,  ila  in  proprio  voluminc  continetur.  /'.'( 
bcnedicentur  in  scmine  luo  omnes  gentes  tertat.  Quod 


est  iiom  surgere,  quod  est  caderc  :  quamvis  isli  non-  B  Aposlolus  super  Clirislo  inlerprctans  ail  :  Non  est 
dutn  cecidissent,  sed  jam  inclinarentur,  ut  caderenl.  scriptum  in  seminibus,  quasiin  niultis,  scd  quasi  in 
Nam  utique  adhuc  in  eis  Spiritus  sanclus  operaba-     uno,  et  semiai  tuo,  qui  est  Christus.  Itaquc  noiinun- 


lur,  sicut  consequenter  dicil  : 

Qui  ergo  Iribuit  vobis  spiritum,  el  operalur  virtutes 
in  vobis,  e.c  operibus  leqis,  an  ex  audilu  fidei?  Tri- 
buit,  hoc  esl,  adminislrat,  prxsentis  tempori,  cst 
legendum,  m  ostendatur  pcr  singulas  horas  atquc 
momenia  semper  dignis  Spiritum  sanctum  mini- 
strari.  Kt  quanto  quis  in  Dei  opere  et  ainorc  pro- 
feccril,  tanto  magis  s;incii  Spiritus  in  se  babcre 
virtutcs,  quas  audilus  Qdei,  et  non  legis  opera 
coiisiiimnaiii.  Non  quo  legis  opcra  contemnenda 
sint,  ct  absque  cis  simplex  Qdes  appetenda,  sed 
ipsa  opera  Qde  Uliristi   adorncnlur.  Scita  est  enim 


quani  vel  delraxeriint  verba,  vel  addidcrunt.  Ntilli 
vero  dubium,  quod  in  Isaac,  ct  in  Jacob,  sive  in 
duodecim  patriarcliis,  ct  cxteris  qui  de  Abraliam 
siirpe  descendunt,  non  fuerint  benedicluB  univcrs;c 
nationes  :  sed  in  Clwislo  Jesu  per  omnes  gentcs  lau- 
daliant  Deum,  et  benedicitur  novuin  nomcn  super 
lcrras. 

Quicunque  cmm  ex  operibus  legis  sunl,  sub  muls- 
dicto  sunt,  scriplum  est  en<m  :  Malediclus  omnis 
qui  non  pcrmanserit  in  omnibus  qua?  scripta  sunt 
iit    libro  legis  httjus,  ut  facial  ea. 

Sub  timore  vult  inteUigi,  non  in  libcrtate,  ut  sci- 


sapientis  viri  illa  senlcntia,  non  Qdelcm  vivere  cx  ^"  licet  corporali  prxsenliquc  vindicta  vindicarelllr  in 


justitia,  sed  justum  ex  fide  (Habac.  n).  Simul  os- 
tendimr  Galatas,  accepto  post  lideni  sancto  Spiritu, 
dona  ba'  uissc  virtitlum,  id  csl,  •prophetiam,  genera 
lingnarum,  morborum  curationes,  cl  csetera,  qi:;e 
ad  Corinthios  in  donisspiiitalibus  enumeranlur :  ct 
lamen  post  lani.a,  quia  forsiian  gratiam  discernendo- 
ruin  spirituum  non  habeant,  a  falsis  docloribus  ir- 
rctili   sunt. 

Sical  Abrahatn  credidit  Deo,  el  rcputatum  cst  illi 
ad  juslitiiiin.  Hoc  enim  maxime  in  eo  vicloriosum 
csl,  quod  aiileqnani  circuiuci  leretur,  dcputata  est 
lides  geiiiium  ad  jnslitiain.  Et  ob  boc  referlur  rc- 
ctissime,  quod  ei  dictinn  esl :  Qnia  benediceutur  itt 
te  qmnesgentes  (Gen.  xxii).  Imilatione  utiqne  fnlei 
cjus,  qua  justificalus  est  eiiam  ante  sacramentum 
circuincisionis,  quod  ad  lidei  signaculum  accepit, 
et  antc  servilulem  legis,  qua'  multo  posl  data  est 
tc.nipore.  Rectc  talis  rcputatur  fides  a.l  justiliam, 
qni  legis  opera  supergressus,  Deum  non  metu,  scd 
ditcctione  promeruil. 

Cogiwscilis  ergo,  quia  qui  ex  fide  sunt,  bi  stint 
filii  Abraham.   Veruin  est   quia  crcdentcs  lilii  siint 


cns  qui  non  pcrmanercnt  in  oiiiniblis  qu:c  scripla 
sunt  in  lilno  legis,  ut  facerent  c.i.  Huc  quoqne 
accederet,  ut  in  ipsa  corporum  pcena  etiam  inale- 
dieti  ignominiani  formidarcnt.  Ille  autein  juslifica- 
tur  apud  Deum,  qui  eum  gralis  colil  non  scilicct 
cupiditate  appetcndi  aliquid  ab  ipso  prxter  ipsiim 
aut  liinore  amittendi.  Iuipsoenim  solo  Yera  nostra 
bealiludo  atqne  perfcclio  est.  Et  qiioniam  invisibilis 
esl  oculis  carneis,  fule  colilur,  quandiu  in  bac 
came  viviinus,  sicut  supra  dixit  :  Quod  autcm  niiuc 
vivo  in  carne,  in  fide  vivo  filii  Dei,  cl  ipsa  est 
justitia,  quo  pcrtinel  quod  diclum  est,  quiajustus 
e\  fide  vivit.  Hinc  etenim  ostcndere  voluil,  quod 
(  in  legc  nemo  justificatur,  quia  scriptum  esl,  jiistum 
cx  fide  vivcre.  Qua  iu  re  intelligendum  est  in  legc, 
quod  nuric  ait,  in  opcribus  legis  dictum  esse  :  et 
boe  istis,  qni  in  circumcisione  carnis,  el  talihus 
obscrvalionibns  contincntur,  in  quibus  qui  vivil, 
ila  in  Icge  cst,  ut  sub  lege  vivat,  sed  legem,  ut 
diclum  cst,  pro  ipsis  operilius  legis  niinc  posiiil , 
quod  de  poslcrioribus  manifestatur.  Ait  enim  :  Lex 
autem  non  esl   ex  fuic,   scd  qui  feccril  ea,  vivel  in 


Abralix,  Quia  si  Abrabam   e\  fidc  jiisiilicaius  est      illis.   Non  ail,  qiti  feccrit  eam,  vivei  in  ea,  ulin- 


primus,  ipiotquot  posl  htinc  credunt.  filii  ejus  sunt, 
sive  ex  Judxis,  sive  ex  gcntibus.  Plenitis  dc  boc 
in  epislola  ad  Romanos  dispulab.il,  qiiod  li.lcs  re- 
putata  sit  Abrabac,  et  csetcris,  quicunqiie  bae  mente 
cre.li.leiiut,    quia  incirciimcisus  crcdidit  Abraham, 


telligas  lcgtin  in  lioc  loco  pro  ipsis  operihus  posi- 
lani,  qui  autein  vivebanl  iu  liis  opcribus,  limcbant 
nliqiie,  ne  si  non  ca  fccissent,  lapidationcm,  vcl 
cruccm,  \el  aliquid  hujus  modi  paterentur.  Ergo 
qni  feccril  ea,  inqnil,    vivet  in  illis,    id  csl,  habchit 


m 


ENARR.  TS  EPIST.  D.  P.ULI  AD  GALAT. 


prxmium,  ne  in  i:4a  mortc  puniatur.  Non  ergo  apnd  A  pcccalum,  ut  nos  liberarcmnr  :  nc  reguante  pecoato 


Di-nm,  cujns  ex  fide,  si  quis  in  hac  vita  vixerit, 
cum  Iiinc  cxeesserit,  tunc  enm  magis  habcbil  prse- 
senlissimun.  praemium.  Non  uiiquc  ex  fidc  vivii, 
quisquis  pracsentia,  quac  videntur,  vel  eupit,  vel 
limet  :  quia  fides  Dei  ad  invisibilia  perlinet,  qurc 
posi  dabuntur.  Nam  est  isia  quaedam  in  operibus 
legis  juslitia,  quando  sine  suo  prarmio  relicta  non 
est,  ut  qui  fecerit,  vival  in  eis.  Unde  ad  Romanos 
dicil :  Si  cnim  Abraham  ex  oprribtis  juslificatus  csl, 
kabet  gloriam,  sed  apud  Deum  (Rom.  iv).  Aliud  est 
ergo  non  justifieari ,  aliud  non  juslificari  apud 
Deum.  Qui  omnino  non  justificalur,  nec  illa  servat, 
qu:e  temporale  babent  praemiiim,  nec  illa  quae 
a-lcrnum.  Qui  autcm  in  operibus  legis  justificatur, 


nns  danmati  remaneremus.  Quid  ergo  miralur  Fan- 
sius,  inaledictum  esse  pcccatum,  maledielam  esse 
moriem,  maledictam  esse  morlalilatem  rarnis  sine 
peccalo  Christi?  Ex  poecato  tamen  hominis  eliam  in 
Chrislo  faelum.  Ex  Adam  quippe  corpus  assumpsit, 
quia  ex  Adam  descendit  virgo  Maiia,  qnae  peperit 
Cliristiim.  Dixcrat  aulem  Dcus  in  paradiso  :  Qna 
die  tetigcritis,  morte  moriemim  (Gen.  n).  lloc  esl 
inaleilictuni,  quod  pependil  in  ligno.  Ille  neget  Je- 
suiu  maledictum,  qui  negat  et  n.oriuum;  qui  au- 
tem  eonfitetur  et  mortuum,  et  negare  non  potest 
morlem  de  peccato  esse,  et  ob  hoc  eliam  ipsum 
peccatum  vocavit  :  audiat  Apostolum  diccntem  : 
Ouoniam  vctus  noster  liomo  siuuil  rum  illo  cruci- 


non   apud  Deum  juslilicalur,   quia  temporalem  inde  B  fixns  esl,  el  inielligat  qiiem  malediclum  Moyses  di- 


exspeclat,  visibilemque  mercedern.  Sed  tamen  esi 
etiam  ista,  ut  dixi,  qusedam,  ut  sic  dicani,  lerrena 
carnalisque  justilia.  Nam  et  ipse  Apostolus  eam 
jusliliam  vocat,  cum  alibi  dicit  :  Sccundum  justi- 
liam,  qum  in  lege  est  conversatus  qui  fuerim  sine 
querela  (Phil.  ui).  Proptcrca  Dominus  noster  Je- 
sus  Christus  jam  liberlatem  daturus  credentibus, 
quasdam  earum  observatinnum  non  servavit  ad  lit- 
teram.  Endc  ciiam  euni  sabbato  csurientes  diseipuli 
spicas  evulsissent,  respondit  indignanlibus,  Domi- 
num  esse  filium  liominis  etiam  sabbati  (Matth.  xn). 
Ilaque  illa  carnaliler  non  observando  carnali  confia- 
gravit  inviilia,  el  suscepit  qukiem  prjcnam  proposi- 
tam  illis,  quieam  non  oliservassent,  sed  ut  credentes 


xeril ,  ideoque  secnrus  Apostolus  ait  de  Cbristo  : 
Faclus  est  pro  nobis  maledictum ,  sicul  non  limuil 
dicere,  pro  ommitiis  morluus  est.  Hoc  esl  enim, 
inortuus  est,  qno:I  makvlictus  :  quoniam  mors  ipsa 
ex  maledicio  esl,  et  maledictum  est  omne  peccalum, 
sive  ipsiim,  quod  fit,  ul  seqnatur  supplicinm,  sive 
ipsum  s.ipplicium,  quoil  alio  moilo  vocalur  pecca- 
tum,  quia  fil  ex  peccato.  Suscepit  autcin  Christus 
sine  reatu  supplicium  nostrum ,  ut  inile  solveret 
reatum  nostrum,  el  finiret  etiam  supplicium  no- 
strum.  Ex  iugenio  meo  ista  dixerim,  si  non  Aposto- 
lus  toties  hoc  inenlcat,  ut  et  dormientes  excilet,  et 
calumniantes  ronfundat.  Misit,  inquit,  Dcus  Filium 
suum  in  similittidinem  camis  peccati   (Rom.   vui). 


in    se    talis   pociuc    tiir.ore  omnino   liberaret,   ad  Q  quia  non  de  traduce  mortalilalis  in  Maria  per  ma- 


quod  refertur,  quod  nunc  consequenter  adjunxit: 
Cliristus  nos  redcmit  de  malediclo  legis,  factus  pro 
tiobis  maledictum  .  quia  scriptum  est :  Maledictus  om- 
nis  qui  pendet  in  ligno.  Mors  hominis  ex  poena  pec- 
eali  esl,  unde  et  ipsa  peceatum  dicitur.  Nou  quia 
peecat  homo  dum  moriiur;  sed  quia  ex  pcccalo  fa- 
ctum  esl,  ut  moriatur  :  sicut  alio  modo  dicitur  :  Lin- 
gua  proprie  caro,  qux  intra  dentes  sub  palato  move- 
tur;  et  alio  modo  dieitur  lingua,  quod  per  linguam 
fit  :  secundum  quein  modum  dicitur  lingua  Graica, 
alia  Latina.  Et  manns  alio  modo  dicitur  ipsum  pro- 
prie  corporis  membruin,  qnol  movemus  ad  operan- 
dimi ;  et  alio  modo  niamis  dicitur  9eriptura,  qnx  fit 
per  manum.  Dicimus  enim  :  Prolata  est  manus  ejus 


scuUini  vencrat,  sed  tamen  quia  de  peccato  est  mors. 
Illa  autcm  caro,  qiiamvis  ex  virgine,  tamen  morta- 
lis  fnit  :  et  eo  ipso,  quo  rnorlalis  erat,  similitudinem 
babebat  carnis  peccati.  IIoc  appellat  eliam  pecca- 
luni.  consequenter  dicens  :  Vt  de  peccato  damnaret 
peccatum  in  carne.  Item  alio  loco.  Eum,  inquit ,  qui 
non  noverat  peccalum,  peccatum  pro  nobis  fecit ,  ut 
nos  simus  justitia  Dei  in  ipso  (II  Cor.  n).  Cur  ergo 
limercl  Moyscs  dicere  maledictum,  quod  Paulus  non 
timnit  dicere  peccatum?  Plane  hoc  propheta  ei  pra> 
vidcre  debuit,  et  praedicerc  paratns  ab  lucrelicis  cnm 
Aposlolo  reprehendi.  Quisquis  cnim  reprebenderit 
propbelam  ilixisse  malediclum,  cogitur  reprchendere 
Apostolum  dixisse  peceatum.  Nam  utique  maledictum 


lecta  est  adversus  eum  manus  ejus ;  habeo  mamim  t)  comes  peceati  est.  Nec  iileo  major  invidia  cst ,  quod 


tuain  :  manus  ulique  proprie  iiiembrum  est  liominis. 
Non  autein  opinor  iilam  scripturam  membrum  esse 
hominis,  et  tamen  dicitur  manus,  eo  quod  inanu  la- 
tta  sit.  Sic  et  peccatum  non  tauliiin  ipsum  opus  ma- 
luiii,  qiiinl  pcena  dignum  cst,  scd  etiam  ipsa  mors, 
quae  propter  peccata  esl,  peccatuin  appellaium  est. 
Illud  itaque  peccatum,  quo  reus  esset  morlis,  non 
commisit  Christus.  lllud  autem  alterum,  id  est,  mor- 
tein ,  qua?  peccato  inflicta  cst  humanoc  natnrae,  sus- 
cepit  pro  nobis.  Iloc  suspenilit  in  ligno,  hoc  male- 
diclum  est  per  Moysen.  Ibi  mors  damnaia  c>t,  nc 
regnarcl,  et  maledicta  cst,  ut  periret.  Quapropter 
per  Chrisli  lalc  peccatuin  damnatum  esl  et  noslrum 


addiderit  Deo,  ut  diceret,  Malcdictns  Dcu  omuis,  qui 
pependerit  in  ligno.  Nisi  cniin  Deus  odissct  pcccatum, 
el  niortem  noslram,  non  ad  eam  siiscipiendam  alque 
deleiidam  Filium  siium  miiteret.  Quid  ergo  miruin, 
si  maledictum  est  Dco,  quod  odit  Deus?  Tanto  enim 
libenlins  nobis  donat  iminortalitalein,  qu;c  futura  est 
Cbristo  venicnle,  quanio  miserieordius  odit  mortem 
nostram,  qua:  in  ligno  pepcndit  Christo  moriente. 
Qnnd  aulem  additum  est,  omnis,  ut  diceretur,  Ma- 
lediclus  omnis  qui  pependit  in  ligno,  non  sane  Moyses 
minus  pracvidil  eliam  justos  in  cruce  futuros,  sed 
bene  pr.cvidit  luerelicos  vcram  mortem  Domini  ne- 
gaturos,  ct  idco  volenles  ab  hoc  malcdiclo  Clnistiim 


«71 


CLAIDH  TAURINENSIS  EPISCOPl 


8:4 


sejungerc,  nt  a  morlis  ctiam  verilate  sejiingcrcni.  Si  ,\  confirmutum  testameutum  ncmo  speinit  aut  super- 


enim  vcra  iila  mors  non  erat,  millum  malcdiclum 
Cliristo  crucifixo  pcpcmlil  in  ligno  :  quia  ncc  vcre 
crucifixus  esl,  seil  contra  longe  fultiros  bccrellcos 
i|iiam  ile  longe  claiual  Moyscs  :  Sine  causa  tergiver- 
samini,  o  quibits  displicel  veritas  mortis  Christi, 
malcilicius  omnis  qui  pcpcndit  in  ligno.  Nnn  ille,  aut 
ille,  sc  1  omnis  oinniiio,  ciiam  et  Filius  Dei,  etiam 
prorsus.  Nam  hoc  est,  qnod  non  rullis,  in  !c  salagi- 
tis,  indc  scdticilis.  Displicel  cniin  vobis  malmlictus 
pro  nohis,  quia  displicel  mortiius  pro  noliis,  Tnnc 
enim  cxtra  malediclum  illius  Adam  ,  si  cxtra  illius 
moitem.  Cum  vero  es  homine  et  pro  homine  mor- 
tem  suscepil,  ex  illo  el  pro  illo  ct  malediclum,  quod 
morlem  comitatur,   suscipcre  non  dedignatus  esi , 


ordmat.  Cum  enim  teslalor  mnlct  icstamcntum,  non 
conliiniatiiin  mutat.  .Tcstaloris  enini  morte  confir- 
malur.  Qnod  aulem  mors  testaloris  valcl  ad  confir- 
maiidmn  tcslanientum  cjus,  quia  ronsiliiim  jam  mu- 
tare  non  polcst,  hoc  incommutabilitas  promissionis 
Dci  valet  ad  confirmandam  hxreditalem  Abralue, 
cnjus  fulcs  dcputala  cst  ad  justiliam. 

Abrulue  dictie  sunl  promissiones,  et  semini.  Non 
dicit,  et  seminibus,  quasi  in  inultis,  scd  quati  in  uno, 
et  semini  luo,  qui  esl  Cltristus.  Scmcn  Abraham,  cui 
dictac  sunt  proniissioncs,  Christnm  dicit  Apostolus, 
hoc  est,  omncs  Christianos  fidem  imitantcs  Ahrahae. 
Qnos  ad  singularitatcm  rcdigil  commcndando,  quod 
non  dictum  esl  cl  seminibus,  sed  semini  luo.  Quia 


eliam  ille  prnrs:ts,etiam  ille  Filitts  Dci,  semper  vivns  ^  una  cst  fides,  et  non  possunt  simul  juslificari,  qui 


in  sua  jnstitia,  niorlims  autem  propler  delicta  no- 
stra,  in  carne  susccpta  ex  pcena  nostra,  ac  per  hoc 
addittim  cst,  omnis,  ne  Christus  ad  veram  moilem 
uon  pcrtincrc  dicerelur,  si  a  maledicto,  quod  morli 
conjiinetnm  est,  insipienti  bonoiificenlia  separetur. 
Qni  aulem  ex  verilate  evangelica  fidclis  est,  intelli- 
gil  ja.n  non  csse  contumeliam  Christi  cx  ore  Hoysi. 
C;im  enra  dixit  malcdietum,  non  ex  divinitale  ma- 
jest.itis  snne,  sed  ex  conditione  pceii:c  nostne,  ex  quo 
iu  lignn  suspensns  est.  Qtiare  non  est  laus  Chrisli  cx 
ore  Manichscorura  :  cum  eum  negant  carncm  ha- 
buisse  mortalcm ,  in  qua  veiam  mortcm  patcrettir. 
Quia  ex  illo  prophetieo  malcdicto  laus  intelligitur 
humililalis  :  ex  isto  hxrelico  qnasi  honoie  crimen 


vivunt  ex  operibus  carnaliler,  cuin  his  qui  vivuiil 
cx  fide  spiritaliter.  Vincibiliter  autem  quod  infert, 
lcx  non  nata  erat,  nec  posset  post  tot  annos  ita  dari, 
ul  ai  liquas  Abrahsc  promissiones  irritas  faccret.  Si 
enim  lex  jitstificat,  non  esl  justificalus  Abruham,  qui 
mulium  ante  legem  fuil.  Quod  quia  dicere  non  pos- 
sunt,  cogiiniiir  faieri  non  legis  operibus  justificari 
homiiiem,  scd  fide.  Simul  etiam  nos  cogit  intclligere, 
omnes  antiquos  palres  ,  qui  juslificali  sunt ,  ex  ipsa 
lide  juslifieatos.  Quod  eniin  nos  cx  parte  prxleri- 
tum,  id  est,  primum  advcnlum  Domini,  cx  parte  fu- 
turum,  id  est,  sccundum  adventum  Doaiini,  crcdcndo 
salvi  cHiciemtir,  hoc  tolum  illtid  est,  ulrumque  ad- 
veutum  fulurum  credcbanl  rcvelante  sibi  Spiritu 


objicitur  falsiUlis.  Si  ergo  ncgas  malediclum,  negas  C  sancto,  nt  salvi  fierent.  Unde  est  cliam  illud  :  Abra- 

ct  mortuum.  Si  negas  mortuum,  non  jam  contra 

Moysen ,  sed  conlra  apostolos  dimicas.    Si  autem 

conliieris   morluum  ,   confiterc  susccpisse   posnam 

peccali  nosli  i  sine  peccalo  nostro.  Jam  vcro  nbi  ati- 

dis  peeiiam  peccali,  aul  ex  beiiediclione  crcde  ve- 

nicntem ,  aul  ex  malcdictione.  Si  ex  benediclione 

vcnit  pmna  pcrcati  ,  opta   esse   semper   in  poeua 

peccali.   Si  cutem  oplas  inde  liherari ,  crcdc  pcr 

ciivinx  scntenli;c  jitsliiiam  ex  maledictione  venisse. 

Confitcre  ergo   maledictum  suscepisse  pro  bonis, 

q:iem  confileiis  moitnum  essc  pro  nobis.  Ncc  alitid 

signillcare  voluisse  Moysen,  cum  diceret  :   Male- 

didus   omnis  ,   qni  in  liijno  pependerit ,    nisi    mor- 

lalis  omnis,  et  r.ioriens  omnis  ,  qui  in  ligno  pe- 

peiuleiit.   Polerat  enim  dicere ,  maledictus  oninis 

qui  mortalis,  aut  nialedictus  omiiis  moriens.   Sed 

boc  esl  quoJ  asserit  prnpbetia.  Qui.i  sciebat  Chrisli 

morlcm  in  cruce  pensuram,  ct  fiilnros  hsereticos, 

qui  dicerent  :  Pependit  quidem  iu  ligno,  sc  I  spccic 

quadam,  non  ut  vetc  morerclur.  Clamando  crgo  nia- 

ledicius,  nibil  aliud  clamavit,  cisi  quia  vere  inor- 

luus,  scicns  mortcm  hominis  peccatoris,  quain  sine 

pcccalo  ipse  susccpit,  dc  ilio  malcdicto  vcnientem, 

quo  dictum  cst  :  Si  tetigeritis,  morle  moriemini. 

Ut  aduplionem  spiritut  accipiamns  per  fidcm.  Id 
csl,  ut  quod  non  timetur  in  carnc,  sed  qnod  spirilu 
diligilur,  crcdituris  annnntietiir. 

Fratres,  sccundum  haminent  dico,  tnmcn  liomitis 


liam  concupivit  dicm  meum  videre,  et  vidit,  et  gavisut 
cst  (Joan.  viii). 

Iloc  autcm  dico  testamenlum  eonfirmatum  a  Deo, 
qiur  post  quadringcntus  et  trigintu  annos  facta  est 
lex,  non  irritum  [ucit,  ud  evacuandam  promissionem. 
Primum  proptcr  imperitos  ipsos  annos  minulatim 
atquc  subtiliter  discutiamus.  Et  post  quid  exinde 
senticndum  sit,  exponemus.  Igilur  Abraham ,  cum 
sepluaginta  quinque  cssct  annorum,  divinum  accepit 
or.iculum,  ut  egrederctur  de  lerra  sua  :  qui  posl 
viginti  quinqtte  annis  genuit  Isaac,  qtii  erat  annus 
viia;  su?r  centesimus.  Qui  Isaac  anno  vitsc  sux  sexa- 
gcsimo  genuit  Jacob,  et  Esau.  Hi  sunt  anni  a  prima 
Abralue  promissione  octoginta  quiiiqtie.  Denique  Ja- 
cob  anno  vila:  surc  nonagesimo  pritno  genuit  Joscph, 
et  anno  vitac  suce  centesimo  triccsimo,  qui  crat  an- 
nus  vitrc  Joseph  triccsimus  nonus,  dcscendit  in 
/Egyplum.  Ili  sunt  anni  a  prima  promissione  Abraluc 
ducenti  quindccim.  Manserunlque  filii  Israel  in 
iOgyplo,  post  introitum  Jaeob,  annis  dticentis  quin- 
dceim.  Pnst  moilem  vero  Joseph  annos  centnm 
quadraginta  quatuor.  Inter  mortcm  Josepli  et  nati- 
vitatcm  Moysi  ficrunt  anui  sexaginta,  ipiia  octo- 
ginta  annorttm  erat  Moyses ,  quando  apparuit  ei 
Dcus,  et  misil  eum  ad  Pharaonem.  Si  quis  isla  du- 
bilat,  vel  calcniandi  et  invcnicndi  summam  anno- 
rum  non  habet  scientiam,  sumat  annos  ab  introilu 
Jacol)  in  /Egyptum ,  ct  inveniet  usque  ad  raortem 


875                                           ENARH.  IN  EPIST.  D.  PAULI  AD  GALAT.  874 
loseph  annos  septuaginta  «niim.  His  addc  sexaginta  A  per  angelos  in  manu  mediatorh  :  meciaior  autcm 

quatuor,  fmnt  centnm  triginta  qninque,  quia  sexa-  unius  non  est,  Dcus  aulcm  uvus  cst.  Quia  manente 

gesimo  qnarto  anno  post  mortcm  Joseph  iiivenilnr  repromissione  qn:e  facla  fuerat  ad  Abraham.   Icx 

natus  esse  Moyses.  His  adde  octoginla  annos  vite  postca  dala  per  Moysen  frustra  videbatur  illata,  cur 

Moysi,  quia  tot  annorum  erat,  quaodo  missus  csl  ad  data  sit,  explicat  :  propter  liansgressiones,  inquit. 

Pharaonem.  Hos  addc  ad  centum  triginla  qiiinquc  Post  offensam  enim  in  ercmo  populi,  post  adoratum 

superiorcs  annos,   et  fiunt   ducenti  quindecim.   A  vitnlum,  ct  murinurin  Dorainum,  lex  transgressioucs 

prima  igitur  promissionc  Abrahae  usquc  ad  introitnm  prohibilura  successit.  Supeibienli  ergo  populo  lcx 

Jacob  in  -■Egyptum  fiicrunt  anni  ducenti  quindcciin.  posita  est,  ut  qnoniani  gratiam  charitalis  nisi  bu- 

Et  inde  usquc  ad  transitiim  maris  Uubri,anni  duccnti  miliatus  accipere  non  posset :  el  sine  hac  gratia  nullo 

quindecim.  Fiunt  in  summa  quadringenti  triginta.  El  niodo  prrcccpta  lcgis  impletcl ,  lrans"rcssione  hu- 

hoc  est,  quod  ait  Apostolus  hoc  loco.  Non  autcm  miliaretur,  utquaereretgraiiam,  uec  se  suis  meritis 

dico  lestamenlum  confirmaliim  a  Deo,  quse  facta  est  salvum  (ieri,  quod  superbum  est,  opinarctur,  ut  essct 

post  quadringentos  ct  triginta  annos.  Scd  dicet  ali-  non  sua  potcstateet  viribus  justus,  scd  in  manu  nic- 

qnis  :  Quomodo  potesl  fieri,  ut  lam  paucos  filii  Isracl  diatoris  juslificantis  impium.  Pcr  angelos  autem  mi- 
.11  terra  /Egypii  steterint  annos,  cum  Scriptura  li-  B  nistrata  cst  onmis  dispensaiio  Veleris  Teslamenti, 

bri  Gcneseos  narrct,  quod  dixeril  Deus  ad  Abraham  :  agentc  in  eis  Spiritu  sancto,  et  ipso  Vcrbo  vcri:atis 

Scilo  prcenoscent,  quia  pcregrinum  crit  semen  tuum  nondum  incarnato,  sed  nunquam  ab  aliqua  veridica 

i»  lerra  non  sua,  et  subjicient  eos  serviluti,  cl  ejfuienl  administralione  recedente  :  quia  per  angelos  dispo- 

annis  quadringentis  (Gen.  xv)?  Non  ilaque,  quod  ait,  sila  esl  illa  dispensatio  Icgis,  cum  aliqtiando  suam, 

in  servitutem  redigens  eos,  ad  quadringentos  annos  aliquando  Dei  personam,  sicut  prophcianim  ctiam 

referendum  est,  tanquam  pcr  tot  annos  habuerint  in  nios  est,  agerent.  Perquc  iliam  legem  morbos  ostcu- 


servitute ,  sed  refercndi  sunt  quadringcnti  anni  ad 
id,  quod  dictum  csl,  peregrinum  crit  se.racn  tuum 
in  terra  non  sua.  Quia  sivc  in  tcrra  Chanaan,  sive 
iu  vEgypto  pcregrinum  erat  illud  semen,  antequam 
h;vreditatem  sumercnt  in  tcrra,  ex  promissione  Dci, 


dentem,  non  aufercntem  etiam  praevaricationis  eri- 
mine  conlrita  superbia  est.  Disposita  est  per  ange- 
los,  sed  in  potcstale  medialoris,  ul  ipse  liberarct  a 
peccatis  per  transgressionem  legis  coaetos  confiteri, 
opus  sihi  esse  gralia  et  misericoidia  Domini,  ut  sibi 


quod  f.ictum  est,  posteaqnam  ex  /Egyplo  libcrali  peccata  dimittercnlur,  et  in  nova  vila  per  cum,  qni 
smit,  nt  pcr  spcciem  loculionis,  quam  grammatici  pro  se  sanguinem  fudisset,  reconciliarentur  Deo.  In 
hyperbalon  voraul ,  diclum  esse  intelligalur.  Et  est  islis  enim  erat  per  transgressionem  legis  confrin- 
scnsns  vel  ordo  verborum  :  Sciendo  scias,  quia  pe- q  gcnda  supcrbia,  qui  gloriantes  r!e  paliv  Abraham, 


regrinnm  eiit  semeu  luum  in  tcrra  non  sua  quadrin- 
gentis  annis.  Illud  autem  interpositum  intelligatur, 
et  in  servitutem  redigent  eos,  et  nocebunt  illis,  ila 
iit  ad  qnadringcntos  annos  ista  interpositio  non  pcr- 
tineal.  In  extrcma  enim  parte  annorum  summ.e  hu- 
jus,  hoc  cst,  post  mortcm  Joseph  factum  est,  ul  in 
jEgypto  populus  Dei  duram  perageret  scrvitutcm. 
Sequitur  quxslio  satis  neccssaria.  Si  enim  fides  jus- 
tificat,  el  priore.s  sancti,  qui  apud  Dcum  juslificali 
sunt ,  pcr  ipsani  jiistificati  sttiil,  quid  opus  erat  legem 
dari?  Simplcx  aulem  scnsus,  qui  hoc  Ioeo  lexitur, 
hanc  vim  habet,  ut  doceret  Apostolus,  non  possc  pcr 
legem,  quae  posiea  dala  est,  repromissioncs,  qua: 
ante  facUe  sunt  ad  Abraham,  deslrui,  et  posleiiora 


quasi  naluralem  se  jactabant  habere  justiliam,  et 
merila  sua  in  circumcisione  c.-eleris  gentihus  tanio 
perniciosius,  quanto  arrogantius  prseferebant.  Gcn- 
lcs  autem  facillime  ctiam  sine  hujusmodi  legis  trans- 
gressione  humiliarentur.  Homines  enim  nullam  ev 
parenlibus  originem  justitiae  se  trahere  prscvidentes, 
simulacrorum  eliam  scrvos  invenit  evangelica  gra- 
lia.  Non  enim  sicnt  islis  dici  polerat,  non  fuissc  il- 
lam  justitiam  parentum  eorum  iu  colcndis  idolis, 
quam  esse  arbitrafcantur  :  ita  etiam  Judajis  dici  po- 
terat,  f.iis.im  fuisse  justitiam  palris  Abraham.  ltaqee 
illis  dicilur :  Facite  ertjo  fructum  digmim  pomkcninr, 
ct  nc  dixeritis  vobis,  patrem  habcmus  Abraham.  Po- 
lens  est  cnim  Deus,  de  lapidibus  islis  suscitare  fitios 


prioribns  prsejudicare.  Cum  repromissiones  ad  Abra-  U  Al"'aliam  (L"c.  m).  Istis  autem  dicitur  :  Propler  quoa 

memorcs  eslis,  quod  vos  aliquando  gcntcs  in  came, 
qui  dicimini  prapulinm  ab  ea,  qita:  dicitur  circumci- 
sio  in  carne  manufacta,  qui  eralis  iilo  lempore  sine. 
Christo,  alienuti  a  societate  Israel,  et  peregrini  lesla- 
mentorum,  promissianis  spcm  uon  habenlcs,  ct  sine. 
Deo  in  hoc  mundo  (Eplies.  n).  Denique  illic  inOdeles 
de  oliva  sua  fiacli,  hic  autem  lidcles  de  oleaslro  in 
oliva  illnrum  inscili  essc  nionstrantur.  Illorum  ergo 
crat  de  lcgis  transgressione  atterenda  superbia  , 
sicut  ad  Homanos,  cum  Scripturarum  verbis  peccata 
eoruiii  cxaggerassct  :  Scilis  aulem,  inquit,  quonutm 
qucecunquc  tex  dicit,  liis  qui  in  tege  sunt,  icquilur, 
ut  omne  os  obslrualur,  cl  reus  fial  omnis  mundui 

2fi 


ham  anle  quadringentos  et  triginla  annos  datse  sint, 
quod  bcnedicereitlur  in  illo  universoc  nationes  :  legis 
autem  observatio,  quod  qui  fecissct  cam,  vivercl  in 
ea,  posl  quadringentos  et  triginta  annos  Moysi  data 
sit  in  monte  Sinai.  E  eontrario  hic  dici  poteral  : 
Quid  ergo  neccsse  fnerit,  legem  post  tanliim  tempus 
repromissionis  dari,  cum  ex  data  iege  suspicio  dc- 
slructa;  sponsionis  poluerit  oboriri  :  et  manentc  re- 
promissionc,  non  profutura  lex  data  sit;  quam  prac- 
vi.iens  Apostolus  qiwstioncm  ,  in  sequentibus  ipse 
sibi  praponit,  el  explicat,  dicens  : 

' Qnid  itiitur  lex?  proplcr  transgrcssiones  posila  est, 
doncc  veni.ct  semen,  cui  promissum  crs.l  :  ordinqla 
1'atkol.  CIVr. 


8T!> 


CLAUDIl  1'AURINENSIS  EriSCOPI 


876 


Dco(Rom.  ni).Jii(lxi  scilicet  de  transgressionc legis,  A  erat,  ae  si  aperte  dicat:  Jam  nos  reatus  legis  non 


et  gentes  de  impielate  sine  lege.  Unde  et  iterum  ait  : 
Conclusit  enim  Deus  omnia  in  credulitate,  ut  omnibus 
miterealUT  (liom.  xm). 

Lcx  crqo  adversus  promissa  Dei?  Absit.  Non  ergo 
lcx  data  csi,  ut  peccatum  anferret,  sed  ut  sub  pec- 
cato  oinnia  coneluileret.  Lex  enim  ostendebat  esse 
peccatum,  quod  ilii  per  consuelndincm  caecati  pos- 
sent  putare  justiliam ,  ut  Iioe  modo  humiliati  eo- 
gnoscerent  non  in  sua  mami  esse  salulem  suam,  scd 
in  mann  mediatoris.  Absit  uiiqne,  quia  non  est  lcx 
inimica  promissionis,  quippe  cnm  confirmet  eam. 
Nam  priinus  Moyses  dixil :  Prophetam  vobis  suscita- 
rit  Dcus  dc  fratribus  veslris  (Dcnt.  xvm;  Act.  xiii). 
Hoe  dictum  de  Cliristo  Petrus  apostolus  probat  in 
Aclilius  apostolorum. 

Si  cnim  daia  essel  lex.  quw  posset  vivificarc,  vere  ex 
lege  esset  juslilia.  Sed  concltisit  Scriptura  omnia  sttb 
peccuto,  ul  promissio  ex  fnle  Jesn  Clirisli  dttrclur 
crcdenlibus.  Ptius  autem  quam  veniret  /idcs,  sub  legc 
custodicbamur,  conclusi  in  eam  fidem,  quw  rerelanda 
crat.  Sicul  mediator  Dci  et  liominum  inter  daritem 
et  accipienlem  legem  medius  fuii,  sic  lex  ipsa,  quaj 
post  repromissionem  data  est,  intcr  repromissionem 
et  eompletioiiein  ejus  media  subrepsit.  Qnae  non 
idcirco  arbilranda  est  promissionem  cxcludere,  quia 
postea  subsecula  eam,  qu;r  prius  fiiit  videtur  abole- 
re  :  sed  ex  eo,  quod  non  potuit  vivificare  ,  nec  id 
tribuere,  quod  repromissio  prima  pollicita  est,  ma- 
nifestum  est  in  cuslodiain  cani  reprnmissionis,  non 


obligat  ,  jam  per  gratiam  liberalos.  Namque  ante- 
quani  spirilalem  gratiam  humiliali  reciperemus,  ni- 
hil  nisi  mortilicabat  nos  littera ,  juhcns  quod  non 
poteraimis  implerc.  Unde  dicil :  Littera  enim  occi- 
dit  :  spiritus  autem  virificat  (I  Cor.  111).  Conclusio 
enim  coruin  eral  laiilinn  timor  unius  Dei,  ct  quod 
prsevaricatores  ipsius  legis  inventi  siint,  non  ad  pcr- 
niciem,  sed  ad  utililatcm  valuit  eis,  qui  crcdiderunt. 
Cognitio  enim  niajoris  aegiitudiuis,  et  dcsiderari  me- 
dicum  vchementius  fecit,  et  diligi  ardeniius.  Cui 
cnim  plurimum  dimittilur,  plurimum  diligit. 

Itaque  lex  pwdagogus  noster  fuit  in  Cltrhlo  Jesn, 
ul  ex  ftde  justijiccmur.  At  ubi  vcnil  fidcs  ,  jttm  non 
sub  pwdugogo  sutnus.  Omncs  cnim  Filii  Dei  estis  per 
15  fidem,  quw  csi  in  Cliristo  Jcsu.  Pajdagogns  Grarum 
csl.  Paedagngus ,  pedissequus.  P;eilagogum  crudito- 
rcm,  vel  nutritorera  puerorum  dicimus.  Paedagogus 
dicilur  qui  parvulis  assignalur,  ah  eo  quod  pueros 
agat,  id  est,  ducat,  et  lascivientcm  refrenat  aclalem, 
ut  prona  in  vitia  eorda  teneanlur ,  dum  lenera  slu- 
diis  eruditur  infantia,  el  ad  majores  philosophia;,  ac 
regend.T  reipuhlieae  disciplinas  metu  pccna;  coercita 
pra>paretur.  Non  tamen  pxdagngus  magisler  et  pa- 
ler  cst,  nec  hsercditatem  el  scicntiam  piedagogi  is 
qui  eiuditur,  exspectat,  sed  alicnum  custodit  filium 
p.wlagogus  ab  eo,  poslquam  ilic  ad  lcgitiinum  ca- 
piendx  hxrcditatis  tempus  advenerit ,  rccessurus. 
Dcnique  et  uomen  pscdagogi  hoc  ipsuin  sonat ,  cl  est 
eomposilum  ah  eo,  quod  pueros  agat,  id  est,  doceat. 


in  subversionem  datam.   Si  enim  data  esset  lcx  quaj  C  'taque  et  Moysi  lex  populo  lascivicnti ,  ad  instar  p;c- 


possel  praislare  vitam ,  el  id  quod  rcpromissio  spo- 
ponderat  exhiberc ,  vere  promissio  per  legem  puta- 
retur  exclusa.  Nuncautem  propler  Iransgressiones, 
ut  supia  diximus,  posita  ,  magis  eos  arguit  peccato- 
rcs  ,  quibus  posl  repromissionem  in  custodiam,  et, 
ut  ita  dicam ,  in  carcerem  data  est :  ut  <|uia  per  ar- 
bitrii  liberlatem  noluerunt  innoecntes  exspeelarc 
promissum  ,  legaiibus  vinculis  prxpediti ,  el  in  ser- 
vitutem  mandalorum  redacti,  custodircnlur  iu  ad- 
vcnlum  futurae  in  Christo  lidci,  qu;e  finem  rcpromis- 
sionis  alferret.  lustitiam  hanc  dicit,  qux  apud  Dcum 
reputatur  justitia ,  idesl,  fidei,  qniaetlex  hahuil 
jnsiiiiam,  sed  ad  prsescns,  non  quae  justificaret  apnd 
Deum ,  reraittere  enim  peecata  non  poluil,  ut  de 


dagogi  scverioris  apposila  est  ul  custodiret  eos,  et 
futui;c  fidei  praepararet ,  quae  poslquam  venit ,  et 
credidimus  in  Christum,  jam  non  sutnus  sub  pxda- 
gogo.  Tulor  a  nobis  curatorquc  discedunt,  et  le.gi- 
linium  uctatis  tempus  inciintes  vereDei  filii  noniina- 
mur  :  cui  nos  generat,  non  lcx  abolita,  sed  mater 
fides,  quse  est  in  Clnisto  Jesu.  Quod  si  quis  post 
eonsiimmatuni  oet.itis  suoe  tcmpus  ,  quando  jaro  hac- 
res,  et  liher ,  et  filius  appellatur,  volueril  esse  sub 
paedagogo,  sciat  sc  non  posse  legibus  parvuli  vivere. 
Ubi  cniin  nunc  complcri  potest  illud ,  Ter  in  anno 
apparebit  omnc  masculinum  tnum  in  eonspcctu  Do- 
wini  Dei  tui  (Exod.  xxxiv) ,  suhversa  Jerusalem ,  et 
leiuplo  usque  ad  cinercs  dissipato?  Uhi  salutares  et 


peccatoribus  faccrel  justos;  sed  a.l  hoc  dala  est,  ut  ^  P10  Peccal°  hosli;c?  Ubi  similalum  decoctio,  liolo- 


terrore  essei  provocans  homincs  ad  bonam  vitam, 
irreverentes puniens.  Ideoque  non  est  data  lex,  qux 
posset  vivificare  ,  sed  condemnare.  Nec  vcro  aesli- 
mandum,  Scripturam  auclorem  esse  peccali ,  quia 
oimiia  sub  pceeato  conclusisse  dicatiir,  eum  manda- 
tuin,  quod  ex  ore  pravipimr,  ostendat  polius ,  ar- 
guatque  peccatnm,quam  sitcausa  peccali.  Quomodo 
etjudex  non  esl  auctor  sceleris,  nequam  homines 
vineiendo,  sed  concludit  cos,  ct  nocentes  sentenliae 
sua  auctorilate  pronuntiai ,  ut  debitores  pocnae  in- 
dtilgentia,  postea  ,  si  volaerit,  priiicipiilis  absolvst. 
Quod  autem  dicil,  Priusquam  veniret  ftdcs,  snb  lcge 
cusiodiebamur,  conclusi  in  eam  fidem,  qutc  revelandtt 


caustorum  oblatio,  aeternus  ignis,  altari  omnino  de- 
struclo  (Lev.  iv,  v  et  vi)?  Noxiis  vero  qu.-c  poterit 
pcena  discerni ,  Scriptura  dieente :  Auferetis  malum 
de  medio  vesinun  (Deut.  xm),  servientibus  Judteis, 
et  Romanis  regnantibns?  Atque  ita  lil,  ut  uec  sub 
patre,  ncc  sub  psedagogo  vivanl ,  duin  ct  lex  irnplcri 
noii  polest  posl  suecessioner.i  lidei,  et  fides,  dum 
paxlagoga  lex  aperitur,  non  lenetur. 

Quiamtiue  cniin  in  Cliristo  bttptizati  estis,  Clnistum 
induislis.  Quod  autem  Christus  sil  indumenlum  fi- 
ilelium  ,  jion  solum  de  praesenti  loco,  veinm  eliara 
de  alio  comprobalur,  P.uilo  eodem  cohorlante :  /»- 
ditite  vos  Dominum  Jesum  Christum  (Rom.  xm),  dum 


877  ENAHR.  1N  EPIST.  D.  PAULI  AD  CALAT.  87S 

imnuuaniur,  Curislum  induunt,  quando  lioc  a|>iiel-  A  lioiiiinum ,  seJ  etiam  propter  conscienliam ,  ui  non 


lanlur,  (juod  creilunt.  Si  igilur,  qui  in  Christo  bapli- 
zati  sunt,  Cbristum  induerunt,  manifeslum  est  eos, 
qui  non  sunl  induti  Clirislum,  non  fuissc  baptizalos 
iu  Christo.  Quod  autem  filios  Dei  dicit  csse  omncs 
pcr  fidcin  ,  qua  inducrunl  Cln  islum  ,  quicunquc  in 
ipso  baptizati  sunt,  ad  hoc  valct,  nc  gentes  de  se 
dcspcrarent,  quia  non  custodiebantur  sub  paulagogo, 
et  ideo  se  filios  non  putarcnt,  scd  per  fidem  induen- 
do  Clirislum  ,  omnes  lilii  fiuni ,  non  natura  sicut 
unicus  filius  ,  qui  eliain  sapicntia  Dci  est  :  ncquc 
potcntia  ct  singularitale  stisccplionis,  ad  habendam 
naluralitcr,  et  agendam  personam  sapientiac,  sicut 
ipsc  mediator  unum  cum  ipsa  suscipicnte  sapientia 
sine  interpositione  alicujus  mediatoris  effeclus ,  scd 


simulatc  quasi  ad  oculos  liominum  ita  faciainus,  seJ 
pura  dilcclionis  conscientia  proptcrDcum.qni  omnes 
liomincs  vult  salvos  lieri,  ct  ad  aguilionem  vcrilatis 
vcnirc.  Illud  autem  quod  ait,  Omnes  vos  unum  eslis 
in  Christo  Jesn.  El  addidit :  Si  autem  vos  unum  estis 
in  Christo  Jesu  :  crgo  Abrahcc  sewen  estis.  Ilic  osten- 
dit  iiniun  semcn  Christum,  non  lantuui  mediatorcm 
iniclligcndiim  esse  ,  verum  eliani  Ecclcsiam,  cujus 
illc  corporis  caput  est ,  ut  omnes  in  Clirislo  unum 
sint,  et  capiant  sccundiim  promissioncm  hxredita- 
tcni  pcr  fidcm,  in  qua  inclusus  crat,  id  cst,  in  cujus 
adveutum  lanquam  sub  paedagogo  custodicbalur 
populus  usque  ad  aetalis  opporlunilatem  ,  qua  in 
libertatem  vocandi  crant,   qui  in  eodem  populo  sc- 


filii  fiunt  participalione  sapicntias,   id  est,  prscpa- 15  cundnm  proposilum  vocati  sunl,  id  cst,  qui  in  illa 
ranlc  alquc  praestanle  mertialoris  fidc  ,  quam  fidei      area  fnuncntuin  inventi  sunt. 


graliam  nunc  indumcntum  vocat,  ut  Cbristum  induli 
suut,  qui  in  eum  credidcrunt,  el  idco  filii  Dei,  fra- 
tresquc  cjus  mediatoris  effecti  snnt. 

ISon  est  Judaus,  nequc  Greecui,  tion  est  scrvus, 
neque  tibcr,  nun  est  mascutus,  neque  (cinina.  Omncs 
enim  vos  unum  cslis  in  Chrislo  Jesu.  Nec  Jtirtaiiis  id- 
circo  melior  cst ,  quia  circumcisus  cst,  ncc  gcnlilis 
ideo  detcrior,  quia  praepulium  babet,  scd  pro  quali- 
tate  lidei,  vel  Judaeus,  velGraccus  mclior,  sive  dele- 
rior.  Servns  quoque  el  liber  non  condilione  scparan- 
lur,  sed  fide,  quia  potcst  ct  servus  libero  esse  mc- 
lior,  et  libcr  scrvum  in  lidci  qualitate  praeverterc. 
Masculus  similiter  ct  femina  foriitudine  et  imbecilli- 


Si  aulemvos  Christi,  ergo  Abralue  scmen  eslis  se- 
cundum  promissionem  hwredes.  Quarc  promissiones 
ad  Abraham  cl  semcn  cjus  facta?  sunt,  quod  csl  Chri- 
s'.us  Jesus.  Conscqiicnler  bi,  qui  Christi  filii,  id  csl, 
scmcn  cjus  sunt,  senicn  quoque  dicuntur  Abraham, 
cujus  sunt  semen  cx  semine.  Verum  qiiotiesciinque 
Dominus  nosler  Jesus  scmen  Abrahae  nominatur, 
corporalitcr  scnliendiun  cst,  quod  ex  ejus  slirpe  gc- 
nereiur.  Quoties  autem  nos,  qui  Salvatoris  sermone 
susccplo  crcdidiiiius  in  eum  ,  el  nobilitalem  gcncris 
Abrahse,  ad  qucm  esl  proraissio  facta,  susccpimus, 
spiritaliter  semen  fidei  et  praediealionis  accipere  dc- 
bemus.  Deindc  ctiam  boc  considerandiuii,quortquan- 


talc  corporum  separaiilur.  CaHeruni  lides  pro  men-  C  do  de  Domino  loquitur,  ad  Abraham  auicni  dictic 

sunt  promissioncs  ct  scmini  cjus,  hoc  cst,  in  Chrislo 
Jesu,  rcpioniissioncs  pluralitcr  ponat.  Quando  vcro 
dc  bis,  qui  pcr  Cbristum  semeii  stint  Abrahac,  singu- 
lariler  repromissio  nuncupelur,  utin  prsesenti  loco: 
Ergo  Abralue  semen  estis  secundum  promissioncm 
hwrcdes  ,  dcccns  quippe  cral ,  ul  quod  in  Chrislo 
uno  pluraliter  dicebalur,  id  iu  muliis  bominibus 
singulariler  ponerelur. 

IN  CAPUT  QUARTUM. 
Dico  autcm,  quanto  tcmpore  luvrcs  parvulus  est,  ni- 
liit  diffcrt  a  servo,  cum  sit  dominus  omninm;  scd  sub 
tutoribus  ct  uctoiibus  cst ,  usijitc  ad  pra  fniitum  tcm- 
pus  a  palre.  Hcctc  bi  sub  tlltoribus  cl  actoribus 
csse  dicuntur,  qui  babcnles  spiritum  timoris,  nec- 
dum  mcrucrunt  spirilura  libertatis  et  adoptionis 
accipcre.  ^Etas  enim  infantise  ad  pcccata  formidat, 
paedagogum  mctuit ,  non  coulidit  cssc  sc  lihcram. 
Licet  pcr  naturam  dominus  sit,  ei  scciiiiiiimi  iiirain- 
(|iic  iiilclligciiliaiu  qua  tuloics  et  actores  vel  pro- 
pbetas  vcl  angelos  diximus,  parvulus  iste  tam  diu 
sub  acloribus  cst ,  doiiec  legitimum  perfecti  viri 
tempus  impleverit.  Lcgilimum  auicni  tcmpus  seeun- 
dum  Romanorum  legem  viginti  quinque  annorum 
spatio  lerminalur.  Iia  ad  humani  gcncris  perfectio- 
nem  Cbristi  reputabatur  adventus.  Siatim  tit  iilc  ve- 
ncrit ,  et  omnes  in  virum  perfectum  creverimus, 
pa^dagogus  a  ncbis  tutorquc  disccdunt :  tunc  aticio- 
ritatc  Domini  ,  et  hrcrctlititis  iiossi-jsioue  pcrfrue- 


tis  dcvolione  censetur  :  cl  ssepe  vcnit ,  ut  et  inulier 
viro  causa  salutis  fiat,  et  mulierera  vir  in  religionc 
pr.necedat.  Cum  aulem  ila  sc  res  babeat,  ct  tota  di- 
versilas  gcneris,  conditionis,  ct  corporum  Cbristi 
baptismate ,  ct  iiidumcnto  illius  auferatuv.  Omncs 
unum  sumus  in  Chrislo  Jesu,  ul  quomodo  Paler  el 
Filius  in  sc  unum  sunt,  ila  cl  nos  iu  ipsis  iintim  si- 
mus.  Etsi  hoc  facit  fides,  per  quam  in  hac  vita  jusle 
auibulaiur,  quanlo  perfectius,  atque  cumulalius  id 
species  ipsa  faclura  est,  cnm  vidcbimus  facie  ad  fa- 
cicm?  Nam  nunc  quamvis  primilias  spirilus  liaben- 
les,  qui  vita  cst  proptcr  injustiliam  fidci,  tamen  quia 
adhuc  uioi  ttiuui  est  corpus  propter  pcccalum,  diffe- 
rentia  ista,  vel  gcntium,  vel  condilionis,  vcl  scxus,  . 
jamquidem  ablala  cst  ab  unitate  fulei,  sed  manel  in 
conversatione  mortali ,  ejusque  onliiiem  in  hujus 
vit*  itinere  servandum  essc,  et  apostoli  procipiunt, 
qui  etiam  rcgulas  saluberrinias  tradunt,  quemadmo- 
dtun  secuui  vivanl,  et  pro  differentia  gcntis,  Judyi 
et  Graeci ;  et  pro  differentia  conditionis ,  domitii  et 
scrvi ;  et  pro  differentia  sexus,  viri  ct  uxoris,  vel  si 
qtia  lalia  caHera  occurrunt  :  et  ipse  prior  Dominus, 
qui  ait :  licdditc  Casuri  qiuc  Caisuris  smil ,  el  Dco 
qux  Diri  siinl  {Mallli.  x\u).  Alia  sunt  Ciiim ,  quoc 
servamtis  in  uuitate  fidei  sinc  ulia  dislantia,  et  alia 
iu  ordine  vit;c  biijus,  tanquam  in  via,  nc  noinen  Dci 
ct  doctrina  Salvatoris  noslii  blasphemetur,  et  hoc 
non  soltiai  proptcr  iratn ,  ul  effugiamus  offensioncs 


879  CLALDll  TAliRlNENSIS  EPISCOPl  88C 

miir ,   in  qua  prius  nali ,  quodammodo  piuabamur  A  suum  ,  ad  liberandnra  parvum  lixredem  servientcm 
alieni  ex  parte  legi,   lanquam  pac.lagogo  :  ex  partc  ele- 

incniis  liujus  miiiuli ,    tanquam  procuratoribus  et 
actoribus. 

At  ubi  oenit  plenitudo  lempoiis,  niisit  Deus,  inquii, 
Filium  suum  faclum  e.r  muliere,  factum  sub  lcge,  ut 
eos,  qui  sub  legecrant,  redimeret.  Pleniludo  lemporis, 
est  completom  tempns,  qood  prafinitum  fucrat  a 
Deo  Patre,  quando  milleret  Filium  suum,  mex  vir- 
gine  factus  quasi  bomo  nasccretur,  Mibjiciens  se 
legi  usquo  ad  tempus  baptismi,  ut  Iwinam  darct 
quomodo  pcccatores  abluti,  cl  a  jugo  lcgis  erepti, 
dignatione  Dei  essent  filii,  et  adoptarentur,  sicut 
promisiral,  redempti  sangnine  Filii  ejus.  Muliorem 
pro  femina  posnit,  more  locutionis  Hebrxorum.  Non 


Ita  et  ros  cum  essemtis  parvuli ,  sub  clemenlis  hujiis 
mundi  eramus  servientes.  Aliqui  elemenla  mundi 
legem  intcrprelantur  Moysi,  et  eloquia  prnphetarum, 
quod  per  Iwec  quasi  iniiia  ct  exordia  litleraruni,  Dei 
timorem  ,  qtii  sapienii:e  principium  csl ,  suseipia- 
mus.  Dcnique  ad  cos  q'ii  jam  deberent  essc  perfecti, 
ct  veritatc  neglecta  adhuc  disciplinarum  principiis 
inhaercbant,  scribit  in  Epistola  ad  Hebraeos  Aposlo- 
lus  :  Etenim  cum  deberelis  esse  magistri  propter  lcm- 
pus,  rursum  necessc  habetis,  ut  doceamini  quce  sint 
elementa  principii  sermonum  Dci  (llebr.  v).  Polest 
igitur.  ut  dicimus,  Moysi  lex ,  et  proplieue  pro  ele- 
rnenlis  accipi  littcrarum  ,  quod  per  eas  syllabae  jun- 


gantur  ct  noinina,  ct  nen  tam  sui  qnam  alterius  rci  "  cnim  quiade  Eva  dictum  esl,  Formuvit  eam  in  mu- 


ntililate  discantur  :  ut  possimus  oiationem  legere 
eontextam,  in  qua  scnsus  magis,  ct  ordo  verborum, 
quam  litierarum  principia  considerantnr.  Qnod  au- 
tem  legem  et  prophetas  elemenla  raundi  inicrpretaii 
sumus,  mundus  pro  bis  qui  in  mundo  sunl,  accipi 
solet,  eodcm  Paulo  dioente  :  l)eus  erat  in  Christo, 
mundum  reconciliam  sibi  (II  Cor.  v).  Et  in  Evange- 
lio  :  Et  mundvs  per  cum  faclus  est,  et  mundus  eum 
non  reccpit  (Joan.  i).  Quseri  potest,  quomodo  secun- 
(lniii  banc  similitudineni  sub  elcmcntis  bujus  mundi 
fuerint  Judaii ,  eum  illis  per  legem  quam  acceperal 
uniis  Dcus,  qui  fccit  ccelum  et  lerrain  colendus  com- 
mendarctur.  Sed  potest  esse  alius  exilus  capituli 
liujus :  ul  cum  superius  legem  paedagogum  focerit, 
sub  quo  erat  ille  populus  Jiid;eorum  ,  nunc  procuia- 
lorcs  ei  aclores  dicat  clcmenta  mtindi,  subquibus 
serviebant  :  ut  fiiius  ilio  parvulus,  id  csl  populus 
propter  unam  fidem  ad  divinum  semen  Abrake  per- 
tinens,  quoniam  ct  de  Juda:is  et  de  genlibus  congre- 
gatus  cst,  pariim  fuerit  sub  pa;dagogo  legis  tempore 
puerilix  sua>,  id  cst,  ex  ca  partc,  qua  de  Juda?is  con- 
gregatus  cst,  partiin  snlt  elemenlis  bujiis  inundi, 
ijuibiis  tanquam  procuratoribus  et  actoribus  servie- 
bat,  ex  ea  pailc  qua  de  gentibus  congregaius  est,  ut 
qiiud  miscet  Aposlolus  personam  suam.  Non  dicens, 
Cum  cssetis  parvuli  sub  ciementis  hujns  mundi  era- 
tis  ,  sed  diccns  ,  Cmn  essemus  parvuli  sub  elementis 
mnndi  Itujus  eramus  scrvienles,  non  pertineat  ad  si- 


licrem.  jam  passa  crat  concubitum  viri,  quod  non 
scribilur  passa,  nisi  cum  dimissi  essent  dc.paradiso. 
Factum  autem  dixit,  propter  susccptioncm  creaturae, 
quia  qui  nascuniur  ex  feminis,non  tunc  cx  Deo  na- 
scuntur,  scd  tamen  Deus  illos-lecil,  nl  sic  nasci  pos- 
scnl,  ut  omnem  creaturam.  Factum  autcm  sub  lege 
dixit,  quia  et  circumcisus  cst,  cl  boslia  pro  illo  legi- 
lima  oblata  est.  Nec  mirum  si  et  illc  legis  opcra 
sustinuit,  ex  quibus  eos  liberarel,  qui  cis  scrvilitcr 
tenehaniur.  Qui  etiam  mortem  sustinuit,  ut  ex  ca 
liberaret  eos,  qui  mortalitate  lcnebantur. 

Vt  adoplionem,  ivquil,  ftiiorum  recipiamus.  Ado- 
plioncm  propierea  dixit,  ut  distincte  intelligamus 
unicum  Dei  Filium  :  nos  enim  bencficio  et  riignalione 
misericordia:  cjus  (ilii  Dei  sumus.  Ille  natura  cst 
fihus,  qui  hoc  est  quod  patcr.  Ncc  dicit  accipiamus, 
sed  recipiamus,  ut  significaret  hoc  nos  adinisisse  in 
Adam,  ex  quo  mortales  sumus.  IIoc  ergo  quod  ait, 
ul  eos,  qui  sub  lege  erant,  rcdimerct,  ct  ad  liberan- 
dum  eum  populumperiinel,  qui  parvulus  sub  paeda- 
gogo  serviebat.  El  rcfertur  ad  id  quod  dixit,  factum 
sub  legc.  Illud  antem  quod  ait,  ul  adoplionem  ftlio- 
rum  recipiamus,  referlur  ad  id  quod  dixil,  factum  ex 
mulicre ;  hinc  enim  adoptioncm  rccipimus,  quod 
ille  unicus  non  dcdignatus  est  parlicipationem  ua- 
tur«  nosir*  factus  ex  muliere  :  ut  non  solum  uuige- 
uilus  csset,  ubi  fratrcs  non  habct,  sed  eliam  priino- 
genitus  ex  multis  frairibus  fieret  :  duo  enim  propo- 


gnificalionem  Jiidxonnn  cx  quibus  Paulus  origincm  ^,  suii,  factum  cx  muliere,  factum  sub  lege.  Sed  mutato 


ducit,  sed  magis  ad  gentium,  hoc  duntaxat  loco  : 
quoniam  ct  cnrum  persona;  dccenlcr  se  potest  adne- 
ctere,  quibus  ad  evangelizandum  missus  cst.  Polcst 
et  in  elemcntis  mundi  neomenias  significare  ct  sab- 
balum.  Neomeniae  enim  dies  suntlunares,  quos  ob- 
servant  Juda'i  :  sabbaluin  vero  dies  requielionis. 
Anlequam  vcniret  crgo  promissio,  id  est,  donum 
gratiaj  Dci ,  ct  piuifuans  jusiificaret  credcnles,  quasi 
imperfccli  el  parvuli  per  legem  Dei  subjecti  eramus 
conservis,  quasi  p;edagogis.  Libcrlas  enim  nostra 
obnoxia  erat  causa  peccati.  Nihil  (amcn  de  elemcn- 
lis  sperabant  Juda:i,  sicut  et  pagani  :  sed  crealorem 
Deum  vcnerabantur  in  creatnra.  Deinde  jam  dicit  : 
Vcniente  pleniludinc  tempoiis,  Dcum  misisse  Filium 


ordine  respondit,  jam  illum  populum  adjungens,  qui 
parvuhis  sub  procuraloribus  el  actoribus  scrviebat, 
id  est  elcmenlis  liujus  mundi,  ne  rcputarent  sc  non 
Csse  liiios,  quia  non  crant  sub  pacdagogo. 

Quoniam  autem  filii  Dei  eslis,  inqnil  ,  misit  Deus 
spirilum  Fitii  sui  in  coida  vcstra  cUununtem,  Abba 
patcr.  Duosiuitverba.quaj  posuii.utposteriore  inter- 
pretaretur  primum.  Nam  hoc  est  abba,  quod  pater. 
Eleganter  aulem  intelligitur,  non  frusira  duarum  lin- 
guarum  verba  posuisse  idem  significantia  proptcr 
universum  populuin,  qui  de  Jud;cis  et  gcntibus  in 
unitatem  lidei  vocatus  est,  ut  Hebneum  verbum  ad 
Jud;cos,  Grxcum  ad  genles  :  utriusquc  tamcn  vcrbi 
cadem  significatio  ad  cjusdem  fidei  spiritusquc  uni- 


881  ENARR.  IN  EPIST, 

lalem  pertincat.  Num  et  ad  Romanos,  ubi  similis 
qua:siin  de  pace  in  Christo  Judxorum  gentiumque 
tractatur,  hoc  dicit  :  Non  cnim  accepistis  spiritum 
servilutis  iterum  in  limorc,  sed  accepislis  spiritum 
adoptionis  jiliorum,  in  quo  clamamus  ,  Abba  pater 
(Rom.\m).  Cum  crgo  dixissei  Aposlolus,  Misit  Deus 
1'ilium  suum  (actttm  ex  muliere,  factum  sub  lege, 
ut  eos  qui  sub  lege  eranl  redimcrct ,  ul  atlvptionem 
/iliorum  recipiamus,  restabat,  ut  etiani  genles,  quse 
non  erant  sub  lcge,  ad  eamdem  tamen  adoplionem 
«iliorum  pertinere  osteuderet,  quod  de  sancti  Spiri- 
tus  dono,  qtii  oinnibus  datus  est,  docet.  Lnde  se 
etiam  Pelrus  de  baplizalo  incircumciso  cenlurione 
Cornelio  defendit  apnd  Juda:os,  qui  crediderant,  di- 
cens  :  Non  se  potuisse  aquam  negare  illis  (Act.  ix). 
Quoniam  Spiritum  sanclum  accepisse  claruerat.  Sic 
et  hic,  quoniam,  inquit,  filii  Dei  eslis,  misil  Deus  spi- 
ritum  Filii  sui  in  corda  vestra,  clamantem,  Abba  pa- 
ter.  Deinde  manifesiissimc  ostendit  de  his  etiam  se 
dicere,  qui  ex  gentibus  ad  fidem  vencrant  ad  quos 
etiam  epistolam  scribit. 

haque  jam  non  esl  servus,  sed  filius.  Habenles,  in- 
quit,  spiiitum  Filii  Dei ,  clamanlem  in  vobis,Abba 
paler,  non  servi  coepislis  csse,  sed  lilii  qiii  ante  nibil 
differcbaiisa  servo.eumessetisiialnra  quidem  Domi- 
ni ,  sed  sub  tuloi  ibus  el  actoribus  parvuli  degebatis. 
Non  est  servus,  quia  sublatusde  potestatelegissocius 
factus  est  bencdiclionis  proprii  filii  Dei.  Hoctoliim 
agit,  propier  id  quod  dixerat,<?un«/ui  hteres  parvulus 
est,  niliil  di/fert  a  servo. 

Quod  si  /ilius,  et  lnrrcs  pcr  Deum.  Id  est,  per  mi- 
sericordiam  Dei,  non  per  promissionem  patrum,  de 
quibus  carnaliter,  sicul  JudaJ,  natus  non  essel,  ta- 
men  fiiius  Abrahae  secundum  imitationem  lidei.  Cu- 
jus  fidei  gratiam  per  misericordiam  Domini  ine- 
ruistis. 

Sed  tunc  quidem  ncscientes  Dcum,  servistis  iis,  qui 
nalura  non  erant  dii.  Nunc  vero  cognoscentcs  Deum, 
magis  ttnlem  cogniliab  eo,  quomodo  converlimini  ite- 
rum  ad  infirma,  el  egena  elementa ,  quibus  rursum 
scrvire  vullis  ?  QuoTiiam  prius  per  ignorantiam  pec- 
cabant  servienles  idolis,  facile  illis  remissum  signi- 
ficat ,  sicut  dicil  in  Gcnesi  Abimelech  ad  Deum  : 
Dominc,  num,  inquit,  genlem  ignorantem  perdes  (Gen. 
xx)?  C.alalas  quoqjue,  quos  ab  idotorum  cultu  ad 
fidem  Dei  veri  transtulerat,  arguit quomodo  idolis 
dcrelictis,  qui  nalura  non  cranl  dii  :  Et  cognoscentes 
Dcuin,  magis  aulem  cognili  ub  eo  ,  spiritu  quoque 
adoplionis  accepto,  rursum  quasi  parvnli ,  et  sub 
ttitoribus  et  psedagogo  esse  cupientes,  ad  infirma  et 
paupcrrima  ievertantur  elemeula ,  qusc  propterea 
inlirmo  et  pauperi  sensu  populo  data  sunt  in  deser- 
to ,  quia  non  poterant  accipere  el  sustinere  roajora. 
Eadem  autem  clementa,  quse  nunc  infirma  et  cgena 
appellavit,  superius  tanlum  mundi  elementa  posuit. 
Et  ubi  elemenla  mundi  dicta  sunt,  ibi  non  esl  addi- 
lum  infinna  et  egena.  Hic  rursiim,  ubi  infirma  vo- 
cata  sunt  niundi,  ut  supra  diximus,  nomen  est  ta- 
Ciltiui.  Pulo  itaque  quia  quandiu  qnis  parvulus  esl, 


D.  PAULI  AD  GALAT.  884 

A  nec  statum  a  palre  tempus  implevil,  ul  filius  ct  haires 
appellari  qiieat,  sub  clementis  cum  mundi,  lege  vi- 
dclicet  csse  Moysi.  Cum  autem  post  libertatem  et 
adoplionem,  cl  haeredilatcm  filio  dcbilam  riirsum 
reversus  fucrit  ad  legem,  cireumcidi  volens,  et  (olam 
Judaicaj  superstitionis  liiteram  sequi,  tunc  qu:c  prius 
ei  mundi  tantum  fuerant  elemenla ,  inlirma  quoque. 
et  (gcna  dicuntur  exordia.  In  lantum  cnim  nihil 
prosunt  culloribtis  suis,  ut  ne  hoc  quidem  eis  cxhi- 
bere  valeani  quod  ante  prxstileran'  Ilicrosolyma, 
tcinplo,  aliarique  deslruclis.  lllud  vcro  quod  ail, 
cognoscentes  Deum,  magis  aulcm  cogniti  ab  eo,  nibil 
nos  movere  debet.  Manifestum  csl  eiiiiu  quandiii 
per  fidem  ambulamus,  non  per  specieni ,  nondum 
nos  cognovisse  Dcum;  scd  ea  fide  purgari,  ut  op- 
portuno  tempore  cognosccrcvaleamus ;  sed  si  m  ipsa 
correplione,  imo  autem  cogniti  a  Dco,  proprie  acci* 
pilur,  putabitur  Deus  quasi  cx  tcmporc  aliquid  co- 
gnoscere,  quod  ante  non  novcrat.  Translalc  ergo 
dictum  esl,  ul  oculos  Dei  accipiamus  ipsain  dileclio- 
nem  ejus,  quam  commendavil  iniitendo  pro  impiis 
occidendum  unicum  Filium.  Sic  enim  de  his  qui 
diliguntur  dicere  solemus  quod  ante  oculos  hahean- 
tur,  hoc  est  ergo  cognosccntes,  inio  cogniti  a  Deo. 
Quod  ct  Joannes  dicit  :  JVon  quod  uos  dilexerimus 
Deum,  sed  quoniam  ipsc  prior  dilexit  nos  . 

Dies  observalis,  menses,  anms,  el  tcmpora.  Judxi 
enim  serviliter  observant  dies,  ct  tncnses,  ct  annos, 
et  tcmpora  in  carnali  observationc  sabbati,  et  neo- 

p  menix,  et  mense  novorum,  et  septimi  cujusque  anni, 
quera  vocanl  sabbalum  snbbalorum.  Quae,  quoniam 
erant  umbrae  futurorum,  jam  advenientc  Christo  in 
superstilione  remanserunt :  cuiu  tanquam  salutaria 
observarcntur  a  nescienlibus  quo  referenda  sint,  ut 
tanquam  hoc  dixerit  Apostolus  gentibus  :  Quid  pro- 
dest  vos  evasisse  servitutem  qua  lenebamini,  cum 
servirelis  elemenlis  mundi,  quando  rursus  ad  lalia 
redilis  ,  seducti  ab  eis  qui  nonduin  cognoscenles 
libertatis  suae  tempus  inter  caetera  opera  legis  qcae 
carnaliter  sapiunt  ,  cliam  temporibus  sen'iunt  : 
quibus  et  vos  rursus,  ut  antea,  servire  vultis,  ct 
observare  cum  cis  dies,  et  meuscs,  et  annos ,  et  tem- 
pora,  quibus  et  serviebatis  antequam  Christo  crede- 
rctis? 

D  Timco  vos ,  ne  forte  sine  causa  laboraverim  in  vo- 
bis.  Satis  vcro  caute  inter  auctorilatem  Apostoli  et 
sancti  hominis  leniiatem  verba  rnodcralus  esl,  in- 
ferens  :  Timeo  vos  ,  ne  fortc  sine  causa  laboraverim 
in  vobis.  Nunc  autcm  videns  eos  zelum  Dei  habere, 
sed  non  secunduni  scientiam,  nec  penitus  eorum 
desperavit  salutem,  qui  pio  fuerant  errore  decepti, 
nec  rursuin  irreprehensos  reliquit,  ne  et  ipsis  per- 
severandi  in  errore,  et  caeleris  occasionem  simili- 
ler  tribueret  enarrandi.  T<meo  autem  vos  posuit 
proeo  quod  est,  timeo  de  vobis.  Sine  causa  laborat 
magisler,  cuin  ipse  provocat  ad  majora  discipulos, 
et  illi  reiro  lapsi  ad  minora  et  humiliora  revol- 
vuntiir. 

Eslote  sicut  et  cgo,  quia  et  ego  sicut  vos .  Id  est 


8U3  CLALDII  TAUltlMEMSIS  EPISCOPl  m 

obsccro  vos,  fratrcs,  nt  Judaicas  observationes  con-  A  yelum  Dei  cxrepistis  me,  situt  Chrittum  Jetmn,  hoc 

inagis  lauilal  in  cis  quia  pressuris  non  deformatus 


lemnalis  dierum ,  mensium,  lcmporum,  atquc  an- 
norum,  qux  sunt  iiinbra:  futurorum;  mc  imitcmini, 
qui  sine  quercla  in  lege  vorsalus  omnia  arliilratus 
Miin  quasi  purgamcnta,  atque  quisquilias ,  ul  Chri- 
stum  lucrifaccrcm.  Fui  quippe  cl  ego  sicut  vos  minc 
esiis,  cum  cisdem  observationibus  slriclus  tenebar, 
et  Ecclesiam  Chrisli,  quia  isla  non  faceret ,  perse- 
qucns  devastabam.  Qtti  utique  cum  Jml.rus  natus 
sim  j.-iin  ista  carualia  spirilali  de  dijudicatione 
rcspuo.  Deinde  opporlune  ac  decenter  facit  eos  rc- 
colere  charitalem  suani,  ne  tanquam  inimicura  il- 
Iiiiii  depuicnt.  Hoc  dieit,dcnt  operain  corrigendi  se, 
qnia  non  cst  iinpossibilc,  ul  sint  sicut  ipse ,  quia  ct 
ipse  hoc  erat,  idcst,  homo ,  quod  et  illi  :  ct  cura 


esl  apud  eos,  sed  commendatus.  Scicutibus  pro  his 
credunl  pali  illum  cxilia.  Sicut  ergo  angclura  Dei 
exccpcrunt  Apostolum,  credentes  Dei  donuiu  esse 
quod  prxdical,  sic  ei  deferenles  quasi  auclori  Do- 
iiiino  Jesu  Christo.  Ostcndit  et  angclo  Christum  essc 
majorcm,  quem  secundum  dispcnsationcin  corporis 
niinorem  Psalmista  canlaveral  dicens  :  Minorasti 
eum  paulo  minus  ab  angelis ;  et  lantum  sua  vcrba  in 
principio  valuisse  demonstral  ul  angeli  putarentur  ct 
Cbristi.  In  memoriam  rcvocal  illis  tempus  quando 
prinunn  prxdicavil  illis  Evangelium  Dei.  Ipso  cnim 
lcmpore  injuriis  agebatur  Aposlolus,  ct  cxdibus  in- 
firmabalur  :  iufinmis  cnim  vidclur,  qui  humilialiir, 


fuisset  in  errore  persequens  Ecclesiam,   correptus  "  ct  non  resistit  propter  cvangelium   Dei.  Et  in  hoc 

laudat  conscienliam  eorum,  quia  non  sunl  abslracli 
a  fide.  Injuria  euim  Apnstoli  lcnlalio  crat  Galala- 
rtim,  in  qua  linui  invenli  sunt ,  non  dubitantes  dc 
fide,  posscnt  enim  scandalum  passi  dicerc  :  Qux  cst 
virtus,  aut  spes  in  hac  fidc,  quando  minisler  cjus 
sic  hiiiniliatur?  Sed  quia  jam  aninium  futuris  spe- 
bus  infercieranl  prxsentes  exitus  pro  Christi  no- 
mine  non  pertimescebant,  ccrti  fitlcm  noslram  non 
in  lerris,  sed  in  ccelis  babcre  dignilalcm,  et  pro  his 
trlbulationibus  magna  repcndi  prxmia.  Sic  ruborem 
illis  incutit,  quia  post  hxc  laudabilia  circurovenli 
fuerant,  ut  vituperabilcs  viderentur. 

Vbi  esl  enjo  beatiludo  vestra?  Teslimonium  enim 
perhibeo  vobis  ,  i/uia  si  fieri  posset,  oculos  vestros 


convertil  se,  et  dicit  : 

Fralres,  obsecro  vos,  nihil  me  Itvsislis.  Scilis  au- 
tem  quia  pcr  infirmitatem  carnis  evangelizavi  vobis 
jampridem,et  tenlationem  veslrum,  qnas  cral  in  carnc 
tnea,  nnnsprevistis,  neque  respuistis  :  sed  sicul  ange- 
lum  Dci  excepistis  me,  sicut  Christum  Jcsum.  Niinc 
liiilius  agil  curoeis,  et  bona  corum  incipil  memorare, 
ut  post  magnas  correpliones  bona  opera  sua  audien- 
tes  rccrearentur,  et  dala  opera  reformarenlur,  nc 
objurgationibus  diutius  pressi  asperiores  ficrent 
cxacerbali.  Et  esl  scnsus  :  Quando  vobis  primum 
evangcliiiro  annuntiavi,  et  propter  infirrailatero  car- 
nis  vestrae,  quia  non  poteratis  sacramenta  suscipere 
m.ijora,  prxdicavi  vobis  quasi  parvulis,  et  nieipsum 


tnlii imiiii  esse  simulavi,  ut  vos  infirmos  lucrifacc-      erutssetis,  et  dedissetis  mihi.  Ostendit  quanta  ctim 

rem  :  Nonne  quasi  angelum  Dei  suscepistis  me,  quusi 

Cltristum  Jcsum  ?  Cum   igilur  in  nullo  me  illo  tem- 

pore  Ixserilis ,  et  me  vestri  causa  huiiiilcm  atque 

dejeclum  simiicni  Dci  Filio  putaveritis,  quomodo  ad 

majora  vos  provocans  lxdor  a  vobis  perdendo  labo- 

rem  nicnm,  ct  dispensationeui  illam  ,  qua  me  par- 

vulum  esse  simulavaram?  In  eo  enim  Ixdit  discipu- 

lus  ni3gistruiii,  si  per  negligentiam  suaro  prxcepla 

laboremque  ejus  spernit. 

El  teutationem  vestram  in  carne  mea  non  spre- 
vistis,  neque  respnislis.  Tenlali  sunl  enim  cum  per- 
seeulioneni  patercliir  Apostolus,  ulrum  tiinore  dc- 
sererent  euni.an  chariiate  amplecterentur.  El  nequc 


cbarilalc  suscepcrint,  ct  quoinodo  lotos  se  ejus  do- 
ctrinx  tradiderint  :  ul  qux  chaiissima  sunl  corpo- 
ris  sui  membra  cidcm  dare  cupereul  :  quod  vcl  sic 
evangelico  luinini  vicem  redderent,  si  sua  Iinniiia 
tradidisscut.  Quamvis,  inquit,  vos  eo  temporc,  quo 
evangelium  juxta  carnem  susccperalis  beatos  dicc- 
rem,  quod  in  initiis  fcrvebatis;  tamen  nunc  quia 
non  vidco  xdilicio  cuhnen  impositum,  ct  pene  ne- 
quidquain  jacta  fundamina,  cogor  dicere  :  Lbi  est 
ergo  beatitudo  vestra  ,  qua  vos  beatos  arbitrans 
ante  laudabam?  Vcre  euimetipse  faleor.quia  sicme 
vobis  humilia  prxdicanlein,  vel  persccutiouihus  af- 
flictalum  in  principio  dilcxistis,  ut  si  iicri  possct 


sprcvistis,  inqttit,  lanqiiam  inulilem  istam  tentalio-  i\  (hyperbolice   autem  sunl  accipicnda  qux  loquittir) 


nein,  ncque  respuistis,  ut  non  suscipeictis  commu- 
iiionero  periculi  mei.  Potest  locus  iste  et  ita  cdis- 
seri  :  Qtiaudo  veni  ad  vos,  non  veni  in  sermonc  sa- 
pienlix,  sed  bomo  luiiiiilis  atque  contcmptus,  niuil 
magnum  deferens  nisi  crticifixum.  Cuin  igilur  nic 
viderelis  in  corpore  iiifirmitatibus  obnoxio  constitu- 
iiim  regna  coelestia  polliccntera,  non  irrisislis,  nec 
xstimastis  dignum  esse  conteinptu.  Inlelligebalis 
quippe  hurailitalcm  carnis  mex,  et  ipsius  habitus 
vilitatem,  ad  veslram  lciitationem  fieri.  An  videlicet 
contemneretis  eum,  qui  ab  incrcdiilis  iniserabilis 
pttlabalur?  Sed  e  contra  illiini  Iiumilem ,  vilem, 
alqtte  contcmptum,  ita  ul  angcluin,  cl  plus  qtiani 
aiigclum  suscepislis.  Qnod  attieni  ait  :  Seit  sicut  nn- 


cruissclis  vobis  oculos,  ct  mihi,  ul  omnium  vestruin 
luininibusplusccriierem,  dcdissetis.  Optabalis  quippe 
vos  cxcos  essc  per  inefTabilera  in  me  charitalrni , 
ut  plus  in  meo  corde  evangelii  lumen  orirelur.  Emo- 
lumenlum  nietim  vestris  damnis  crescere  volebatis, 
et  hoc  illo  tempore,  quo  vobis  quasi  parvulis  alqtie 
lactentibus,  sive  propter  infirieitatein  carnis  vcstrx, 
parva  el  bumilia  annuuliaham,  sive  proptcr  mex 
carnis  injiirias  indigims  videbar  fide.  Nunc  vero 
quia  ab  clemenlis  el  syllabis,  et  leclione  pucriii 
ciepi  vos  ad  majora  stndia  provocarc.  ut  libros  le- 
neaiis  in  inatiibus,  et  ut  plena  eruditionis  el  scnsuni 
verba  discalis,  recalcitratis,  irascimini,  gravis  vo:  is 
videlur  esse  perfcrtio  doctrinarum,  et  in  tanlum  i:i 


£8!;  ENARR.  IN  EPIST.  D.  PACLI  AI)  GALAT.  880 

alios  mulati  cslis  affeclus,  ul  me,  quem  quasi  angc-  A  ut  utriusque  anxietatem  el  pietatem  iu  sc  parentis 
lnni  et  Chrislum  susccperatis ,  cui  volebatis  oculos 


tradere,  nunc  babealis  iuimicum,  quia  vobis  plcnam 
annuntio  verilalcm.  Eleganter  aulera  sentenliam 
terminavit,  dicens  : 

Ergo  iniinicus  vobis  faclus  sum  veritatem  dicensvo- 
bit '.'  Ha?c  cst  nalura  verilatis ,  ut  eam  inimicilix  pro- 
sequantur,  sicut  per  adulationcin  pcrniciossc  aniici- 
tise  conscquuntur;  lihenter  enim  quod  delectat  audi- 
lur  :  offcndit  omne  quod  nolumus.  Sicut  et  bi  dili- 
gcre  cirpcranl  sabbati  otium,  et  dies  festorum,  epu- 
las  prx-dicanlcs  contra  Apostolum,  qui  omnem  con- 
tinentiam  suo  doccbat  cxemplo. 

Mmutantur  vos  non  bene.  Id  cst  invident  vobis , 
qui  vos  carnalcs  dc  spirilalihus  volunt  facere.  Hoc 


agnoscant. 

Donec  formetur  Cliristus  in  vobis.  Formatur  cniin 
Christus  in  eo,  qui  forinam  acccpil  Christi.  Formam 
aulem  accipit  Christi,  qui  adhaerct  Christo,  dile- 
ctione  spiritali.  Ex  hoc  eniin  lil,  ut  ejus  imitalione 
sit  quod  ille,  quaiuum  gradu  suo  sinitur.  Qui  enim 
dicit  se  in  Chrislo  (ait  Joannes)  manerc,  debet  quo- 
modo  ille  ambulavit,  ei  ipse  ambulare.  Sed  cum  bo- 
mincs  a  matribus  concipiantur,  ut  formentui ,  jam 
formati  autom  parturiantur,  ut  nascantur,  potest 
movere  quod  dicluni  est,  quos  iterum  parturio  do- 
ncc  Cbristus  formctur  in  vobis,  nisi  parturitionem 
banc  pro  curarum  angoribus  posilam  intelligamus, 
quibus  eos  parturivit,   ul  nascerentur   in  Chrislc. 


csl  xmulantur  non  bcne,  inviilia  Jud:corum  subver-  "  Et  iterum  parturit  propler  pcricula  seductionis  qui- 

bus  eos  conturbari  videt,  sollkiludo  autem  iila,  el 
cura  de  illis,  quia  se  quodammodo  parlurire  dicit, 
tam  diu  esse  polerit,  donec  perveniant  in  mensuram 
aitatis  plenitudinis  Christi,  ut  jam  non  moveaniur 
omni  venlo  doctrinae.  Non  ergo  propter  initium  I;- 
dei,  quoniam  nali  crant,  sed  propter  robur,  et  per- 
fectioncm  diclura  cst,  donec  formelur  Cbristiis  in 
vobis.  Sive  aliter,  formalur  Chrislus  in  corde  cre- 
dcntium ,  cura  omnia  illis  sacramenta  panduntur, 
et  ea  qua;  obscura  videbantur,  pcrspicua  fiunt. 

Veltem  autem  esse  apud  vos,  et  mutare  tocem 
meam,  quoniam  confundor  in  vobis.  Quid  aliud  in- 
telligatur,  nisi  quia  filiolos  suos  esse  dixerat,  par- 
cens  eis,  forlasse  ne  severiore  ohjurgatione  com- 
moli  facilc  in  eis  odium  traduceretur  a  deceptori- 
bus  illis,  quibus  absens  non  posset  resistere,  non 
video.  Vetlem  ergo,  nunc  adesse  apud  vos,  et  mulare 
vocem  meam,  id  est,  negarc  vos  filios,  quia  confiin- 
dor  in  vobis.  Malos  cnim  filios,  ne  de  his  crube- 
scanl,  etiam  parentes  abdicare  solent,  quia  scribere 
tanta  non  possum,  quanta  vos  audire  meremini; 
quoniam  cpistola  non  potest  vocem  objurgantis  ex- 
primcre.  Non  valet  irasceutis  resonare  clamorem, 
ct  dolorem  pectoris  apicibus  explicare  :  quia  dctri- 
menlum  discipulorum  confusio  et  opprobmim  est 
magistri,  sicut  profectus  eorum  gloria  est  pra?ce- 
ploris.  Confunditur  ergo  in  eis,  quia  jam  filii  facti, 
servi  csse  desieranl. 


sos  cos  signilicat.  Videntes  enim  sic  illos  proficere  in 
Evangelio,  et  tantam  habere  charilatem  in  Aposto- 
lum  id  cgerunt,  qualcnus  illos  dcciperent.  Erant 
enini  lcgis  causa  Apostolo  inimici,  ut  manente  no- 
mine  Salvatoris,  facerent  cos  Jud:cos,  gaudentes  in 
cversione  eoruiu.  Non  cnim  patiebantur,  ut  graliam 
promissam  audircnt  incircumcisis  gcnlibus  dalam. 
l.leo  imitatorcs  suos  illos  volucrunt  fieri  ut  more 
eorum  circumciderenlur. 

Sed  exctudere,  inquit,  vos  volunt  :  ul  iltos  amutc- 
mini.  Hoc  esl,  imitcmini.  Quomodo,  nisi  ut  servitu- 
lis  jugo  detincamini,  sicut  ipsi  detinenlur?  Loquitur 
ilaque  Calatis,  qui  ab  assertoribus  Icgis  indncti  fue- 
rant,  ut  eos  imitarcnlur,  cuni  illi  potius  Galatas  de- 
buerinl  iinitari :  quia  naturale  esl,  majorem  dc  mi- 
nori,  non  minorem  ficri  de  majore. 

Bonum  amutemini  in  bono  semper.  Id  est  nolite 
asscrtores  Judaica;  observalionis  imitari,  scd  ea 
qiue  bona  sunt  imiiemini.  Quomodo  enim  qui  divi- 
lias,  polcntiain,  dignitatem,  alicujus  iuiitatur,  non 
tain  bona,  quam  ca  quse  fugieuda  sunt,  ;emulatur: 
ila  et  vos  c  contrario  bonum  aerauleraini  in  bono, 
magis  qua;rcntes  spiritalia,  quam  carnalia  :  ut  non 
illi  vos  Judxos,  sed  vos  illos  Christianos  csse  docea- 
tis.  Hoc  autcm  facitc  semper,  nt  perseveranti  gradu 
ad  finem  boni  operis  pcrvenire  possilis.  /Emulemini 
siquidera  bonum  in  bono,  ut  prius  cniii  apud  vos  es- 
sem,quipostquam  a  vobis  recessi,  oinnia  qnse  crcdi 


deram  per.iidistis,  de  statione  certa  et  fnlo  portu  x.      Dicite  miki,  qui  sub  lcge  vultis  esse,  legcm  non 


rursuin  iu  altura  un.la  relabente  subtracii.  Nec  mi 
rum,  si  reccdente  Apostolo,  vase  clcctionis,  et  in 
qun  Christus  Dominus  loquebalur,  Galaloe  sunt  mu- 
tati  cum  etiam  nunc  ccrnamus  in  Ecclcsiis  id  ipsum 
ficri.  Volens  igitur  Paulus  ostendere  magistrorum 
pro  discipulis  sollicitudinem,  quos  patianlur  afle- 
clus,  nc  seclalores  sui  excidanl  a  salute,  ait : 

Fitwti  mci,  quos  iterum  parturio.  Per  Evangelium 
in  luccm  producti,  et  per  doctrinam  geniti,  ilcrum 
nic  dolorem  sustinere  fecistis,  ostendit  per  poeni- 
leuliain  eos  posse  renasci.  Qui  enim  iu  alio  loco, 
quasi  pater  dixerat  :  Si  dccem  mitiia  pwdagogorum 
kubeaiis  inCliristo,  sed  non  multos palres  (}  Cor.  iv) 
jam  nonquasi  patcr,  sedutmatci  loqtiilur  inCluisio. 


audisiis?  Notandum  Iegem  bic  dictam  esseGeneseos 
bistcriam,  non  ut  vulgo  KStimant  quse  facicnda  sint, 
quaeve  vilanda,  scd  totum  quod  dc  Abraham  et  cjus 
uxorihus  libcrisque  coiilexilur,  legem  appellatam. 
Legimus  el  iu  alio  loco  prophelas  quoque  lcgem 
vocari.  Audit  ergo  legem,  qui  juxta  Paulum  non 
superflciem,  scd  in  medullam  ejus  inlrospicit.  Non 
audit  legem,  qui  similis  G;  .atis  exteriorem  tantum 
corticem  sequitur. 

Soipium  esl  enim,  qttoniam  Abraltam  dttos  filios 
habuil :  unum  de  ancilla,  et  uttutn  de  libera.  De  duo- 
bus  filiis  Abrahse  quod  dicit,  facile  intelligiiur. 
Nai.i  et  ip^c  Apostolus  interpretaiur  hane  allego- 
riam.  Per  hos  cnim  duos  filios  Abraham  duo  lcsla- 


687  CLAliDH  TALRl 

menla  signilicata  sunt.  Post  moriem  aulem  Sarsc, 
quos  <le  alia  uxore  genuil,  non  pertincnt  u.l  banc 
significalioneni.  F.t  ideo  multi  legentes  Apostolum, 
librnm  autem  Genescos  ignorantcs,  pulant  solos 
dtios  Olios  habuisse  Abrahara.  llos  ergo  solos  com- 
tneniorat  Apostolus,  quia  solos  adhuc  habehal,  cum 
liu>c  signilicaientur ,  quai  consequenter  exponil. 
Ouod  ille  de  ancilla,  qu;c  Agar  vocahatur,  velus  te- 
stamentum  significat,  id  est  populum  veteiis  testa- 
iccnli,  propter  juguni  scrvile  carnalium  observalio- 
iium,  et  promissa  lcrrena,  quibus  irretiti,  ct  quae 
lantuuimndo  sperantcs  de  Deo,  non  ailmiltuntur  ad 
hxreditatem  spiritalcm  ccelestis  patriraonii.  Non 
autem  sufficil  quod  dc  libcra  uxore  natus  cst  Isaac 
ad  significandum  popiiluni  h;eredein  novi  lesla- 
menti :  sed  plus  bic  valel  qiiod  secundum  promis- 
sioncm  natus  est.  Ille  aulem  et  de  ancilla,  et  secun- 
dum  carnem  :  Sicut  et  Cethura,  quara  postca  duxit 
Abrabam,  non  secundum  proinissionem,  sed  secun- 
dum  carnem  suscepit  (ilios.  lsaac  enim  mirabiliter 
natus  est  per  reproinissioncm,  cuni  ambo  parcutes 
senuissent.  Quod  si  data  per  Apostolum  (iducia, 
qua  duos  illos  allegorice  accipiendos  aperlissime 
nsleiidit,  voluerit  aliquis  ciiam  Gethurae  filios  in  ali- 
qua  rerum  figura  futurarum  inspicere  (Non  fiustra 
ile  talibus  pcrsonis,  administratione  Spiritus  sancli, 
haec  gesta  conscripta  sunl)  inveniet  fortasse  hsere- 
ses  et  schism.ita  significari :  quia  ii  filii  de  libera 
quidcm,  sicut  isti  de  Ecclesia  sed  lamen  secundum 
i  iirin-in  nati  sunt. 

Sed  qui  de  ancilla,  sccundum  carnctn  nattts  esl: 
Qui  autem  de  libera  per  repromissionem.  Nimiae  difli- 
cultaiis  cst  demonslrare  Isaac  tantura,  qui  de  Sara 
uatus  est,  fuisse  de  reproinissione  generatum  :  ct 
iioii  cliam  Ismael,  qui  dc  Agar  ancilla  est  ortus 
yEgyplia.  Scriptura  quippc  rcfert,  quod  cum  perse- 
qucnle  Sara,  Agar  fela  fugissct,  ct  venisset  ad  cam 
angelus  in  deserto,  nioncietqtie  ut  subjiceretur  do- 
ininx  polestati ,  idem  ipsc  angelus  cliam  b:ec  locu- 
lus  sit :  Mullipticans  mullipUcabo  semcn  tttum,  ct  non 
numerabitur  prtv  multitudine.  Et  postea  de  Israaeli 
(quae  utique  repromissiouis  verba  ncmo  dubitaret); 
Isle  erit  rusticanus  homo  :  manus  cjns  super  omncs, 
ct  manus  omnium  super  eum  et  conlra  faciem  omnium 
fratrum  suorum  liabitabil.  Sed  et  hoc  dici  potest, 
de  Ismaele  posl  conceplum  cjus  vel  angelum,  vel 
Deum  loeulum.  De  Isaac  vero  antequaui  in  Sarae 
utero  conciperetur,  Deum  fuisse  pollicituni.  Ismacl, 
carnis  filius  :  Isaac  lidci  fuit.  lllum  enim  Abraham 
seciiudum  carualem  consuetudincm  genuit  :  istum 
coulra  naturam  senilem,  per  reuromissionem  cre- 
dciido  suscepit.  Qui  sunt  secundum  carnem  naii, 
uisi  dilectores  raundi?  Qui  sunt  per  repromissionem 
nati,  nisi  amatores  regni  cceloruni,  quia  et  ipsis 
promissum  esl,  desiderantes  vilara  aetcrnam,  gratis 
colenles  Deura?  Nunc  iiiteiim  breviter  ad  altiora 
tendeudum  cst,  ut  dicamus  unumquemqiic  noslrum 
primum  non  juxta  repromissionem  nasci ,  quam 
gcripturarum  vcrbis  simplicibus  inslniilur,  adhuc 


NENSIS  KPISCOPI  888 

A  cxposilionibus  dcleclatur.  Quando  veio  ad  subii- 
miora  transccnderit,  et  legcm  inlellexerit  spirita- 
lcui,  iunc  ciiin  de  repromissione  generari  :  et  ut 
apcrtius  loquar,  quotidie  eos,  qui  faciunt  opcra 
Abrahx,  de  Abiaham  nasci :  veruiu  illos  qni  habent 
spirilum  scrvitulis  iterum  in  timorc,  ex  ancilla  ge- 
neraii  ^Egyplia. 

Qtuc  sunt  per  allegoriam  dicta.  AUegoria  propiie 
de  arle  grammatica  est,  hoc  est  aliud  ex  alio  figu- 
ratum.  Dedil  regulam  Aposlolus  quomodo  allegori- 
zarc  debemus.  Scilicet  ut  manenle  veritate  histoiix, 
figuras  intelligamus.  Nani  cuin  dixissel  Abrahara 
vere  duas  uxorcs  bamiisse,  postta  quid  hx  ipsae 
figurarent  oslcndit.  Et  hoe  ipsuni  facit,  ubi  aliqua 
sanctorura  honesta  facla  rcfcrunlur,  non  ubi  pec- 

"  cata  danmantur.  Caeterum  derclicta  mysteria  dicere, 
Deum  aut  impossibilitalis  aut  ignorauliae  notare  est, 
quia  aut  aliter  sacramenta  sua  moustrare  non  po- 
tuerit,  aut  nesciens  sibi  necessaria,  peccata  quo- 
rumdam  antca  gcncraliter  condemnaveiit.  Deinde 
vel  poslea  ea  non  rcprehendisset,  el  vindicasset,  si 
ill.i  jiropter  rnysteiia  sua  ficri  ipse  voluisset.  Prac- 
cepta  veio  dillicilc  invenies  ila  interpretata,  ne  eo- 
rum  viitutcm  evacuare  videretur. 

lltcc  enim  sunl  duo  tcstamciita.  Unum  qvidem  in 
monte  Sina,  in  senitutem  generans,  qucc  est  Agar. 
Sina  enim  nwns  esl  in  Arubiu,  qui  conterminus  est  ei, 
qucr  nunc  cst  Jeriisulcm,  cl  scrri!  cum  filiis  suis.  Pene 
cuiiclorum  super  hoc  loco  ista  est  explanalio,  ut 
Agar  ancillam  inlerpretentur  in  !ege  ct  in  populo 
Jud;coi'um  :  Sarani  auteni  liberain  in  Ecclesia  qux 
de  gentibus  congregata  cst,  quae  mater  sanclorum 
sit,  Paulo  dicenle,  Quce  cst  mater  omnium  noslrum. 
Haec  diu  non  pepcrit,  antequam  Chrislus  de  virgine 
nasrerctur  ct  stcrilis  fuit,  necdum  risus  raundi  Isaac 
de  cleclo  patre  cura  voce  subliniium  dogmaluiii 
agnitus  crat.  Resonaresi  quidem  Ahrabam  in  nostra 
lingua  pater  clectus  cum  sonitu  refertur.  Agar  au- 
tcin  qua;  interprctalur  incolatus,  sivc  peregrinalio, 
sive  niora,  generat  Ismaclem ,  qui  tantum  audial 
prxccpla,  nec  faciat  :  hominem  ruslicum,  sangui- 
narium,  dcscrta  scclantem,  qu;c  universis  fratribus 
suis  de  libera  piocreaiis  inimicus  sil,  ct  adversa 
eis  fronte  consistat.  Ncc  mirum  vctus  leslamentum 

^.  quod  in  nionle  Sina,  qui  est  in  Arabia,  ct  confinis 
est  ei  qua;  nunc  esl  Jerusalem,  constitutum  est  at- 
que  conscriplum,  non  esse  perpetuum,  cum  ct  m- 
colalus  a  pcrpetua  posscssione  diversus  sil,  el  Sinai 
montis  nomen  tentalioncm  sonel,  ct  Arabia  sigui- 
ficct  occasum. 

Jlla  aitlem,  quo'  sursum  csl  libcra  est,  qux  est  ma- 
ter  nostra.  ltico  ca-lcslem  Jerusalem  Sara  significal, 
qua;  diu  deserta  est  a  concubitu  viri  propter  cogiri- 
tam  sterilitalem,  quoniani  novi  tcstamenli  populus, 
quamvis  sit  novus,  prsedestinaiio  tamen  ejus  apud 
Peiim,  et  ipsa  Jeiusalem  coelestis  antiqua  est.  Hanc 
terrcnam  Jerusalem  viiuni  habcre  dicit,  quia  secun- 
dum  carncm  gcncrat.  Illam  autcm  ccelcstem  Jeru- 
salem,  quam  dicit  matrem  nostram,  sterilem  ap- 


8R0  ENARIt.  IN  EPIST. 

pcllal,  quia  non  parit  secundum  carnein,  nec  dolo- 
res  palitur,  hoc  est  non  parlurit  :  general  aulem 
sine  passionespiritaliterexclamans  in  Letiliam.  Iltec 
autem  Jerusalem,  qu;e  in  pr.esenti  est,  deorsum  et 
humili,  infimoque  loco  ilimersa  est. 

Scriptum  est  autem :  La-tare,  aterilis,  qutB  non  paris; 
erumpc  cl  clama  qua1  non  parturis,  quiu  multi  filii 
deserla.'  magis  quam  ejus  quw  habel  virum.  Yiruni 
habuit  synagoga  legeni,  et  juxta  Ann;c  quoque  pro- 
phetiam  ,  felosa  quondam  in  liberis  fuil  :  slerilis 
vero  Ecclcsia  sine  viro  f.hrislo,  sine  ullo  sponsi 
sermouis  alloquio  diu  jacuit  in  deserlo.  Sed  posl- 
quam  accepit  illa  libium  rcpudii  in  manus  suas,  et 
omnia  ornamenta  viri  in  idoli  vcrtit  ornatum  :  tunc 
tuaritus  priori  siugulo  pulrcsccnte,  alium  lumbis 
suis  balteum,  aliud  de  gentibus  lumbare  contexit. 
Unde  hsec  slatim  ut  viro  juncla  concepil  et  pep«rit; 
et  in  Isaia  exclamat  Dominus  pcr  prophelam  :  si  est 
gens  nata  simul,  quando  unadie  in  Aclibus  apostolo- 
rum,  tria  millia  el  quinquc  millia  hominum  credi- 
derunt  (Aa.  vi).  Nec  puto  necesse  esse,  de  multitu- 
dine  Cltristiana,  et  de  Jud;eorum  paucitale  dicanms, 
cum  in  toto  mundo  crucis  vexilla  rcsplendeant,  et 
vix  ratus  atque  notabilis  in  urbibus  Judacus  appa- 
reat. 

Nos  aittem  fratres  secundum  Isaac  promissionis 
filii  sumus.  Dicimiis  itaque  Aposiolum  ideo  eos  ap- 
pellare  secuudum  Isaac  iilios  promissionis,  quia  non 
pcnitus  eorum  despcret  salutem ;  ct  rursum  eos  ad 
spirilum,  quo  cceperant  aestimet  revcrsuros.  Fiant- 
que  filii  liberaj,  qui  si  carne  fuerint  consummati  (ilii 
sinl  ancillac. 

Sed  quomodo  tunc,  qui  secundum  carnem  natus 
fueral  pcrsequebatur  eum,  qui  sccundum  spiritum: 
ita  et  nunc.  Sed  quid  dicit  Scriplura  1  Ejice  ancillam 
etfilium  ejns.  Non  enim  hwres  eril  filius  ancilUv  cnm 
filio  meo  Isaac.  Itaque  frutres  non  sumus  ancitlw  filii, 
sed  libcrx:  qua  libertate  nos  Christus  liberavil.  Non 
pulo  invenire  nos  posse  ubi  Ismacl  perseculus  fuerit 
Isaac  :  sed  tantum  illud,  quod  cum  filius  Algyptiae, 
qui  major  natu  crat,  luderet  cum  Isaae,  indignata 
sit  Sara,  ct  dixerit  Abraham  :  Ejice  ancillam,  et 
filium  ejus,  non  enim  baercdilabit  filius  ancillas  cuin 
filio  meo  Isaac  (Cen.  xxi).  Et  utiqtie  simplex  lusus 
inter  infantes  expulsione  et  abdicationc  indignus 
est.  Verum  Apostolus  quasi  Hebrxus  ex  Hebneis, 
tl  ad  pedes  magislri  Gamalielis  edocius,  qui  quon- 
dani  furentes  adversus  Dominum  Pharisxos  consilio 
refrenaret  ex  verbis  Sar.-e  dicenlis  :  Non  enim  hare- 
ditabil  filius  ancitlw  cum  filio  meo  lsaac,  inlellexit 
lusum  illum  simpliccm  non  fuisse  :  qui  pcrseculio 
Rominatur.  Sed  quia  forsitan  Ismael  quasi  major 
natu,  et  eo  lempore  circumcisus,  quo  jam  poterat 
intelligere,  et  senlire  quod  passus  csi,  sibi  primo- 
genita  vendicabat,  Scriptura  jurgium  parvulorum 
lusuin  vocavit.  Unde  et  Sara  h;cc  vcrba  non  susti- 
nens,  el  consuctudine  sibi  primogenila  vendicantis 
aiicilla1  (ilii  a  parva  aetate  non  paticns,  erupit  in  vo- 
ceni :  Ejice  ancillam  cum  filio  suo.  Non  enim  lurre- 


D.  P.YULI  AD  GALAT.  8'JO 

A  uitabit  filius  anciUte  cum  fiiio  mco  Isaac.  Quod  ciiiu 
diirum  visum  fuisset  Abraliae  (semper  enim  primo- 
genitis  majora  dabanlur)  non  soluni  Ismaelera  prio- 
rem  esse  desinere,  scd  ne  :equalem  quidem  cura 
ininore  fralre  accipere  porlionem  :  Dous  qui  libe- 
ram  inlus  esse  et  foris  expelli  volebat  ancillam, 
Sara  verba  conlirmat,  et  loquilur  ad  Abraham 
(Gen.  xxn) :  Non  dtirum  sil  coram  te,  de  puero  et 
ancilla  :  Omnia  quw  dixerit  tibi  Sara,  audi  vocem 
ejus,  quoniam  in  lsaac  vocabitur  tibi  scmen.  Sicut 
crgo  tunc  major  frater  Ismael  lactanlem  adhuc  et 
parviilum  persequebalur  Isaac,  circumcisionis  prac- 
rogativa  sibi  primngenila  vendicans  :  iti  et  nunc 
sccundum  carnem  Ismacl  adversum  minorem  fra- 
licm  de  gentibus  populum  Cbrislianum  sustollilur, 
inflatur,  erigilur. 

Itaqlte  fratrcs  non  sumus  uncillw  filii,  sed  liberw 
Quaiitunrvis  se  iniquitas  cxlollat,  ancilla  est,  et 
subjicienda  esl  sanclis ,  quantumvis  se  extoll.tnt, 
et  filios  Abrah;c  esse  se  jactitent,  quandiu  ancilla: 
filii  fuerinl  et  carnalitcr  lcgem  intellexerint,  el  sub 
ejus  terrore  redacti  serviliter  vixerint,  vobiscum 
haerediiatem  babere  non  potcrunt.  Non  crgo  dcbetis 
derelicta  matre  noslra  ancillam  sequi ,  quae  licel 
ejnsdem  viri  fuerit  uxor,  tamen  ad  teinpus,  quia 
nondum  polerat  Sara  generare  :  id  est  noudum  te- 
stamentum  novum  revelatum  erat. 

Qua  liberlate  Cliristus  nos  liberavit.   Ea  enim  li- 
bertas  mmc  maxime  apponenda  esl  servituiis  jugo, 
r.  quo  in  operibus  legis  tenebantur,  qui  ad  circumci- 
sionem  islos  trahebant. 

1N  CAPUT  V. 

State ,  et  nolilc  iterum  jugo  servitutis  contiueri. 
Quando  dicit  stale  significat  eos  noiiduni  liinditus 
cecidisse  :  alioqui  commodius  diccrel ,  surgite. 
Quod  vero  ait,  nolite  iterum  jugo  servitulis  delineii, 
iiulluiu  nliud  hic  jugum  rcctius  possumus  inlelli- 
gerc,  quo  cos  delineri  non  vult,  nisi  cireumcisio- 
nera  ,  et  coctcras  observationes  Jttdaicas.  Calatae 
cnim,  qui  ad  Pauli  aposloli  pr;edicationem  idoiis 
derelictis  statira  ad  Evangelii  transcenderant  gra- 
liam,"^ion  reverlebanlur  ad  legis  Judaicae  servitu- 
teni,  quam  nunqiiam  prius  rognnverant;  scd  volen- 
les  observare  tempora,  circumcidi  carne,  et  hostias 
D  oflcrre  corporcas,  quotlamraodo  in  eosdem  reverte- 
bantur  cullus  quibus  in  idololatria  ante  servierant. 

Ecce  ego  Paulus  dico  vobis.  Ego  Paulus  audcnler 
vobis  dico,  neminera  pcriimescens,  non  occultans 
nonien  meum,  ul  audientes  non  tani  missi  quain  mil- 
tenlis  auctoritale  moveantur.  Tanquam  si  diceret, 
Ecce  mc  imilemini,  ut  non  timealis;  aut  in  rac  cau- 
sam  refundite,  si  limetis. 

Quoniam  si  circumcidamini ,  Christus  vobis  nihil 
prodest.  Quomodo  accepturi  suinus  quod  ait,  nc  itc- 
rum  servitutis  jugo  deiineamini,  cum  ad  eos  scribat, 
qui  Jtidsi  iiunquaiu  fueraut  ?  Nam  hoc  agit  uliquc, 
ne  circumcivlanlur,  sed  nimirum  hic  dcclaratur  et 
confinnatur  scnteniia  illa,  de  qua  superius  disputa- 
vimus.   Qitid  cnim  aliud  hoc  loco  genlibus  dicat, 


S0|  CLAUDH  TAlillLNENSIS  F.riSCOPI  892 

non  invcnio,  nisi  ul  prosil  illis  qood  a  scrvitote  so-  A  non  ejusdem  esse  Dei  custodirc  vellc  lcgem,  ct  cos 


oerslitionis  sna"  per  fnlem  Cbristi  liberali  sunt :  nc 
iterum  scrvi  esse  vclinl  suli  j:go  ohscrvaliomim 
carnalium,  quaovvis  sub  lege  Dei,  tainen  carnalem 
populum  servililer  alliganlium.  Cliristum  atitem  ni- 
hil  eis  profuturum  essc  dicil  si  circumcitlantur  :  scd 
illo  modo,  quo  eos  isii  volebant  circumcidi,  id  est, 
ui  in  camis  circumcisione  ponercnt  spem  salutis. 
Mon  enini  Timolbco  non  profuit  Chrislus,  quia  Pau- 
lusipse  illiim  jaro  Chrislianum  juvenem  circumcidit. 
Fecit  aulem  hoc  propler  scandalum  suorum,  nihil 
simulans  oninino,  sed  cx  illa  indiffcrcntia,  qua  di- 
cil  circumcisio  nibil  cst,  el  prxpuliura  nihil  cst  (/ 
Cor. vii).  Nihil  ciiim  obcst  ista  circunicisio  ci  qui  sa- 
luleni  in  illa  non  csse  crcdit:  Tunc  siqiiidem  non 


qui  legeni  castodiant,  dcrclinquere.  Aul  quoinoilo 
propter  intermissam  legem  reos  cos  faciel  qui,  etiam- 
si  velini,  universa  complere  non  possint?  Nos  vero 
lcgeni  se.|iii  spiritalem,  quie  dicat,  A'on  infrrnabis 
os  bovi  trilurnnli  (Drnt.  xxv);  et  cuin  Aposlolo  intelli- 
gore,  Nunquid  dr  bobns  cura  rst  Dco  ?  sed  propler 
nosutique  dicil  [Rom.  ix);  cl  obscrvare  sabbata  de- 
licala  ;  non  ul  bos  et  asinus  nosler  et  vilia  pecora  de 
quibus  scriplum  est  :  llomines  et  jumenta  salvos  fa- 
cics,  Dominc  (Psal.  xxxv).  Homines  rationalcs  quos- 
quc,  el  spiritalcs  viros.  Aninialia  vcro  eos  qui  tar- 
dimis  ingeniisunt,  et  a  spiritalibus  ad  agenda  Oomi- 
ni  sabbala  erudiuntur.  Nec  contrarium  esse  id  quo  1 
supra  scripfum  cst,  si  circumcidamini,  Christus  ro- 


prodesl  circumcisio,  cuni  aliquid  per  semetipsam  B  bis  nihil  prcdest.  Et    uod  seqiiitur,  Tcstificor  omnrm 


putatur  nlilitaiis  afferre.  Scd  illos  solos  ab  bujusmo- 
di  observalionibus  non  fuisse  prohibendos,  quos  (i- 
des,  quae  revelata  est,  iis  jam  inilmlos  invcnerat : 
ut  in  eis  jam  consummaretur  ipsa  aclio  prophctica, 
quos  antc  a.l  implelioneni  propheli;e  jam  tcnuerat, 
ne  si  et  ab  ipsis  removeretur,  improbata  potiusquam 
lerminala  videretur.  Si  autem  ct  genlibus  impone- 
rctur,  aul  nou  Christi  promittendi  causa  instilula 
csse,  aul  adhuc  Chrislum  promillcrc  pularetur.  Prius 
itaque  popnlus  Dei,  antequam  Clivistus  veniret,  le- 
gem  prophelasque  adimplere,  illa  omnia,  quaa  binc 
promitlebant,  ubservare  jubebantur  :  liber  in  eis, 
qui  hsec  quo  pertinerent  inielligcbanl;  scrvus  autem 
»n  cis,  qui  non  inlelligebant.  Posierior  ergo  populus 
accedcns  ad  fidem,  quia  jam  Cliristus  venisse,  passus 
essc,  ac  resurrexisse  prxdicahatur,  in  his  quidcm 
hoininibus,  quos  jam  lalibus  sacramenlis  instilulos 
cadem  lides  invenerat  nec  cogebatur  ista  observare, 
ncc  prohibebatur.  ln  bis  aulera  qui  talibus  vacui, 
nulla  generis,  nulla  consueludinis,  vel  congrnenti 
necessitate  relenli  crediderant,  cliam  prohibebatur, 
ul  super  cos  jam  inciperei  apparere.  llla  oiiinia  pro- 
pler  promittendum  Cbiistum  fuissc  insliiula  :  quo 
venieiite  alque  bxc  proniissa  adimplcnte,  jani  opor- 
lcret  cessare. 

Contestor  autcm  omnem  Iwminrm  circumcidentem 
sc,  quoniam  debitor  csl  universts  Irgis  (aciendw.  Dous 
qui  circumcisionem  primo  ad  Abraliain,  deinde  ad 


hominem  circumcidentem  se,  quoniam  debitor  est  uni- 
versw  lcgis  faciendcc.  Quod  ideo  ait,  ut  vel  lerrore 
tam  innumcrabilium  observationum,  quaj  in  lcgis 
operibus  scriptae  sunt,  ne  omnes  implere  cogcrentur, 
quod  nec  ipsi  Judaci  nec  parentes  eorum  implere  po- 
tuerunt,  sicut  Pctrus  in  Aclibus  aposloloruin  dicit, 
Absliueant  se  ab  his  quibus  eos  isti  subjugarc  cu- 
piebanl. 

Evacuali  estis  a  Ckristo,  qui  in  lege  juslificamini,  a 
gralia  excidistis.  Quomodo  ncmo  potest  duobus  do- 
minis  servirc,  sic  unibram  pariter  et  verilatem  legis 
iinplcre  difiicile  cst.  Umbra  in  legc  veleri  est  donec 
spircl  dies,  ct  amoveantur  umbraa.  Veritas  in  Evan- 
r  gelio  Cbristi.  Gralia  enim  et  veritns  per  Jesum  Cliri- 
slum  faclw  sunl  (Joan.  i).  Perditergo  graliam  Cbri- 
sti,  ct  Evangelium  quod  tenuerat  amillit  qni  in  ali- 
qua  observatione  legis  se  justificari  putai,  ei  ctira 
graliam  amiserit,  a  Clirisli  fide  dcstruitur,  ct  in 
cjus  operc  conquiescit.  Magis  autem  inlelligilui',  ut 
id  quod  supra  specialitcr  dc  circumcisione  pnecepc- 
ral  diccns  :  Si  circumcidamini,  Chrislus  vob.s  nihil 
prodest,  nunc  tota  lege  generaliter  comprchcndat, 
niliil  eos  in  Clnisli  operc  prolicerc,  qui  in  quaciin- 
que  observatioiie  se  credidcrinl  justificandos  dicen- 
do  :  Si  ergo  in  lege  spe.m  ponilis,  infirmam  Chrisli 
gratiam  jndicatis,  et  quod  gralis  jam  accepistis,  lan- 
quam  non  liabcules,  propriis  vultis  laboribus  adipi- 
sci.  ISondum  autem  crat  facluni,  sed  quia  voluntas 


Moysen  in  lege  prascepil  non  solum  circumcisionein,  t>  move,.i  cccperat,  ita  plerisque  locis  loquilur  quasi 

sed  ct  alia  multa  obscrvanda  constitiiit  :  dies  feslos      jam  faclum  sjr 

llierosolymss  frequenlandos ,  hosliarum  holocausla 

niane  seiuper  el  vcspere,  immolationem  in  uno  tan- 

tum  loco,  quinquagesimum  rcmissionis  annum,  et 

caslera,  qu;o  facilc  esl  dc  Scripturis  cxccrperc  sibi 

unumquemqne  lectorem.  Ilaque  cohortabimur  Ebio- 

nem,  ct  sectatores  ejus,  qni  post  Evangelium  creden- 

les  in  Chrisio  circumcidendos  putani,  ut  aut  cir- 

cumcisionem  laciant,  el  cirtera  qu.-e  praecipiunlur  in 

l:>ge ;  aut  si  impossibilc  cst  cuncta  ficri,  ccsset  ct  cir- 

cumcisio,  quas  cajleris  quasi  inulilis  pnemissa  esl. 

(Jiiod  si  responderint  possibilia  lanium  debcre  sc  fa- 

<crc  (non  cnim  Dcum  ea  a  nobis  cxigere  qu.p  non 

1'ossiiiuus,  sed  qu;c  possumus  implcre),  dicemus  eis 


Nos  enim  spirilu  ex  fide  spem  justilicc  exspectamus. 
Spiritnm  ad  distinctionem  litterae  posuit.  Spes  justi- 
tia:  Cbristns  intelligendus;  quia  ipseesl  veritas,  pa- 
tienlia,  spes,  jusiiiia,  onines  virtutes  :  cnjus  nos  sc- 
cundum  e.xspectamus  adventum  quo  judicaturus  cst 
omnia,  el  jam  nou  palienlia,  sed  juslilia  adfuturus 
ut  reddat  unicuiquc  secundum  opera  sua.  Cujus  diei 
praesentiam  Apostolus,  ctqui  ei  sunt  similes  exspe- 
ctantes  aiunt,  Adveniat  rcgnum  tuum  (Matth.  ix) 
Ct  cum  Filius  Deo  et  P.itri  tradiderit  rcgnum,  ct  in 
subjeclis  omnibus  fuerit  et  ipse  snbjeclus.  Tunc  ca- 
put  subjiciatur  quodammodo  ct  corpo  i,  el  sit  Dcus 


803 


ENARll.  IN  EPJST.  D.  PAULI  AD  GALAT. 


89  i 


oinnia  in  omnibus.  Quia  qui  nunc  est  ex  paric  per  \     Qui  autem  conlurbal  ros,  poriubii  judicium,  qui- 


singulos,  func  incipiet  lotus  esse  per  cunctos 

Nam  xn  Cltristo  Jesu  neque  circumcisio  aliquid  vu- 
lel,  neque  prteputium,  scd  fides,  qua?  per  charitatem 
cperalur.  Ilis  qui  in  Christo  Jesu  volunt  vivere,  vir- 
tutes  appclentUc  sunt,  vilia  fugiciidu.  Mcdia  vero 
quse  inter  virtutcs  et  vilia  sunt,  nec  fugiemla  sunt 
ncc  appetenda,  ut  circumcisio,  ct  prxputium,  et  cae- 
lcra  liis  similia.  Circumcisio  quidem  prodest,  si  le- 
qem  cuslodias;  quae  idcirco  ulilis  fuit  his  qui  in  lege 
vixerunt,  non  quia  circumcisi  eranl,  scd  quia  cretli- 
ta  sunt  illis  eloquia  Dei,  qua:  in  opcra  vertenles  a  sa- 
lule  exlranei  non  fuerunt.  Ex  eo  siquidem  tempore, 
quo  Evangclium  in  lolo  orbe  radiavit,  supcrllua  cst 
circurucisionis  injuria,  qux  lunc,  ut  caetcra  quoque 


cunque  est  ille.  Occtillc,  inquiunt,  Pctrum  lacerat, 
cui  supra  in  facic  reslitisse  se  scribit,  quod  non  reclo 
pede  inccderct  ad  Evangclii  vcriialcm,  sed  nec  Pau- 
lus  tam  procaci  maledicto  de  Ecclesiae  principe  lo- 
qucretur,  nec  Pelrus  dignus  qui  conturbatae  Ecclesia: 
rcus  licrel.  Ex  qno  arbitrandum  est  dc  alio  quodam 
tlici,  qtii  aul  ciim  aposlolis  luerat,  aut  de  Judaea  ve- 
neral,  aut  cx  Pharisaais  crediderat,  aut  certe  ma- 
gnus  sit  apud  Galatas  sestimattis,  ut  portel  judicium 
Eeclcsiae  conturbata;,  quicunque  cst  ille.  Turbati 
ergo  fuerant  Galatae  inter  spirilum  et  liiteram,  cir- 
cumcisionem,  et  concisionem  Judaismum  occultum 
et  manifestum,  quid  agerent  ignorantes.  Brevius  au- 
tem  ct  sic  accipi  polesl :  Quieunqiie  est  ille  qui  vos 


legis,  valuit,  quando  et  benedictioncs  carnalcs  legem  B  ad  pll'"'sa.'ornm  doctrinam  trabit,  et  dcsidcrat  in 

carne  circumcidi,  quamvis  sil  eloquens,  et  in  legis 
ordinatione  se  jaclilet,  nibil  amplius  dico,  nisi  boc 
quod  etiain  vos  abnuere  non  potestis,  quod  porlabit 
pro  boc  opcre  judicium,  cl  coiisequctur  pro  suo  labo- 
re  niercedem.  Qtii  tluni  vcllent  islam  servimtcm  per- 
suaderc  et  viderent  eos  Pauli  apostoli  aucloritate 
revocari,  dicerent  etiam  ipsuin  Paultim  id  seniire, 
sed  non  cis  facile  apcrire  voluissc,  sentcntiam  suam 
opporttinc  subjecit. 

Ego  uutcm,  fratres,  si  circumcisionem  adhu  pm- 
dico,  quid  adltuc  persceutioncm  palior  ?  Lcgimus  in 
Aclibus  apostolorum,  ct  ipse  quoquc  aposlolus  Pau- 
lns  in  Epistolis  suis  ssepe  commernorat  se  a  Juda-is 
persecotiones   creberrimas   suslinuisse ,   proptcrea 


servanlibus  spondebantur.  Quod  scilicet  si  imples- 
sent  eam,  benedicli  essent  in  civilate,  benedicli  in 
agro,  plcna  haberent  horrea,  et  multa  alia  qiwe  in  re- 
promissionibus  continentur  (Deut.,  xvvm).  Nos  au- 
tem  in  Christo  Jesu  valere  volumus ,  et  confortari, 
id  est,  in  vera  circumcisiouc,  et  non  circunieisionc 
Judaica.  Neque  enim  qui  in  aperlo  Judtrtts  esl,  neque 
manifesla  in  carne  circumcisio,  sed  in  abstondito  Jtt- 
da'us,  et  circutncisio  cordis  in  spiritu,  non  littera. 
Niliil  itaque  prodest  in  Cbristo  carnis  circumcisio, 
sed  cordis  et  aurium  qux  aufert  illud  opprobrium 
Jud.eorum. 

Cnrrebatis  bene,  quis  vos  impedivit  veritati  non  obe- 
dirc?  Sensus  iste  est.  Cum  igitur  curreretis,  veritati 
ma 

doctore  perverso  umbram  legis  scqiiiniini,  ct  Evange- 
lii  relinquitis  veritatem? 

Persuasio  Ittvc  non  esl  ex  eo  qui  vocavit  vos.  Per- 
suasioncm  istam  non  dicit  Dei  esse,  scd  corum  qui 
talia  assercbant.  Ilacc  cniin  suasio  carnaiis  esl,  illc 
aiitcm  in  liberlatem  vocavit.  Hortattir  ergo  eos  nul- 
luin  eoimn  audire  deberc,  qui  ad  illos  veniebant  ut 
isla  suaderent.  Modicum  fermcntmn  totam  massam 
corrumpit  (I  Cor.  v).  Ne  quis  diceret,  Cur  omnes 
corripis,  dum  non  omnes  erraverint  ?  praidicil  qtioJ 
modicum  malilia;  ferinentum  tolam  possil  Ecclesioe 
massam  corrumpere.  Nolile  putarepaucorum  liomi- 
ntim,  qui  de  Judaca  venientes  aliud  doceiit,   insidias 


.       ...  .    ,  ....  r  quod  doccret  eosqui  de  gentibus  credideranl  in  Chri- 

agis  quam  imaginibus  servientes  a  quo  prapedili VJ  .  ,  .        c 

slo,  noii  debere  circmncidi.  Ih  itaque  (de  quibus 

stipra  ait,  Qtti  autcm  conturbttt  vos  portabil  judlcittnt, 

qnicunque  est  ille)  ul  tlecipeicnl  Galatas  cliani  boc 

addebant :  Non  solum  Pctrus  et  Jacobus,  et  Joannes, 

et  cseteri  in  Jtul:ea  apostoli  circumcisionem,  ct  alia 

prxcepta  legis  obscrvant,  sed  ipse  quoque  Paulus, 

qui  vos  aliter  docuit,  quam  se  rci  verilas  habel.  Ti- 

inotliciim  circumcidil,  ct  Judseis  frequenler  Jud;eus 

faclus  est,  veritate  cogenle,  quam  opinioueni  de  Ga- 

lalarum  menlibus  Paulus  nunc  volens  tollerc  ait  : 

Eqo  autem,  fratres,  si  circumcisionem  prwdico,  quid 

udlntc  persccutionem  patior  ?  Omne,  inquit,  in  me 

oilium  Juilxorum,  ct  qua  adversum  mc  furunt  insa- 

nia,  ob  nibil  aliud  est,  nisi  quod  docco  gcnles  non 


conlemneudas,  quia  modicum  (ermentum  totam  mas-  j)  debere  circumcidi,  et  lcgis  onera  soperflua,  ct  jam 


sum  corrumpit.  Item  aliter  boc  dicit,  quia  licet  quip- 
piam  legis  admiscentes  fidei,  violant  lamcn  fideni, 
nc  habeat  fruclum,  aul  sit  acceplabilis,  hoc  idco  ad- 
j  cit,  nc  forte  incoluniem  se  putarent  babere  giatiain 
lidci,  si  pauca  legis  observarent. 

Ego  con/ido  in  vobis  in  Domino,  quia  nihil  alittd  sa- 
pielit.  Providens  igitur  spirilu  ,  quia  nihil  aliud  cs- 
sent  credituri,  nisi  quod  per  Epistolam  docebantur, 
ait:  Ego  conjido  in  vobis  in  Domino,  qttod  niltii  almd 
tapielis.  Nam  ct  additio  Dominici  nominis  idipsuin 
signilicat.  Si  enim  per  conjecturam  hoc  acstimabat, 
potuerat  tantum  dicere,  Ego  conftdo  in  vobis.  Niutc 
aulem  apponcns  in  Doiniuo,  tlivino  quodam  conli- 
dcus  spiritu  quod  fuiurtmi  cognoverat  propliclavit. 


aholita  custodire.  Cum  auteni  perscculionem  palior, 
manifesttim  cst  me  circumcisionem  non  prsedicare 
qtiam  dcslrtio.  Non  eniin  tam  persecutionem  patior 
a  Judocis  quia  praedico  crucifivuin,  ct  Jcsiim  esse  di- 
co  Christum  ,  qucm  lcx  et  prophckc  pr;eniuitiave- 
runt,  tpiam  quia  doceo  legem  esse  complelam  :  ac 
per  hoc  illi  inimiei  sunt  crucis  ejus,  qui  per  legem 
diiuiU  esse  justitiam,  non  per  gratiam  lidei. 

Uliiittm  et  abscindantur,  qui  vos  conturbant.  Qu:c- 
ritur,  qiiomod.)  Paulus  discipulus  cjus  qui  dicit,  Iie- 
nedicite  malediccnlibus  vobis  (Luc.  vi) ;  cl  ipse  !o- 
qucns,  Denedicite  et  nolite  maledicerc  (Rom.  xn)  ;  ct 
in  alio  loco,  Neque  maledici  regnum  Dci  possidebunt 
(I  Cor.  m) ;  nunc  ct  mulcdixcrit  cis  qui  Ecclcsias  Ga- 


803  CLAUDII  TAURINENSIS  EPISCOPI  896 

lali.e  conlurbabanl,  ot  cura  optantis  voto  maledixe-  A  lanta  est,  ul  nomen  eo  usquo  extollalur  ut  ct  ipse 
rit  :  Ulinam    et    abscindantur  qui  vos    conturbant.      Deus  charitas  appclletui . 


Tain  enini  deteslanda  abscisionis  cst  passio,  ul  ct 
qui  invitus  eam  intuleril,  legibus  publicis  puuiaiur  : 
c(  qui  scipsuiu  caslraveril  iusanus  habcatur;  non 
tanlum,  inquil,  circumcidantur,  sed  el  abscimlantur. 
Sic  enim  lient  spadones  proplcr  regiiuni  ecelorum, 
et  carn.dia  seminare  ccssabunt.  Videbal  quippc  to- 
lam  proviuciam,  quam  ipse  suo  sanguine  et  perieu- 
lis  ab  idololalria  ad  Chrisli  traduxcral  Gdein,  subita 
peisuasione  lurbatam,  et  dolore  apostolico,  dolore 
palris  se  teuere  non  polcrat.  Mutabat  vocein,  et  qui- 
bus  blandiuis  fuerat  irascebalur,  ul  quos  nequiverat 
lenilate,  saltem  objurgatione  retincrel.  Quidam  di- 
cunt,  utinam  abscindantur  ab  errore,  ct  inseranlur 


Omnit  enim  lex  in  uno  sermone  comptetur.  Oinnem 
ergo  legoin  nuiic  uicil  e\  his  opcribus  qoas  ad  bonos 
mores  pertinent,  quia  ol  illa  qti£  sunt  in  sacramen- 
tis,  cum  bcne  a  libcris  inlelligunlur,  noc  carnaliler 
observantur  a  servis,  ad  illa  duo  prxcepta  referantur 
necessc  est,  dileclionis  Dei  et  proximi.  Recte  itaque 
accipitur  ad  hoc  pertinere,  (|uodeliam  Dominus  ait : 
/Voti  veni  legem  solvcre,  sed  adimplere  (Maltli.  v); 
qui  erat  ablaturus  limorcin  carnalcm,  spirilalem  au- 
tem  charitatem  daturus,  qua  sola  Iex  impleri  poiesl. 
Ptenitudo  enim  lcgis  cliarilas  (liom.  xur).  Et  quo- 
niam  fides  impelrat  Spiritum  sanclum,  per  quem 
charitas  Dei  diffusa  est  cordibus  operantium  jusli- 


veritati.   Alii  dicunt,  si  putant  sibi  hoc  prodesse,  B  tiaiu,  nullo  modo  quisquam  anle  graliam  fidei  de  bo- 


non  solum  circuiucidanlur,  sed  eiiain  et  abscindan- 
lur.  Quod  Paulus  non  tara  maledixcrit  eis,  quam 
oraveril  pro  illis,  ut  eas  partes  corporis  perderenl 
per  quas  delinquere  cogebantur.  El  quomodo  in 
Evangelio  diclum  est,  Melius  esse  aliqucm  sine  ocu- 
lo,  et  sine  manu,  et  sine  pcde,  ct  qualibet  alia  par- 
te  membrorum  intrare  in  regnum  coelorum,  quam 
totum  ire  in  gehcnnam  :  ita  et  nunc  oplare  eis  ma- 
gis  unam  partem  corporis  perdere,  quam  per  ocra- 
sionem  integri  corporis  perpetuo  igne  damnari.  Si 
enim  exspolialio  membri  proficit,  multo  magis  sub- 
latio. 

Vos  autem  in  liberlatem  vocali  estis,  fratrcs,  tan- 
lum  ne  libcrlatem  in   occasionem  carnis  detis.  Vos, 


nis  operihus  glorictur.  Quapropler  istos  jactantes 
se  de  operibus  legis  ita  refellit  Apostolus,  dum  osten- 
dit  opera  vetusla  sacramenlormn  umbras  futurorum 
fuisse  :  quas  jam  post  adventum  Domini  libero  hxre- 
di  necessarios  non  esse  monstravit;  opcra  vero  ad 
bonos  mores  pertinentia  non  impleri,  nisi  dilectione, 
per  quam  fides  operalur.  Unde  si  opera  legis  qua> 
dam  post  iulein  supertlua,  quxdam  ante  fincm  nulla 
sunt,  vival  justus  ex  line,  ut  et  onns  grave  servitulis 
ahjiciat,  levi  sareina  Cbristi  vegetatus  :  et  justilia? 
metas  non  transgrediatur,  levi  jugo  charitalis  obtem- 
perans  :  legis  etiam  ipsa  opera  qua?  qua:runlur,  uno 
possunt  scrmone  concludi  et  uno  pracepto  compleri. 
Non  ergo  sola  ad  viiam  suflicit  fides,  ut  l.tciniosa  le- 


inquil,  fralres  in  libertatem  vocati  estis,  forsitan  ^  gis  pnecepta   uno   dileciionis  capite   concludantur. 


ideo  ipiia  nonomnes  vocalionem  capere  poterant  li- 
bcrtalis.  Propter  quod  nunc  audilis  iantum  ne  li- 
berlatem  in  occasionem  delis  carnis.  Per  dileclio- 
nem  enim  oporlet  minores  servirc  majoribus;  quia 
qui  vull  csse  major,  erit  omnium  servus.  Neque 
enim  ul  spiiilales  laceret  Cliristi  oarnes,  neque  oc- 
casionem  illis  tribuat,  ul  se  remordeant  provocanles, 
ne  ab  invicem  consumaiitui'.  Quibus  nos  possumus 
addere,  ut  dicamus  dc  sorvitulc  lcgali  ad  Evangelii 
liberlalcm  vocatos,  quibus  superius  dieilur,  Slate  el 
notite  i  ursum  jugo  serviluiis  liwreie,  eliam  nunc  mo- 
neii,  ut  leve  Chrisli  jugum  el  delcclabilia  Evangelii 
pnecepta  sectantes  nequaquam  sibi  putent  liccre  ut 
hac  ipsa  liberlale  vivcndi  in  occasionem  carnis  utan- 
tur.  Scilicel  ut  juxta  carncm  vivanl,  juxla  carnem 
circuiiicidantiir  :  scd  spiritu  magis  slcnt,  spiritu  prac- 
putium  carnis  abscindant,  ct  ad  spirilus  altiora  ton- 
deutes  bumilitalera  litterx  derelinquant. 

Se4  per  charitatcm  scrviie  invicem.  Qui  onim  per 
charitatem  servit,  lihcre  servit,  et  sine  niisoria  oli- 
lemperans  Deo,  cum  amore  laciendo  quod  docetur, 
non  cum  limore  quod  cogilur.  Tunc  enim  nos  chari- 
tas  a  jugo  ciilp.e  liberos  rcddil,  cum  vicissim  nos 
noslro  per  amorcm  scrvitio  suhjicit :  cum  et  aliena 
bona  nostra  credimus,  et  nostra  aliis,  quasi  sua  offc- 
rcntes,  cxhibemus.  Tanlum  autcm  bonum  cst  chari- 
las,  ulomnis  lex  in  illa  rccapituletur.  Cujus  viilus 


Ditiges  proximum  luuni  sicut  leipsum.  Quaeri  autem 
potcst  cur  Apostolus  et  hic  solam  commemoravit 
proximi  dilectionem,  quam  lege  dixil  impleri,  ct  ad 
Uomanos,  ouni  in  eadem  qua;stione  versarelur  :  Qui 
enim  diligit  ulterum,  inqtlit,  legem  implevit.  Nam  non 
adulterubis,  non  Iwmicidium  facies ,  non  furaberis , 
non  concupisces,  et  si  quod  aliud  mandalum  in  lioc 
sermone  recapiiulalur.  Ditiges  proximum  tuum  sicut 
teipsum.  Dileclio  proximi  malum  non  operatur.  Ple- 
nitudo  autem  legis  csl  charitas(liom.  xui).  Cum  ergo 
in  diiohiis  praeceptis,  dileclionis  Dei  ct  proximi,  por- 
fecta  sit  charitas,  cur  Aposlolus  ct  in  illa  et  in  hac 
Epislola  solam  proximi  dilectioncm  commemorat, 
nisi  quia  de  dileclione  Dei  possunt  mentiri  homincs, 
1  quia  rariores  tonlationes  eam  probanl :  in  dilectione 
autcm  proximi  facilius  convincuntur  cam  non  habere, 
diiin  inique  cum  bominibus  agunt  ?  Consequens  est 
autem  ut  qui  cx  loto  corde ,  ex  tola  anima,  cx  tota 
niento  Deum  diligit,  diligat  et  proximum  tanquam 
soipsum  :  quia  hoc  jubet  illc  quem  ex  toto  cordc,  ex 
tola  auima,  ex  lola  racnte  diligit.  Itcm  diligerc  pro- 
ximum,  id  cst  omnem  liomiuem,  tanquain  seipsum 
quis  polcst,  nisi  Dcum  diligat,  cujus  praecepto  et 
dono  dilcetionem  proximi  possit  implore?  Cum  ergo 
utrunique  praiceplum  ita  sit  ut  neutrum  sine  altero 
possit  tencri,  etiara  unum  horum  commemorare  ple- 
rumquc  sufficit,  ciim  agitur  de  operibus  juslilix:  sed 
opportunius  iltad  dc  quo  quisque  facilius  convincitur. 


807  ENARR.  1N  EPIST.  D. 

lliiilc  Joaunes  dicit :  Qtii  enim  tton  diliqil  (ratrem  A 
sutini,  qnem  vidct,  Deitm,  (jttem  non  videt,  qvomodo 
potesl  diliqere  (1  Joait.  iv)  ?  Mentiebantur  cnim  qul- 
dam  dilectionem  se  Dci  habere,  et  de  odio  fraterno 
eam  non  habere  convincebantnr.  Dc  qno  judicare  in 
quotidiana  \ila  et  moribus  facile  cst.  Charitas  vel  di- 
lectio  in  quatuor  modis  completnr,  hoc  esi,  primo 
Deus  diligeiulus  est ;  secundo,  nos  ipsos  diligamus  ; 
tertio,  prnximos;  quarto,  inimicos :  Dcum  plus  quam 
nos,  proximum  sicut  nos.mimicum  quasi  proximum. 
Et  nisi  Dcum  primum  dilexorimus,  nos  diligerc  non 
possumus.  IIoc  est  non  peccare :  et  si  nos  non  dili- 
gimus,  ad  quam  formam  proximos  diligemus?  Si  au- 
tem  proximum  non  amamus,  multo  magis  inimicum. 
Si  ergo  volumus  dilectionem  haberc ,  primo  Deum 
plus  quain  nostras  animas  diligamus.  Quod  ita  pro-  B 
batur,  si  proptcr  Deum  eliam  salutem  noslram  et 
ipsas  animas  conteinnamus.  Non  ergo  sola  ad  vilam 
sufficit  lidcs,nisi  quis  sicut  se  diligil,  ita  e.t  proxi- 
inum  :  et  non  solum  ci  malum  non  facit,  quod  sibi 
non  vult :  sed  eliam  boniini  facit,  quod  sibi  vull  ab 
alio  ficri :  et  universam  legcm  implet,  quae  habet 
dtio  gencra  mandatorum,  hoc  cst,  non  facicndum 
iiialiiin,  ct  taciendum  bonum. 

Quod  si  invicem  mordeiis  el  comcditis,  videlc  nc  ab 
invicem  consumamini.  Hoc  c.nim  maxime  vitio  con- 
tentionis  et  invidiae,  peruiciosse  dispcnsationes  inier 
eos  nutriebantur,  niale  dc  invicem  loquendo,  el  quae- 
rendo  quisquc  gloriam  su.un,  vanamque  vicloriam 
per  coiitentionem,  quia  vos  mcliores  alterutrum  ju- 
dicatis,  quando  delrahitis  alterum  ;  quando  aliena  'J 
torquemiiii  felicitate,  cl  cx  alterius  houo  vestrum 
maluin  facilis,  tunc  invieem  niordetis,et  quando  ma- 
ledicto  vos  putatis  ulcisci  :  quibus  studiis  consumi- 
tur  soeielas  populi,  dum  in  parles  scinditur.  Qiio- 
modo  aulem  ista  vitare  possint,  nisi  spiritu  ainbu- 
lcnt,  et  coneupiscentias  carnis  non  perficiant?  Melius 
est  autem  nc  conlra  raiionem ,  el  totius  Epistolx 
consequeoliam ,  subito  in  extraordinaria  pnecepta 
Paulus  erumpat,  hoc  ila  intelligere,  ut  ad  circumoi- 
sionem  observationemque  legis  ciineta  referanius.  Si 
^os,  ir.quit,  conturbanl  alii,  vos  auiem  conturbatnini, 
si  totam  Scriplurarn  velerem  lcgcntes  sic  intelligilis, 
ut  scripta  cst :  Oculnm  pro  octtlo,  dentem  pro  dente 
(Dcut.  xix),  et  ira  desiderat  ultioncni,  uliio  vero  im- 
ponil  dolorem ,  quod  lex  non  solum  non  proliibet,  ^ 
verum  eliam  prsecipit,  jusiitiam  in  talione  resliluens, 
sequitur,  u t  et  nudatus  nudet,  et  vulneratus  rcvul- 
nerel,  et  comestus  remordeat,  et  qua>  videtur  justitia 
esse,  consumplio  sit.non  mium  vindicans,  sed  lilrum- 
que  consumcns. 

Dico  autem  :  Spiritti  ambulute,  et  desideria  carnis 
non  pcrficictis.  Si  crgo  non  consentiatur  concupiscen- 
tiis  carnis,  quaniisvis  agantur  molibus,  non  tamen 
pcrficiaRliir  operibus.  Proindc  cum  caro  eoncupiseit 
adversum  spiritum,  ct  spiritus  adversus  carnem,  ut 
non  ea  qn.-e  volumus  faciamus,  nec  carnis  perliciun- 
tur  eonnipisrentia?,  qiiamvis  faeiant,  nec  nostra  per- 
ficiuntur  opera  bona,  qnamvis  fiant.  Sfeijlenim  lunc 


PAUII  AD  GALAT. 


808 


pcrlicilur  carnis  eoticupiseenlia,  cum  consenlil  ei 
spiritus  ad  opera  mala,  ut  non  concupiscat  adversus 
illam,  scd  cuin  illa  :  sic  et  bona  opera  nostra  tunc 
perficienlur,  quando  ita  spiritui  caro  consenserit,  ut 
adversus  eum  eiiam  ipsa  non  concupiscat.  Hoc  enim 
volumiis  cum  perfeetioncm  justilix  concupiscimus , 
hoc  intentione  non  intcrmissa  velle  debeiniis.  Sed 
quia  perficcrc  in  ista  corruptibili  caine  non  possu- 
mus,  idco  dixit  ad  Uomanos:  Vellc  adjacet  mihi.  per- 
ficerc  autcm  bonum  non  invcnio  (Itom.  vn).  Vel  sicut 
habent  eodiccs  Gracci :  Yelle  adjacet  milii,  perftccre 
autcm  bonum  non  ;  id  cst  non  mihi  adjacet  perficere 
bontiin.  Non  ait  facere,  sed  perficcre  bonum.  Qtiia 
facere  bonuni,  est  post  concupiscentias  non  ire.  Per- 
ficere  autem  bonum.csl  non  concupiscere.  Quod  crgo 
esl  ad  Galatas,  concupiscentias  carnis  ne  perfeccritis , 
hoc  e  conlrario  est  ad  Romanos  :  Pcrficere  autem 
bonum  non  invenio,  qnia  nec  ill:e  perficiuntur  in  inalo, 
quando  cis  non  accedit  nostra;  voluntatis  assensus  ; 
nec  nostra  vobintas  perficitur  in  bono,  quandiu  illa- 
rum,  cui  non  consentimus,  permanet  motus.  Ipse 
autem  eonflictus,  in  quo  etiam  baptizati  velut  in  agone 
dceertant,  cum  caro  concupiscit  adversum  spirilum, 
ct  spiritus  advcrsus  carnem  :  ubi  et  spiritus  facit 
bomim  opus  non  consentiendo  concupiscentia?  malx, 
non  perlicit;  quia  ipsa  mala  desideiia  non  absumit  : 
et  caro  facit  maliim  desiderium,  sed  ncc  ipsa  perficit, 
quia  non  sibi  consenlientc  spiritu  et  ipsa  ad  opera 
damnanda  non  pcrvenit.  Iste  ergo  confliclus  non  Ju- 
daeorum,  ncc  quorumlibet  aliorum,  scd  plenc  Cliri- 
slianorum,  fidelium  et  bene  viventinm  est. 

Caro  enim  concupiscit  adversus  spiritum,  spiritus 
uutem  adversus  carnem.  Non  eniin  caro  sine  anima 
concupiscit,  quainvis  caro  concupiscere  dicatur,  quia 
carnaliier  anima  concupiscit,  caro  enim  nil.il  nisi 
per  aiiimam  concupiscit .  sed  concupiscere  earo  ad- 
versus  spiritiim  dicitur,  quando  anima  carnali  con- 
cupiscentia  spiritui  reluctalur.  Tunc  enim  caro  adul- 
terium,  spiritus  autem  desiderat  castitatem.  Totum 
hoc  nos  sumus,  et  caro  ipsa  qu:e  discedenle  anima 
moritur,  quic  pars  nostra  infirma  est,  nec  fugienda 
dimiititur,  sed  recipienda  reponitur.  Tunc  erit  justus 
siue  ullo  omnino  pecealo ,  quando  nulla  lex  eril  in 
membris  ejus  repugnans  legi  mentis  ejus.  Nec  rccepta 
ulterius  relinquelur.  Unde  dicit,  Seiuinalur  corpus 
animale,  surgct  corpus  spiritale.  Et  quia  supra  se- 
cundum  duplieem  inlclligenliam  hunc  locum  coepc- 
ramus  exponerc,  reddenda  suni  qua;  omisimus  Caro 
concupiscil  adversus  spirilum,  id  csthistoriaj  et  Scri- 
ptune  carneus  intellectus  contra  allegoriam  et  spiri- 
taiem  doctrinam  reptignat.  Spiritus  autem  advcrsus 
carnem,  id  est  sublimiora  dejectis,  aeterna  brevibus, 
umbra  veritas  refragatur.  Et  carneus  Scriptura;  sen- 
sus,  quia  impleri  non  potest  (nec  cnim  valemus  om- 
nia  quaj  scripta  sunt  facerc),  ostendit  nos  non  in  no- 
stra  positos  potesiate  legis  explendfc,  cum  etiamsi 
velimus  litteram  sequi,  impossibilitas  non  admitlit. 

tlac  enim  invicem  adversantur,  ttt  non  quocunque 
vttltis,  ista  (u  iatis.  Ilxe  facit  ralio  ut  voluntatem 


899 


CLAUDH  TAfRINENSlS  EPISCOPI 


'JOG 


iion  scqnatur  cffcctns :  cpiia  in  h;ic  viia  pugnat  carp  A  consenlienles,  non  Ii.tc  agunt  et  idco  regnum  Dei 


conlra  spiritum,  ct  spirilns  advcrsus  carnem.  Fit 
crgo  per  sanctificationem  p  irfectam ,  nt  omnis  car- 
nalis  appciitus  spirilui  nosiro  illuminato  et  \ivifi- 
cato,  id  esl  volunUHi  snlijicialur.  Et  sicul  minc  vide- 
imis  multis  puerilibus  deleclationibus  nos  carere  qua: 
nos  pucros,  si  denegarentur ,  acerrime  cruciabant, 
ila  credcndum  oslde  onini  carnali  deleriaiione  futu- 
rum  csse,  cum  pcrfecta  sanctitas  totum  hominem 


possidebunt.  Non  enim  jam  regnat  peccalum  in  co- 
rum  morlali  corpore  ad  obediendum  desideriis  ejus, 
quamvis  habitet  in  eodem  morlali  corpore  peccalum, 
nondum  esstincto  impetu  consuetudinis  naturalis , 

qua  mortalilcr  nati  sumus,clexpropriisvil;e  noslra», 
cum  el  nos  ipsi  peccando  auximus  quod  ab  origine 
peccali  humani  damnationis  trahebamus.  Aliud  est 
eniin  iion  peccare,  aliud  non  habere  neccatum.  Nam 


reparaverit ;  nunc  autem  quandiu  esi  in  nobis  qnod  in  quo  peccatum  non  regnat,  non  peccal,  id  est  qui 

resistit  bonae  voluntati,  auxilio  Dei  per  bonos  homi-  n°n  obediat  dcsideriis  ejus.  In  quo  autcm  non  exi- 

nes,  ct  bonos  angelos  indigemns,  ut  donec  sanetur  stunt  omnino  ista  desideria,  non  soluui  non  peccat, 

vulnus  nostrum,  non  iU  molestetur  ut  perimat  eliam  sed  etiam  non  habet  peccatum.  Qnod  etiam  si  ex 

bonani  voluntatem:  hanc  aulem  mortem  peccato  me-  multis  partibus  in  ista  vita  possil  eflici,  ex  omni  la- 

ruimus,  quod  peccatum  erat  omnino  in  libero  arlii-  >nen  parte  non  nisi  in  resurrectione  carnis,  alque 
trio  :  cimi  in  paradiso  nullus  dolor  denegaret  dclc-  B  coniiiiuiationc  pcragendum  est.  Cnrergo  hrec  oninia 

ctationes  volunlati  bonaj ,  nec  quidquam  recle  ha-  cl  bis  similia  doetor  gentium  in  fide  et  verilale  opera 


bcnti  se  homini  resistebat.  Nunc  vero  paulatim  sub- 
repens  delcctatio  mortificat  animam,  ut  si  abstinere 
velit,  sine  molcstia  et  angore  non  possit. 

Quod  si  spiiittt  ducimini,  non  estis  sub  lcgc.  Ut  in- 
lelligamus  eos  suli  lcge  esse,  qiiorum  spiritus  ita  con- 
cupiscit  adversus  carnem,  ul  non  ca  quac  volunt  fa- 
ciant,  id  csl  non  se  teneaut  conjunctos  in  charitate 
jusliliae,  sed  a  concupiscenle  adversum  se  carne,  vin- 
cantur.  Non  solum  earepugnante  legi  mentis  eorum, 
se.l  ctiara  captivante  illos  sub  Icge  peccati,  qiuc  cst 
iu  mcmbris  mortalibus.  Qu'i  enim  non  ducuntnr  spi- 
ritu,  sequitur  ut  carne  ducantur.  Non  autem  pali  ad- 
versitatcm  carnis,  sed  duci  a  carne  damnatio  est.  Et 


carnis  appellat,  nisi  quia  eo  locutionis  niodo,  quo 
toliini  significaiiir  a  parle,  ipsum  hominem  vult  no- 
niine  carnis  intelligi?  Quod  si  quisquam  dicit  carncm 
causam  csse  in  malis  moribus quorumcunque  vitio- 
rum,  eo  quod  anima  carne  perfecta  sic  vivil ,  prole- 
cto  non  universam  boniinis  naluram  diligcnler  ad- 
vertit.  Nam  corpus  quidem  corruptibile  aggravat 
aniinam.  Coiruptio  autem  corporis,  qure  aggravat 
animam,  non  peccati  printi  esl  catisa,  sed  pccna.  Nec 
caro  corruplibiiis  aninifim  peccatricem,  sed  anima 
pcccalrix  fecit  essc  corruptibilem  carnem:  ex  qua 
corruplione  carnis,  licet  existant  quredam  incita- 
menta  viliorum,  et  ipsa  desideria  vitiosa,  non  tamen 


ideo,  Quod  si  spiritu  ducimini,  inqiiit,  non  adhuc  ^  omnia  vitse  iniqure  vitia  Iribucnda  sunl  carni ,  nc  ab 


cstis  sub  lege.  Nam  el  snperius  nnn  ait,  spiritu  ambu- 
lale,  ct  concupiscentias  carnis  non  habucritis,  sed  ne 
perfeceritis.  Quippe  eas  omnino  non  bahere,  non  jam 
ccrlamcn,  sed  ccrtaminis  prremium  cst ,  si  obtinue- 
riinus  victoriam  perseverando  sub  gratia.  Commu- 
tatio  enim  corporis  in  immortalem  statum  sola  car- 
nis  concupiscenlias  non  habcbit.  El  si  vos  lolOb  spi- 
ritalibus  occupetis,  non  vobis  opus  cst  lex,  carnalibus 
dala  cst.  Si  spiritu ,  inquit,  ducimini  non  esiis  sub 
lege.  Ulique  legi,  qure  limorem  ineutit,  non  tribuit 
charitalem,  quia  charitas  Dci  diffttsa  cst  in  cordibus 
vcslris.  Non  per  legis  litleram,  sed  per  spiriium  san- 
ctum,  qui  dulus  cst  uobis  (Rom.  v).  Haec  est  lex  li- 


bss  omnibus  purgemus  diabolum ,  qui  carnem  non 
babel.  Quis  enim  servitutein,  qurc  idolis  exbilieliir, 
veneficia,  inimicilias,  contentioncs,  aemulationes,  ani- 
mositates,  dissensiones,  haereses ,  invidias,  uou  po- 
lius  intelligat  animi  vitia  esse  quam  carnis?  Quan- 
doquidcm  lieri  potest  ut  propter  idololalriam  vel  has- 
rcsis  alicujus  errorem  a  voluptalibus  corporis  tempc- 
retur  :  et  tanien  etiam  lunc  homo",  quamvis  carnis 
libidinem  contemnere  atque  cohibere  videatur,  se- 
cundum  carnem  vivere  bac  apostolica  nuctorilatc 
convincilur ,  et  in  eo  quod  abstinei  a  voliiplatibus 
rarnis,  daninaliilia  opera  carnis  agere  demonslratur, 
elenini  si  diabolus  ea  quae  fornicator  agil,  vel  ebrio- 


hertatis,  non  servilutis.  in  qnantum  quisque  spirilu  .   sus,  vel  si  qnid  homini  mali  esl  iraod  ad  carnis  pcr 


ducitur,  non  csl  sub  lege  :  quia  qiiantum  condele- 
ctalur  legi  Dei,  non  est  sub  legis  limore,  quia  limor 
lormentum  habet,  non  delectaliouem . 

Hanifesla  autem  sunt  opera  carnis  qua:  snnt,  forni- 
cnlio,  immunditia,  impudicilia,  iiMorum  seriikus,  ve- 
neftcia,  inimicitia;  contenliones,  animositates,  amnla 


tinet  voluptalcs,  non  agit,  qui  carncm  non  babct , 
non  polesl  dici  absquc  culpa,  eum  sit  ctiara  talium 
criminum  suasor  ct  instigator  occullus:  csl  laracn 
inaxinic  supcrbus  atquc  invidus,  qu;e  illuin  viliositas 
sicobtinuil,  ut  propter  hoc  essel  in  carceribus  cali- 
ginosi  hujus  aeris  reterno  supplicio  destinatus.  Hxc 


(iones,  irie,  rixte,  dissensiones,  hcereses,iuvidia;,ebrieta.    aulcro  vitia.quaa  tenent  in  diabolo  principalum,  earni 


tes,  comessationes.  Agimt  autem  haec,  qui  cupidita- 
libas  carnalibus  consenlientes  facienda  csse  deecr- 
nunt,  etiamsi  ad  implendum  faeultas  non  datur. 
Cacterum  qui  tanguntur  hujusmodi  motibus,  ct  im- 
inobiles  in  majore  charitate  consislunt.  Non  solum 
ron  eis  exhibenles  mcmbra  corporis  ad  inale  ope- 
randuuij  sed  neque  mitu  consensionis  ad  exhibcndurn 


iiilmit  Aposlolus,  quam  certum  est  diabolum  non  ha- 
bere.  Dici!  cniin  inimicilins,  coiitcnliones,  semulalio- 
nes,  aniniositates,  invidias,  opera  esse  carnis.  Quo 
ruiii  oninium  malorura  caput  alque  origo  superbia 
esi,  quae  sine  carne  regnal  in  diabolo.  At  b;cc  omnia 
eiiin  habeat  ille  sine  earne,  quomoilo  sunt  ista  opera 
carnis,  nisi  quia  opcra  sunt  hominis,  quem  nomino 


001 


ENARR.  IN  EPIST. 


rarnis  appellat?  Si  enim  sapicnlia  caruis  inimica  cst 
l)co,  iuimica  autem  sunl  onmia  dogmaia  falsiiatis 
Deo  repugnantia,  consequenter  haereses  inimicajDeo 
ad  carnis  opera  referuntur.  Hacresis  autem  Grajce 
ab  cleclionc  dicitur,  quod  seilicet  cam  sibi  unusquis- 
que  eligat  disciplinam,  quam  putat  cssc  mcliorem. 
Quicunque  igilur  aliter  Stripliiram  inlelligit,  qu.tm 
sensus  Spirilus  saueti  ilagiiat,  quo  conseripla  cst,  li- 
cel  de  Ecelesia  non  rccesserit ,  tamen  haereticus  ap- 
pellari  potest,  et  de  carnis  operibus  est  eligens  qu:e 
pejora  sunt. 

Ei  his  similia ,  quic  prwdico  vobis ,  sicul  pnrdi.ri, 
quoniam  qui  tulia  agunl,  regnuta  Dei  non  consequcn- 
tur.  Potest  aulem  movere  quod  ait,  quie  dico  vobii 
sicut  prirdixi,  quoniam  qui  talia  agunt,  rcgnutn  Dei 
non  possidebunt,  si  quseratur  nbi  ista  praedixerit,  nam 
in  liac  Epistola  non  invcnitur.  Ergo  aulproesens  cum 
esset,  lioc  prxdixerat ;  aut  cognoverat  pervenisse  ad 
illos  Epistolam  qna-  niissa  est  ad  Corinlhios.  Ibi  enim 
sic  ait :  Kolite  errare,  neque  fornicatores,  neque  idolis 
servientcs,  ncque  adultcri,  ncque  mollcs,  neque  muscu- 
lorttm  concubitores,  neqne  fures,  ncque  avari,  ncque 
cbriosi ,  neque  maledici ,  neqtte  rapaccs  regnum  Dei 
possidebunt  (I  Cor.  vi).  Hic ergo  cum  enumerasset 
opcra  carnis,  quibus  clausum  esi  Dei  regnum,  subjc- 
cit  etiam  opera  spiritus,  qti;e  friicltini  spiiitus  vocat. 

Fructus  aulem  spiritus  csl  charilus.  Oinnium  vir- 
tutuin  prima  est  charitas,  qu;c,  sicut  nolavimus,  in 
quatuor  dividitur  partes  :  in  dilectionc  Dei ,  in  sua 
uniuscujusque,  in  proximi.et  iuimici. 

Gaudium  spiritale ,  pax.  Si  tranquilla  mens  uiiPis 
passionibus  perturbetur, 

Longanimitits.  lllatas  injurias  suslinere. 

Bonitas.  Semper  benefaccre  velle. 

Denignitas.  Nulli  injuriam  faeit,  nec  desiderat  fieii. 
Notandum  quod  et  lides  a  Dco  dctur ,  quani  inter 
fruclus  spiritus  septiino  loco  Apostolus  posuit :  el  hoc 
nolandum  quia  a  Deo  esl. 

Fides.  Ycl  Deo  credere ,  vel  bomiuibus  proinissa 
complere. 

Mudestia.  Non  irasci. 

Contineniia.  Contincnlia  pro  lempore  esl. 

Castitas.  Sempilerna :  et  non  soluma  fornicalione, 
sed  ab  omni  iniquitate  continere. 

Advcrsus  hujusmodi  non  cst  lex.  Non  enim  ista 
probibuit,  et  qui  Novum  implet,  non  est  sub  Veleri 
Testamenlo.  llinc  intelligamus  illos  sub  lege  posi- 
tos,  in  quibus  ista  uon  regnant.  Nam  in  qnibus  boec 
rcgnant  ipsi  lege  legitimc  utuntur,  quia  non  esl  illis 
tex  ad  coercendum  posiia.  Major  enim  et  praepollen- 
lior  deleclatio  eormn,  jusiiiia  e>t.  Non  enim,  ait, 
adversus  h;cc  non  esl  U-\,  sed  adversus  hujusmodi, 
liocest,  sive  ista,  sive  ctiam  csetera  hujusmodi.  Sec! 
tamen  diligentcr  considerantibus ,  non  hic  oinni 
inodo  carnalium  spiritaliumque  opcrum  opnosiiio  in- 
ordinata  alque  confusa  est.  Ob  hoc  autein  latet,  qnia 
pauciora  velsiugtda  quibusdam  pluribus  opponuntur. 
Nani  e\  eo  quoil  in  capiie  carnalium  vitiorurn  posnit 
fornicalioncs,  in  capile  antem  virlutuni  spiritaliuni 


D.  I»Al)U  AD  CALAT.  1102 

A  charilatem,  quem  non  divinarum  litierarum  siudio- 
sum  faeiat  intcnliim  ad  perscrulanda  caHera  ?  Si 
ciiiui  fornicalio  cst  amor  a  legitimo  conniibio  solutus 
ct  vagus  expleiid.-e  libidinis  conscclaiido  laetitiam, 
quid  tam  legitime  ad  spiritalem  fecundilatcm  con- 
jungilur,  quam  anima  Dco,  cui  quanto  fixius  inhaj- 
scrit,  tanto  est  incorruplior?  Inhxreal  aulem  cha- 
rilate.  Itccte  igitur  fornicationi  opponitur  charilas, 
in  qua  sola  cst  cuslodia  eastitalis.  Immnndiliae  au- 
tcm  sunt  oinnes  perturbatioues  dc  illa  forniralione 
coneeptx,  quilms  gaudium  tranquillitatis  opponilur. 
ldolorum  autem  scrvitus  iiliima  fornicalio  cst  anim;c, 
propter  quam  cliam  bellum  adversus  Evangeliumre- 
conciliatis  Dei  furiosissimura  geslum  cst :  cujus  re- 
liquia;,  quamvis  pene  sopitas  ftierint,  adhuc  tamen 
B  recalent.  Iluic  itaquc  pax  conlraria  cst,  qua  recon- 
ciliamur  Deo,  eademque  pace  etiam  cum  hominibus 
custodila  veneficiorum  ,  iiiiiniciiiarum,  conlentio- 
num,  aemulationuin,  animosilalum  disscnsionumquc 
vilia  sanantur  in  nobis.  V-t  auteni  in  aliis,  inler  quos 
vivimus,  jusla  moileratione  versemur,  ct  ad  susli- 
nemlum  longaniinitas,  ct  ad  curandum  benignilas, 
et  ad  ignosceniluni  bonilas  mililat.  Jam  vero  h;cre- 
sibus  lides,  invidi;c  mansuctudo,  ebrietaiibus  el  co- 
inessationibusconlinentia  rebiclaiur.  Ne  quissanc 
arbitretur  boc  essc  invidia  quod  e*l  a-niulaiio.  Vi- 
cin»  enim  sunt,  el  propter  ipsam  vicinitatem  plc- 
rumque  utrumlibet  horum  pro  altero,  ;cmu!atio  pro 
invidia,  vel  invidia  pro  rcmulatione  ponitur.  Scd 
quia  utriimque  bic  locissuis  dietuni  est,  utique  dis- 
liiiclioncm  de  nobis  flagitant.  Nain  aemulatio  cst 
dolor  animi  cum  alius  pervenit  ad  rem  quam  duo 
pluresvc  appetebant  et  nisi  ab  uuo  haberi  non  poiest. 
Istam  sanat  pax,  qua  iJ  appetimus  quo;l  omnes  qui 
appetunt  si  asscquantur,  unuin  in  uno  fiuiit.  Inviilia 
vero  dolor  aninii  est,  cum  indignus  vidctur  aliqnid 
asscqui,  etiam  quod  tu  uon  appetebas.  Inter  invidum 
aulem  et  invidiosum  hoc  intcrest  quod  invidus  feli- 
ciori  invidet,  inviiliosus  auiem  ipse  est  qui  ab  alio 
palitur  invidiam.  Ilane  sanat  mansuctudo.  Cum  quis- 
que  adjudicium  Dei  revocans  non  icsislit  voluniaii 
ejus,  et  magis  ci  credit  recle  factum  csse  qtiam  sibi 
quod  putabat  indignum.  Regnantergo  spiritalesisti- 
fructusin  bomine,  in  qno  peccata  non  regnant.    Rc- 


gnant  autcm  isla  bona,  si  tantuin  delectant,  ut  ipsa 
teneant  animuin  in  tenlationibus,  ne  in  peccati  con- 
sensionem  ruat. 

Qui  anletn  suntChristi,  carncm  suam  crucifircruul 
cuiu  vitiis  et  concupiscentiis.  Unde  autem  crueifixe- 
runt,  nisi  limore  illo  casto pcrmanente  in  saeculum :  v 
culi,  quo  cavemus  offendere  illum,  qnem  li»to  cordc, 
lola  anima,  lota  menle  diligimus :  et  idco  si  lioc 
iii.)  loomnia  simul  cruciiixa  suni  inembra,  et  dcslru- 
etuin  est  iii  nobis  omnc  opus  peccati,  ct  caro  quasi 
pendens  in  cruce,  saeuli  desideriis  exsiincta  atqnc 
raortificata ,  nihil  adversum  Dci  prascepta  in  saj- 
culo  conctipiscit  :  ttt  quid  eis  legem  juxta  lillerain 
tencre  convenit ,  qu;e  ad  viiia  peccatorum  co>r- 
cenda  i'aia   est  ?  siinul  illud  notandum  quod  eos 


yr: 


CLAUDII  TAUIUNENSIS  EPISCOfl 


<W  1 


divoritCliiisti  essc,qui  carncra  suam  cum  viliis  cru-  A  ne  ngidus,  ne  iraius,  ct  tiislis  corrigere  cupiat  er- 


cifixerunt.  Ktec  scnteulia  illos  revincil  qui  solam 
fidem  ail  salutem  aniniaium  guaniui  sullicere  arbi- 
trantur. 

IN  CAPUT  VI. 

Si  vivimus  spirilu,  spirilu  et  ambulemus.  Neqtia- 
quain  per  legeni,  sed  per  cliaritatcm  nobis  invicem 
scrvientes.  Non  tlebemus  de  Sciipturarum  interpre- 
tatione  contendere,  eS  dicere  verbi  gratia,  Circum- 
cisio  melior  est.  Non,  sed  prxpuiiuin.  Contemnenda 
historia,  et  allcgoria  scquonda.  lino  allegoiia  vana 
es(,  et  umliratica,  el  nullis  veiiialis  fulla  radicibus: 
unde  evenit  ut  invicem  nascanlur  inviclice.  Exciudere 
enim,  ait,  vos  volunt,  «f  illos  ivmnlemini.  Non  lain 
veritalem  legis  volenles  docere,  quam  vinccre.  Ineo 


rantem,  sed  provocct  eurn,  spondens  salutem,  ve- 
niam  repromittens  ;  Cbrisli  lestimonium  proferat, 
quod  gravi  legis  ct  pcccalorum  onere  depressus  ad 
jugiim  suum  suave,  leve  invitet  onus,  ut  discant 
quia  humilis  sit,  et  mitis,  et  mansuctus  corde,  et  in- 
vcniant  requiem  auimabus  suis  (Maiih.  xi).  Locus 
isie  de  Epislola  ad  Itomanos  in  fine  pandendus  est. 
Ilii  enim  cum  similiter  de  escis  et  observationibus 
st lilieret  Judxorum,  ct  cos  qui  legis  juxla  litteram 
prxccpla  contemncrcnt,  firnios  atquc  perfcctos  : 
illos  vero,  qui  adlmc  antiqua  consuetudine  ducchan- 
lur,  inlirmos  parvulosquc  narrarct,  etvidereljur 
gium  csse  inter  spiiilales  et  carncos;  admonuit  spi- 
riialcs  ne  contemnercnt  carnales,  ct  ait,  Infinnum 


aulem  illi  faliebaniur,  quod  negare  quideni   non  po-  B  autem in  fide  atsumite,  nonin  disceptationibns  cotji- 


tcrant,  sectandum  silii  csse  Spiritum  sanctum,  asser- 
torem  et  ducein  liliertalis  sux,  sed  adopera  servilia 
carnaliter  conversi,  relrorsum  se  conari  non  intclli- 
gebant.  Proptorea  non  ait,  Si  spiiitu  vivimus,  spiii- 
tum  sectemur.  Fatebantur  cnim  Spiritui  sanctoser- 
viie  oportere,  ct  enm  non  spirilti  suo  scdcarne  vo- 
lebant  scctari :  non  spiritaliter  oblinentes  gratiam 
Dei,  sed  in  circumcisione  carnali,  el  t-eteri  Imjiis- 
nioili.speni  conslilui'iitessalulis.  Illis  enim  dicil,  qui 
miii.ua  concertatioue  se  alterntrum  prxponere  cupie- 
bant,  Pcr  spiritum,  inquit,  vitam  habemus,  sed  si 
spirilalilcr  conversemur,  etnon  lcgi  carnaliter  ser- 
viamus  (liom.  vin). 

A'on  efliciamur  inanis  gloriie  cupidi,  invicem  pro- 
vocantes,  imicem  invidcntes.  Prorsus  magniiice  cl 
omnino  divino ordinc posleaquam  eos  insiruxit  ad- 
versus  illns,  a  quibus  in  servituiem  legis  seduceban- 
lur,  boc  in  eis  caute,  nc  instrucliores  fadi  et  volen- 
tesjam  calumniis  camalium  respondere,  contentioni- 
bns  stiideuit  et  appelitu  inanis  glori:e  I  'gis  oneribus 
non  servienies,  vanis  cupiditalibus  serviant.  Nihil 
autem  sic  probat  spiritalem  virum  quampcccati  alieni 
traclatio,  cum  liberationem  ejus  potius  quam  insul- 
lalioncm  ,  potiusque  auxilia    qiiam  convicia  medi- 


talionum  :  alius  enim  credil  mandurare  omnin,  qui 
autem  infirmus  est  solus  mnnducet.  Is  qui  mandu- 
cal,  non  mouducanlem  non  spernat,  ct  qui  non  man- 
ducat,  manducantem  non  judicet.  Deus  enim  illum 
assumpsit.  Tu  quis  es  qui  jndicas  alienum  serrum  ? 
suo  domino  stat  aut  cadit.  Stabit  autem,  potens  cst 
enim  Deus  slatuere  illum  (Rom.  xiv)  ;  et  mulla  in 
inedio  supir  lioc  scnsu  disserens,  adjecit  in  fineni  : 
Noli  propler  escam  destrucre  opus  Dci.  Et  iterum  : 
bebemus  autem  nos  firmiores  imbecillitates  infir- 
moium  sustincre,  el  non  nobis  placerc.  Unusquisquc 
vcstrum  proiimo  suo  placeat  ad  bonam  cedificatio- 
nem  (Rom.  xv). 

Considerans  lcipsum,  ne  et  lu  lcnteris.  Nihil  enim  ad 
misericordiam  sic  inclinat  ,  quam  proprii  pcriculi 
cogilatio.  Consideiando  temetipsum,  quia  ct  tu 
homo  es,  et  poteris  aliqno  prxveniri  peccato,  ct  ila 
demnm  indigere  adjutorio  Dei,  ct  proximi :  quia 
sani  infirmos  sustinerc  debenl,  et  morluos  sepelirc, 
quia  procul  dubio  el  infirmaii  ct  mori  posse  sc  crc- 
dunt 

Alicr  allcrius  oncra  porlate,  ct  sic  culimplcbiiis  le- 
ijem  Chrisii.  Quia  AVieris  Teslamenli  cuslodia  li- 
inoiem  habebat,  noa  potuit  aperlius  significarc  Novi 


laiur:  et  ouantum  facultas  tribuit,  suscipit  et  idco  Tesiamenli  donum  esse  charitalem,   quam  hoclocn, 

dicit  :  ubi  Apostolus  dit.it  :  Inviccm  oncra  vestra   portate, 

Fratrcs,  et  si  prcroccupalns  fuerit  liomo  in  aliquo  el  sic  adimpleiiilis  legein   Christi.    Hanc   enim   le- 

delieto,    vos  qui  spiritalcs  estis  liujusmodi   instrttitc  gcni   Chrisli    dicere   intelligilur ,   qua    ipse    Donii- 

inspiritu  lcnitaiis.     Eum    qtioquc  qui  spirilalis  cst -_  "us  prxcepit  ul  nos  invicem  diligamus  lanlum  in 

coliortatur,  cum  sui   timore  ne  cesset  nianurn  por-  ca  sentcnlia  prxcepti  pondus  constituens  ut  dicc- 

rigere  corruenti  :  ct  pulchre  pia'occupatum  in  de-  ret :   ln  Itoc  cognoscitur  quoniam  discipuli  mei  estis, 

liclo  liomincm  vocat,  qui   nioii  possil,  ct  ipso  no-  si  vos  inmcem  diligaiis  (Joan.  xm).   IIujus  autem 

iniiie  fragilitalem  condiiionis  ostcndens,  tu   dignus  dilectionis  oflficimn  est  inviccm   onera   vestra  por- 

sil  vcnia,  qui  velut  lionio  erroie  deceptus,   et  iner-  tare.    Sed  hoe  oflicium  non  csi  sempiternum  ,   ]ier- 


sus  in  voraginem,  seipsum  sine  auxilio  et  adju- 
lore  erigere  non  possit.  Spirilali  aulein  non  additur 
homo,  sed  quasi  Deo  prxcipitur,  ui  homincm  prx- 
occupatum  iu  delicto  instrual  :  sive,  ut  melms  ha- 
betur  in  Grxco,  pcrficiat  in  spirilu  lenilalis.  Qui 
autem  perficitur,  uon  ei  dcsuni  universa,  sed  aliqua. 
Denique  si  non  prccalis  pliiribus,  sed  vilio  aiiquo 
pneoccupalis  erravit,  lenitatis  spiritum,  et  m.insuc- 
tutlinis  in  corrccticne  peccantis,  spiritalis  adhibeat, 


tlucit  sane  ad  heatiiudinem  sempiiernam  ,  in  qua 
nulla  eruntonera  nostra,  quse  invicem  portarejubea- 
niur.  Nunc  vero  in  hac  vita,  id  est  duin  in  hac  via 
sumus,  oncra  nostra  porlemus,  ut  ...1  eam  vitam  tpix 
carel  omni  onere  ,  pervenias.  Nihi!  enim  sic  probat 
amicum,  quemadmodum  oncris  amici  portatio.  Nec 
tamen  invicem  porlaiemus  oncra  noslra,  si  unuin 
lempus  esset  infirmitatis  amborum,  qui  onera  sua 
sustinet,  aui  im:im  inlirmiiatij  genus;  sed  divei.sa 


9!>3  ENARR.  l.N  LPiST. 

lcmpora  el  diversa  genera  infirmilalis  faciunl  ut 
onera  nostra  invicem  portare  valeamus.  Verbi  gra- 
tia  :  Iram  fratris  tunc  portabis,  cum  lu  advcrsus 
cum  non  irasceris,  ut  lursuni  eo  icmpore  qno  te 
ira  praoccupavcrit,  ille  te  lenilaie  et  tranquillitale 
6upportet.  Sed  et  liunc  locum  eum  superioribus  co- 
pulemtis,  diipliccm  enim  scquitur  iiilelligenliam.  Si 
quis  infirmus  in  fide  est,  et  ailliuc  lacte  uutritus  in- 
fantiae,  nec  poiesl  lar.i  cilo  a  legali  observatioue 
ad  spintalia  sacramenta  trausire,  vos  qui  robuslio- 
res  estis,  ejus  oneia  porlate,  ne  per  scientiaw  ve- 
slram  frater  pereal,  pro  qtio  Cbiistus  mortuus  est  : 
portat  quoque  fratris  necessilatem  qui  gravatuni 
pauperem  onere  egestatis  adjuvat. 

Piam  si  quis  existimat  S£  esse  ali<iuid,  cum  nihil  sit, 
scipsum  seducit.  Non  eum  seducunt  laudatores  ejus, 
sed  ipse  polius,  quia  cum  sibi  sil  praesentior  quam 
illi,  magis  vult  se  in  illis  quxrere  quam  iu  seipso. 
Et  ideo  ait :  Si  quis  existimat  se  esse  aliquid,  in  co 
quod  putat  se  csse  aliquid,  et  non  ex  clementia  in 
proximum,  sed  ex  suo  opereet  labore  sejudicat, 
sua  taulum  virtute  conlenlus  :  isle  ex  liae  ipsa  ar- 
rogantia  niliil  Gt,  et  ipse  se  decipit.  Mcntem  auteiu 
decipit,  qui  se  pulat  csse  sapientem.  Et  secuudum 
Isaiani,  Sitpicns  in  se  el  in  conspcctu  suo  intclligent 
(Isa.  v).  Ad  circumcisionem  ct  ad  legem  ita  loci  bu- 
jtis  connectitur  iiitcllcctus  :  Qui  spirilalis  est,  et  mi- 
sericonliam  in  proximum  non  babet,  conlemnens 
humilem,  quia  ipse  snblimior  esl,  ipsc  sc  decipit  : 
nescicns  hanc  spiritus  esse  legem,  ut  uos  invicem 
diligamus. 

Opus  autemsuumprobct  unucquisque,  el  sic  in  setpsa 
laulum  gloriam  liubebit,  et  non  in  allero.  Vnusquis- 
que  enim  proprium  onus  portabil.  Et  non  in  altero,  id 
est,  cum  allcr  euin  laudat.  Non  ergo  laudalores  no- 
stri  minuunt  ouera  conscientiae  nostra:,  atque  uti- 
nam  non  etiam  accumulent  pleruinque,  ne  illis  of- 
fensis  laus  nostra  minualur,  ciim  aut  objurgatione 
illos  curare  negligimus,  aut  jaclanter  eis  aliquid 
nostrum  ostentamus,  potius  quam  conslanter  osten- 
dimus.  Oraitto  ea  qtiac  lingunt  et  mentiuntur  de  sc 
homines  propter  hominum  laudes.  Quid  enim  ista 
caecilate  lenebrosius,  ad  obtinendam  inauissimam 
gloriam  errorenique  hominis  aucupari,  et  Deum  tc- 
stem  in  corde  conlemncre?  quasi  vero  ullo  modo 
comparandus  sit  error  illius  qui  te  bonuin  putat,  er- 
rori  tuo,  qui  liomini  de  falso  bouo  placere  studes,  dc 
nialo  vero  displiccs  Deo. 

Vnusquisque  eniin  onus  suum  portabit.  Videtursu- 
perioribus  conlraire,  ubi  ait  :  Mter  alterius  onera 
porlate.  Si  enim  unusquisquc  onus  suum  porlabit, 
alter  ailerius  onera  portare  non  poterit.  Sed  viden- 
dum,  quod  ibi  praeceperit  ul  pcccantes  in  hac  vita 
nos  invicem  sustenlemus,  et  in  praesenli  saeculo  al- 
terutrum  auxilio  simus  :  hic  autem  de  Domini  dicat 
in  resurrectionejudicio,  quod  non  ex  alterius  pec- 
calo  et  coinparalionc  delerioris,  sed  juxta  nostrum 
opus,  aut  peccatorcs  abeo  judicemur,  aut  sancti,  rc- 
cipiente  unoquoquc  sccundum  opns  suum.  Obscure 
Patbol.  CIV, 


D.  PAILI  AD  GALAT. 


ora 


A  licet,  docemur  per  hanc  seiilenliolam  uovum  dogma, 
quod  latital :  dum  in  praesenti  saeculo  sumus,  sivo 
orationibus,  sive  eonsiliis  invicem  posse  nos  adju- 
vari.  Cum  autein  ante  ti  ibunal  Christi  veneiimus, 
ucc  Job  ,  nec  Daniel,  nec  Noe,  rogare  posse  pro 
quoquam  ,  sed  unuuiqueniquc  porlare  onus  suuiu 
(Ezecli.  xiv). 

Cor^municcl  autem  is  quicatechizatur  verbo,  ei  qui 
secatechizat  in  omnibus  bonis.  Sensus  itaque  isteest, 
quia  superius  spiritalibus  pracceperat,  ut  eos  qui  pra> 
occupati  fueranl  iu  aliquo  delicto,  inslruerenl  in  spi- 
ritu  lenilalis,  et  alter  alteritis  onera  portarcnt,  adim- 
plenles  legein  Christi :  nunce  contrariohisqui  adhuc 
imbecilliores,  el  discipuli,  el  carnales  erant  imperat 
ut  quomodo  ipsi  a  magistris  spirilalia  metunt,  sic 
B  magistris  carnalia  praebeant,  qui  tolos  se  divinas 
eruilitioni,  et  sludio  tradentes,  viue  hujus  necessariis 
iudigent,  et  fiat  illuJ  quod  de  manna  scriptum  est, 
qui  mnltum,  non  abttnduvit ;  el  qui  modicum,  non  mi- 
noravit  (11  Cor.  vni).  Bona  autem  in  praesenti  loco, 
juxla  vulgi  coiisueludinem  moremque  communein, 
victum  et  vestitum,  cacteraque  qtiae  homines  inter 
bona  numerant,  appellavit.  Habentes  enim  victum  et 
vestitum,  his  contenti  simus  (II  Tim.  x).  Nec  mirum 
si  Paulus  ea  quae  crant  corpori  nccessaria  boni 
appellationc  signavit :  cum  etiam  Salvator  noster 
ad  eos  qui  necdum  ad  virtuium  culmen  ascende- 
rant,  sed  adbuc  bumilius  incedebant,  et  sibi  addi 
poscebant  Sdem,  dixerit.  Si  ergo  vos,  eum  mali  sitis, 
scilis  bona  duta  dare  filiis  veslris  ,  quanto  magisPater 
u  coelestis  dabil  bona  petenltbus  se  (Matth.  vn)  ! 

Nolite  errare,  Deus  non  inidetur  :  quw  enim  semi- 
naveril  homo,  hirc  et  metet.  Pirevidens  in  spirilu, 
eos  qui  docenlur,  et  debent  magistris  sumptus  et 
vitae  necessaria  minisliare,  posse  obtendere  pauper- 
tatom  et  dicere:  Ager  meus  boc  anno  aruit  siccitate, 
Vincam  grando  contrivit,  Redditus,  qui  esse  pote- 
rant,  tributa  rapuerunt,  Non  habeo  unde  tribiiam 
quod  jubetur  ;  adjecit,  JSolite  errare,  Deusnonirti- 
detur.  Scit,  inquil,  corda  vestra;  non  ignorat  facul- 
tates.  Excusatio  verisimilis  homini  polest  utcunque 
plaeere,  Deum  non  polest  fallere.  Et  siuiul  cohor- 
tatur  adid  quod  pwcepium  est  exhibendum,  semen 
nominans,  ne  putel  perditura  quod  mulliplicato  fe- 
nore  recepturus  est. 

Quoniam  qui  seminal  in  carnc  sua,  de  carne  et  me- 
tel  corruptionem.  Hoc  dicit  de  amatoribus  volupta- 
lum  magis  quam  Dei.  In  carne  enim  sua  seminal, 
qui  omnia  quae  fecit,  etiamsi  bona  videantur,  pro- 
pterea  tamen  fatit  ut  earualiter  ei  bcne  sit. 

Qui  aulem  seminal  in  spirilu,  de  spirilu  metet  vi- 
tam  cclernam.  Seminatio  in  spirilu  estexCdecum 
charilale  servire  juslitiae,  et  non  obcdire  desidcriis 
peccali,  quamvis  de  mortali  carne  exislentibus.  Mes- 
sis  autem  vitae  aeternae  cum  inimica  novissime  de- 
struelur  mors,  et  absorbebitur  mortale  a  vila,  e.t 
corruplibile  hoc  induet  incorruptionem.  ln  hoc  ergo 
tertio  gradu,  quo  sub  gralia  sumus,  scminare  debc- 
mus  opera  bona  qu;e  supra  jam  dicla  sttnl.  Aliler  : 
29 


o<yj  CLAUDH  TAURINENSIS  EPISCOPl  908 

Qui  legem  carnaliler  inleMigit,  repromissiones  quo-  A  jusscralministrari.  Deindc  cumdocuissentopcra  ipsa 
que  carnal 


,  et  qua:  in  prajsenti  s:eculo  corrumpon- 
tur,  exspectat.  Qui  autciu  spiritalis  auditor  est,  sc- 
mtnat  in  spiritu,  et  de  spiritu  metet  vilam  anernam. 
Simul  notandus  ordo  seruwmis,  elcum  superioribus 
copulandus,  quod  lioino  vocaiur  in  spiriiu  seminans, 
<l<ii  quando  eeeperii  vilam  mcicre  sempilernam  homo 
fortassc  esse  desistel.  lllud  ctiam  pariter  observan- 
ilumquodqni  seminat  in  earne  cum  additaraento  suae 
earnis  ponitur.  (}ni  nutem  seminal  in  spiritu  non 
dicitur  in  spirilu  suo,  sod  siinpliciter  in  spirilu.  Qui 
Ci.im  bona  scminat  non  in  suo  quopiam,  sed  in  Dci 
spirilu  seminat,  dc  quo  el  vitam  cst  messurus  icler- 
nam. 

Bonum  autem  facientes,  non  deficiamns.    Indeli- 


legis,  quae  salubria  sunt  ct  ad  bonos  mores  perti- 
nent,  dilectionc  lidci  possc  lantummodo  impleri,  non 
thnore  scrvili,  rcdit  ad  illud ,  undc  toia  causa 
agilur. 

Videtc  quatibut  litleris  scripsi  vobis  mca  manu. 
Ili  qui  circumcidi  Galatas  volebant,  disseminaverant 
alia  Paulum  faeeie  ,  alia  pnedicarc,  ci  suo  opere 
destruerc  sermonem,  qttod  qui  lcgcm  asscrcret  abo- 
litara,  ipse  invenirel.ur  in  lcge.  Hanc  opinioncm  qnia 
iioi»  polerai  Pauliis  apud  omncs  pranscns  ipse  sub- 
vertere  (probibebatur  quippe  vincuiis,  quasobChrisii 
marlyrium  sustinebat),  seipsum  pcr  lilteras  repra;- 
sentat,  et  ne  aliqua  supposiiae  Epistoke  suspicio  na- 
sceretur,  ab  hoc  loco  usque  ad  linom  mauu  sua  ipse 


eientein  crgo  justitiam  indeQciens  prsemium  siibse-  "  perscripsit,  ostcndens  superiora   ab  aiio  exarata. 


qtielur.  Cohortatur  eos  ail  sludium  perseverantiae. 
<jui  in  hac  viia  mercedem  boni  operis  exspeclant, 
uescienlcs  qnia  sieut  in  semine  aliud  saliouis,  aliud 
rucssis  esl  tcmpus  :  sic  cl  in  prsesenti  vita  semcnlis 
csl  opcra,  qiuc  nunc  vcl  in  spiritu  vel  in  carne  sc- 
runtur.  Mcssis  vero  operum  futurum  judic.um  :  et 
«jualitate  sementis  [sic  cl  in  prrescnti  vita  scnientem 
cssc  opera  quie  vcl  in  spiritu  vel  in  carne  metantur, 
messem  vcro  futurum  judicium,  ct  pro  qualitate  vcl 
tliversitaie  scmenlis.  clc]  diversas  nos  facere  men- 
suras,  centesimum,  sexagesimum,  et  tricesimum 
iruclum  :  quam  segetem  nemo  potcst  metere  dell- 
cicns.  Qni  enim  perscvcraverit  usque  in  finein,  hic 
salvus  erii  (Matth.  x).  Qnale  est  autcm,  ut  cum 
pcceatorcs  quotidie  in  malis  operibus  augcantur, 
inis  in  bono  opcre  lasscmur  ? 

Tempore  enim  suo  metemut,  non  deficienles.Ruuc 
tempus  scminandi  cst,  non  melendi.  Non  crgo  hic 
nostram  mcrcedem  quxramus  accipcre,  nc  hieme 
lenera  berba  dimissa  in  prxscnli ,  ut  acerba  non 
prosit ,  et  non  sit  quod  in  fuiuro  mctatur.  Dicetur 
cnim  nobis ,  Recepislis  bona  vcstra  in  vita  vestra. 
Ki  iterum ,  rcceperunl  mercedem  suum  (Luc.  xvi , 
Atatilt.  v). 

F.rgo  dum  tcmpus  liabemvs,  operemur  bonum  ad 
emnes. Tcmpus  sciucntis,  utdiximus,  teuipus  estprae- 
sens,  elvita  quain  currimus  :  in  ha<'  licet  nobis  quod 
volnnmsseminare;  cuin  istavila  transieril,  operandi 


Quo.l  autem  sub  nomine  ejus  a  laisis  doctoiibus  cpi- 
stola;  mittcrentur,  ad  Tbessalonicenses  quoquc  de- 
monslral  scribens  :  Rogamus  aulem  vos,  (ratres,  per 
advcntum  Doinini  noslri  Jesu  Cluisti ,  el  nostree  con- 
gregationis  in  ipsum  ut  non  cito  moveatnini  a  veslro 
scusu ,  neque  terreamini,  neque  per  spiritum,  neque 
per  sermonem,  ncque  per  Epislolam  tanquam  per  nos 
missam,  quasi  inslet  dies  Dom.ni,  ne  quis  vos  seducut 
ullo  modc  (II  Thes.  n).  Kt  ul  totam  Epislolam  quam 
mittebat  a  suspicione  erucrct  falsiialis,  manii  sua  in 
fine  subscripsit  dicens  :  Salutalio  mea  manu  1'auli, 
quod  est  signum  in  omni  Epistola.  l.\  est,  quod  ap- 
posui  mea  mann  ,  intclligite  quam  liducialiier 
scripserim,  et  ncminem  pcriimucriin  ,  qni  liilc- 
'  ras  mca  manu  scripsi.  Sive  opera  intelligamns 
in  manibus ,  quam  ob  causam  crebro  cl  in  pio- 
phetis  dieitur ,  Sermo  Domini  qui  [uctus  est  in 
mann  Jeremia?,  sivc  Agga:i  :  ul  ad  banc  similitudi- 
nein  in  manu  quoque  Pauli  faclnni  Dei  sciamus  csse 
sermonem. 

Quicunque  enim  volunt  pluccre  in  carne,  hi  cogant 
ros  circumcidi  :  tantum  ul  crucis  Christi  perseculio- 
ncm  non  patiantur.  Multum  peiseqiicbantur  Jud;ci 
eos  qui  videbantur  deserere  traditas  iiomini  obser- 
valiones,  quos  ipse  quam  timeal  satis  oslcndit,  cum 
tales  lilteias  etiam  sua  manu  scribere  voluit.  Docel 
ergo  limorcm  adhuc  in  istis  opcrari,  lanquam  sub 
lege  constitntis,  qui  ad  circuincisionem  genies  cogc- 


tempus  aiiferctiir.  Unde  ctSalvalor  ait :  Operamini  r.  rcnt.  Et  ideo  siiperius  jam  ostendit  ex  quo  loco  sua 


dttrndies  cst,  venict  nox,  quando  jam  nullus  polerii 
(.peruri  (Joan.  xi). 

ilaxime.  aiilem  ad  domesticos  fidei.  Quos  hic  cre- 
dcndum  cst,  nisi  Christianos  signilicari?  Nain  omni- 
bus  hoininibus  cl  Ju<l;cis,  cl  paganis,  atquc  Cbrislia- 
r.is,  et  bonis,  cl  malis,  misericoriliae  opus  impcn- 
dcrc  debcmus  :  ne  eis  quod  Deus  non-ncgat  nos  ne- 
(•ate  videamur  :  maxime  lamen  bis  qui  peculiarem 
nobiscuiu  Deo  fiJem  exbibcnt  famulatum.  Omnibus 
cniin  pari  dileclioneviia  aelerna  optandaest,  sed  non 
omuibiis  eadein  possunt  exbiberi  dilectionis  ofDcia. 
Viiiutur  inihi  locus  isic  posse  et  superioribus  coba;- 
rerc,  ut  domesiicos  lidci  magistros  nomiiiet,  quibus 
supra  omnia  qua;  pulantiir  bona  ab  auditoribus  suis 


subscripscril  nianu,  ct  iiunc  quiit  snbscripscril  repli- 
cal.  Caius  Ca?sar,  et  Octavianus  Auguslus,  et  Tibe- 
rius  successor  Augusti  leges  promulgaverunt  ut  Ju- 
<l;ci  qui  eranl  in  lolo  Komani  imperii  orbe  dispcrsi 
proprio  ritu  vivcrent,  et  Patrum  caTemoniis  deser- 
virenl.  Quicunque  igitur  circumcisus  crat ,  licet  in 
Christum  crcderet ,  quasi  Judxus  babebalur  a  gcn 
tibus.  Qui  vcro  absque  circumcisionc  se  non  esse 
JutUeum  praeputio  proefercbat ,  pcrseculionibus  tair. 
genliliuin  quam  Judieorum  liebat  obnoxius.  Has  igi- 
tur  persecutioncs  hi  qui  Galatas  depravarant  decli- 
naie cupientes,  circuracisionem pro  defensioue  disci- 
pulis  persuadebant ,  quain  nunc  Apostolus  confiden- 
liamin  carnc  vocat,  quod  scilicet  lara  gcntibus,  qtios 


009 

Umebant,  quam  Judajis 


ENAIUI    1N  EPIST.  D.  PAILI  AD  GALAT. 


91.1 


quibus  volcbant  placere,  A  non   appetit,   quasi  mortuus   nioiluum  non  aiien- 


circumcisionem  in  persecutione  proponerent.  Nam 

necJiukei  proscqui  eos  poterant,  nec  genliles,  quos 
videbant  et  nroselytos  circumciJcre,  ct  ipsos  legis 
prsccepta  servare. 

Neqttc  enim  qui  ciranncidunttir  legem  cuslodiunt; 
sed  volunt  vot  circumcidi.  Vcl  si  circumcisio  lcgem 
faceret  custodiri,  aliquid  viderelur  habere  rationis 
ista  persuasio,  sed  propter  terrenam  fclicilatem,  vel 
cupiditate  adipiscendi,  vcl  ainoie  aniittendi.  Et  ideo 
non  vere  cuslo  liunt  :  quoniam  carnalis  cupiditas, 
qua  peccator  mutatur  polins  quam  augctur,  cupidi- 
l:;le  alia  non  sannlur  :  quia  facit  eos  carnalis  limor 
ct  cupidil3s  servos  qui  carnaliler  cuncla  observare 
se  credunt.  Unde   boc    est   oinne   quod   student, 


dil.  Quia  igiiur  nec  Paulus  mmuli  gloriara  qupe- 
rebat,  ncc  a  mimdi  gloria  ipse  quaercbatur,  et  se 
inundo  et  mundum  sibi  crncilixum  esse  gloria- 
tur.  Quod  quia  multi  appctunt,  sed  tamen  usque 
adculmen  exstinctionis  omnimodse  non  assurgunt, 
idco  ait  : 

ln  Christo  enim  Jesu  nequc  circumcisio  aliqnid 
vulet,  neque  prwputium.  Hoc  tempore  neque  circum- 
cisio  prodcst,  ncque  pncpulium  nocet,  scd  hoc  so- 
lmn  prodest  :  Si  quis  renalus  nova  circuracisione 
utalur.  ServathoclocoApostolus  usqucinfiiicm  illam 
indiflerenliam,  nequis  eum  pularet  vcl  in  Timothei 
circumcisione  simulate  aliquid  egissc,  vcl  in  cujus- 
quain  agere,  si  fortc  aliqua  talis   causa   exstilisset. 


qnod  agiint ,  quoJ  nituntur  ,  ut  apud  Judoeos  de  B  Oslcndit  eniin  non  ipsam  circumcisionem  olesse  ali- 


vestra  carnis  injnria  glorientur  el  jactitent  suo 
gentes  magislerio  circumcisos.  Hoc  autem  totum 
faciunt  ul  Juda-is  placeant  ,  et  expugnante  legis 
iuvidia  conquiescant  [et  expugnalx  legis  invidia  con- 
quicscanl].  Sive  aliter : 

Neqtte  enim  qui  circumciduntur  legem  custodiunt. 
Illain  enim  dicil  cusloditionem  lcgis,  non  occidere, 
non  moechari,  non  falsum  teslimonium  dicere,  et  si 
qua  honiini  ad  bonos  morcs  pertinere  manifestum 
est;  quia  nisi  charitate  et  spe  bonorum  aeternorum 
qua;  pcr  fidem  accipiuntur,  impleri  non  posse  jam 
dictum  est. 

Vt  in  carnc  veslra  glorientur.  ld  est ,  ut  uon  so- 
lum  non  paliantur  persecutionem  a  Jud;eis,  qui  nnllo 


quid  crcdcntibus,  sed  spem  salulis  in  lalibus  obser- 
valionibus  constituta.  Nam  et  Aciibus  aposlolorum 
hoc  modo  inveniuntur  ilti  circumcisionem  persua- 
derc,  ii t  aliter  eos  qui  ex  gcnlibus  crcdiderant,  sal- 
vos  fieri  ncgcnt  posse.  Non  ergo  ipsius  operis , 
sed  hujiis  crroris  perniciem  rcfcllit  Apostolus  , 
cum  dicit  :  Neque  circumcisio  aliquid  est ,  neque 
pnsputium. 

Sed  nova  creatura.  Novam  crealuram  dicit  vitam 
novam  per  fidem  Jesu  Chrisli,  in  qua  nova  creatura 
transfigurabitur  eoipus  humilitalis  noslra  configura- 
tumcorporiclarilalis  Chrisli,  cum  veteratransierint, 
et  facta  fueiint  omnia  nova. 

Et  quicunque  hanc  regulam  sequantur,  pax  super 


raodo  ferebant  incirciimcisis  legem  prodi ,  sed  eliam  ^  '"os»  et  misericordia ,  et  super  Jsrael  Dci.  Id  est,  eos 


glorientur  apud  cos ,  quod  lam  multos  proselytos 
fecerinl.  Ul  enim  ununi  prosclytum  facerent  Ju- 
da;i,  mare  et  terram  eos  circuire  solcre  Dominus 
dixit  (Matlh.  xxm). 

Mihi  autem  absit  gtoriari,'  nisi  in  cruce  Domini 
nostri  Jesu  Christi ,  per  quem  mihi  mundus  crucifixus 
est,  el  ego  mundo.  Non  in  propria  juslilia  ,  vel  do- 
ctrina  ,  sed  in  fide  crucis  per  quam  mihi  orania  pec- 
cata  diraissa  sunt.  Ut  cgo  raundo  mororcr,  ut  eum 
non  teneam,  id  esl,  ut  neque  raundus  mihi  noccre 
possit,  ncque  ego  de  inuudo  aliqnidcupiam.  Qui  au- 
tem  in  cruce  Christi  gloriatur,  non  vult  placere  in 
carne,  quia  persecutiones  carnalium  non  tiniet,  quas 
prior,   ut  cmcifigeretur,  ille   suslinuil,  ut  vesiij 


qui  vere  ad  visioncm  Dei  prxparantur,  non  qui  vo- 
cantur  hoc  nomine  et  carnali  csccitale  videre  Dcum 
nolunt,  quando  gratiam  ejus  respuentes ,  servi  esse 
lemporum  cupiunt.  Dei  vero  lsrael  dictus  est  ad  di&- 
liiictionem  cjus  qui  Dei  lsrael  essc  eessavit.  Dicunt 
cnira  se  esse  Judceos,  cl  non  sunt  :  sed  menliuntur, 
cum  sint  de  synagoga  Satanoe.  Nec  mirandura  est  si 
ad  distincrionem  spiritalis  lsrael  carnalis  Israel  dici- 
tur,  qui  nec  pacem  habeat,  ncc  misericordiam,  dc 
quo  et  ad  Corinthios  scribilur  :  Videle  Israel  secun- 
dum  carnem  (I  Cor.  x). 

De  coetero  nemo  milti  moleslus  sit.  Ncmo  me  am- 
plius  intcrroget,  quasi  dubilans  :  omnem  enim  jam 
exposui  verilatem.     Idcirco  boc  dicit  quia  non  vu!t 


,  —   .,  „„   ,w„6,„  .  -  n — —    .-. 

sua   sectantibus    praeberet  cxemplum.   Sive  aliler      l)er  turbulcntas  contentioncs  txdium  sibi  fieri  de 


mundus  ei  crucifixus  fuerat,  qtiia  hunc  cordi  suo 
jam  moi  tuura  non  amabat :  scd  et  se  ipsum  mundo 
crucifixeral,  quia  lalcm  sc  ei  cxbibeie  studuit,  ut  ab 
co  quasi  morluus  concupisci  non  possit.  Si  enim 
unoin  loco  sint  mortuus  et  vivens,  et  si  mortuus 
vivumnon  videt,  vivus  tamen  inorluum  videt.  Si 
vero  uirique  siint  mortui,  alleralterum  nequaquam 
videi.  Ita  qui  jam  mundura  non  ainat ,  sed  tamcn  ab 
illo  non  videns  amatur  ,  et  ipse  vclut  mortuus  mun- 
dum  non  videt  :  hunc  lamcn  nrandus  adlrac  mor- 
tuus  videt  Si  vero  nec  ipse  in  amore  mundum  reti- 
net,  nec  rursum  a  mundi  amore  rctinetur,  vicissim 
Blbi  uterqne  cxstincli  sunt,  quia  dum  alter  alterum 


bere  qiiantiim  salis  crat  exposita  materia  cum  jara 
in  Epistola  quam  ad  Romanos  scripsit,  tum  in  hac 
ipsa. 

Ego  enim  stigmataJesu  in  corporemcoporto.  Id  est, 
ego  signa  et  charactcres,  non  circumcisionis,  sed 
crucis  pcr  passionem  in  corporc  mco  ciicumfero, 
et  plagas  vcl  llagella,  qua;  proplcr  Chiislura  sus- 
lineo,  el  Iiabeo  alios  confliclus,  et  cerlamina  cura 
carnc  mca  ,  qux  in  persecutionibus  quas  patior 
mccum  dimicanl.  Siigmala  enira  dicuntur  nola» 
quaedam  poenarum  servilium,  ut  si  qnis  vcrbi  gratu 
servus  in  compedibus  fuerit  propicr  noxam,  id  esi, 
prnpter  culpam,  vel  hujusmoJi  ali.juid  passus  fuerii, 


CLAUDII  TAURINENSIS  EPISCOPI 


912 


911 

sligmala  habere  dicalur.    Ei  ideo  injure  manumis-  A  lalioncs  non  ci  valebam  ad  pcrniciem,  sod  ad  coro 

sionis  inferioris  est  ordinis.  Nunc  ergo  Aposlolus 

stigmata  voluit   appellare,  quasi   notas  pocnarura 


de  perseculionibus  quas  patiebatur.  Proptcr  culpam 
cnim  persecutiouis  qua  perseculus  crat  Ecclcsias 
Clnisti,  h.nc  sihi  rctribui  cognoverat,  sicut  nb  ipso 
Domino  dictum  est  Ananice,  cum  idcm  illum  Ananias 
lanquam  perseculorem  Chrislianomm  formidarct. 
Ego  ilti  ostendam,  inquit,  quw  oporieat  eum  pnti  pro 
nomine  mco.  Verumtamen  proptcr  remissioneni  pcc- 
catorum,  iu  qna  baptizatus  erat,  omnes  illae  tribu- 


nam  victoripc  proficicbant.  Conclusio  Epistolx  tan- 
quam  subscriptio  manifesla  esi.  Nam  et  in  nonnullis 
aliis  Epistolis  hac  ita  utitur  : 

Gralia  Domiui  noslri  .lcsu  Christi  cum  spirilu  ve- 
s/io ,  Amen.  Subscriptio  Pauli  talis  esl.  Optat  au- 
tcm  ut  gralia  cum  cis  Domini,  non  lcgis  opcra  , 
comitctur.  Ctmi  spirilu,  inquit ,  non  iuiii  carnc : 
in  cujus  circumcisione  gloriantur  carnales.  Vos  au- 
lcin  spirilaliter  circumcisi  cstis,  ct  spiritaliter  con- 
versamini. 


CLAUDII  EPISCOPI 

EIPOSITIO  EPISTOII  AD  PflllElOSEM. 


(Ex  MaiiSpicil.  tom.  IX.) 


MONITUM  EDITORIS. 


Claudii  Taurincnsis  cpiscnpi ,  qui  soh  Ludovico 
Pio  vixit,  expositiones  Epistolarnm  Pauli  apostoli, 
cum  alibi  tum  in  anliquis  etiam  Valicanx  biblio- 
theca:  codicibus  jacent.  Ilas  divuigare  olim  cogita- 
hain,  quo  teinpoie  prologum  in  priorem  ad  Corin- 
ihios  edidi  Script.  vet.  T.  VII,  p.  9.H.  Vcrumtaracn 
lcciispostea  studiosius  his  Claudii  scripiis,  mihide- 
mum  innotuit,  nihil  fere  ibi  esse  (exccptis  prologis) 
nisi  ex  cognilis  aliorum  Patrum  commentariis  bre- 
viala  excerpia ;  quod  aiioqui  Claudii  vitium  Sinio- 
niusatquc  Trombellius  jamdiu  persenscrant.  Igitur 
delegi  unicura  Claudii  coromentarium  super  hrevis- 
siuu  ad  Phih  inonem  Epislola,  i|iiem  hoc  loco  lecto- 
rihns  roprascnlo,  ut  nicctiui  videanl  niliil  Clan- 
(liina  hab  -re  quod  iihtrius  aupie  splendidius  in 
divi  Hieronymi  ad  camdem  Epistolam  commentario 
non  lcgatur. 

INCIPIT    EXPOSITIO. 

Philcmoni  familiares  Iitteras  facit  pro  Oncsimo 
servo  ejus.  Scripsit  aulcm  ci  ab  urbe  Roma  dc  car- 
cere,  el  hoc  ejus  principium  cst  :  Paulus  vinctus 
Jesn  Christi.  In  niilla  Epistola  hoc  cognomine  usus 
est,  lieet  in  corpore  cpistolarimi,  ad  Ephesios  vide- 
lieet  et  Philippenses  et  Colossenses,  esse  se  in  vin- 
cnlis  pro  confessione  testetur.  Majoris  aiitem  rnihi 
videtur  supercilii ,  vinctum  Jesu  Chrisli  se  dicerc 
quam  aposlolum  :  gloriabantur  ipiippe  apostoli  quod 
digni  hahiti  sunt  pro  noniinc  Jesu  contiimcliam  pati. 
Sed  necessaria  csi  auctorilas  vinculorum.  Rogatnms 
pro  Onesimo.,  lalis  rogare  dcbuit  qui  posset  impelrare 
quod  poscerct.  Felix  nimirum,  qui  non  in  sapientia, 


R  illo  pcrseveravit  :  quo  tcmpore  videntur  ad  Phi- 
lippenses,  Colossenses  et  ad  Ephesios  Epistolx  csse 
dictaUe.  (Vcrs.  2.)  Phitemoui  dileclo  el  adjutori  no- 
s/io,  el  Appitc  sorori  charissima*.  Scribunt  igitur 
Paiilns  et  Timotbeus  Pbilemoni  charissimoei  coope- 
ralori,  qni  ideo  charissiinus  dietus  est,  quoil  in  co- 
dein  Cbristi  opcre  versetur.  Appiae  qtioquc  sorori, 
quse  vel  soror  vel  conjux  ejus  creditur  cssc.  Inlcr 
dnos  quippc  viros  et  apostolicos,  inter  cooperato- 
rem  Pauli  et  commililonem  cjus,  medium   Appia: 

i "i   inscrilur,   ut    tali  cx    iilroque    lalere  fulta 

comilalu,  nnn  vidcatur  ordinem  sexus  habere,  sed 
nicrili.  Et  Archippo  commilitoni  nostro.  Hunc  Archip- 

.  pum  arbitrandiim  cst  cum  Paulo  et  Tiinoiheo  contra 
advevsarios  pro  Cbristi  nominc  dimieantem  exslilisse 

Q  vielorcm  ,  et  propterea  nunc  commilitoncm  dici , 
quod  in  eodem  ceilamine  bclioque  superavcrit.  Et 
ecclcsicc  qnx  est  in  domo  lua.  Scribitur  ecclesiae 
qua3  in  domo  ejus  cst.  Yeruin  hoc  ambiguum  esl, 
utrum  ecclesiae  qnai  in  domo  Arcbippi  sit,  an  ei 
qune  in  donio  Piiilemonis ;  sed  ut  certius  piitalur, 
non  ad  Archippi,  sed  ad  Philcinonis  refcrendum  cst 
personam,  cui  ipsa  quoque  epistola  depulatur. 

(Vers.  5.)  Gratiti  vobis  et  pax  n  Dco  Patre  nostro 
et  Domino  Jesu  Christo.  Adhuc  a  duohus  ad  plures 
scrihitur,  et  in  omnihus  pcne  Epistolis  squale  prin- 
cipiiim  cst,  ui  gratiam  et  pacem  a  Deo  Patre,  et  a 
CbrislO  Domiiio  impreectiir.  Ex  quo  oslendilur  iinaiii 
I '  iln  Patrisque esse  naturam,  cum  idcm  potest  Filius 
pra^slare  quod  Patcr,  cl  id  dicitur  Pater  prscstare 


non  in  divitiis,  non  in  cloqucntia  ct  potentia  su;cu-  D  quod Filius. Gratia  autem  cst,  quia  nullo  merilo,  nee 


lari,  scd  in  Christi  passionihus  gloriatur!  Non  omnis 
anlem  qui  vinetus  esl,  vinetus  cst  Chrisli ;  scd  qui- 
eunque  pro  Cbristi  nominc,  el  pro  ipsius  eonfessione 
vincitur,  illc  vere  vinelus  dicitur  Jesu  Christi;  ut 
sanguis  cffususille  tantum  niarlyrem  faeit,  qui  pro 
Christi  nominc  funditur.  El  Timotheus  frater.  Hoc 
idco  ut  scianms,  hanc  qiioquc  de  carcere  et  inter 
vinciila  fuisse  dictatam,  ubi  seniper  Timolhcus  cum 


opcre  salvamur.  Pax,  qua  reconciliamur  Deo  per 

Chrisluin  suiiin.  Licet  Paulus  et  Timotheus  pariter 
scribant,  et  ad  Philemonem,  et  Appiam,  et  Archip- 
pum,  tamen  in  sequentibus  approhatur  Paulus  tan- 
tanliimmodo  ad  Pliilemonem  scribcre,  et  unum  cum 
unosermocinari.  (Vers.4.)  CratiasagoDeo  meo.  sem- 
pcr  mcmoriam  tni  faciens  in  orationibus  meis.  Hxcjam 
iion  ul  Paulus,  et  Tiniolheus  Philenioni,  et  c;ctcris, 


OK 


EXPOS.  EPIST.  AD  IMIILKM. 


Jil  4 


sed  solus  raiilus  ad  solum  Philemonem  loqaitur.  A  riam  prodcgcrat.  Iloc  ne  quis  pntet  lcmerc,  ei  ut 


Ilunc  aiilcm  morem  scribemli  in  aliis  Epistnlis  ejus 
iuvenire  possumus,  quod  cum  ad  plures  et  plures  irt 
prxfalionc  ponanlur,  postea  per  tolum  corpus  Epi- 
Stolae,  unus  disputans  inducalur.  Quod  vero  ait,  gra- 
lias  ago  Deo  meo  semper,  ct  memoriam  tui  facio  in 
oralionibus  meis,  amliiguc  dictuin  est  utrum  gratias 
agat  Ueo  semper,  an  memoriam  cjus  faeiat  in  ora- 
tionibus  suis  scmper.  Sed  tamen  ulrumque  inlelligi 
potesl,  quod  ille  qui  prxcepit  aliis,  ut  iu  omnilms 
gratias  agant  Deo,  nullis  angustiis  poterit  coarclari, 


lilict  a  noliis  fictum,  iu  seqnenlibus  discat.  Nunquain 
cniin  Paultis  diceret,  Si  quid  nocuit  tibi,  aui  debet, 
hoc  mihi  imputa.  F.yo  Pautus  scripsi  mca  manu,  ego 
reddam  ;  nec  sponsor  rei  fierct  ablatse,  nisi  cssct  id 
quod  ablatum  fuerat  dissipatum,  Hic  igitur  cum  oli 
confessionem  Christi  Paulus  Rom:e  esset  in  carcerc, 
crediditin  Dominum  Jesum,  etabeo  baplizatus  digna 
pcenitcnlia  maeulas  vita;  piioris  abslersit,  iu  tantum 
ut  Apostolus  conver.^ationis  ejus  leslis  fieret,  qui 
quondani  Pctrum  incrcpueratnon  reclo  pe.le  in  Evau- 


ul  gratias  semper  Deo  ipse.  non  referal.  Si  autem  pro  gelii  veritatc  giadicntcm.  Quantum  igitur  ad  pecca- 
sanctis  el  melioribns  quibusque  Pauhts  sempcr  ora-  luin  et  ad  facinus  pertinct  quod  homincs  Ixserat, 
bat,  sanctus  autem  et  Philemon  est,  tantamhabens  veniam  non  merctur.  Qnanlnm  vero  ad  Apostoli 
in  se  fidein  et  cliarilatcm,  ut  non  solum  auditu  ci,  leslimoniuin  qui  scit  eum  plene  esse  conversuni, 
verumopere  noscerelur;  ct  pro  Phileinone  Paulum  B  grandi  pondcrc  premilur  qui  rogalur;  quia  «  servo 
seinper  orasse  credibile  est,  quo  scilicet   fules  et      lugilivo  atque  raptore  ministcr  apostoli  faclus  erat. 


charitas  quam  habcbalin  Chrisio,  ct  inomnes  san- 
c.ios  ejus,  per  communicationem  lidei,  et  opera- 
lionem  agnilionis  in  omni  bono,  Cliristi  miserieordia 
servaretur. 

(Vers.  5.)  Audiens  charitatem  luam,  ct  fidem  quam 
inbes  in  Domino  Jesu,  e.t  in  omnes  sanctos.  Quod 
charitatem  haberet  Philemon  in  Domino,  non  «liffi- 
cilis  interpretalio  csl,  quia  post  Detim  diligcrc  ju- 
bcmur  et  proximos ;  et  non  snlum  fidem  cl  chari- 
tatem  in  Deum,  et  in  sanctos  ejus  suflicerc  nobis 
possc  credamus,  sed  ut  idquod  credimus  operecom- 
plealur.  (Vers.  6.)  Ut  commuuicatio  fidei  tua;  evidens 
fial  in  aijtiilione  omnis  boni  in  Christo  Jcsu.   Quanlis 


Quod  autem  aliud  habcbat  Appstolus  ministerium, 
nisi  Evangelii  Cbristi  Jesu?  Jarn  non  quasi  a  do- 
mino,  scd  quasi  a  conservo  el  coevangelista  igno- 
sceretur  ei  qui  servus  esset  Cbristi  similiter  et  mi- 
nisler. 

(Vcrs.  10.)  Obsecro  le  pro  meo  filio  quem  genui  in 
linculis  Oncsimo.  Volens  impelrare  quod  postuiat, 
jain  non  pro  servo  Philemonis,  scd  pro  filio  suo  se 
asserii  deprccari,  elillo  filio  queui  genuerat  in  vin- 
culis  Evangclii,  hoc  est  qucin  pro  Chrisli  Evangelio 
suslinebat.  (Vcrs.  II.)  Qui  libi  atiquando  inutilis 
fnit.  Tiiii,  inquit,  soli,  non  cxlcris.  Kuiic  e  contrario 
utilitatis  compcnsatione,  qua  el  ipsi  domino  ct  Pauio 


giadiliiisqiiai.tisqiicpiofectibusapostolicusiiialtiora  Gmiiis  est)  Caeterisquc  per  Paulum,  plus  cbaritatis 
scrmi  se  tcndit!  ut  quidquid  boni  in  Philemone  mcrelur,  quam  odii  anle  mcruerat.  Uudeail  :  nune 
laudatur,  de  aposlolorum  cxemplo  sumatur  :  elindc  autem  cl  libi  ct  mihi  vtilis  (Vers.  12.);  quia  illo  in 
bonum  sil,  quia  de  Christi  fontc  dueatur.  (Vers.  7.)  carcere  vinculisque  detento,  posset  ci  'in  Evangelio 
Gaudium  emm  maqnum  habui,  ct  consolationem  in  ministrare.  Tu  aulem  illum  ut  mea  viscera  suseipe. 
chimlnte  tun,  quia  viscera  snnctorum  reqnieverunt  Viscera  significant  interdum  cordis  affectum,  cl  plc- 
per  le,  (raicr.  Plehius  inculeat  ct  edocel  quaredixe-  n:tm  ex  ailiino  voluntatem,  cum  loluin  quidqnid  a 
ril  Groliaj  ayo  /Vo  meo,  semper  memoriam  tui  (a-  no|,is  est  suscipitur  a  rogato.  Aliter  aulem,  omncs 
cicns  in  oraiionibus  meis.  Dignum  siquidem  crat  age-  Uhcri  viscera  sunt  intelligenda  parciilum.  Quem  ego 
io  gralias  Deo  scmpcr  pro  cliaritate  Philemonis,  qui  wlueram  mccnm  retinere,  ui  pro  tc  mihi  minislraret 
inlcinum  cordis  anectum,  clprofundos  animi  sancto- 
rum  rccessus  suscpien  lo  rcfrigcraverat. 

(Vers.  8,  9.)  Propler  quod  multam  fidiicinm  habens 
in  Christo  Jesu  imperandi  tibi  quod  ad  rem  pertinet ; 
ei  propter  charilatem  ir.aais  obsecro,  cttm  sis  talis,  ut 
Puutus  senex,  nunc  aulem  el  vinctus  Jesu  Christi.  ' 
Mnliis  erga  Philemonem  laudibus  anle  pramissis, 
cuin  rcs  lalis  sit  pro  qua  rogalurus  est,  qua:  ct  pr:e- 
stanli  sit  utilis  et  roganti,  polerat  Paulus  magis  im- 
pcrare  quam  pelcre;  sed  boe  c.\  fiilucia  illa  vcnie- 
bat,  quod  qui  lanta  ob  Christum  opera  pcrpetrarat, 
utiipie  impar  sni  in  cxleris  essc  nou  poleral.  Sed 
vult  magis  pelere  quam  jubcre,  grandi  pcteutis  au- 


inviticulis  Evangelii  (Vers.  13.)  IJcirco  filium  suum 
et  filium  vinculorum  et  minislrum  Evangelii  in  vin- 
culis  coiistitiiti  inculcat  atque  replicat,  ut  Philemon 
ille  prudcntcr  ct  dispensalorie  tantum  in  prxfationn 
laudaliis,  iion  auderet  negare,  ne  stiis  laudibus  vi- 
dcretur  indignus.  (Vers.  14.)  Siae  consilio  uulem 
tno  nilitt  volui  facere;  uti  ne  vetul  ex  neccssiiute  bo- 
nttm  iitttm  cssel,  scd  voluntarium.  Poluit  ilaque  apo- 
stolus  Panlus  absque  voluntalc  Philemonis  Onesimnni 
sibi  minislriim  rclentarc;  sed  si  liocsinc  Philemonis 
vohinlale  fccisset,  Lionum quidem  cratcjus,  scd  nou 
vohiitlaiiiini.  Quod  autem  non  crat  voluntarium,  atio 
gcnerc  arguebatur  non  esse  bonnm.  Nihil  quippc 
etorilate  proposita,    pcr  quam  Apostolus  ohsecrat,      bonum  dici  potest,  quod  ullroncum  esl.  ExquoApo- 


et  scncx  et  vinctus  Jcsu  Christi.  Totum  autem  pro 
qiio  rogat,  illud  est.  Oncsimus  servus  Pbilemonis 
fugani  furto  cumulans  quxdam  rci  domcslicse  com- 
pilaral.  Hic  pergcns  ad  Italiam,  ne  dc  proximo  faci- 
iiuspossct  apprehendi,  pecuniam  domini  pcr  Iuxu- 


stoli  consideranda  prudcntia,  qui  idcirco  fiigitivtnn 
servum  remiltit  ad  dominum,  ut  possit  domino  suo 
prodesse,  qui  prodesse  non  potcrat  si  domiiio  tcuc- 
retur  abscntc. 
(Vcrs.  \S.)Fordiau  ittco  disccssii.  Vukhrc  aul-.m 


91.» 


CLAUDII  TAITUNENSIS  EPISCOPI 


910 


addens  forsitan,  scntcnliam  temperavit ;  occtiltasiinl  A  pcr  qnam  si  transieris,  caniiiue  ad  illud  ubi  penna- 


quippc  judicia  Dei.  ct  tcmcrariiim  esl  quasi  dc  certo 
pronuntiarc  quod  diihium  cst.  Forsitan,  inquil,  ideo 
discessit.  Cante,  limidc,  trepidando,  et  non  loto  fixo 
gradu.  Si  non  posuisset  forsitan,  omnihus  servis  l*u- 
gicndum  csset,  ut  Apostoli  lierent  discipuli.  Ad  ho- 
ram  a  le.  Quoil  aiilcm  ad  lioram  junxit,  horam  pro 
teiupore  debemus  accipcrc.  \d  comparationem  enim 
xternitatis,  omne  lempns  brcvc  est.  (Ycrs.  IG.  )  Ut 
irtcrnum  itlum  recipercs,  jam  non  sicul  servum, 
scd  pro  servo  cltarissimum  fratrem.  Ntillus  seter- 
nus  doniiims  servi  sui;  potcslas  quippe  ejus,  ct 
utriusque  conditio,  niorlc  finitur.  Onesimus  vero 
qui  cx  fidc  Cliristi  factus  xternus  esl  xterno 
riiilcmoni,  quia  in  Cbristum  et  ipse  credidcrat,  spi 


ncndiim  est  rclnleris,  utcrisea,  cl  ahiisivc  non  pro- 
prie  diccris  frui.  Si  vcro  inhxseris  ac  permanscris, 
finem  in  ca  ponens  lxtitix  lu.c,  tunc  vero  et  proprie 
fiui  diccnduscs;  quoniam  non  fruendiim  cst  nisi  i_ 
illa  Trinilatc,  id  est  summo  el  incommutabili  bono. 
liefice  viscera  mea  in  Chrislo.  Sicul  ipsc  vult  Phile- 
monefrui  in  Domino,  ita  viscera  sua  Onesimum, quem 
el  snperius  eodem  nomine  appellavit,  refui  vull  per 
1'liilcmonein.  Confidens  in  obedientia  tua  scripsi  libi, 
sciens  quoniam  et  superid  quvd  dico  facics.  (Vcrs. 
2l.)Qui  prxsumpsit  de  eo  quem  rogaturus  est, 
ipsam  quodanimodo  prxsumptionem  prxjudicat,  ne 
ei  negarc  liceat  quod  rogitur.  Porro  si  seit  illc  qui 
poslulat  plus  quam  rogalur  rogalum  esse  fac:urum, 


ritu  libeitalisaeeepto,  jam  non  servus,  sed  fratercce-  "  ideo  minora  petit,  ut  habeat  rogalus  volunlariam  el 


pit  essc  dc  servo,  frater  charissimus,  fratcr  xtcrnus, 
xtcrnoetipseapostolo  dominoquc  suo;  ciiiOnesimum 
til  carnis  conditio,  mtilto  amplius  postea  s]iiritus  co- 
pulabat.  Ei  tum  quidcni  quando  erat  ci  subjectiis  in 
carne,  non  crat  ci  junclus  in  Ooniino.  Ex  quo  intel- 
ligiinus,  scrvum  t|ui  crcdiderit  in  Christo,  duplici 
domino  stio  lcgc  constringi,  ut  ei  ct  carnis  necessita- 
te  jungalur  atl  tempus,  et  in  xtcrnum  spiritti  copu- 
lctur.  ( Vcrs.  17.)  Si  ergo habes mesocium,  suscipe  illum 
sicut  me.  Quod  dicit,  hujusmodi  esl :  Si  me  vis  hahe- 
re  socinm,  babclo  et  Onesimum,  quem  ego  consor- 
tem  et  Olium  ct  visccra  mea  habeo.  Quem  si  non 
suscipcre  ncc  haberc  volueris.et  ipse  intelliges  quod 
mc  haberc  non  possis. 

(Yers.  18.)  Si  aulem  aliguid  nocuit  aul  debet,  hoc 
mihi  imputa.  Imitator  domini  sui,  ct  Christum  in  se 
loquentem  babens,  ea  juxta  vires  suas  debet  facere 
qiixChrisltis.  Sienim  Fdle  infirmitatcs  nostras  porta- 
vit,  et  plagas  noslras  doluit,  juste  Apostolus  pro 
Oncsimo  se  opponit,  etspondct  qux  ille  debebat.  Ut 
aulem  supra  diximus,  loium  illud  est  quod  ablatum 
furto,  et  luxuria  pcrditum,  non  poterat  absolvi.quod 
Philemongrandi  pretio  compensabat,  dum  pro  scrvo 
fugilivo,  ct  pecunia perdila,  fratrem  charissimum  ct 
Iratrem  reciperel  xternum,  el  per  eum  sibi  Aposto- 
lum  faccrct  debitorem.  Ego  Paalus  scripsi  mea  manu, 
ego  rcddam.  (Yers.  19.)  Quod  Onesimus  furlo  ra- 
puit,  ego  ni'e  spondco  redditurum.  llujus  sponsionis 


niajorum  prxstatione  nierccdem.  Si  aulem  Philemon 
hoc  ad  hominis  prxceplum  facit,  quaiilo  magis  fa- 
ciet  ok.  dilcctionem  Oei  ?  Untle  et  merito  Aposloli 
voce  laudatur,  quod  mandata  cjus  opere  perpe- 
trarit. 

( Vers.  22.  )  Simul  autem  el  para  mihi  hospitium. 
Iloc  idcirco  dicit  ut  dum  eum  exspectat  Philemon 
ad  se  esse  venlurum,  magis  faciat  quod  rogalus  est, 
el  ut  vcnturus  ad  novam  vcritalem  pndicaturus 
crucilixum,  cl  inaudita  dogmala  delaturus,  sciebat 
ad  seplurimos  concursuros;  et  neccsse  eral  pluri- 
mum,  ut  domus  in  celebri  esset  urbis  loco,  adqnain 
facile  conveniretur;  deinde  utah  omni  impoitunitate 
vacua,  nl  ampla,  qua;  pluriinos  capcrct  audienles,  et 
ne  proxima  spectaculorum  locis,  nc  turpi  vicinia  de- 
lestabilis  :  postremo  tit  in  plano  potius  essel  sila;  oh 
quam  causam  ctim  a-stima  etiara  Romx  in  conduclo 
mansisse  biennio.  Nec  parva  ul  reorerat  mansio.ad 
quam  Jud;corum  turba;  qnotitlie  confiucbant.  Spero 
cnim  per  oralioncs  vcstrus  donari  me  vobis.  Filium  pa- 
tri  bcus  rogatns  indulget,  et  fratcr  srcpe  fratris  ora- 
tione  scrvalur;  apostolus  vero  totins  Ecclesix  preci- 
hus  conceditur,  ob  cortim  qui  eum  audituri  sunt 
ulilitatem.  Et  hoc  dontim  non  lam  in  eum  dicitur 
esse  quidilfcrtur  martyrio  ad  martyrium  prxparatus, 
quam  in  eos  ad  quos  apostolus  mittitur.  Quod  ati- 
lcm  crebro  Paulus  in  carcere  fuerit,  et  de  vinculis 
liberatus  sit,  ipsc  alio  loco  dicit  :  in  carceribus  fre~ 


epistola  h.TC   el  manus   testis  esl  propria,   qttam  j)  quenler;  de  quibtis  nonnunquam  Dominiauxiliocre- 

non    solilo    more   dictavi,    sed  mea    manu    ipsam 

conscripsi.    t'(  non  dicam    tibi,   quod  ct    te  ipsum 

milii  dcbes.  Proptcr  •sermonein   cuim  Clnisti   quem 

tibi  evangclizavi,  per   qticni   ct    Clirislianus    clfe- 

rtus  cst,  tc  mihi  ipsura  dcbes.  Qtiod   si  incus  es, 

e.t  tua  omnia  mea  sunt,  Onesimus  quoque  qui   tuus 

est,  meus   csl.Poteram  igitur  eo    nti  tit  mco,  scd 

voiunlali  lux  relinqno,  ul  mercedem  babcas   igno- 

sccndo.  Ita  ,  ftuter,  cgo  te  fruar   in  Domino.  (Vcrs. 

20.)   Si   eniai  non  addidisset  i«  Doitihto,  sed   le 

fruar    lantum    dixissct,  in    eo  constiluisscl  spem 

beatitudinis  sux ;  qtianqiiam  eliam  vicinissime  dicitur 

frtii,  cum  dilcclione  tili.  Ctini  cniiu  adcst  qui  diligi- 

tur.  cti.im  delectalionem  sccum  nccessc  esl  geral; 


bro  ipsis  persecutoribus  nihil  dignum  in  eo  mortein- 
vcnientibus  dimittebatnr.  Necdum  Christianum  san- 
guinem  Ncronis  gladius  dedicaverat.sed  pro  novitale 
prxdic.itionis  sive  a  Judxis  invidenlibus,  sive  ab  his 
qtii  sua  vidcbant  idola  dcstrui,  ad  furorem  popuiis 
concitatis  rnissi  in  carcerem,  rursum  impelu  etfuro- 
rc  deposito  l.txalianlur.  El  hoc  ita  esse,  ut  dicimus, 
apostolornm  Acta  testantur,  in  quibus  et  Agrippa 
Ioquitur  ad  Iestum  potttisse  dimitti  Paulum  si  non 
appcllasset  Cxsarcm,  et  quia  nullam  invenerit  cau- 
sam,  prxlcr  quxstiones  qtiasdam  de  religione  pro- 
pria,  de  qtiodam  Jesu  quem  Paulus  vivere  prxdi- 
carct.  Ex  quo  animadvertcmus,  et  a  cxlcris  judi- 
cjbiis  siniiliter  cos  poluissc  diinitli,   id  agcnle   Do- 


17  RUEVIS  CIIUONICA.  0!S 

iiuo  ul  !n  toto  orbe   nova  piu-dicatio  dissemina- A  ruin,  cum  ad  Philemonem  Epislolam  scriberet,  Mar- 

gmr,  cum  ponil,  qucm  pulo  Evangelii  scriptorcm;   ct  Ari- 

staicliuin,  cnjussnprafecimusnicntionein ;  elDemam, 
de  qno  in  alio  loco  dicit :  Dcmas  me  dereliquil ;  et 
Lucam  medicum,  qui  Evangclium  et  Actus  npostolo- 
rum  Ecclesiis  scribendo  tradidit.  Quoniodo  enim  apo- 
sloli  e  piscatoribus  piscium  piscalores  liominum  facli 
sunt,  ita  bic  de  inedico  coiporum  in  nieclicuin  vcrsus 
est  nnimarum;  dequo  et  in  alio  loco  dicil :  Misimus 
cum  itto  frutrem,  cujus  iaus  esl  in  Evangelio  per  omnes 
Ecclesias ;  cujus  liberquotiescunquc  legitur  in  ecclc- 
«ria,  lotics  ejus  medicina  non  cessat. 

(Vers.  25. )GratiaDomininostri  Jesu  Christi  cum 
spiritu  vestro.  Cum  enim  in  spiritu  gratia  divina  fue- 
rit,  lotum  hominem   facil   spiritalem,  ut  adbsreat 


( Vers.  2o,  2i. )  Sututal  te  Epaphras  concaptims 
meus  in  Christo  Jesu,  Marcus,  Aristarchus,  Demus,et 
Lucas,  adjutorcs  mei.  ld  quod  in  principio  diccbamus, 
mioniara  ad  Colossenses  Epistolam  codem  lempore, 
el  per  eumdcm  esse  scriptam  bajulum  lillerarum,  quo 
ail  Philemonem  quoque  scripta  cst,  ciiam  eorum  qui 
saltilantiir,  noinina  docenl :  nain  el  in  ipsa  ila  fere 
scribitur  :  Salutal  vos  Aristarchus  concaptivus  meus, 
et  Marcus  consobrinus  Barnabw,  et  Epaphras  qui  est 
ei  vobis  servus  Chrisli.  Et  paulo  inferius  :  Salutat  vvs 
Lucas  mcdicus  charissimus,  et  Deinas.  El  dicite  Archip- 
po  :  Vide  ministcrium  quod  accepisti  in  Domino,  ut 
tltud  impteas.  Et  memores  estole  vinculorum  mcorum. 
Sialiterex  eoaliquis  11011  putat  pariterscriptas,quod  jj  Domirio  mente  et  corpore,  et  impleatur  in   eo  quod 


ad  Colossenses  pauca  sinl  nomina  qua;  bic  non  feran- 
lur  ascripia,  sciat  non  omnes  omuibus  aul  aniicos 
essc  aul  notos ;  et  aliter  privatam  ad  unum  bominem, 
aliter  publicam  ad  universam  Ecclesiain  cpistolam 
fieri.  Quisilautem  Epapbras  concaptivus  Pauli,  ex 
co  quodhie  additumest,  in  Christo  Jcsu,  possumus 
suspicari,  eadem  eum  Uonue  pro  Chrislo  vincula  sus- 
linuisse  quae  Paulum;  etvincltim  Christi,  ita  conca- 
plivum  quoque  ejus  poluissediei.  Aut  certe  ita  quod 
nobilis  et  ipse  sit  in  aposlolis,  ul  Andronicus  el  Junia  ; 
de  quibus  seribitur  ad  Romanos  :  Salutate  Androni- 
cumel  Jtiniam  cognatos  ct  concaplivos  meos,  qui  sunt 
uobiles  in  aposlolis,  qui  el  unle  me  [uerunl  in  Christo. 
Ilacc  de  Epapbra. 
Cxterum  cooperatores  Evarigeliietvinculorumsuo-  C 


scriplum  csl :  Qui  adhoercl  Domino,  unus  spiritus  cst. 
Inlerprelantur  auleni  secundum  IIcbr:eos,  Paulus,  ad- 
mirabilis ;  Timolhcus,  beneficus  ;  Philcmon,  mirc  do- 
natus,  sive  os  panis,  ab  ore  non  ab  osse ;  Appia,  con- 
tincusautlibcrtas;  Arcbippus,  longitudooperis;  One- 
simus,  respondens;  Epapluas,  frugiferel  videns  sivc 
siiecreseens :  Marcus,  subliine  mandalum;  Arislar- 
cbus,  roonsoperis;  Deinas,  silens;  Lucas,  ipse  con- 
surgcns.  Qiik  nomina  si  juxla  inlcrpretaliouem  suaui 
voluerimus  inlelligere,  non  est  difiicile  :  adrairabilem 
atque  bencficum  proecipue  adcum  sciibcrccui  univer- 
sa  conccssa  sunt  vilia,  et  os  ejus  patcat  ad  coeleslia  ; 
dcindcad  continentem  ct  liberam  et  longiludinein. 
Explicit. 


CLAUDII  CHRONOLOGI 

Queni  Tauriuensem  episcopum  non  teinere  suspicnmur,  qui  anno  ucccxiv  scribebal, 
BREVIS  CHRONICA. 

(Apiid  Lablieum   Bibliotheca  uova  wsmiscripiorum,  p.  509.) 


Quia  igilur  faulorc  Dco  annos  a  conditione  mundi 
cnni  serie  gencrationis  juxla  Hebraicam  verilalem 
parilcr  adnolalos  Dco  juvaute  rnagna  ex  parto  su- 
perius  jam  ostendimus,  uunc  eosdem  denuo  recapi- 
tulando  lalius  exponemus.  D 

Igitur  omnipolens  Creator  cum  universum  perfe- 
cisset  niundi  ornatum,  tertia  die  post  ornalum  cceli 
condidit  liominem.  Qui  ornatus  cadi,  id  est  sol  ct 
lmin,  el  stcll.v,  ratione  veridica  in  ooquinoetio  vcr- 
nali  iuveniuntur  primo  esse  creatx  quod  apud  nos 
secundum  dies  solares  xn  Kal.  Aprilis  solemus 
nuncuparc  :  cl  ita  ratione  deducta  x  Kal.  Aprilis  luna 
seplima  decima  invenilur  protoplastus  Adam  ex 
tcrrx  iinio  cssc  formalus  pariter  aique  aniniaius 
secundum  hanc  noslrain  supputalionem.  Secundus 
Adani Chiistus  Dci  Eilius,  Peus  pariterethomo, Deus 
ante  siccula,  honio  iu  line  saeculorum,  Dcus  dc  Dco, 
bomo  dc  houiine,  Deus  de  Patrc  sine  iniiio  cl  nialrc, 
hotiio   ;t   rcrto   inilio  dc  matrc  sine  hoiuine  patre 


codem  tempore,  sed  non  cadem  feria,  id  cst  >:  K.il. 
Aprilis  invenilur  resurrexissc  a  inortuis. 

Si  quis  forte  minus  Scriptararum  diviuarum  stu- 
diis  cruditus  de  hoc  opere  dubitare  tentaverit,  re- 
deat  ad  divinos  secundmn  Hebraicam  vcritatcm 
scriptos  libros,  ct  quidquid  ihidcm  invcnerit,  eos 
leneat  et  credat,  mcque  damnarc  desistat.  Neque 
cnim  Christianis  fas  esl  lalem  daro  auctoritatcm 
hominum  chronicis  ,  quaiis  danda  esi  il!>s  libris 
qui  Spiriius  sancli  stint  auctorilate  pcr  prophclas 
scripli.  Et  si  ctijus  foite  in  hac  re  obslinata  nientis 
pcrdurat  intcntio,  cat  ad  Judaos  Ecclesia-  inimi- 
cos,  et  in  corum  codicihus  llebrxa  lingua  scripiis 
annorum  summam  rcqnirai,  et  quidquid  ibidem  in- 
veneril,  hoc  credal  et  lencal,  quia,  ut  ail  bcaltis 
Aiiguslinus  in  libro  de  Civitate  Dci  xv,  ci  linguac 
poiius  credalur  unde  rsi  in  nliam  pcr  inlcrprctcs 
f.icla  translatio. 

Adani  .t  >lic  comiilionis  su;c  anno  130  gcntiii  Seih. 


019 


CLAUDII  TAUKINENSIS  EPISCOM 


920 


Seth  ciiiii  esset  uniiorum    105,   genuit  Enos,  ct  A  et  quarlas  epaetalis,  xxn  fuerunt  in  Epacla,  el  fuit 


iinpleli  suul  ilies  vitx  Adaiu  in  naliviUlc  Enos  233. 

Enos  anno  vitx  sux  90  gciiuit  Cainan,  ei  impleti 
sunt  ilics  vitse  Ailam  in  nalivitale  Cainan  r,-2'.. 

Cainan  anno  vilse  sn;c  70  genuit  Malalehcl,  el  im- 
pleti  sunl  d!cs  vilx  Adam  ui  nalivitatc  Malalehel 
595. 

Malalcliel  anno  vit;e  Biix  G0  gciuiil  Jareth,  et  im- 
plcti  sunt  anni   vitx  Adain  in  nalivitate  Jarelh  4t>0. 

Jaretli  anno  vilae  siuc  62  goniiit  Enoch,  el  implcli 
siinl  anni  vii;c  Adam  in  nativitale  Enoch  02*2. 

Enoch  aimo  vitae  siuc  05  gpituil  Mathusalem,  el 
implcli  simt  anni  vit;c  Adam  in  nalivilulc  Mathu%a- 
lcm  0X7,  ambulavitque  Enoch  coram  Deo  postquam 
gciiuil  Mathtisaleni  annis  300,  el  non  apparuil  quia 
lulil  euin  Deus  anno  57   post  mortem  Adse. 


VII  Mus  Mailii  mensis  Neoinenia,  id  cst  novx  lunx 
principiam.  El  hac  fuil  secundum  Hchrxos  primi 
mcnsis  initiuni,  et  anui  prineipinm. 

Juxta  hanc  nostram  supputalionem,  qux  fit  per 
dies  solarcs,  cxisse  inveniunlur  de  arca  Noc,  et  filii 
ejus  qiiiuio  Nonas  mensis  Maii,  luna  vigcsima  se- 
plima,  slctisscque  inveniunlur  in  arca  juxta  dies 
solarcs  anmim  integrum,  qui  facit  dics  565  cl  qua- 
dra  una,  id  est  horas  sex,  et  hebdomadas  quatuor, 
id  esi  dies  28;  quater  enim  septem  fiunl  28. 

Seui  cum  essct  ccnlum  annorum,  genuit  Arfaxad 
hiennio  post  diluvium,  quia  98  auno  vit*  sux  ve- 
nil  diliiviuiii. 

Aifaxat  anno  vitx  suae  35  gcnuit  Sale;  in  nativi- 
B  late  Sale  impleli  sunt  anni  post  diluvium  37. 


Malhusalem  amio  87  gcnuit  Lamech,  ct  implcti 
siinl  anni  a  contlilionc.  mundi  in  nalum  Lamech 
871  el  visit  Adam,  poslquam  nalus  est  Lamech, 
annis  56. 

Lamcch  anno  vil;e  sux  182  genuit  Noe,  anno  123 
post  inortcm  Ad;c,  cl  impleti  sunt  anni  a  condiliotie 
inuiidi  in  nativitalem  Noe  I0G5. 

Noe  anno  vil;e  siuc  500  gennit  tres  filios  Sem, 
Cham  ct  Japhct,  et  anno  vitx  illius  600  venil  dilu- 
vium  scciindiini  dics  lunarcs,  nicnse  ptinio,  septiaia 
decitna  tlie  mensis;  sccundum  solares  vero  dics, 
Kalendis  Aprilis,  lnna  seplima  decima  ;  qucm  Hc- 
brxi,  qui  menses  non  a  solc,  scd  a  luna  coniputant, 
septimutn  decimum  dicm  vocaverunt  priini  nicn- 
sis,  scptima  fcria,  quani  uos  sabbatum  nuncupamus,  Q 
ingrcssus  csl  Noe  in  arcam,  el  hac  ipsa  die  venit 
diluviiim.  Mirum  oainipolcntis  Dei  judicium  in  hu- 
manum  genus,  quod  pcr  Atlaui  luna  scptinia  dccima 
acccpil  initium,  in  ium  cusiodiendo  Dei  prxceptuni 
seplima  dccima  in  diluvio  incurrerct  mortis  suppli- 
ciiim. 

Anno  vitx  Noc  600  impleli  sunt  anni  a  condi- 
tione  nitindi  1656;  co  cnini  anno  quo  diluvium  fuit, 
anniis  bissexlilis  cxstilit  :  et  si  morc  nostro  com- 
pularenliir  feii.e  vel  Kalendx,  essent  ipso  anno  Ka- 
Irmla'  incnsis  Januaiii  fciia  qtiarta  :  ct  qiua  fuit 
siniuis  cycli  sol.nisi,  idcirco  xi  fueiiinl  in  Epacla 
cl  xiii  Kalendas  Aprilis  fuit  Neomenia,  id  cst  novnc 
lunaj  principium,  ct  ipsius  anni  seeundum  menses 
lunares  piifni  niensis  inilium,  impletiquc  sunt  ipso  1) 
anno  anni  Jubihci  a  coiistilitlionc  mundi  55,  cycli 
deceinnovales  82,  dies  bissexliles  Al&. 
II. 

Secnnda  saeculi  setale,  piima  lmjiis  die,  qux  est 
i'.ecima  scptima  dies  mcusis  secundi,  egressus  est 
Noe  dc  arca,  uxor  cjns,  cl  lilii,  el  uxores  filiortim 
rjiis,  die  prima  fcria,  quara  nos  propter  resurrcclio- 
inin  Doiuini  Dominicam  nuncupamus  :  quia,  sicut 
supra  jani  dixi,  si  moie  noslio  i)>so  lcniporc  com- 
pulaientur  fci  i;c  vel  Kalendae,  esscnt  iuso  anno,  qno 
egressi  sunt  de  arca,  Kaleiidx  inensis  Januarii,  fc- 
ria  qninta  anno  ptinio  post  bissextuin.  Et  quia  fuit 
itsin  is  quiiilus  cycli  solaris,  qui  est  dcceninovalis, 


Salc.  anno  vite  snx  51  genuit  Heber;  in  nativi- 
tate  llfbcr  impleti  sunt  anni  pnst  diluvium  67. 

Heber  anuo  vit;e  sux  54  genuit  Faleg  ;  iu  nalivi- 
tatc  Faleg  impletus  est  annus  post  diluvium  101, 
qni  fuil  anniis  vilx  Noe  701 ;  ct  hac  ratione  tlcdu- 
cta  vivisse  invenitur  Noe  post  factam  lingiiarum  di- 
visionem  annis  249. 

Faleg  inlcrprelatur  divisio,  cui  proplcrea  palcr 
lale  nomen  iniposuit,  quia  tenipore  nativitatis  ipsins 
tarra  per  linguarum  confusionem  divisa  esl.  Qui 
anno  vitx  sux  50  genuit  Ueu ;  in  nativilate  Ueu, 
impletusest  annus  pnst  diluvium  131. 

Rcu  anno  vita;  siue  52  gcimit  Scruch  ;  in  nalivi- 
tale  Scrucli  implcti  sunt  anni  post  diluviiim  143. 

Seruch  anno  vikc  stix  30  genuil  Nachor  ;  iu 
naiivitaic  Nachor  impleli  sunl  anni  post  dilu- 
vium  193. 

Nachor  anno  vitx  sux  28  gcnuit  Tharc ;  in 
nalivilaie  Thaic  impleli  sunt  anni  post  dilu- 
vium  222. 

Thare  anno  vitx  sux  70  genuit  Ahram  ;  in  nati- 
vitatc  Abr.x  impleti  sunt  anni  posl  diluvium  292. 

Aiiun  vil;c  Noc  892  natus  cst  Abraham,  qui  fuit 
anniis  vit;e  Sem  590,  vixisse  invenitur  Noe,  post 
nalivilatcm  Abrahx,  annis  58. 

Fiunt  igitur,  juxta  stippulalionem,  a  diluviousque 
a;l   nativilalem  Ahrabx,   anni    292,  ct  a  conditiore 

miindi  1918. 

III. 

Tcrlia  miimli  xtas  a  nativitate  cccpit  Abrahx  pa- 
lriarch;c,  qui  cum  75  annorum  cssct,  anno  17  posl 
morlem  Noe,  qui  fuit  aimus  vitx  Sein  465,  cl  pa- 
Iris  sui  Thare  145,  relicla  gente  et  patria  sua,  se- 
cundum  divimim  oraciilum,  vcni!  in  lcrram  Cha- 
naan,  accipiens  promissionem  nascittirum  dc  semi- 
ne  suo  Salvaiorcin,  iu  quo  benedicerentur  omncs 
gentes  crediturx  in  Christum,  et  seipsum  in  gen- 
tem  magnam  cssc  fulurum  :  quarum  una  spirilalis, 
aitera  csl  promissio  carnalis. 

llis  icmporibus  Ninus  ct  Semiramis  in  Assyriis 
tegnaveriint. 

Abrahain  anno  vitx  su;e  centesimo,  patris  vero 
sui  Thaie  170,  et  Scm  490,    gcnuit  lsaac  42  anno 


021 


BKEUS  CIIUONICA. 


022 


post  morlcm  Noe.  Qui  Isaae  primus  et  solus  in  tota  A  num  erit  semcn  tuum  in  terra  ,  non  tua ,  cl  servilule 


Tesiamenti  Veteris  serie  legitur  octava  die  essc  cir- 
cumcisus,  quod  non  sine  niagiio  mysterio  privile- 
giuin  donaluni  esl  liiio  proiuissionis. 

Isaac  anno  viUe  su.t  C0  et  patris  sui  100,  qui  erat 
aniius  vitse  Scni  550,  posl  mortem  Noe  anno  102, 


eos  aflieient  annis  400.  Non  itaipie,  quod  ail,  in  ser- 
vilute  redigent  eos ,  ad  400  annos  refcrendura  est , 
lanquam  per  tol  annos  eos  babuerint  in  servitute  ; 
sed  refercndi  sunt  400auni  ad  id  quod  dictuin  est; 
Peregrinum  erit  scmcn  tuum  in  terra  non  sua  :  quia 


avi  vero  sui  Tliarc  23,  gcnuit  Esau  el  Jaeob.  Vixit      sive  in  terra  Chanaan,  sive  Ln  /Egypto,  percgrinuni 


vero  Abrahaiu  postquam  nati  sunt  Esau  ct  Jacob 
annis  15,  et  vixil  Sem,  poslquam  niorluus  est  Abra- 
hain  annis  35,  ct  impleli  sunt  dies  vitae  illius  anni 
600.  Anle  diiuvium  vivilannos  98,  ct  posl  uiluvium 
502,  et  mortuus  est  anno  vitae  sua;  000  qui  erat  anuus 
vilae  Isaac  101  et  Jacob  50;  in  nativitate  Jacob  irn- 
pleti  sunl  anni  tertix  sclaiis  160,  et  a  conditione 
mundi  2108. 


erat  illud  senicu,  antequam  hsereditate  sumerent 
terram  ex  promissione  Dei,  posteaquam  ex  ^Egypto 
liberati  sunt,  ut  per  spcciem  loculionis,  quam  gram- 
niatici  hyperbaton  vocant,  dictuin  cssc  intelligatur  : 
ct  esl  sensus  vel  ordo  vcrborum  :  Scicndo  scias  quia 
pcregriiium  e-ril  senien  iuum  in  terra  non  sua  100 
annis.  Illud  autem  interpositum  legatur,  Et  in  ser- 
vilute  redigent  eos,  el  nocebunt  illis,  ita  ut  ad  400 


Jaeob   autcm  anno  viue  suae  91  genuil  Josepb,  B  annosista  interpositioiionpcriincat;  inextremaenim 

quierat  annus  vitse  Isaac  151;  vcnditus  cst  autem  parleannorumsummsehujus.hocestposlmortem  Jo- 

vitajsu*  10,  qui  fuit  annus  vitac  Jacob  107,  patris  sePni  factuia  est  ut  in  ^Egyplo  populus  Dei  duram 

verosni  107.  Permansit  servus  annis  14,  et  edu-  peragerenl  servilutem 

ctus  de  carcerc    est  anno  30  vitae  suse,   qui   fnit  Teslalur  Aposlohis  in  Epislola  ad  Hebr.neos  :  Fi- 

annus  vitae  Jacob  121,  ct  Isaac  patris  sui  18i.  Se-  de  Moyses  celebravit  Pascha,  ct  tanguinis  e/fusione, 

cuuiluin  hanc  rationem  vixisse  invenitur  Isaac,  post-  nequi  uastabat  primitiva  ^gypti,   lxdcret  eos.  Scd 


quam  eductiis  de  carcere  est  Joseph,  annis  quatuor, 
quia  185  annorum  erat  quando  mortuus  est,  et  hic 
erat  aimus  vitae  Jaoob  125,  qui  eliam  post  morlem 
patris  sui  anno  quinlo  descendit  in  ^gyptum  anno 


quia  ab  initio  mundi  usque  ad  pr.-rscns  icmpus  annos 
vel  aeiales  lemporum  inquirendo  pervenimus,  nunc 
ipsius  Pasthie  tcmpus,  vel  diem,  qiue  prior  in  lolo 
tempore  Veleris  Testament;  cclcbrata  est,  subliliter 


vilae  Joseph  39,  vitas  vero  su;el30descendit  in  ^gy-      inquiramus.  Si  vis  hujus  Paschai  nosse  lempus,  vel 
piuin  inanimabus  70.  diem,  vcl  feriam,  aut  lunam  ,  sumc  annos  ab  initco 

Manserunt  filii  Israel  in  VEgyplo  post  introilum  mundi,  qui  sunt  usque  ad  id  Icmpus2453;  lios  par- 
Jacob  annis  215  ,  posl  mortcm  vero  Joseph  annis  tire  pcr  quartam  parlcm,  et  dic  :  qualer  000  fiunt 
144.  Intcr  mortem  Joseph  ct  nativitatem  Moysi  ^  2400,  et  supersunt 55.  Iterum  dic  :  quater  deni,  40 
fiicrunl  anni  64,  quia  80  annorum  erat  Moyses,      et  supcrsunt  13  ;  quater  terni,  12,  et  superesl  1 ;  et 


quando   apparuil   ei  Dominus ,    cl    misil  euru  ad 
Pharaonera. 

Si  quii  ijta  dubitat ,  vel  calculandi  et  invcniendi 
sumniam  annoruui  noo  habet  scienliam,  sumal  ab 
inlroitu  Jacob  in  /Cgyptum ,  el  invenict  usquc  ad 
niortem  Joseph  annos  71  :  his  addeC4,  fiunt  135, 
quia  64  anuo  post  morlcm  Joscpli  invenittir  nalus 
cssc  Moyses.  His  adde  80  annos  vitae  Moysis,  quia 
80  annorum  erat  Moyses,  sicuti  jam  dixi,  quando 
missus  esl  ad  Pharaonem  ;  ad  135  addc  80,  ct  fiunt 
215.  A  prima  igilur  promissione  Abrahse  usque  ad 
introilum  Jacob  in  iEgyptum,  fucrunt  anni  215,  et 


invenies  quod  primus  annus  liini;  exslilerit  post  his- 
sextum.  Sumc  igitiir  ipsos  dies  bisscxtiies,  qui  fue- 
runt  iu  loto  rctro  tempore  613,  hos  adde  ad  supe- 
riores  annos,  et  invenies  summam  coruin  30GC  :  his 
iterum  adde  sex  dies,  quos  intercalares  vocamus, 
cl  erunt  3072. 

Et  ut  fcriam  ipsius  anni  invenire  possis,  partire 
supradictam  suinmam,  ct  dic  septies  400  fiunt  2800, 
el  supersunt  272.  Iiernm  dic  seplies  50  fiunt  210, 
et  supersunt  62;  ct  rursum  septies  octoni  liunl  50, 
et  supcrsunt  sex  ;  ct  invenics  quod  fcria  seua  sc- 
ciinduiu  dies  solares  cxstilit  principium  anni  quarn 


iiideusqueadtransitummarisRiibrianni215:fiuntDnos   niore  gC,uilium  Kalemlas  Januarias  nuncupa 


in  sumnia  450,  ct  hoc  cst  quod  ail  Apostolus  in  Epi- 
slola  ad  Galatas  :  lioc  autcm  dico  Tcstamcntum 
confirmulum  a  Deo  ,  qua  posl  430  ainws  facta 
esl  lcx. 

Eiunt  igitur  a  nativitale  Abrahae ,  unde  tcrtia 
essc  ccepit  labentis  sxcnli  aetas ,  iisque  ad  transi- 
lum  maris  Itubri  anni  505  ,  ct  a  constilulioue 
miindi  usque  ad  inlroitum  Jacol»  in  /Egyplum 
anni  2238,  el  inde  usque  ad  Iransitum  maris  Rubri 
auui 2451. 

Sed  dicit  aliquis ,  Qunmodo  potesl  ficri  ut  tam 
paucis  filii  Israel  in  teira  /Egypti  sleterint  annis, 
cum  Scriptura  libri  Gcnescos  narrel  quod  dixerit 
Dcus  ad  Abrahum  :  Scito  prtvno&ccns ,  quin  peregri- 


mus.  Itcrum  sume  superiorcs  annos  2455,  hos  par- 
tire  per  decimam  nonam  partem;et  dic,  centies 
decem  el  novem  fiuni  1900,  etsupersunt  553  :  bos 
iterum  parlire  suh  camdem  parlem,  ct  dic  :  decem 
novics  20  fiunt  280,  et  supersunt  103  ;  lios  deuuo 
partire  per  eamdem  parlem  similitcr,  et  dic :  de- 
ccin  novies  novemfiunt  171,  et  supersunt  duo;  addc 
unum  ct  fitinl  tria,  el  invenies  quod  lertius  fuerit 
anniis  cycli  snlaris,  qui  csl  decemnovalis  :  subtrahe 
uiiuni,  et  rcmanent  duo  :  ipse  est  sccundus  annus 
epaclse  lunaris.  Ilerum  dic  :  undecies  bini  fiunt  22, 
tantos  cnini  dies  habet  in  duohus  annis  solariscur- 
SU8  amplius  lunari.  liis  aildc  S,  el  liunt  50.  El  quia 
aiiniis  embolismus  fuil,  lanli  cxsiitcrunt  in  epacla. 


923  CLAUPH  TAURINENSIS  EPISCOPI  D24 

Iterura  sume  summam  numeri  eentum  42  annorum  A  mense  dcdicavit,  qui  fuit  annus  duodccimus  regni 
triginta,  qui  fuerunt  in  epaeta,   et  remanent  102,      sui. 


et  invenies  quod  seciindum  dies  solares,  pridie  ldus 
Aprilis  feria  secunda  luna  quarla  decima  exstiterit 
ipsum  Pascha.  Juxta  dies  vero  lunares  iu  Ral.  Apri- 
lis  fuit  Neomenia,  id  est  nov;c  lunae  principium,  et 
primi  mensis  lunaris  initium  et  anni  principium. 

Secundum  vero  supputationem  nostram,  qua;  fit 
per  dies  solares,  Idus  Apriles,  luna  quinla  dccima, 
altera  die  post  Pascha,  inveniuntur  exisse  lilii  ls- 
rael  de  Ramesse,  ct  venisse  in  Socolh  ct  de  Socoth 
xviii Kal.Haii,  luna  sexta  deeima  in  Phyairoth,  el  vi 
Kal.  Junii,  luna  prima,  qui  est  dies  primus  terlii 
mcnsis  lunaris,  venerunt  ad  montcin  Sinai,  et  ac- 
ceperunl  legem  Deo  loqucnte  ad  se  per  angelum 
pridie  Kalendas  Junii,  die  quinquagesimo  post  agni  B 
occisionem,  feria  secunda,  luna  quarta,  quo  die  et 
Pascha  in  .'Egypto  celebraverunt. 

Moyscs  anno  vita:  suae  80  cducliim  ex  .£gyplo 
rexit  populum  Dei  Israel  in  deserlo  annis  40,  quo- 
nim  primo  anno  tabernaculum  Domino  construxit, 
et  septem  mensibus  omnc  opus  perficiens,  mense 
primo,  anni  secundi  prima  die  mensis  erexit,  secun- 
ilura  dics  solares  ipso  anno  sm  Kal.  Aprilis,  feria 
priina  fuit  Neomenia,  id  est  novse  lnnuc  principium, 
et  prinii  mcnsis  inilium  :  et  Paseha  Hebncorum  fe- 
ria  septima,  quarto  Nonas  Aprilis,  luna  quarta  de- 
ciina  quam  illi  quartam  dccimam  primi  mensis  dieui 
secundum  dies  lunares  appellare  consueverunt. 

Jam  ab  hoe  tempore  per  duces  et  judices  sum- 
inam  annorum  requirere  non  nobis  videlur  immo-      Caesaris  42,  colligantur  omnes  anni  5952 


Roboam  filius  Salomonis  regnavit  annis  17. 

Abia  filius  Roboam  regnavit  annis  liibus. 

Asa  filius  Abia  regnavil  annis  41. 

Josaphat  fllillS  Asa  regnavit  annis  45. 

Joram  filius  Josaph.it  regnavii  annis  oclo. 

Azarias  filius  Joram  regnavil  anno  uno. 

Athalia  rcgnavit  annis  septem. 

Jnas  filius  Azarix  rcguavit  annis  40. 

Amasias  fitius  Joas  rcgnavit  annis  29. 

Azarias,  qui  et  Ozias  lilius  Amasiae,  regnavit  an- 
nis  52. 

Joatham  filius  Oziae  regnavit  annis  scx. 

Ezechias  reguavit  annis  19. 

Manasses  filius  Ezeebi;e  regnavit  annis  55. 

Amon  filius  Manasse  regnavit  annis  duobus. 

Josias  Dlius  Amon  regnavit  anuisSI. 

Joaebaz  filir.s  Josiae  quem  vinetum  Nechao  Pharao 
rex  jfigypti  perduxil  in  ^Egyptum,  regnavit  mensi- 
bus  tribus. 


Douiini  Salvaloris  in  carne  ex  Iibro  Esdra  pro- 
phetae  ct  historia  libri  Machaba:oruni  et  Josephi 
alque  Africani  bisloriographi  usque  ad  Romana 
tempora  comprehendit  annos  589,  el  ita  fit  ut  a 
constitulione  mundi  usque  ad  Nativiialem  Domiui 
Salvatoris  in  carne,  quae  facla  est  anno  Oclaviani 


randum,  cum  tam  eviuenter  historia  libri  Regum 
testetur  :  factum  esl  igkur  quadringentesimo  et 
oclogesiuio  aimo  egressionis  filiorum  Israel  de  lerra 
iLgypti  in  anno  quarto,  mense  Zio,  ipse  es»  mensis 
secundiis  regis  Salomonis  super  Israel,  el  ;cdificare 
coepit  domum  Domini,  e  quibus  subtractis  4  Salo- 
monis  et  40  David,  colliguntur  omnes  anni  ab  egres- 
su  filiorum  Israel  ex  jEgypto  usque  ad  piinium  an- 
num  regni  David  456;  a  priina  promissione  Abrahae 
usque  ad  prxdictum  aunuin  primum  regni  David, 
fuenint  anni  8GG;  a  nativitale  vero  Abrahae  usque 
ad  eunidein  annuni  sunt  anni  941. 
IV. 


Sed  et  in  libro  Chronicorum,  quem  idem  sanctus 
vir  non  plus  mirabili  veritate  quam  celerilate  coni- 
prehendit,  eosdem  annos  simili  modo  sccunduiii 
Hebraicam  veritatem  a  constite.tione  niundi,  usque 
ad  Nativitatcm  Domini  in  carne  similiter  adnota- 
vit. 

Unde  sciendum  esl  alquc  Grmissime  credendum, 
et  nulloniodo  dubitandum,  omnes  annos  a  eonslilu- 
lioiie  mundi,  secundum  Hebraicam  verilatem  usque 
ad  eversionem  Hicrusalera,  qu;e  facta  est  uudccimo 
anno  Sedeciae  a  Nabuchodonosor  non  possc  araplius 
niinus  fieri  :  sed  sicut  supra  jam  oslendi,  ila  lcncudi 
sunl. 


Quarla  s;eculi  aetas  incipit  a  primo  anno   regni  _      QuidquiJ  vcro  reliquum  supcrcst   lenipus  usqnc 


David,  et  perseverat  usque  ad  transmigrationem 
Babylonis,  qu.e  facta  cst  per  Nabuchodonosor  rc- 
gem,  habens  annosjuxta  Hebraicam  veritatein  474; 
juxta  L\X  Interpretum  transiationem  amplius  : 
generationes  juxta  uirosque  codices  17. 

David  rex  prior  ex  tribu  Juda  regnavit  annis  40. 

Saloaion  lilius  David  regnavit  annis  40,  qui 
quarlo  anno  regni  sui  aedificarc  coepii  templinn 
Doniino  in  Jerusalem,  eollectis  ab  egressu  filiorum 
Israel  ex  ^Egypto  annis  480,  ut  Regum  quoquelibcr 
lesliinouio  esl,  quod  in  figuram  universi  corporis, 
quo  in  boc  saeculo  Cbristi  sedificatur  Ecclesia  niini- 
runi  aclum,  quaj  in  fuiuro  lcmpore  pcrficilur  quod 
lempbim  septcm  annis  peilecit,  et  scplimo  octavi 


ad  adveiitum  Domini  in  carne  majorum  noslrorum 
qui  clironicas  scripserunt  ,  judicio  rclinquo.  Nam 
si  in  his  non  fallinmr  annis,  qui  post  eversiouem 
Jerusalem  coniprcbensi  sunt,  colliguntur  omnes 
anni  a  condilione  iiiundi  usque  ad  praesentem  au- 
num,  qui  est  lnearnalionis  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
sii  814,  quo  pi.e  reeordaiionis  cl  bon;e  semper  me- 
mori;e  Carolus  gloiiosus  princeps  ex  hoc  migravit 
mortali  s;i'culo,  et  ei  pius  prineeps  sanct:e  Dei  Ec- 
clesiac  calholicx  Ludovicus  successit  imperio,  anni 
476(3. 

Scd  ut  apertius  apparcat  qnoJ  dicimus,  compiila 
eosdcm  annos  perquartam  partcm,  ct  dic:  qualcr 
mille  .  4000,    et   siipersuiil  70o ,    quatcr  cenluin, 


925  LOCA  QILEDAM  EX  EJUS 

400,  et  supersunt  366;  qualer  nonagiula  3C0,  ct  su-  A 
persunl  sex,  ex  quibus  assume  quatuor  et  supcr- 
sunt  (iuo  :  pr:cscns  enim  annus,  qui  nunc  cst,  se- 
cundus  eslpost  bissextum. 

Item  dic  :  dcccm  novies  ducenti  3800,  et  supcr- 
sunt  966 ;  deceni  novies  quinquaginta  950,  et  super- 
sunt  16;  aildc  iiiiinn  et  limit  17  :  prresens  enim 
annus,  qui  nunc  est,  dccimus  seplimus  annus,  cst 
cycli  solaris,  qui  est  decemnovalis.  Sulitralie  unum 
el  remanent  16;  sexlus  decimus  annus  csl  cpactaj 
lunaris.  Undecies  deni  110,  undecics  seni  66  ct 
fiunt  176;  liis  addc  octo,  et  liunt  184  :  hos  partire 
per  trigesimam  partem,  et  dic,  sexies  Iriginta  180, 
el  supersunt  4,  et  invenies  quod  in  praesenti  anrio 
ipsi  currunt  ad  luna?  cursum. 

Si  autem  quseratur  a  me  quam  longo  lerapore,  B 
aut  quot   annis  debeat  prcesens  mortale   srccnlum 
perdurare,    nescire   me   faieor,  quia  non    uspiam 
ine  legisse   rcininiscor,  ct  ideo   nec  de  impcritia 


OPERIBUS  EXCERPTA.  9  6 

erubcsco,  quia  leetione  non  doceor,  nccde  periculo 
formido,  quia  quye  non  lego  nec  pra-suino,  113 
transgressor  inveniar  divini  oraculi,  qui  aposlolis 
de  hoc  interroganlibus  ita  respondit  :  Ds  dic  aulem 
illo  ct  hora  tiemo  scit,  neque  angeli  coelorum,  neque 
Filius  nisi  Pater  solus.  Sed  quid  cst  quod  Paler  pos- 
sit  sine  virtute  aut  sciat  absque  sapientia  sua,  cum 
utrumque  sit  Palri,  id  est  virlus  et  sapientia  sua, 
sed  Filii  nescire  esl,  nos  nescienles  dc  hoc  velle. 
manere.  Cxlerum  cunctis  in  commune  tidelibus 
suademus  ul  sive  quis  ex  Hebraica  veritate  qua;  ail 
nos  per  bealum  interprelem  Hieronymum  pura  per- 
venisse  etiam  hostibus  Judaeis  in  manifesto  cst,  sivc 
ex  LXX  interpretum  translatione  quse  vel  niinus 
sollicitc  primo  edita  cst,  ut  mulli  astruunl,  vel  a 
geiililibus  eorrupta,  ul  beato  Augustino  videtur,  seu 

certe  ex  uirisque  commisto  opere  codicibus 

Cwleru  disunt. 


LOCA  QU^EDAM  CLAUDII   TAURINENSIS 

Exccrpta  cx  Commcntariis  ejus  in   Epistolas  sancti   Pauli. 
(Rich.  Simon.,  Hist.  cril.  Nov.  Teslam.,  lib.  111,  cap.  25) 


Qui  cum  in  forma  Dei  essct.  (Philipp.  11,  6).  In 
forma  Dei ,  a:qualis  Patri ,  in  forma  servi  medialor 
Dei  et  hominum  homo  Chiistus  Jesus....  Non  itaquc 
immerilo  Scriptura  utrumque  dicil,  el  ;equalein  Pa- 
tri  Filium,  et  Patrcm  majorem  Filio.  lllud  enim  pro- 
pler  forniam  Dci  :  hoc  aulcm  proptcr  formam  servi 
sine  ulla  confusionc  intelligilur... 

Non  rapinam  arbilratut  est,  elc.  (Ibid.) 

Neque  usurpationis  erat  quod  naluraliter  posside- 
bat,  ut  rapina  dieeretur;  sed  natura;  inerat,  ut  esscl 
rcqualis. 

Ex  prwfatione  Commentarii  in  Epistolam  primam  ad 
Corinlhios. 

Brumale  tempus  vias  palatinas  tercns  eundo  et  re- 
deundo,  niiniis  licct  implere  snpra  conimemoratuin 
amorem;  post  mediiim  veris  procedendo  armatus 
pergameno  pariler  cuin  arma  ferens,  pergo  ad  excu- 
bias  inaritiinas  cum  timore  excubando  adversum 
Agarenos  et  Mauros,  nocte  tenens  gladium,  et  die 
libros  el  calamum,  implere  eonans  cneplum  dcside- 

rium 

Ex  eadcm  prwfatione 

Fatcor  me  primitiis  invilum  accessisse,  et  in  hoc 
opus,  et  in  Pentateiiebo  quem  postulas  impeianiibus 
fratribus  in  sehola  constitulis,  quibus  viva  voee  scri- 
piuras  tradebam,  praecipiente  pio  principe  Ludovico 
itnpeiatore,  compulsus  cliain  a  meniorato  principe, 
iit  non  lantum  verba  per  oblivionem  palanlem  tra- 
derein,  seil  ciiani  ealamo  diu  permancnlia  scriberem, 
ut  quod  ore  pronicbam  calamo  scriptitarem. 

Qui  cst  super  oiniiitiDens,  eic.  (Ilom.  ix,  5).  Cliri- 


stus  eniin  Dominus  et  Salvator  noster,  Filius  Dei 
Viirus  sccundum  divinitatem,  et  filius  hoininis  verus 
secunduni  carnem.  Non  cx  eo  quod  est  super  oiiinia 
Q  Deus  benedictus  in  saecula  ex  semine  David  n.itiis  est, 
sed  ex  illa  infirniitale  qnam  suscepit  ex  nobis. 

Cratia  vobis  ?t  pux  a  Deo  Palre  noslro  et  Doinino 
Jesu  Christo.  (I  Cor.  1,  3).  Ne  Patris  aut  nomcn  aut 
donuin  tacuisse  viderelur,  el  suspieioueni  forte  aul 
occasionem  daret  unionis,  doeet  Chrislum  quidem 
rite  invoeandmn,  scd  omnem  graliam  cssc  Palris, 
nt  duos  qni  in  unum  sunt  per  divinitateni  ostcnderct, 

el  Patris  aueloritatem  praeferret 

Deus  erut  in  Cltrislo  (II  Cor.  v,  19).  Filius  eniin 
naturalitcr  legatus  esl  Patris  Dei....  Paler  enini  per 
id  inlelligitur  esse  in  Filio,  quod  una  eorum  sit  sub- 
stantia.  lbi  est  enim  unitas  ubi  nulla  esl  domina,  ao 
per  hoc  inviccm  aequales  sunt 

D  In  Epist.  ud   llrbr.  vn,  17. 

Ille  (Melchisedech)  carnalcs  victimas  non  ofTerciiat 
nisi  pancm  et  vinum,  sieut  Chrislus  obhitioneni  pa- 
nis  el  vini  ollerens  Deo  Patri ,  id  cst  corpus  el  s:tn- 
gnincm  suum,  quam  oblationem  quotidie  offerimus 
super  allaie  ct  suinimus. 

ln  Epislolum  ad  Philippenses 

Tniat  aliquis  non  Scripturariim,  sed  noslrara  essc 
sententiam  cpiseopiim  et  presbyterum  uiuim  esse,  et 
aliud  xtatis,  aliud  esse  nomen  ollieii,  relegat  Apo- 
stoli  vcrba  ad  Philippenses  dicentis:  Paulus  ei  Timo- 
llieus,  elc. 

Ptciructatio  Ctuuiiii  episcopi  de  aaeloribus  explanatio- 
num  super  Epislolam  nd  Ucbrwos. 

Illud  qtioquc  in  pr.^f.itioue  coramoneo,  milii  rha- 


027  LUDOVICI  1  COf. 

nssiiiie,  ut  scias  Origenem  tria  volumina  in  hane  A 
Epislolam  conscripsisse,  quem  et  nos  ex  parte  secuti 
siimus  :  Apollinarem  eiiani  et  Didymum  quosdam 
Commeniariolos  eclitlisse  ;  e  quibus  licct  pauca  de- 
cerpsimus,  plura  etiam  ex  sancli  viri  Augnstmi  sen- 
tenliis,  quas  per  diversos  ejus  libros  invenirc  qui- 
>iinus,  hanc  exposuimus  Episiolam,  el  nonnulla  qux 
nobis  videbanlur  adjecimus  sive  subtraximus,  ut 
studiosus  statiin  in  principio  lectoriim  agnoscat  boc 
opus  vcl  alienum  esse  vcl  nostmm. 

ELOGIUM  SANCTI  A.UGUS1TNI. 

Amanlissimus  Domini  sanclissimus  Auguslintis , 
■  Scilicet,  ad  Romanos.  1$ 


NOMENTO  PII  9-8 

calamus  Triniiatis,  lingua  Spiritus  sancli ,  terrcnus 
bomo,  sed  ceelestis  angelus,  in  quxstionibus  solven- 
i!is  acutus,  iu  revincendis  hxreticis  cireumspectus, 
in  explicandis  Scripluris  canonicis  cautus,  etc.  Ex 
ipsius  sancti  viri  sentenliis,  qnas  pro  divcrsis  ejus 
libris  invenire  quivimus,  hanc  evposuinnis  Episto- 
l.mi  »,  aliqua  ctiam  ex  Origeuis  Exposilione  ibidcm 
adjunximus,  nonnulla  etiam,  ut  nobis  visum  cst, 
perlractavimus.  Nullam  admonilionem  meliorem  po- 
tui  invenire,  quam  Epistote  primx  Pauli  aposloli, 
quam  misi,  qnia  lola  iude  agitur,  ut  merila  homi- 
num  tollat,  unde  maximc  nunc  monachi  gloriantur,  et 
gratiam  Dci  commendet. 


anno  domini  ncccxi.. 


LUDOVICUS  I 

COGNOMENTO  PIUS,  IMPERATOR  AUGUSTUS. 


'LUDOVICI   PII    VITA 

Jneerto  auctorc,  sed  qui  se  professione  as',ratiomum  ,  rt  in  palatio  ipsius  imperaloris  cci- 

satum  lcstatur. 

(Apml  Clicsnium  ,  H iatoria?  l'rancormu  Sei iplores.) 


PROLOGUS. 
Cum  gesla  priscorum  bona  malave,  maxime  prin- 
cipiim,  ad  memoriatn  rcdiir.onlur,  gemina  in  cis  nii- 
liias  legenlibus  confertnr.  Alia  enim  eoruin  utilitati 
ct  xdificalioni  prosunl,  alia  cautelx.  Quiaenim  priisi 
iu  sublimi  veluli  specula  consislunt,  el  ideo  lalere 
ncqueunl,  eo  fama  eorum  latius  propagalur,  quo  et 
diflusius  cernitur  ;  ci  tanto  quique  illorum  bono  plu- 
riuii  allictuntur,  quanto  prominenliores  se  imitari 
gloriantur.  H:»:c  ila  se  babere  majoruro  produnl  mo- 
numenla,  <|ui  relationc  soa  posterilatem  instruere 
studucrunt,  qoisque  priucipum  quo  calle  mortalinm 
iler  triverit.  Quorum  nos  sludium  imitantes,  nolu- 
inus  esse  vel  priesenlibus  inoHiciosi,  vei  fuliiris  in- 
vi.li.  sed  Acius  Vitamquc  Deo  amabilis  alque  ortbo- 
doxi  imperatoris  Ludovici,  stylo  licel  minus  dncto, 
eonlradimus.  Fateor  enim.et  absqne  fuco  adnlationis 
dico,  quia  succumbilciijusque.non  dico  meum,quod 
pcrexiguum  esl,  sed  inagnorum  ingenium,  materix 

o  Qn;e  scripsit  bic  auclor  usque  ad  lempora  impe- 
rii  Ludovici,  profitetur  in  Prologo  se  Ademari  nolii- 
lissimi  ac  dcvolissimi  monacbi  relatione  didicisse, 
qui  cidem  Ludovico  coxvus  et  connulrilus  luii.  i'o- 
sleriora  autcra  pcrseipsum  viJisse  atque  comperisse 
signihVat,  duni  rebiis  inleressel  palatinis.  Cxterum 


C  lanlx.  Eleniin  aucloritatc  divina  discimus,  sanctam 
Sapienliani  docere  sobrielatem,  sapieniiam  ctjusti- 
tiam,  el  vii  tnlem  ,  quibus  niliil  est  duleins  in  vila 
hominibus  :  qnanini  ille  ita  romitatui  imlivise  ad- 
hxsit,  ul  nescires  polins  quam  in  eo  admirari  debe 
rcs.  Quid  cnim  ejns  sobiietale  sobrius,  qux  aliono- 
niine  fmgalitas  sivc  temperanlianominalur?Itaenim 
ca  usus  est,  ut  illud  vctustissimum  provt  rbium  et  ad 
coiluin  usque  celcbratum  ei  fuerit  faniiliarissiinum , 
quo  dicitur  :  Ne  iiuiil  nimis.  Sapientia  voro  deleeta- 
batur  ea  quam  Scriplurx  aueloritate  didiceral  di- 
ccnle  :  Eece  litnor  Domini,  ip$a  esi  sapiemia.  Justi- 
tiam  porro  quanto  coluerit  affcetu ,  tcsles  sunt  qni 
ejus  novere  stiidiiiii!  quo  fiagrabat,  tit  quisqiic  liomi- 
iium  ordo  ordini  suo  jusla  persolveret,  et  Domimnn 

"  super  omni.i,  proximum  vero  lanqnam  se  diligerel. 
Jam  vero  viitus  adeo  ei  coaluerat,  ul  lot  ac  lamis 
puisatus  malis,  lacessitus  tr.ni  privalis  quam  exlernis 
injuriis,  nullo  lamen,  Deo  cusiodc,  pectus  ejus  invin- 

editio  ista  ntmc  recognita  variisquc  in  locisemendala 
est,  ad  fidem  duorum  inss.  cod.,  quorum  iimiin 
antiquissimum  suhministravit  bibliolheca  Thuana, 
altcr  paulo  rcccntior  servatur  iu  bibliolhcca  Alex. 
Petavii. 


929  VITA.  930 

cibile  pomii  injurianim  pondere  frangi.  L'ni  tanlum-  A  direre  superscli.  Rediens  crgo  rcx,  repcril  conjugem 
mo.lo  ab  seraulis  ascribebaltir  culpae  succubuisse,  co 
quod  oimis  clemens  csset.  Nos  auiem  cum  Aposlolo 


dicamus  lalibus  :  Dimitte  illi  kanc  injurium.  Sod  bi 
ulrum  vera  sint  ncene,  perlegcns  quisqtie  scire  po- 
terit.  Porro  qust  scripsi  usque  ail  lempora  imperii, 
Adhemari  nobilissimi  et  devolissimi  monachi  rela- 
lione  diilici,  qni  ei  co?cvus  el  connutritus  est.  Postc- 
riora  autem,  quia  ego  iiitcrfui  rcbus  palalinis,  qu;e 
vidi  cl  compcrire  potui,  sijlo  conlradidi. 

INCIPIT  NARRATIO  WTJE. 

Famosissimus  regum ,  nulliijue  suo  tempore  post- 
ponendus,  Carolus,  cum  post  obilum  paierntim,  fra- 
Irisque  Carlomanni  infausiuni  occubitum,  populi  re 


Rildegardam  binam  edidissc  prolem  raasculam.  Quo- 
ruin  unus,  immatura  mortc  prxreptus,  ante  pene 
mori  quam  sub  luce  vivere  cospit.  Alier,  prospcro 
eventn  materno  fusus  ulero,  infanlilibus  nutriebatur 
impendiis.  Naii  sunt  autcm  auno  incarnalionis  Do- 
miui  nostri  Jesu  Christi  seplingentesimo  septuage- 
simo  octavo.  Scil  cuni  qui  vividam  promitlebat  qua- 
Htatem,  cum  per  baptismalis  sacramentum  renasci 
conligisset,  Ludovicura  vocitari  palri  placuit,  eique 
regnum,  quod  sibi  nascendo  dicaverat,  contradidit. 
Sciens  porro  rex  sapientissimus  atque  perspicacissi- 
rmis  Carolus,  regnuni  csse  veluti  corptis  quoddam, 
et  nunc  isto,  nunc  illo  incommodo  jactari ,  nisi  con- 
silio  et  foriitudine,  velut  quibusdam  medicis,  sanitas 


gniquc  Francorum  susccpisset  unicum  gubernacu-  B  accepta  lutetur,  episcopos  quidem  modo  quo  decuit 


bmi ,  invincibile  silii  arliitralus  csl  adfore  sahitis 
prosperitalisque suflragium,  si  Eeclesiae  paei  concor- 
di;cque  adminiculans  ,  pacifiros  quidcm  sub  unioue 
fralcrna  arctius  vincirel,  rebellcs  autem  scqua  seve- 
rltate  percellcret,  nec  non  et  oppressis  a  paganis 
opeiu  lcrret,  scd  ct  ipsos  Christiaui  nominis  inimicos 
ad  agnilionem  conlessionemque  veritatis  quoquo 
modo  pcrducerct.  llis  igilur  conatibus  regni  sui  au- 
spicia  dcdicans,  et  Chrislo  tuenda  et  corroboranda 
commitiens,  postquam  res  Francioe ,  prout  libuitet 
utile  judicavil.  Deo  annuenle,  coruposuit,  ad  Aqui- 
taniam  transiit,  recidua  liella  meditantem,et  Hunoldo 
quodam  tyranno  auclore,  jam  jamque  in  arma  ruon- 
tem,  betlo  aggrcssus  esl.  Ejus  ergo  tcrrore  coactus 
cst  idem  Ilunoldus  et  Aquilaniam  linquere,  ct  fugae 
snlisiilio  vitam  delitcscendo  alque  oberrando  servare. 
Ilis  peraetis,  cl  rcbus  lam  pubbcis  qnam  privatis  pro 
opporl  inilale  disposilis,  rcliquit  llildcgarclam  nobi- 
lissiniam  piissimamque  reginam  in  villa  regia,  cujus 
vocabulura  esi  Cassinogilus,  gemina  gravidam  prole, 
ct  transiii  Garumnam  fluvium  Aquitanorum  el  Vas- 
coniun  conterminum :  quam  regionem  jamdudum  in 
deditionem  susceperat,  Lupo  principe  se^tsua  ejtis 
nului  dedentc.  Ibidem  etiam  qu.e  opporlunitas  nlili- 
lasque  dictavil  explotis,  slaluit  Pyremci  montis  su- 
perata  diflicullate  ail  Elispaniam  pergcre,  laborarrti- 
que  Ecelesiae  suh  Saracciiorum  acei-bissimo  jugo 
Christo  fantore  suffragari.  Qui  nions  cum  alliludine 


sibi  devinxit.  Ordiuavit  aulcm  per  tolara  Aquitaniam 
comiies  abbatesque.Miec  non  alios  plurimos,  quos 
vassos  vulgo  vocant ,  ex  gcnte  Francorum  ;  quorum 
prudentia1  el  fortitudini ,  nulla  calliditale,  nulla  vi 
obviare  fueril  lulum  :  cisque  commisil  ciirara  regni, 
prout  utilc  juilicavit,  finiiim  tutamer.  villariunque  re- 
giarum  provisionem.  Et  Biturigae  civilati  primo  Hura- 
bertum,  paulo  post  Sturbium  praefeeil  comitem  : 
porro  Pictavis  Abbonera,  Petragoricis  autein  Wid- 
baldum,  sed  el  Arvernis  Iterium  ,  nec  non  AYaliagiue 
Bullum,  sed  et  Tolosa;  Cborsoiiem,  Burdigalis  Sigui- 
imin,  Albigensibus  vero  Aimoncm,  porro  Lemovicis 
Bolhgarium. 

Quibus  rite  peractis,  Ligeriu.  cum  reliquis  trans- 
rocavit  copiis,  ct  Lutetias,  qua;  alio  nomine  Parisius 
vocatur,  sese  rccepit  (77t>).  Post  non  muUum  sane 
tcmpus  incidit  ei  desiderium  dominam  quondain  or- 
bis  videre  Romam,  principisque  apostolorum  atque 
doctoris  gcntium  adire  limina,seque  suamqne  prolem 
eis  commendare  :  ut  talibus  nitens  suffragaloribus, 
quilius  coeli  terneque  poteslas  atlriliuta  cst,  ipse  quo- 
que  subjectis  consulere,  perduellionumque,  si  emcr- 
sisscnt,  proierviara  proterere  posset.  Ratus  etiam 
non  raediocre  silii  subsidiura  conferri ,  si  a  vicario 
eonmi,  ciun  benedictione  sacerdotali,  tam  ipse  quam 
et  fdii  ejus  regalia  sumerenl  insignia.  Qua?  res  Deo 
prosperante  pro  voto  cessit.  lbidem  Liidovicns  cjus 
filius,  cunarum  adbuc  ulens  gestatorio,  benedictione 


( ijfluin  pene  contingal,  asperiiate  cautium  borreat,  tj  regnaturo  congrua  ct  regali  insiguitus  est  diademate, 

opacitaie  silvarum  tencbrescat,  angustia  viae  vel  po- 

tius  semiuc  commealum  non  inodo  lantum  cxercitui, 

sed  paucis  adino  lum  pene  intercludal,  Chrislo  lamen 

favenle  prospero  euiensus  est  itinere.  Neque  enim 

rcgis   aniinus   Deo   nobilitante  generosissimiis,  vel 

impar  Ponipeio,  vel  segnior  csse  curabat  Annibale, 

qui  cum  magna  sui  suorumquc  fatigalione  ei  perdi- 

lionc  iniquilalem  ejus  Ioci  olim  evincere  curarunl. 

Sed  hanc  felicitatem  transilns,  si  dici  fas  est,  feeda- 

vit  infidus  inccrlusque  fortunoc  ac  vertibilis  succes- 

sns.  Duin  enim  qua2  agi  potuerunt  in  Hispania  per- 

acta  esscnt,  el  prospero  ilincre  redilum  esscl,  infor- 

tunio  obviante,  extremi  quidam  in  codem  monte  regii 

C:esi  sunt  agminis.  Quorum  quia  vulgata  suntnomina, 


per  manus  Adriani  veneranJi  antisiitis  (~S0).  Pcr- 
aclis  igitur  omnibus  quae  Romse  agenda  visa  sunt, 
rex  Carolus  cum  filiis  ct  excrcitu  pacilicc  Franciam 
rcpe.liit  :  liliumque  suum  Ludovieum  regein  regnalu- 
riiin  in  Aquitaniam  misil,  prxponens  illi  bajulum 
Arnoldum,  aliosque  ministros  ordinabiliter  deccn- 
terque  conslituens  tutebc  puerili  congruos  (781).  Qui 
usque  Aurelianani  civitateni  cunali  est  evectus  gesia- 
mine.  Sed  ibi  congruentibus  ejus  aetali  arinis  accin- 
clus,  equo  imposilus,  ct  in  Aquilaniam  csl,  Dco  an- 
nuente,  transpositus.  Ubi  diim  non  mullis  moralnr 
annis,  id  esl  quatuor,  gloriosus  rex  Carolus  assiduos 
durosque  S.:xonibus  inferebal  referebalque  conflictus 
(785).  Inter  quos  cavciis  ne  aut  Aquilanorum  po- 


931  LUDOYICI  1  COC 

ptilus  propter  ejus  longum  abscessum  insolescerel ,  A 
aul  filius  in  tenerioribus  annis  peregrinorum  aliquid 
tliscerct  morum ,  quibus  difficulter  expeditur  sctas 
scmel  imbuta,  inisit  ct  accersivit  lilium  jam  bene 
cquitantem,  cum  omni  populo  militari ,  reliclis  tan 
tum  marcbionibns,  qui  flnes  regni  tuentes ,  omnes, 
si  forte  ingruerent ,  hostium  arccrent  incursus. 
Cui  filius  Ludovicus,  pro  sapcre  ct  posse  obedienter 
parens,  orcurrit  ad  Palrisbrunam  (780)  babilu  Yasco- 
num  cum  cosevis  sihi  pucris  iiidiilus,  ainiculo  scilicet 
rotundo,  manicis  camisis  diflusis,  cruralibus  dislcn- 
lis,  calcaribus  caiigulis  inscrtis,  nnssilc  uianu  fe- 
rens  :  hsec  enim  deleclatio  voluntasque  ordinavcrat 
paterna.  Mansit  ergo  cum  patre  inde  usquc  ad  He- 
risburg  cum  eo  vadens,  usquequo  sol  ab  alto  decli- 
nans  axc ,  ardorem  seslivum  autumnali  condescen-  " 
sionc  lcmpcraret.  Cujus  exlrcmo  tempore  liceulia  a 
patre  accepta,  hiematum  in  Aquitaniam  rediit. 

Ea  lempestate  Chorso  du\  Tolosanus  dolo  cujus- 
dam  Yasconis,  Adclerici  nomine,  circumvenlus  est, 
et  sacramentorum  vinculis  obstrictus,  sicque  demum 
ab  eo  absolutus.  Sed  bujus  nrevi  ulciscendi  gralia, 
rex  Ludovicus  et  proceres ,  qnoriim  consilio  respu- 
blica  Aquitanici  regni  adminislrabatur,  convcntum 
generalcm  constiluerunt  in  loco  Septimaniae,  cnjus 
Tocabuium  est  Mors-Gothorum.  Accitus  aiitern  idem 
Vasco,  conscius  lacti  sui  venire  distulit,  doncc  obsi- 
dum  intcrpositione  fretu?,  tandem  occurrit.  Sed 
corunidem  obsidum  periculo  nihil  passus ,  insuper 
muneribus  donatus,  nostros  reddidit,  suos  recepit, 
cl  ita  reccssit.  .dGstaie  vero  subscquente,  jussu  pa- 
n  is  Ludo\icus  rex  Wormatiam  simpliciter,  non  ex- 
peditionaliter  venit :  el  cum  eo  in  hihcrnis  perstitit 
(788).  L'bi  jam  dictus  Adelericus  ante  reges  dicere 
causam  jussus  alque  auditus,  purgare  ohjecla  voiens, 
sed  non  valens ,  prosciiplus  alque  irrcvocabiii  est 
exsilio  deportatus.  Chorsone  porro  a  ducalu  Tolo- 
sano  submoto,  ob  cujus  incuriam  tantum  dedecus 
regi  et  Francis  accideral,  Willelmus  pro  co  subro- 
gams  cst  (7S9).  Qni  Vasconum  nationem,  ut  sunt 
natura  leves,  proplcr  evcnlum  supradictum  valde 
elatos,  el  propter  mulctationcm  Adclcrici  nimis  re- 
pcnl  efferatos.  Quos  tamen  tam  actu  quain  viribus 
brevi  subegit,  Hlique  pacem  imposuit  nationi.  Rex 
vero  Ludovicus  eodem  anno  (700)  Tolosae  placilum  r. 
generale  hahuit,  ihique  consislenti,  Ahutaurus  Sara- 
cenorum  dux,  cum  reliquis  regno  Aquilanico  conli- 
milanlihus,  ad  eum  nuniios  misit,  pacem  pelens  et 
dona  regia  mitlens.  Quibus  secundmn  voluutalem 
regis  acccplis,  nuntii  ad  propria  sunl  revcrsi. 

Interea  anno  huuc  scqucnte  (790)  ,  patri  rcgi  rex 
Ltidovieuslngelnheini  occurrit,  inde  Renesburg  cum 
eo  abiit.  Ibique  ense  ,  jam  appellens  adolescenliae 
leinpora,  accinctus  est,  ac.  deinde  patrcm  iu  Avares 
cxercitum  ducentcn  usque  ad  Chuueburg  comitatus, 
jussus  est  reverti  et  usque  ad  reversionem  pater- 
nam,  cum  Fastrada  manere  regina.  Itaque  cum  ea 
bicmem  exegit  imminentem  ,  patre  in  expeditione 
coepta  permanente.   At    vero    ipso  ab  expcditione 


NOMENTO  ni  052 

Avarica  rcmeanlc,  accepit  ab  en  mandatum  in  Aqni- 
tania  redire,  et  fratri  Pippino  suppelias,  euin  qu.ui- 
tis  posset  copiis ,  in  Italiam  pcrgere.  Cui  obedicns  , 
Aquitaniam  autnmni  tempore  rediit ,  omnibusque 
qu:c  ad  tutanien  regui  pcrtinent  ordinalis,  per  mon- 
tis  Cinisii  asperos  ct  flextiosos  anfractus  in  Ilaliam 
transvebitur,  atque  Natalem  Domini  Ravenna:  ce- 
lebrans  (703)  ad  fratrcm  venit.  Cui  conjunctus  , 
junctis  viribus  Beneventanam  provinciam  iugrediun- 
lur,  cuncta  obvia  populantur,  castro  uno  poliuntur. 
Ilieme  autem  transacta  ,  una  ad  palrcm  prospere 
regrediuntur,  uno  taiuen  audilo  olfiiscanie  eorum 
plurimam  alacritatem,  eo  quod  compererunt,  fra- 
trem  suum  naturalem  Pippinum  contra'communem 
patrein  rebellionem  meditatum  ,  plurcsqiie  nobilium 
hujus  scelcris  conscios  atque  irrctitos  et  pessumda- 
tos.  Concite  ergo  pergentes  ad  patrcm  in  Bajoaria 
agentcm,  venerunt  in  locum.cui  cst  vocabulum  Salz, 
ct  ab  co  gialissiine  sunt  recepli.  Quidquid  aiitetn 
superfuit  aestatis,  auliimni  et  hicmis  ,  cum  patrc 
rcge  rex  Ludovicus  cxegit  (79 1).  Magnopere  enim 
curabat  n-x  patcr,  ne  rcgem  lilium  aut  nutrimenta 
honesta  Iaterent,  aut  externa  inhnercsccntia  in  ali- 
quo  dehonestareiit.  Qui  cum  primo  vere  (705)  a 
patre  dimittcretur  ,  inteirogatus  est  ab  eo,  cnr  rex 
cum  esset  ,  tantoc  tenuitatis  esset  iu  re  familiari,  ut 
ncc  benedictionem  quidem  ,  nisi  ex  postulaio  sibi 
offerre  posset ,  didicitque  ab  illo  quia  privatis  stu- 
dens  quisque  primorum ,  negligens  autem  publico- 
rum  perversa  vice  ,  duin  puhlica  vertuntur  in  pri- 
vata,  nominc  tenus  dominus  aclus  sil  omniuin 
pene  indigus.  Volens  aulem  huic  obviare  neccssi 
lati,  sed  cavens  ne  (ilii  diiectio  apud  optimates  ali- 
quam  paterelur  jacluram  ,  si  illis  aliquid  per  pru 
denliam  demcret  quod  per  inscienliam  contulcrat  , 
misit  illi  missos  suos,  Willebcrtura  scilicct,  Rolho- 
magensis  postea  urbis  archiepiscopum,  ct  Richar- 
dnin  comitem  ,  villarnm  suarum  provisorem,  prae- 
cipicns  ut  vilke  qua;  eatenus  usui  servierant  regio  , 
obsequio  restituerentur  publico  :  quod  et  factum 
cst. 

Quibus  receptis,  rcx  et  prudenlice  sua;  monslravii 
continuo  documentum  ,  et  miserieordia: ,  qusc  illi 
geniiina  prohatur,  patefecit  affectum  (790).  Nam  or- 
dinavit  qualiter  in  qnaluor  locis  hiberna  transige- 
ret,  ut  trihus  annis  exactis,  quarlo  demum  anno 
hicmaturum  se  quisquc  eormn  susciperet  locus  , 
Tchotuadum  scilicet  palalium  ,  Cassinogilum  ,  An- 
diacuin  ,  et  Eurogilum.  Qua?  loca ,  qnando  quartum 
redibatur  ad  annum  ,  sufficienlem  regio  servitio 
exhibebant  expensam.  Quibus  prudentissime  ordi- 
natis,  inhibuit  a  plcheiis  ullerius  annonas  miiitares, 
quas  vulgo  foderum  vocant,  dari.  Et  licet  hoc  viri 
militares  xgre  tulerint,  tamen  ille  vir  misericordix, 
considerans  et  prabcntium  pcnuriam,  el  exigenlium 
crudelitatem ,  simul  et  utrorumque  perdilionem  , 
salius  judicavit  de  suo  subministrare  suis  ,  quam 
sic  permiltendo  copiam  rei  frumentariae ,  suos  irre- 
tiri  periculis.  Quo   lcnipore  Alhigcnses  tributo  quo 


YITA 


934 


iti  dando  vino  et  annona  gravabaniur,  sua   libcrali-  A  gonte  subacla  Sa\onuni,  victor  Carolus  impcrator 


tale  rclevavit.  llabebat  auteni  tunc  temporis  Megi- 
Uarium  secum  ,  missum  sibi  a  paire,  virum  sapien- 
tem  et  strenuum,  gnarumquc  utilitatis  et  honest  lis 
legix.  In  tantum  auleiu  rcgi  patri  liaec  placuisse  i!i- 
ciiniur,  ut  hac  imitatione  slipendiariam  in  Francia 
interdicerct  annonam  militarem  dari ,  et  alia  plu- 
rinia  corrigi  juberel,  congratulans  felicibus  lilii  pro- 
fcctibus.  Sequcnte  pono  tempore  Tolos3in  vesiit 
rex,  et  conventum  generalem  ibidem  habuit.  Ade- 
fonsi  Galletiarum  principis  missos,  quos  pro  amicitia 
Qrmanda  miserat  cum  donis,  suscepit  et  pacifice  re- 
misit.  Necnon  et  Bahalnc  Saracenorum  ducis,  qui 
locis  montuosis  Aquitanix  prosimis  principabatur, 
missos  pacem  petenles  et  dona  fercntes  susccpit  et 


j.im  redibat.  Cui  cum  Qlius  occurrisset,  multo  cuni 
amplexatu  deosculans ,  plurima  illum  graliaram 
aclione  et  laude  extulit,  ulililatemque  ohsequela: 
illius,  sa-pe  iterando  felicem  se  tali  filio  pra>dieavit. 
Finito  tandem  diutino  alque  crucntissimo  Saxonico 
bcllo.  quod,  ut  ferunt,  triginla  trium  annorum  tein- 
pus  occupavit,  Ludovicus  rex  a  patre  dimissus  ,  in 
regnum  proprium  ad  hiberna  sese  cum  suis  colle- 

Hieme  porro  transacta  (802),  Carolus  irnperator 
tempus  opportumim  nactus  ,  ut  pote  ab  externis 
quiesccns  bellis,  coepit  circumire  loca  sui  regni  mari 
contigua.  Quod  dum  Ludovicus  rex  coinperisset  , 
Rolhomagum  misso  legato  Hademaro  ,  petiit  eum 


rcmisit.  Quo  tempore  vcreus  ne  coiporis  nativo  su-  ™  in  Aquilaniam  divertere,  et  rcgniim  quod  sibi  dede- 

rat  invisere  ,  et  ad  locum  qui  Cassinogilus  vocatur 
venire.  Cujus  petitionem  pater  honorabiliter  susce- 
pit,  el  lilio  gratias  egit  :  petita  tainen  negavit ,  et 
ut  sibi  Turonum  occurreret  mandavit.  Quo  filius  vc- 
niens ,  gratulabunde  nimis  ab  eo  susceptus ,  et  in 
Franciam  redeuntem  Yernum  usque  prosecntus  est. 
A  quo  digrediens  ,  in  Aquilaniam  regressus  est. 
A-slate  hanc  sequente  (803)  Zaddo  dux  Barcinoneti- 
sis  suasus  est  a  quodam  sibi  ,  ut  putabal,  amico  , 


peratus  calore,  in  mullimodos  luxurix  raperetur  an- 
fractus,  cum  consilio  suorum,  Hermengardam  futu- 
ram  reginam,  claris  ortam  natalibus,  ut  pote  filiam 
Ingrammi  comilis  ,  sibi  sociavit.  Ordinavit  autem 
i!lo  terapore  in  linibus  Aquiianorinn  circumquaque 
firmissiinam  tulelam.  Nam  civilatem  Ausonani,  ca- 
siriun  Cardonam,  Castamserram,  et  reliqua  oppida 
olim  deserta  ,  nmnivit ,  babitari  fecit,  ct  Burrello 
comiti  cum  congruis  auxiliis  tuenda  commisit.  Ilieme 


transacla  misii  ad  illum  pater  rex,  ut  ad  sc  contra  Narbonam  usque  procedere.  Qui  comprehensus  , 
Saxonesettnlem,  cum  populo  ,  quo  posset ,  veniret.  Ludovico  regi  est  adductus,  et  palri  Carolo  itidein 
Qui  ire  non  differens,  ad  eum  Aquasgrani  venit ,  et  perductus.  Ipso  lempore  Ludovicus  rex  coacto  po- 
cum  ipso  ad  Fremersheim  ,  ubi  placitum  generale  P"'°  regni  sui  Tolos.v,  de  his  qu.c  agenda  videban- 
habuit,  supcr  ripani  Rheni  perrexit.  In  Saxonia  _  *"""  Iractans  deliberabat.  Burgundione  namquc  mor- 
cum  palre  usque  ad  missam  sancti  Martini  perdu-      tll0>  comilalus  ejus  Fedentiactis  Liutardo  est  aitri- 


ravit.  Inde  a  Saxonia  cum  palrc  exiit,  ct  in  Aqtii- 
laniam,  magna  biemis  exaela  paite,  concessit.  Suc- 
cedenle  vero  a;sta!e  ,  rex  Caroltis  ad  eum  misit  , 
iiiandans  ut  secum  in  Italiam  proficiscerctur  :  sed 
r.nttalo  consilio  jussus  est  domi  manerc. 

Rege  aniem  Romam  pergente  ,  ibidemque  infulas 
imperatorias  Suscipienle  (800),  ie<  Ludovicus  To- 
Ijsam  abiit  itcrum ,  alqne  inde  in  Hispaniam  con- 
temlit.  Ctii  Barcinona;  appropinquanti ,  Zaddo  dux 
ejusdem  civitatis  tanquam  subjecius  occurrit ,  nec 
tamen  civitatem  dedidit.  Quam  transgrediens  rex.et 
Ilerd:e  supervcniens ,  subegit  illam  atque  subverlit. 
Qua  diruta  ,  et  ca-leris  municipiis  vaslatis  ac  incen- 


bulus.  Quam  rem  Vascones  moleste  ferentes  ,  in 
tantani  eruperc  pelulanliam,  ut  etiam  bomincs  illius 
alios  ferro  perimerent,  alios  igni  coinbiirerent.  Qut 
vocati  dum  priinmn  venire  detiectarcnt  ,  quoquo 
modo  ad  caiisam  dicendam  venerunl  ,  et  poenas  de- 
bitas  pro  talibus  ausis  dederunt,  ita  ut  quidain  la- 
lionis  lege  igni  conflagrarent.  His  peractis,  succc- 
dente  tempore  (804),  visum  esi  regi  et  consiliariis 
ejus  ut  ad  Uarcinonam  oppugnandam  ire  deberent : 
divisoque  in  tres  partes  exercitu  ,  unam  quidem 
Ruscellioni  ipse  permanens  secum  retinuit ,  alteri 
obsidionem  urbis  injunxit ,  cui  Rotstagnus  eomos 
Gerundse  praifuit ;  teitiam  atitem,  ne  forte  obsidcn- 


sis,  adOscam  usque  processit.  Cujus  agios  segeiibus  j)  les  urbem  improvise  ab  hostibus  occuparentur  ullra 
plenos  manus  militaris  secuit,  vastavil ,  incendit,  et  urbem  sedere  praeniisit.  Obsessi  interea  intra  ur- 
quxcunque  extra  civitatem   simt  reperta,  incendio      beni,  Cordubam  miserunt  auxiliumqne  poposcerunt. 


depascente  stinl  consunipta.  Quibus  expletis,  immi- 
nentc  jam  bicmc,  ad  propria  rediit.  Redeunte  porro 
temporc  aestivo  ,  iinperator  gloriosissimus  Carolus 
Saxoniam  petiit  (801),  mandans  filio,  ut  el  ipse , 
lanquam  in  eadem  terra  hiematurus  ,  se  subseque- 
rclur.  Quod  ipse  agere  festinans  ,  ad  Neusciam 
venit,  Rlicnum  ibidein  transiit,  el  palri  concurrere 
f.ccclerabat.  Sed  antequain  ad  eum  veniret,  nuntio 
obviavit  palemo  in  loco  cujus  vocabulum  est  Ost- 
faloa.cum  mandatis  ne  plus  in  amhulando  fatigare- 
lnr,  quin  polins  loco  sibi  oppoiluno  caslra  metare- 
lur,  ct  se  rcdeuntera  ibidem  operirelur.  Tola  enim 


Rex  vero  Saraccnorum  protinus  auxiliatus  eis  exer- 
cilum  direxit.  Yeiiientibus  porro  his  qui  missi  fue- 
rant  Caesaraiiguslam,  relalum  est  eis  de  exercitu  iti 
via  sibi  obviam  conslituto.  Erat  autem  ibi  Willel- 
mus  primus  signifer.llademarus.et  cum  eis  validum 
auxilium.  Quod  illi  audientes  ,  in  Astures  sese  ver- 
terunt,  clademque  cis  improvise  imporlaverunt ,  sed 
mullo  graviorem  reportaverunt.  Quibus  recedenti- 
bus,  nostri  ad  socios  urbem  obsidentes  reversi  sunt, 
et  illis  juncti  tandiu  urbcmobambieutes,  etnullum  in- 
gredi  aiilegredi  permitientes,  vexarunt,  donccfamis 
acerbilate  coacli  sunt  ctiam  vetustissima  ostiis  coria 


0r,5  LUDOVICI  I  COGNOMENTO  PII  0:.G 

detrahere,  <t  in  cibum  infelicissimum  vertere.  Alii  A  insidiis  ex  improviso  cos  aggrcdcrcntur ,  aut  ccrtc 
autcm  mortcm  infelicissimse  prscponcntes  vitae 


rouris  semel  praecipites  mitlcbant,  aliqui  vero  spo 
aniraabantur  inani  ,  cogitantes  quod  Franci  hiemis 
asperitate  a  civilalis  cohiberentur  obsidionc.  Scd 
hancillorum  spem  abscidit  prudcntiumvirorum  con- 
silinm.  Advecta  enim  undccunque  materia  ,  eoepe- 
runt  exstruere  casas,  veluli  iii  hibernis  ihideni  man- 
suri.  Quod  cernentes  civitatis  habitatores,  a  spe 
deciderunt.el  aii  desperalionem  ultimam  versi,  suum 
principein  Zaddonis  cognatum  tradiderunl  ,  quem 
pro  co  constiluerant,  nomine  Hamur,  ct  se  et  civi- 
taiein,  concessa  facultate  secedendi,  dcdiderunt  hoc 
modo.  Cum  enim  longa  fcssam  obsidione  nostri 
tencrent  urbem,  ci  jam  jam  capiendam  aut  tradcn- 


turbata  rcgionc,  in  pavoreni  solvercnlur.  Ig  tur  rege 
Tortosam  tcndcute,  mcmorali  viri  landiu  s  pcriores 
in  lberi  partes  noctibns  euntes,  diebus  silvarum 
lustra  sectantes,  obambulaverunt,  usquequo  Cingain 
ci  Ibcrum  nalando  paritcr  transierunl.  Iu  i]uo  ili- 
nere  sex  dics  transigentes  sepiima  transmearunt. 
Qui  ubi  omncs  incolumes  evaserunt,  tcrram  hoslium 
latissime  vastaverunv ,  ct  usque  villam  corum  maxi- 
mam,  quac  \iila-Rubea  vocatur,  pervenerunt.  Lude 
nimis  magnam  praedam  suslulerunt,  ut  pote  impro- 
visis  hoslibiis,  et  niliil  tale  unquam  suspicanlibus. 
Quibus  gcstis,  iis  qui  cvadere  potiiernnl  hanc  pla- 
gaui  longe  lateque  nuntiantibus  ,  rollccla  cst  Sara- 
ceiioiuin  Haurorumque  multitudo   non  miniiua  ,  et 


dam  crederenl,   honcsto  ut  deccbat   usi  consilio ,  B  eis  obviaconstitil  ad  oslium  vaUis  qna;  dicilurVallis- 


regem  vocant,  ut  urbs  taitti  nominis  gloriosum  no- 
men  regi  propagarcl,  si  illam  eo  prcrscnte  superari 
contingcret.  Suggeslioni  huic  admodum  honest;c 
rex  assensum  praebuit.  Vcnit  crgo  ad  exercitum 
soumurbem  vaUanlem,  quae  indesiuenti  oppugna- 
tionc  sex  hebdomadibus  perduravit ,  ct  tandem  su- 
perala  victoii  iiianus  dedil.  Tradita  crgo  et  patefacla 
civitatc,  priiiM  quidem  die  custodes  rcx  illud  desti- 
navit,  ipsc  autcm  ab  ejus  ingressu  abstinuit,  donec 
ordinaret  qualiter  cum  digua  Dco  gratiarum  actione 
cupitam  atque  susceptam  victoriam  ejus  nomini  con- 
sccraret.  Antecedentibus  ergo  eum  in  craslinum  et 
exerciium  ejus  sacerdotibus  et  clero,  cum  soleumi 
apparatu  ct  laudibus  hynmidicis  portam  civitatis 


Ibana.  Cujus  vallis  natura  cst ,  ul  ipsa  in  piofundo 
jaccns  hinc  imle  pneiuptis  atque  altis  ringatur  mon- 
tibus.  Quam  nisi  Dei  provisio  inlrare  prohibuisset, 
nostri  absque  ullo  penc  liosliuin  labore  lapidum  icti- 
bus  poteranl  interire,  vel  iu  manus  iiiimicorum  dc- 
venire.  At  dum  ilii  viam  praslruunt ,  nostti  aiilcm 
aliorsiuu  viani  apeitiorem  planiorcmque  petunl,  rc- 
putantes  Mauri  haec  noslros  non  ob  sui  lanlum  cu- 
stodiaro,  scd  metn  potius  eorum  facerc,  a  tergo  eos 
insequuntur.  Porro  autem  nosiri  piaedam  retro  re- 
Hnquentes,  facies  hostibus  nudaverunt,  restitcrunt, 
Clnistoquc  juvante  ipsos  terga  vertcrc  couipulcrunt. 
Quos  aiHem  apprebendcrunt,  necavcrunt,  ct  l;eti  ad 
prxdam  quam  reliquerant  redierunt  :  ac  tandem 


iiigressus,  et  ad  ccclesiam  sanctac  ct  victoriosissimoe  G  p0S[  (],es  viginti  su;e  digrcssionis,  ad  rogem  alacrcs, 

paucissimis  suorum  amissis  ,  redierunt.  Hex  autem 
Ludovicus  suos  lx-tanter  rccepit ,  ct  tcrra  hostil' 
usquequaque  vastata  domum  rediil. 

Sequenti  vcro  lempore  iicriun  rcx  Ludovicus  ex- 
pedilioiiem  in  llispaniam  paravit.  Sed  paler  nc  pcr 
semetipsum  illuc  pcrgeret  eum  impcdivit.  Praeccpc- 
rat  namque  tmic  temporis  fabricari  navcs  contra 
Nordomannicas  incursiones,  in  omnibus  flumiiiilitis 
qux  mari  influcbaiit.  Quam  curam  etiam  tilio  injim- 
xit  Rhodammi  et  Garumnam  et  Silidam.  Attamen 
niisit  ei  missum  suum  Ingobertum,  qui  filii  praiscn- 
tiam  praeferret,  et  vice  aniborum  contra  hostes  exer- 
cilum  duceret.  Regc  autem  in  Aquitania  remanentc 
n  ob  supradictam  causam,  cxercitus  ejus  ilinere  pro- 
spcro  Barcinonam  vcnit,  ibique  habito  inter  se  con- 
silio,  quomodo  bostibus  clandestina  possent  superve- 
nire  irruptione,  invenerunt  hunc  moilum  :  scilicct, 
ut  naves  transveclorias  fabricantes,  unamquamque 
earum  in  quaternas  partirentur  parles,  quatemis 
pars  qualerna  cujusque  duobus  cquis  vel  mulis  vchi 
posset.  et  praeparatis  clavis  et  marculis  facile  coa- 
ptari  valerent :  pice  vero  et  ccra  ac  stupa  praepara- 
lis,  mox  ut  ad  flumcn  veniretur,  compagum  junctur.e 
obcludi  possent.  Sic  itaque  inslructi,  maxiraa  pars 
eorum  cuiu  praedicto  misso  Ingoherto  Tortosam  pe- 
tierat.  At  vero  ii  qui  ad  opus  supradictum  sunl  de- 
putali,  Hadcroariis  scilicet,  Bera  et  reliqui,  trium 
dieiuni  cincnso  itinere  (crant  cnim  sinc  sagmatibus) 


Crucis,  pro  vicloria  sibi  coliata,  gratiarum  actiones 
Deo  acturus,  progressus  esi  (805).  Porro  post  haec 
Bera  comitc  ij>idem  ad  cusiodiam  relicto  cum  Co- 
thorum  attxiliis ,  biemandi  gralla  ad  propria  reraea- 
vit.  Cni  patcr,  comperloquod  ei  imminerc  videbalur 
a  partc  Saracenorum  pcriculo ,  fratrem  Carolum 
suffragaturum  mittebat:  eiqueLugduni  agenli,  et  ad 
fralris  adjutorium  properanli ,  nuntius  regis  fratris 
occurrit,  captam  civitatem  nuntiavit,  ct  nc  longius 
fatigarctur,  cdixit.  Qui  ab  codcm  loco  regredicns, 
ad  patrem  cst  reversus.  Rege  porro  Ludovico  in 
Aquitania  hibcrnum  ageutc  lempus  ,  patcr  rex  eum 
mandavit  vcnirc  ad  suum  colloquium  Aquisgrani, 
in  Purificatione  sanctai!  Mari;e  genitricis  Dci.  Cui 
occurrcns  ,  et  quousque  piacuit  cum  co  commorans, 
quadragesimae  tempore  rcdiit.  At  suceedeiite  a;statc 
(806),  cum  quanlo  visum  est  ei  bellico  apparatu  in 
Hispaniam  proficiscilur ,  profectusque  per  Barcino- 
nani,  ctvenicns  Tarraconam  ,  quos  ibidem  rep<'iit, 
cepit,  alios  fugavit,  nnivcr.saquc  Ioca  ,  castclla  ,  mu- 
nicipia ,  usque  Tortosam  vis  militaris  excidit  ,  cl 
Oamma  vorax  consumpsil.  Intcrea  in  loco,  cujus 
vocabulum  esl  sancUe  Columbae,  divisil  copias  suas 
in  ilno,  quam  maximam  quidein  parlem  secum  con- 
tra  Tortosam  ducens  .  porro  Isembardum,  Hadcma- 
ruiu,  Bcram,  Burrcllum  cum  reliquis  expedilissime 
ad  superiora  dirigens,  ut  Ibero  flumine  transito  , 
«lum   bostcs  in  scdibtts  secuii  residerent,  ab  istis 


YiTA. 


0:8 


ccclo  p:o  leclo   ulcntcs,  igni  [A/.,  foco]  i:u  fmuo  dc-  A  aeceJeules,  veri.is  quidcm   eos  qui  propugnaeulis 

prchcndcrcnlur  renunlianles,  silvis  sc  die  occulen-  prsesidebant ,  primum  laccsserc,  dcinde  missililu-s 

lcs,  nocle,   quanluin  possc  dabalur,   iier  agenlcs,  inccssere    (entant.    Oppidani    porro   contemncntes 

quarto  die  Ibeio  compactis  navibus  ipsi  quidem  sunt  prxsenlium  paucitatem,  absenlium  mcticntcs  seram 

transpnsiti,  cquos  aulcm  natatui  commiserunl.  Quod  occursioneui  ,  apcrtis   portis  prosiliunt.  Piignatum 

factum  magniim  voto  corum  pepcrerat  eflcclum,  nisi  binc  inde  est :  cxsi  sunt  ab  utraque  parte,  et  landem 

fuisset  acerrime  depreliensum.   Cum  enim  ALaidun  iHi  sesc  in  civitalem  rcccperunl,  isti  auteni  ad  castra 

dux  Torlosx  littora  Ibcri  obsideret  fluminis,  ct  illi  niansuri  redicrunt.  Proiracta  igitnr  obsidione,  pcr- 

quos  supra  diximus  supcriora  illius  moJo  prxdiclo  acla  vaslalionc,  el  quxcunquc  visa  simt  contra  ini- 

transmitterent,    Maurus  quidam  lavandi  gralia  flu-  micos  agcnda  pro  irae  satisfactione,  ad  regem  sunt 

men  ingressus,  ftmiim  a  flnmine  vidlt  ferri  equiniun.  reversi,  qui  co  tcmpore  in  silvis  venationum  occupa- 

Quo  viso,  sicut  sunt  niniije  calliditatis,  adnatans  li-  baiur  stmliis.   Eral  eniin  tempus  aiiiiimni  percxtie- 

mumque  comprchendcns,  et  naribus  admovens,  e.v-  muiii.  Keceptis  ergo  suis  ab  cxpedilione  prxmissa 

clamavit :  Cernite,  inquiens,  0  socii,  monco  quam  redcuntibus,  rex  biemem  Fequentem,  in  snis  consi- 

cavele.   Nam  hoc  stercus  non  onagri  esl,  velcujus-  stens,  pacifice  exrgit.  At  succedente  xslate  (810). 

cunque  animanlis  hcrbiJis  assucli  pastibus,  enim-  °  accito  popnli  sui  gencrali  conventu,  relnlit  cis  silii 

vero  equina  cssc  hxc  egcsla  constat :  qu;e  certum  dclatum  rnmorcm ,  quod  qua?dam   Vasconum  pars 

esi  fuisse  hordcum,  cl  ob  boc  eqiiorum  vel  raulo-  jam  pridem  in  dedilioncm  susccpta,  nunc  defeciio- 

rumpa!iula;  idcoque  cautius  vigilate,  nam  in  snpe-  "e">  mcditata,  in  rebellionem  assnrgercl,  ad  quo- 

rioribus  fluminis  hiijus,   ut  eeino,  nobis  parantur  r"">  rcprimendam  pervicaciam  ire  ptiblica  ulilila.; 

insiJix.    Extemplo  duos  suorum  consccnsis  equis  poslularct.  Hanc  regis  voluntatem  omnes  laudibus 

speculalum  dirigunt.  Qui,  nostris  visis,  quod  vercm  proscquuntur  :  nec  talia  in  subriiiis  conlemnenJ». 

crat,  Abaiduno  renuniiaiit.  At  illi  timore  coacti,  scd  potius  scverissime  resecanda  lcstantur.  Molo 

omnibus,  qux  caslrensis  habitatio  hahiiit,  posthalii-  igilur  et  disposito  prout  oportuit  exercilu ,  Aqnas 

tis  atque  dimis&is,  fugx  se  conimiscvuul :  omiiiuin-  viUam  pervenit,  et  ul  ad  se  venircnt,  qui  infidclita- 

que  relictorum  nostri  potiti,  in  illorum  papilionibus  tis  insimulabanlur,  jussit.  Scd  illis  vcnire  dctractan 

ill.i  sunl  nocte  hospitati.  Scd  Abaidun  collecta  multa  tibus,  ad  cornm  vicinia  devenit,  cunclaque  eorum  dc- 

manu  hosliiim,  eis  incraslinum  pneliaturus  occurril.  populari  manu  militari  permisit.  Ad  ultimum  cun- 

Nnstri  tamen  divino  freli  auxilio,  licet  imparcs  raulc  <tis  qux  ad  ens  pertinere  videbantur  consumplis, 

toque  mimero  inferiores,  tamen  hostes  fugcrc  com-  ipsi  supplices  venenint,  et  landem  veniam  perditis 

pulcrunt,  raultaque  enriim  strage  viam  fugientium  omnibus  magno  pro  munere  mcnierunt.   Superaio 

impleverunt.   Et  co  usque  mamis  ab  corum  csede  anlem  pcnc  difficili  Pyrena?arum  transilu  Alpium, 

non  conlinuerunt,  donec  solis  dieique  lumine  rccc-  Pamp.ilonam  descendit :  el  in  illis  quam  diu  visum 

denlc,  et  umbra  noctis  terram  occupante,  liimina  est  moratus  locis,  ea  quxutiliiali  tam  publica;  quain 

slcllarum  noc.lcm  solatura  succeilcrent.   Ilis  geslis,  privala?  conducerent  ordinavil.   ?eJ  cnm  per  ejcs- 

f.liristo  favenle,  ad  snos  sesc  raagno  cum  gaudio  ct  dcin  montis  remeanJum  fnrct  angustias,  Vasconcs 

opibus  collegerunt.  Diu  eliam  simul  obsessa  ur.  c  naiivum  assuritimque  fallendi  morem  exercere  co- 

domum  lepedarnnt.  nati,  mox  sunl  prudcnti  astuiia  deprchensi,  consilio 

Porro  anno  hnic  proxiino  (808)  LuJovicns  rcx  per  cai,li  alque  cautela  vilati.  Uno  enim  eonini,  qui  a.l 

semetipsum  Tortosam  repcierc  statuit,  habens  sc-  provocandum  processerat,  comprchenso  alque  ap- 

cum  Ileriberluiu,  Liutardum,  Isembardum,  valiJum-  penso  ,  reliquis  pene  omnibus  uxores  aut  filii  smii 

que  Francix  suppleioentum.  Quo  perveniens,  adeo  ercpti,  usquequo  eo  nostri  pervcnirent  quo  fraus  i!- 

illam  arielibus,  mangonibus,  vineis el caetcris  instru-  lorum  nullam  rcgi  vel  exercitui  possel  inferrc  j.i- 

nienlis  lacessivit  et  protrivit  muralibus,  ut  cives  il-  ctnram. 

lius  a  spe   dccidcrent,   infractosque  snos  advcrso  p      His  gesiis  ,  in  prupria  rex   populusque  ejus  Dco 

marte  ccrnenles  ,  claves  civitalis  traJerenl.   Quas  propitio  concessit  (811).  Et  regis  quidem  ab  ineuntc 

ille   rcdiens  cum  mulio  favore  patri  rctulit.   Qux  a>late,  sed  tunc  quam  maxime,  circa  divinumcuIUiiu 

rcs  magnum  Saracenis  ct  Mauris  pro  laiibus  gestis  et  sanct;e  Ecclcsix  exaltationem  piissimus  inciulia- 

incussit  metum,  verenlibus  ne  singulas  civilalcs  par  tur  aninuis  ;  ita  ut   non  modo    rcgcni ,   sed   ipsius 

sors  involvcrcl.  Ileversus  esl  igitur  rcx  a  civitate  opera  potius  eum  vociferarentiir  sacerdotem.  Nam 

post  quadraginta  dies  inchoatx  obsidionis,  ct  in  pro-  lotius  Aquitanine  qui  viJe!  atur  clerus,  antcquam  ci 

prium  se  ciinliilit  regnum.   Al  post   anni  instaniis  cre.'eretur,  ut  pole  sub  lyrannis agens,  magis  equi- 


excursum  (809),  excrciium  ordinavii,  cl  Oscam  cum 
misso  patris  Heribcrlo  miltcre  staluii.  Quo  pcrve- 
nientes  qui  missi  fuerant,  civilatera  obsederunt,  ob- 
vios  quosque  aut  vivos  comprebenderunl,  aut  in  fu- 
gam  coaeloscompulerunt.  Sed  Jum  circa  urbem  seJen 
les,  ignaviori  sc  qtiam  Jecuit  sluJio  resolvunl,  im- 
pruJcnles  ac  leves  aliqui  juvenum  propius  muros 
PiTnoL.  CIV. 


laiioni  ,  bellicaj  exercitationi ,  missilium  librationi, 
qiiain  Jivino  cullui  operam  dare  novcrat.  Regis  au- 
tem  sludio  iindecunqiie  aJJuctis  magistris,  tam  le- 
gcndi  quani  cantandi  stiidium,  nec  non  divinariiio 
ct  muiidanarum  inlclligenlia  litterarum,ciliusquani 
crcJi  poterat  coaluil.  Prxcipue  tamcn  aflcctu  illo- 
111:11  ducebatur,  qui  cuncta  sua  pro  Domini  amorc 
oO 


«59 


Ll iDOVICl  I  COGNOMENTO  PH 


i)iO 


relinqucnlcs,  speculaliv£  vilac  curabant  licri  parli-  A  l»ns    perlatorum   rcsponsum,    monilus  csi  tani  a 


cipes.  Nam  anlcquam  Aquitania  sub  eo  regeretur, 
collapsus  erat  in  ea  hujuscemodi  ordo ;  at  sub  eo 
adeo  convaluit ,  ut  ctiani  ipse  fraternum  avi  Car- 
lomanni  imitari  gcstiens  memorabile  exemplum  , 
ipse  (pioque  theoriex  vilaa  culmina  niteretur  com- 
prchcnderc.  Scd  bujus  voli  ne  compos  fiercl,  obi- 
ccm  sc  praebuit  refragatio  patris  ,  vel  polius  divi- 
v.x  voluntatis  nutus,  qni  lanue  pielatis  virura  noluit 
sub  cura  sua;  solius  saiulis  delitcscere  :  sed  po- 
tius  per  eum ,  et  subeo,  muilornm  salutem  ado- 
lescere.  Etqnidem  multa,  «t  dietum  est,  ab  eo  sunt 
in  ejus  ditione  reparala  ,  imo  a  fundamenlis  sedifi- 
tata  monasleria,  sed  prjeeipue  bax:  monasterium 
sancLe  Maria:  et  sancti  Pelri   de   Ferrariis ,  quod 


Francis  quam  a  Germanis  ut  ad  patrom  rex  veni- 
rei ,  eiquc  propter  assisterct  •  videri  sibi,  dicenlcs, 
quodcum  pater  jara  iu  scuilem  vergeret  aetatem ,  ct 
acerbe  fcrrcl  liberorum  infortunatam  deleciioncm, 
citam  illiushaec  portendercnl  corporcam  solulioncm. 
Qtiod  Gcrricus  enm  regi,  rex  vcro  consiliariis  rcle.- 
lissel,  quibosdam  vel  pcnc  omnibus  visum  est  sa- 
lnhre  suggestum.  Sed  rex  alliori  consilio,  ne  forlo 
pcrboc  se  palri  suspcctura  redderet,  agere  distuli!. 
llxc  tamen  Divinitas  ,  pro  cujus  timore  ei  amore 
faccre  noluit,  ut  sibi  moris  esl  amatorcs  sni  subli- 
mius  qiiam  cogitari  potest  nobilitare,  prudcnlius 
ordinavit.  Paeeni  porro  pctenlihus  his,  quos  belln 
fatigare  solitus  erat,  rex  articulo  duorum  annorum 


antiquitus  liethlcbem  vocabatur,  in  cujus  curia  pa-  B  prxstiluto  ,  libenler  indulsit.  Intcrca  imperator  Ca 


ter  ejus  Pippinus  oeeidit  leonem ,  et  ipscmet  a  Ste- 
phano  papa  Rouiauo  in  regera  honoriiice  consccra- 
tus  esi  in  eadem  ecclesia  ;  monaslerium  sanctiFili- 
berli,  monasterinm  sancti  FIorentii,monasterium  Car- 
roffi,  monasteriumConcas,  nionasteriumsancii  Maxen- 
iii,  monaslerium  Mcnatx ,  monasterium  Magniloci, 
monasterium  Musciacum,  monasierium  sancli  Savini, 
monaslerium  Masciacum,  monaslerium  Noviliacum, 
moiiasterium  sancli  Theotfridi ,  monaslerium  sancli 
Pascenlii,  monasteriuiu  Dosora ,  monaslei  ium  Sollem- 
niacum,  monasteriurnpuellare  sanclx  Marix,  mona- 
sterium  puellare  sanctxRadegundis,  monaslerium  dc 
Vera,  monasteriumdeUtera  in  pagoToIosano,  raona- 
GtcriumVaiada  in  Scptimania, monaslerium  Anianx, 


rolus  cousidcrans  suum  [so]  in  seneetutem  adcline.i 
devexum  ,  el  vcrens  ne  forte  suhtraetus  rebus  bu- 
manis,  confusum  relinqueret  rcgnum ,  quod  crat 
donante  Deo,  nobiliter  ordinatum  :  scilicet  nc  aut 
cxternis  quatcrelur  procellis,  aut  inlestinis  vcxare- 
tur  scissionibus ,  misit  ad  filium,  eumque  ab  Aqui 
tania  evoeavit.  Quein  vcnicntem  clementer  suscc- 
pit ,  tota  xstatc  seeum  lenuit,  de  his  quibus  eum 
indigere  putavit  inslruxit  :  qualiter  videlicet  sibi 
vivendmn ,  regnandum  ,  regnum  ordinandum ,  et 
ordinatum  leuendum  foret ,  monuit,  et  tandem  im- 
pcriali  eum  diademate  coronavit  ,  et  rerum  siim- 
mam  pcnes  eum  fuluram  esse  Chrislo  favente  inno- 
liiii ,  ct  hoc  peracto   negotio  rcditum  ad  proprin 


monasterium  Gaiunx,  monasterium  sancli  Lauren-  ^  concessit.  Qui  mense  Novcmbri  a  patre  regrediens, 

lii ,   monasterium   sanetx   Mari.c  quod  dicitur  in 

Riibine  [Oruhione],  inonasterium  Caunas,  ct  cxlera 

plurima  ,  quibus  veluti  quibusdam   lychnis  loliim 

decoratur  Aquitanix  regnum.   Hoc  ejus  exemplum 

non  modo  episcopi  mulli,  sed  et  laici  quamplurimi 

xratilati,  collapsa  restaurabant ,  etnova  monaste- 

ria  certabant  inslitucre;   quod  cernerc  oculis  est. 

In  tantam  denique  felicitatem  rcspublica  Aquitanici 

regni  profecerat,  ut  proficiscente  quolibet  regc  ,  vel 

in  palatio  resideute,  vix  aliquis  reporiretur  se  con- 

querens  aliquid  ajure  perpcssum.  Tribus  enim  die- 

bus  rex  persingulas  hebdomadas  rei  judiciarix  inter- 

cfat.  Nam  qiiadam  tempestate  misso  Archambaldo 


Aquitaniam  repetiit.  Pater  vero  veluli  morii  pro- 
pinquus,  crebris  et  peregrinis  incommodis  urgeri 
coepil.  Nam  mors  veluli  quibusdara  nuniiis  advcn- 
tum  suum  jam  jamque  futurum ,  lalibus  prxnuii- 
liabat  indieiis.  Tandcm  ilaque  vitiis  passionum  in- 
tcr  sc  compugnantibus,  el  valentiam  cjus  impugnan- 
tibus ,  nattirx  imbecillilas  cessit,  et  Icclo  decu- 
buit  :  ct  in  dics  atque  in  boras  propinquior  morli  , 
proul  voluit  suis  scripto  dislributis,  diem  ultiinum 
^lausit .  Francorumque  rcgno  pcne  ineluctabilcm 
luctum  reliquit.  At  vero  in  ejus  successore  veridica 
probata  est  Scriptura  ,  qux  in  talibus  tribulantium 
consolans  aniinos  dicit  :  Mortuut  esl  virjustus,  el 


( lommentariensi  Imperii ,  dum  ci  quxdam  ferenda  j,  quati  non  est  mortuus,  similem  enim  sibi  reliquil  fi- 

lium  lucredem.  Obiit  autem  quinto  Kalendas  Fe- 
hruarias  idem  piissimus  imperalor  Carolus  ,  ann:> 
Incarnalionis  Domini  nostri  Jesu  Christi  oclingei.- 
tesimo  decimo  quarto.  Quo  in  tcmpore  Ludoviccs 
imperator  concilium  populo  generale  qttasi  quodam 
indixerat  prxsagio,  in  PurilicationcsanctxDei  gene- 
trieis  Maria-,  in loeo cujus  vocabulum  est  Tehotuadus. 
Defunclo  autem  palre  pix  recordalionis,  raissus 
est  Rampo  ad  eum  abeis  qui  sepulturara  ejus  cura- 
ruiil,  hberis  scilicet  cl  proceribus  palatinis  ,  ul  ct 
mortem  cjus  mature  tognosccrcl ,  advcntumqua 
simm  nullo  modo  eomperendinarct.  Qni  cum  Aurc- 
iianam  devenisset  ad  urbem,  Tbeodulfus  ejusden» 
urbis  cpiscopus  ,  vir  undecunquc  doclissimus,  cau- 


t.lio  rcfcrcndaque  commtsisset,  et  ille  ordinalionein 
banc,  xi t  vidcrat,  rcdiens  patri  retulisset ,  adeo  ex- 
sultasse  dicitur ,  ul  pra  nimia  alacritate  lacrymis 
lluxerit,  et  circurastantihus,  0,  inquil,  sorii,  victot 
tiotyratiUemur  ab  hujus  juvenissenilisagacitate.  Undc 
quia  scrvus  fuit  Domini  fidelis  in  commisso,  pru- 
dens  in  augmentando  sibi  tradito  talcnto,  conslitulus 
cst  potcslatcra  habens  in  cuncta  patrisfamiliasdomo. 
Per  idcm  autcm  tempus  (813)  mortuo  jam  pridcm 
Pippinb  Italix  rege ,  nuperrime  autcra  Carolo  itidem 
fratre  rcs  humanas  relinquentc ,  spcs  universilalis 
poliundx  in  euin  assurgehat.  Misso  cnim  pro  qui- 
husdain  nccessariis  patrcm  consu-endis  Gcrrico 
Capis  prxlalo,  cum  in  pslatio  morarctur,  prxsto- 


VITA. 


sam  ejus  adventiis  pi-:csoiiL,il  :  et  veloeissime  missoAcitato  patcrno  Leslaincnto,   nibil  leliciimi  est  pater- 


perlatorc  imperalori  innoleseere  studuil ,  hoc  lan- 
tumroodo  ei  suggcrendum  jubens ,  ulrura  praestola- 
relur  venicnlem  in  nrbem  ,  an  itinere  aliquo  ei  oc- 
currcrcl  ventuio  ail  urbem.  Quam  causam  ille  pro- 
tinus  comnieniaius  agnovit,  et  ipsum  venire  ad  se 
jussit.  Inde  aiium  alque  alium  hujusce  rei  liisles 
suscipicns  nuntios  ,  posl  quintura  diem  ab  eodem 
loco  pcdeni  movit ,  ct  cumtanto,  quanlum  passa 
est  angustia  tcmporis  ,  populo  iter  arripuit.  Timc- 
batur  enim  qtiam  niaxime  Wala  ,  sumiui  apud  Ca- 
rolum  imperatorem  Iiabilus  loci ,  nc  fortc  aliquid 
sinistri  conlra  iuiperatorcin  molirctur.  Qui  lamen 
cilissinie  ad  eurn  venit,  et  humilliina  subjeclione  se 
ejus  nutui ,  secundum   consuetudinem  Francorum, 


iionimbonorum,  quin  sccundum  cjus  sectionem  par- 
tirelur.  Nihil  enim  ab  co  inlestatum  cst  relictum. 
Scd  quod  eecle.-ais  metropolitanortim  dislribiicndnni 
ccnsuit,  subdivisit  superscriplionc  nomiuuin.qiiariim 
parles  fuereviginti  eluna.  Quod  autem  ornatui  rc- 
gio  conducebat ,  posleriori  reliquit  setati.  Slaloit 
etiam  quid,  scciindum  raorein  Cbrislianorum,  filiis 
filiorumquc  filiis  ct  filiabus,  nec  non  et  servis  ancil- 
lisquc  regalibus,  sed  et  in  coramune  oinniblis  paupe- 
ribus  dislribncrclur.  Qxe  cuncla  dominns  impera- 
lor  Ludovicus,  ui  scripta  rclcgil,  exsecntioiic opcris 
complevit.  His  peractis,  irapcrator  omiicra  coeliim 
fcmiiicum,  qui  permaximus  crat,  palalio  cxcludijii- 
dicavit,   praler  paucissimas,   quas  famulatui  rtgali 


commendans  siilididit.   Post  cujus  ad  imperatorem  "  eongruasexislimavil.  Sororum  autcm  quatqueinsua, 


adventem  ,  .xmuiati  euni  omncs  Francorum  procc- 
rcs,  certalim  grcgatimqae  ei  obviam  ire  certabant. 
T.iiidcmque  ad  ilaristallium  prospero  itinere  perve- 
nit ,  el  dic  tricesimo  poslquam  ab  Aquilania  pro- 
movit,  palalio  Aquisgrani  pedem  felieiter  intulit. 
Moverat  autcm  ejus  animuiu  jamdudum  ,  quauquam 
nalura  mitissimum,  ilbul  quod  a  sororibus  illius  in 
conlubcrnio  cxercebatur  paterno  :  quo  solo  doinus 
palcrna  inurebaiur  nxvo.  Cui  incoiuuiodo  mcdcri 
volens,  simul  et  cavens,  ne  quod  per  Odilonein  ct 
Hiltrudem  olim  acciderat ,  rcviviscerct  scandalum, 
misit  Walam  et  Warnarium,  nec  non  et  Lantbcr- 
tuin  ,  sed  et  Ingobertum  :  qui  Aquasgrani  veiiientes 
lalibus,  nc  accidere  possent ,  cauicla  prospicerent, 

I  et  quosdam  siupri  immanitalc  et  supcrbitc  faslu 
reos  majeslatis  caule  ad  adventura  usquc  suum  as- 
servarent.  Nam  aliqui  eorum  cum  supplices  vcniam 
inter  iter  agendum  poposcissent,  cmeruerunt.  Simul 
ct  prxcipiens  ut  poputus  ibidem  eonsistcns  absque 
metu  semet  ibidem  opperirelur  venturum.  At  vero 
Warnarius  comcs,  inscio  Wala  et  Ingoberto,  accito 
iicpotc  Lantbcrto,  Hodoinum  jam  dicto  obnoxium 

l  crimine,  ad  se  venire  niandavit  qnasi  romprehen- 
dcndum  ,  et  regic  vindiclae  objectandum.  Cujus 
illc  insidias  ,  ut  pote  admordente  acriler  conscicn- 
lia ,  inonilus  prajvitlit,  et  quia  declinare  detrectavil, 
et  ipsc  cxperiri  meruit ,  el  ipsi  Warnario  ultimam 
cladem  iinportavit.  Nam  ad  eum ,  sicut  ille  manda- 


qu;c  a  patre  aceeperat,  concessil.  Qu;e  aulcm  ncc 
dum  taie  quid  consecuta:  cranl,  ab  iinpcralorc  me- 
rucrunt,  et  ad  impcrala  sese  verlerant.  Postbxcim- 
peralor  legationes  ad  palrcin  dcstinalas, ad  sc  aulcna 
venientes  et  susceptas  diligenler  audivit,  tlapsiliier 
curavit,  sump'uose  muneralas  rcmisit.  Intcr  quas 
vel  praecipua  fuit  irapcratoris  Conslantinopolitani,  no- 
mine  Michaelis,  cui  tloiniims  Carolus  missos  niiserai 
Amalarium  Trevcrorum  episcopuin,  ct  Pclruin  No- 
nantuUc  abbatem,  pacis  confirmandae  gratia.  Qui 
reveitcntcs  missos  supra  dicti  Jlicbaelis  secuni  ad- 
duxerunt  Cbristophorum  protospalharium, et  Grcgo- 
riumdiaconcm.adimperaiorciuCarolumdircclo.s.sii- 
pcroranibus  qnoescripta  fuerant  respondcntcs.  Quos 
'  cum  impcralor  rcniitterel,  simul  cuin  eis  misitmis- 
sos  suos  Leoni  subsliluto  impcratori,  Norlberlum  Rc- 
giensem  episcopum,  ct  Richoinum  Piclavum  comi- 
teni  :  petens  amicitiarum  socielatem  ct  renovatio- 
nem  antiquarum,  simul  ct  pacli  confirnialioneni. 
Eoilcm  anno  generalem  conventum  Aquisgraui  ba- 
buit,  et  per  univcrsas  rcgni  sui  partcs  fnleles  sc 
credilarios  a  latere  suo  misit  :  qui  ajqui  juiis  tcna- 
ces  existentes  perversa  corrigcrent,  omnibiisquc 
juscongnr.ini  ajquo  libraminc  pcndcrent.  Bernar- 
dum  etiam  nepotcm  suum  jamdudum  regem  Itali.c 
ad  se  evocatum,  et  obcdienter  parentera,  amplis 
muncribus  donatum,  ad  propiium  regnum  remisit. 
Beiievcntauorum  itidem  principem  Grimoaldum  non 


verat,  veniens,  el  ipsum   Warnarium  confecil  ,  et  n  quidera  venieniem,  sed  missos  suos  niitlentcin,  pa- 


Lanlberltim  cruriskcsione  non  parvo  tempore  debi 
)em  rcddidit ;  et  ad  uliinium  ipse  confossus  gladin, 
interiit.  Qua:  cum  nunliala  imperatori  fuissent,  ani- 
lii  11  ii)  illiusad  miscricordiam  exitium  flcxil  ai.ici,  in 
tanttim  ul  Tullius  ^illius]  quidam  lalium,  qui  penc 
jam  iropcratoris  elemeniia  venia  dignus  videbatur, 
lumiuum  amissione  raulctaretur.  Venit  ergo  inipe- 
ralor  Aquasgrani  palatiura,  ct  a  propinqnis  atque 
mullis  Francorum  millibus  cura  multo  favorc  cst  re- 
ccptus  iinpcratorque  secundo  dcclaratus.  Quibus 
cxplelis,  studio3is  sepullurtc  palerna;  gratias  egil, 
ac  propinquis  luctus  acerbitale  confectis.consolatio- 
nis  congnix  conlulit  levamen.  Sed  et  quod  decrat 
infcriis  geniloris,  promptissime  supplevit.  Nam  re- 


clo  ct  sacramenlis  conslrinxit,  ut  singulis  annis 
scptetn  iniUia  solidomm  auri  arcaj publicae  infcrrcl. 
Eodeni  ctiam  anno  duorum  suorum  filioruni,  Lotha- 
rium  in  Rujoarium,  Pippiniim  iu  Aquilanialii  misit, 
tertiiim  vero  Ludovieum  a  lliuc  puerilibus  consistrn- 
lem  in  annis  secum  lemiit.  EoJcm  eliara  lempore 
Ileiioldus,  ad  quein  stiinma  regni  Danorum  perii- 
nere  videbatur,  et  qui  pridem  a  filiis  Godefridi  r«- 
gno  pulsus  fuerat,  ad  impetalorcin  Ludovicum  con- 
fugium  feeit,  ct  juxla  morein  Francoruin  inanibes 
illius  se  iraditiit.  Qnem  rcx  susceptum  in  Saxa- 
niam  ire  jussit,  el  lemptis  quo  ci  auxilium  ferre 
posset  ad  rccuperationem  sui  principatus,  ibideni 
operiri.   Q'io  ctiam  lempore   Saxotiibus  aique  Fri- 


LCDOVICl  1  COGNOMENTO  1*11  014 

i  gralis  -i:ii:i  blail  lilie, 
nlur  Oiii  ulalcs  lrranci, 
sed  ct  Saxonici  gencris  comiles,  conlra  Sorabos 
Sclavos,  qui  ab  cjus  imperio  dicebantur  defecissc. 
Quorum  conatus  quam  brevissimc  ac  faciilime, 
Christo  donante,  compressus  cst.  ScJ  ct  Vasrnnum 
citimi,  qui  Pyrenaci  jugi  propinqua  loca  incolunt, 
codcm  temporc  juxla  geuuinam  consnetudiucm  levi- 
lalis,  a  nobis  omnino  dcscivcrunt.  Causa  aulem  iv- 
bellionis  fuit  co  quud  Siguvinum  eorum  comitcin 
proplcr  nionim  pravorum  casligalionem ,  quibus 
pene  eral  imporlabilis,  abeorum  rcmovil  pralalione 
imperator.  Qui  lameu  a.lco  sunl  dual.us  cxpcditio- 
uibus  edomili,  ut  scro  poenitucrit  cos  inccepli  sui, 
dedilionemque  magno   expctercnt  voto.  Inlcr  lixc 


913 

snnibus  jus  paternx  hocrcdilatis,  quod  sub  palre  ob  A  succedeule    aislhi   lcmpni 

perlidiam  Icgaliler  perdiderant,  impcraloria  clcmen-      missi   siuil  ab  co  qui  i!ii 

lia  rcstitnit  :  i]uod  alii  liberalitati,  alii  improviiicn- 

tix  assignabant,  co  quod  hx  gentcs  naturali  fcritali 

assuefarix,  talibus   habenis  deborent  coerceri,  ne 

scilicct  cffrcncs  in  pcrducllionis  procacitalem  fer- 

rentur.  Imperator  aulem  eo  sihi  arclius  cos  vinciri 

ratus,  quo  eis  beneficia  largirctur,  non  csi  spc  sna 

deccplus.     Nara  posi  hxc  easdem  gcntes  semper 

sibi  devolissimas  habuit. 

Hoc  anno  (8LS)  cursuni  vertente,  peilatuni  cst 
imperalori  quod  Rnmanorum  aliqui  poientes  conlra 
Lconeni  npostolicum  pravas  inicrint  conjurationes. 
Quos  detraclos  atque  convictos  idem  aposiolicus 
suppticio  addixcril  capilali,  legc  Roinnnorum  in  id 


conspirante.    Imperator  autem  audicns   xgre  hoec  "  domini    Leonis   Romani    antistitis    dormitio   nim- 

tulit,  vchit  a  piiino  orbis  saccrdotc  tam   severe  ani- 

madvcrsa.  Ideoquc  Bernardum  Italix  regem  illnc 

misit,  ut  ipse  resciens  quiil  verum  quidve  falsum  de 

hac  rc  rumor  sparseiil,  per  Gcroldum  sibi  renuiitia- 

rct.  Ipse  autem  Bernardus  rex  Romam  venit,  qux  visa 

sunt   pcr  missum  supra  dicturu  renuntiavit.    Sed 

mox  subsccuti  missi  ejusdem  apostolici  Lconis,Joan- 

nes  episcopus  Silvx  Cundidx,  ct  Tbcodorus  nomcn- 

clalor,  nec  non  Sergius  dux,  Lconem  aposlolicum 

criminibus  objeciis  purgavcre.  Jusscrat porro  inipc- 

rator  ut  Ilcrioklo  suppcdilarentiir  Saxonici  comites 

ct  Abotriti  olim  doniino  Carolo  subjecti,  quutcnus 

regno   proprio  restituereluf,  misso  in  hoc  ipsum 

Baldrico  Iegato.  Qui  cnm  Egidoram  fluvium  transis- 

scnt,  deveneruntin  terram  Nortmannorum,  in  locum 

cujus  vocabulum  cst  Sinlendi.  SeJ  filiis  Godefridi, 

licct  magnis  abnndantibus  copiis  et  navibus  ducen- 

lis,  nolentibus  cominus  vcnire  ei  pugnx  se  credere, 

ab  invicem  sccessum  cst  :  dircpiis  incensisr|iic  om- 

nibtis  quaa  occurrcre  poluerunt, lnsuper  ct  obsidibus 

quadraginta  ab  eodcm  populo  susceptis.  His  gcstis 

ad  imperatorcm   in   locum  qui  dicitur  Patiishruna, 

redierunt;    quo  oninis  populus  a  1  cjus    goneralem 

convcntum  coierat.  Quo  in  loco  principes  Sclavorum 

Orieutalium  omnes  primoresque  venerunt.  Eodcra 

anno  Ahulat  Saraccnorum  rcx  triennem  ab  impera- 

lore  petiit   pacem.  Qu;e  quidem  priinum  impetrata 

est,  sed  poslea  lanquam   inulilis  rcjecta,  et  bellum 


tiatur  imperatori,  <|ti;c  evcnil  ociavo  Kalendas  Ju- 
nii,  auuo  viccsimo  primo  episcopalus  sui  :  Slepha- 
nique  diaconi  in  locuin  ejus  subrogalio,  qui  post  sui 
consecralionem  ad  dominmn  imperalorem  vcnirc 
non  distulit.  Vix  enim  duobus  exactis  mcnsibus, 
sumnia  cuin  festinalione  ei  occurrcrc  festinavit. 
Pnemisil  tauicn  lcgationem,  qnx  super  ordinalionc 
cjus  imperalori  satisfaccret.  Imperator  autcm  cjns 
adventu  prxcogcito,  Bernardo  quidem  nepoli  ecin 
comitari  jussit.  Scd  ct  appropinquanli  alios  missos, 
qui  eum  cuni  debilo  houorc  perduecrent,  direxit. 
Ipse  autem  advenlura  ejus  Rhcrais  sustinere  slaittii. 
Ctii  eliain  obviani  Ilildcbaldura  arehicapellanum  "-a- 
cri  palatii,  Theodulphum  episcopum  Aureliancnscni, 
Joanncm  Arclateiiscin,  aliorumque  minislrorum  Ec- 
clesix  copiain,  procedere  jussit,  infulis  indulos  sa- 
cerdotalibus.  Ad  ullimum  impcrator  milliario  pro- 
ccssit  a  monasterio  sancti  confessoris  Remigii,  et 
tanquam  heati  Petri  vicarium  honcstissime  susccpil, 
descendciiieni  ex  equo  exccpit,  et  ecclesiam  intran- 
lcm  manu  propria  sustcntavil  :  prxcinenlibus  pro 
lanta  exsullatione  variis  Ecclesix  ordinibus,  Te 
Dcum  laudamus.  ct  reliqua.  Quo  bymno  linilo,  lau- 
des  impcraioii  debitas  clerns  Rnmaniis  cdnclamavil, 
qiiarmn  fineni  dominus  apostolicus  oraiione  toniplc- 
vit.  His  expletis,  intra  domus  peueiratia  conscssum 
cst,  exposilisque  cattsissui  adveulus,  ct  benediciione 
p.mis  ac  vini  siniul  participala,  imperator  ad  civi- 


Saracenis  est  indictum.   Quo   lempore  Nortbertus  t»  talem  rediit,  dominus  apostolicus  ibidem  rcmansit. 


episcopus  et  Ricoinus  comes  a  Conslaniinopoli  re- 
gressi  sunt,  foederisquc  pactum  intcr  ipsum  et  Fran- 
cos  detulere  gratissimum.  Eadem  etiam  tcmpcstate 
Romani,  cnm  Leo  nposlolicus  gravarelur  advcrso 
incominodo,  prxdia  omnia  qux  illi  domocullas  ap- 
pellaut,  ei  nouicr  ab  coJein  apostolico  inslitula 
erant,  scd  el  ea  qux  silji  conlra  jus  quxrcbantur  di- 
repta,  nullo  judice  exspectato,  diiiperc  ct  sibi  co- 
nati  sunt  rcsliiuere.  Qtiorum  coeptis  restitil  Bernar- 
dus  rcx  per  Wiuigisuni  ducem  Spoleli,  certumque 
rcmm  nunliura  dc  his  oinnibus  direxit  ad  impcra- 
torcm. 

Postquam  impcrator  hicmis  inclemcntiam  serena 
valetudine  el  tranquillo  successu  transegil  (816), 


Scd  in  crastinum  dominus  imperator  dominum  apu- 
Stolicum  evocavil,  convivio  opulentissirno  procura- 
vit,  donisque  maximis  houoiavit.  Simililcrquc  ilie 
tcrtio  a  domino  apostolico  doniinus  invitalur  impe- 
ralor,  ct  multis  variisque  esl  ilonatus  muneril  us. 
Et  in  crastinnm,  quae  fuit  dies  Dorainica,  impcratur 
impcriali  diadematc  coronatur,  ct  hencdiclionc  iuter 
missarum  celebrationes  insignitur.  Ei  landcm  his 
completis,  domimis  aposlolicus,  cunclis,  qiuc  pn- 
poscerat,  impclratis,  Romam  rediit.  Imper.itor  vero 
ad  Compendium  secessit,  ibique  missos  Abdirah- 
man  filii  Abulat  regis  susccpit  ct  audivit.  Moralits 
aulcm  ibidem  viginli  vel  eo  amplius  diebns,  Aquis- 
grani  hiemalurus  peliit. 


8W 


VITA. 


Oi(. 


(317.)  Jusserat  sane  imperalor  missos  Saraceno-  A  geslantem,  in  quo  loiius  illius  ortlinis  perfectio  cou- 


runi  regis ,  semet  pr;ccedere  illuc  venturum.  Quo 
cum  pcrvenissent,  lcrme  tribus  detenli  suiit  mensi- 
bus.  Post  b;cc  autem,  cum  eos  jam  tiederel  advenlus 
sui  ,  pcrmissu  imperatoris  redienint.  In  co  etiam 
commorans  palatio,  ad  se  venientem  missuni  susce- 
pit  Leonis  Consianlinopolitaiii  imperatoris,  noniine 
Nicephorum.  Lcgalio  anieni ,  excepla  amicilia  et 
societate,  eral  de  finibns  Dalmatarum,  Romanorum 
et  Sclavorum.  Et  <]i: t:i  nec  hi  prrcsonles  erant,  ncc 
Chadalo  Gniinn  prsefeclus,  nequc  sine  illis  h:rc  dirinii 
poleraut,  missus  Cbt  in  Dalrnaliam  ad  hoec  pacili- 
canda  et  componcnda  Albigarius  oum  Chadalo  ea  - 
nimdem  finitnn  principe.  Ipso  anno  filii  Godefridi 
quondam  rcgis   Nortmannorum ,  cuin  ab  Herioldo 


tinetur,  sieul  reclusas  ipse  faleltir.  In  quo  etiam 
inseri  jussit  cibi  potusquc  alquc  omnium  necessa- 
lioruin  stunmain,  ul  omnes  tani  viri  quam  sancli- 
moniales,  sub  hoc  ordinc  Christo  servienles,  nullis 
prrepediti  neccssitatibus ,  libcra  servitute  Domino 
omniiim  militare  mcminissent.  Qtiem  librum  per 
omnes  civitates  et  monasteria  canonici  ordinis  sui 
imperii  misit  per  mantis  missorum  prudenlium,  qui 
illum  in  omnibus  supra  dictis  Iocis  transeribi  face- 
renl,  debitaque  alque  conscripla  cxigerent  stipcndia 
minislrari.  Qure  res  magnum  Ecclesi;e  conlrihuit 
cxsullalionis  tripudium ,  ci  piissimo  imperatori  de- 
bita  cum  laude  immortale  monumenlum.  Itidemque 
cunsiitiiit  idem  Dco  amabilis  imperator  Benedictum 


prcmerentnr,  miscrunl  legaios  petentes  ab  impcra-  B  abbatem,  et  cum  eo,  monachos  strenurr.  vitre  per 


lorc  pacem.  Quro  lcgatio  tanquam  inutilis  et  simti 
lata  ab  eo  rcjecia  csi ,  attxiliumque  lleiioldo  contra 
eos  datum.  Eo  anno  Itina  iNonis  Fcbruarii  defecit 
hora  uoctis  secunda.  Comctarum  sidus  porlentuosum 
apparuit  in  signo  Sagittatoris.  Stephanuspapa  tertio 
mense  poslquam  e  Francia  P.omani  rediit,  ullimum 
riiem  elausit,  et  Paschalis  pro  eo  calhedram  Romani 
ponlificattis  suliiit.  Qui  post  cxpletam  consecralio- 
nem  soltmnem ,  lcgatos  ctim  epistola  apologetica  et 
maximis  muneribus  imperatori  misit:  insiuuans  non 
se  ambitionc,  nec  volunlale,  scd  electione  et  popnli 
acclamntione,  huic  suecubuisse  poiius  qunm  insi- 
lnisse  dignitali.  Hujus  legationis  bajulus  fuit  Tlieo- 
dorus  nomenculator,  qui  negotio  peracto,  et  petitis 


omnia,  qui  pcr  oninia  monasteria  monachorum  eun- 
tes  redciinlcsqne,  tiniformem  traderent  cunctis  ino- 
nasteriis,  lam  viris  quam  sanctimonialibus  feminis, 
vivendi  secundum  Regulam  sancti  Benedicti  incom- 
mutabilem  morcm.  Considerans  ctiam  idcm  piissi- 
nius  impcralor,  non  debcre  Chrisli  minislros  ob- 
noxios  esse  humamc  servituii ,  sed  ct  inultorum 
avat  itiam  abtiti  miuislcrio  ecclesiaslico  ad  prnprinm 
quxstum,  siattiit  ut  quicunque  ex  servili  conditione, 
conciliante.  scientia  el  nionim  probiiate,  nd  ministe- 
litim  allaris  asciscerenttir,  primtim  manumittantur 
a  propriis  dominis,  vel  prjvatis,  vcl  ccclesiaslicis , 
ct  tunc  demum  gradibus  altaris  induantur.  Yolens 
etiam    unamquamque    ecclesiam    habere    proprios 


impetralis,  supcr  confirmatione  scilicet  pacti  et  ami-  ^1  sumptus,  ne  per  ejuscempdi  inopiam  cultus  divini 

negligerentur,  inseruil  piccdicto  edielo  ut  super  sin- 
gtilas  ecclcsias  maiisus  tribueretur  unus  compensa- 
lione  legitima,  el  servo  atqueancilla.  Hrcc eral  sancti 
imperaloris  exereitatio,  hie  quotidianus  ludus,  hxc 
palaMrira  agonia ,  spcctanlc  Deo,  quo  ejus  vita  in 
sancla  doctrina  et  operatione  clarius  eniieret,  qui 
in  pomparttm  snblimitale  constitulus  imitando  Chri- 
slum  humiliiaie,  altius  eminebat.  Denique  tnnc  cce- 
pcrunt  dcpoiii  ab  episcopis  et  clericis  cingula  balleis 
anicis  et  gemmeis  cnltris  onerala  ,  cxquisilxque 
veslcs  ,  sed  el  calcaria  lalos  oncranlia  relinqui. 
Monslro  eniin  similc  dnccbattir,  si  occlesiaslicre  fa- 
mili;e  dcpulalus,  conarettir  aspirare  ad  sreeularis 
glorix  ornamenta.  Al  vero  non  lulit  hanc  sanctam 
f>  oqur  dignani  imperatoris  derotionem  htimani  ge- 
neris  inimiciis,  tindiqne  se  impelcntcm,  et  ab  omni- 
bus  Ecclcsia:  ordinibus  sibimet  bella  indiccntem  : 
sed  cccpit  lolis  viriuin  copiis  sc  cxptignantcm  oppu- 
gnare,  ct  per  membra  sna,  Christi  fortissimuin  bel- 
latorem  vi  ct  astu,  quo  potuit,  laressere.  Nam  his 
rite  ordinatis,  posiquam  imperator  in  eodcm  placito 
lilitim  primogrnilum  Lotharium  imperatorem  appcl- 
laii  el  es?e  voluit,  et  dimrum  filiornm  suorum  Pip» 
pinum  in  Aquitaniam,  Ludovicum  in  Bajoariam  mi- 
sil ,  ul  scilicct  sciret  populus  ciljus  dcberet  potestati 
parere :  stiiiin  ei  Ahodiilorum  defeclio  nuntialur, 
q:ii  etiin  filiis  Godefridi  amicitias  jungcules  Saxo- 
niani  Traiisalbianam  vexabant.  Contra  quos  impc- 


cilire  more  pr;cdecessorum  siiorum ,  rcversus  esl. 
Sub  codem  anno.  Quadragesimre  pene  oxactn  tem- 
pore,  ullima:  hebdomadis  quinla  feria,  qua  Dnininic.t: 
cccnrc  celebratnr  memori.i ,  ditm  peractis  omnibus 
qurc  tanli  diei  solemnitas  exigebat ,  imperator  ab 
ccclcsia  in  regiam  sc  rccipcre  vellet,  porlicus  lignca, 
pcr  quam  redeundum  erat,  carie  senioqiie  confccta 
et  humectationc  coniinua  pulrefacta,  faliscentibus 
inferioribus ,  stib  imperaloris  pedibns  comilumqtic 
illitis  collapsa,  niagnum  fragore  sui  omni  palaiio  in- 
enssit  metum  ,  verentibus  singulis  ne  ruinre  illius 
evcntus  imperatorem  oppressisset.  Sed  a  Deo,  eui 
crat  dileclus ,  a  prrescnli  discriminc  esl  proleclns. 
Nam  enm  vignti  vcl  eo  antplins  comitum  etim  eo  ad 
lerram  usque  deciderint,  variasque  iucurreiint  eala- 
mitates,  ille  nil  tristioris  incurrit  jaclura1,  prreter  imi 
pectoris  loctim,  cui  illisus  est  capulus  cnsis,  uliima- 
que  auris  cutis  paululum  cxspoliata;  se  I  ei  crus 
illius  juxta  ingnina  cuidam  ligno  impactunt ,  cui  !a- 
tnen  citissime  cst  subventum.  Adhibilo  enim  medi- 
corum  slndio,  qnambrevi  prislina?  saluli  est  restilu- 
ins.  Viginti  namque  peractis  diebtts  Noviomagum 
vcnalum  petii!.  Quo  peraclo  negotio,  impcrajLor  gc- 
neralem  habuit  conventum  Aquisgrani,  in  quo  quan- 
ti  m  fervoris  circa  divinum  ciiltiim  in  arca  pcctoris 
gcslarel,  toto  adnisu  declaravii.  Congrcgatis  cniin 
episeopis  nobilissimoque  sanclte  Ecclesire  clero,  fecit 
eomponi  ordinariquc  [ibrum,  canonicx  vita:  r.ormam 


Oi7 


r.lIiOYICl  l  COGNOMENTO  Pll 


9S8 


ralnr  sufficientes  copias  dirigens,  eorum  motus  Deo  A  regem  appellare  ausi  sint ,  subjectioncmquc  ouini- 


faventc  comprcssit.  Ipse  auteui  Vosagi  lustra  sccta- 
lurus,  vcnatum  petiit.  Inierea  venatione  ibidcm  juxta 
niorcm  Francorum  explcta ,  cum  hiemcm  exacturus 
Aquisgrani  reverlerelur,  nnntiatiim  cst  ei  Bernardum 
nepotem  suum  Ualix  regem ,  cui  ipse  maxima ,  ut 
rex  fieret,  apiui  patrem  causa  fuerat,  consiliis  quo- 
nimclam  pravorum  iioininum  adeo  dcmentalum ,  ut 
ab  eo  desciverit ,  omnesque  civitates  regni  et  prin- 
cipes  ltalise  in  liacc  verba  conjiiraverint :  seil  et  omnes 
adilus,  quibus  in  Italiam  intratnr,  positis  obicibus 
et  cnstodiis  obserarint.  Quod  cuni  certis  nuntiis  re- 
fcrentibiis,  maximeque  Raihaldo  episeopo,  et  Sep- 
pone ,  certissimc  coguovisset,  conlractis  undiqne 
copiis,  tani  cxGallia  quam  e\  Germania,  eiim  maxi- 


moilis  recusarint.  Ad  quorum  insoientiam  ulcisccn- 
ilam  imperator  undequaquc  aggregata  militari  manu, 
lincs  lirittouum  aggrediens,  proficiscitur,  babitoque 
Venedis  generali  conventu,  proviuciam  ingreditur, 
et  parvo  lempore  el  labore  cuncta  populatur,  donec 
interfecto  Marcono  [Marmonio  supra],  dum  sarcinis 
castrensibus  immeditatur,  a  quodam  regiorum  equo- 
runi  custodc,  nomine  Choslo,  tota  cum  eo  Britannia 
victa  succubuil  et  manus  dedit,  ad  quascunque  con- 
diliones  imperator  vellet ,  denuo  servitura.  Nam  ct 
obsidcs  qui  et  quanli  jussi  suiit,  dati  atque  suscepli, 
et  omiiis  terra  secundum  suam  volnnlatem  disposita 
est. 
A  quibus  finibiis  Brilanuix  ita  pacatis   iniperator 


mo  cxcrcitus  robore  Cabillonum  usque  pervenil.  At  "  pedem  retulit,  et  Andcgavorum  urbem  rcpetiit.  IJbi 

dum  Qermengardis  regina  longo  fatigaretur  inconi- 
ir.odo,  duobus  diebus  posl  regressioncm  imperalo- 
ris  supervixit,  et  tertio  dic  obiit,  quinio  Nonas  Oeto- 
bris.  Quo  anno  celipsis  contigit  solis  vin  Idus  Julii. 
Curata  aulem  rcgina:  sepultura,  imperator  per  Ro- 
Ihomaguni  ct  Ambianoruin  urbem  rccto  jtiuere  sc 
Aquisgrani  ad  hiberna  roululit.  Cui  reverlenli  ct 
lieristallium  palatium  iutranti,  occurrerc  missi  Si- 
gonis  Beneventani  ducis  dona  quam  maxima  defe- 
rcntes,  doininum  suuni  a  niorle  Grimoaldi  prale- 
cessoris  sui  purgantcs.  Praelerea  aliarum  nalioimm 
niissi  aderant,  Abodrilorum  videlicet,  et  Codusea- 
iiorum,  ct  Tiiiiolianoriiiii,   qui   Rulgarum  socielalc 


iiernardus,  cum  se  ccrneret  viribus  imparcm  et  ad 
ecepla  iiicfficaccm  ,  ut  pote  a  quo  plurimi  suorum 
quotidic  deficercnt,  desperatis  rebus  ail  imperalorem 
venit,  armisque  depositis  pcdibus  se  ejus  proslravit, 
ronfessus  pcrperam  se  egissc.  Cujus  cxemplum  pri- 
morcs  ejus  sunt  seculi,  et  armis  dcposilis  se  ejus 
potostali  et  judicio  subdidcrunt.  Sed  et  concinna- 
tiones,  quoniodo  cceptam  rebellionem ,  ct  quare 
incboaverint,  el  aJ  qnem  finem  inchoata  perduecre 
voluerint,  quosve  compliccs  sibi  allcxerint,  ad  pri- 
mam  prodiderunt  interrogationem.  Fuerunt  sane 
hujus  conspirationis  auctorcs  :  Eggiildeo ,  regalium 
primus  ainieomm ;  Reginhcrius,  olim  comcs  palatii 


i  npcraloris,  filius  Rcgiuherii  [tts.,  MeginherK]  co-  _  relicla,  noslris  se  nuper  sociaveianl.  Sed  et  LiuJe- 
r.iitis ;  scd  ct  Reginhardus,  pricpositus  caniertc  re-      viti  recloris  iuferioris  Pannonise  missi  ibidem  ad- 


galis.  K.rant  aulcm  Imjus  scclcris  conscii  quam  plures 
elerici  scu  laici ,  inter  quos  aliquos  episcopos  hujus 
lempestatis  procella  involvit,  Anselmnm  scilicet  Me- 
iliolanenscm,  Wulfoldum  Crcmouensem,  sed  etTheo- 
ilulfum  Aureliancnsem  (818).  Postquam  vero  defe- 
clionis  propalali  sunt  principes  et  cuslodise  manci- 
pali,  Aquisgrani  imperator,  sicut  decrcverat ,  Iiie- 
matum  regredilur,  ibique  usque  dum  saeram  Pascb* 
solemnilatem  celebrarct,  reinoratur.  Posl  eujus  fe- 
slivilalis  transactam  celebritatcm,  Bcrnanluni  hactc- 
nus  regcm  rjusque  fautores  iu  supra  dicto  scelcre, 
ciim  lege  juuicioquc  Francorum  dclierent  rapitaii 
i|iveetione  fcriri,  snppressa  tristiori  sentcntia,  lumi- 


eraut,  accusantes  Cadalum  falso,  ul  post  patuil,  eo 
quod  immanitas  illius  inipoi  tabilis  sibi  forct.  Qui- 
bus  auditis,  compositis  ac  diuiissis,  in  coilem  palatio 
iniperalor  secundum  suam  disposilionem  ad  hie- 
mandum  sc  contolit. 

(819)  Ubi  cum  moralur,  cxhibilus  csl  ei  Sclao- 
iuirus  Abodritorum  rex  a  ducibus  Saxonum.  Qui 
cum  insiiuularetur  defeclionis,  nec  objectis  obviare 
quivissel,  exsilio  cst  dcportalus,  rcgiiumquc  ejus 
Ceadrago  filiu  Trasconis  traditum.  Eodem  ilidem 
lempore  quidam  Wasco  Lupus,  Ccnlulli  cognomento, 
in  rebcllionem  assurgens,  Werimum  [VVerinuin| 
Arvernorum  comitcm,  et  Bcrcngarium  Tolosanuin 


tiilms  orbari  consensit,  licet  nuiltis  obnitentibus  et  jj  praelio  lacescivit.  Ibidcmque  cum  aliis  plurimisfra- 


animadverti  in  cos  lota  severitate  lcgali  cupientibus. 
Al  vero  liccl  imperalor  indulgentius  agcret,  uliio 
tainen  cliininaia  ad  effcclum  iu  aliquos  est  perducta. 
Eicuiin  Bernardtis  et  Reginhcrius  dum  impatientius 
oculorum  amissionem  et  ablationein  tulcrunt,  morlis 
accrbitalem  siiii  conscivcrunt.  Episcopos  porro  hac 
<  onstiictos  immanilate,  ab  episcopis  reliquis  depo- 
silos,  monastcriis  mancipavit.  Cacteroruni  autem 
nuHum  vel  viia  privari  jussit,  vel  mcmbrorum  ani- 
putalione  mulc.ari ;  sed  secundum  qnod  exigenle 
eulpa  visuni  csl,  alios  exsiliari,  alios  jussit  atloudi. 
1'ost  qu.c  nuulialur  imperatori  prolervia  inobcdieu- 
iitiiii  liiitlunum,  qui  in  lanlam  insolentiam  cmperant 
«i  unum  siioruiii  Marmoniutu  [Manaanum]  nnminc 


trem  quoque  Gcrnianum  [Gcrsandum|  amisil,  ct 
liiiic  quidcm  liigsu  subsi  io  cvasil.  Post  autem  im- 
per.itori  deductus,  el  causam  dicere  jussus,  alque 
ralione  viclus,  exsilio  est  damnatus.  Qua  bicmc 
iiuperalor  in  eodem  palatio  coiivcnlum  publicuui 
populi  sui  celebravit  :  et  renuiitianles  sibi  missos 
dc  oiniii  suo  regno,  quos  pro  slatu  sanclir  Ecclesiaj 
rcstaurando  dejeclo,  vcl  eonlirmando  stantc  niise- 
r.il.  amiivit ;  et  quidquid  ulilc  judicavit,  saucla  iin- 
pellenle  devolione  supcraddiuil,  nihilqiic  intactum 
reliquil,  quidquid  ad  honorcm  sancla;  Rei  Ecclesiat 
proficcre  posse  visum  fnit.  lnterea  capitula  qua;.iarii 
Iegibus  supevaddidit,  in  quibus  causa;  forenses 
elaudieare  videbanlur,  qua;  hacterus  veluti  perne- 


910  VI 

cessaria  scrvantur.  Qua  tempcstalc  mouilu  suorum 
uxoriam  copulam  medilabatur  inire.  Timebatur 
cnim  a  multis  ne  regni  gubernacula  vellet  retin- 
quere  ;  srd  compellebalur.  Tandemque  eortim  vo- 
ltintali  satisfaciens,  et  undequaqne  adduclas  pro- 
cciiim  filias  iuspiciens,  Juuith  filiam  Welfonis  no- 
bilissimi  comilis  in  nialrimoiiium  junxil.  ./Estate 
subseqtiente  in  Ingelenheim  palaiio  populus  ejus 
convenit  ad  eum.  Ibidemque  sui  excrcilus  nuntios 
recepit,  qui  conlra  Liuileviti  apertam  perduellio- 
nem  comprimendam  missi  fuerant.  Sed  idem  nego- 
tium  rcmausit  pene  infectum.  At  vero  pro  his  typho 
arrngantiae  infialus  Liudevitus,  quasdam  condilio- 
nes  imperatoti  per  missos  suos  mandavii  :  quas  si 
imperator  impleret,  ipse  quoque  ejus  prseeeptis  ut 
pridem  pareret.  Sed  liaec  tanqttam  inutilia  ab  eo 
spreta  atquc  rejecta  sunt.  Lindevittts  autem  in  sua 
perfidia  remanere  ratuni  ducens,  ad  pcrlidiam  quos- 
cunque  polerat  sibi  soeiabat.  Post  reversionem  sanc 
cxercitiis  a  Paimoiiiac  (inibus,  Litideviio  in  perfidia 
sua  permanente,  Cadolach  [Cadolh]  dux  Forojulien- 
sis  in  febretn  incidit  et  diem  ultimum  clausit,  ac 
Baldricus  ejus  loco  sitccessit.  Qui  cum  primum  in 
Provihciam  venisset,  et  Carantanas  ingretleretur 
parles,  copias  Liudi^viti  juxta  Dragum  Duvium  cum 
paucis  suorum  fudit,  ct  rcliquos  proiurbans.  omnes 
a  sitis  finibus  secedete  compulit.  Fugatus  a  Baldrico 
Liudevilus,  Born.-c  occurrit  Dalmatinc  duci  ad  Cala- 
pium  fluvium  consistcnti.  Sed  Borna  Coduscano- 
rum  [Dunscanortim]  pcrfidia,  an  timore  deserttis, 
incerlum,  suoriun  tamcn  jttltis  auxilio  domestieo, 
discrimen  imminens  tutus  evasit,  sed  et  deserlores 
suos  poslea  subegit.  lnterea  Liudeviius  scquer.ti 
liiemc  Dalinaliam  iterum  ingresstis,  cuncta  popu- 
l.tri  nititur  ;  ferro  qua;  animata  crant  perintens, 
inanimata  vero  igni  contradens.  Cujus  vi  ctim  Borna 
ohviare  nequiret,  astu  viam  nocendi  quxsivit.  Ne- 
tpie  enim  apertum  ei  bclluin  iudixit,  sed  improvi- 
sis  irruptionibus  adeo  et  illum  et  exercitum  ejus 
protrivit,  ut  puderet  ac  ptr-nitcrel  eum  talia  moli- 
t  ini.  Nam  tribus  millibus  intcrfectis  de  illius  exer- 
citu,  equisque  ac  varia  sibi  suppellectile  plurima 
cirepla,  regione  sua  eutn  excedcre  conipiilit.  Quac 
cuncta  imperator  Aquis  consislens  hctus  audivit. 
Inlerea  Vascones  nativa  seditionis  peste  discordan- 
tes,  a  Pippino  imperaloris  tilio  ipso  anno  ita  sunt 
edomiti,  ut  nullus  eorum  rebellarc  auderet.  Pater 
eniin  eum  ad  hoc  dcslinaverat.  His  pcraclis,  impe- 
rator  conveutum  dimisit.  Venationi  congruo  lcm- 
pore  operam  dedit  in  Arduenna,  atque  liiematurus 
ad  palalium  Aqiiense  est  reversus. 

(820.)  In  eodern  palalio  hieme  snperveniente, 
imperator  coadunari  popnli  frequentiam  fecit.  Quo 
tcmpore  Boina  de  infcstatione  Liudeviti  conquestus, 
magnas  adjntorii  copias  ab  imperatore  suscepit, 
quie  lerram  illius  alterere  possenl.  Quse  trina  par- 
litionedivisx,  primovere  terram  ditionis  illitts  ferro 
et  igne.  pcue  omnem  vastavcrunl,  ipso  Liudevito 
caslelli  cujits  iam  alliludinc    se  protegenle,   et  nec 


TA.  m 

A  ad  pugnam  nec  ad  colloqttium  procedenle.  Qttibus 
reversis  domum  Carniolenses  et  quidara  Caranta- 
norum,  qui  ad  Liudevitum  se  contulerant,  Baldrico 
tliici  nostro  mamts  dederunt.  In  palatio  quoqnc 
Bera  comes  Barcinoncnsis,  cttm  impelcretur  a  quo- 
dam  vocato  Sanila,  et  inftdelitatis  argueretur,  cum 
eodem  secundnm  legem  propriam,  ut  pote  quia 
uterque  Golhus  eiat,  equestri  pnclio  congressus  esl 
cl  victtts.  Sed  cum  !cge  in  eum  animadvcrtendum 
esset,  ut  capiiali  sententia  tanquam  reus  majestati;. 
feriretur,  imperatoris  lamcn  clcmentia  vitae  rescr- 
vatus  esl,  el  Rotboinagum  consistcre  jussus.  Ipso 
tempore  nuntialum  est  navcs  piraticas  tretlecim  a 
Nortmaimi;e  sedibus  mare  conscendisse,  et  pra:da- 
tum  nostros  liues  appeliere.  Contra  quas  imperalo- 

B  ris  circumspectio  custodiam  fieri  cimi  imperasset, 
a  Flandrensi  solo  simul  et  ostio  Sequanx  repulsa., 
in  Aquilaniam  sesc  verlerunt,  et  vastato  vico  cujus 
vocabulum  Btiin,  multaque  oneralse  prteda  reversa: 
sunt.  Hoc  anno  (82!)  domimis  imperalor  hibcrna 
tempora  Aqtiisgrani  percgit.  In  eadem  hieme  mense 
Februario,  Aqttis  convcntus  cst  celebratus,  el  tres 
cunei  ad  Liudeviii  terram  vastandara  directi,  irru- 
ptaque  imaginaria  pace,  quje  cum  Abulat  rege  Sa- 
racenorum  pacta  vidcbatnr,  bellum  ei  indictum  esl. 
In  eodem  anno  Kalendis  Maii  conventuir.  alterum 
habuit  imperator  Noviomagi,  iu  quo  regni  partitio- 
nem,  quam  inter  lilios  suos  jamdudum  fecerat,  co- 
ram  recitari  fecit,  et  a  cunclis  proceribus  qui  tunc 
adfttere  confirmari.  Ibidem  etiaiu  niissos  Paschalis 

^  apostolici,  Petrum  Cenlumcellensem  episcopum,  et 
Leonem  nomenclatoiem  suscepit,  audivit,  remisit. 
Atque  inde  digrediens  Aquasgrani  repetiil,  e.t  inde 
per  Arduennam  usquc  ad  Bumerici  raontis altitudi- 
neiu,  Yos.igique  latissimam  vastitatera,  toitim  qtiod 
stiperfuil  dmiidium  sestivi  et  aulumni  temporis- 
trausegit.  lnter  h.TC  Borna  vita  privato,  succcsso- 
rcni  ci  constiluil  imperator  ncpolera  suum  nominc 
Ladasdeum.  Qtto  tempore  nuulium  susccpit  inortis 
Leouis  imperaloris  Constanlitiopoiitani,  qui  a  do- 
mcslicis  suis  et  praecipue  a  Michaele  inlerfectus  est : 
qui  etiam  in  loco  ejus  substilutus  est,  conspiratori- 
bus  suis  ct  maximc  pratorianis  militibus  ei  anni- 
lcntibtis.  Eodem  anno  medio  Octobri  couvenlus  pu- 
blicus  in  Theodonis  viila  celebraltir.  L'bi  deniqne 
dominus  impcrator  primogenito  filio  suo  Lothario 
Ermengardam  filiam  Hugonis  coiiiitis  tixorem  cum 
solcmni  junxit  apparatu.  Ubi  ctiam  adfuere  icgaii 
papoc  Romani,  Theodorus  primiccrius,  ac  Florus, 
cuin  magnis  variisqtte  mttneribus.  Imperaloris 
porro  clementia,  ciun  in  aliis  rebtts  scmper  admira- 
bilis  claruit,  in  hoc  conventu  quammaxime,  quanla 
tiicjuscsset  pectorc,  manifestissitne  paluit.  Nam  re- 
voeatis  omnibus  qui  contra  vitam  suam  regnuniquc 
conjttravcrant,  uon  modo  vitara  membraque  doua- 
vit,  sed  et  posscssiones.  quibus  legalitcr  fucrant 
privali,  cttni  magno  liberalitatis  teslimonio  restiiuit. 
Adalliarutim  cliam  abbalem  quondam  Corbeix  mo- 
nastcrii,   setl   timc   in  sancti  Filiberli  monaslcrie 


'.'■I 


LLDOYLI  I  COGNOMEM  0  PII 


9.r.2 


coiisisteulem,  magislerio  priori   reddidil.  Itidenique  A  clans,  singulorura  rcbus  congiuc  prospiciebat.  In 


fiatrem  ejus  Bernarium,  a  monasterio  sancli  Beue- 
dicti  evocatum  et  reconciiiatum,  eidem  eum  fralrc 
restituit  loco.  Hi»  complelis  CTlcrisque  qua:  ulililas 
posccbat  cxplicilis,  filium  quidem  Lothariiim  hie- 
malum  Wormaliam  misit,  ipse  aulcm  Aquasgrani 
icversus  est. 

Anno  hunc  sequenli  (822)  dominus  imperalor  con- 
vcntum  gcneralem  coire  jussil  iu  loco  cujus  vocabu- 
inm  est  Alliniacus.  In  quo  convocalis  ad  concilium 
«piseopis,  abbatibus  spirilualibusque  viris,  ncc  non 
et  regni  sui  proceribus,  primo  qnidein  fratribus  re- 
conciliari  sluduit ,  quos  invitos  allonderi  feccrat, 
deinde  omnibus  quibus  aliquid  lacsur.e  intulisse  vidc- 
balur.  Post  hxc  autem  palam  se  errasse  confessus, 


codem  conventu  Avarum  lcgatio  iiiuneraatfercnsad- 
ftiil.  Missi  Norlmannorum  pacem  renovantes  cl  con- 
lirmantcs  non  defuerunt.  Quos  audiios  cum  con- 
gme  remisisset,  in  eodem  loco  prxparalis,  ul  di- 
gnum  erat  el  lcmpoii  congrucbal,  novo  opere  sedifi- 
ciis,  liiemavit.  In  eadcm  villa,  Franeonoford  scili- 
cel,  imperalor  hicme  exacta,  Maio  inense  cooveil- 
tum  habuit  Austialium  Francorum,  Saxonum  alia- 
rumque  gentium  eis  collimilantium.  In  quo  duorum 
fratrum  cerlamcn,  quod  de  regno  magna  altercatione 
inler  se  veriebant,  congruo  fme  dircmit.  Erant  au- 
lem  Wilzi  genere  filii  Liubi  quondam  rcgis.  Nontina 
eorum  fuere,  Mileguastus  et  Celeadragus.  Quoruin 
pater  Liubi  dum  Abodrilis  bcllum  indixissel,  ab  eis 


et  imitatus  Theodosii  imperatoris  exemplum,  pceni-  B  interemptus  cst,  regntimqiie  primogcnito  contradi 

lcntiam  sponlaneam  snscepit,  tam  de  his  quam  quns  lum.  At  cuin  nitnis  seguiorein  se  quam  rcs  posccret 

in  Bernartium  nepotem  propritun  gesserat  :  et  corri-  in  regia  aduiiiiistratione  cxhibcret,  circa  juniorts  ho- 

gens  si  quid  talitim  vcl  a  sc,  vel  a  palre  suo  gesliim  norem  favor  populi  declinavit.  In  qua  allercatione 

reperire  alicubi  polnil,  ctiam plurimarum  elecmosy-  ante  prasentiam  impcratoris  venienles,  rcquisitaat- 

narum  elargilione,  sed  et  scrvorum  Christi  oratio-  Quc  reperta  voluntate  populi,  junior  quidcin  princept 

nnra  instantia,  nec  non  ptopria  satisfaciionc,  adeo  declaratur  :  ambos  tainen  imperalor  muneribus  am- 

Divinilalem  sibi  placare  curabat,  quasi  harc  qux  le-  plis  donatos,  el  sacramenlis  devinclos,  et  inler  sc  et 

galiler  super  uniimqucmqtie  decucurrerant,  sua  ge-  s'bi  dimisit  amicos.  Interea  Lolharitis  filius  domini 

sta  fuerint  crudcliiate.  Exercitum  sane  eodem  lem-  imperatoris,  cum,  sicul  supra  dictum  esi,  a  palre  in 


pore  misit  de  lialia  contta  Liu  ievilum  in  Pannoniam. 
Quo  ille  consistere  non  valens,  propriain  reliquit  ci- 
vitatem,  ct  ad  queradam  principcm  Dalmatiac  ve- 
niens,  ab  eo  suscepttis  est  intra  civitatem.  Qui  ta- 
men  versa  vice  snsccptoiem  suum  dolo  confecil,  et 


Italiara  missus  essct,  et  secundum  virorum  qui  cum 
eo  missi  erant  consilium  opportunitales  negoliorum 
ordinasset,  ct  qttibusdam  perfectis,  quibusdam  ad- 
huc  infeciis,  de  singulis  respondere  et  ad  palrem  de 
reditu   cogitarel  :  rogalu  Paschalis  papae  Roniani , 


rivitatem  suo  dominatui  stibjecit.  Et  quanquam  no-  ^  immincnle  sancta  Paschae  solemnitate,  adiit,  alque 


slris  nec  pugnam  iutulerit,  nec  collocutus  fuerit, 
lamen  missis  legalis  ct  errasse  se  dixit,  ct  ad  domi- 
num  iroperatorem  vcnire  promisit.  Nuntiatum  est 
eodem  tcmpore  impcratori,  quod  cuslodcs  limitis  Ili- 
-panici  Sicorim  fltivitim  transicrint,  Hispanix  inte- 
riora  penclravcrint,  et  cum  magna  prxda  prospoie 
redicrint,  vastatis  inccnsisquc  omiiibns  qu:c  obviam 
se  prxbuerunt.  Nec  non  ct  bi  qui  lines  luebantur 
Rritannicos,  Biilanniam  ingrcssi  vastarunt  rcgionem 
i  ii*»  ferro  quam  ignc,  proptcr  cujtisdam  Britouis 
rebellionem,  cujiis  nomen  Wiomarcbus  fuit.  Qui- 
lnis  peraclis ,  prospere  sunt  rcgressi.  Finilo  hoc 
placito,  Lotharium  filiiiin  siiuiti  dominus  imperator 
tit  Italiam  misit,  cl  cum  co  Walam  alliiiem  suum 


ab  eodem  papa  clarissima  ambitione  susceplus,  ipso 
sancto  die  apud  bcatum  Petrmn  diadeina  imperiale 
cum  nomine  Augusli  susccpit.  Post  haec  cum  Pa- 
piam  vcnisset ,  aliquantispcr  necessitalibtis  semet 
impedienlibtis,  ibidcm  moralus  esl,  el  sic  ad  patrem 
inense  Junio  pervenit,  perfecla  nuntians,  de  inchoa- 
tis  interrogans.  Ad  supplenda  aulem  quae  niinus 
perfecta  erant,  missusest  Adalbardus  comes  palatii, 
a  Ihibilo  sibi  socio  Mauringo.  Gundulfo  porro  Me- 
lensi  episcopo  codem  tempore  defuncto,  clerus  omnis 
populusque  cjusdeni  Ecclesiaj ,  veluti  uno  spiritu 
aniinati,  Drognncra  imperatoris  fratrem  sub  cano- 
nico  habitti  nobilissime  viventetn,  sibi  posciint  dari 
sacerdotem  ;  mirumque  in  raodum  lam  imperaloris 


monachum,   sed  el   Geruntiuin   [Ceruncum]  osiia-      quam  proecrum  ejus,  sed  et  totius  populi  consensiH 


rium  :  quorum  consilio  res  llalici  regni  componeret, 
erigeret,  tuereitu  ,  lam  publicas  quam  privalas. 
Pippinum  autcm  liliiim  cum  in  Aquilaniam  mitlere 
sialuisset,  prius  illi  conjugem  liliaiu  Tbeoiberli  conii- 
ris  junxil :  et  sic  demuni  ad  memoratas  paries  re- 
genilas  diiexit.  Quibus  dispositis  ,  jnxta  morem 
Franconim  regum  autuninalc  lempus  venalionibus 
iusumpsit,  liieraandiquc  gratia  irans  Rhenum,  locum 
ctijtis  vocabulum  est  Franconoford,  pctivit.  lbit|tie 
fonvculum  jussit  fieri  circumjacentiura  nationum 
(8-23),  omnium  scilicei  qui  trans  Rheni  consistenlcs 
fluenta  dilioni  Frantottim  obediunt.  Citm  quibus  dc 
oumthus  qtuj"  uttlilati  coiiduceie  visa  suni,  perlra- 


qnasi  quotlam  coagulo  in  unum  conjuravit,  ut  omnes 
il  velle,  nullus  nolle  reperirelur.  Idco  imperator 
emn  summo  gaudio  petitioni  Ecclesiac  annuil,  eisque 
quem  petebant  pontificcm  dedit.  In  eodem  convcniti 
mors  ntiiilialtir  Liudevili  lyranui,  aquodatu  dolo  in- 
lerfecti.  Inipcrator  bnc  placitum  solvit,  el  alium  con- 
ventuni  Compcndio  tempore  autunraali  indixil.  Sub 
lioc  cliam  tempore  perlalum  est  iinperatori,  Thco- 
iloritm  primicerinm  sanctae  Eeclesi;e  Uomanae  et  Leo- 

uem  noui latoreni   lumiuibus  privatus,  ac  deinde 

decollatos  in  domo  opiscopali  Lateranensi.  Invidia 
pmro  inicrfcctorilius  iniiascebalnr,  eo  quod  dicerc- 
tur  ob  fi(lelitatcn)  I.o  haiii  cos  qui  interfecti  siml  la- 


9.'.3 


\liA. 


P.-.4 


lia  fuissc  perpessos.   lu  qua  re  fama  ponlificis  qtio-  A  ei  liaberentur  :  quare   eliain  lanlx  querelx  advcr- 


que  la^debaiur,  dum  ejus  consensui  lotuin  ascribere- 
lur.  Impcrator  aulem  dum  ad  hanc  rem  enuclealis- 
siine  investigandam,  Adalungum  abbalem  monaslcrii 
sancti  Vedasti,  ct  llunfridum  comitem  mitterc  cura- 
rel,  Pascbalis  papx  missi  super venerunt ,  Joannes 
episcopus  Silva;  Candidx,  ei  Benedictus  archidiaco- 
dus  sanelae.  Eccleske  Homan.T,  aecusalioni  opponen- 
les  excusalionem,  et  super  ista  imperatori  eiamina- 


sus  Romanoruni  pontifjccs  judicesque  sonarent,  i-e- 
pertum  est  quod  quorumdam  ponlificum  vel  igno- 
ranti.i  vel  desidia,  sed  et  judicum  c.-eca  et  inexplebiti 
cupidilale,  multorum  pr.cdia  injuste  fuerinl  confi- 
scata.  Ideoque  reddendo  qux  injnste  crant  sublata, 
Lotharius  magnam  pqpulo  Roniano  crcavil  lxtiliam. 
Statulum  cst  eliam  juxta  anliquum  morem,  ut  ex 
latcre    impcratoris    millerentur,    qui  judiciariam 


lionem  offerentes.  Quibus  audilis,  ct  cum  congruo      exercentes  potestatem,  jusiitiam  nmui  populo  face- 


responso  rcmissis,  missos  deslinalos,  ul  jussum  fue- 
rat,  Romam  ire  prxcepil,  investigaturos  dc  duliiis  ve- 
rilatem.  Ipse  autern,  prout  visum  cst,  siiigulis  in  lo 
<_is  moratiis,  coustituto  lcmpore,  id  est  Kalcndis 
Novembr.  ad  Coinpendium  venil.  ln  qno  placito  le- 


rent,  et  tcnipore  ijtio  visum  forct  imperatori  xqua 
lance  pendercnt.  Quxcum  rediens  filiuspalri  retu- 
lisset,  tanquam  amalor  xquitatis,  et  cultor  veritatis, 
magnogauJio  perAisusest,  eo  qnod  opprcssis  inique 
relcvatio  pielaiis  occurrcril. 


gati  Roniam  inissi  redieruiil,  nunliantes  quod  Pa-  B      Temporc   subsequcnti    dominus    imperalor  con- 


sclialis  papa  ab  inlerfectorum  nece  se  cuin  plurimis 
episcoporuni  sacramento  purgaverii ,  interfcctores 
auiem  nequaquam  cxhibere  potuerit :  sed  el  cos  i|ui 
interfccti  sunt,  meritis  exigentibus  lalia  peipessos 
asscveraverit.  Simulque  secum  prxsentabant  missos 
ab  apostolico  dircclos,  similia  peifcrentcs.  Nouiina 
legalorum  sunt,  Joannes  episcopus  Silva:  Candidx, 
Sergins  biblinihccarius,  Quirinus  subdiaconus ,  ct 
Leomagister  militum.  Imperator  ergo  natura  mi- 
serieordissimus,  occisorum  vindictani  ullro  perse- 
qui  non  valens,  quanquam  multum  volens,  ab  inqul- 
siiione  hujuscemodi  cessandum  exislimavil :  el  cum 
icsponsis  congruis  missoslloinanos  absolvit.  Eodcm 
lempore  quxdam  prodigiosa  sij;na  apparentia  ani- 
mnm  impcraioris  solliciiabant,  prxcipue  tcrrxmo- 
t'is  palatii  Aquensis,  et  soniius  inauditi  noclurno 
lenipore,  ei  puellx  cujusdam  jejunia  duoJecim  men- 
sibus  onini  cilio  penitus  abstinenlis,  crcbra  et  inusi- 
lata  fulgura,  lapidum  cuin  grandiue  casus.  pestilen- 
lia  hominum  ct  animaHum.  Proptcr  qux  singula 
piissimus  imperator  crebro  lieri  jejunia,  oralionum- 
que  instanlia,  atque  eleemosynarum  largitionihus, 
Divinilalem  per  sacerdotum  officitim  monebat  pla- 
randam  :  cerlissirac  dicens,  per  h.rc  portendi  ma- 
gnam  hiunano  generi  fuluram  cladera.  Quo  ctiaui 
anno,  mcnse  Jnnio,  nalus  ei  est  lilius  ex  Jmlitli  re- 
gina  :  qtiem  tempore  liaptisiui  Caroluin  vocilare  pla- 
cuit.   Eolem  anno  Eldus  atque  A-enarius  comitcs, 


veiilum  a  pnpulo  sno  rclebrari  ju  sit  lcmpore  Maii 
uiensis  Aquisgrani  (825).  Quo  consislenli  legalio 
Bulgarum,  qui  diu  in  Bajoaria,  secundiiin  prxcepium 
ejus,  subsliteranl,  ei  a  Iducta  esi  nudicnda.  Qnx 
maxime  post  pacis  constiluiionem  de  lerminis  fuit 
leriarum  inler  Bulgaros  Fraucosquc  custodiendis. 
Adfuerunt  etiani  Briionum  primores  non  pauci,  sub- 
jectionem  obedienliaraque  niultis  verhis  prosequcn- 
lcs  :  inler  qnos  et  Winemarchus  [Supra  Wiomar- 
clius],  qui  cxteris  auctoritale  prxstare  videbatur, 
quique  insana  lcmcritate  alque  siultissimis  ausis  in 
tautum  proccsserat,  ut  cliain  imperatorem  propter 
suam  insolenliam  comprimendam,  ad  expeditionem 
iu  illas  partes  faciendam  provocaverit.  Is  ergo  eum 
diceret  pcenilere  se  facti  sui,  el  impcralorix  fidei  se 
commisisset,  ali  eo  juxta  raorcm  suiiin,  qua  clemen- 
tia  seinper  uti  consuevit,  misericordiicr  susceplus, 
et  cum  cxleris  civibus  muneribus  donalus,  atque 
ad  nativum  soluni  est  p&rmissus  redirc.  Qui  tamcn 
postea  consuclx  perfidix  non  immcmor,  dum  cun- 
ctoriiin  qu;c  promiserat  cl  qux  experlus  fnerat, 
bonorum  oblilus,  yicinos  suos  domini  imperaloris 
fideles  incursare  atquc  assiduis  malis  laccssere  non 
olimitterei,  ad  id  pervenrt,  ut  oppressus  a  Lanlberti 
homiuibus,  in  propria  doiuo  cum  omniii  n  malorum 
fiue  lerminuni  vil;c  soitirelnr.  Dimissis  crgo  tani 
Bulgarorum  mi>si--  quam  Britannis,  impeialor  cxcr- 
citio   vcnandi  se  commisil  Vosagi  sccrelis  :  iterum 


trans  Pyrenxi  montis  altitudinem  jussi  sunt  ire.  Qui  T)  i J    agendum   rreJens,   usque   quo  mense  Augusto' 


eum  magnis  copiis  usque  ad  Pampilonam  issent,  et 
inde  negotio  peraclo  redirenl,  solitam  loci  perfi- 
diam  habitatornmqiie  gcnuinum  fraudem  experli 
snnt.  Circumventi  enim  ab  incolis  illius  loci,  onini- 
I  iis  amissis  copiis,  in  inimicorum  nianus  devenere. 
Q;ii  Elilttm  quidem  Cordubam  regi  Sarncenorum  rai- 
s-runl ;  Asenario  vero  tanquam  qni  eos  affinitate 
.  ingiiinis  tangerel,  pcpcrccre. 

Inlerea  cum  Lolharius,  utprxdiclum  est,  .1  palrc 
missus  Romam  venisset,  lihenlissime  ab  Eugcnio 
papa  susccplns  esl  (824).  Cumque  dc  his  qux  ac- 
cesserant  quereretur,  qnare  scilicet  hi  qui  impern- 
tori  ct  Francis  lideles  fuerant  iniqna  nece  pcrempti 
fyerinl,  cl  qui  supcrvivercnl  ludibrio  rcliquis   forenl 


juxta  condietum  gcncralem  populis  Aquusgrani  re- 
xersus  est.  Quo  lcmpore  pacem  qnai  a  Noitmannis 
pelebatur,  mense  Octobri  jussit  confinnari;  fnctisqtie 
mr.nibus  qnx  in  eoJcm  placilo  ct  pcragi  ct  defi- 
liiri  \ist  snnt,  ipce  quidcm  cuni  (ilio  Lolliai io  Novio- 
magum  concess:l,  minore  Ln:'ovico  in  Bajoariam 
diniisso  :  factaquc  niiliimni  lcmporis  vcnationc  in 
Vqucnse  palalium  rediil.  Ab  hoc  conventu  rrgre- 
itienlibus  Bulgarorum  missis,  lilicrasquc  imperalo 
i's  deferenlibus,  rex  corum  minus  gralc  qii.e  scripia 
Mint  lnlit,  eo  qnod  petita  nou  impetrarit.  Cum  qna- 
dam  ergo  sloraachatione  eumdcm  niinlinm  remii- 
lens,  mandavit  ut  aut  communis  finium  terminus 
slatiieretur,  aul  quacunque  potcrat  virlule  lucrelut 


553  LUUOVICl  1  COG 

limites  suorum  fiiiinm.  Sed  ciun  fania  rumorcm  A 
sparsisset,  regemlalia  ma:ulantcm  rcgno  caruissc, 
iinperator  landiu  lcgalum  lenuit,  quousque  inisso 
Bertrico  comile  palatii,  falsa  csse  qux  jaclabanlur 
comperissel.  Rescila  autcm  verilale,  missuia  infe- 
clo  negolio  remisit. 

Ipso  anno  (82G),  Kalendis  Fehniarii,  Pippiuus 
fiiius  impcraloris  ad  patrcra  Ai|uis  hicraantcm  pcr- 
venit.  Cui  ab  imperatore  cura  commendala,  ut  pa- 
ratus  essct ,  si  quid  ex  partibus  Hispanix  novi 
oriretur,  qualiter  obviare  posset,  regressns  esl.  Im- 
peralor  vero  Kalcndis  Junii  mensis  ad  Ingclheiin 
venit,  ibidcmque  illi  convenlus  populi  sui,  sccundum 
qnod  prxccperat,  occurrit.  In  codem  placito  se- 
cundum  morem  suura  muita  qux  Ecclesi;e  essont 
milia  admonuil,  staluit  ac  definivit,  legalionesque  " 
tam  a  sancla  sede  Romana,  quam  a  monte  Oliveti, 
per  Pominicum  abbatem  pcrlalas  susccpit,  audivit. 
ah&olvit.  Kec  noii  duos  iluces,  Ccadragura  Abodri- 
lorum,  ct  Tunglonem  Sora!  orum,  cum  accusarcn- 
inr,  ct  probatio  satis  clara  emineret,  casiigatos  ad 
prr.pi  i.->  rcinisit.  Nec  non  Herioldus  a  Nortmarmix 
parlibus  cum  uxore  veniens,  Danorumquc  non  par- 
va  manu,  Magonliaci  apmi  sanclum  Albanum,  cuiii 
s-.iis  omnibus,  sacri  baptismatis  unda  cst  perfusus, 
plurimisque  muneribus  al>  imperalorc  donatus.  Ve- 
rcns  aulcm  piissimus  iinpcrator  ne  ob  tale  factum 
negarelur  ci  hahitalio  snli  ualuralis,  dedil  t'i  quera- 
dam  comitalum  in  Frisia,  cujus  vocabuhim  cst 
Riustri  :  quo  se  snosque,  si  necessiias  exigeret, 
tulo  recipcre  possct.  Interea  cum  Baldricus  ct  Ge.  ' 
raldus  ,  cxteriquc  Pannoniarum  custodes  finium 
adessent,  adduxil  Baldricus  domino  imperalori  pres- 
hytcnim  quemdam  nomine  Grcgoriura,  bonx  vitx 
homiuem,  qui  dicerct  organum  more  Grxcorum 
posse  componere.  Qucm  impcrator  gratanter  susce- 
pil :  ct  quia  Deus  illi  qux  anle  se  inusitata  erant  in 
regne  Francorum  allribuebat,  gratiarum  acliones 
reddldit,  ac  Tancullb  sacrorum  scriniorum  prxlato 
commendavil,  publicisque  stipcndiis  curare  jussit 
ct  ea  qux  huic  operi  necessaria  forcnt  prxparare 
raandavit.  Ipso  interea  anno  meilio  Oclobri  coclum 
pcpuli  Germauicum  coire  jussit  trans  Rhenum,  in 
villa  cujus  vocahulum  est  Salz.  In  qua  consistenti, 
pcrfidia  alque  dcfectio  Aizonis  nunliata  est,  qui  de  tx 
palalio  doinini  imperatoris  fngiens,  ad  civilatem 
Ausonam  venit,  ibique  receplus,  Rodam  subvertil; 
sedel  resislerenllenlibus  non  parum  incommodita- 
lis  intulit.  Castella  <|u;e  irrumpere  pottiit  custodibus 
impositis  forliler  communivit.  Sed  cl  misso  fralre 
suo  ad  regem  Saracenorum  Abdiraman  nomine,  va- 
lidum  contra  nos  exercitus  rohur  accepit.  Qua>  qni- 
tlem  imperatoris  animum  commoverunl.  Nil  tamcn 
properc  gerendum  ralus,  consiliariorum  suorura 
senientiam,  quid  tali  faclo  opus  esset,  slatuitoperiri. 
Per  idem  tempus  Hilduinus  aiihas  monastcrii  beati 
Dionysii  Romam  monacbos  petitionis  sux  bajulos  ad 
liaigenium  sanctai  Romanx  sctlis  pra;sulem  niisi;, 
f''-ia  lans  ossa  beiti  Seba  U.v?.i  raartvns  s',i  trans- 


NOMENTO  l'U  9SG 

milli.  Ilajns  dcsiderio  dominus  apostolicus  satisfa- 
cicns,  per  prxdictos  missos  sacralissirai  militis 
Chrisli  cxuvias  misit.  Qux  rcligiosissimc  a  prxdi- 
cto  viro  susceptx,  atquc  inlerim  cum  ioculo  vecta- 
lorio,  ut  allatx  sunt,  juxta  corpus  beati  Medardi 
posilx.  Quibus  ihi  consistenlibus,  tantam  Deus  per 
prxscntiam  advenlus  eorum  mortalibus  atiribuit 
virtulum  copiam,  ut  multiludo  numcrum  excedat. 
Porro  qualitas  lidcm  superet,  nisi  cis  auribus  cre- 
daturquibus  persuasum  estnibil  repugnare  divinae 
jussioni,  sed  et  omnia  possibilia  cssc  credenti. 

Prxterea  Aizone  iufostanlc  eos  qtii  in  noslris  fi- 
nihus  consistcbant,  ct  pnccipue  Ceritaniam  Vallen- 
semque  regionem  usquequaque  vaslanle  eo  usque 
iuiniaoitas  illius  processit,  annilenlibus  Ifaurorum 
et  Saracenorum  auxiliis,  ut  aliqui  nosirorum  ca- 
stclla ct  municipia  qu;c  hactenus  teutici  ant  relin- 
quere  cogerentur,  plurimique  eiiam  a  nobis  deiicc- 
rcnt,  et  corum  sc  societati  confcrrcnt  (827).  Inter 
quos  Willeraundus  Der;c  lilius,  corum  perducllioni 
cum  pluriniis  foederatorum  sejunxit.  Ad  qtios  molus 
comprimendos,  nnstrosqtie  roborandos,  dura  ini- 
perator  excrcitum  iliiic  mitlendum  ordinat,  prxmisit 
Elisachar  abbalcm,  ct  Hildebrandura  comitem,  ncc 
noii  ctDonalum.  Qui  prxcedentcs,  junclis  sihi  Go- 
thorum  Hispanorumque  copiis ,  illornm  prolcrvix 
pertinaciler  restiterunt,  Beruardo  quammaxime  Bar- 
cinonx  comite  conatuseorum  in  irritum  deducente. 
Quod  cernens  Aizo,  exercilum  a  Saracenis  pctituui 
aliiit  prxlorianum.  Qucm  inipctratum  cum  duce  suo 
Abuinarum  [  Amartian  ]  Cxsaraugnstam  et  intlc 
tisqiie  ad  Barcinonam  perdux.it.  Porro  imperator 
Pippinum  filium  suum  Aquitanix  regem  conlra  eos 
misit,  simulqiic  missos  cx  latere  suo  Hugonem  et 
Matfridum  comiles.  Quibus  meticulosius  qtiam  de- 
cuit  occurrentibus,  landiu  morae  innexx  suiit  moris, 
quousque  illi  vastata  Barcinonx  atquc  Gerundx  re- 
gione ,  Cxsarauguslam  sese  rccepcrunt.  Prxcessc- 
runi  sanc  hanc  cladem  tcrribilcs  ilix  sub  tempore 
nocttirno  acies,  hutnano  sanguine  rutilantes,  ignis- 
qtie  pallore  flagrantes.  Imperalor  porro  venaiioni 
[Impcrator  porro  Compendio  amiua  suscipiens  do- 
na,  his  compertis,  ad  supra  dictam  marcam  lucn- 
tl.iin  auxilia  destinavit,  et  usque  ad  hiberna  tcmpora 
venationi,  clc.]  in  saltibus  Compendio  et  Carisiaco 
conliguis  iustilit.  Eodcm  anno  mcnsc  Augusto  Eu- 
genius  papa  diem  ultimum  clausit.  Valentinus  tlia- 
conus  loco  ejus  successit.  Qu6  vix  uno  mensc  su- 
perstile,  loco  illius  Gregorius  presbyter  tituli  sancti 
Marci  electus  cst,  dilala  consecralione  cjus  usque 
ad  consiilium  impcratoris.  Quo  annuehte,  elelectio- 
ncm  clcii  et  populi  probante,  ordinalus  est  in  loco 
prioris.  Legati  iraperatoris  Michaelis  eodcra  anno 
mcnse  Septembrio  Compendiura  vcnerunt,  muncra 
attulerunt :  nobiliter  suscepti,  opulentissime  curati, 
libcralitcr  munerati,  et  prospcrc  snnt  regressi.  Ipso 
anno  Heinardus  [Eginhardus],  virorumsui  tcmporis 
prudemissimus,  sanctx  dcvolionis  ardorc  incitaltis, 
Homam  misit,  et  corpora  sanciomm  Marccllini  ct 


Pi7  YiT.V. 

Peiri,   aiinuenle  papa,  in  Franciaiu   fecit  transvchi,  A  mum,  deini! 

ci  valdc  dccenler  in  propriu  (erritorio  propriisque 

suniptibus    rccondidit.    Quoruiii    meritis  hactenus 

ibi  inulta  virtiiluin  miracula  operatur  Dominus. 

Mer.se  Februario  sequcntis  biemis  (8"28)  conven- 
ttis  liabitus  pnblictis  Aquisgrani,  ubi  ciiiu  in  aliis, 
luin  maxime  fervebat  res  in  marca  Hispanica  nuper 
damnose  ignominioseque  peracla.  Qua  ventilata  et 
enuclcatissimc  investigata ,  bi  reperli  snnt  linjus 
cnlp.n  atictorcs  qiti  ab  impcratore  prxfecti  sunt 
dnces.  Hos  ergo  soltimmodo  honoribus  ademplis 
luercjussit  imperator  culpam  hujus  ignavise.  Iiidem- 
qtie  Haldiico  duci  Forojuliensi  dum  objiceretur  et 
probatum  esset  cjus  ignavia  et  incnria  vastatam  a 
Bulgaris  noslram  regionem,  pulsus  esl  ducatu,  et 
inter  quatnor    coiniies    cjusdcm    potestas  divisa.  B  alacritas,  aul  inconsulla  levitas  ad  nimis  audcndum 


958 
ad  imperatorem,  professi  stsnt  erro- 
rcm.  Dehinc  obtulerunt  congruam  vindictx  satis- 
factionem  :  modum  autera  satisfactionis  conferentes 
in  imperatoris  voluntatem,  dummodo  finnitas  pacis 
iiicoiivulsa  maneret.  Quibus  imperator  pro  voto  et 
petilione  miiiiiit.  Bon.ifaeius  coiues  ab  iinperatore 
Corsicx  proefectus  insuke,  cum  fratre  Bcraldo  aliis- 
que  adjunctis  sibi  consccnsa  parva  classe,  dum  pi- 
ratas  pervagando  maria  requirit  et  non  invenit, 
Sardorum  amicorum  sibi  insulam  appulii :  indeque 
alios  gnaros  marini  itineris  sibi  assumens,  in 
Africam  profectus  est,  et  transvectus  inter  Uticara 
et  Carthaginem.  Contra  quem  multitudo  Afrorum 
convciiiens,  quinquies  conflixit,  inter  quosetquos- 
dam  conligit    oppetere  nostrorum,  quos  aut  multa 


Lqiiidem  imperiUoris  aninnis  natura  inisericordissi- 
mus  scmper  peccanlibus  misericordlam  pr;crogare 
studuit.  Al  vero  ii  quibus  talia  prxslila  sunt,  qno- 
modo  clementia  illitis  abtisi  sunt  in  crudclilatein, 
post  pauca  natebit,  cnm  claruerit  quomodo  pro  vilae 
bencficio,  smninam  ci,  quantum  in  se  fuit,  impor- 
taverint  cladem.  Ipso  lempore  Halitcaritis  Camera- 
censis  episcopus,  et  Anffridus  [Ansfridus]  INonan- 
ttilx  monaslerii  abbas,  a  transmaridis  partibus  re- 
tleunies ,  humanissimc  se  susceptos  a  Micbael 
retulerunt.  Imperator  sane  xslate  seqncnti  in  Ingel- 
lieim  convenlutn  publicum  babtiit.  Ibique  missos 
papx  Roiuani,  Quiriiium  primicerium,  ct  Theopby- 
lactum  noiuenclatorem,  cum  magnis  muucribiis  ve- 
uientes,  et  suscepit  et  remisit.  Et  cum  in  Tlieonis 
villani  devenisset,  famaqne  ve.nturos  in  nostros  fines 
Saraccnos  pervulgasset,  misit  filiuin  Loibarium  ad 
camdem  Marcam,  adjunctis  illi  Francorum  validis 
iiuillisquc  copiis.  Qui  cum  prxceptis  paternis  parens 
Lugdunum  devenisset ,  et  nuntium  prxstolaretur 
partium  Ifispanicarum,  Pippinus  ejus  frater  collo- 
culurus  ailveuil.  Ibidemque  illis  moranlibus,  misstis 
rcdiit,  diccns  :  movisse  qtiidem  Saracenos  Mauros- 
qne  exercitum  quam  maximum,  scd  pedem  conti- 
nuisse,  nec  illo  lempore  longius  in  nostros  lines 
proccssuros.  Quibus  auditis,  Pippinus  in  Aqtiita- 
niam,  Lolbarius  autcm  ad  patrem  prospcre  rediil. 
Jnterea    filii  Codefridi  Danorum    quondam    regis, 


impulit.  Flonifacius  lamcn  sociis  receplis  ad  naves 
se  collegit,  palriam  repelivit,  inexpletumque  aique 
inaiiditum  meliim  prius  Afris  reliquit.  Hoc  anno  bis 
deliquium  luuae  contigit  in  Kalendis  Julii,  et  nocte 
Natalis  Domini.  Sed  et  annona  quxdam  impcratori 
delata  est  a  regione  Wasconirc,  brevior  frumenlo, 
nec  tamcn  teres  tit  pisa,  quam  dixerttnt  descen- 
disse  de  ccelo.  Hiberna  Dominus  impcrator  Aqnis 
exegit. 

Hieme  lransacta  cum  Quadragesimx  sacrali  dies 
celebrarentur,  cl  instaret  Pasrhx  veneranda  so- 
lemnitas  (829),  intempcsta  nocte  terrxmotus  adeo 
validus  exslitit,  ut  xdificiis  cunclis  ruinam  niina- 
t  retur.  Porro  vcnti  violentia  subsecnla,  non  niodo 
'  minora,  sed  etiam  ipsum  palalium  Aqueuse,  vehe- 
mentia  sui  ita  agitavit,  utetiam  latcrciilis  plumbeis, 
quibus  tecla  erat  basilica  sanctx  Dei  genitricis  Ma- 
ri:e,  maxima  ex  parle  detegeret.  Moratus  est  in  eo 
palatio  plurimis  cogentibus  neccssilatiuus,  el  pu- 
blieis  ulililatilius.  Statuit  Kalendis  Julii  indidem 
proficisci,  et  Wormatiam  ad  celcbraudum  gcnera- 
Icm  populi  conventum  properare.  A  qua  dispositione 
eum  mutare  aliquantisper  coegit  rumor,  qui  sederat 
Nordmannos  velle  trangrcdi  slatula  paeti  et  proprios 
fines,  et  Tiansalljianam  regionem  populari.  Sed  liis 
aliler  se  babentibus,  imperator  sectindum  disposi- 
tionem  loci  et  temporis  advenil,  de  bis  qux  visa 
sunl  sltidiose   tractavit,   annua    dona  suscepit,  fi- 


lierioldum  rcgno  expulerant.  Sed  cuin  imperator  et  rj  iiumque  suum  Lotharium  in  ltaliam  diniisit.  In  eo 

llcrioldum  juvare  vellet,  etcum  fiiiis  Godefridi  fu;- 

i!us  pai  is  inisset,  missis  iu  hos  ipsum  cum  ipso  He- 

l  ioldo  comilibus  Saxonicis,  prxcepit  ut  agcrcnt  cmii 

prxdictis,   qtialentis  eum  in  societatem,   nt  pridcm 

babueranl ,   snsciperent.    Herioldus   antcm  baruin 

morarum   impaiiens,  insciis  nostris,  aliquas  villa- 

r  im  illorum  igne  injecto  concrcmavit,  prxdumquc 

::b.;uxii.  At  illi  putantes  b:ec  volunlale  nostrorum 

gesta,  improvisis  et  nibil  lale  suspicantibus  nostris 

guperveniunl,  transitoqiie  Egidora  fluniine,  castris 

puUunt,  in  fiigain  conipellunt,   potitiquc  omnitnn  in 

< aslia  propria  se  reeipiuiit.  Scd  bis  gestis,  cogno- 

srr::te:i  rci  veritalera,  et  verentes  debilam  ultio- 

nem,  inilientes  ad  ens  quibus  talia  inlulcranl  pri- 


etiam  conventu,  compericns  clandeslinas  circa  so 
eorum  quos  vilx  rescrvaveral  machinationes  more- 
caneri  serpere,  et  multorum  animos  qtiasi  pcr 
quosdam  ciiniculos  sollicitare,  slaiuit  sibi  contra  eos 
quoddam  propugnaculum  erigerc.  Nam  Bcrnardum 
catenus  Hispaniarum  partium  et  limittim  comitcm, 
camerx  sux  prxfecit.  Qux  res  non  seminarium  dis- 
cordix  cxslinxit,  sed  potius  augmcntum  creavit. 
Sed  ciim  necduin  ii  qui  tali  pesle  labescebant,  vnl- 
nus  siiuin  detegere  posjcnt  ut  pote  quibus  nulla 
copia  ad  pcragcndura  qux  concupierant  suppetcret, 
in  aliud  tempus  hxc  diflerre  statuerunt.  Imperalor 
atitem  bis ,  ut  opportunilas  diclabat,  cxplicilit , 
Ithenum  transiit,  Franconoford  •villam  peliil,  ibique 


039  LUDOViCI  I  C.C 

qtiandiu  bonum  visum  cst,  ei  hiome  propinquanlia 
frigora  siverunt,  venalioni  indulsit :  ae  deinde  circa 
missam  sancli  Marlini,  ad  Aijuasgraiii  se  vertit, 
ibiquect  ipsam  festivitatem,  et  sancii  Andre.e,  ncc 
iioii  Nativitatis  Dominicoe,  cum  reliquis,  ut  decebat, 
peregit  eelebritcr. 

Circa  tempus  porro  Quadrngesimale,  cum  impcra- 
tor  loca  mari  circumjacentia  peragraret,  faclionis 
iniqux  principes  ultra  ferre  nonvalentes  occultatuin 
diii  vulnus  detcgunl.  Nam  primum  inler  se  primo- 
res  foedcre  quodam  conjuranl ,  dcindc  minores  silii 
aggregant.  Quorum  pars  mutalionis  semper  cupida, 
more  canum  aviumquc  rapacium  ,  quai  alienum  dc- 
tiimcntum  suum  quaerunl  (ieri  suppletionis augmen- 
luin.  Freti  ergo  mullitudine  et  assensu  plurimorum, 
lilium  impcraloris  Pippinum  adcunt,  prxlendentcs 
nbjcctionem  sui,  Bcrnardi  insolenliam,  et  cseterorum 
dvspeclionem  :  asscrenles  etiam  eum  ,  quod  dictu 
ncfas  ,  thori  palerni  inceslalorem  :  porro  patrcm 
a  ieoquibusdamprxstigiis  ciusum,  ut  hsec  non  modo 
non  vindicare,  sed  nec  advertere  posset.  Oportere 
ergo,  diccbant,  bonum  Qlium  indignc  ferrc  dedecus 
palcrnum,  ablatisque  e  medio  rcstituere  patrcm  et 
menli  et  diguitati ;  et  boc  agentcm  non  soium  fama 
virtulis  prosequeretur,  sed  etiam  amplificalio  regni 
lerrestris,  boc  nomine  praelexentes culpam.  Hisergo 
incilamentis  allectus  juvenis,  cum  eis  et  multis  co- 
piis  suorum  per  Aurelianensem  urbeiu,  sublato  inde 
0  !one,  ei  restituto  Matfrido,  Werimbriam  usque  ve« 
ncrunt.  At  vero  imperator  ut  corum  conspiraliouem 
conlra  se  et  uxorcm  Bernardumque  obstinalissime 
eomperitferalilerarmatam,  Bcrnardum  quidem  fugae 
prassidio  sc  commiltere  permisii ;  uxorem  autem 
Lauduni  esse,  et  in  monasterio  sanclae  Marioe  con- 
sistere  voluil;  ipse  aulem  Compendium  petiit.  Porro 
ii  qui  cum  Pippino  Werimbriam  venerunt,  misso 
Werino  [In[ra,  Warino]  et  Lantberto,  aliisquc  quam 
piurimis,  Juditb  reginam  cx  civitale  monasteriique 
basilica  eductam,  ad  sepcrduci  fecerunt.  Quam  us- 
que  adeo  inlentata  per  diversi  generis  pccnas  morie 
adegcre,  ut  prorailtcret  se,  sisibi  copia  darclur  cum 
imperatore  loqucndi,  persuasurain  quatenus  impera- 
tor,  abjeclis  armis  comisquerecisis,  monasteriu  sese 
conferret,  se  etiam  imposilo  velo  capiti  ilidem  fae- 
luram.  Quam  rem  quando  plus  cupiebant  ,  tanto 
f.iilius  crediderunt.  Missis  enim  cum  ea  aliquibus 
suorum  ,  ad  imperalorcm  usqne  deduxerunl.  Cui 
iuiii  ille  secretius  secum  loqucndi  licenliara  prsesli- 
r  sset,  permillenle  illo  ul  mortem  evadere  posset, 
ipsa  velum  silii  capiii  superposuit  :  de  allonsione 
porro  sua  imperalor  tempus  deliberandi  poposcil. 
Tanto  enim  imperalor,  aliis  bcnigne  semper  vivciis, 
injusto  odio  laborabat,  ut  txdcrel  eos  vit.e  ipsius, 
cujus  beneficio  nisi  illi  viverint,  justc  et  lcgaliler 
vita  caruissent.  Redeunte  ergo  ad  se  regina,  aliis 
quidcm  inalis  temperarunl,  acclamalioni  autem  vulgi 
consenlicntes,  exsilio  eam  dcportari  et  i.i  monaste- 
rio  sancta;  Radcgundis  retrudi  jusscrunt.  Circa  nien- 
sem  Maium  porro  filius  imperatoris  Lolharius  cx 


GXOMENTO  Pll  9C0 

A  Italia  veuit,  eumque  in  Compcndio  repciit.  Ad  quem 
venientem  se  conlulit  tota  illa  factio  inimica  impera- 
UJris;  ipsc  tamen  nibil  tnnc  temporis  patri  inlulisse 
vi^ns  esl  dedecoris,  probavit  autem  qua'  gesta  erant. 
Denique  llcriberlus  Bernardi  frater,  luminuro  amis- 
sione  mulclatus  esl  contra  votum  imperatoris,  Odo 
consobrinus  illius  armis  ablatis  exsilio  dcporlalus, 
tanquam  eorum  qua;  Bernardo  et  reginae  a':clama- 
bantur  conscii  et  fautores.  In  lalibus  ergu  consi- 
slens,  solo  nomine  imperalor,  aestatcm  transegil. 
Cum  autcm  instaret  autumnalis  lemperics ,  ii  qui 
impcralori  conlraria  seniiebant  alicubi  in  Francia 
convcntum  generalem  fieri  volebant.  Imperator  an- 
tcm  clanculo  obnitebalur,  dillidensFrancis,  magisqiic 
se  credens  Gcrmanis.  Obtinuit  tamen  sententia  im- 

B  pcratorisut  Niumagura  populus  conveniret.  Yerens 
porro  ne  raultitudo  contrariorum  superarel  paurila- 
tem  suorum  fidclium  ,  jussit  ut  unusquisquc  ad 
idcra  placitum  venieus,  simplici  uteretur  commeatu. 
Prxcepit  etiam  comitem  Lambertum  linium  sih» 
dcputalorum  cnstodiam  babere.  Ilelisaeliar  abbatem 
justitias  facturum  eo  quoque  direxit.  Tandem  ergo 
Niumagum  ventum  est,  omnisque  Germunia  eo  con- 
fluxit,  imperatori  auxilio  futura.  Imperator  antem 
volens  adhucvires  advcrsariorum  attenuare,  llildui- 
num  abbatem  culpans,  interrogavit  cur,  cum  simpli- 
citer  venire  jussus  sit,  bosiililer  advcnerit.  Qui  cum 
negare  nequiret,  continuo  ex  palatio  evirc  jussus 
est :  ct  cum  paucissimis  hominibus  justa  Patrisbrun- 
nam  in  cxpeditionali  tabcrnaculo  hiemarc.  Walach 

^  abbas  jussus  est  ad  monasterium  redire  Corbei», 
ibique  regulariler  nbversari.  Havc  cura  ii  qui  impe- 
ratori  adversaturi  convenerant,  providcrcnl,  ad  de- 
spcrationem  ultimam  infracti  viribus  sese  verterunt. 
Deniquc  per  totam  noctem  coeunles,  atque  ad  ha- 
bilaculum  Lolharii  imperatoris  filii  convenienles, 
horlabantur  aut  bello  confiigcmluni,  aul  aliquose- 
cedeudum  ahsque  impcraloris  voluntate.  In  qua  dc- 
liberationc  cmn  totam  cxpendisscnt  noctem  ,  maue 
imperator  filio  mandat  ne  inimicis  eommunibus  cre- 
dat,  scd  ad  se  tanquam  ad  patrem  filius  veniai. 
Quibus  ille  auditis,  licet  dehortantibus  qni  circail- 
lum  erant,  a  I  patrcm  venit.  A  quo  non  esl  aspera 
increpatione  inveclus,  scd  modcsta  icnitatc  corre- 
ctus.  Iugresso  autem  illo  inlra  penila  regi»  domus, 
diaboli  insligatione  vulgus  conlra  se  cccpit  furere, 
processissetqtie  ftiror  usqtie  ad  muluam  cxdem,  nisi 
imperaloria  pru  lentia  prospcxisset.  Dum  cnim  illi 
iuter  se  lumultuanles ,  pcnc  in  vesanum  furorem 
ruereni,  iinperator  ad  cunctorum  aspeclum  cum  filio 
procc-ssit.  Quo  facto,  oninis  illa  feralis  commotio 
conquievit.  Imperatoria  cnim  oralione  audita,  omnis 
popularis  tiimultus  facessil.  Posl  b:cc  imperator 
omnes  illorum  bujus  irapix  conspirationis  principcs 
sul»  privata  custodia  asscrvari  praecepit.  Qnos  postea 
:i  I  judicium  adduclos,  cuin  omnes  juris  ccnsores 
liliiijtie  imperaloris  judicio  legali,  tanquara  reos  ma- 
jcstalis,  decernercnt  capitali  sentenliaferiri,  nullum 
cx  ii,-  pcrmisil  occidi  :  sed  usus,  ul  mtiltis  visum 


901 


VITA. 


902 


vst,  leniori  quant  'leLuit  piclalc,  siLi  lamen  con- 
suclo  benignilatis  ct  clcmenlix  niore,  laicos  quidcni 
prxcepit  locis  opporlunis  atlonderi ;  clericos  vero 
iu  convcuiciiiihus  itidem  monastcriis  custodiri. 

Ilis  peraclis  ad  hiemandum  impcrator  Aquasgrani 
secessit  (831).  Habuit  autcm  per  idem  tempiis  se- 
cuin  semper  Lotbarium  lilium  suum.  Misit  intcrca  in 
Aquitaniam  ,  conjugemquc  rcvocavit,  fratresque  il- 
lius  Conraduin  et  RoduHiim  jamdudiun  altonsos. 
Quani  lamen  conjugis  honorc  non  est  dignalus, 
doncc  selegali  prxscriplo  modo  ab  objectis  purga- 
ret.  Qnod  posiquam  geslum  est,  in  Purificalione 
sanclx  Marix,  cunctis  dijudicalis  ad  mortem  vitam 
roncessit.  At  Lolbariiim  in  Ital  am,  Pippinum  iu 
Aquitaniam,  Ludovicum  in  Bajoariam  ire  permisit: 
ipsc  vero  Quadr.igesimale  tcmpus  Paschxquc  solem- 
nilatem  in  eo  loco  ceiebravit.  Paschalibus  ergo  per- 
aclis  solemniis,  ad  Ingelbeim  imperator  perrexit. 
Ipso  denique  temporc  consuclx  miserieordix  non 
iiumemor,  qux,  sicut  de  se  ait  Job,  ab  initiis  crcvit 
ctiin  illo,  et  de  utcro  malris  videlur  cuni  ipso  egres- 
sa  :  eos,  quos  dudiim  exigenlibus  meritis  per  diver- 
si  loca  depulaveral,  evocalos,  bonis  propriis  re- 
siituit,  el  si  qui  attonsi  fuerant,  uirum  sic  mancre, 
an  in  babitum  pristinum  redire  vellenl,  facuilalem 
contribuit.  Dehinc  imperator  in  partes  Rumerici 
montis  per  Vosagum  transiit :  ibique  piscationi  at- 
que  venalioni,  quandiu  libuit,  indulsit  ,  ct  iiliuiu 
Lotharium  in  llaliam  direxit.  Porro  autumni  tempo- 
re  in  Tbeodonis  villam  convenire  gcneraliter  stiuni 
p  iptilum  prxcepit.  lu  quo  loco  trcs  legali  Sara- 
cenorum  a  transmarinis  partibus  venerc  (quorum 
duo  Saraceni,  unusfuilChristianus)  afferentes  gran- 
ilia  inunera  sux  palrix,  odormn  scilicet  diversa  ge- 
nera  et  paniioruni.  Qui  pacc  pctila  et  accepta,  re- 
missi  siinl.  Adfuit  etiam  Bernardus,  qui  modo  prx- 
diclo,  fiigiemlo  se  salvans,  diu  in  finibus  Hispanix 
cxsulaverat.  Is  ergo  imperatorem  adiens  ,  modum  se 
purgandi  ab  eo  quxrebat,  more  Francis  solito,  sci- 
iicct  crimen  objicienti  semet  objicere  volens,  armis- 
que  irapacta  dilucre.  Scd  cmn  accusator,  licet  qux- 
situs,  deesset,  cessantibus  a-.tijis  purgalio  facta  est 
jiiramentis.  Prxceperat  porio  iinperalor  ui  huic 
placito  filius  ejus  Pippinus  intcresset.  Sed  ille  con- 
ventui  scmet  subtraxit,  post  placitumautem  advenit. 
Imperator  autcm  volens  et  hanc  inobedientiam  plu- 
ritnamque  in  eo  castigare  morum  insolenliam,  secnm 
cum  morari  jassit,  el  usque  Natalem  Domlni  secum 
Aquis  tenuit.  Sed  ille  uliia  suum  se  velle  teneri  gra- 
v.itiis,  fugam  capessit,  etinscio  palre  in  Aquitaniam 
conccssit.  lmperalor  vcro  in  bibcrnis  ut  ccepcral, 
Aquisgrani  permansit. 

Hierais  sane  rigore  transacto,  el  veinali  successu 
reduclo,  nuntialuni  est  iraperalori  quosdam  motus 
excitatos  in  Bajoaria  (83:!).  Ad  quorum  compressio- 
nein  festinns  abiit,  ad  Ausburgum  usque  pervenit, 
insurgcnlia  sedavit,  conlinuo  reiliit,  eoiivenluniqiie 
puLlicum  Aurelianis  fieri  jussil,  ibique  sibi  Pippi- 
iimn  occurrcre  mandavit,  qui  licct  invitus  occurrit. 


\  Sod  considcrans  impcralor  quoruradam  maloruni 
homimim  consilia,  lilii  animum  tam  ininis  quaui 
pioinissioiiibusad  deterioia  feslinaniium  pcrverlere: 
maximeque  Bernardura  vcrens,  cujus  consilio  uti 
tunc  dicebatur  Pippinus  (qui  et  ipse  tunc  in  Aquila- 
nia  morabalur),  Ligeri  transmeato  ,  cum  suo  com- 
niealu  ad  Jocundiacum  palatium  vcnit,  in  leriitorio 
Lemovico  situm.  Quo  ventilata  ulriusque  cansa,  Ber- 
nardus  quidem  cum  insiinularetur  inlidelilatis,  nec 
tamen  usquc  ad  congressionem  probator  proccdere 
vcllet,  bonori!  us  privaius  est.  Pippinum  vcro  ob 
pravorum  morum  corruplionem,  sub  cuslodia  pri- 
vala  Trevcros  perduci  jussit.  Quo  cnin  dncerctur, 
et  indulgentius  b.ibcretur,  a  suis  cuslo.lkc  nociu 
subducitur  ,    et   usquc  ad   impcraloris  redilum  ab 

IJ  Aquitania,  qnaqnaversum  valuit  cl  voluit,  pcrvaga- 
tur.  Et  tunc  quidem  iinperator  inter  lilios  suos  Ln- 
tbanuui  alquc  Carolum  qiiamlam  divisionem  regni 
constiiuii.  Qux  tanien  ingcntibus  impedimenlis , 
qux  dicenda  siiut,  pro  voto  ininimc  ccsst.  Eo  porro 
tempore  visiim  est  imperalori  ab  Aquilania  sece- 
deie,  se.l  post  paucum  tcmpus  idem  ad  missam 
saneii  M.iitini  popuhim  convocavit  ,  liliumque 
Pippinuni  fngieiiieni  ad  se  quoquo  modo  revocare 
voluit.  SeJ  illo  iil  refugiente,  aspcrrima  biemis  in- 
cubuit  inclemciitin  ,  primo  quidera  pluviarum  pluii- 
marum  inundantia  ,  deimie  humcctalionem  terrx 
glaciali  rigore  astringente,  qu;u  adeo  noxia  fuit,  ut 
subtrilis  pcdibus  equinis,  rarus  quisquc  foret  qni 
vectione  equorum  utcrelur.   Fracto  crgo   excrcitu 

L  mulio  laboris  iiicoimnodo ,  el  iinprovisos  cxcuisiis 
Aquitanorum  subinde  et  molcsle  lerente,  statuit  im- 
perator  ad  villam  cujus  vocabulum  est  Restis  venire, 
ibique  Ligeris  amne  transmeato,  in  Franciam  bie- 
matum  rcdire.  Quod  et  fecit  ,  licet  miiius  honcstc 
quam  decuit. 

(833.)  Ilniuano  porro  generi  parique  contrarius 
diabohts  ,  ncquaquam  ab  infcslatiotie  imperatoris 
feriabalnr,  sed  per  saicllituiii  suoruni  versulias  fi- 
lios  sollicitabat,  persuadens  illis  quod  pater  illos  ul- 
tro  perdere  vcllet  :  non  consideraules  quod  qui  n:i- 
tior  hoiniuibus  exteinis  esset ,  immanis  non  polerat 
ellici  suis.  Seil  quia  corrumpmil  bonos  mores  tollo- 
.Miij  inala  ,  el  lapidum  eliam  duritiain  inollis  aqux 
gultula  sxpius  illisa  terebrare  solel,  tamlem  ad  id 
ventum  esl  utfilios  impcialoiis  in  unum  cum  copiis 
quibus  poterant  coire  facercnt,  Gregoriumque  pa- 
pam  advocarcnt ,  snb  ornatu  quasi  qui  patri  solus 
filios  reconciliare  dcberet  el  possct :  rei  lamen  vc- 
ritas  post  claruit.  lmperalor  porro  e  contrario  inen- 
se  Maio  Wormatiam  venit  cum  valida  manu,  ibique 
quid  agenduin  sibi  foret  diu  deliberavii.  Missisquc 
destinatis,  Cernardo  scilicet  episcopo  cum  rcliqiiis, 
filios  bortabauir  ad  se  venicndiini  el  redcundum. 
Sed  et  papam  Rnmanx  sedis  conveniebal,  ut  si  mo- 
re  prx:lecessorum  suorum  adcrat,  cur  lanlas  neete- 
ret  nioras  non  sibi  occurrcndo.  Cuni  vcro  minor 
usquequaqiie  ililtusus  sereret  dc  cxieris  quod  verum 
eral,  de  papa  vero  Romano  ,  quod  ideo  adcssel  ut 


DG3 


LUDOVICl  I  COGNOMENTO  Pll 


tam  impcratorem  quam  episcopos  excominunicalio-  A  libuit  commorans  ,  ct  qute  visa  simt  ordmans 


nis  vinculis  irrctire  vellct,  si  qui  inobedientes  essent 
snx  filiorumque  imperatoris  voluntati :  parum  quid 
subripuit  episcopis  imperatoris  praesumptio  auda- 
cia»,  assereiitibns  iiullo  modo  se  velle  ejus  volunlati 
succumbcre.  Scd  si  excommunicatuius  advenirel, 
excommunicatus  abin-t,  cum  aliter  se  habcat  anti- 
quorum  canonum  auctoritas.  Tandem  ergo  conven- 
tum  est  festivilale  sancti  pnccursoris  Chrisli  Joan- 
nis  in  locum  qui,  ab  eo  quod  ibi  geslum  est,  pcrpe- 
tua  nominis  ignominia  riotatus  est,  ut  vocetur  Cam- 
pus-Mcntitus.    Quia   enim  ii  qui  fnlem  imperatori 


populum  absolvens,  scdct  conventum  popnloCom- 
pcndii  indiccns  ,  Vosagum  (>er  Mauri-Monasleriuni 
transiit,  el  Mediomatricum ,  quse  altero  nomine  Me- 
tisvocatur,  pcrvenit.  Qua  relicta  civitale,  Viridti- 
iiiiin  .'i|i[inlil ,  et  Suessionum  urbem  adiit.  Ibique  in 
monasterio  sancti  Medardi  patrem  sub.arcla  custo- 
dia  esseprceccpit  ■  etCaroloPrumirecomraendalo.nec 
lamcn  allonso,  ipse  venalioni  inslitit,  donec  autumni 
lempore,  id  esl  Kalendis  Octobris,  sicul  erat  eonstitu- 
iiiin,  patrcm  secum  ducens,  Compendium  venit. 
ibique  consislenti  lcgatio  Constantinopolilani  im- 


promitlcbant,  mcntiti  sunt,  locus  in  quo  iil  contigit  peratoris  ,  Marcus  archiepiscopus  Epbcsi ,  et  Pro- 
testis  nequitia?  m  suonomine  remansit.  Cum  auiem  lospatharius  imperatoris,  ad  patrem  missa,  occurril, 
baml  procul  inde  acielnis  ordinatjs  consisterent,  jam  munera  sibi  deputata  obtulit ,  patri  missa  subtraxit. 
jamque  ruendum  in  arma  putarelur,  nunlialum  cst  B  Quam  ille,  licet  aii  patrem  missa,  ad  se  lamen  ve- 


imperatori  advenire  papam  Uomanorum.  Quem  ve- 
nientem  imperalor  iu  ipsa  acie  consislens  susccpit, 
lieet  indecentius  quam  debuit:  imputans  ci  qnod 
ipse  sibi  talem  susceptioncm  praiparaverit,  qui  inu- 
silalo  modo  ad  sc  veneril.  Duclus  autem  papa  in 
habitalionem  castrensem,  muitis  asserlionibus  per- 
docuil,  non  se  tanlum  iter  ob  aliud  suscepisse.,  nisi 
quia  dicebalur  quod  inexorabili  discordia  conlra 
filios  laboraret,  ideoque  pacem  in  ulramquc  partem 
screre  vellet.  Audila  vero  parle  imperatoris,  mansit 
cum  eo  aliquot  diebus.  Remissus  autem  ab  impera- 
lorc  ad  filios,  ut  paccm  mutuain  necteret  :  cum  pe- 
ne  omnis  populus  pariiin  donis  abslractus,  partim 
proinissis  illcclus,  parlim  minis  lerritus,  ad  eos  po- 


nienlem  suscepit ,  audivil  tragcediainque  reportan- 
te-n  pcne  inauditam  remisit.  In  codem  conventu 
cum  multi  insimularentur  devotionis  in  palrem,  de- 
fectionis  in  tiliiim  ,  quidam  verbis  simplicibns ,  qui- 
dam  juramentis  objecta  diluerunt.  Miseratio  lamcn 
hujuscemodi  rei,  et  lalis  rcrum  permulatio,  excepiis 
auctoribus ,  omncs  babcbat.  Umlc  vcrenles  seeleris 
conspiralores  inaudili ,  ue  versa  vice  relrolapsa  fer- 
rcntur  gesta  qua  erant,  callido,  ut  sibi  visum  est, 
cum  aliquibus  episcoporum  utuniur  argumento,  ut 
pro  bis  de  qiiibus  jam  pienitudincm  gesserat  impe- 
rator,  iterum  publica  pcenilentia  ,  armis  depositis, 
irrevocabiliter  quodammodo  Ecclesix  satisfacere  ju- 
dicaretur  :  cum  nc   forenses  quidem   leges  contra 


pulumque  cum  eis  consistenlem  more  lorrenlis  de-  C  unam  culpam  semel  commissaiu  bis  invehant  vin- 


flucret ,  nequaquam  ut  fucrat  jussus,  est  permissus 
rcdire.  Tot  ergo  copiis  inibi  adduclis,  et  imperatori 
subductis,  adco  defectio  iu  dies  invaluit,  ut  in  fe- 
siivitale  sancti  P.u.li,  plcbcii  contra  imperatorem, 
adulando  filiis  ejns,  irrnplionem  facerc  minarenlnr. 
Quibus  vivibus  impcrator  obniti  non  valcns,  liliis 
iuandavit  ne  se  populari  direptioni  exponcrent.  Cui 
remandant  ut  caslris  reliclis  ad  sc  veniat,  se  attieni 
maturissime  obviam  ipsi  processuros.  Quibus  aitrin- 
secus  sibimet  occurrenlibus ,  imperalor  filios  admo- 
nuit,  equis  desiiienles,  et  sibi  occurrenles,  ut  pro- 
missionis  suas  meniores ,  tam  sibi  quain  filio  et  uxo- 
ri  ,  illibata  quae  olim  promiserant  conservarcnt. 
Quos  congrue  respondentcs  osculatus,  cl  ad  castra 


dielani,  ei  nostra  lex  habcat  non  judicare  Dcum  bis 
in  idipsuin.  Cui  judicio  pauci  contradixcre,  plurcs 
assensum  praebuere,  maxima  pars,  ut  assolet  in  la- 
libus,  nc  primores  oflenderenl ,  verbo  lenus  ronsen- 
sere.  Ailjiulicatum  ergo  euni  abscntcni ,  et  inaudi- 
tum,  nec  confilentem,  neque  convictum,  ante  corpus 
saneti  Medardi  coufcssoris ,  ct  sancti  Sebasliani 
martyris,  arma  deponere,  el  anle  altaie  poneve  co- 
gunt:  pullaque  indutum  vcsle,  adhibita  magna  cu- 
slodia,  sub  tectum  quoddam  retrudtini.  Expleto  hoc 
negotio,  missa  sancti  Martini,  populus  licenlia  ac- 
cepia  pro  talibus  gestis  mocstus  ad  propria  reverti- 
tur.  Lotharius  autem  pattcm  suum  ducens  ,  Aquis- 
grani  bicmatum  regreditur.  Intra  bujus  hiemis  du- 


illorum  cst  profectus.  Quo  pervenienli  uxor  subdu-  *■  rationem,  gregatirn  populi  tam  Franci.e,  qtiam  Bur 


citur,  ct  ad  Ludovici  tabernacula  converlitur.  Ipsum 
vero  Lotharius  ad  sua  cum  Carolo  admodum  puero 
ilcduxit ,  et  cum  paucissimls  in  papilione  ad  boc 
dcpulalo  eonsislere  fecit.  Post  b;cc  antem  jam  po- 
pulo  juramenlis  obstriclo,  impcrium  inter  fratres 
lerna  sectione  partitur.  Uxor  patris  a  Ludovico  re- 
ge  recepla,  exsilio  iterum  deportalur  in  civitatcm 
Italiae  Tarlonam.  Gregorius  papa  lalia  cerncns,  cnm 
maximo  mcerore  Romam  regreditur;  et  duorum 
fratrum  Pippinus  in  Aquitaniam  ,  Ltidovicus  in  Ba- 
joariam  revcrtitur.  Porro  Lolharius  patre  assumpto, 
cl  scorsum  cum  deputalis  eqnitanle  atque  priratim 
manente,   Merlegium  villam  dcvenit,  ilique  pront 


gundioe,  nec  nou  Aquilaniae,sed  el  Gcrmanioe  coeiin- 
tes  ,  calaniitosis  querelis  de  imperaloris  infortuuio 
qucrcbantur.  Et  quidem  in  Franciam  Eggebardus 
comes,  et  Willelmus  comes  slabuli ,  quos  polerant 
sibi  in  unione  voliinlatis  reslitucndi  imperatnris 
coadunabant.  A  Gerinania  porro  llugo  abbas  in 
Aquitaniam  missus  a  Ltidovico,  ct  ab  cis  q-ui  illuc 
confngerant,  a  Drogonc  scilicet  episcopo  ei  rcliqu  s, 
Pippinum  in  hocipsum  instigabal.  Porro  Bernardus 
et  Waiinus  in  Burguudia  consistentcm  populum 
suasionibus  accendcbant,  promissionibus  ailiciebant, 
jtiraincnlis astriiigeli.ini,  etin  unumvellofcederabant. 
(834.)  Hieine  autcm  exacla,  ct  vere  jam  roscatu 


VITA. 


ccc 


faciem  pnelcndeule ,   Lotharius  patrc  assumpto  pcr  A  vidercnlur  injuviam  palienti   compati    ct  relevato 


pagum  Hasbanicnscm  iter  arripuil,  et  Parisiorum 
urbera  peliit ,  ubi  obviam  silii  forc  cnnctos  fidcles 
prsecepit.  Cui  Eggebardus  comes  ct  alii  illius  pagi 
proccrcs  cum  niagna  coacta  mann,  obviam  [>ro  libc- 
ralione  imperaloris  pugnaliiri  processerunt :  perve- 
nissetque  res  ad  elTeclum,  nisi  piissimus  imperalor, 
cavens  et  multorum  periculum  sinml  et  proprium, 
ab  lioc  incocpto  pracepto  cl  obtestationc  eos  inhi- 
buisset.  Tandem  ergo  pervcntum  cst  ad  monaste- 
rium  sancli  Dionysii  mariyris. 

Pippinns  xero  ab  Aquitania  cum  maxima  mami 
exiens,  et  ad  Seqnanam  usquc  veniens,  cum  pontes 
dissipati  n:ivesque  alto  demersje  transitum  prohi- 
buissent ,   substitit.   Porro  Warinus  ct  iiernardus 


congralulari.  Etenim  usquc  ai1  illud  icmpus  tauta 
ineubueral  proccllarum  vis  pluviarumquc  vcliemen- 
tia,  ut  exlra  soiiium  aqnanim  fiiiperabundantia  ex- 
crescerct,  statusque  vcntorum  imperviabilcs  tliuni- 
nnm  alvcos  reddcret.  Sed  in  illius  absolulione  ita 
quodammodo  visa  sunt  conjnrasse  elemcnta,  ut  mox 
el  venti  sxvicnles  inilcsccrcnt,  et  cosli  facies  in  an- 
tiquam  el  mulio  temporc  invisam  serenilatem  rcdi- 
ret.  lmperator  ergo  ab  eo  loco  iicr  rccpit,  sed  ne- 
qnaqnam  filiuni  abcuntem  persequi ,  licct  muttis 
borlanlibus,  voluit.  Inde  crgo  Nantogilum,  ac  post 
venitCarisiacum  villam regiam ;  ubi  consistens  oppe- 
riebalur  Glium  Pippinum  et  cos  qui  trans  Matronam 
rcsidclianl :  scd  et  cos  qui  trans  Rhetium  ad  Ludo- 


comilcs,  plurimis  sociorum  ex  Burgundix  partibus  ^  vicum  filium  ejus  confugiiim  fecerant,  sed  et  ipsum 


eoactis,  et  Ai  Malronam  fluviumnsque  pervenerunt, 
ct  ibi  partim  aspcritate  et  intemperie  aeris  retar- 
dati,  partim  pro  colligendis  sociis  suspcnsi,  in  villa 
Donngilo  et  iis  pnediis  qux  circumjacenl  aliquot 
diebus  consedeie.  Instabat  sane  sanctx  Quadragc 
sima?  tempus.  Cujus  hebdomada  prima,  feria  qtiinla, 
missi  sunt  ab  illis  legati,  Rebaldus  ahbas  el  Gaulscl- 
mus  comcs  ,  ad  Lothariuni  filium  iinperaloris ,  po- 
stulantes  ut  eis  absolutus  euslodiae  vinculis  impcra- 
tor  redderetur.  Quorum  si  pareret  postulationi,  ipsi 
quoque  ei  causa  apud  patrcm  salutis  cl  honoris  olim 
dispositi  forent.  Sin  aliler,  etiamsi  necesse  esset, 
cum  sui  periculo  cum  requisituri  :  ct  resistenlibus 
sihi  in  hac  rc  ciim  armis,  Deo  judicc ,  cssent  obvia- 


filium,  qui  ad  eum  veniebal,  Lndovicum.  Qno  con- 
sistenti ,  medio  Quadragesimx  tempore,  arridente 
etiam  Ixlilia  ipsius  diei ,  et  oflicii  exhortante  canti- 
lcna  ecclesiastica,  ae  dicente  :  Leetare,  Hierusatem, 
i  I  diem  festum  atjile  omws  qui  diligitis  eam ;  maxima 
mulliludo  fidelium  suorum  ibidem  occurrit,  congra- 
tulans  communi  l;eiiii;c.  Quos  imperator  benigne 
suscipiens  ,  el  pro  fidci  intcgritale  gratias  agens, 
Pippinum  quidem  filium  in  Aquitaniam  cum  l.etiiia 
dimisit,  crctcros  autcni  ad  loca  sibi  congrua  rcdiic 
tetos-permisit.  Ipse  autcm  Aquasgrani  pervenit;  ibi- 
que  Judith  Augu^tam  ah  Italia  reduceniibus  Halaldo 
episcopo, etBonifacio,  scd et Pippinum  filium  recepit. 
Porro  Caiolum  jam  dudmn  secum  habebat.  Ibidem- 


turi.  Sane  buic  mandato  rcspondil  Lotharius,   nul-      li"°  Paschse  solemnilatem  cuni  solita  devotione  per- 


lum  plus  sc  vcl  compati  paternx  calamitati,  vcl 
congaudere  prosperilati  :  nec  dehere  sibi  impulari 
culpam  senioris  sibi  oblali ,  cum  ipsi  euni  destituis- 
sent  ac  prodidissenl,  neque  carceralis  cuslodix  nx- 
Mim  sibi  jure  imiri,  cum  constarct  lioc  actum  judi- 
cio  episcopali.  Cum  hac  crgo  satisfactione  prremissi 
legaii  remissi  sunt  ad  eos  qui  se  miserant.  Com- 
mandali  sunt  Guerinus  comcs,  et  Odo,  nec  non 
Fulco  et  Hugo  abbates,  ad  se  venirent :  qualcnus  eum 
eisdeliberarelur  quomodo  petitio  eorum  impleri  pos- 
set.  Prxcepit  etiam  filius  ejusdem  imperatoris  Lo- 
tbarius  ut  ndssi  sibi  in  crastinum  dirigerentur,  qui 
tempus  advenlus  prxdklorum  viroruin  ab  eo  co- 
gnoscerent ,  et  sic  ad  condiclum  diem  sibi  occurre- 
renl,  de  causa  supradicta  traclaturi.  Etenim  vcio 
mulato  consilio ,  cum  his  qui  ejus  favore  dueeban- 
tur,  reliclo  patre  in  monasterio  sancti  Dionysii ,  ipse 
Burgundiain  peliit,  Viennam  usquc  pervenil,  ibidem- 
que  stativa  facere  delegit.  At  vero  ii  qui  cum  iin- 
peratore  remanserant,  euin  ad  recipiendas  impe- 
ralorias  infulas  horlubantur.  Sed  imperator,  quan- 
quam  modo  quo  prredicium  cst  Ecclcsix  climinalus 
cominunione  ,  nequaquam  lamen  prxproperx  volnit 
acqui^scere  sentenlix  :  sed  Dominica,  qu:e  iu  cra- 
Slinum  advenit ,  in  ecelesi.i  sancli  Dionysii  episco- 
pali  ministerio  voiuit  reconciliari,  et  per  manus  epi- 
Bcoporum  annis  accingi  conscnsit.  In  qua  re  lanta 
exsullaiio  prtpuli  excrcvit,  ut  etiam  ipsa  elementa 


r:git.  Post  cujus  cclebritalem  per  Ardncniiam  sit- 
vam  venatione  se  exereuit :  et  posl  sanclx  Pcnte- 
cosles  fcstivitalem,  in  partes  Romerici  monlisve- 
nationi  atque  piscalioni  opcram  dcdit.  Sane  rece- 
(lcnte  filio  imperatoris  Lolliario  a  patre  et  in  partcs 
pradictas  a1>cunle,  remanseranl  in  Keuslrix  parli- 
bus  Lantl.crtus  comes  ,  et  Matfridus,  cxleriqnc 
quamplurimi,  qui  easdcm  parlcs  propria  vi  retincre 
nitebantur.  Quam  rem  a;gre  ferens  Odo  coines,  et 
alii  lnulti  impcratoris  partibus  faventes,  contra  eos 
arnia  corripiunl,  cosque  pellere  illis  locis  nitchantiir 
aut  certc  cum  eis  congredi.  Qux  res  cum  segnius 
quam  decuit  adminislraretur,  el  minus  caute  cir- 
cumspiccretur,  non  minimam  calamitatcm  eis  inlu- 
lil.  Dum  cnim  ex  insperalo  illis  bostes  supcrvene- 
runt ,  illi  autem  minori  quam  res  postuiabat  cautela 
ulerentur,  insistenlibus  hostibus  tcrga  nudaverunt. 
Ibique  et  ipse  Odo  cum  fratre  Willelmo  interiit  plu- 
rimisque  aliis,  cxteri  salulem  in  fugx  subsidio  po- 
suerunt.  Quo  negolio  peraclo,  ii  qui  vicloria  potili 
sunt,  cuni  neque  ihi  consistere  posse  salis  tutum 
videretur,  ncque  Lolhario  se  jnngcre  valerent,  ve- 
renles  ne  aut  ibi  consistcntibus  irnperator  supcrve- 
nirel,  aut  cerie  ad  suos  properantibus  in  iiinere 
obviaret,  ad  Loihariiim  quanlocius  millunt,  ut  eis 
suppetias  fcrret  quos  tanti  discrimiuis  meius  cir- 
cumvallaret.  Qui  audito  eorum  periculo,  el  rebus 
gcstB,   dcliberavit  eis  smjcurrcre.   Qua  lcmpcslate 


9C7 


LUDOYICI  '  CGG.NOMI.NTO  PH 
Warinus  comes  cum  pluiirais  sociis  castrum  Cabil-  \  staiuiiiqi  e  cccli 
loniim  utciin<i<H'  munivil;  ul  si  aliquid  ab  ndvcrsa- 
ruiii  paiiimn  sludiosis  molirelui  novi,  sibi  suisqiic 
foret  rcceptaculo  ac  mnnilioni.  Quodcum  Lotbariu 
compertum  forct ,  improvisus  illuc  advcnire  dispo- 
suit,  quod  taincii  facere  uequivit.  Advcnit  tamen, 
et  oppidum  circumdedil ,  qux  in  circuitu  civitalis 
orant  incendio  conflagrans.  Puguatum  cst  acrilcr 
diebus  quinque ;  et  landem  ad  deditioncm  priinum 
urhs  recepta  esi ,  post  autem  vcrsa  vicc  crudelimn 
victorum  morc,  primum  qnidem  direptionibus  cci  !<:- 
six  vastatx  ,  thesauri  deprxdali,  <i  communes  eo- 
pi:c  direptx  :  a<l  ullimum  vcro  c  i\  itas  voraci  inccu- 
dio  dcpasta  esl ,  prxlcr  unam  parvam  basilicam 
qux,  slupcndo  miraculo,  cum  liinc  inde  cincta  fue- 


oca 

licum  pi  nc  collupsum  in  auti- 
quum  slalum  erigi  jussil.  Ilemqnc  pracepit  utmissi 
per  singulos  comitatus  irent,  qui  iminanitalem  prx- 
donum  atquc  lalronum,  qux  inaudila  emcrserat, 
cobiberent,  ct  ui>i  eorum  n  ajor  \is  incubucrat  ctiaui 
comites  vicinos  ei  episcoporum  bomines  ad  lalos 
evincendos  et  proterendos  silii  ascisccrent ,  et  <!e 
liis  singulis  sil>i  in  proximo  placito  generali  Wor- 
matiam  rcnuntiarcnt,  quod  fulurum  transacta  biemc 
ct  suadcntc  vcrnali  gratia  indixii. 

(855.)  Transcgil  ergo  iinpcralor  maximam  parlcm 
hiberni  lemporisAquisgrani.Indeque  profcctus  csl  ad 
Tbcodouis  villam  ante  Natalem  Domini,  ubi  etiam  po- 
pulus,  cui  prxccplum  fucrat,  advenit.  Ubi  consistens, 
contra  quosdam  episcopos  de  sui  dejectionc  conqnc- 


rit  sxvieniuus  ct  lambeiilibus  flamniis,  lamen  nun  I!  rebatur.  Sed  cum  quidam  in  Italiam  confugisscnl, 


poluil  aduri.  Puilaulcm  consccrala  Deo  in  lionoreni 
beati  Gcorgii  marlyris.  Nec  laincn  Lolharii  volun- 
tas  fuii  ui  civitas  succendcretur.  Vcclamationc  por- 
i.i  mililari  post  urbein  caplam ,  Gotselinus  comcs, 
itemquc  Sanila  comes ,  nec  non  Madalclmus  vasallus 
dominicus,  capite  plcxi  Sunt.  Sed  ii  Gerberga,  lilia 
quondam  Willelmi  comitis,  lanquam  venefii  a,  aqtii 


quidam  vocati  obedife  noluissent ,  solus  EI>o  comni 
qui  impctebantur,  adfuit.  Qui  cum  ralioiiis  rcddcnd.c 
cansa  supcr  talibiis  urgerelur,  causabatur  sc  soluni 
relictis  omnibus,  in  quorum  prxsentia  hxc  facia 
fuerani,  urgcri.  At  vero  cxteri  episcopi,  cum  obtcn- 
dercut  nccessitalem  prxsentix ,  cxcusarcnt  antcin 
voluhtalem  innoccntix,   idem  Eho  tandcni  moleste 


prxfocalaest.  Quxdumgerunlur,  impcralor  cum  filio      fcreris' talibus  extxdiari,  consilio  pciiio  aliquorum 


Ludorico  Lingonum  civilalcm  advcneral,  in  quaurbe 
liujusceraodi  suscepit  nuntium,  qui  emn  valde  moe- 
Eliini  reddidit.  Et  Lolharius  quidem  <'jus  lilius  a 
Cabillono  iter  susccpit  aJ  Augustodunum ,  indcque 
Aurelianam  urbcm  pervcnit,  deindc  iu  pagum  Ceno- 
inanicum ,  in  vilhim  cujiis  vocabulum  est  Matualis, 
devenit.  Al  imperator  cum  suis  maximis  copiis,  si- 
niul  ct  Luilovieo  filio,  cuni  sequilur.  Quo  audito, 
liliiis  ejns  Lolharius,  janiquc  suis  rcccptis,  non  mul- 
10  iiil<T\:illo  a  palrc  caslra  fixit;  iliique  quatuor 
diebus legatis intercurrenlibus  tr.oratum  <'si.  Quarta 
s:u;e  noctc  Lotharius  cuin  suis  hominibus  r.  ferre 
pedcm  :n!  posieriora  cocpil.  (lonlra  quem  [latercom- 
pcndioso   itinerc  obambulabat,  usqucquo  pervcntum 


cpiscoporum,  ipse  in  sc  quamdam  coufessioncm  prx- 
dicavit,  confirmavilque  sc  et  iuiligiiuni  sacerdolio  el 
irrevocabililcr  eo  absiincre  judicavit ;  quod  cl  cpi 
scopis  etpercos  imperalori  conlradidit.  Quo  facto, 
Agobardus  Lugdunensis  archicpiscopus,  qui  cvocalus 
ad  salisfactionem  vcnire  distnlit,  cum  tcressctevo- 
l^  catns,  ab  Ecclesix  prarsulatu  scmotus  csl,  cxleris, 
ut  diximus,  in  Italiam  fugienlibus.  Scqnenti  vcroDo- 
minica,  qux  sacrx  Quadragesimx  initiiun  prxcedc- 
bat,  in  Melis  civilalem  dominus  impcrator,  scd  ct 
episcopi,  cl  populus  universalis  illius  convenlus  ve- 
nit :  et  inler  missarum  celebrationem ,  scplein  ?:- 
chicpiscopi  septcm  reconciliati  nisecclcsi::stic;eoia- 
tioncs  supcr  eum  cecinerunt.  Alque  omncs  pnpi.li 


est  :i<l  Qtivium  Ligerim  prope  eastrum  Blcsense,  quo      hoc  viso,  pro  plenaria  restilutione  imperatoris  miil- 


Ciza  llnviiis  Ligcri  confluit.  Posilis  hinc  imle  ca- 
stris,  occurrit  etiam  palri  Pippinus  lilius  cnm  quan- 
10  potuit  militari  appatalu.  InlVactiis  crgo  virii.us 
Lolbarius  ,  supplex  ad  patrem  vcuii.  Quem  ille 
coercitum  verbis,  et  obligatum,  tam  ipsuni  quam 
proceres  ejns,  quibns  voluit  sacramcntis,  in  Italiam 


tas  Dco  graiias  reddiderunt.  Post  qux  omnia,  Thco- 
donis  villam  lam  dominus  impcrator,  quam  quicjus 
populus eranl,  rcvcrsi  sunt:  ct  Dominico  sacroQua- 
dragesimx  Uiiipore  incboante ,  unumquetnque  aJ 
propria  redire  prxcepit.  Ipse  autem  Quadragcsima! 
icmpus  ibidem  cxcgit,  sel  et  Pascbx  solemnitalcni 


reroisit,  oppilatis  angustiis  itinerum,  qux  in  Italiam      in  Metis  celebravil.  Post  solemnilatem  porro  PjscIu 


transmittunt,  nc  quis  transire  possel  nisi  liceniia 
cuslodientium.  Quibus  peractis,  Aurelianis  usque 
pervenit  runi  filio  Ludovico,  ibiquc  lam  filio  qnam 
aiiis  reditu  a<l  propria  indulto  Parisius  ipse  pcrvc- 
nil.  Habuil  auiem  eo  tcmpore  cirea  missam  sancii 
Marlini  conventum  gencralcm  in  Alliniaco  palalio, 
i:l,i  euiii  multa  perperara  inolita  purgare  decrevis- 
sot  lam  in  ecclesiasticis  quam  publicis  rebus,  tunc 
prxcipue  fiicrunt  isla.  Mandavit  lilio  Pippino,  pcr 
Ermoldum  abbatem,  res  ccclesiasticas  qux  in  rcgno 
(juseranl.quas  vel  ipse  suis  altribueral,  vel  ipsi  sibi 
prxripuerant,  absqnc  cunctatione  ecclesiis  restilui. 
Mis  os  etiam  per  civitates  ci  monasteria  trar.smisit, 


lcni,  atque  Pcntecostcs  vencrabilein  diem,  civitatem 
Vangionum,  qux  nunc  Wormatia  vocatur,  sccundiiin 
cpndiclum  ad  celcbrandum  conventum  gcncralcm 
ahiil :  u!,i  ei  etiaui  filius  Pippinus  occurrit,  nec  Lu- 
dovicus  altor  cjus  filins  dcluit.  More  autem  suo  iiu- 
pcrator  ncquaquam  convcntum  istum  a  publica  uti- 
litate  vacarc  passus  cst.  Diligenter  nainque  iu  co 
cxaminare  studuitquidquique  missorum  in  diversas 
partes  dirccti  cgcrint.  Et  quia  aliqui  comitum  in  re- 
prcssione  et  exlerminationc  latronum  segnes  rcpeni 
smii ,  diversis  sententiis  eoruin  segnitiem  condigna 
inveclione  castigavil ;  filiosqnc  ct  populum  admoni.it 
ut  xquiiatem  diligcrent,  raplcrcsque  opprimercul, 


009 


YITA. 


970 


bonos  quosque  ci  eoruiu  possessioues  ab  oppressione  \  jttbens  parare  sibi  slipeudiarias  ar.nouas,  slativasqug 


relevarent,  intenuinalus  eliam  sevenorem  m  eos  se 
lihraturum  sententiaui  qui  huic  adnionilioni  non  es- 
sent  oblemperaturi.  Cumque  ab  lioe  platito  popuhwn 
diinitterct,  et  sequens  in  Thcodonis  villa  posl  Pascha 
constiluissct,  ad  hiemandum  Aquisgrani  se  eonlulil : 
filioque  suo  Lothario  mandavit  11 1  nobiles  quosque 
guoruin  ad  cumdem  locum  dirigeret,  qiialenus  re- 
cnncilialionis  mutuae  inter  se  et  illum  ratio  iovesti- 
garctur.  Augusta  Judith  cuin  consiliariis  imperatoris 
consilio  inito,  eo  quod  valentia,  ut  videbatur,  impe- 
ratoris  corpus  mox  destituerct ,  et  mors  ingrueret, 
el  sibi  et  Carolo  periculum  immineret,  nisi  aliquem 
fratruni  sibi  asciscerent,  conjectanlcsque  nullum 
filiorum  imperaioris  tam  convcuientem  huic  rei  sicut 


congruas  per  omne  iier,  qtiod  liuninin  iransmiitit, 
Dicebat  enim  se  limina  beatoiuin  apostolorum  invi- 
sere  vellc.  Quod  tve  lieret,  irruptio  Nordmannoruin 
iu  Frisiam  iiupcdivit.  Ad  quorum  insolentiam  com- 
priinendam  pergens ,  misit  mi^sos  ad  Lolharium, 
Fuleonem  scilicet  ahbalem,  et  Richardum  comitem  , 
nec  non  Adrebaldum  abbatciu.  Quorum  Fulco  et  Ri- 
chardus  respousum  sibi  a  Lolhario  referreot  :  Adre- 
baldus  porio  Romam  pergeret,  Gregoriuni  papam  dfi 
necessariis  eonsulturus,  cl  volniilatoni  imperaloris, 
ciclcraquc  sibi  injuneia  perlaturus.  Sed  Lolhariusde 
his  conveulus,  nec  non  i!c  rebus  quaruiudani  cccle- 
siarum  ablalis,  qux  in  Italia  suiit,<quilHisdam  annuit, 
qiuedam  se  non  posse  senare  rcspondit.  Et  Fulco 


Lothariuin ,  horlati  sunl  imperalerem  ut  ad  euin  B  quiden)  atque  Bichardus  impcratori  a  Frisia  post 

missos  pacifieos  uiilteret  ct  ad  hoc  ipsum  invitaret. 

Qui ,  ut  paci  semper  studens ,  semperque  dileetor 

pacis  atque  amator  firmitatis,  quaerehat  non  modo 

filios,  scd  et  inimicos  sibi  chariiate  uniri,  libenler 

assensus  est.  Iu  condicla  porro  villa,  ct  lempore  pra> 

linito,  adfuere  missi  a  filio,  quos  ipse  praccpil ,  plu- 

limi,  inler  quos  eliam  Wala  priiuus  adfuit.  Causa 

aiiietu  pncdieta  vcntilala,  atque  ad  calcem  perducta, 

nnperalor  eum  conjuge  rcconciliari  volui-t,  primuui 

ipsi  WaLe  dimisMS  qusecunque  iu  eos  «oiumiserat 

di'liclis,multaaIacrilalcelbenignilatecordis ;  manda- 

ritque  per  eum  ct  cajteros  lilio  rnissos,  ut  quanlocius 

veniret.  Quod  si  facerel ,  consultissime  sibi  futurum 

sciret.  Qui  rcdierunt,  ct  lilio  rem  rclulerunt.  Sed  ne 

uiandaium  imperatoris  ad  effectura  perducerelur, 

inorbus  febrisquc  inlcrcessii ,  el  Walam  quidcm  re- 

bus  humanis  abduxil,  Lolhariuin  vero  lcclulo  deji- 

ciens,  maximo  tempore  langucre   fecil.    Imperalor 

vero  clemcntissimus  nalura  ,  ut  filium  adveisa  valc- 

tadine  correptum  audivil,  per  missos  lidelissimos, 

scilicct  Hitgoncm  fratrcm  suum,  et  Adalgarimn  co- 

mitem,  eum  visilavit,  atque  omnia  ejus  incoromoda 

rescire  sluduit :  imiiatus  videlicct  bealum  Daviil, 

qui,  multis  iiiseetationibiis  lacessitus  a  filio,  mortem 

tamen  ejus  ocgerrime  tulit.  Al.  vero  postquam  dcsx- 

viente  languorc  convaluil,  nunliatum  cst  imperalori, 

eoquod  conditiones  sacramentorum  dudum  promis- 

sas  irrumperet,  maximcque  ceelesiam  sancti  Petri, 

quam  tam  avus  ejusPippinus.quam  palcr  ejusCaro- 


fugim  Nordmanuorura  reverlenti,  lalia  mmliant  in 
Franconoford  palalio  :  ubi  ipsc  atilumnalera  exer- 
cens  vcnationem,  hicraatuni  Aquasgrani  sese  conver- 
tit.  Al  vcro  Adrebaldus  Romam,  ut  jussttm  sibi  fue- 
rat,  pervenit,  dominum  Gregorium  papam  aegrotan- 
tem  reperit,  ct  maximc  fluxu  sanguinis,  qui  lieet 
sensim,  continue  lanien  cx  naribus  defiuebat.  Sed 
tanta  alacrilale  ct  gaudio  ad  verba  imperatoris  ct 
compassiones  ejus  recrcalus  est,  ut  proftlerelur  so 
pene  incommodilatis  proprise  oblitum.  Iiaque  et  niis- 
sum  ad  se  opulcnlissime  curavit  apud  se  cnnsjsten- 
tem  ,  et  dilissime  muneravil  recedentem  :  niiltens 
cum  eo  duos  cpiscopos,  PetrumCenlumcellensjs  ur- 
bis,  et  Georgium  regionarium  Romanaj  urbi-s  simul 
episcopum.  Lolharius  porro  ut  audivit  memoralorum 
episcoporum  ad  dominum  imperaiorem  advenlum , 
niisit  Leonem,  qui  tnm  apud  illum  magni  loci  habe- 
baHtr,  Uononiam  :  qui  magno  inlcnlato  terrore,  ul- 
tra  progredi  episcopos  prohibuil.  Adrebaldus  lamen 
epistolam  imperaiori  dcslinatam  ab  eis  occultc  sus- 
cepit,  et  ouidam  suorum  sub  oblentu  mendici,  quo- 
usque  Alpes  transiret,  ferendam  commisit ,  ac  post 
imperatori  porrexil.  Ea  tempestate  quanla  lues  mor- 
talis  populum  qtii  Lotharium  secutus  esl,  invaserit. 
miserabile  est  diclu.In  brevi  enim,  id  est  a  Kalcndis 
Seplenibris  usque  ad  missam  sancli  Marlini,  hi.pri- 
moresejiis  vila  cxcesserunt :  Jesseoliin  Arobianensi» 
episeopns,  Ilelias  Trocassina;  nrliis  episeopus,  Waia 
Corbeiensis  monasterii  abbas,  Malfridus,  Httgo,  Lam- 


lus,  nec  non  ipse  in  tulelam  susceperant,  homines      bcrtus,  Godofridus,  itemquc  filius  ejus  Godofridus, 


ejus  crudelissima  c.ladc  vexarent.  Qua;  rcs  aniiuum 
illius  milissimum  ndeo  exasperavil,  ut  qtiodammodo 
extraordinarie.ut  videbatur,  missos  dirigeret,  nullum 
pene  ail  tanlum  iter  conliciendtim  spatium  Iribuens. 
Misil  iegalos  ad  Lothariura,  connnonens  ne  lalia  fieri 
jierimileret :  moncns  ut  mcmor  csset  quia  qimndo  ei 
regnum  Italiie  donavit,  cliain  curam  sancLe  Komanse 
Ecelesiae  simul  commisit,  et  quam  ab  adversariis 
defensandam  susceperat,  nequaquam  a  sttis  dirupi 
permitteret.  Comraonens  etiam  sacramentorum  nu- 
per  ab  eo  sibi  promissorum ,  ne  forte  obli.viscens 
atque  pnrvhpendens  ea  Divinilatem  oflenderet.  Quod 
sibi  impiuie  non  futurum  non  ignoraret.  Simul  etiani 
Patrol.  CIV. 


Alberltts  coraes  Pertensis,  Burgaretus  qnondam  pra- 
fecttis  venatoribus  regalibus,  scd  ct  Richardus  vix 
evasit.  Non  posi  inultum  et  ipse  moritur.  II  enim 
erant  quorum  decessu  dicebalur  Francia  nobililute 
orbata,  forlitudioe  qtiasi  ncrvis  succisis  cvirala,  prti- 
dcnlia  lus  obeunlibus  aiinullala.  Sed  his  subruli  sos- 
tendit  Deus  qtiam  salttbre ,  quam  laudabile  sit  ob- 
servarc,  quod  ex  ore  cjus  probatnrprocedere  :  Son 
glorietur,Anqa\C)B&,  sapiens  in  inpienlia  sun,  ncc  for- 
tis  in  {ovtitudines.ua,  necdwes  in  dkitiis  suis.  Sed  ct 
imperatoris  animtim  quis  mirctur  djgnc,  quanta  hunc 
temperantia  divina  gubernaverit  clcmentia  ?  Etcnittt 
hoc  suscepto  nuntio,  nec  in  sc  exsnltavit,  nec  inorli 
31 


071  UIDOYICI  1  COGNOMENTO  PII 

iiiimicomm  insiillavil;  sed  pugno  pcctore  tunso,  la-  A  l>:pc  scripsi ,  et  qui  hujus  rei  scieuiiain  babei'( 


crymisquc  oculis  opplnis,  Deum  illis  propilium  fieri 
rum  ingeuti  gcniitu  precatus  est.  IIoc  lemporc  Brf- 
lonum  iiupetus  eniotus  esl,  scd  tani  facile  conquic- 
■vit,  quam  imperalor  in  cum  spcm  posuil  cui  veracis- 
sime  ttieitur  :  Subcsi  enitn  libi,  Uominc,  cum  volue- 
lis,  potse. 

In  ipsis  ctiaiii  dicbus  ,  in  quibus  Purificatio  bea- 
lissimx  sempcr  virginis  Marix  celebralur,  conventus 
qtiidcm  magnus,  sed  prxcipue  episcoporum,  Aquis- 
graui  convenil  (83(!).  In  quo  cuni  ilc  aliis  utilitalibus 
Ecclesix  necessariis ,  luin  praecipue  de  bis  rebus 
queslum  esi,  quas  Pippinus  ct  sni  multis  K.cclesiis 
abslulerunt.  Ob  quam  rcm  impcrialis  aueloiitas  et 
communis concilii  comnionitorium  ordinatur,  quiluis 


deliar,  pereonlari  sluduil  quid  supcr  boe  milii  vidc- 
retur.  A  quo  cuin  lcmpus  pcterem  quo  faciem  side- 
ris  considerarem  ,  ac  per  bacc  rei  vcrilatcm  investi- 
garem,etcognitam  in crastinum nunliarem,impcrator 
ratus,  ipiod  crat  verum ,  tempiis  mc  rcdimere  velle, 
necogeret  trislc aliquid  rcspondcre  :  Perge,  inquit, 
Ih  mccnia  huic  domui  conligua,  et  nobis  quae  per- 
spexeris  nuutia.  Novi  eniin  a  mc  li.uic  slellam  ne- 
qu:iquani  praclcrila  vcspera  visam,  vel  a  te  monstra- 
lam  :  sed  scio  lioc  signuiu  comctariinn  csse,  de  quo 
jam  practeritis  diebus  locuti  sumus.  Quid  antem  por- 
Lendere  tibi  videatnr,  cdicito.  Cumque  aliqna  dice- 
rem,  cl  aliqua  lacuissem  :  Unnm  est,  inquit ,  quod 
adhuc  sileniio  premis.  Mutationera  enini  regni  mor- 


eommonerctur  Pippinus  et  sui  cum  quanto  periculo  "  lemque  ptincipis  lioc  porlento   monstrari   dicunt. 

Cuinquc  ego  testimoniiim  Prophelae  in  medium  pro- 
tulissem  ,  quo  dicitur,  A  signis  cwli  ne  timueiitis  quas 
pavent  gentcs,  ille  solila  tisus  magnanimilatc  et  pru- 
dcutia  :  Non  alitim  inqtiil,  timcre  dcliemtis  pra-ler 
illuni  qui  nostri  el  bujus  sideris  crealor  est.  Sc.l 
ejus  clemeutiam  non  satis  taudare  cl  mirari  possu- 
mus.  qui  nostram  incrtiain,  cum  simus  peccatorrs 
et  impocnilenles,  talibus  indiciis  dignatur  admoucre. 
Quia  ergo  ct  me  et  omncs  communitcr  boc  oslentum 
tangil,  omnes  pro  posse  et  sapere  ad  mcliora  fesli- 
neimis,  ne  fotle  miserieordiam  illo  praeroganle,  et 
nostra  impoeniiiidiiie  impedicnte,  nos  illa  inveniamur 
iltdigni.  Ilis  dictis,  et  ipsc  paulisper  mero  indulsit, 
Ctomnibua  id  facere  jussit,  et  unumquemque  ad  sua 
sc  eolligere  pr;rcepit.  Noctemque  illam  ,  ut  nobis 
perlatum  esl,  pervigiiem  duxil,  ac  Dei  laudibus  et 
obsecrat  onibus  oneratam,  luci  supervenienti  pra> 
sentavit.  In  cujns  crepuseulo  ministros  aulicos  voca- 
vit  et  elecmosynas  quaslargissimcpauperibus  aeser- 
vis  Dei ,  lam  monacbis  quain  canonicis  ,  porrigi 
jussit ;  missarumquc  solemnia  per  quosetinque  potuit 
celclirari  fccit  :  non  lanttim  sild  metucns,  quanluni 
Ecclcsioe  silii  crcdit;c  prospiciens.  Qiiibns  rile  dispo- 
siiis  uti  ordinaverat,  venatum  iu  Arducnnani  per- 
rexit.  Quo.lui  dicebant,  ultra  solitum  ei  prosperrimc 
eessil ;  oraniaque  quai  illo  tempore  illi  plac.uere , 
prospero  evenlu  cucurrcrunt.  Pracierca  ,  insislente 
Augusla  cl  ministris  palatinis,  quatndam  pariein 
H  imperii  imperator  filio  sno  dileclissirao  Carolo  Aquis- 
graui  tradiuit,  sed  quia  inofficiosa  remausit,  a  nobis 
quuque  sileniio  preinitur.  Quam  rem  atuliiani  °um 
fratrcsejiis:egrcliilissent, inutuum  inierccolloqiiium. 
Sed  uil  se  contraire  posse  iiilneutes,  et  ccrptuin  dis- 
simulantes,  inolus  palris  ,  qui  tx  boc  accidissc  vi- 
dcbantur,  facillime  compostiere.  In  bis  imperator 
tota  aeslate  consistens,  indixit  gcneralem  conventum, 
atilunmi  lempore,  id  est  Seplembri  mediante,  in  Ca- 
risiaco.  In  quo  loco  et  lempore  filius  cjus  Pippinus 
abAqtiitania  ad  eum  venil,  el  ipsi  conventui  inler- 
fuit.  Cbi  dominus  imperator  lilitim  suuui  Carolum 
armis  virilibus,  id  est,  ensc,  cinxit,  corona  regali 
eapui  insignivit,  parti-mquc  regui  quain  bomony- 
mus  cjits  Carolus  babtiil ,  id  esl  Neusti  iain ,  altri- 


rcs  ccclesiaslicas  pervaserinl.  Qu;e  rcs  prospcrnni 
suscepit  exituin.  Nam  Pippinus  inoniia  pii  patris 
sanclnrumqtic  virorum  libcnter  suscipiens ,  obedien- 
ter  paiuit,  el  omnia  invasa  restitui  eliam  per  annuli 
siti  itnpressionem  coiisliluit.  Proximum  huic  placito 
eonventum  imperator  in  pago  lugdiincnsi  babuit, 
tempore  aestivo,  in  locoqui  vocatur  Stramiacus,  cum 
Pippino  cl  Lttdovico  filiis.  Nam  quod  Lotbarios  non 
adfnit,  invalentia  segritudiuis  supra  dictae  obfuit.  In 
quo  causam  ceclesiarum  Lugdiinensis  alqtie  Yien- 
nensis  vaeantium  venlilari  fccit,  eo  qitod  episcopi 
dudum  illarum,  Agobardus  quidcm  jussus  ad  raiio- 
nem  non  vencril  reddcndam  ;  Bernardus  aulcm 
Viennensis  adfuerit  qnidem,  sed  rursus  fugam  inie- 
ril.  Sed  b:ec  quidem  res  imperfecla  remansil,  prc- 
pter  absentiatit,  utprxdictum  esl, episcoporuni.  Scd 
ct  causa  Golhorura  ibidem  vcntilata  nsl,  quorum  alii 
partibus  Bernardi  favebant,  alii  ducebantur  favore 
Berijigarii  Huroniei  [Hnnroci]  quondam  comitis  filii. 
Sed  Deringario  immalura  morle  prajreplo ,  apud 
Dernardum  potestas  Seplimaiiise  quam  maxima  re- 
mansit,  legalis  ilhic  missis,  qui  ea  qti;c  indigebant 
correctione  in  meliorera  componerent  statum.  His 
peractis,  et  jam  filiis  populoque  dimissis,  imperator 
aiitumnalrvenatione  peracta,  ad  missam  sancti  Mar- 
tini  Aquisgrani  rcdiii,  el  hiemem  ibidem  exegit,  Na- 
talem  qiioquc  Domiiii  itemque  Pascbalem  solemni- 
tatein,  juxta  inorem  dcbilum  etsibi  semper  familia- 
rissimum,  ibidera  celebravit. 

(K37.)  At  vero  mediantc  festivitale  Pasebali  diruni 
scmper  ac  triste  porleniiim,  id  cst  cometoc  sidus,  iu 
signo  Virginis  apparuit,  iu  ea  parte  ejusdem  signi 
<;ua  penulara  ejus  subttis,  caudam  vero  serpentis  si 
mulqiie  corvum  constringit.  Quod  cum  non  more 
ei lantiuiii  seplem  siderum  Orientem  versus  peleret, 
pcr  viginli  quinque  dies  ,  quod  miruin  esl  diclti  , 
idcm  sidus  etLeonis  ac  Cancri,  ncc  non  Geminorum 
liansiens  signa,  in  capite  Tauri  landeni  sub  Aiirig:c 
pedes,  igneutn  globum  jubarumquc  prolixitatem  de- 
posuit ,  quas  usquequaque  ponexerat  antea.  Quam 
rem  cum  primum  imperator  talium  studiosissimus 
conspcxisset,  ronstitit,  et  antequam  qnieti  nicmbra 
comiiiillcrci,  accitum  quenidam  ,  itemquc  mc,  qui 


973 


MTA. 


9T4 


bnit.  ltaq'ic  dominus  imperator  inter  filios ,  quan-  A  vclle  verbo  signavlt.  Imperator  vero laetabalur  in  his, 


t:im  sibi  possibile  fuii,  coagnlo  benevolentioe  finnatn, 
Pippinum  in  Aquilaniam ,  Carolura  autom  in  porlio- 
nem  regni  ipsi  attributam  iliinisit.  Et  praesentes  qui- 
detu  Neostrke  provinciae  primores  f.arolo  inanus 
deuerunt,  el  fidelitatem  saerauienio  obslriitxerunt  : 
ahscnliiim  autem  quisque  postea  ilidem  fecit.  In  eo- 
dein  loco  et  tcmpore  pcne  omncs  Scptimania?  nobi- 
les  adfuernnt ,  conquerentes  adversus  Bernardiim 
dticem  illarum  parlium,  eo  qnod  iilius  satellitcs  tam 
rebus  ecclcsiaslicis  quam  privaiis,  absquc  ullo  re- 
speelu  divino  humanoque,  pro  libilo  abuterentur. 
IJnde  petierunt  ut  dominus  impcrator  sub  sua:  pro- 
tcctionis  muniminc  cos  stiseiperet,  et  post  ha-c  tales 
missos  in  eaindein  terram  dirigeret,  qui  et  polestalc 


et  cunctus  pnpulus  talibus  faclis  applaudens,  omma 
sibi  placere  dicebat.  At  vcro  Ludovici  animum  non 
parum  h;cc  gcsta  lacserunt.  Imperator  porro  pro  his 
gcstis  Dco  gratias  agebal,  filiosque  moncbat  ut  una- 
nimes  esscnl,  ct  se  allcrulro  luercntur  :  et  Lotharius 
quidcm  junioris  fiatris  curam  gercret,  cujus  se  spi- 
ritualem  esse  patrem  mcminissc  dcberct  :  Carolus 
aiitcm  tanquam  patri  spirituali  ct  fralri  seniori  de- 
bilum  honorcm  defcrret.  Cumqiic  hoc  tanquam  verae 
pacis  amator  peregisset,  ct  inter  fratres  mutuam 
dileclionem.eiinler  ulriusqucflliipopulum,  quantum 
sibi  possc  datum  est,  alternum  sevissct  amorem ,  Ia> 
tus  Lotbariuni  in  Italiam  lactum  dimisit ,  multis  mu- 
neribus  ditatum,  donatum  bcnediclionibus  paternis. 


et  prudcnlia  de  ablatis  aequo  libramine  penderent,  B  et  monitiim  ne  obliviscerctur  saltcm  nuper  sibi  pro- 


ct  avilam  cis  legcm  conservarent.  Ad  quod  pcragen- 
dum  missi  sunl,  secuudiim  poslulalioncm  corum,  et 
domini  imperaloris  electioncm,  Bonifacius  comcs, 
el  Donatus  itidem  comes  :  sed  et  Adrclialdus  Flavi- 
niacensis  monastcrii  abbas.  His  ritc  peractis,  impe- 
rator  ab  co  loco  diverlit,  ct  venationi  autumnali  juxta 
morem  operam  dedit,  ct  ad  lempora  bicmalia  exi- 
gcnda  sc  Aqnisgrani  collegit. 


missorunt.  Egit  ergo  Natalis  Domini  atque  Paschx 
solcmnitatcm  celeberrime  Aqttis. 

(839.)  Ludovicus  vero  audiens  hujusmodi  patris 
erga  fratres  suos  voluntatem,  et  rcgni  inter  eos 
divisionem,  non  tulit.  Ideoque  quidquid  rcgni  trans 
Rhenum  fuit,  sibi  ascribendum  putavit,  et  vindican- 
dunt  statuit.  Quod  cum  impcratori  delatum  esset, 
in  transactam  festivilatcm  Paschalem   differendum 


Qua  hiemc  transacta  ,  Kalcndis  Januarii  sarvus     judicavit.   Qua  pcracta,    nequaquam  procraslinan- 


comctae  ignis  in  signo  Scorpionis  apparuit,  non  mul- 
topost  solis  occubitum.  Cujus  minaccm  vultum  non 
inulto  post  cxccssus  Pippini  csl  subseculus.  Inlerca 
Jiidilb  Augusla,  consilii  qnod  pridem  cum  consilia- 
riis  aulicis  caHerisque  regni   Francorum  nobilibus 


iC 


dum  in  talibus  ratus,  cum  muitis  virilms  Rhenum 
quidem  apud  Mogonliacum  transiit  ct  Triburas  ve- 
nit,  ibique  aliquandiu  ad  eolligendum  exereitum 
consedit.  Quo  coaclo,  usqtie  Bedonniam  [Hodomiam] 
perrexit,  ibique  filius   quanquam   invilus,  supplex 

inicrat  nequaquam  immemor,  persuasit  imperatori  ''  venit,  et  incrcpatus  ab  eo,  male  se  egisse  confessus 

qualemis  ad  Loiliarium  filium  snnni  missos  mitteret,      emendaturumque  se  peiperam  gesta  professus  est. 

qui  eum  ad  patrem  invitarent,  ca  condiiione  ul  si      At  imperator  consueta  et   sibi  scmper  amica  utens 

fratris  sui  Caroli  dilector  et  adjutor,  lulorquc  ct  pro-      mansueludinc,  ct  filio  indulsit,   cl  eutn  verbis  pri- 

lector  csse  vellet,  veniret  ad  patrem,  et  sciret  se  ab      mum,  ut  dignum  fuit,  paululum  asperis  incrcpavit : 

co  omnium  perperam  gestorum  indulgcntiam  ade- 

plnrum ;   simul   et   medietalem    impcrii ,    excepta 

Bajoaria,  consecuturiim.  Qu*  res  tam  Lolhario  quam 

suis  per  omuia  utilis  visa  est.  Vcnit  crgojuxta  con- 

diclum  ad  Wormatiain  post  Paschae  solemnitatem 

(838).  Quem  pater  cum  multa  alacritate  suscepit, 

et  dapsilitcr  suos  curare  prxeepil,  et  sicut  manda- 

verai  universa  peregit,  in  tantum  utci  dalis  triduo 

induciis  ,  universum  imperinm  suum  cum  suis  ipse 


post  atitcm  lenioribus  demultum,  in  regno  reliquit. 
Atqite  in  redeundo  Rhenum  in  Ioco  qui  Conflncns 
dicitur,  transmeavit,  in  Arducnna  venaiionem  so- 
litam  peracturus.  In  qua  cuin  exerceretur,  nunlii 
ad  euin  certissimi  vencrunt,  aflirmantes,  quod  ve- 
rum  erat,  aliquos  Aquitanorum  suam  sentenliam 
exspeclare,  qualiter  res  Aquitanici  regni  ordinarc- 
tur  :  aliquos  item  indigne  ferre  quod  audicrint  Ca- 
rolo  a  patic  idcm  rcpnum  traditum.  Nam  impera- 
dividcrcl,  si  ita  liberet;  ita  tamen  ut  parlium  electio  «»  tore  dc  talihus  sollicilo,   Ebroinus  nobilissimus  Pi- 


penes  imperatorem  el  Carolum  manerct.  Sin  aliter 
vero,  partitioncrn  inipcrii  imperalori  cl  Carolo  fa- 
cicndam  inagis  censcret.  Ilaquc  Lotharius  cum  snis 
divisioiiem  rcgni  domino  imperatori  pro  suo  libitu 
committunt,  affirmantes  se  hanc  divisioncm  nequa- 
quam  exsequi  posse  proptcr  ignoranliam  locorum. 
Igilur  impcialor  cmn  suis,  xquo  ul  sibi  suisque  vi- 
sum  est  libramiue,  omne  suum  divisil  imperium, 
praHer  Bajoariam,  quam  Ludovico  rcliquit  atque 
idco  in  partem  eorum  nemini  ccssit.  His  peraclis,  et 
filiis  universoque  populo  evocatis,  data  sibi  oplione, 
Lotharius  a  fluvio  Mosa  auslralem  sibi  parlem  te- 
nendam  delegil;  occiduam  vero  Carolofralri  babcn- 
dam  reliqnit,  et  ul  Itaberel  coram  ctmcto  popnlo  se 


ctavensis  episcopus  Flaleram  advenii,  nunlians 
tara  se  quam  caeteros  primorcs  ejusdem  regni  ex- 
spectare  imperatoris  voluntatem,  et  intperantis  exsc- 
qui  velle  jussioncm.  Eranl  enim  in  bac  voiiinlate. 
conspirantes  inaximi  quippe  proccrum  :  quorum 
eminentcs  erant,  scilicet  ipse  Ebroinus  vcnerabilis 
episcopus,  Rcginardus  comes,  Gerardus  ilidem  co- 
mes  et  gener  quoi.dam  Pippini,  nec  non  Hiratarius 
[Ratharitis]  simililer  comcs  Pippini  gcner,  sed  et 
alii  quamplures  borum  sequcntcs  volaBtatcm,  ntillo 
potcrant  parto  sejungi.  At  vero  altera  pars  populi, 
quorum  vel  inaxiimis  fuit  Emenus  quidain,  assu- 
menles  filiuin  quondam  Pippini  regis,  Pippinmn 
iiidem   nominc,  quaqiiaversum  potcrant,  vaflabau- 


•>- 


LUDOVICl  I  COGNOMENTO  Pll 


uir,  sicht  moris    lalibus   est,  praedationibtis  atquc  A  msis,  ut  in  apostema  piluita  cxcrescens  durcscerei 


ryranhidi  operahi  dantes.  Prtcabatur  crgo  pf&fatus 
unlistcS  EliioinUs  imperatorem,  hc  in  longum  clif- 
fcrret  htine  morbum  scrpere,  sed  mature  mcdere- 
tur  pef  suum  adveutum  tali  incomihodo,  nhtcqnam 
iai.ta  Itfes  pliirimos  inficere  posset.  Impefator  porro 
pr.efatnm  cpiscopumin  Aquiianiaiu  liim  multisgra- 
liarnni  aclionfbus  remisil,  etquievisa  suiilsuisii- 
delibus  mandavil  :  ci  ut  sibi  autumni  icmpore  ali- 
qui  corutii  in  Cabillono  occurrerent  imperavit.  Ibi 
cinm  generalcm  indixit  couvcntnm.  NuTIus  pnrro 
succenseat  imperaWri,  quod  dictanle  crudelitale, 
ncpoicin  sUum  rcguo  privare  volucril  .  cum  ipse 
morcin  gentis  nativum  novcrii,  ut  poie  eonnutritus 
iilis,  ct  quia  fevilati  atque  aliis  sludehles  \iiii-,  gra- 


et  intra  viialia  iilcus  letalc  concresceret.  Invictus 
tamen  illins  ahimus,  diim  lurbari  tali  peste  Eccle- 
siam  Dci  popultuiique  Chrislianum  vesari  comperit, 
nec  fastfdioeessil,  necdolori  fractns  succubuil.  Scd 
postquani  sahctum  Quadfagesimalc  jcjunium  cum 
tnorc  ct  filio  Carolo  incboavit,  adversus  lianclem- 
pesfeilcrh  sodandam  se  obicefh  lulit.  Et  qui  solitus 
erat  hoc  lempus  psalmorum  dccantalione,  oraiio^ 
inini  ihstantia,  missarum  celcbratiorie,  eleemosyna- 
rnin  liberalitate,  cum  smtiwa  devotione  lotum  so- 
lcmnc  reddcrc,  iia  ui  vix  uno  aut  dnobus  diebus 
propter  cxertitaiioncin  cqiiitutioTii  indnlgerel :  nuiic 
prnptcr  discordiam  fugahdam,  paccmque  rcvocan- 
dam,  niiilum  diem  habere  fefiatum  voluit.  Pastoris 


vitati  atqnc  slabilitati  penilus  renunliarunt ,  ct  ui  15  enim  boni  exemplum  seqncns,   pro  uiilitate  gregis 


talcm  Pippininn  frairein  cjus  iacere  posscnt,  pene 
omnes  qui  ob  cuslodelaih  ci  missi  crant.  sicui  sibi 
olim  a  paire  Carolo  daii  fuefant,  al>  Aquiianise  fi- 
nibus  eliminavcrunt.  Post  quoruhi  abcessum  quanta 
et  qualia  emerserint  malorum  viliorunique  monstra 
et  pubiica  et  pnvaia  in  eoJem  rcgno,  molerna 
quoque  prasenlium  studia  repneseutanl  Volebat 
piissinius  impcrator  ple  ct  ralion.iliiliter  cducari 
pneram,  nc  Viliis  prosliiulns  ncc  silti  nec  aliis  praj- 
cssc  el  prodesse  postca  possel :  cogitans  iliud,  quod 
qnidam,  qui  filiis  fn  teneriori  a?tatc  adhuc  positis 
Iratfere  Vegnurn  nollet,  talitcr  sc  cxcusasse  legitnr 
Ego  enirn  nun  qucd  ihvidcara  ex  ihe  genilis,  Tiono- 
rrftVc  eos  bancri  vcio,  sed  quia  novi  adolesceniibus 


silii  commissi  non  refngiebal  eiiam  proprii  corporis 
jacluram  ferre.  Unde  siofi  ambigcndum  est  ei  red- 
dituiii  prianium  quoil  il:i  lal.orantibns  sc  ilaliirum 
promisii  maximus  Pater  princepsqae  pasiorum. 
Cum  maxima  igitftr  fatigationc  impugnaniibus  va- 
Icniiam  illius  pr&missis  casibus,  pervenit  imniinente 
ssrratissinia  Pascbali  solemnitate  Aquasgrahi,  ihi- 
qne  eam  cuni  solita  dcvoiione  cclcbravit.  Qua  ex- 
plicita, cffiptiim  negoiium  acceleravit  explcrc.  Nam, 
Rheno  transmeato,  Thoringiam  continualo  ilinere 
pcneiravit  :  ubi  Ludovicum  morari  per  id  tempus 
didicit.  Iu  qua  cum  cum  conscientia  morari  non 
patc.Tiur,  ut  potc  jam  patrc  propihquanle,  rebus 
etiam  difftderct,   salutem  in  fugrje  sulisidio  posuil. 


Iircc    stu  iia  ferociac  nulrimcnla  suggcrere.    Iiaqiin      Kedeinpto   enim   itiucre,  per  Sctavoruiii  lerram  in 


itnpcralor,  mi  condixeral,  icmpore  autumnali  Ca- 
billoncnscm  urbem  peliit,  el  tain  ecctesiastica  quam 
pubKca  stio  inore  disposuit.  Deindc  ad  rcgni  Aqui- 
tanici  ordinalionem  sc  convcrtit.  Nam  cum  rcgina 
mo\ii  ab  codein  Itfco,  ct  fiiio  suo  Carolo,  c't  valida 
manu  :  et  Ligcris  amne  transmisso,  Arvcrnornm 
nriicni  pcliil.  Ibique  lidcles  suos  silii  occurfenles 
benigne  juxia  morem  solitum  susccpit,  et  suo  filio 
Caroio  cum  solitis  sacramentis   commendari  fecit. 


propria  rediit.  Quo  illo  redetirfte,  itnperaior  genc- 
ralem  conventum  rn  urbe  Vangionitm.  qu.e  nunc 
Wormalia  dicitur,  congregari  prxccpit.  Et  quici  rcs 
Ludovici  taliter  se  habebant,  Carolus  autcm  filius 
ejus  cuni  nialrc  in  Aquilania  vcrsabatnr,  iniperator 
ad  fflium  suum  Lolharium  in  Italiam  misit,  jubens 
ut  eiilein  placito  interesset,  quatcnus  cum  co  etaliis 
de  b.ic  rc  deliberaret.  Quo  in  temporc  deliqnium 
solis  contigit,  lerlia  dic  Liiani;e  majoris,   insolito 


Qoosdahi,    qui  occurrsum    debitum    fidelitatemque  modo.  In  lantum  cnim  lucis  recessu  icnebra;  prai- 

sibi  inqicnderc  dcnegarnnl,  sed  iusuper  lilrocinaiulo  valucrunt,  ul  niliil  a  noclis  vcrilale  differre  videre- 

exerciltfi    dbambulabant,    et  quascuiique   poterani  tur.  Stellarum  namque  ratus  ordo  ita  ccrnebatur, 

pr.*cdas  exerccbant,   coinprchcnsos   legali  qu.-estioni  utnullum  siilus  bicis  solaris  hebetndinem  patcrctur, 
jussit  suhderc.                                                            _  quin   potrus  luna,  qu:c  se  ei  advefsam  pnebuerat, 

(850.)  H.cc  eo  agenle,   Naialis  Domini  festivitas  paul&tim   orientem  pctcndo  pronnm   cornicukitim 

rciifii,  eaindcmque  soleiuhitatem  Pictavis  cum   de-  illi  liiincn  a  parte  occideniaii  resiiiircret,  in  inoTem 


bito  et  soltto  bonore  celcbravit :  ibidemquc  mo- 
ranli,  el  qua:  ulilitas  poscebat,  disponenti,  tiuulius 
ille  advenit,  diecns  Ludovicom  (flinm  siium,  assum- 
ptis  quibusdam  Saxouibus  atque  ThorJngis  seeirm, 
Alamanniam  invasisse.  Quac  rcs  niaximum  iucoiii 
iuodiun  ei  peperit.  Etenim  cum  jani  seurii  a'late 
gravaretuT,  el  pblugmatis  abun-.Iantia,  quxnieme 
augmentatur,  ultra  solilum  pulmo  ejus  gravarelur, 
pcclnsque  quateretur,  acccssit  eliam  bic  tristis 
nuntius.  Cujus  relatu  aiico  aflcclus  est  amaritudine, 
quainvisessel  peneultrahumanummodum  natura  mi- 
lissimus,  fortitudine  magnanimus,  pielatc  cautissi- 


sui,  qnando  prima  vcl  sccunda  cernilur,  et  sic  per 
adgmenta  lotam  venustatem  ioia  roia  solis  recipc- 
rct.  Quod  proJigiiim,  lieet  naturae  ascribatur,  ta- 
hicn  iamentabili  exiiu  consimimatum  est.  Porten- 
debatur  emm  per  boc  maxrmum  illud  Iiimen  mor- 
laliiim.  quod  in  tidmo  Dci  supra  camiclabritm  posi- 
uim  omniblis  iuccbat,  piissimae  recordationis  impc- 
ratorem  dico,  maturrimc  rebus  huuianis  subtrahen- 
dum,  mundinnipic  ejhsdecessu  tn  tenebristribulatio- 
num  relinquendum.  Ceepit  ergo  fastidio  tabescere, 
ci  nauseanti  stornacbo  ad  cibtim  potumque  inteu- 
dcrc,  crebris  suSpiriis  urgeri,   singuilihus  ijuati,  ac 


377  VIT 

per  hoc  virlule  dcslilui.  Natura  eniui  suis  deserta  \ 
comitibus,  nece.sse  cst  ut  victa  faliscat.  Quod  cer- 
ne.ns,  jussit  silii  parari  habitacula  aestiva  alque  ex- 
peditionalia,  in  insula  quadam  coutigua  Mogon- 
liae.i:  civitali  :  iliique  viribus  desertus,  lcctulo  sese 
commiltit. 

Porro  quis  explicet  ejus  pro  Eccleske  slatu  solli- 
citudincm,  vel  pro  cjus  concussione  mosrorem? 
quis  cnarrare  lacrymarum  flumina,  quas  pro  acce- 
lcralione  divinae  clemenliae  fundcliat?  Non  enim  se 
recesstnum  doiebat,  sed  quod  futurum  novcral  ge- 
incbat,  dicens  se  miseruni,  cujus  extrema  claudc- 
lenlur  talibus  inferiis  [ipiseriis],  Adcrant  autem 
cjus  consolalioni  vencrabiles  anlistites  ct  alii  servi 
Dei  qiiampliiriini,  inter  quos  crant  Ilelhi  venerabilis 
Treverorum  archiepiscopus,  Olgarius  Mogmuiac  si-  B 
mililer  arcbiepiscopus  ,  sed  et  Drogo  frater  domini 
imperaioris  Hetensis  episcopus,  ncc  non  sacri  pa- 
latii  arcbicapellanus.  Quem  qiianlo  sibi  propinquio- 
rcm  noverat,  tanto  ei  familiarius  sua  omnia  et  se- 
inct  crcdebat.  Per  cunidcm  quolidic  confessionis 
su;e  munus,  sacriliciiim  spiritus  conlribulali,  ct  cor- 
dis  liumiliali,  quod  Deas  non  despicit,  oflerebat. 
Cibus  cjus  erat  solummodo  per  dies  quadraginla 
Dominicum  corpus,  laudanie  eo  jiislitiam  Dci  et  di- 
ccnle  :  Jusliis  es,  Doniine,  ut  quia  Quadragesiniae 
leni]uis  non  jejimans  exegi,  saltem  coactus  idem 
jcjuniiini  libi  exsolvam.  Jussit  aulem  eidem  vcne- 
rabili  fralri  suo  Drogoni,  ut  niinistros  camerae  suae 
ante  se  vcnirc  facercl,  el  rem  familiarem,  quae  con- 
stahat  in  ornamcntis  rcgalibus,  scilicet  coronis,  el  C 
armis,  vasis,  libris,  sacerdotalibusque  vestibus,  per 
singula  desciibi  jubcrel.  Cui  prout  sibi  visum  fuil, 
qnid  ecclesiis,  quid  pauperibus,  poslreino  quid  iiliis 
claigiii  deberct,  euixerat,  Lolbario  sciiicet  el  Ca- 
rolo.  Ei  Lolhario  quidem  coronam,  cnsem,  sccptrum 
anio  genimisque  rediiiiitiim,  co  lenorc  habendum 
inisit,  ul  fi.lem  Carolo  elJudilh  servaret  cl  lolam 
rogui  porlionem  illi  consentirel  ct  tuerctur,  quam, 
Drn  tcsle  ct  proecribiis  palatii,  ille  secum  et  ante 
se  largi  us  ci  fucrat.  llis  rjle  peractis,  graiias  Deo 
cgil  quia  nibil  sibi  superesse  propritiin  coguovit. 
Inter  uaec  (am  venerabilis  antistes  Drogo,  quam  c.t.- 
leri  poulificcs,  dum  in  cunclis  qu.T  agebanttir  Deo 
grates  persolverent  :  ut  pote  qni  videbanl  quod 
eum,  quem  cborus  virlutum  semper  comitatus  fue-  " 
rat,  iiiiiic  pcrsevcranlia  siibscquens,  quasi  canda 
hostias,  loluiii  ejus  >ita>  sacrificitiin  Deo  prorsus  ac- 
<  tpiuni  reddebal :  iinum  erat  quo  gaudium  eomm 
ofluscabatur.  Vercbantur  cnim  ne  forle  iilio  Lu- 
dovico  implacabiiis  esse  vellct,  scientes  quod  vulntis 
frcqueiiler  incisum,  aut  cauterio  adustum,  accr- 
biorcra  dolorem  sustinenli  propagaret;  fisi  lamen 
de  ejus  invicta  patientia  qua  semper  usus  cst,  per 
Drogonein  fralrem  ejus,  cujus  verba  spernere  no- 
lebat,  animum  illius  lcnitcr  pulsaul.  Qui  priuium 
quideni  amaritudinem  sni  animi  dcmonstrat.  Al  vern 
panimper  dcliberans,  et  viribus  qiianlulisciinqiie 
collrrtis   cnumcrare   conabatur,  quot  et  qtiantis  iu- 


A.  978 

commodis  ab  eo  affiiclus  sit,  el  qqid  contra  nalu- 
rain  et  Doinini  prjDceptura  talia  agcndo  commeruc- 
rit.  Sed  quia  ipse.  iuquit,  ad  me  vcnirc  satisfaclu- 
rtis  nequit,  ego  quod  meum  esl  ago,  vobis  leslibus 
et  Deo,  oinnia  quas  iu  me  peccavit  illi  rcmilto.  Vc- 
slrum  aiilem  crit  illum  monere,  ul  si  ego  illi  tolirs 
perperam  gcsia  indulsi,  illc  tamcn  sui  non  oblivi- 
scatur,  qui  canos  paternos  dcducil  cum  dolore  ad 
mortcin,  ct  in  lalibus  coiiiniuiiis  Patris  Dei  praecc- 
pta  niinasque  conlempsit.  Ilis  pcractis  ct  dictis 
(crat  cnim  vespcrc  sabbati),  prxcepit  ut  anle  se 
cclcbraienlur  vigili;c  noctttrnx,  el  ligno  sanctae  cru- 
cis  pcctus  suum  miinirelur  :  ct  quandiu  valebal, 
manu  propria  tam  frontem  quaui  pcelqs  codcm  si- 
gnaculo  insignibat.  Si  qnando  lassabatur,  per  niantis 
fralris  smi  Drogonis  nulti  id  fieri  posccbat.  Mansit 
ergo  lota  illa  r.pcte  omnis  virlutis  corporeae  inops, 
solins  sobrielalis  animi  comnos.  In  craslinum,  qu;e 
erat  Dominica,  jnssit  minislerium  altaris  prxparari, 
ct  per  officium  Drogonis  niissarum  solemnia  cele- 
brari  :  nce  qqn,  per  manus  ejus,  juxta  morcm,  com- 
munioncm  sacram  sibi  dari,  ct  post  hacc  cujusdam 
poliiuieuLe  ralidnlae  bauslum  praeberi.  Quo  perpau- 
luliim  proclibalo,  precatus  cst  fratrem ,  ct  simul 
astantcs,  ut  curandis  corporibus  operam  darent,  se 
lapqiu  pra>s(o|qtn,rum  qiiandiu  illi  refici  possent. 
Insiante  aiilem  migratinnis  ejus  artieulo,  juncto  pol- 
lice  cum  articulis  (boc  enim  facerc  consucverat, 
si  qitando  fratrem  uiilu  yocabat)  progonein  acccr- 
sivit.  Quo  vcniente  ct  reliquis  sacerdotibtis,  vcrbi* 
quibus  poluit  ct  niitibus  se  cominendans,  benedici 
petivit,  et  quac  solcnt  agi  in  egressu  animx",  fieri 
postulavil.  Qiiihus  id  agentibus,  sicut  plurcs  milii- 
relulerunt,  conversa  acie  in  sinislram  partem,  in- 
dignando  quodammodo,  virlute  qiianta  potuitdixit 
bis  lluiz,  llutz,  t|iiod  significal,  Foras,  Foras.  Undo 
palet  quia  nialignum  spiiitum  vidit,  cujtis  societa- 
(cm  ncc  vivus  ncc  nioricns  |iabepc  voluit.  At  vcro 
clevatis  ad  rosluin  oculis,  quaqto  buc  minacius  in- 
tuebalur,  lanto  illue  lalius  iiitendcbat  [Ms.  cod  , 
aiigelorum  agmina  ad  se  iptuens  conspcxit  venien- 
lia  :  illa  lactius  sic  inlendebat,  clc.],  ila  ut  nihil  a 
ridentc  differre  viderciur.  Iu  talibtis  crgo  vita3  prie- 
scntis  lerniiniiin  sprlilus,  ad  requicm  fcliciter,  ut 
crcdiinus,  commigravif :  quia,  ut  vcracitcr  dicliim 
cst  a  veridico  doctore  :  iVo»  potest  mqle  mori  qiti 
bene  vixerit.  Decessit  atitcm  xu  Kalendas  Julii,  anno 
vilae  su:e  scxag  sinio  quarlo.  Ei  Aquitani*  quidcin 
pr.cfi|it  pcr  annos  trigiula  scplem,  iniperav||  vcro 
\iginli  sc|)lcin.  Anima  porro  rccedenle,  Drogo  fralcr 
ejtis  el  episcopus  Metcnsis,  cum  aliis  cpiscopis,  ab- 
batibus,  comiiibns,  vassis  dominicis,  pliirimaquo 
freqjjentia  tam  cleri  qtinm  populi,  sumptis  impera- 
loris  reliquiis  ciim  magno  bonore  Melis  transpor- 
lari  fecit,  ct  in  basilica  sancti  Arnulli,  quo  et  mater 
ejus  coudita  est,  nobiliter  sepelivit. 

Fi/tiunt    Vita  et  actus   i/loriosi  principit  invicli  et 
orllwdoxi  imperatoris  Ludovici  Pii. 


979  LI'DU\1CI  l  C 

EPITAPHIUM   LUDOVICI  KLIGIS 
ET  IMPERATORIS, 

Otl  JACF.T   IN    MOMVSTF.tllO    SANC.TI     .VIINtLFI    METF.NS1S. 

Iinpcrii  fiilnn  n,  Francorum  nobile  culrocn, 

Enitus  a  sxclo  condilur  boc  tumulo. 
ISex  Ltnovicus  pietatis  lanlus  amicus, 

Quod  Pws  a  piipnlo  dicilnr  cl  lilulo. 
llildcgard  soboles,  Caroli  Magni  pia  proles, 

ln  pacis  mci.is  colligit  liiinc  pietas. 
Ilumelicum  villani,  quidquiilvc  rcfcrlnr  ad  illam, 

Amulfo  sancto  contulit,  huic(|iic  loco. 
Slirps  a  quo  procerum,  regnmquc  vcl  impcralorum, 

Quorum  muneribus  sisiitur  istc  locus. 

ALIliD  EPITAPIIIUM  LUDOVICI. 

(Ex  telcri  membram  S.  Arnulft  Hetetuit,  upudBa- 

luiium,  Capilnl.  tom.  II,  pay.  liiGU.) 
Prxeelsus  merilis,  fanioso  cl  noinine  clarus, 
Felix  Auuuslus  hic  Luduicus  adcsl. 


OCXOMENTO  PII  980 

A  Corporis  liic  artus  clausit  quan.lo  ultiraa  solvit 

Ilumanx  vitse  ct  supcr  astra  petit. 
Ilic  liclus,  fortis,  nulli  pietatc  sccundus, 

Clcmens,  et  paticns,  atquc  benignus  crat. 
Ecclesias  Christi  riiu  renovavit  honcsto, 

Ipsius  et  cultor  verus  ul.ique  fuit. 
Cxsaris  bic  gcnitus  Caroli  Augustique  siipcrstcs 

Succcssit  regno  huic  sceplra  rcgens  populi. 
Quem  nunc  pro  sacris  mcriiis  jam  credere  fas  csl 

Cum  Cliristo  Domino  regna  tencrc  poli. 
Cujus  germanns  Drogo  Chrislique  saccrdos 

Transtulit  huc  corpus,  coudidit  lioc  tumiilo. 

Deccssit   iiitcm   anr.o  impcrii   Siii  xxvn,  ilic   xn 
Kal.  Jnln,  4IIIIIO  vcro  xtatis  i.xiv,  quievitquc  iu  pace. 

Ilanc,  a±lerne  Dcns,  Cxsar  Lolharius  arain 
B      Devoto  jussil  corde  parare  tilii ; 
lllic  sacra  tui  quo  viclima  ritc  sacrctur 
Corporis,  ct  iial  sanguinc  iiiun.'a  tuo. 


LUDOVIGI  I 

COGNOMENTO  PII  ,   IMPERATORIS   AUGUSTI 

NEGNON  FILIORUM  EJUS 
DIPLOMATA    ECCLESIASTICA 

USQUE  AD  DIVISIONEM  IMPERIl  ANNO  DCCCXL. 


I 

PRO  NOEILUCF.NSI    MO.N.VSTERIO. 

(Aimo  793.) 
[MabilL,  Annal.  ord.  S.  Bened.,  tom.lll.pag.  715.] 

Ludovicus  gralia  Dei  rc\  Aquilanoriim. 

In  f.hristi  noniinc  nohis  reclum  esse  videtur,  ut 
quandoque  ccclesiaslici  viri  catholiri  et  Dci  sacer- 
doies,  clerici  ct  pauperes,  ad  noslram  pctent  cle- 
mentiam,  eis  reg.ilis  poteslas  luitioncin  impertiat, 
qui  fidelitcr  ad  noslram  desideranl  pcrlingere  ma- 
gnificentiam.  Et  Chrislo  auspici  sine  dubio  plenius 
credimus  divina  misericordia  nobis  cxandire,  si  pc- 
tilionilius  saccrdotum  placitis  auribns  obaudiamus, 
et  ea  qux  recta  poposcerint,  ad  clTecmm  pcrduci- 
mus.  Deniquc  ostensum  cst  in  conspectu  uostro  pcr 
magnilico  viro  cl  parentc  nostro  Atonc  diacor.o  al- 
que  ahbate  statuta,  qnam  ipse  cx  orc  gloriosissimi 
cl  gcnitoris  niei  rcgis  Caroli  sniiinuiniqiie  catholicum 
sumpsit,  qualiler  cellola,  cujus  vocahulum  esl  No- 
vafiacus,  dc  ratione  sancti  llilarii ,  sita  iu  loco 
quieto,  ct  valiic  congrua  ad  habitatioiiein  servorum 
Dci  ct  paiipcrum,  jiixta  possibililatem  loci  illius  mo- 
nachos,  qui  secundum  sancti  Bcncdicti  rcgulam  de- 
gere  dcherent,  instituit.  Et  vcncrahilis  vir  jam  me- 
motalus  dorunus  Alo  abba,  p.ircns  noslcr,  fidelissi- 


C  mus  domino  cl  gcnilorc  meo  ct  nostcr,  nohis  suhli- 
liler  suggessit,  ut  ipsa  cclla  vel  reiculas,  quas  ipse 
ihidem  dctulit,  uccnon  cl  hoc  quod  licrmcmhcrtus 
sacerdtis  rcctor  ipsins  cellohe  ibidem  confirmavit,  el 
illas  conjunclioncs,  quas  antcriori  pontilici  Pictavcn- 
sis,  qucm  nos  recognoviinus,  Ansaldiis,  Eharcius, 
cl  Guozbertus,  ad  ipsam  cellam  dclulcrunl,  vcl  Dei 
limenics  et  viri  calholici  inantca  couferrc  voluerint, 
pcr  noslram  inuuificenliain  scmpcr  sil  coiijiuictiim, 
et  nunquam  sit  interruptum.  Prxcipiendo  prxcipi- 
mus  universis  lidelihus  noslris  episcopis,  ahbatihiis, 
ducibns,  comilibns,  vicariis,  ccntenariis,  telonariis, 
vcl  omnibus  missis  nostris  discurrcotibns,  scu  qui 
ciiram  publicam  cl  privatam  habcrc  noscuiitur,  ut 
in  rciculas  pr.cfalx  cellol.e,  vel  homines  corum  ubi- 

j)  que  commaneniibus,  qni  ihidem  rcctc  aspiciunt, 
niillo  unqiiam  lcmporc  ad  causas  audicndas,  vcl  fre- 
da  uniliquc  cxigenda,  seu  mansiones  aut  paraias  fa- 
cicndum,  vel  quascnnque  reddibnliones  requircndas, 
ingrcdi  non  prxsumant;  scd  pro  intcgra  firmiiatc 
pctiit  mciuoraltis  domnusAio  abba  suiqiie  monachi, 
ul  circa  ipsa  cella  Dei  pcr  noslram  auctoritatcm  in 
omnihus  cnnfirmare  dcberemus  :  qiiod  pro  revcrcn- 
tia  domiiii  el  palroni  nostri  bealissimi  llilarii  hcni- 
guissimo  animo  illnd  prxslilissc  vcl  confirmassc 
compcrilc.  Et  quidquid  evindc  fiscus  noslcr  atigmcn- 


?8i 


DirLOMATA  ECCLESIASTICA . 


Stftt 


iive  polueril,  inspeclam  nostram  Qrmiiatem,  sicut  \ 
per  emuniiaies  anteriorum  regum  declaratum  fuissc 
iudullum,  tam  de  ipsas  rcs,  qux  prxsenli  lcmpore 
ad  ipsa  casa  Dei  lcgilime  oblingiint,  quam  ct  de  cas, 
qux  a  Deo  limcntibus  liominibus  ibidem  inantca 
fueril  condonatum,  in  luminaribus  ipsius  sancti 
loci  vel  gtipendia  inonachoruiu  perpetualitcr  dct.iat 
proficere  in  augmentis  :  qualenus  ipsa  congregaiio 
pro  slabil  lalc  regni  nostri  niclius  deleclel  Domini 
misericordiain  adlenlius  exoraie.  Et  ut  liaec  prx- 
ccptio  firmiorem  habeatur,  et  mclius  conscrvelur, 
subter  eain  decievinuis  affirmare.  In  Dei  nomine 
Ueginperius  scu  indignus  vocalus  episcopus  sive 
cappalanusLudovicoregisAquitaniorum  snbs.Sign.f 
Magnario.    Sign.  f  Iinmone.    Sign.  f    Adalberto. 


III. 


PRO    SIONASTEhlu   Cl.lLONENSl. 

(Antw  807.) 

[Apud  D.    Bouqucl.,   Jiecueit   dei  hist..  tom.  VI, 

pag.  452.! 

In  nomine  Domini  noslri  Jcsu  Chrisli,  Ludovicus 
divina  ordinanle  providcnlia  rcx  scrfinissiimis  Aqui- 
laiii;c  . 

Quoniam  cogitandum  nobisesl  qualiicr  aeterni  rc- 
gis  amorem  obsistentc  peccatorum  pondere  amitlcre 
non  possimus,  locis  insistenlibus  divinis  cullibus 
placuit  largiri  propler  regnum  xternum  Salvatoris 
nostri,  cjusque  inibi  sibi  famulanlibus  beneficia  op- 
portuna  :  quaicnus  ab  illo  remunerali,  gaudio  sine 
flne  mercamur  perfrui.  (deo  noiuin  esse  volunms 


Sign.  f  Erlaldo.  Sign.  f  Garico.  Sign.  f  Witfredo.  B  om"ibus  fidelibus  prssentibiis  el  fiilmis,  quod  pe- 


Sign.  f  Ademaro.  Sig.  f  Raganfredo.  Sign.  fBi- 
cone.  Sign.  f  Gislemaro.  Ilem  sign.  Gislemaro  Caro- 
lus  subs.  Sign.  f  Harialdo.  Sign.  Abbone  Jalinus 
clcrictis  subs.  Sign.  f  Wadone.  Sigu.  Lttdovici 
gloriosissimi  regis. 

Data  ih  Nonas  Augustas,  anno  2">  [Caroli  glorio- 
sissimi  regis]  et  anno  14  regni  noslri.  Actnm  Jogun- 
diaco  palalio  noslro.  Ego  Bildigarius  ad  vicem  Dto- 
lati  subscripsi. 

II. 

rno  homasterio  cobsuricensi. 

{Anno  807.) 

[  Apud  Baluz.,  Ccijiitut.  reg.  Franc,  loiu.  II,  pag. 
401.] 

Ludovicus,  gratia  Dei  rex  Aquitanorum,  omnibus 
episcopis,  abhaiibus,  comitibus,  domesticis,  vicariis, 
ccntenariis,  seu  reliquis  fidelibus  noslris  praesenti- 
biis  scilicet  ct  futuris.  Notum  sil  quia  concessimus 
Eridegiso  :d>b:iti  ex  monasterio  sancti  Marlini,  ubi 
ipse  corporc  rcquiescit,  ut  iuonachis  Cormaricensis 
iuonasterii,  qui  monastice  sub  Regula  sancli  mona- 
chorum  Patris  Bcnedicti  degere  videntur,  liceat  duas 
nares,  vcl  quolqnot  fuerinl  sihi  necessarix ,  per 
omnia  flumina  iu  rogno  uosti-o,  Dco  propitio,  discur- 
iciitia  absque  ulla  consuctudine  proptcr  suas  neccs- 
sitatcs  dirigerc.  Ad  cujus  concessionis  auctoritatem 
< orroborandaiu  lioc  pncsens  fieri  jussiimis  pr;cce- 
|iium,perquoil  imperiali  auctorilate  jubemus  ut  nul- 


tcnie  domno  Guillclmo  monacho,  qui  in  aula  gcni- 
loris  nostri  Caroli  Augusti  comcs  e\stitil  clarissi- 
nius,  sed  pro  Dei  amore  meliorem  exercens  vilam 
studuit  esse  pauper  recusando  sublimia;  ob  irre\o- 
cabilem  vero  sua;  dileciionis  circa  nos  fideiitatem 
pelitioni  ejus  prxbenles  assensum,  placuit  nobis,  tam 
pro  iuercedis  nostr.e  augmenlo,  quam  pro  amore 
cjus,  ad  monasterium  quod  dicitur  »  Gellonis,  situm 
in  pago  Lutevense  juxta  fiuvium  Aiaur,  subtus  ca- 
stiuin  Virduni,  sacratum  iu  honorc  Domiui  et  Sal- 
valoris  nostri  JesuChristi  et  sancl.-c  Marixsanctique 
Michaelis,  ac  sanctorum  aposlolorum  Petri  et  PauU 
ct  sancli  Andrx  omniumquc  apostolorum,  conslru- 
ctum  a  jani  dicto  coniile  Guilleimo  in  causa  nostri 
C  geniioi  is,  ubi  h  Juliofredus  rector  et  abbas  prxessa 
videtur,  aliquid  ex  rebiis  tradere  nostris,  id  est  li- 
scum  qncmdam  nostrum  in  pago  Bidcrrense  qui  di- 
citur  Miliacus,  cum  villa  et.  ecclcsia  sancti  Para- 
gorii,  et  Miliciano  villa  alque  Campaniano,  cuia 
omoibus  appeudiciis  el  adjacentiis  suis  sub  omnL  in- 
tcgritale,  sicut  a  misso  nostro  coniite  c  Golcelmo 
pcr  cruccs  in  lapidibus  sculptas  seu  decursus  aqua- 
riiin  in  terminationibus  tradituin  ct  assignatum 
cst,  a  genitore  noslro  cl  a  noMs  possessum.  Et  iu. 
p;igo  jam  dicto  Luievense  locum  qui  dicitur  Gas-- 
trias,  vulgare  aulem  CastraTPaslura,  ad  pecoru 
eorum  alenda,  cumecclesia  sancti  Marlini,  cuni  tcr- 
minis  et  adjaccntiis  suis,  cum  omni  integritate,  ad 
diversos  usus  eorum.  Ei  in  eodein  pagd  villam  quai 


lus  nostrorum  prxsenlium  sive  futurorum  in  hac  re-  D  dicitiir  Magaranciatis  cum  crclcsia  sancti  Felicis, 


gali  sanclionc  audeat  illis  in  aliqua  parte  conlradi- 
ccre.  Et  ul  inajorein  liabeat  in  se  hoc  prxceplum 
vigorcm ,  aunuli  noslri  inipressionc  sigillari  jus- 
siinus. 

Dala  VII  Idus  Aprilis,  anno  27  rcgnL  noslii.  Ac- 
i.iiii  Cassauogelo  palatio  in  Dei  noiuinc  feliciler. 
Ameii. 

Albo  ad  vicem  Helisacbar  scripsi. 

■■  Gellonensc  rnonasleiium  situm  iu  Occitania  in 

fiago  Lulcvensi  ad  Araurim  fluviolum,  nimc  S.  Guil- 
elmi  de  Deseilo  dicitur,  Saint-Guillem-du-Desert. 

bJuliolrcdi  meminit  lahiilaiiumGellononse  hisvcr- 
his  :  «  Juliofredus  abba,  consangiiineus  Caroli  nn- 
per.itori ;,  fccii  teslamentuin  scriberc,  in  ipm    con- 


ciiui  omnibus  appendiliis  cf  adjacenliis  suis.  liono- 
rciii  vero  illiiiii,  quem  domnus  Giiilieimus  seu  alii 
lideles  per  inslruiuenla  chartarum  pr;cfato  mona- 
slerio  tradidciunl,  in  quihuscunquc  loiis  sil,  qu;c- 
i[iie  ciiani  deinceps  in  jurc  ipsius  simcii  ioci  per  nos 
auupcr  alios  voluerit  divina  piclas  augeri,  totuui  nos 
pro  xterr.a  rcmiuieraiioiie  pra\licio  monaslerio  con- 
ccdiiiias,   ul  perpetuis  lemporibus  in  alimonia  pau- 

lii.clui'  omnis  honor  qucm  acquisivit  sanclus  \\  illel- 
HHTs  princeps  totius  Galliac  finibus  a  dominis  et  piissi- 
niis  Garolo  et  Ludovico  in.peraioiibus.  > 

c  Gotcclmus  lilius  eral  sancii  Guillcimi  ducis  To 
losani,  frater  Bernardi  postniodum  ducis  Sepii- 
manix. 


fgj  l.l  DOVICI  I  COGNOMiLNTO  PB  OSi 

perum  ct  stipendia  monacborura  iLidera  Deo  famu-  A  scite.  Pr.e<  ipientes  ergo  jubemus  ut  nullus  judex 


l.uitium  proliciat  in  augmentuni.  Ilac  oinuia  pra- 
scripta  cum  ecclesiis,  villis,  villaiil.us,  domihus, 
a-dificiis,  campis,  terris,  vincis,  olivetis,  silvis,  gar- 
ricis,  pratis,  pascuis,  itiolenilinis,  aipiis  aquariiinqiic 
decursibus,  uerviis,  exitibus  et  rcgressibus,  culiis  et 
incullis,  cuin  omnibus  adj.ieenliis  earum,  lo!um  ct 
inlcgrum  prxdiclo  raonasterio  Gellonensi  per  lianc 
donationis  auctoriiaicui  perpetualiter  concedimus 
ail  habendum  :  ita  videlicet  ut  quidquid  ali  kodierno 
die  et  tempore  de  praedictis  rebus  facere  vcl  ordi- 
narc,  vel  etiam  disponere  babitalorcs  hujus  loci  vo- 
luerint,  libero  in  omnibus  perfruantur  arbitrio  fa- 
ciendi. 

Godoleimus  notarius  ad  viccin  Guigonis  reco- 
gnovit. 

Datum  hoc  pnveeplum  V  Kal.  Januarii,  •  Indi- 
clionc  l,anuo27  domiui  Ludovici  rcgni,  Tolosx  pu- 
blicc;  Caroli  vero  impcrii  *>  8.  Et  ut  b;ec  auctoritas 
nostris  futurisque  lemporibiis  Domiiio  protegente 
valeat  inconcussa  nianere,  inanu  propria  subscripsi- 
inus,  ct  annuli  nostri  imprcssionc  firmari  jussimus, 
in  Dci  nominc  feliciler.  Anicn. 

Sigauin  domni  Ludovici  sercnissimi  rcgis. 
IV. 

MtO  MONASTEMO  DDSEBE3SI. 

(Amw  8U.) 
[Apud  D.  Bouquet.,  ibid.,  ex  ChifHct.  in  probal.  ad 
Hist.  abb.  Trenorciensis,  pag.  2t>0.] 
In  noraine  Domini  Dci  et  Salvaloris  noslri  Jesu 


publicus,  neque  quislibel  ex  judiciaria  potestate,  nec 
ullus  cx  fidclibus  sancUe  Dei  Ecclesia;  ac  nostris,  iu 
ccclesias  ac  loca,  vel  agros,  scu  rcliquas  possessio- 
nes  pr;edicli  inonaslerii,  quas  modcino  tcmpore 
jusle  et  ralionabilitcr  per  donationem  domiii  ct  ge- 
niloris  nosiri  vcl  cxierornm  lidelium  possidere  vidc- 
tur  in  quibuslibet  pagis  et  territoriis,  quidqnid  ibi- 
dem  coUatum  fuit,  vel  qii:equc  deinceps  in  jnre  ipsius 
sancti  loci,  aut  per  nos,  aut  per  alios  voluerit  divi- 
na  piclas  augeri,  ad  causas  andiendas,  vcl  frcda 
exigenda,  aut  mansiones  vel  parocias  [paralas]  fa- 
ciendas,  aut  fidcjnssores  tolleudos,  vcl  hoiniucs 
ipsius  ecclesia?,  tam  ingcnuos  quamqiic  el  servos, 
qui  supcr  lerrain  ipsius  residere  videntur,  dislrin- 
1>  gcndos;  ncc  ullas  rcdhibitiones  aut  illicitas  cccasio- 
nes  rcquirendas  ,  ullo  unquam  temporc  ingredi  au- 
dcat,  vcl  cxaclare  pra:sumat.  Et  quidquid  de  rcbus 
prxfati  inonasterii  llscus  sperare  possct,  lotum  nos 
pvo  aelerna  rcmuneratione  jam  dicto  monaslcrio  con- 
ccdimus,  ut  perpeluis  tcmporibus  in  aiimoniam 
paupcruin  el  stipendia  inonachoruin  ibidem  Dcn  f.i- 
mulanliuin  proflciat  in  augmentum.  Et  quando  qui- 
dem  divina  vocationc  supradiclus  abbas  vel  sncces- 
sores  cjus  de  hac  luce  migravcriut,  quandiu  ipsi 
nionacbi  interse  lalcs  invenire  polucrint,  qui  ipsani 
congregalioncni  secundum  rcgulam  sancti  Bencdicli 
rcgerc  valeant,  pcr  hanc  nostram  auctoritatcm  et 
consensum  Hcentiam  habcanl  eligendi  abbates,  qua- 
tcnus  ipsis  scrvis  Dei  qui  ibidcm  Dco  famularc   vi- 


Cbristi,  Ludovicusdivina  orJinante  providenlia  im-  C  denlur,  pro  nobis,  conjugc  proleque  noslra,  et  sta 


peralor  Atigustus. 

Comperiat  inlerca  omnium  Qdetium  noslroriiin, 
prxsentium  scilicct  et  futurorum  solerlia,  qualiter 
Dexter  abbas  ex  monasterio  c  Duscrcnsi,  quod  est 
construclum  in  honore  sanclx  Mari;e  virginis  et 
Siincii  Pctrict  aliorum  sanctorum  in  terrilorio  Arau- 
sico,  veniens  ad  nos,  dctulil  nobis  pr.xceptum  Caroli 
serenissimi  imperaloris  geniloris  nostri,  in  quo  con- 
tinebatur  qualiier  ipsum  locum,  qui  erat  dc  pro- 
prictate  soli  ejus,  r,d  eumdem  [idcni]  monastcrium 
conslrucndiim  Norfidio  ab!;ali  vel  ejus  successoribus 
concciscral  atque  perpetuis  tcmporibus  ad  habon- 
dum  confirmaverat.  Sed  mcmoralus  abba  et  ejus 
congregalio  petierunt  celsitudinem  noslram,  ul  ipsas 
res  cum  omnibus  appendiciis  vel  adjacentiis  eaium, 
ad  ipsam  ccclesiam  ad  eorum  supplcudas  necessita- 
tcs,  ex  nostra  aucloritale,  pro  mcrcedis  nostraj 
augmcnlo  confirmarcmus  :  el  tale  pra-cepliim  eis 
lieri  jubercmus,  pcr  quod  memoralas  res  et  alias 
«1  ii.«*  a  Dcum  limcntibus  ad  ciimdeiu  sancltiin  locum 
collatae  sunt,  quicte  habere,  atque  perpetuis  tempo- 
ribus  absque  alicujus  contrarietale  possidcre  va- 
icrent.  Quorum  pclitionem  denegare  noluimus;  sed 
in  omnibus  ita  prxslitissc  vcl  confirmasse  cogno- 

■  Male  mdietwne  10  aptid  Mabillouium,  qui  illud 
(iiplonia  edidit  iu  Aclis  SS.  ordinis  S.  Bened. 
Exc.  iv,  parte  i,  pag.  90. 

b  J.un  igitur  Guillelmus  monachus  eral  anno  807; 
r.iqi-e  uieo  cj'ib  monachalus  non  csl  difTerendus  in 


bilitalc  toiius  imperii  noslri  a  Deo  nobis  conccssi  vcl 
conscrvandi,  jugiter  Domini  misericordiam  exorare 
delecletur.  Et  ul  haec  auclorilas  nostris  futurisque 
temporibus  melius  inconvulsa  conservctur,  manu 
propria  subscripsinius,  ct  de  annulo  uostro  subter 
sigillarc  jussimiis. 

Signum  Luilovici  sereuissimi  imperaloris. 

Ilelisachar  rccognovi  et  subscripsi. 

Dala  pridie  Kalcndas  Junias,  anno  primo  Christo 
propitio  iniperii  noslri ,  indictione  7.  Actiiiu  Ai|uis 
graui  palalio  rcgio  in  Dei  nomiuc  felicilcr.  Amcn. 

V. 

PBO  UONASIERIO  SANCTI  SEVEniM   BURDEtALENSl. 

I 

(Anno  814.) 

[Apud  D.  Bouquet.,  ibid.,  pag.,  458,  ex  Bessio   in 
Regibus  Aquit.,  pag.  17.] 

In  nomine  Domini  Dci  ct  Salvaloris  noslri  Jcsu 
Christi,  Ludovicus  divina  ordinanle  providcntia  im- 
pcralor  Auguslus. 

Nolum  sil  omnibus  fidelibus  sancti  Dei  Ecclesiic 
ac  nostris  piaesenlibus  scilicet  et  fuluris,  quia  pla- 
cuit  nobis  pro  mcrccdis  no-.ii  ,c  augmcnlo  ad  monas- 

aiiniun  sequentem,  ut  Cointio  visum  csl,  scd  an- 
no  800  consignanduB,  anonymu  Vilae  cjus  scriptori 
cl  Or.lcrico  siifliagautc  hoc  diplomate. 
•  Vulgo  Donzere  ad  Hhodanum. 


98.-; 


DIPLOMATA  ECCLESIVSTICA, 


986 


terium  a  S.  Scvcrini  props  urbem  Burdegsleusiun.,  A  tibus  hosttbus  ignemque  stibmillentibus  ,  qwedam 

strumenla  cliurtaruin  pcr  quae  regcs  regiuieque ,  cl 
caeteri  qiumplures  calbol.ci  viri  rcs  alqtio  inancipia 
ecclesicc  in  honore  Christi  martvrum  Gervasii  el 
Protasii  conslructac,  cui  auctore  Deo  ipse  pra-est . 
coululerant.olim  exusta  vel  concremala  fucriiit;  per 
quas  eliam  auclorilales  nor,  solum  praedecessores 
sui,  rcctorcs  videlicet  ipsius  ecclesix,  sed  etiam  ip-e 
in  pos.rooduiu  easdem  res  vel  mancipia,  quceineis- 


villam  quae  dicitur  Miscaria,  in  pago  Santonico  supcr 
Ouvium  Gniumnam  silam,  cum  omnibus  appenditiis 
suis,  ad  supplementuni  fratrum  in  ipso  monasterio 
consistenlium  reddere;  atque  ut  perpetuis  tempori- 
bns  quieie  illam  pars  praedicti  monasterii  kabere  va- 
lcat,  per  has  noslr.e  auctorilatis  litieras  confirmare. 
Proinde  hoc  praeceptum  nostrum  ficri  eis  jussimus, 
per  quod  cunctis  Bdelibus  sancia?.  Dei  ccclesix  pra> 


sentibus  el  futuris  notum   facirans,  ut  praedictam  dem  quac  exustafuerunt  strumentis,  justcet  lcgaliter 

villam  cuin  oinnibus  appenditiis  suis  vel  adjacenliis,  et  secure  ac  quiele  hactenus  tenuerant  ac  posscdc- 

cuni  domibus,  aedificiis,  lerris,  vincis,  pralis,  silvis,  rant,  ceu  firmitatis  studio  screnilali  noslrrc  ul  eas- 

pascuis,  aqnis,  aquarum  decursibus,  quidquid  ibi-  dem  aiictorilates  noslra  lirinareiniis  auclorilale.  Nos, 

dera  jure  pertinere  videtur,  toliim  et  integrura  vcl  itaque    pcrspectis  eisdcm  aucloritalibus,  pro  mcr- 

inexquisilum   per   hanc    nostram    auctoritatem   ad  ccdis  noslrtf",  auginento,  libuil  nobis  praefati  venera- 

ipsura  monasterium  agnoscant  a  nobisesse  rcdditum  "  bilis  viri  peiitionibus  annuere,  et  eisdem  auctorita- 

atque  conlirmatum.  Pra.cipienles  crgo  jtibemus  ut  tibus  banc  quoquc  noslram  jungcre  auctoritalcm 

nnllus  quilibet  dc  praidiclis  rebus,  quas  nohis  prae-  per  quam  jtibeimis  alque  pracipimus  ut  omncs  res 

fato  monasterio  redderc  alquc  confirmare  placuit,  vcl  mancipia  ,   quae  ex  liberalitaie   eidem    collata- 

aliquid  abstrabere  aul  injusle  minuere,  aut  aliquam  fuerint  ecclesiae,  noslris  et  fuluris  lemporibus    per 

contrarielalem  facere,   vcl  injustam  resultationem  hanc  nostram  auctorilatem  praefatus  Franco  episco- 


inferre  tenlct :  Sed  liceat  ipsas  res  memoratas  ec- 
clesiae  possidcre,  aique  pro  omnibus  tcmporibus  ad 
stipendium  fratruin  ibidcm  Deo  famulantium  profi- 
cerc.  Et  nulliis  eain  [eas]  exinde  ullo  unquam  tem- 
pore  abstrahere  nitalur,  si  Dominiim  vult  habere 
propitium.  Nullus  unquam  judcx  publicus  in  prae- 
diclis  rcbus  ad  causas  audiendas,  vel  freda  exigenda, 
aut  mansioncs  vcl  paratas  faciendas,  vel  lidejussores 


pus  successoresque  sui  absque  ulla  inqnietudine  vel 
injusla  interpellalionc  quiete  et  securc  habcre  vel 
possidere  valcani.  Quod  si  forte  supcr  eisdem  rebus 
antc  praefatara  exustionem  a  proelatis  ipsius  civitatig 
jurc  possessis  quacslio  orl.t  fuerit ,  ut  pro  eis  discc- 
ptare  neccsse  sit ;  ita  per  hanc  nosiram  auclorita- 
tcm  casdein  res  el  mancipia  ipsius  ecclesiac  dcfcn- 
danlur,  siculi  pcr  cadem  slrumeiila ,  si  igni  asviim- 


tollendos,  aul  bomines  ipsitis  ecclcsiae  distringendos,      pta  11011  fuissent,  legibus   defendi   potuerant.   Kl   ut 

-.».*  i.ll.i..  *,»iai.>li.,  .,.■,.»_-  n.ii  ;n..  ;,..  ■   ..,.....;.......    .........     ^4  1 • — :»_..  i. : 1     i.__. _.    •      i»  . . 


nut  ullas  redhibiliones  aut  illicitas  occasiones  reqni- 
rcndas  ingrcdi  audeat,  vel  exactarc  prxsumat;  ita  ut 
bac  fiitnris  temporibns  saivac  et  illaesae  pcr  nostram 
defcnsionem  oinni  tcmporc  persistere  valeant.  Ha-c 
vcro  aucloritas  ut  nostris  futtirisquc  lcmporibus 
melius  credalur,  et  a  fidelibus  sancta.  Dei  Ecclcsiae 
et  a  noslris  inviolaliililer  custodiatur,  manu  propria 
subscripsiinus.  ct  dc  annulo  nostro  subler  jussimus 
sigillari. 

Sigmim  Ludovici  screnissimi  imperatoris. 

Dat.  v  Idus  Julii,  anno   1  Cbristo  propitio  imperii 
nosiri,  indictione  7.  Actum  Aquisgrani  palatio  regio 
in  Dei  nominc  feliciler.  Amen. 
VI. 

r-1.0  ECCLESIA    CENOMANENSI. 

(Anno  814.) 
[Apud  Mabill.,  Analect.  vel.,  pag.  200.  ] 

In  noiniiie  Doinini  Dci  Salvatoris  nostri  Jesu  Cliri- 
sti,Ludovicus  divina  ordinanteprovidenlia  imperator 
Augiisius. 

Novcrit  sagncilas  seti  industria  (idelium  oinnium 
nostrorum,  tam  pnescnlium  quam  et  futurorum,  eo 
quod  vir  vencrabilis  Franco  Cenomanicae  urbis  epi- 
scopus  oblulit  sereuilali  nostrae  quasdam  auclorita- 
tespr.edccessorum  iiostroruni,  regnm  videlicet  Fran- 
corum,  in  quibus  conlinebantur  quod  partim  ne- 
gligenlia  incuriosorum  boniinum,  partim  depopulan- 


haec  auctoritas  firmior  habeatur,  ct  in  futura  tem- 
pora  conscrvclur,  nianii  propria  subscripsimus,  ,  ct 
annuli  nostri  impressione  signaviutus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  impcraloris. 

Data  xin  Kalcnd.  Seplcmbris,  anno  I  Chrislo  pro- 
pilio  imperii  nostri  ,  iiidicliune  SC.pliina.  Acluin 
Aquisgrani  palalio  nostro  in  Dci  noininc  fcliciter. 
Amcn. 

VII. 

IT,0   ANISOLENSI    MONASTLRIO. 

(Anno  814.) 

[Apud  D.  Bouquel.,  Rccucit  dcs  liisi.,  tom.  VI,  pag. 

460,  ex  archivis  hujus  monasterii.] 

In  nomine  Domini  Dci   ct  Salvatoris  nostri  Jesu 

^.  Christi,  Ludovicus  divina  ordinanle  clcmcnlia  impe- 

rator  Augiistns,  omnibus  episcopis,  abbalibus,  duci- 

bus,  coinilibus,  vicariis,    ccutenariis,    aclionariis, 

missisiiostrisdiscurrenlibus,  vclcunclis  fidelibus,  etc. 

Proinde  comperiat  omnium  (idelium  nostrorum 
solcrtia  quia  vir  venerabilis  Adalgisus  abba  ex  mo- 
naslerio  Anisola  veniens  ad  nos,  dctulil  serenitali 
nostrae  pracccptuni  donini  ac  gcnitoris  noslri  Caroli 
sercnissirai  imperatoris,  in  quo  contincbatur  quali- 
leripseet  avus  noster  Pippinus  bonae  memoriae  rex, 
seu  anleccssores  eorum  ,  reges  vidclicct  priores,  ob 
amorcm  Dei  tranquillitatemque  fratrum  ibidenicon- 
sistentium,  scmper   ipsura  monasterium   sub  plcnis- 


•  Hoc  monastcrium  postea  cum  Blaviensi    S.  Romani    idem  iiriperator  ad  preces  Sicharii   cpiscopi  Ec- 
clcsire  Dur.lcgalensi  suhjccit. 


Of.7                                             I.IDOVICI  1  COGNOMENTO  PH  o:;s 

sima  defensione  ct  iir.munilatis  luilione  habuisseni.  \  scoporum  eamdem  revelare  jacluram iia  vide- 


Seil  pro  finniialis  siu<lio  petiil  pr*dictus  abba  ut 
rirca  ipsum  sanctum  locuni  ilcnuo  lalia  pro  merce- 
<lis  nostra:  augmento  concedere  et  confirmare  de- 
bcremus.  Cujun  petilionem  pro  divino  amore  renuere 
noluimus.  Sc<l  in  omnibus  el  prasentes  ct  fuluri 
fldeles  sanctre  Ecclesia:  et  nostri  ita  conccssumat- 
que  (lerpciuo  a  nobis  confirmalum  esse  coguoseant. 
Pracipientesergojubcmus  ut  hnllus  judex  publicus, 
ncque  quislibet  es  judiciaria  potestale,  nec  ullus  cx 
fiilelibtis  sanclx  Ecclesise  cl  uostris,  in  ecclesias  aut 
loca  vel  agros,  scu  rcliquas  possessiones  pr.vJicii 
mona&terii,  quas  moderno  tcmpore  juste  ei  raliona- 
biliter  possidcre  videtur  in  quibnslibel  pagis  et  ter- 
riloriis  infra  diiioncin  imperii  noslri,  ad  causas  au- 


licet,  ut  [perl  eorum  auctoritatem  anleccssores  sui 
episcopi  rcs  et  mancipia,  qnae  in  eisdem  inslrumen- 
lis  charlaruro  incendio  exustis  conlinebanlur ,  sive 
eadem  qnse  poslea  a  catholicis  viris  eidcin  collata 
fucrunt  ecclesia»,  baclcnus  sccure  et  quicte  in  jurc  et 
polestale  pradiclae  tenuisscnt  ccclcsix.  Scd  et  ipsam 
sanclani  sedcm  anlecessores  nostri  reges  cun,  cellu- 
lis  subjcclis  vcl  oninibus  rebus  justc  ad  se  aspi- 
cientibus,  muoilionem  videlicel  Lingoniac  civitatis, 
ubi  habetur  ecctesia  in  honorem  sancii  Mammetis 
cximii  martyris;  Castrum  Divionense,  in  quo  sita 
est  ecclcsia  in  honorc  sancti  Stepbani  protomarly- 
ris.  ct  juxta  reiurum  monaslerium  B.  Benigni  cuui 
omni  eorum  iittegritate ;    et  in   pago  Toruolrense 


dieiulas,  vel  frcda  exigetnla,  aut  inferendas  cxactan-  15  [Le   Tonnerrois),  monastcriuni   Melundcnsc  ,   et   in 


das,  sive  mansiones  vel  paratas  facieiulas,  nec  fide- 
jussorcs  tollcndos ,  aut  homines  ejusiicni  ccclesiae 
dislritigen  los,  nec  ullas  redhibitiones  aut  illicitas 
occasioncs  requirendas,  ullo  unquam  tempore  ingredi 
audeat,  vel  exactare  prasumat.  Sed  liceat  memorato 
abbati  suisqtiesucccssoribus  respr:efai;eEcclesia:  gtib 
immunilatis  defensionc  quieto  tramite  possidere,  et 
nobis  liilelilcr  deservirc,  atque  pro  slabilitatc  nostra 
vel  loiius  intpcrii  a  Deo  nobis  eoncessi  alque  con- 
servaiuii,  mia  cnui  fralribus  stiis,  Doinini  misericor- 
diam  exorare.  Et  ul  ha:c  auctoritalis  confirmatio 
firmior  ac  robttstior  habealur,  ct  ali  omnibus  fidcli- 
bus  sanctv  Dci  Ecclesi.e  et  nosiris  diligenlius  con- 
scrvetur,  manu  propria  subscripsimus,  et  annulino- 
stri  impressione  signari  jussiinus. 

Signum  Ludovici  screnissimi  imperatoris. 

Heiisacliar  recognovi. 

Data  vin  Kal.  Septemb.,  anno  primo  Christo  pro- 
piiio  imperii  nosiri ,  indict.   7.  Aclum  Aquisgrani 
palalio  in  Dei  nominc  felicilcr.  Amcn. 
VIII. 

PRO   BF.TTONE   EPISCOPO   LING0NEHSI. 

(.timoSU.) 

[ApudD  Boiiqiiet,  i6id.,  p.ig.  4GI ;   inlnstrum.  ad 

lom.  IV  Cutluv  Christiumv,  eol.  129.] 

ln  nomine  Doniini   Dci  cl  Salvatoris  noslri  Jesu 

Chrisli, Ludovicus  divina  ordinante  providentia  im- 

perator  Auguslus. 

Si  sacerdotibus  in  quiiiuslibet   neccssitatibtis  ec 


codcm  pago  Caslrum  Tornoirensc,  caput  videlicet 
comitatus ;  et  abbatiolam  S.  Symphoriani  in  L.idi- 
niaco  ,  cum  ccclesiis  aliisque  rebus  sibi  aspicienti- 
bus;  et  infra  muros  jam  dictre  Lingonis  abbaliain 
S.  Pelri;  et  juxta  eamdem  civitatem  monaslerium 
sanctorum  Geminorum;  et  in  comilatu  Portensc  , 
cum  oninibus  sibi  competenlibus,  ecdcsiamS.Gcn- 
gulli  marlyris  Chrisli ,  qux  quondam  quorumdam 
(irincipum  tyrannica  sacrile.gaque  lemerilate  ,  atque 
illieiia  prxstiniplione  sine  omnipoleulia  Dei  respectti 
snbstracta  fuissct ;  sed  per  eumdem  decretum  in  eo- 
dem  locorestitulaet  confirmala  :  et  in  pago  Aloirio- 
rum  monasterium  P.esuense  sub  plcnissima  scmper 
dofensione  et  iminunitalis  luitione  habnissent.  Oii 
C  lirmitatcm  tainen  rei  nostulavit  pradiclus  Belto  cpi- 
scopus  uteorumdem  regum  auctoritalcs,  ubamorem 
Dei  et  revcrcntiam  sancli  Mammx  martyris  ,  nostra 
confirraaremus  auctoritale.  Ciijtis  petilioni  libcnlcr 
acqtiievimus,  cl  hoc  praccptum  anctoritalis  noslrae 
circa  ipsum  locum,  pro  amore  omiii|>oicniis  Dei  et 
S.  Jacobi  apostoli  et  fratrisDomini,  cujusbrachium  in 
ecclcsia  S.  Mammetis  conditum  csi,  fieri  dccrevimus, 
per  qtiod  juberoiis  alque  pr.ctipitiitis  ttt  nctno  li.le- 
lium  nostrorum,  vel  quilihct  ex  judiciaria  polestale, 
in  ccc.Iesias  attt  loca  vel  agrus  seu  rcliquas  posses- 
siones,  sive  eas  anle  prafalam  orcupalioncm  Sara- 
cenorum  a  rectoribus  ipsius  ccclcsi.e  per  pr.efata 
stmmenta  cbartarum  legaliter  possessas,  et  proau- 
ctorilaie  conlirntalionis    antecessorum    nosiroriitu 


clesiasticis  nostra  aucioritate  sublevandis  consuli-      regura  postea  adparlemipshisEcclesixcoiifirmalas, 


mus,  et  ad  ministerium  suum  lihcrius  exsequen- 
dtim  opem  ferimus,  a  suuiiiio  ponliftce  Dnmino  no- 
stro  Jcsu  Christo  aelernae  reimiheralioiiis  largiri  no- 
bis  pramia  non  ambigimus.  Nuluni  sii  igitttr  oiiini- 
Lus  <i Jelibtts  sanrLe  Dei  Ecclesiae  et  noslris,  pracscn- 
tibus  scilicet  ct  futuris,  quia  venerabilis  Billo  Lin- 
gonensiuin  urbis  episcopus  obluiit  uobis  aucloritates 
.mtecessorum  noslrorum  regum,  in  qnibns  inscrliim 
rcperimus  quod  olitn  propter  occupalioncm  Sara- 
ceuorum,  instrumcnla  cliartannn,  vel  cliam  immti- 
nitalcs  regum,  qu.c  ibidcin  eranl,  pcrdita  vel  diru- 
pta  fuissenl,  ct  iidcm  regcs  sua  auclorilate,  uiise- 
lan  !i  gratia,  ad  prcccs  prxdecessorum  suortim  ep:- 


[  ad  [  nttllas  redhibitiones  aiit  illiritas  occasioncs  rc- 
quirendas  nostris  ei  futuris  lemporibus  ingredi  au- 
deat,  vel  ea  qux  supra  mvinorah  sunt  exigere  pcni- 
tus  prasumat;  sed  liceat  memorato  prasuli  stiisqiie 
successoribus  res  pradiclae  ecclcsi;e  ,  cuin  cellulis 
sibi  subjectis,  sub  immunilatis  noslra  defensione 
quieto  orJine  possidere,  et  nohis  fidclitcr  descrvire, 
alqtic  pro  stabilitale  noslra  vel  tolitts  impcrii  a  Deo 
nobis  tollaii  vel  conscrvandi ,  una  cnm  clero  el  pa- 
pulo  sil  i  subjeclo  ,  Dci  misericordiam  cxorare.  Et 
quidquid  exinde  fiscus  noslcr  e\igere  debcl,  ad  in- 
tegrum  pradicke  eccicsix  concedimns,  ut  prpctuis 
tcmporibus  ibidem  proficial  in  augmcntum.  Ei  banc 


089  DIPLOMATA  ECCLESIA5TICA.  990 

auctoritatcm,  ul  firmius  in  Dci  nomine  habealur,  et  A  nobis  conccssi  atque  conservandi,  jugiter  Domini 


a  fidclihus  sanche  Ecclcsix  el  nosiris  diligentius 
conscrvctiir,  inanu  propria  suhlcr  firmavimus  ,  et 
annuli  nostri  impressionc  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  scrcnissimi  iraperaloris. 

Hclisakar  recognovit  et  subseripsit 
IX. 

PRO  IIILDEGIUN'0   UAI.LERST  ADIENSI  EPISCOI'0. 

(Anno  814.) 

[Apud  Lcibnitz.,  Scripl.  Rer.    Brunswic,  tom.  II 

pag.  IH.] 

In  nomine  Domiui  Dei  et  Salvatoris  noslri  Jesu 
Cliristi,  Ludovicus  divina  ordinanle  providcntia  im- 
perator  Augustus. 

Si  sacerdotum  ac  servoruin  Dei  pctitioncs,  quse 
nobis  de  necessilalibus  innotuerinl,  ad  eftectum  per-  B 
ducimus,  non  solum  imperialem  exercemus  consiie- 
ludinem,  verum  et  ad  beata;  retributionis  mercedem 
talia  a  nobis  facta  credimus  profutura.  Quaproplcr 
notum  sil  omniura  fidelium  nostrorura  induslrix, 
prxsentium  scilicet  et  futurorum,  quia  Hildegrinus 
Catholanensis,  ccilesi*  Halbersladiensis  episcopus 
venerabilis,  qu.c  csl  constructa  iu  Iionorem  Chrisli 
suique  protomartyris  Slepliani,  super  fiuvium  Hol- 
lemma  in  pago  Harlingowe,  cujus  parochia  piissimi 
patris  noslii  Caroli  impcratoris  Angusti  slatuta  el 
ilelerminata  esl  liis  pagis :  Darlingowe  et  Northii- 
ringmve  et  Belinesheim ,  Hartingowe ,  Svavia  et 
llassingowe,  veniens  ad  nos,  delulit  nohis  immu- 
nitatessanctigeniloris  nostii  pie  semper  niemorandi, 
in  quilius  contincbalur  quomodo  ipsam  sedcm  sub  ' 
plenissima  defensione  et  immunilatis  tuitione  habuis- 
gct.  Pro  liriniiaiis  naraque  studio  petivit  nos  idem 
prxfatus  episcopus  ut  ci  dcnuo  similia  pro  merce- 
dis  noslr.e  augmcnto  concederc  et  confirmare  de- 
bcamtis.Ciijuspetitioni  pro  divino  araore  assensimus, 
etilain  omnihusquxjuslc  cl  ralionabililerpeliil,  per 
lianc  nostram  aucloritatem  studuimus  confirmare. 
Pracipienles  ergo  jubcmus  ul  nullus  judov  publicus, 
neqiie  quislibet  cx  judieiaria  polcstale,  seu  aliquis 
cv  fidelibus  sanctx  Dei  Ecclesire  uostris  ,  in  eccle- 
siara  "aul  loea  velagrosseu  reliijuaspossessioiiesquas 
moderno  tempore  jusie  et  raiionabilitcr  possidcre 
videntur,  in  quibuslibet  pagis  ct  lerriloriis  sitas,  vel 


niisericordiain  exorare  dclectet.  proedictam  vero  pa- 
rocliiam  illius  cncumquaque  pcr  diversos  pagos  si- 
tam,  ncmo  iidelium  nostrorum  ei  exinde  aliquid  ab- 
strabere  aut  prohibcre  prxsumat;  quin  ei  liceat  per 
bane  nostram  nucioritaleni  verbum  prsedicationis 
Domino  auxiliante  exercere,  et  minisierium  suuin 
pleneperagere.  El  ul  aucloritas  ha:c,  noslris  fuluris- 
que  temporibus  Doraino  prolegenle ,  valcat  incon- 
vulsa  manere,  manu  propria  subscripsimus  ct  annuli 
nostri  impressione  signari  jussimus. 

Dat.  lvNon.  Sept.,  anno  incarn.  Dominica;  814, 
indict.  8,  annol  imperii  r.ostri.  Actum  in  Aquisgrani 
palalio,  in  Dei  nominc  feliciler.  Anien. 

X. 

PRO   IULDEEALDO   EPISC0P0   MATISCONENSI. 

(Anno  S14.) 

f  Apud  D.  Bouquel. ,  Recucil  des  hist.  ,tom.\I,  pag.  4G2, 

in  Instr.  ad  lom.  IV  Gultiiv  Chrisl.,  col.  264.] 

In  nomine  Donr.ni  Dei  et  Salvatoris  Jesu  Clnisii, 
Hludovicus  divina  ordinante  providentia  impeialor 
Auguslus. 

Si  Iiberalitatis  nosirx  munerc  de  beneficiis  nobis 
a  Deo  collalis,  locis  Deo  dicalis  aliquid  conferimns, 
id  nobis  et  ad  moi  talem  vitara  feliciter  Iransigendam, 
et  ad  aBternam  pcrpeiualiier  oblinendam  profulurum 
liquido  credimus.  Idcirco  notuin  sit  omnium  fidelium 
nostroruin  tam  prxsentium  quam  et  futuronira  |iu- 
duslri:c],  quia  placuit  nobis  pro  mercedis  nostrx 
augmcnlo,  et  animx  nostra;  einoluraento,  rcs  pro- 
prietatis  nostra?,  qu;e  sunt  in  pago  Lugdunensi ,  iu 
villa  qu:e  vocalur  Rosarius.  quas  oliin  qu;edarn  fe- 
mina  Dei  sanctimonialis  Anstrudis  domino  el  genilori 
meo  Carolo  bon;e  memoi'i;e  pnestantissimo  impera- 
tori  per  chartulam  delegavit  donationis,  ccelcsia.1 
S.  Vincentii  Matisconensis  tradere,  ubi  Hildebaldus 
episcopus  prxest.  Has  itaqne  res,  cum  omnibus  ad 
se  perlinentibus  vei  aspicicntibus,  ciun  mancipiis 
duobus,  bis  nominibiis,  Elmengario  vidclicet  et  Ad- 
gerio,  cum  casa  indominicata,  curtis,  soliis  [silvis], 
pralis,  perviis,  exilibus,  vc!  omnibus  adjacenliis , 
vcl  quanliimcunque  eadein  sanctimonialis  femina  in 
cadem  villa  sua  fuit  possessio  [visa  fuit  possidere|, 
et  pr.esenii  temporc  nostri  juris  alque  posscssionis 
quidqiiid  deineeps  ctiam   propter   araorem  divinum  ■%  in  eadem  villa  Rosarias  in  rc  proprietalis  est.  totuni 


collatumesl,  ct  ad  causas  audiendas  vel  feuda  [freda] 
exigcmla,  aut  mansiones  vel  paraias  faeiendas,  aut 
homines  ipsius  ecclesix,  lam  ingenuos  quam  servos, 
injaste  dislringendos ,  aut  ullas  redhibitioues  vel 
villicalus  occasiones  requirendas,  ullo  unquam  lein- 
porc  ingre.li  vel  cxactare  prxsumat.  Insuper  eiiam 
prxscriplorum  incolas  omnes  pagorura  praafata:  ec- 
clesi.e  suas  dceimas  fidelitcr  persolvere  pio  divino 
ainore  jubeinus;  ct  donamus,  ut  omnibus  lempori- 
lius  in  aiimoniam  pae.perum  et  stipendia  servorum 
Dei,  ibidein  Deo  famulanlium,  proficianl  in  augmen- 
luni;  quateuus  ipsis  seivis  Dei  qui  ibidem  Dco  fa- 
inulari  videnlnr,  pro  nobis  et  conjuge  proleqne  no- 
slra,  ri  pro  sta';ilitate  lotius  iinpnii  inslri  ,    a  Deo 


et  ad  integrum,  vel  inexqtiisitum  prxdictx  ecclesix 
sancti  Vincentii  mariyris  ct  congregationi  ihidem 
Deo  famulanti  in  riostra  concessimiis  cleemosyna. 
Qu.  .proptcr  volumus  atque  jubemus  ut  pcr  banc  no- 
stram  auctorilatera  pr.rscnlibus  videlicet  ct  fuliuis 
temporibus  prxdictas  res,  cum  mancipiis  superius 
noraiiiatis  et  omnibus  rebus  ad  se  perlinentibus,  ea- 
dem  ecclesia  iu  nostrn  eleemosyna  concessas  lia- 
bcat,  alquc  jure  perpetuo  in  diiione  ipsius  ecclesia: 
[consislant];  ea  conditione  videlieet  ut  quidquid  de 
eisdeni  rcbus  ob  ulililatcm  ct  profeclum ,  rectores 
ipsius  ccclesi*  icl  congregalio  ipsius  sancli  loc.i  ab 
hodierno  die  el  temporc  faecre  voluerint ,  lihero  in 
oiiiiiihns  perfruanlin   a"rbit;io  facirndi.  Et  ut  hxc 


991 


HDOVICl  1  COGNOMKNTO  1*11 


nm 


auctoiiias  pleniorcm  in  Dei  nouiine  obtinoat  fivmi-  A  Pci  EcelesUe  et  nostris  diligenlius  conscrvclur,  manu 


liiiem.ei  perdiuturna  tempora  invielabilem  ot  in- 
convulsunj  obtineat  effectum,  imura  propria  sublor 
eam  Grmavimus,  et  annuli  uostri  impresaionc  si- 
guaii  jussimus. 

Sigimiii  Lmiovici  serenissirai  impcratoris. 

Hclisacar  recognovil. 

Data  quinto  Idus  Septembris,  anro  primo  imperii 
noslri,  indictiono  7-  A<  tuni  Aqiiingrani  nalatio  regio 
in  l)ri  nomine. 

XI. 

PBO  VtlRll.NHO  AIIIATF.  BTABUI.eNSI  liT  MALMl.MiARU.NSI. 
(AllJlfl  814.) 

[Apml  Marten.,  Am]<l.  Coll.cl.,  lom.I,  pag.  21.) 
In  iiomine  Dei  et  Salvatoris  noslri  Jesu  Chrisii, 


pcopria  stilistTipsiimis,  ci  annuli  noslri  impressiono 
signari  jussimus. 

Sigmiin  Ludovici  serenissimi  imperaloris. 

Daia  Kalend.  Octob.,  anno  primo,  C.luislo  pro- 
pitfo,  imperii  domini  Linlnvici  Aqgusli,  indictionc  8. 

Actum  Cispiaco  palatio  in  Dei  noiuine  fclicilcr. 
Ainen. 

XII 

PRO    MONASTERIO   CRASSENSI. 

(Anno  81 1. 

1  Apui!  D.  Bouquet.,  Recueildeshist.,  t.  VI,  pag.465, 
cx  probatioriibus  homb  Hislorice  Occilaniw,  lom.  I, 

pag.  41.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  noslri  Jesu 


Ludovicus  divina  ordinante  provideniia  impcrator  "  Cliristl,  Luilovicus  divlna  ordinanie  providentia  im- 


Auguslus. 

Omnibus  episcnpis,  pbbalibus,  ducibns,  comitibus, 
vicariis,  ccnienariis,  telonariis,  actiouariis ,  missis 
nostris  discurrentibus  vc.l  iiominibus  rempublioam 
administrantibus ,  scu  caeloris  Ddclibus  sanctx  Doi 
Ecclesi:e,  el  noslris  tam  praescntibus  quam  el  fuln- 
ris  iiotiiiu  sii  quia  vir  venerabilis  Wirundus  abba  <vt 
omnis  congregatio  ex  monastcrio  Slabulau  et  Mal- 
liiiinilario,  quud  esl  siluin  in  siha  Ardennense,  eon- 
structum  in  honore  sanctorum  apostolorum  Pelri  et 
Pauli  seii  ct  Marlini,  ubi  et  sanelus  Remaclus  cor- 
pore  requiescil,  pclierunt  screnilalem  noslram,  ut 
eis  concessisscmus  teloncnm  de  eorum  navibus,  qu;o 


perator  Augustus. 

Si  liberalitatis  nosliae  munere  locis  Deo  dicalis 
quoddam  confcrimus  beneficium,  et  nccessitates  cc- 
clesiaslicas  ad  petiliones  servorum  Dci  noslro  rcle- 
vamiis  juvamine,  atque  imperiali  tuemur  muniminc, 
id  nobis  ad  mortalcm  vilam  lemporaliler  Iransigon- 
dam,  el  ad  selernam  felicitcr  oblinendam  profulurmn 
liquido  erodimiis.  Igiiur  noveril  sagacitas  sou  utiliias 
oiimium  fidelium  saqclx  Doi  Ecclesix,  lam  prxsen- 
liuui  i|".ini  iniiiiiii  iiin  ,  quia  vir  vcnerabilis  Aitala 
abbas  ev  moiiasterio  6.  Marifc,  qnod  cst  siluni  su- 
per  fluvium  Qrbianem  in  conlinio  Narljoiicii.se  cl  Car- 
cassenso,  obtulit  oblulibus  nosiris  auclorilates  im- 


per  Rbenum  et  jier  Mosam  fliiiuina  propler  eorum  r  munitatis  domini  ei  geuiloris  nosiii  bonx  raemorix 

.     C,  n ,.       ••„•.'     k ,:      : :k„, .    •  „ 


supplendas  neccssitates  diseurrunt,  necnon  ct  de 
carris  el  sagmariis  neeessaria  eorum  deferentibus. 
Quorum  petilionibus  nobis  ob  amorcin  Dci  et  vene- 
ralioncm  sanclorum  aposlolorum  Petri  ot  Pauli  ac 
sancti  Maiiini  coofessoris  anmicre,  et  hoc  prxco- 
ptum  magnificenlia  noslra  firmitalis  gralia  circo 
ipsos  ficri  libuit,  )>er  quod  jubemus  atquu  prxcipi- 
iiiiis  ut  nerno  fidclium  nostrorum  ncc  quilibet  ex- 
actor  judiciarix  potcstalis  de  carris  vel  sagmariis 
ipsius  congregationis ,  de  quolibet  commercio  unde- 
cimqiie  videliccl  fiscus  teloneum  exigerc  potest,  ut 
imllo  loco  tcloncum  accipcre  vcl  cxigere  prxsnmat. 
Naves  vero  qux  dicia  flumina  ob  uiililaieni  et  neces- 
silaiem  ipsius  congregalionis  discurruni ,  a.l  quus- 
ciiiiquc  civitates  aut  portus,  vel  c;clera  loca  acces-  ^. 
s',1111  babucrint,  nulliis  cx  eis  aut  hominibus  qui  eas 
prxviderit,  liullum  lelonciim,  aut  ripaticum,  aul 
postalicum,  aiil  poutaticum,  aut  salutatieura,  aut 
cejiatieum,  aut  paslionem,  aut  trauvalicum ,  ant  ul- 
luin  ocxursimi  \cl  iilliim  ccnsiim,  aut  iillaiu  redbi- 
bitioncm  accipere  vel  cxigere  audeat,  sed  licilum  sil 
eis  absque  alicnjus  illicita  conlrariclale  vcl  deten- 
lionc  per  banc  nostram  auctoritalem  naves  ct  bomi- 
nes,  qui  eas  providerc  debent,  cum  bis  quai  deferunt 
per  universum  imperium  nostrum  libere  atque  sc- 
cure  ire  et  fdire,  et  si  aliquas  moras  in  qualibet  loca 
fecerint,  aul  aliquid  mercaii  fucriul  au!  vendiderint, 
niliil  ab  cis  prorsus,  ul  diclum  est,  cxigatur.  Lt  ut 
hxc  aiiclbrilas  lirmior  babeatur  ei  a  fidclibus  stncia; 


Caroli  piissimi  Augusli,  in  quibus  cral  insertum 
quaiiter  idem  genitor  nuster  eumdem  ruonasterium 
CUin  Cflllulis  sibi  subjeulis,  Ulia  qu;c  vocatur  Flexug, 
quxest  constructa  in  honore  sancli  Cucufali  in  ter- 
ritorio  Qarcasscnse,  super  fluvium  qui  vocatur  Atax, 
cuiii  oiuiiilius  appendiiiis  vcl  adjacentiis  suis;  alti  i.i, 
qiir  ifii  iiur  Caput  Spina,  qux  est  dicaia  iu  bonore 
S.  1'elii  priqcipis  apostolorum,  in  territorio  Narbo- 
liensi,  supcr  rivuluin  qui  vocalur  Clamesilis,  ciini 
omnibiis  appendicjis  vel  adjaceqtiis  suis;  lertia,  qu* 
quncupalur  Pabna,  qu»  est  siu  in  lcniiorio  eodem 
Naiiioneiise  super  Iiltus  maris,  cum  omnibus  ad  se 
pertincntibqs,  mia  cum  copgrcgationibqs  ibidein  Dco 
fimulaiiiibiis,  ob  amori  m  lici  trunqiiilliiiiteinqiic  m 
eisdem  locis  consislenlibus,  sempor  sub  plenissima 
tuilione  et  imnmoilatis  defensione  coiiMstcre  fecis- 
set.  Sed  pro  rei  lirmitate  postulavit  nobis  praidictus 
nbbas  et  omnis  ejus  congregatio,  ut  patcrnum  mo- 
rem  sequenles,  bujusmodi  nostrae  immunitatis  pi,i> 
ceplum,  o!>  amorem  Dei  ct  revcrentiani  divini  cullus, 
erga  ipsuin  roonasterium  ct  ceiuilas  sibi  subjeclas 
fieri  ccnseremus.  Cujus  |iciitioni  libenter  assensum 
praiuiiiuiis,  el  boe  poslras  auctoritalis  praeccpluin, 
immunitatis  alque  tuilionis  gralia  ,  pro  firmilaiis 
studio  et  aninia;  no.stne  emoiuiqento  ileri  dccrevi- 
mus;  per  quod  prxcipimus  alque  jiibemus  ut  iiullus 
judex  publicus,  ncque  quislibct  e\  judiciaria  poic- 
slatc,  aut  imlliis  cx  liilelibiis  noslris,  lam  praeseuti- 
luis  quam  futuris,  in  celliiJas,  aul  in  ccclcsias,  vel 


9!)3 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA, 


0.  i 


Itna,  sive  agros,  seu  reliquas  possessiobes,  quas  A  tionis  ibidem  famulanlis  Deo,    vel  naws  qnse  per 


moivenio  lempore  in  quibuslibcl  pagis  ci  lcrritoriis 
inlra  Jiiionem  impchi  nostri possidcnt  qui  Iquid  ibr 
(iem  propter  divfottin  aittovcivi  coHatum  fuit,  quaj- 
qtic  eliant  deinceps  in  jnre  ipsies  sattCli  loci  aut  peV 
uos  aul  per  alios  Voluerit  divina  pietas  atigeri ;  ad 
i-Ansas  audhmdas,  vel  fretnt  cxigmnia,  aut  n.ansio- 
ncs  vel  paratas  facrehrias,  atit  fidejussorcs  tolletidos, 
imt  homines  ipsius  ecelesiac,  tani  ingenuos  quamque 
cl  servos,  super  teriam  ejhsilem  eommaiientcs,  *  1  i — 
stViAgendos,  nec  ullas  rcdltibiiiones  aut  illicitas  oc- 
casibncs  reqniremlas,  hostris  ncc  futuris  temporibv/s 
ingrcdi  audeat,  vclca,  qu.-e  supra  irrciriov.rta  snni, 
penilus  exigere  pricsumat.  Scl  liceat  prrcfato  abbati 
snisque  sncccssoribiis  rcs  ejuslem  woiiasterii  -cnm 


mare  vc!  Bumina  discurrunt  iiiorum,  vcl  dc  Omnibus 

utidccunque  fisctis  teloneum  exigere  potcral,  con- 
cederemus,  ct  nosiram  auctnriiatem  eidciu  faeere- 
mus  vcl  confirmaremtrs  roonasterio.  Cujus  precibus 
nobis  ob  amufem  Dei  ct  vcnerationem  illius  sancti 
loci  annuere,  et  hoc  pr.vcepttvm  muiiificenlix  aostrse, 
firrtiilatis  gralia,  eirta  ipsam  coiigregalionem  fieri 
libtrit;  pet  qtiod  jivbeinus  atque  pvaeeipiraas  ut  nenio 
fidelium  nostrorivm,  nec  rpiiiibet  cxactor  judiciariae 
potestatis  dc  canis  el  sagntariis  ant  de  navibus,  vel 
dc  qiiolihel  commevcio,  undecunque  fiscus  lcloneum 
cxigere  potest,  ullum  leloneum  accipere  aut  exactarc. 
prxsumat,  Et  ubicanque  naves  eornni  aut  aliqua 
conrmercia  ad  quascunquc  viilas,  aul  loca  aecessum 


ccllulis  sibi  suhjeclis,  ct  rebus  Vel  noniiiiilvtis  aspi-  B  h.ihiicrinl,  nnlliTS  exigal  dc  hominibus  eotimi  ulluni 


cicntibus  vcl  pcrtineuiibiis,  snl>  Ivritionis  etitnrmmi- 
latis  nostraj  defensi.onc,  remola  tolitts  jifdiciarite  po- 
testatis  inquieiviJine,  qiiieto  ovditie  possidcre.  Et 
quidquid  Je  pradatis  rcbus  moiiasterii  jus  ftsci  cxi- 
gerc  poteral ,  in  nostra  eleemosyna  ih  •integrum  ■&- 
dcm  concessimus  moiiasierio;  scilicet  tit  perpeJuo 
tcmporc  ad  peragendum  Dei  scrvitium  augraentntn 
ct  supplementum  fiat.  Et  quando  quidem  riiviiia  Vo- 
catiotle  supr&diclus  afibas  vel  successoTCS  cjns  de 
liac  luce  migraverint,  quanriiu  inonaclri  inter  se  ta- 
lcs  iuvcniro  poluerint,  qui  ipsam  congregationcffi 
secundiim  regulam  sancti  Benedicti  rcgcrc  valeant, 
per  banc  nostrani  auctorilatem  et  conscnsum  Kcen- 
liain  haheant  eligendi  abbates;  quatonus  tpsi  servi 


olTi.nirsiini ,  auttillnin  censuni ,  aulullani  Tedhibitio- 
hcm  accpere  vel  cxaclarc  pi;csuinal.  Sed  Iicitum  sit 
eis  aiisqtie  alicujus  illicila  conuariciale  vel  ileten- 
liiine,  pev  ihaiic nostram  auctoritatem ,  bomincs  qui 
eorimi  caosa  prsevidere  debent,  cum  his  quse  defe- 
rnni,  pei  tiniveTsuTii  imperhrm  nostnim  liliere  atqne 
sccViVe  iVc  et  Tcdivc.  Et  si  aliipias  moras  in  quolibet 
loco  'feceriirl,  ant  aliqoid  mercali  fuerint,  aut  vendi- 
dciitrt,  nihil  ab  cis  prorsos,  iri  dictum  est,  exigatur 
«TJt  exactetnr.  Hacc  vcro  aructoriias  nustra  nt  diligen- 
titis  credatur  vc-1  coriservciui .,  ea!ii  de  annulo  iiQslrr. 
sigillari  jnssimus. 
Dui  andtis  diaconus  ad  vtcem  fielisadiar  recognovi, 
Dala...  ai:no'Chiislo  propilio  1  imperii  donuii  Lu- 


Dei,  qci  ibidetn  Deo  fatnnlari  videntur,  pro  nobis  et  C  dovici  scrcirissimi  Augnsti,  rndict.  8.  Acluin  Aquis 


coi.jugc  prole(|iie  noslra,  et  stabililatc  loiius  imperii 
a  Deo  noiiis  conlati,  et  cjus  clementissima  misesra- 
linne  per  immensiim  conservandi ,  Donrini  clcmcn- 
liam  jugiier  exorare  deleetent.  Hanc  itacfue  auctori- 
tatem,  tit  pleniorem  in  Dei  noinine  obtincat  vigo- 
rem,  et  a  fuleliluis  satietre  Dci  Eeclesise  cl  noslris  di- 
ligentius  coaservetur,  manu  propria  stibteT  linnavi- 
mus,  Ct  annuli  noslri  iinpressioue  signari  jussirous. 
Dala  xiii  Kal.  Dcceinbris,  anno  1  Christo  propilio 
impcrii  doniini  Ludovici  sererrissrmi  irnperaiOris, 
indiclione  S.  Aclum  Aquisgrani  pakrtio  rogio  iu  'Dei 
nomine  feliciler.  Amen. 

Xffl. 

PRO  F.ODFM    Cr.ASsi.Nsl   SIONASTEIIIO. 

(AHno&ii.) 
[Apml  D.  Bom/iici..  ibid,,  utsupra.J 

In  honune  Doinini  Dci  ct  SaUaloris  nostri  Jcsu 
Cbristi,  Liidovicus  dlvina  ordinante  proviflenlia  iur- 
peralor  Augusltis. 

Ouiuibiis  episcopis,  abbatibus,  dudbus,  comilfbus, 
Vicatiis,  cemcnitriis,  missis  ilrsiurrenfibits  vel  om- 
riilnis  rcm  'publicam  adniinistraiililurs ,  seu  crctcns 
li .lcliiiiis  sanct:e  Dci  Ecclesix  et  nostris,  ntituni  sit 
qnia  vir  vencrabilis  Attala  a'bba  cx  mdnasterio  S. 
Mari:c  venicns  ad  nos,  deprecatits  cst  cclsiiudinc.n 
nostram  ut  eidCm  ntonasterio  et  congregationi  ibi- 
d^iit  Dco  degenti  conccssissemus,  tit  de  carris  ct 
sagmariis  nccessaria  ipsius  monasterii  ve!  cotrgrega- 


grani  palaiio  regto  m  Dci  nominc  fclicilcr.  Amcn. 
XIV. 

IT.0    rilHISTIANO    NEM ACSF.iNSl   EPISCOPO. 

[Anno  814.) 
[Apuii  Tjalnzum  ,  lib.  iv  Biscell.,  pag.  420.] 

ln  noiurne  Donriui  Dci  et  Salvatoris  noslri  Jesu 
Christi,  Ludovicus  divina  ordiaantc  prcvidentia  im- 
peralor  Augustus. 

Ctiui  petitionibus  s»cerdotirm  justis  ct  ralionabili- 
bus  divini  eultiis  amore  faYcnius,  siiperna  nos  gra- 
tia  inmiiri  rion  -dubilaifiiis  :  idcirco  novorit  oniirium 
fidelium  nosiroruin.Tam  prsescnliuui  quani  et  futitro- 
riiiii,  ulilitas.  quia  viv  venerabilis  Cliristiantis  Ne- 
_  uiausa  civitale  episcopus  obluiit  oblutibus  nostris 
immunitalem  domni  ei  genitoris  uostri  Cavoli  bonse 
nieiiiori:e  piissimi  Angusli ,  in  qua  eral  insertuoi 
qualiter  iilcni  gcuilor  nostcr  cl  praadecessores  ejus 
regcs  pncdictam  sedcin,  qu.e  est  in  bonore  saneUc 
Mariic  seinpcr  Vrrginis  seu  et  sancti  Baudclii  con- 
slructa,  una  cum  ccllulis  duabus,  una  quic  dicilur 
ToTiiagus.  (piaj  cst  conslrucla  in  ntfnore  sancli  Stc- 
pbaui  proloinarlyris.  et  alia  qurc  diiitur  Vallis  Fla- 
viana,  qtuc  cst  in  honore  sancli  Petri  principis  apo- 
sloloruni  cohslructa.seu  et  aliis  cellulis  ibidem  aspi- 
cichtibus,  ob  amorem  Dei  tranquillitateiuque  fra- 
truin  semper  shb  plenissima  tuilione  et  imrounitatig 
defensione  habuisscnt.  Propter  firmilatem  tamen  rei 
nobis  postulavit  prtcfatus  episcopus  Christiamis  ut 


995  I.lDOViCI  1  COGNOMENTO  PIl  M6 

eorumdem  regum  anctoriiales  ob  amorem  Dei  et  re-  .\  gcnitoris  noslri  Caroli  lionx  mcmorix  piissimi  Au- 
vcrentiam  ipsius  sancti  loti  nostra  confirmaremus 
auctoritale.  Cujus  pclitioni  libeuter  acquievimus, 


elita  in  omnibus  concessimus,  atquc  per  hoc  pra> 
ccptum  nostra;  auctoritatisconfirmamns.  Praicipien- 
lcs  ergo  jnbemus  ul  nemo  fidelium  nostrorum,  vel 
quislibct  ex  judiciaria  polestale  in  ecclesias  aut  loca 
vcl  agros  scii  reliquas  possessiones,  sive  eas  quas 
moderno  tempore  in  quibuslibet  pagis  et  lerritoriis 
infra  iliiioncm  tmperii  juste  ci  legaiiter  pradicta  sc- 
iles  sen  cellulas  possidet,  vel  ca  qua;  deinceps  a  bo- 
nis  viris  cisdcm  collata  fucrint  ecclesiis,  ad  causas 
audiendas,  vcl  freda  aut  tribula  exigcnda,  aui  man- 
siones  vel  paraias  faciendas,  nec  lidejussores  tollen- 
dos,  aut  lioiniiies  ipsius  ecclcsia;,  lani  ingeuuos  qiiam 


gusti,  iu  quo  erat  insertum  co  quod  ipse  et  avus 
noster  Pippinus  quondam  rex,  seu  etiam  prsedeces- 
sores  eorum,  reges  videlicet  Francorum  prxceptis 
auctoritatum  suamm  pncfato  monasterio  congrega- 
lioniquc  il  idcm  Deo  famulanti  concessissent  onine 
teloneum  de  mercato,  qui  fit  annualim  fcstivitate 
ejusdcm  saricti  Dionysii  in  pncfalo  lerrilorio  Pari- 
siaco,  ex  omnibus  negotiatoribus,  qui  undique  tani 
cx  Saxonum  gcnte,  (|uam  ei  Fiisionum  vel  ali-irum 
quarumlibet  gentium,  qme  de  diversis  provinciis  ct 
territoriis  in  eumdem  negotlandi  gratia  conveniuni 
mercatum  :  necnon  et  ex  onmibus  carris  et  navibus 
et  cxtcris  veliiculis,  quibus  viuum  ct  mcl  et  alia  di- 
versa  commercia  iilucad  mercandum  deportantnr; 


servos,  super  terram  ipsius   commanenles  injuste  15  seu  etiam  ci  de  cunctis  aliis  mercimoniis  qua:  tunc 

distrin^endos,  nec  ullas  redhibiliones  aut   iliicitas  tcmporis  non  solum  in  eodem  mcrcatu  ct  infra  eam- 

occasiones  rcquirendas,  nostris  aul  futuris  tempori-  dem  Parisiorum  urbem,  seu  ctiam  qua;  pcr  vitias  et 

bus  ingredi  audcant,  vel  ea  qua:  supra    mcmorata  agros  et  cxlera  loca  in  circuilu  illms  mcrcatus  po- 

suntpenitusexigcreprasumani.  Sed  liceat  memo-  sita  negotiantur,  vel  de  oumibus  undecunque  jus 

rato  pncsuli  suisquc  surccssoribus  rcs  pradictarum  fisci  teioneum  accipcre  poterat.  Conlincbatnr  eliam 

ecclcsiarum  cum  omnibus  sibi  subjeclis  suL  immu-  in  eadem  aucioritate  quod  quidam  icincrario  ausu 

nilatis  defensione  quieto  ordine  possiderc,  et  nobis  eumdem  inercauim  a   potestate  monastcrii  sancli 

fideliter  dcservire,  atque  pro  stabilitale  nostra  vel  Dionvsii  subripuissent,  ct  rectores  pnefali  nionaslc- 

totius  imperii  a  Deo  nobis  collaii  vel  conservandi,  rii  ipsum  ad  integrum  coram  Grimaldo  Majoie  do- 

una  cum  clero  et  populo  sibi  subjccto.libere  Domini  mus  sibi  legaliter  cvindicassent,  et  quod  Soanaciiil- 

misericordiam  cxorare.    Et  quidquid  exinde  fiscfts  dis  et  Gerfredus  ejusdem  civitatis  quondam  comes 

nostcr  sperarc  potcrai,  ad  intcgrum  concedimus,  ut  cupidilate  ducli,  cunclis  mercaloribus,  libcris  vidc- 

nernetuis  tcmporibus  ihidem  Deo  famulantibus  pro-  licct  ct  servis,  illuc  mercandi  gratia  coi.fliiciililius, 

ficiat  in  angmcnluin.  Et  ut  haec  auctoritas  noslris  singulis,  excepto  alio  leloneo  quod  cxsolvcbant,  qua- 
fulurisquc  tcmporibus  Domino  prolegente  valeat  in-  *J  iuor  dcnarios  superaddidissent,  ct  niulii  lioc  censt. 


concussa  mancrc,  manu  propria  subscripsimus,  ct 
annuli  nostri  imprcssionc  signari  jussimus. 

Signuui  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Paia  iv  Kal.  Dcccmbris,  anno  piimo  Clirislo  pro- 
pitio  imperii  domni  Ludovici  serenissimi  Augusli,  in- 


mulctati,  ab  codcm  se  mcrcatu  relrahcbant ;  cl  [ct 
quod]  permodicum  icloncum  de  codcin  mcrcatu  ad 
partcm  monasterii  sancti  Dionysii  pro  liac  causa  exi- 
gebatur;  ei  quod  huuc  superimposilum  censum 
prxfalus  genitor  nosler  censurx  su;c  auctoriiate  re- 


dictiouc  8.  Aclum  Aquisgrani  palalio  rcgio  in  Dei      secasset  vel  abdicassel,  et  secundum  suam  auclori- 
nomine  feliciler.  Amen.  latem  cl  eonfirniationem  haclcnus  ipsum  teloneum 

■^ y  ad  inlcgrum  pars  monaslerii  sancli  Dionysii  haliuissci 

vcl  acccpisset.  Pro  rci  tamtn  firmitate  postulavit  no- 
bis  praedictus  abbas  una  cum  congregalione  ad  re- 
gendum  sibi  commissa,  ut  morem  paternum  sequeii- 
tes,  nostram  etiam  auctoritatein  super  liac  re  crga 
ipsum  sanclum  locum  ficri  censeremus.  Quorum  pc- 


DE    NUNDIMS  SANCTl   DIONVSH. 

(Anno  814.) 
lApud  D,  Bouquet.,iMd.,  p.  466,  ex  Dublelo  in  Bi$l. 
abb.  S.  Dionysii,  pag.  755.] 
In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  noslri  Jesu 
Chrisli,  Ludovicus  divina  ordinante  providentia  im-      liiionibus  ob  amorem  Dei  et  vcnerationem   sancti 
neralor  Au"iislus.  Dionysii  patroni  nostri,  nobis  aurem  clemcnler  ac- 

commodare  libuil.  Quapropler  pnecipimns  atqueju- 
bemus  ul,  sicut  ab  aliis  regibus  Francorum  el  avo 
nostro  Pippino  ipsum  teloncuni  conccssum  vcl  con- 
firmatum  cst,  el  eoram  Grimaldo  Majore  donuis  ad 


per 


[mperialem  celsiludinem  decet  pradecessoram 
snonim  pie  facta  non  solum  inviolabililer  conser 
vare,  sed  etiani  censurac  sure  auetnritate  alacriter 
confirmare,  ul  videlicet  munus  tot  priucipiim  auclo- 
rilalibus  obamorem  Deicollatum  vel  coiifirinalnm, 
ab  liis  quibus  altributum  cst,  et  firmius  tcncalur,  ct 
securius  possideatur.  Idcirco  nolum  sit  omnibus  fide- 
libus  sancta;  Dci  Eccleshe  et  noslris,  tam  prasenli- 
luis  quam  et  fuluiis,  quia  vir  vcncrabilis  Ilildoinus 
abba  ex  monasterio  sancti  Dionysii,  quod  est  con- 
structum  iu  lerritorio  Parisiaco  ubi  ipsc  sanclus  Dio- 
nysius  et  comiies  cjus  corporc  rcquicscunl,  deiulit 
ob:ulihus   nostris  prxccptum  auelovitaiis  domni  ci 


partem  ip.-ius  inonasterii  evindicalum,  cl  posiea  a 
pnefato  domnn  e!  genitore  noslro  Carolo  impeia'ore, 
abdicatis  malorum  hominum  supcraddilis  consuclu- 
dinilius,  firmius  collatum  eidem  raonasterio  cxslal ; 
iia  dcinccps  nostris  futurisquc  lcmporibus  pcr  banc 
nostram auctoritatem  inviolabiliter  permaneal  indul- 
liini.  Ita  diiniaxat  utomnc  tcloucum  de  eodem  nier- 
catu.qiii  fit annis singulis  fcstivitate  sancli  Dionysii 
iu  prxfato  1'aiisiaco  pago,  rcctores  vel  congrcgatio 


ru7 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA 


908 


prxfali  monasterii  iu  usnm  smini  vindicent  absquc  A  a  vigtlia  praeclarx  solctniiiialis  beati  Diouysii  usque. 


aliciijns  inquieiudinc  ci  injusia  contrarietale,  tam  ex 
negotiatoi  ibus  Saxonicx  el  Frisionicx  genlis,quam- 
que  el  ex  aliis  genlibus  qiue  de  divcrsis  proxinciis 
ct  lcrriloriis  iliuc  eo  terapore  negotiandi  conveniunt 
gratia,  nccnon  et  de  carris  ct  navibus  et  cxteris  \e- 
hiculis,  quibus  vinum  ct  mel  ct  aiia  plcraque  com- 
mercia  illuc  ad  mercandum  deportanlur,  scu  ctiam 
ctdecunctis  aliis  mercimoniis,  quas  sivc  in  codcm 
nicrc.ilii,  sive  infra  Pariviorum  utheni,  sivc  iu  qui- 
Imslilict  aliis  villis,  locisque,  et  agris,  in  circuitu 
illius  mcrcatus  circumjeclum  tunc  teniporis  a  ncgo- 
lialoribus  illuc  convenicntibus  fiunt.  I)e  omnibus 
si  ilicct  undecunque  fiscus  leloncum  exigere  potest, 
oinnc  teloncum  ad  integrum  per  liancnostram  auclo- 


tlum  mercatum  ipsius  finiium  habeatur,  et  auctori- 
late  ct  prxeeptis  avi  noslri  Pippini  quondara  regis, 
ct  domni  geniioris  nostri  Caroli  pix  meuiorix  impc- 
ratoris,  noslraque  paritcr  corrohoratione,  quodcun - 
que  acquiri  potest,  partilms  sancti  Dionysii  reddi 
atque  haberi  debcat,  lam  dc  portatico,  ct  pontatieo, 
et  ripalico  ,  ct  rotatico,  ct  timonalico,  et  volulatico, 
ct  cispilalico,  cl  pulvcratico,  et  fortatico,  cl  laudatico, 
ac  salutatico,  quam  ctiain  et  de  rcliquis  oumibus 
mercimoniis,  uude  lcx  publica  teloneum  cxigi  pos- 
sit  \el  dcbcat.  Unde  nunc  quoque  comperientes  quod 
qnidam  pr;edictorum  nosliortim  minislerialium  su- 
pra  dictis  regiis  auctoritatibus  temerario  ausu  in 
reddendo   vel   cxigendo   eodem    teloneo   contrairc 


rilalem  prxfato,  ut  dictum  cst ,  conferimus  mona-  B  apcrtissiina  refragatione  videntur,  hanc  nostrx  au- 


sterio,  ul  in  usus  congrcgalionis  ibidcm  Deo  famu- 
lantis,  cl  luminaria  ipsius  ccclesix  concinnanda,  in 
nostra  clccinosyna  perpctim  cedat.  Pr.ccipinius 
etiam  atque  jiilicmus  ul  nullus  fidelium  nostrorum, 
nec  quilil  cl  exaclor  judiciarix  poiestaiis,  aliquain 
eoutrarictatcm  aut  inquieludinem  de  codcin  tcloneo 
contra  rcclorcs  ipsius  monasterii  ejusque  congrega- 
lionis  ab  l.o  lierno  die  cl  lempore  facerc  aut  gene- 
rare  prxsumat,  ncc  illum  ccnsum  quein  [a]  Soana- 
cbilde  et  Gerfredo  comitc  superadditum,  ct  a  domno 
el  genitorc  noslro  abdicatum  cst,  ncc  alium  quem- 
libcl  censum  negoliatoribus  illuc  convcnicntibus  su- 
pcraddcrc  audeal  :  sed  remoto  tolius  inquietudinis 
impedimenio  et  tcinerariorum  hoininum  ausu  ,  pars 
prxdicti  monasterii  per  lianc  nostram  ancloriiatem  C 
nostris  et  ftiluris  temporihus  in  inlegrum  in  eleemo- 
syna  nostra  prxfatum  teloneum  aceipial.  Hanc  ita- 
que  auctoritalem,  ut  firmior  in  Dei  uomine  pcr 
iniilia  annorum  curricula  liabcatur,  et  a  fidclibus 
sanclx  Dei  Ecclesix  et  uostris  melius  credalur  cl 
diligenlius  conservetur,  maiiti  propria  siibtcrfirma- 
\imus,  el  annuli  nostri  impiessione  signare  jussi- 
inus. 

Signum  domni  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Ilclisacbar  recognovi. 

Data  Kal.  Decemhris,  anno  propitio  Christo  priino 
impcrii  domni  Ludovici  screnissimi  Augusli,  indi- 
rtiolie  7.  Actuni  Aquisgrani  palatio  regio  in  Dei  no- 
mine  fcliciler.  Ainen. 

XVI.  D 

IlP   N!  NlllNIS    SIONASTEIUI    DIONVSIAKI. 

(Anno  8t  i.) 
[Apud  eosdem ,  ibid.] 

In  noiuinc  Domiui  Dei  ct  Salvatoris  noslii  Jesu 
Christi,  Ludovicus  divina  ordinanle  providenlia  im- 
peralor  Augustus,  Begoni  illustii  comiti,  et  oc.ini- 
bus  successoribus  tuis  prxsenlibus  et  fuluris,  atque 
rei  publiex  adininistraloribus,  sive  exacloribus  infia 
pagum  Parisiacuin  telonea  recipientibus ,  seu  liis 
omiiibiis  qui  infra  cumdem  pagiint  honorcs  Iiabere 
vidcniui. 

Notmii  vobis  esse  credimus  et  noium  facimus  qtia- 
lilcr  oamc  leloneum  de  qnibusi  unquc  merciuioniis 


ctoritatis  cbartulam  memorato  sancto  loco  ejusque 
rcctoribus  denuo  fieri  jussinius,  per  quod  viva  jus- 
sione  vobis  ct  omnibus  successoribus  vestris  ex- 
prcssc  prxcipimus,  quatenus  prxdicta  lex  el  regix 
aucloritalis  decretum  a  iicmine  quoquam  veslio- 
nun  atqne  successorum  vestrorum  violari  utiquain 
prxsumatur,  sicut  dc  Dci  ct  nostra  gratia  curatis  , 
etc.  L't  autem  hxc  traclatoria  nostris  fuluiisqnc 
lemporibus  verius  credatur,  et  devotius  a  vobis  et 
successoribus  veslris  obediatur,  de  annulo  noslro 
subter  eain  jussiinus  sigillari. 

Ego  Ilelis.ichar  rccognovi. 

XVII. 

rno  maiori  monastkrio. 

(Anno  814.) 

[Apud  D.  Bouquci.,  ibid.,  pag.  4G8,  cx   eharlulario 

ejnsdcm  monaslcrii.] 

Ludovicus  Dci  ordinante  providentia  imperatoi 
Angustus. 

Si  erga  loca  divinis  cultibus  mancipala  propier 
amorem  Dci  ejusque  in  cisdcni  locis  famulantibus 
opporltma  largimur,  prxmium  no'.is  apml  Deiim 
xlernx  rcmuncrationis  rcpendi  non  dilfidimus. 
Proindc  comperiat  omnium  fidclium  sanrlx  Dci 
Ecclesix.  lam  prxsenlium  quam  etiam  futuroriim, 
industria,  quia  vir  venerabilis  Hicremias  abba  ex 
monastcrio  S.  Mirtini  majoris,  quod  est  constru- 
ctum  prope  Turon.  civilaleui  super  alveum  Ligeris, 
obtulil  obtutibtis  nostris  aurtoiitalcm  inimunilatis 
domni  ct  gcniloris  nosiri  bonx  mcmorix  Caioli  piis- 
simi  Augusli,  in  qua  crat  inscrtiim  qualiter  ideni 
genitor  noster  eumdeni  nionastcriuin ,  ob  amorcm 
Dei  iraiiqnillilalcmqiic  fratrnm  ibideni  consistcn- 
lium,  scmper  sub  plenissima  tuitionect  iminuiiiiatis 
defcnsione  consistere  fecisset.  Scd  pro  rei  firmitate 
postulavit  nobis  prxdictus  abba  ut  palernum  morem 
sequenles,  hujuscemodi  nostrx  immunilalis  pra-ce- 
ptum  ob  amorem  Dei  ct  reverentiam  divini  cultus 
crga  ipsum  inonaslerium  fieri  censeremus.  Cujus 
petitioni  liLeiiier  assensum  pr.cbiiimus,  et  hoc  no- 
strx  autoritatis  praeceptum,  immunilatis  atque  uii- 
lionis  gratia,  pro  firmilatis  studio  et  animx  nostrx 
emoiumcnlo  fieri  decrevimits  :  pcr  quoJ  prxcipinsus 


990 


LUDOVICI  1  COGNOMENTO  l'II 


1000 


alqupjnbemiis  ut  mtlhis  jttdex  publicus,  iieque  quis-  A  uis  nostri,  ul  malrem  ccclesiain  ipsius  civitalis,  quas 


libel  ex  judiciaria  polestate,  aut  ullus  ex  fidclibus 
noslris,  lam  prwsontibus  quam  et  futuris  in  Cccte- 
sias  aut  leca  vel  agros,  seu  rcliquas  possessiones , 
qtiasmoderno  (cmporc  i»  qttiliuslibei  pagis  el  terri- 
loriis  infra  dilionem  impern  mistri  possidet,  quid- 
qtiid  ibiiiein  proptcrsttflimum  ainorcm  rollatum  foil, 
qtia*qm>  etiam  deinccps  in  jure  ipsius  sancti  loci  a 
Deo  [DeunVj  limentihus  hwminibus  ibidem  pielasdi- 
vina  vowerit  augeri,  adcausas  audiendas,  vel  frcda 
exigenda,  aui  mansiones  vel  paraias  faciendas,  aut 
fiAVjussorcs  tollendos,  aut  bomiitcs  ipsius  monaste- 
rii,  lam  mgenuos  quam  et,  scrvos,  supee  cjusdem 
lerram  coomianentes  distnngendos,  mv  ullas  redbi- 
biliones   aut  illiriias  occasiones  requirendas ,   no- 


esl  in  honore  sanctoriiin  Jusli  el  Pasloris,  vcl  sanctas 
Marisc  sempcr  virginis,  cum  monaslcrio  sancti  Pauli 
confessoiis,  ubi  ipsc  sanctus  corporc  requiescit, 
quodest  constroclum  haud  procul  ab  eadetn  urbe, 
iniii  omnibus  modemo  tempore  silii  aubjeclis,  sub 
iroslra  defensionc  el  immunitatis  luilione  consisterc 
faceremus.  Cujus  precibus  ob  amorem  Dei  et  reve- 
rentiam  eornmdcm  sanctorinn  aurem  accomroodare 
libuit,  e;  boc  nostrre  aucloritatis  immunitalisque 
praBceptnm  erga  eamdem  ece.lesiam  facere ,  pcr  quod 
decernimus  atque  jubemus  ut  nemo  ex  judiciaria 
poteslate,  nec  ullusex  fidelibus  nostris  in  ecclesias, 
aut  loca,  vel  asros,  aut  reliquas  possessiones,  quas 
prxsenti  lempore  possidet,  vel  ca  qua».  deinceps  in 


stris  ncc  futuns   temperrbus  ingredi  audeat,  vH  ea  "  jure  atque  potestate  ipsius  ecelesia?  divina  pietas  vo- 


quae  supra memorata  sunt,  pemtns exigcre  prasu- 
mal.  Sed  liecat  pracfato  abbati  stiisqite  snccessori- 
bus  res  ejnsdem  monasterii,  cum  rebus  vcl  homini- 
bus  iludeiu  aspicicnliltus  vel  pertinentibns,  siili  mi- 
tionis  atqtte  imraunit&lis  nostra:  dciensione,  remota 
tolius  judiciaria:  poteslatis  inquictudine,  quieto  or- 
dinc  possidcrc.  Etquidqitid  de  prsefalis  rebusmona- 
sterii  jus  fisci  exigere  polerat,  in  nostra  eteemosyna 
iu  integrum  eidem  concessimus  monasterio,  scilicet 
ut  pcrpctuo  tempore  ad  pcragendum  Dei  servitiura 
augmenlum  ct  suppleraentom  fiat,  quatcnus  ipsis 
seivis  Dei,  qui  ibidem  Oeo  famulari  videntur,  pro 
no!  is  et  conjnge  proleque  noslra,  et  slabililate  to- 
lins  impeiii  a  Dco  nobis  collati,  el  ejns  clementis 


Itterit  augere,  ad  causas  audiendas  vel  freda  ct  tri 
buta  cxigenda,  aul  mansioncs  vel  paratas  faciendas. 

aiil  firlciussorcs  toliendos,  aut  homioes  ipsius  ecelc- 
wa'  lani  ingenuos  quamque  ct  servos  dislringeiulos. 
afut  ullas  rcdliiliitiones  aitt  illicitas  occasioncs  rcqui 
rendas,  nostns  aut  futuris  lemporibus  ingredi  au- 
ileat,  vel  ea  quac  stipra  memorata  sunt,  penitus  cxi- 
gere  pravsnmat  :  sed  liceat  memorato  pmsuli  suis- 
que  successoribus  sub  nislra  defensione  quiete 
rcsidere,  cl  noslro  parere  imperio  El  quidqiii  I  jns 
fisci  inde  cxigcre  poterat,  toluin  nos  pro  aciema  rc- 
muneratione  eidem  coTicedimtis  ecclesia),  ut  perpe- 
tuis  temporibus  clerieis  ibidem  servienlibus  Dni 
^  proficiat  in  augmenlis  ;   quatenus   rectorcs  ipsius 


siina  miseralionc  per  immensum  conservandi,  Dw      ecclesiac,  cum   oiimilitis  ad  se  perlinentibus ,  eum 


immensam  clementiam jugiter  exorare  |deleclet]. 
ILuic  itaqtic  aucloiitatem,  ut  pleniorem  m  Dci  no- 
mine  obtineat  vigorcm,  ct  a  fidelibus  sanclic  Dei 
Ecclesisc  ct  inisiris  diligentius  conserveiii!',  manu 
propria  subtcrfirmavimus,  et  annuli  nostri  impres- 
sione  signari  jussimus. 

Signuni  Ludovici  sercnissimi  imperaioris. 

Helisachar  recognovi. 

Data  iit  Nonas  Decembris,  amno  Clirislo  propitio 
1,  indictione  8.  Actiiiu  Aquisgxani  palatio  regio  iu 
Dei  nomine  fciiciter.  Amen. 

XVHI. 

PHO   NEFIWDIO   ArtCHIEPIscOPO   NARBON&KSI. 

(Anno  K!  i  > 

|Apud  D.  Bonqiiet.,  ibid  ,  pag.  169,  es  probat.  nov. 

Hisl.  (hitl.,  limi.  1,  pag.  44.] 

Iu  nmnine  Bomhli  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Cbristi,  Ludovicus  divina  ordinanle  providenlia  im- 
perator  Augustus. 

Cum  peiilioniLuis  sacerdotuin  justis  el  rationabili- 
bus  divini  cultus  amore  favemus,  supema  nos  gralia 
mimiri  non  diiTidiiiius.  lilcirco  noliini  sit  omnibus 
liilelibus  sancta:  Dei  Ecclcsiae  et  nostris,  latn  prx- 
sentibus  quam  et  futuris,  quia  vir  venerabilis  Nifri- 
dius  Narbonensis  urbis  arcliiepiscopus  adiens  obtuli- 
libns  nostris,  deprecatus  est  mansuetudinem  eulmi- 

o  Diploma  lioc  nnllilii  adhuc  exstat  cilitnm  :  de  eo 
tantum  adnotal  Mabillon.,  Annal.  Ord.  S.  Bened,, 


clero  et  populo  sibi  subjecto ,  pro  nobis  et  conjugc 
prolequc  nostra,  ac  (slabilitatc)  totius  imperii  a  Deo 
nobis  per  immensum  concessi ;  Domiiu  miscricor 
diam  alacritcr  cxorare  ilelectet.  Et  ut  h;cc  auctori- 
tas  nostra:  prxceptionis  a  fideTtbus  sancla:  Dci  Ec- 
clcsiie  ct  nosiris  verius  crcdatur  et  diligeutius  con- 
servettir,  eam  manu  propria  subscripsitnus ,  ci 
annuli  impressione  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  piissimi  Augusli. 

Durandiis  diaconus  ad  vicem  llclisachar  reco 
gnovit. 

Data  rv  Jialendas  Januarias,  anno  Christo  propi- 
tio  1  imperii  domni  nostii  Lttdovici  piissimi  An- 
p  gusti,  indictione  8.  Actura  Aquisgrani  palatio  regio 
in  Dei  nomine  feliciter.  Amen. 
XIX. 

»    PRO    MOM\STEBIO   CBKBSIIElllt.NSI. 

(Aiino  814.) 
[Apud  Grandidicr,  Hisl.  dc  VEglist  de  Strasbourg, 

lom.  11,  pag.  156,  ex  anlograpbo  adulterino  abba- 

lia;  Aprinionasteriensis.] 

In  nomiuc  sancLC  ct  iiulividux  Irinilatis,  Lmlovi- 
cus  Dei  omnipotentis  gratia  rex  Francorum  et  Lon- 
gobarilorum ,  Romanorum  vero  imperator  Augti- 
slus. 

Cum  fropheix  testimonio  heliliam  regis  de  vir- 

toin  II,  pag.  592,  mendose  rclalum  esse  a  Chronico 
Noviciiteusi. 


1001 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 


1002 


Uite  Dci  proccdere  sciamus,  rcgni  nosiri  Isetitiam  et  A  potestativc  possideat.  Quidquid  igilur  forensis,  vel 


Itonores  augerc  credimus,  si  sancta  ac  vcneral.ilia 
servorum  Dei  monasteria  sccundum  petitionem  i[>so- 
rum  slabilire  sni  confirmarc  studuerimus,  pneser- 

lim  cuni  ct  ipsi  pro  pacc  cl  slahililite  nostra  Deiiin 
rrcijuentius  e\orent.  Quapropter  oranium  fidelium 
piaecipuc  tamen  principum  nostroruro  auribus  inli- 
mamus  qtiod  venerabilis  Sambatius  abbas  dc  eoe- 
nobio  enjiis  vocabulum  est  NoviCDtum  sive  Ebe- 
resheim,  quod  vir  illuslcr  Elieh  dux  cl  conjiu  ejus 
Bersvinda  in  Clirisli  nomine  ct  in  honore  beatorum 
apostolorum  Petriet  Pauli,  sanctornmque  marlyrum 
Mauricii  ac  sociorum  ejus,  iu  pago  Alsaciensi,  snper 
ripam  lllae  fluminis,  in  episcopalu  Argcntinensi  iu  suo 
proprio  construxcrunt   fundo,  cum   fratribus  suis 


eivilis  qucriraonix  infra  ipsum  locum,  vel  cxie- 
rius  in  villis  ad  ipsum  locum  pertinenlibus  moium 
fiieiil,  ad  soltun  ablialem  vel  ad  villicos  ab  eo 
constitlltos  judicii  eausa  pcrtincat.  De  furtis  vcro, 
vci  latrociniis,  sivc  frevelis  "  cxtra  septa  monasterii 
perpclralis,  leiiia  pars  advocatum  ecclesiae  a  nobis 
conslilutum  respiciat.  Taxatio  auiem  hujusmoili  crit : 
si  quis  dc  farailia  ecclesise,  sivc  de  extemis  in  tali 
noxa  acclamalus  fuerit,  et  coram  abbatc  vel  ejus 
causidico  1)  posilus  convictus  fuerit,  sex  lirdones  '■ 
publici  ponderis,  sive  triginta  sielos  d  Argenlinensis 
monetx  pcrsolval.  Si  aulcin  extra  ipsum  locum,  vcl 
ejus  lcrminum  fuerit,  ununi  firdonem  ,  sive  tres  un- 
cias  Argeiitincnsis  iiioneUT  persolvat :  quod  si  facerc 


nosiram  adiit  serenilalem,   deprecansul  ipsuin  mo-  B  noluerit,  vindictamjudiciaterapersolvat.  Concessimns 


nasteriuin  quod  prxfatus  dux  et  venerahilis  filia 
ipsius  Odilia  in  jus  ae  dominium  regni  penilus  trans- 
fuderunt,  aliquihus  regiae  auctorilalis  indiciis  sufful- 
tum  confirmarcmus.  Nos  ergo  ct  propri:c  saluti  et 
uiilitaiibus  fratrum  ihidem  Deo  suh  regulari  disci- 
plina scrvicntium  consulentes,  simulque  pro  rcmedio 
animae  Clirislianissimi  geniloris  noslri  Caroli,  el  sc- 
renissimx  gcnitricis  nostrx  Hildcgardis  iniperatricis 
Augu^lx  pctiiioncm  ipsius  henigne  suscepimus,  et 
perliei  salnhriter  decrevimus.  Volumus  crgo  locum 
supradictiNovientensis,  sive  Ebersheimensis  co:nobii 
et  omnem  lcrniinum  fundamenti  ipsiusliberae  immuni- 
lalis  essc,  et  omne  ei  jiis  fisci  nostri  lotaliler  ex  hoc 
ct  deinceps  remittimus  ,  ea  scilieet  ralione  ut  nullus 


eliam,  ipso  ahhale  roganle,  fratribus  aiitem  consen- 
lientibns,  dc  allodiis  ccclesi.c  in  beneficiiim  domni 
Wolfhaldi  advocati,  el  omnium  succcssorum  ipsius 
absque  ulla  contradictione,  qualenus  ad  ulililatein 
ac  delensionem  ecclesi;e  et  tolius  famiiix  studiosiu; 
ac  sollicitius  insistat,  et  ne  abbas  vcl  fratres  ipsius 
ulterius  in  quovis  loco  de  inlroilu  vel  aliipio  accessu 
ipsius  graventur,  in  Sufaa  ■  mansum  uniiin,  in  Egcs- 
beim  f  curtiin  dominicam  cum  salica  lerra  K,  in  La- 
gelenheim  h,  mansiun  unum,  in  Burcheim  '  iinuni, 
in  Sigolelsheim  i  unum,  in  Rechenhusen  k  eurtim 
dominicam  cum  salica  terra,  vineis  scilicet  ct  agris 
ct  capella  ipsius  loci,  in  Grusenheim,  mansum  unum, 
in  Wiswille  '  mansmn  iinuin,  in  Stotesheim111  duos, 


judex  publicus,  nec  spiritalis,  nec  sxcularis,  sive      in  Hiltenheim  "  unum,  in  Northus  °  duos.  lllud  eliam 


cpiscopus,  sive  dux,  sive  comcs,  vcl  advocatus,  seu 
aliipia  judiciaria  poteslas  prxler  voluulalcm  abbalis 
ingredi  prxsunial,  nec  fredam  tollal,  nec  mansioncs, 
aut  paratas  ibi  faeiat,  r*c  qucmquam  ihi  hominum 
nisi  rogalns  ab  ahbate  constringat,  nec  eausas  au- 
diai ;  sed  prxsens  Sambalius  abhas,  cjusque  succes- 
sorcs  ipsum  locum  cum  omnibus  appendiciis  suis, 
viis  scilicct  et  inviis,  cxitibus  et  retiitihus,  terris 
cullis  el  incultis,  pratis,  pascuis,  silvis,  forestis, 
aqnis  aquarumvc  decursibus,  molendinis,  piscationi- 
bus,    vcnnlionibus,   xdificiis,    mancipiis   ulriusque 


sane  non  prxterniillendiim  exisliinavimns,  sed  omni- 
modis  intcrdicimiis,  ut  nec  prxsens  abbas,  nec  ali- 
quis  sticcessorum  ipsius,  ncc  quisquam  monaslerii 
provisor  de  fundo  ccclesi;e  infra  prxfixum  tcrminum, 
id  est,  a  saltu  qui  dicilur  Standenhrnch  p,  sive  Brei- 
lenlaelia ,  iisqtie  ad  loctim  qni  vocalur  Qucrclilacha 
totalitcr,  usque  in  inedium  alvctim  Illx  fiuminis,  in 
lalitudinc  vcro  a  rivo  fonlis  usqtie  ad  medium  al- 
veum  Illx  in  locum  qui  dicitur  Staffelgruba,  prxsu- 
mal  quidquam  jurc  proprictaiis  alicubi  transfundere, 
vel  jure  hxreditalis  alicui  concedere.  Sed  si  ulilitas 


scxus  ,   vel    qualitercunque  nomioatis    utilitatibus  Jj  monaslerii  sui  exposcit,  mancipiis  ceclesix  scrvilia 


"  Frevelx  eranl  quoddam  mulctx  genits  proqui- 
bnsdam  cxcessilms  sive  insolentiis  commissis.  No- 
inen  adhuc  Gcrmanicum  in  Alsalia  cognitum  .esl. 
Cniisulc  Hallausii  Glossarium  Germanicura,  pag.  487 
et488.  '   b 

b  C.uisidicus  in  Gcrmanicis  abbalix  Ebersheimen- 
sis  aclis  vocatur  Yogt. 

c  Firdo  eral  qtiarla  pars  marcx,  tesle  Cangio, 
Glossarii  lom.  III,  pag.  401.  Siclos  hodie  vocainus 
sehillingos,  quorum  Iriginta  conficiunl  tres  florenos. 
Esl  itaqne  firdo  puhlici  ponderis  libra  Gallica  (franc), 
quaria  pars  lilu.c  Argenloratensis.  Yide  Schilterum, 
in  Gloss.trio  Teulonico,  pag.  500. 

,l  Siclus  crat  moneta  olim  notissima  apud  He- 
brxos  et  apud  vetercs  Anglos.  Ducange,  lom.  VI. 
pag.  47.)  et  480.  Siclum  apud  Anglo-Saxones  pretii 
fuisse  duorum  denarionim  argentcorum  scril.it  Hic- 
kesius ,  in  prxlat.  ad  grammat.  Anglo-Saxonic, 
pa;  -21. 

Patbol.  CIV. 


e  Oppidum  Sutz,  sivc  Obcr-Sulz. 

f  Egisheim. 

8  Idcsl,  franca  et  libera  ah  omni  onere  immunis, 
ut  explieal  Schiltcrus  in  Glossario  Teutonico',  vocc 
Freygut. 

11  Lagelnkeim. 

•  Burgheim. 

i   SigoUheim. 

*  Locus  olim  intcr  Ostheiin  et  Hunnaweyer  silus, 
nunc  destructus. 

1  Weisweiler. 

m  Slotzenheim. 

"  lluttenheim. 

°  Norlhausen. 

P  De  Iioe  sallu  fabulosa  narrat  Chronicon  Novien- 
tense.  Mentio  quoqiie  fit  districlius  cujusdam  dicti 
Stancnbruh,  sivc  Standenbmcb  in  libro  membrana- 
ceojuriura  abbatix  Ehersheimensis,  anno  1320  Ger- 
manicc  scripio,  fol.  56. 

22 


M.I3 


II TtOVUl  1  COf.NOMENTO  Pll 


10  i 


lantnm  feoda  concedanlur  ■•.  Si  quis  autcra  dc  fami-  ,\     Cum  pclilionibus  servorum  Dei  jnslis  cl  rationa- 


li.i  ecclesiaj  obicrit,  sive  inlus,  sivc  cxua,  optimum 
quod  in  pccudibus,  vel  in  qualibct  suppelleciili  [>os- 
scdcrat,  in  proximam  dominicamcurtim  accipiatur,  ct 
junior  lilius  ipsius,  si  de  familia  ccclcsiac  fuerit,  cuui 
matre  infcodetur;  sin  autem,  in  potestate  abbatis 
crit  •>.  lllnd  eliam  sciendum  cst  quod  si  prcesens 
abbas,  vci  aliquis^successorum  ipsius,  Deo  jubente, 
dc  liac  lucc  migraverit,  fratres  convenientcs  sccun- 
dum  rcgulam  sancti  Bcncdicti  de  i|isis  fralribus  alium 
ciigant  :  elcctas  auteni  nohis  praesentelur  ct  a  nobis 
iuvcstiatur,  ct  aj  episcopum  Argcnlinensem  ordi- 
naiulus  transmitlaiur.  Constiluimus  crgo  ct  pcr  au- 
clorilalem  rcgia:  potestatis  dcceniimus,  ut  qualiscun- 
que  judcx,  vcl  cujuscunque  dignitalis  persona  po- 


bilibus  divini  cultus  amore  faveamus,  supcrna  r.os 
gratia  muniri  non  dillidiinus.  Igitur  comparent  om- 
nium  nostroruro  fldeliura  magnitudine,  eoquc  secun- 
iliim  pctitioncm  viii  vcnerabilis  Apollinaris  abbatis, 
concessiraus  ad  monastcrium  sancti  Anlbymi  vicum 
qui  vocatur  dc  Cilcario,  dc  ratione  Senensis  civii.i- 
tis,  id  cst  pcr  conlinia  loca  denominanda.  Ab  oriente 
lluvius  Axo,  ab  occidentc  fluvius  Uinbrone,  a  ponte 
usquc  in  vailo,  qui  dicilur  Irsi.  A  mciidic  dc  vado 
Ursi  per  viarn,  qusc  ducil  sub  Monle  Lucinii  usipic 
in  viani  S.  Anthynii.  Ali  Aquilone  Gessse  pcr  Poni- 
gastaldi,  deindc  vix  publicse  usquc  ad  pontcm  de 
Umbrone  :  cum  duo  oratoria  infraipsa  fine  posita, 
id  cst  sancia  Cliristina,  et  sancta  inalcr  ecclcsia, 


tens,  vcl  impolens  liujus  chartac  auctoritatem,  scn  IJ  cum  una  cnrteprope  ipsa  sancia  ecclesia,  cum  om- 


confirmationem  tcraerare.vel  infringere,  scu  aliquas 
posscssioncs  praedicti  monasterii  violenter  diripere 
vci  subtrahcre  altentaverit,  quadraginta  iibras  auri 
injusfiscinoslripersolvat.Etuthocveriuscredatttr,  ac 
deinceps  firmum  ct  inconvulsum  custodiatur,  marm 
propiiasubtcr  signamus,et  annuli  nostii  impressione 
jubcmus  sigillari  vel  insigniri. 

Signum  donini  Ludovici  IVomanorum  iuvictissimi 
imperatoris  Augusti, 

Ego  Carolus  Mogunliensis  archicpiscopus  sub- 
scripsi  c.  Ego  Witbgernus  Argentinensis  cpiscopus 
gubscripsi d.  Ego  Turlio  archicapellanus  e  ad  vlcem 
domini  Ibhonis  f  protospatharii  cognovi.  Actum 
Ingelcnlicim  in  curtc  regia,  in  C.hrisii  nominc   fc- 


nia  quidquid  ad  ipsa  cuitc  pertinet,  Et  infra  luca 
dcnominaia.  In  cultu  in  linc  Clusirice,  piscaria  Ame- 
sa:  mcdiclalc,  cum  mcdictatc  de  ipsa  piscaria  pciti- 
nenles,  qui  fucrant  de  publico  civilatjs  Clusinse,  iil 
cst  pcr  confinia  et  loca  noininamla.  Ab  oiienic 
slagno,  qui  dicitur  Moreccia,  ubi  ecclcsia  csl  S.  Pan- 
cratii.  Iudc  pervenil  per  campum  S.  Petri  per  inc- 
diuiu  monicni  super  Cordoliafio;  inde  a  Casscratas 
usquc  ad  Ampla  .  ad  Anipla  pcrvcnil  ad  Montera, 
qui  dicitur  Marmianus  de  Maimiano.  \.\  alia  partc 
contra  occidcnicm,  pcrgit  per  sumniitateni  moniis 
Tili  desccndente  us.pic  ad  luium,  i'.e  luto  a  valle 
Impia  ad  Lalerlie.  Dc  Laterijo  vcnit  in  mare  .  Dcindc 
juxla  littus  maris,  pervenit  ad  locum  ubi  stagnus  i:i 


liciter.  Data   tertio    Nonas    Novembris,  anno  Do-  C  mare  miltit.  Ex  ilioioco  pervcnit  ad  tcrram  S.  La-i- 


minicse  incarnationis  octingentesimo  decimo  quarto 

6  indictione  quinta,  anno  dccimo  regni  domini  Lu- 
dovici  invictissimi  Homanonim  impcratoris  Au- 
gusli  ». 

XX. 

IRO   SANCTI    ANTIIVMl    SCM.MSIS    IIONASTERIO. 

(Anno  81-4.) 
[Apud  Ughclli,  Ilaliasacra,  lom.  III,  pag.  f>30.] 
In  noininc  Domini  Dci  ct  Salvatoiis  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus  Piocis  Caroli  Magni  imperaloiis, 
divina  ordinante  clementia  ,  imperator  AugUstus. 

»  Feudnm  servilc  denotat  id,  quod  hodie  ab  Alsa- 
tis  vocatur  Ilofflelni ,  quo    nem|ie  c.citus  agrorum 
numerus  ruslico  ct  ejus  hasrcdibus  colendus  relin 
quitu 
lur 
liislici  eiant  scrv 

i"  I.icet  b.rc  charta  sit  suppositilia ,  tamen  multa 
hic  enarrat  quae  inserviunt  ad  ius  feudale  medii  a:vi, 
iliius  scilicel  sxcuii  quo  vixit  liujus  diplomatis 
eUiclor. 

«  Anno  81 1  Ecclcsiain  Mogunlinenscm  occupabat 
Atidpluis,  non  Carolus,  qui  Pippini  regis  Aquitanise 
filius  ad  bauc  scdcm  anno  lanliim  85(i  luit  pro- 
motiis. 

d  Witghernus  cpiscopus  Argentinensis  jam  lunc 
lcmpoiis  suprcma  subierat  fala,  deftinctus  anno  7-29. 

e  Turbo  ignolus  est  intcr  omncs  Ludovici  Pii 
notarios,  qui  nondum  archicapcllanorum  nomcn 
lunc  usurpabant. 

'  llilionem  intcr  nolarios  Ludovici  iinpcratoris 
Riib  ilclisachare  cancellario  revera  numerat  Bou- 
quctus,  inScriplor.  rcr.  Francic.  loin.  M,  pag.  451, 


rcntii,  una  iniii  ipsa  mcrtaria  cx  angulariquc,  aique 
cum  ipso  slagno  c\  I  aicaiiis  suis  cum  omnia  super 
sc  habcnlcs,  quidqnid  ad  ipsam  custodiam  perlinet. 
Et  infra  loca  dclcrminata,  culium  ct  incuilum, 
cum  scrvis  ct  aldionibus.  Propterea  has  litleras  pra:- 
ccptionis  nostrcc  in  eodem  saixto  monaslCrio  coa- 
scribere  jussiinus,  uli  ab  hoc  diejani  fraler  Apolli- 
narius  ablias,  suiquc  successores  habendi,  tcnendi, 
dandi ,  coiimmlandi ,  vel  quidquid  cxinde  apml 
fcsiuui  jam  fata;  ceclosix,  etegerint  iaciendi ,  in  oinni- 
Lus  liberum  pcrfruanlur  arbilrium.  Nullus  cx  fideli- 

scd   unquam  inter  cjuslcm  priocipis  caneellaiios, 

maxiine  sub  noinine  prolospatharii.   Protospatha- 

rius  apud  Grxeos   in  imperio  Conslanlinopolitano 

r,  atque  adeo  ejus  domicilio  diclo  /*«//' anuecti-  r.  erat  maxirae  illusnis  :  primus  erat  ct  princeps  spa- 

In  co  sola  est  cliversiias  quod  in  leudo  servili      thariorum,  sivc  eorum  tpii  erant  impciatoiii  cor- 

poris  cuslodcs.  Ducangius  in  Glossario,  lom.  V, 
pag.  932,  ct  tom.  M,  pag.  030,  Pholiuin  pisotospa- 
tbarii  inuniis  in  aula  iraperalorum  Grsecorum  gcs- 
sisse,  antcquam  anuo  H'.ii  palriarcha  Constantinopo- 
litano  rcminliarctur,  (estaiur  D.  ticuri,  llislvire  Ec- 
clesiastique,  tom.  IK,  liv.  i.,  p.  6. 

s  lla  legere  esl  in  autograplio  supposititio,  licct 
videatur  dcletiini  fuisse  aiinum  dcccxxiiii  ul  pona- 
lur  Dcccxmi.  Nculer  vero  anniis  convenit  cum  in- 
dictione  quinta,  qui  fuit  annus  827,  nec  ciiin  anno 
regni  Ltidovici  Pii  decimo,  qui  fuit  825. 

»  In  monogrammale  diciiur  Ludovicus  Pius,  quod 
agnomen  nunquam  usurpavit  Ludovicus  1.  Sigillum 
refert  iraaginem  Ludovici  cum  inscriptione  :  Lude- 
wicus  Romanorum  imperator.  Sigilli  vero  forma  ct 
magniimlo  non  esl  cx  xvo  Carolino,  scJ  mullo  nia- 
gis  gran  !ior. 


1903  DII'LOMATA  I 

bus  nostrts ,  vcl  ciijuslihcl  e\  ju  liciaria  potestale 
jani  diclo  Apnllinario  abbali,  ant  successoribus  suis 
dc  Mi|>i-ai!i<  1 1  confinia  iuquieiare,  aiil  calitiiinia  gc- 
nerarc,  vel  aliquid  cx  boc  per  nos  pro  remeilio 
antntx  noslrx  ad  prxdicluin  sanciiiiu  locum  ex  no- 
,slra  imiiiificcnlia  concessiiiius  abstrahcre  ,  a<!ini- 
nuerc  quoque  lemporc  prxsuinantur.  Sed  nobis,  Deo 
auspicc,  futuris  tempovibus,  in  eleemosyna  nostra 
il>i<lem  inaugurato  proliciat,  quantum  melius  dele- 
ctat  ipsos  scrvos  Dei,  qui  ibidcm  Deo  lamiilaii  vi- 
dentur  :  pro  nobis  uxoreque  ac  liberis  fungenti  no- 
slrx  jugiler  misericordiam  Dci  attenliiis  cxorare. 
yuod  si  quispiam  banc  nosirani  concessionemj  quod 
iton  credimus,  quoquo  inodo  violare  prxsumpserit) 
seial  sc  compositurum  auri  obrizi  00  niedietalem 
palalii  nostri,  et  medietaicm  ad  supradiclum  mo- 
naslerium  S.  Antliymi.  El  ut  verior  ac  lirtnior  ha- 
beatur,  vel  pro  tcmpore  Cbristo  propitio,  observe» 
tur.  manii  propria  stibler  firmavimus,  ct  annulo 
nostri  s;gilli  jussimus  insigniri. 

Signum  Ludovicj  potentiss.  inipi  qui  recognovit. 

Datum  iv  Kal.  Januarii,  anno,  Cbristo  propilio, 
piimo  iiuperii  D.  Ludovici  piissimi  Augusli,  indict. 
8.  Acluni  Aquisgrani,  in  palalio  regio.  In  Dei  no- 

inine.  Ameu. 

XXI. 

PIIO    MONASTEfllO   SANCTI   MAXIMl   TBEVIHENSIS. 

(Anno  814.) 
[Apud  Ilontheim.,  Hist.  Eccl.  Trcvir.] 
Ludovicus  gratia  Dei  rex  FrancOrum  ct  Longo 
hardorum  et  palricius  Uomaiioruni. 

<>  Ilclisachar  [amiliaris  nostri.  Siininii  cancellarii 
tnunere  etim  in  aula  Ludovici  functum  fuisse,  quam- 
plurimx  tabtilx  probant.  Juvat  bie  lcgi  qux  de  eo 
collegil  Eekhart  Rcr.  1'ranciear.,  !ib.  xxvm,  n.  147  : 
€  Vidimus  hactenus  annales  divcrsos  a  notariis  aut 
cancellariis  regiis  aul  conlinualos,  aul  in  liltcras 
relatos  esse.  De  parte  Chronici  Moissiacensis  suspi- 
cati  sumus,  eaiu  ab  Egilberto  noiario  confectam 
fuisse  :  nuiic  statuimus,  idem  Chronicon  a  lempore 
quo  Egilbertus  desiit,  ab  Elisachare  cancellario 
hactentis  impcratorio  continuaium  esse.  Nam  in  re- 
bus  miIi  linem  anui  818  anl  iuilio  anni  81!)  geslis 
desinil;  et  eoilem  tempore,  post  annuin  neiope  810, 
Eiizachar  in  subscriptionibus  diploinatum  non  am- 
plius  inveuitur.  Unde  existimo  eo  aiiiio  eiiiiidem  ab- 
balcin  S.  Maxiniini  apud  Treviros  facliini,  aut  in 
iitonasieriuin  S.  Albini  Andegavensc  siiuni  sese  rece- 
pisse. ,  aulxque  valedixissc.  Miraus  Diplomatibus 
Belgieis,  cap.  II  Ludovici  prxceplum  inseruit,  quo 
ejusdein  imperaloris  proteclionera  insignis  vir  et 
Abba  Elisacliar  de  monusterio  S.  Maximini  in  ehitate 
qiuv  Treviris  dicitut,  huic.loco  iuipetravit,  quod  anno 
821  datiim,  et  a  librario,  geuiiinum  quamvis  sit,  non 
partim  depravamm  esl.  MirxtlS  adnotal  Elisacha- 
rem  fuisse  quoque  abliatem  moiiasterii  S.  Petri  Ge- 
ineticensis  et  S.  Hicharii  iu  Pontivo  sive  Centulen- 
sis.  Ardo,  in  Vila  S.  Bcnedicli  Anianensis,  cap.  52, 
indicai  Helisacharem  S.  Benedicli  et  fralrum  In- 
densium  aiiiicum  fidelissimum  fuisse.  Idem  mortcm 
S.  Benedicti,  qu:c  anno  821  contigit,  cnarrans  : 
llelisacliur,\M\ml,iil'bas  priinus  ud  eitm  venit,el  cum 
eo  usque  ad  obitum  perseveravit.  I  iem  jani  dixerat 
Ardo,  cap.  5,  u'i  rogat  monachos  Indciiscs,  ul,  Vita 
S.  Bcne.lieti  a  se  conscripla,  cxaininaia,  cam  cnin 
Elisachare  abbaie  communicent.  Qnoniam,  ait,  ei 
unica-  dilcctionis  a/fecltt  migrattli  de  siveitlo  llclisu- 
cltar  hasil  ubbr,s,s;att  ivsius  auro  preiiosior  uobis  di- 


«'.CLESIASTrCA.  1006 

\  Si  quieti  monasieriorum  providemus,  hoc  nobts 
ct  regui  nostri  dinlinani  slabifitalcm  conciliahil,  ct 
bcaloruin  paupcrum  spirilu  mcrcede  donabit.  Qna- 
propter  omnis  regni  noslri  uuanimitas  noverit  quod 
nos  vencrandi  Q  tlelisachar  familiaris  noslri  et  ali- 
balis  coenobii  sanctissimi  conlcssoiis  Maximiiti  pro- 
lectoris  nostri  postulalionem  pcrcepiinns,  qnaliter 
pii  genitoris  nosiri  Caroli,  jnre  prxnominati  Magni, 
factum  sequenies,  jani  diclum  monasterium  privile- 
giis  nostrx  quoque  auclorilatis  roboraremus ;  quam 
pelilionem  cum  mansuetudinc  suscepimus,  et  fieri 
aucloritative  prxccpimus.  Dccrevimus  namque,  et 
omnibus  post  nos  fuluris  denunliamus,  prxfalum 
locum  sub  nostro  seqiienliuniqtie  regum  mancrc 
dominatu,  vclnli  prioribus  temporibus  in  ditionc  rc- 
B  gum  mansissc  dignoscitur,  milli  unquam  loco  sub- 
jaceat,  nullius  personx  dominalionem,  h  elcclioncra 
etiani  abbatis  conccdinius  uionai  lioruni  arlolrio, 
cum  videlicct  qui  \il;c  ac  sapicntix  merilo  sccun- 
dum  rcgnlam  probabilis  invenitur,  cligcndi.  Mancipia 
insuper  et  prxdia,  vcl  cunclain  monaslerii  subslan- 
tiam  abbalis  poleslati  permiltiinus,  cl  ad  fralrum 
solummodo  c  condttclum,  ne  sanclx  rcligionis  sta- 
lus  deficiat,  liberam  vendendi  el  comnuitaiidi  br,- 
lieant  noslrx  auclorilatis  liccntiam;  quatcnus  siise 
iiuligeniia,  sc<l  euin  tranqttillilalc  el  pacc  Domimiiri 
pro  salute  nostra  jiigiter  exoreni.  El  ut  hxc  auelo- 
rilas  inviolata  perdiirel,  mami  propria  firmavimtiSj 
el  sigilli  nostri  impressione  signari  jussimus  J. 


recla  testutnr  epistola,  posl  veslram  examinationetil 
illi  singulariler  censeo  prmsentari.  hlem  ilelisacbar 
laudatur  apud  Anialarium  in  prxfalione  Antiphona- 
rii;  ChroniciCcntulensislib.i;  iu  consullationeAgo- 
banli  de  baptismo  Judaicoritm  mancipiorum  ;  cl  in 
libro  de  tlispensatione.  Anno  827  idem  a  Ludovico 
ciini  aliis  niissiis  csl  ad  motusllispanicx  marcx  coin- 
priinendos,  ut  Aiinales  Laureshamenscs  lestamur. 
Oliitus  ejus  aiiiius  liaclenus  inc  latet.  i  A<i<l.  Ileu- 
mannum  <le  Ke  diplomalica  ,  pag;  i?>A.  Oliiiiiin  ejus 
refcrt  Mabillonius  Annal.  Bcncdict.  lom.  II,  lib.  xxxi, 
n.  80,  cirea  annuiii  857. 

i>  Electionem  etiam  abbutis,  etc.  Mirandum  sane 
quod  postulante  Helisacbare  boc  coiiccssuio  sil,  cum 
tainen  omnes  San-Maxirninianx  notitix  exploratum 
faciant ,  ipsuramet  liclisacharcm  monacbum  non 
fuisse,  sed  sxcularem  clericum.  Qtioil  igitur  in  bisco 
tabulis  scriptum  csi ,  elcelioncm  .abhatis  conccssam 
ij  niiiiiai  lioium  arbitrio,  ejus  nempe  qui  vitx  et  s.i- 
pientix  merito  sccundum  regulam  probabilis  iuve- 
niattir,  id,  si  ita  est,  iiullo  effeclu  alio  poluil ,  qtiani 
ul  inter  privilegia  cccnobii  servarettir ,  olitn  usui  lii- 
tuiuin. 

»  Conduetum.  Id  est  utilitalem  seu  commodum. 

<i  llarino  labularum  (quaruui  cxlcroquin  proto- 
typam  ad  S.  Maxiininmu  exslat)  teinpus, signalura  ct 
sigillura  desideranlur,  anno  et  rcliquis  ad  calccm 
diploinaiis,  ul  viiletur,  exlritis.  Plactiit  lamcn  e;<s 
hoc  anno  referre,  loco  utcunque  opporluno,  ai;tc- 
quani  scilicct  Ludovicus  renuntiarctur  Auguslus. 
Vcruin  non  pauca  sunt  qtix  diplomalis  fidetn  con- 
vellant.  ILcc  inter  alia  :  Longobardorum  rex....  pil 
geniloris  nostri,  jure  prwnomittati  iltigni....  sub  n«- 
stro  seqnenliumque  regum  nutnere  dominaln ,  veluli 
prioribns  temporibus  iudilione  regum  maitsisse  :.':</•  s: 
scititr,  elc. 


1007 


LIWOYICI  I  COGNOMENTO  PII 
XXII.  a  Cbristi,  Ludovicus 

perator  Augustus. 


11110  pro\i 


nlia  iiu- 


«  cosi  ir.Mwir.  COMSIUTATIO  facta  inur  petrdm  aii- 

BATKM      NO.NANTI  I  ANI  M      r.T      ROIUI  ITJI      R.F.CT0REH 
liONASTF.RIl  BRIXUNI  SANCTl  SALVATORIS. 

(, 1  »mo  81  i.) 
[I'\  Muralorio,  Anliquiiates  Italiae,  tom.  II ,  p.  201 .] 
In  noniinc  Doinini  Dci  et  Salvatoris  nostri  .lcsn 

»  Animadverte  qnomodo  ecclcsiaslici  olim  liomi- 
ncs,  nt  firmiorcs  in  posterum  forent  commutationes 
prxdiorum,  ac  prxcipuc  viilarum  a  se  facUc,  cura- 
rcnt  ui  ad  eas  acccdcret  imperatorum  conOrmatio. 
Ail  !i;rc  nc  insalulata  dimittas  velim  ea  verba,  ulii 
Rodulfus  dicilur  recfor  monasterii,  quod  cst  constrv- 
etum  intra  muros  civitatis  Brixia',  in  honore  Domini 
Salvatoris  nostri  Jesu  Chrisli,  quod  vulqo  appetlatur 
Uonaslerium  Novum.  Celelierriintim  fuit  ct  adhuc 
cst  in  civitate  Brixiana  tnonaslerium  sanctimonia- 
litiiii  SanilavJiili:c,  qimd  in  lionorcm  Salvaloris  no- 
stri  a  Desiderio  rege,  cjusque  conjnge  Ansa  xdili- 
cainm  l.iit.  E«n  (|iioque,  ut  potc  qni  venia  niihi 
facta  a  sacris  illis  nobihbusquc  virginibus  tabula- 
rium  ascetcrii  ipsius  excussi,  iioimnlla  inde  excerpta 
monumenta  in  hoc  ipsoopere  ovulgavi.  linjus  autem 
■nonaslerii  fundationcm  rcfcrt  clanss.  Mabillonius  in 
Annalib.  Bencdictinis  ad  ann.  Christi  75!).  Tum  ait : 
<  Moiiaslciiuin  Novum  dictum  est  ab  instauratione, 
qn:e  anno  Doniini  oclingentesimo  triccsiino  quinio 
facta  mcmoratiir.  De  e.o  intelligcndtim  videtur  Ne- 
crologium  Augicnsc,  in  quo  laudalur  Austrcberga 
cx  monastcrio,  «piod  dicitur  Novo. »  Cum  hic  offen- 
derim  ego  Rodulfiim  liectorem  monasterii  Novi  Bri- 
xiani,  primo  qtiidem  Suborta  mihi  snspicio  est,  aliud 
fuisse  monastcrium  hoc  ab  altero  Sanctoc  Julioc,  et 
illud  quidem  a  monachis,  hoc  aulem  a  sacris  virgi- 
nibtis  cxcnllum;  ct  oam  snspicionem  augebat  di- 
ploma  Ludovici  II  Augusti,  anno  856  aclum  llrixia 


Si  ciiim  ea  qiia»  fidelcs  noslri  rcgni  pro  eorum 
opporlunitatibus  inter  sc  commutaverint  \el  con- 
cambiavcrint,  nostris  confirmamiis  ediclis,  imperia- 
lem  cxerccmus  consuctudincin ,  et  hoc  postiuoduin 
jure  firmissimo  inansurum  essc  credimus.  Igilur 

sibus,  confirmatur  Henrico  Bononhc  episcopo  ra- 
strum  Sancti  Joannit  in  Persiceto.  In  aniiqua  edi- 
lionc  Hisloriarum  Matlhxi  Villuiii,  lib.  i,  cap.  (iX  ct 
infra  menioralur  San  Giovanni  .n  Cesena.  In  nupcr- 
rima  cdiiionc  cjusdem  operis,  tomo  XIV  Rcr.  Ilalic, 
momii  in  notis,  Klorcutinum  codicpm  ins.  prajfcrre 
SanGiovanni  in  per  Cesena.  Scd  utrobique  corruptiis 
e:,t  locus;  ibiquc  rcslilucndum  San  lliovanniin  Ver- 
siceto. 
r,  En  ergo  qui  olim  forenl  fines  comitatus  Mutinen- 
sis.  Scilicet  salicni  Samodia  Ouviolus,  iitmc  la  Sa- 
mozza,  Mulincnsein  agrum  a  Bononicnsi  dividcbat. 
liini  in  Mulinensium  portione  rclinquebalur  Badia- 
nuni,  nunc  Uazzano,  cum  mtegro  pago  Persieeli, 
comjilectente  Nonaniulam,  Sanctum  Cxsarium,  Ze- 
nam  Curtem,  Pansamnn,  Caslrum  Sancti  Joannis, 
aliasque  villas  ct  castella,  qiiorinn  nou  modicam 
partcm  Bononicnsium  potentia  sensim  in  suam  di- 
tionem  posica  redegit,  non  comilalu  lantummodo, 
scd  et  diuecesi  Mutinensium  imminuta,  rcclaman- 
tibus  ncquidquain  Mulincnsibus.  Prrelermitlo,  c\ 
aliis  monumcntis  indicari,  ullra  Samodiam  in  supc- 
rioribus  locis  excurrisse  olim  nostrum  comitatum. 
Quamnbrem  in  siatuendis  olim  linibus  intcr  Ifono- 
uiam  ac  Muiinam,  qui  nunc  adco  impares  sunt,  ju- 
stam  videmus  observatam  fuisse  niensuraiii.  Cum 
vcro  Langobardi  Mutinam  Graecis  Ravennae  domi- 
nanlibus  primo  eripuissent,  nnn  universum  contiuuo 
hujus  eivitatis  agrtim  sit.i  subdidcre.  Verum  Liut- 


ckiiale,  Monasterio  Novo,  ciim  imperaior  non  in  C  praudus  (Paulo  Diacono  testc,  lib.  vi ,  cap.  49,  de 
parihcnone,  scd  in  monachorum  ccenobio,  habilasse  Gcsl.  Langobardorum)  Castra  /EmiVur,  Foronianum 
ac  diploma  dedisse  videretur.  Vcrum  suspicioni  fa-      [Lcge  Feronianum]  ci  Montem  UeUium,  liuxcta  et 


ctus  est  linis,  inspecto  quodam  diploinale  quod  Mar- 
garinus  in  Bullarii  Casincnsis  tomo  1!  prolulit  inde 
enim  constat,  Novi  appcllationcm  antiquitus  con- 
junclam  ferc  scmpcr  fuissc  cuni  Sanctxe  Juli:e  mo- 
nasterio.  Quamohrem  Rodulfus  istc  rector  monasle- 
rii  Novi,  cccononuis  ac  minister  lantummodo  liiisse 
ccnsendns  csi  ccenobii  Sanctae  Julisc.  Regrediamur 
ad  ca  diplomatis  verba  ;  Villam  nuncupulam  Redud- 
dum,  qiur  dicitur  supernomcn  Curticclla,  in  pago  Per- 
siccta.  Relinet  adhuc  eadem  villa  apud  uos  appella- 
lionem  iieddu,  ct  ccc.lcsia  parochiali  decorata  est, 
ac  Nonantulani  opptdi  ditioui  suh  seremssimo  duce 
Mutinx  subest.  Amplitudinem  quoque  Persicetana! 
rcgionis,  sivc  pagi.nobis  indicavit  Leo  Marsicanus 
li!j.  primo,  cap.  5i  Chronic.  Casinens.  ,  liaic  dc 
Joanne  abbale  scribens  :  <  llic  recit  lii  cllum  Adcl- 
berio  lilio  Rainerii  dc  Raslello  (nunc  Rastcllino  i\  s 
nuncupatur  eadem  villa,  siia  olim  ct  ipsa  in  pago 
Pcrsicelo)  de  aliquot  curtibus  liujus  monastcrii  in 
comitatu  Mntinen.-i,  fuiido,  qui  dicilur  Persiccta.  > 
Petrus  qnoquc  diaconus,  lib.  iv,  cap.  18,  cjusdem 
Chronici,  anctor  est,  suhjcctuni  fnisse  coenobio  Ca- 
siuensi  ■  Monasterium  sancii  Bcnedicli,  lerritorio 
Miitincnsi  inlra  (ines  fluvii  Fusctili  et  liniilis  Mal- 
meniliaci.  i  Curtes  olim  non  vasia  tantummodo 
prxrtia,  scd  integram  villam  sigmficahanl.  Id  sccpe 
iniui,  ctque  alilii  antiquis  taLiiiliscoiifinnavi.ll.ee 
atitcm  omnia  in  codem  Pcrsiceti  tractu  ad  comita- 
1'im  Miilincnsem  spectabant.  Poiro  qtiousqiie  se 
protendere;  rcp.io  ista,  intellige'  qnisquc,  oppidnm 
Sancti  .loannis  nunc.  rccogitans,  Bononicnsium  di- 
lioni  snbjcctum,  qtiod  uti  intra  fincs  Persiceti  a=di- 
licatum,  adhuc  nomcn  servai  Sr.ncti  Joannis  in  Per- 
sictfo.  In  diplomate  Kriderici  II  Augnsli,  apud  Cglicl- 
lium  toino  l!  llal.  Sacr..  in  archiepiscopis  Bononicn- 


Persiceta  Grcccis  cripuii.  Feronianum  nunc  il  Frc 
gnano  sive  Frigttano,  provinciaest  Muiincnsis  duca- 
ics  iu  montibus,  Bononicnsi  agro  contermina,  ct 
complectens  Scxtulain  diiionis  caput,  Kananum  ,  ac 
plurima  alia  castra  et  villas.  Friniates  Ligures  a  Li 
vio  memoralos,  ibi  polius,  quam  ulii  Cluverins  opi- 
nabalur,  qitccrendi  suut.  li  noinen  regioni  dedissc, 
imt  ab  ca  acccpissc  videniur.  /1/o!»«  Bellius,  nunc 
Monte  \egtio,  scu  Monte  \'io,  Bononiensibus  anii- 
qnitus  obtempcrans,  scd  aliquo  etiani  tcmpore  Mu- 
lincnsium  polestati  ohnoxius  fuil.  De  Buxeto  -lccc. 
liabct  <  lariss.  vir  Gaspar  Beretlus  monachus  Bene- 
dictiiiiis  iii  dissertal.  Chorographica  prxposita  lonio 
X  Rer.  Ilalicarum,  sect.  14  :  <  In  agro  Mutincnsi, 
vel  Bononieusi,  juxta  Paulum  et  Sigonium  locus  cs' 
juLcrendns.  i  lit  inerito  :  neque  euim  veri  videtur 
Buxeium,  situm  ad  Padum,  inter  Placcnliaiii 
ac  Parraam,  hic  dcsignari.  Cur,  qupcso,  loctis  cxigui 
nominis  Langohardorum  viui  clliigissct,  cum  ipsi 
agro  et  urbibus  circumposilis  pacilice  tandiu  antea 
putircnlur?  Apnd  nos  lameii  illius  nomen  (uii  i!c 
aliis  bcne  mt.ltis  evenil)  antc  complura  sxcula  cx- 
cidit.  Apud  Anaslasium  in  Yita  (iregorii  II  papiB  le- 
gillir:  Langobardis  .l.miliic  castra,  h eronianus,  Mon- 
ubelli ,  Verablum  cum  suii  op}i!is,  Buio,  ct  Persi- 
cctn,  Pentapolis  quoque,  et  Auximana  civitas  sc  trn- 
diderunt.  Aiipie  ha;c  de  finibus  antiquis  comitalus 
Mutincnsis.  Sed  \ix  nlla  civitas  ostendi  poterit,  qu.o 
sui  agri  fincs  vcl  ipsis  antiquis  lemporibus  suihiles 
rciinueril;  et  si  quidem  olira  rctiuuit,  bcllis  postea 
inlcr  Ilalicas  iirhcs  excitaiis,  et  sievienlibus  Gihclli- 
norum  ct  Guelphornm  factionibns,  immntata  plane 
finium  facies  fuii.  Lrant  cnim  vctusto  tempore  -  iyi- 
latcs  qure  laiius,  erant  ct  quse  brcvins,  agvum  sihi 
sivc  suo  corni'!  suhjectum  protendebant.  Spcctabanl 


J009  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  1010 

notum  sil  omuunn   fideiium   noslrorum  solerlix ,  A  Ludovicus,  diviua  orliname  provideniia,  impcrator 

Augusius. 

tmperialem  celsitudinem  decet  prxcessorum  no- 
stroniiii  pie  facta  non  solum  inviolabililer  conser- 
vare.sed  eliam  censurx  sua^  auctoritate  conGrmarc. 
Idcirco  notum  essevolumus  omnibus  Gdelibussanctx 
Dei  Ecclesix.ct  nostris,  prxsenlibus  et  fuluris,  qnia 
vir  venerabilis  Frodoiims  abbas  in  monasterio,  quod 
dicitur  Novalicius,  quod  csi  consiruclum  iu  honore 
sancli  Pelri  principis  apostolornm,  in  valle  scUicct 
cujus  vocabulumest  Seusina,  detulil  et  oblulit  obtti- 
libus  noslris  teslameulum  a  quondam  viro  religioso 
dominoque  devoto  Abbone  factum.de  prxfatc  rao- 
nasterio,  et  a  Domino  gcnitore  nostro   Carolo  glo- 
riosissimo  imperatore   renovatum  alquc   conGrma- 
tnm,  in  quo  contiuebatur,  qualiter  prxfatus  Abbo- 
palricius  ipsum  locum  supranominalum  cum  omni- 
bus  rebus  suis,  ob  amorem   videlicct  patrix  cue- 
lestis  et  beatx  viue,  Petro  beatissimo  apostolorum 
obtulit  principi,    nec   non   cunciis   deslructoribus, 
dissipaloribus  lemerariis,  divina  quippe  ceusura,  et 
xiernum  supplicium,  atque  divinuiii  analhema ,  qtii 
unquani  ili  tempore  ausi  fuerint,  seducti  alque  cu- 
piditate ,  tantx  devotionis    contraire  conscriptum 
atque  firmitatem,  nnde  ipsa  casa  Dei,  et  monachi 
ibidem  sic  religione  sanctx  devotionis  Cbrislo  Dn- 
mino  famulantes,  scu  pauperes  Christi  et  peregrini 
euntes  et  redeuntes  niontibus  ,   supplementum  ha- 
bere  debent  propter  suorum  mercedem;  qui  ipsam 


prxsenlium  scilieet  et  futurorain,  qualiler  vir  vene- 

rabilis  Petrus  abbas  e\  monasterio  Nonantulo,  quod 

est  construclum  in  honore  beatorura  apostolorum  et 

saucii  Silvestri  confcssoris,  ad  nostraiu  accedcns 

clemenliara,  innotuit  serenitali  nostrx,  eo  quod  ali- 

quas  rcs  cum  Rodulfo  rectore  monasterii,  quo.l  est 

ronstructum  intra   muros   civitatis  Brixix  in    lio- 

nore  Domini  Salvatoris  nostri  Jesu  Chrisli,  quod 

vutgo  appellalur  Monastcrium  Novum,  concambias- 

set.  Dedit  itaque  vir  venerabilis  Petrus  memoratus 

abhas  de  parle  monasterii  sui   prxdiclo  Rodulfo  ad 

partem  prxfali  monasterii  villas  nuncupalas    Ca- 

stellione,  Calcinalo,  Silviniano,  Monliculo,  sicut  ei- 

dem  Rodulfo  pro  opportunitate  mouasterii  recipere 

placuit.  E  contra  in   compensatione   hujus  ineriti 

dcdit  jam  dictus  Rodulfus  prxscripto  venerabiii  Pe- 

tro  abbali  aJ  partein  monasterii  sui  pro  opporluni- 

tale  servorum  Pci  iu  eoJeni  comobio  commoran- 

tium,  villam  nuncupantem  Reduddum,  qux  diritur 

supernomen  Curticetla,  in  pago  Persicela,  cum  omni 

integritate  vel  soliditale  sua.  Ijnde  et  comrautatio- 

nem  de  prxdictfs  locis,  noslrfs  oblutibus  ostendit  ad 

relegendum.  Sed  pro  inlegra  firmitate  petiit  celsilu- 

dinem  noslram,  ut  in  eleeraosyna  nosira  ipsam  cora- 

mutationem  denuo  per  nosirum  mansuetudinis  prrc- 

cepluin  plenius  confirmarc  debercmus.  Cujus  peti- 

tionem  denegare  noluimus  :  sed  sieut  unicuique  fi- 

delium  noslrorum  jiisle  ratiouabiliterque  pelentium, 

ila  uos  illi  concessisse  atque  in  omnibus  confirmasse  „  donalionem  facere  et  confirmare sollicile  slatucrunt. 


cognoscite.  Prxcipienies  ergo  juhemus  ut  inspeclam 
ipsam  commuiaiiimeui,  sicul  per  eam  plenius  de- 
claratur,  quidquid  pars  juste  et  rationabiliter  altcri 
contulit  parti ,  deinceps  per  hanc  nostram  auctori- 
latem  jure  Grmissimo  tcneant  atque possideant :  ct 
quidquid  exindc  faccre  voiuerint,  libero  in  onmibus 


1'ctiiique  prxfatus  abbas  celsiludini  nostix ,  ut 
ipsum  testamentum  a  domino  nostro  genitore  con- 
Grmalum  et  roboralum,  etiam  nostris  roboremus 
auctorilalibus.  Nos  vero  divinam  consideranles  mi- 
sericordiam  et  xternam  remuneralionem  pro  bene- 
faclis,  petilioni  cjus  libenter  prxbuimus  assensum, 


perfruantur  arbilrio.  El  ut  hxc  auctoritas  firmior      et  hancuoslrx  auclorilatis  conflrmationem  ficri  de- 


habeatur,  ct  per  futura  lempora  plenius  conservetur, 
manu  propria  subscripsimus,  et  de  annulo  nostro 
subter  sigillari  jussimus. 

Signum  Ludovici  sereuissimi  imperatoris. 

llelisachar  recognovi  et  subscripsi. 

Data  Kalendis  Augusli,  anno  primo,  Christo  pro- 
pitio,  imperii   nustri ,   indictione  septima.   Actum 


crevimus.  Per  quam  prxcipiendo  jubemus 

quid  supradictus  religiosus  Abbo  Deo  vero,  beatissi- 
moque  contulii  Pelro.et  dominusgenitornoster  au- 
ctoriiaies  ob  coeleslem  aulam  conflrmavit;  deinceps 
absque  ullius  injusta  invasioue,  interpellalioiie  atque 
inquietudinejam  fatus  Frodoiaus  abhas  etejus  sue 
cessores  teneant  atque  possideant  in  xteruum  libe- 


Aquisgrani  palatio  regio,  in  Dei  nomine  feliciter.  d  rc  t  omnia  scilicet  regalia  e\  iis  omnibus  qux  ad 

prxsens  possideut,  etqux  in  antea  acquirere  potue- 
vint, a  forum,  omicidium,  assassinium  innoslro  im- 
pcrio  perpelralum  media  civilate,  publicam  stratam 
aprxdicta  civitatc  nsqucad  Fonlanam  Vercincscam, 
ct  cxlera  alia  qux  ad  nos  sive  ad  nostros  subdilos 
speclabaut.  Volumus  ctiam  ,  atquc  specialiler  per 
hos  apices  noslros  jubemus,  ul  ubicunque  ros  do 
supra  noaiinatx  inoiiasLerio  conjacent ,  per  fideles 

liciensi  fornm,  omieidium  ,  assassinium  in  nostro 
imperio  perpelratum  mcdia  chilate.  Aio,  si  revera 
in  arcbelypo  legeretur  assassinium,  niliil  amplius 
cxigerelur  ad  omnem  adimendam  fidem  eidem 
charlx.  Nain  assassini  <'t  assassittium  voces  sunl 
qux  tantuminodo  post  llierosolymam  a  ChrislianU 
anno  Christi  1099  tcceplani  audiri  coaplx  sunt  iu 


Aineii. 

XXIII. 

CONFMUJUNTUR  FBODOINO  ABBATI  HONASTERil  NOVALI- 
CIENSIS  TESTAMEM TM  ABBONIS  Fli.NU.iTOIUS,  ALIAO.IE 
IIIRA   EJUSDEM  HO-NASTERII. 

(Anno  8U.) 
|  E\  Muratorio ,  Antiquitates  Italicce ,   tom.    Ul, 

pag.  50.  ] 
ln  noinine  Doiniui  nostri  Iesu  ClirLli  Dei  xterni, 

olim  ad  comitatum  Brixianum  Casale  Majus,  Vide- 
liana,  Pompouescum,  Panguncdum  el  Suzaria  :  quod 
mirum  viilealur  spcclanlibus  urbis  illius  distantiam 
ah  iis  locis,  ac  prxsentem  icruin  stalum ;  sed  mi- 
nime  mirum  csl  recolcnlibus  liitani  in  aliis  locis 
niutaiionem  subsccnlam. 
»  Vidisti  conccssum  a  Ludovico  Pio  abbati  Nova- 


1011  I.UDOMCl  I  COGNOMENTO  Hl  101-2 

uostros   sludiose    dcfendantur  ct  lueantur,    sicut  A  hujus  Ecclcsix  cam  m.mere  permiilanl.   Conccssi- 
noslra  spccialis  causa,  quia,  ut  mullis  nolum  cst,  a 


bonx  memorix  Pippino  avo  nostio,  simulque  glo- 
rioso  rogecxcellenlissimo  genitore  nostro  Carolo  pcr 
donationcm  scripliirx  vcrc  tradilae  fucruiit.  Et  ut 
hxc  anctoritas  firniiorhabcatur.ct  diuturnis  lcmpori- 
btis  conscrvetur,  manu  propria  dccrcvimus  roborari, 
ac  de  sigillo  nostro  jussimus  sigillari. 

Aono  primo,  Cbrislo  propilio.iniperii  noslri,  indi- 
Ctione  septima.  Actum  in  Aquisgrani  palalio  re- 
gio  in  Dei  nomine  feliciter.  Amen. 

XXIV. 

PJIO  ECCLESU  VIENNENSI. 

{Anno  814.) 

[Apud  ISaluz.,  Capitul.,  tom.  II,  pag.  1404,,  cx 
chartulario  ecclcsiae  Viennensis.] 
In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Cbristi,  Ludovicus,  divina  ordinante  providentia, 
imperalor  AmtiisIus  omnibus  episcopis,  abbatibus, 
ducibus,  comilibus,  vicariis,  centenariis,  acliona- 
riis,  niissis  nostris  discurrcntibus,  vel  cunclis  fideli- 
bus  sanctx  Dei  Ecclesix,  et  noslris  prxsentibus  sci- 
licet  ct  futuris. 

Nolum  sit  quia  si  sacerdotum  ac  servorum  Dei 
peliiionibus,  quas  nobis  pro  suis  necessitatibus  in- 
ootuerint,  ad  cffcclum  perducimus,  non  soluni  rc- 
giam  eonsueludinem  exercemus,  verum  etiam  rd 
bealiludinem  et  retributionis  mercedem  talia  nobis 
facta  nrofulura  confidimus.  Proimle  comperiat  om- 
uium  fiilolium  noslrorum  induslria  prxscntium  scili- 
cet  et  fiilurorum  qualiler  vir  vcnerabilis,  Bernardns 
Vicnncnsis  civitalis  et  sancti  Mauricii  niartyris  cc- 
c-lcsix  prxsnl,  vcniens  ad  nos,  detulit  nobis  prx- 
ccptiones  rcgum  antecessoriini  noslrorum,  in  qui- 
bus  inveuimus  inscrium  quomodo  ipsam  sedcm  eum 
cellulisvel  rebus  ibidem  aspicientibus  sub  plenis- 
sima  dcfensione  et  emunitatis  tuilionc  habuissent. 
Potiil  namquc  nobis  pro  firmitatis  studio  ut  circa 
ipsum  sanclum  locum  pro  merccdis  noslrx  aug- 
lnento  dcnuo  siinilia  concederc  ct  confirmare  debe- 
remus,  Cujus  petitioni  denegarc  noluimus,  sed  red- 
<!iia  in  omniluis  ctprxscnlcsci  fuiurifideles  sanctie 
l>ci  Ecolesix  ct  nostri  concessum  atque  perpetuo 
<  onfirinaluiu  a  nobis  essc  cognoscant.  Insuper  eliam  j. 
placuil  nobis  ibidem  cellulam  sancli  Sympboriani, 
olim  exinde  abslractam,  cuni  omnibus  rebus  ibidem 
aspicientibus  reddere.  ReJdimus  ctiam  ibi  quamdam 
villam  qux  vocalur  Fasiana ,  quam  volumus  ad 
susceplionem  peregrinoruni  et  alimoniam  paupemm 
iliiilein  futuris  proficerc  lemporibus,  ita  duntaxat 
ut  nuilus  cam  exinlc  ullo  unquam  tempore  abstra- 
here  aui  in  bcneficio  dare  prxsumat,  scd,  sicut  in- 
liilinms,  ad  necessiiales  indigentium    prccuratores 


mus  etiam  ibi  quasdam  cellulas,  unam  qux  appella- 
tiir  monasterium  supcrius,  aliam  monaslcriuin  nie- 
dianum,  eonslriietas  in  lionore  sancti  Andreae  e' 
sancti  Nicetii  vel  aliorum  sanctorum  ;  quas  volumu; 
cl  nostris  et  fuluiis  temporibus  ad  supplcmentuni  ca- 
nonjcorum  ibideio  Deo  famulantium  proficere.  Prx- 
cipientes  crgo  jubeiuus  ul  nullus  Judcx  publicus, 
neque  quislibct  cx  judiciaria  polcslalc,  ncc  aliquis 
ex  fidelibiis  nostris,  in  ecclesias  aut  loca  vel  agros 
scu  reliquas  possessiones  memoralx  ccclcsix  sancli 
Mauricii,  quas  modeino  tcmporc  juste  et  rationa- 
bililer  possidcre  viilelur,  in  quibuslibet  pagis  et  lcr- 
ritoriis,  quidquid  ibidcm  propler  divinum  amorcin 
collatum  csl,  vel  qux  nos  miinerc  largilatis  no- 
B  slrx  in  noslra  elceniosyna  ibidcin  rcddidimus  vc| 
concessimus,  quxque  etiam  deinceps  in  jure  ipsius 
sancli  loci  voluerit  divina  pietas  augeri,  ad  causas 
audicndas  vcl  freda  exigcnda.aut  mansiones  vel  pa- 
ratas  faciendas,  aul  lidejnssores  tollendos,  aut  bo- 
mines  ejusdem  ecclesix  tam  ingcuuos  quani  ct  ser- 
vos  qui  super  terram  ipsius  residcre  videnlur  in- 
juste  distringendos,  nec  ullas  re<)liibiliones  aut  illi- 
citas  occasiones  requircndas,  ullo  unquam  tempore 
ingredi  audeat  vcl  exactare  pracsumat.  El  quidquid 
de  rebus  prxfatx  ecclesix  fiscus  separare  polerat, 
totum  nos  pro  xterna  rcmuneralione  prxdictx  ec- 
clesix  concedimus  ,  ut  perennibus  tcmporibus  in 
eleemosyna  pauperum  et  stipcndia  servorum  Dei 
ibidcm  Deo  famulanlium  proficiat  in  augmcntum, 
'-'  quatcnus  ipsis  servis  Dci ,  qut  ibidem  Deo  famulari 
videntur,  pro  nobis  ct  conjnge  proleque  noslra  et 
slabililalc  totius  impeiii  noslri  a  Deo  nobis  concessi 
atque  copservandi  jtigiter  Doinini  misericordiam 
exorare  delcctct.  Et  ut  bxc  auctorilas  nostris  futu- 
risque  temporibus,  Domino  protegente,  valcal  in- 
convulsa  manere,  manu  propria  subscripsimus  et 
annuli  noslri  impressionc  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  sereuissiini  imperatoris. 

Helisachar  recognovi. 

Data  xiv  Kal.  Fehruarii.anno  primo,  Christo  pro- 
pitio,  imperii  tioslri,  indiclione  7.  Aclum  Aquisgrani 
palatio  in  Dci  nomine  felicitcr.  Amen. 

XXV. 

I-RO   HlSrANIS   QUI    I»   REGNO    FHANCORUM    MANEBANT. 

(Anno  815.) 

[Apud  Baluz.,  Capitul.,  tom.  I,  pag.  550.] 

iloc  csl  prcrceptum  remissionis  sive  concetsionis  quod 

fccil  Ludovicus  imperator  Hispanis  qui  ad  se  per- 

fugerunt  [propler  pcrsecutionem  Saracenorum]. 

ln  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  noslri  Jesu 

Chrisli ,  Ludovicus ,  divina  ordinanle  providenlia  , 

iiiiperator  Augnstus,  omnibus   Ddelibus  sanclx  Dei 

Ecclcsix  ac  noslris,  prxsenlibus  scilicet  cl  fiiluris, 


Orientc,  atque  ad  nos  permearunt.  Sed  forlassis  in 
apographnm  male  consutum  rejicicndum  cst  ejus- 
modi  vocabuhim, uti  et  alia,  qnx  subseqiiuntur,  uun- 
quam  nobis  concoqucnda  ,  scilicet  iu  nostro  imperio 
pcructralum  mcdia  civilate,  «t  alia  omillam,  com 
Mrtc  in    rcliquis  coloreni    logiiiiiii   fetus  diploma 


ipsum  prxfe.rat.  Yide  alternm  diploma  Caroli  Magni 
eidem  Frodoino  abbati  Novaliciensi  concessum,  loin. 
IV  Iiali;e  Sacra- Fghellii ,  in  calalogo  episcoporura 
Taurincnsium  ( Patrol.  tom.  XCVII,  col  9l>7). 
Spurium  fetum  sine  dubilallonc  agnosces. 


1013  DIPLOMATA  V. 

parlibus  Aqiiilauia»,  Seplimanix,  Provincue  et  His- 
paniac  eonsislenlilnis. 

Sicul  nuliius  vestrum  notiliaro  cffugisse  putamus 
qualiler  aliqui  bomincs  propter  iniquam  opprcssio- 
neni  et  crudelissimuin  jiigiim  quoil  corum  cervicibus 
inimicissima  Chrislianilali  gcns  Saiacenorum  im- 
posuit,  reliclis  propriis  habilationibus  ot  facultatibus 
qiw  ad  eos  herediiario  jure  pertincbant,  de  parlibus 
Hispaniaead  nos  confugerunl,  et  in  Seplimania  atquc 
in  ea  portione  Hispaniae  quas  a  noslris  marcbionibus 
in  soliludincm  redacta  fuit ,  sese  ad  habitandura 
conlulerunt,  ct  a  Saraccnorum  polestate  se  subtra- 
hentes  ,  nostro  dominio  iibera  el  prompla  volunlate 
se  subdidcriint ,  ila  ad  omnium  vestrum  notiliam 
pervenire  volumus  quod  eosdcm  bomines  sub  pro- 
iceiiouc  ct  defensione  nostra  receplps,  in  liberlale 
conservarc  dccrevimus. 

I.  Eo  vidclicet  modo  ut  sicut  cseleri  libcri  honiines 
euiu  eomitc  suo  in  exereiuun  pergant,  et  in  marcha 
noslra  juxta  ralionabilem  ejusdcm  comiiis  ordina- 
lionem  atquc  admonilionem  cxplorationes  et  cxcu- 
bias,  quod  usilato  vocabulo  wuctus  dicunt ,  facere 
non  ncgligant,  el  missis  nostris  aut  filii  nostri,  quos 
pro  rerum  opportunitate  illas  in  partcs  miserimus  , 
aut  legatis  qui  dc  partibus  Hispaniae  ail  nos  trans- 
missi  fuerint ,  paratas  faeiant ,  ct  ad  subvectionem 
eorum  veredos  donent.  Aiius  vcro  eensiis  ab  eis,  ne- 
quc  a  comilc  ,  nequc  a  junioribus  ct  ministerialibus 
ejus,  exigatur. 

II.  Ipsi  vero  pro  majoribus  causis  ,  sicul  simt  lio- 
mi(  idia,  raptus,  incendia ,  depraedationes,  mombro- 
nnn  ampulaiioncs  ,  furta  ,  lalrocinia,  alienarum  re- 
lum  invasioaos,  et  undecunqne  a  vicino  suo  aut 
criminaliter  aut  civiliter  fuerit  aecusaius,  et  ad 
placitum  venirc  jussus,  ad  eomitis  sui  maluin  omni- 
inodis  venire  non  recusent.  Caeleras  vero  minorcs 
catisas  niore  suo,  sient  hactenus  fecissc  noscuntur  , 
inier  se  muiuo  definiie  non  prohibeanlur. 

III.  Fl  si  quispiam  eorum  in  partem  quam  itlc  ad 
habitandum  sibi  occupaverat,  alios  bomines  mide- 
eunque  venienlcs  atlraxerit  ,  et  sccum  in  poniouc 
su;i  ,  quani  adprisionem  vocant ,  babilarc  feeerit  , 
ulalur  illorum  servitio  absipic  alicujuscontradictionc 
vcl  impedimenlo ,  et  liceat  illi  cos  disii -ingcrc  ad 
juslilias  faciendaa  quales  ipsi  inter  se  definire  pos- 
Mint.  Cattcra  vero  judiria,  id  est ,  criminales  aclio- 
ius,  :nl  exainen  eomiiis  rescrvenlur. 

IV.  El  si  aliquis  ex  bis  bominilms  qui  ab  eorum 
uliquo  attraclus  cst,  et  in  sua  porlione  coilocalus  , 
loeum  rcliquerit,  loeus  lainen  qui  reliclus  cst,  a 
domiuio  iliius  qui  eum  prins  tencbal  non  rcccdat. 

V.  Quod  si  ilU  propler  lenitatcm  ei  mansueludinem 
comiiis  sui  eidem  comili  honoris  el  obsequii  gralia 
quidpiam  de  riebussuis  cxbibucrint,  nan  hoc  eis  pro 
tributo  vel  censu  aliquo computelur,  aut  comcs  ille 
vcl  successores  ejus  boe.  iu  consucturiiucin  praesu- 
inant,  neque  eos  sibi  vcl bominibus  suis  aut  inansio- 
nalicos  pararc,  aut  vcredos  dare,  aul  ullum  ccnsiim 
vcl  tribulum  aut  obsequium ,  praeter  id  qnod  jain 


CCLESIASTICA.  iOii 

A  superius  comprebensum  cst ,  prxstarc  co.sat.  Sed 
lieeat  lam  islis  Ilispanis  ,  qui  prcesenli  tempore  in 
praidiclis  locis  resident  ,  qnam  liis  qui  adbuc  ad 
nosiram  fidem  de  iniquorum  polestale  fugiendo 
confluxerint,  cl  in  desertis  atque  in  incullis  locis 
pcr  noslram  vel  comitis  nostri  licenliam  consedcntes 
:i'ililieia  fecerint,  et  agros  incoluerinl,  juxla  supra- 
diclum  mcdum  sub  nostra  defensionc  atquc  protc- 
ctione  in  libertate  residere  ,  ct  nobis  ea  qux  su- 
pcrius  diximus  ,  tam  cum  eomite  suo  quam  cum 
missis  ejus,  pro  temporiim  opportunitale  alacriter 
alque  Gdclitcr  exhibcre. 

VI.  Noverint  lamen  iidem  Hispani  silii  liccnliam 
r.  nobis  esse  eoncessrim  ut  se  in  vassaticum  corni- 
tibiis  noslris  morc  soliio  commendcnt.  El  si  bene- 

"  ficium  aliquod  quisquam  eorum  ab  co  cui  se  coni- 
mendavit,  fucrit  consccutus,  sciat  se  <!e  illo  lale 
obsequium  seniori  suo  cxhibere  debcrc  qualc  no- 
sirates  liomincs  dc  simili  beneficio  senioribus  suis 
exbibere  solent. 

VII.  Idcirco  has  noslrx  auctoritalis  liitcras  eis 
dare  decrevimus,  pcr  quas  decernimus  niquc  jube- 
mus  ul  ha;c  nostne  libcralilalis  ct  mansueludinis 
constiluiio  erga  illos  tenorc  perpetuo  ab  omnibtis 
fidelibus  sanetae  Dei  Ecclcsia?  el  nostris  inviolabiiiler 
conservclur.  Cujus  conslitulionis  in  unaquaquc  ci- 
vitate  tibi  praedicli  Hispani  habitare  noscunlur  ,  ires 
descriidiones  cssc  volumus  :  unara  quam  episcopus 
ipsius  civitalis  habeat,  et  allcram  quam  eonies  ,  ct 
tcrtiam  ipsi  Hispani  qui  in  codem  loeo  conversanlur. 

J  Exemplar  vero  carum  in  arehivo  palatii  nostri  ccn- 
suiiinis  rcponendum ,  ut  ex  illius  inspectione ,  si 
quando  v  nt  ficri  solet,  aut  ipsi  se  rcclamaverint , 
aut  comcs  vel  quislibet  alier  contra  cos  causam  ha-- 
buerit,  definitio  litis  ficri  possil. 

llanc  quippc  conslitulioucm,  ui  pcr  diuturna  lcm- 
pora  a  fidelihus  sanct.T:  Dci  Eeclesix  et  nostris  ct 
verius  crcdatur  et  diligculius  conservclur,  manu 
propria  subscripsimus,  el  amiiiii  noslri  impres:ione. 
signari  jussimus. 

Signum  domni  Ludovici  ,  serenissimi  impcra- 
loris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Helisacliar  rcco- 
gnovit. 
-...  Datam  Kalcndas  Januarias ,  anno,  Cbrislo  propi- 
tio  [815J,  primo  impcrii  domni  Ludovici  pii^simi 
Augusii,  indictione  7.  Actuni  Aquisgraei  palatin 
regio  in  Dci  nominc  fclicitcr.  Amcn. 

XXVI. 

1'HO     «ONASTrr.lO     HICIACr.NSl. 

(Aiuio  815.) 

[Apud   Balnz.,  Cupit. ,  pag.    iiili»,    ex  cbartularitt 

monastcrii   Miciacensis.  ] 

Iu  nomine  Domini  Dei  ei  Salvatoris  nosiri  .Tesu 
Christi,  Ludovicus  ,  divina  ordinaiile  providentia, 
imperator  Augustus  onmihus  episcopis,  abbatihus, 
ducibus,  comitibiis  vel  virc.loniiiiis,  vicariis,  ceute- 
nariis,  tclonariis,  aclionariis  ,  cl  omnibus  rempu- 


iOIS  LUDOViCl  1  COGNOMENTO  I>»  fOIC 

Micain  procurantibus,  prasentibus  scilkel  et  futu- A     Notum  sit  quia  nos,  deprecante  Bernardo  Vicu 


ris.  Notum  sit  quia  Dulrcsindus  abbas  c\  monaste- 
rio  sancti  Haximini  Miciacensis  et  omnis  ejus  con- 
gregalio  petierunl  celsitudinem  nostram  utlicentiam 
habercnt.adcorum  supplendas  neccssitates,  tres  na- 
\es  per  Ligerim,    Caruin,  Vincenara,  Sartam,   Me- 


nensis  ccclesiic  episcopo ,  qu;c  est  conslrucla  i: 
honore  sancti  Mauricii,  pro  mercedis  nostne  auj; 
nicnto,  seu  pro  ulilitate  fratrum  ibidem  Domino  fa 
riiulantium,  ci  concessimus  naves  quinque  per  di- 
versa  flumina,  llhodanum  scilicet  et  Segonnam,  ad 


duanam,  Taunucum  seu  Liduin,  Hilarium,  sive  per      sua  negotia  deferenda.  Unde  vobis  prajcipimus  atque 

mandaraus  ut  neque  vos  neque  juniores  veslri  u!- 
ium  leloneum  aut  ripaticum  seu  portaticum,  vel 
etiam  cespilatieum  ,  nec  ccenaticum  vel  salutati- 
cum ,  nec  ullas  redbibiiiones  ab  codem  pradklo 
numero  navium  exigere  vel  cxactare  prxsumatis  , 
quatenus  per  hanc  nostrx  prseceptionis  auctorita- 
tem,  ut  prxdiximus,  ob  utilitalem  fralrum  ibidem 
Dco  servientium   libcrius  securiusquc  negotia  sua 


CXtera  flumina  pro  quibuslibet  prxfali  monastcrii 
iiecessitatibus  discurrunt,  necnon  et  de  carris,  sau- 
uiariis,  navigiis,  seu  de  onmi  commercio,  undecunque 
fiscus  leloncum  exigere  poterat.  Cujus  precibus  ob 
amorem  Dei  et  veiierationem  ipsius  sancti  anouere 
et  hoc  nostneauctoritatispr.-cceptuui  firmilalis  gra- 
tia  erga  ipsum  monasterium  pro  mercedis  noslrx 
augmento,  siciilpetierunt,  concessimus.  Idcirco  hoc 


prxceptum  nostrum  lieri  jussimus,  per  quod  jube-  B  vestro  simul  fulti  auxilio  et  muniminc  peragere  va 

leant.  Et  ut  baec  auctorilas  verius  cerliusque  cre- 
datur,  de  annulo  nostro  subter  jussimus  signari. 

Signum  Ludovki  scrcnissimi  Augusti. 

lbbo  ad  vicem  Helisacliar  recogno\i. 

Dala  tv  Idus  Junii,  anno  secundo,  Cluislo  propi- 
tio,  imperii  domni  Ludovici  sercnissimi  Augusli,  in- 
dictione  8.  Aclum  Aquisgnni  palatio  rcgio  in  Dei 
noniiiie  felicitcr  Amen 


mus  atque  praecipimus  ut  nemo  fidelium  nostrorum, 
ncc  quislibct  cxactor  judiciarix  potestatis,  de  carris, 
vel  sagmariis,  scu  navigiis.  vcl  de  quolibet  commer- 
cio,  undccunque  videlket  fiscus  leloneura  exigere 
potesl,  nullum  teloneum  accipere  vcl  cxigere  pra> 
suniat.  Naves  vero  tres,  qurc  sive  per  flumen  Li- 
geris,  sive  per  cxtera  Uuuuiia  ob  utililatem  et  nc- 
cessitatem  ipsius  monasterii  discurrunt ,  ad  quas- 
cunque  civitates,  castella,  aut  portus,  vel  cxtera 
loca  acccssum  babuerint,  nullus  cx  eis  aut  homini- 
busqui  eas  proevideut  ulluin  teloneum  aut  ripaticum, 
aut  ponlaticura ,  aut  portaticum,  aut  salulaticum, 
aut  cespitalicum,  aut  cccnalicum .  aut  laudalicum, 
aul  travicticum,  autpulvcraticum,  aut  ullura  occur- 
sum,  vel  ullum  ccnsiim  ,  aut  ullam  redhibitioncra  u 
accipere  vel  exigere  audcat ;  sed  licitum  sit,  absque 
alicujus  illicila  contrarielatc  vel  delentione,  per 
hanc  nostram  auclorilatcm  naves  tres,  el  bomines 
qui  eas  prievidere  debent,  cum  iis  qua:  delerunt,  per 
univcrsura  imperium  nostrum  libcre  ac  secure  ire 
et  redire.  Et  si  aliquas  moras  in  quolibct  loco  fcce- 
rint,  aut  aliquid  mcrcati  fucrint  aut  vendiderint, 
nihil  ab  eis  prorsus,  ut  dictum  cst,  exigatur.  Haec 
vero  auctoritas  ut  pleniorcm  oblineat  vigorem  ,  el  a 
tidclibus  nostris  certius  credalur  et  diligentius  con- 
servctur.de  annuli  nostriimpressionesubter  sigillari 
jnssimus. 

Daltim  VI  Idus  Januarii,  anno,  Christo  propitio, 
piimo  imperii  donini  Ludovici  screnissimi  Augusti, 
iihIk  (ione  8.  Actum  Aqiiisgrani  palalio  regio  in  Dci 
iiiMume  felkitcr.  Amcn. 

XWH. 

PB.0    ECCLESIA    VIEN^ENS! 

{Anno  815.) 
|Apud  It.ihi/'.  ,  cx  chartulario  ecclesia?  Viennensis.] 
In  nomiue  Domini  Dei  et  Saivatoris  noslri  Jesu 
Christi ,  Ludovicus,  divina  ordinante  providentia, 
imperalor  Augustus,  omnibus  episcopis,  abbatibus, 
ducibus,  comilibus ,  vicariis.  ceutenariis  ,  actiona- 
riis,  teloneariis,  seu  omnibus  rem  publicanrprocu- 
rautibus 


XXVIII. 

PRO  IMMfMTAlL    COENOBll   CARROFEXSIS. 

(Anno  8lb.) 

[Apud  D.  Bouquet.,  Rccucil  des  hist.,  tom.  VI,  pag. 
474,  cx  Beslio  in  probat.  ad  Hisl.  com.  Pictuv., 
pag.  164.] 

In  nomine  Domini  Dei  cl  Salvatoris  noslri  Jesu 
Christi,Ludovicus,  divina  ordinauteprovideiilia.ira- 
pcrator  Augustus. 

Si  erga  loca  divinis  cullibus  inancipata  propler 
araorcm  Dei,  ejusque  in  eisdera  locis  sibi  famulau- 
libus  beneficia  opportuna  largimur,  praemium  nobis 
apud  Deura  aeternx  remunerationis  rependi  non  dif- 
fidimus.  Noverit  interea  sagacita«  seu  utiiitas  om- 
nium  fidelium  nostrorum,  tam  piaesentium  quam  et 
fulurorum,  quia  vir  venerabilis  *  Justus  abbas  ex 
monasterio  Carrofensi,  quod  est  construclum  in  Iio- 
nore  Domioi  et  Salvatoris  uostri  Jcsu  Christi,  situm 
in  pago  Pictaviensi  prope  lluvium  Karentone,  obtulit 
obtulibus  nostris  auctoritatcm  imraunitatis  domni 
et  genitoris  nostri  Caroli  beata;  memorise  piissimi 
Augusti,  iu  qua  eral  inserlum  quod  ipsum  monaste- 
rium  Rotgerius  quondam  comes  in  suo  xdiflcavit 
proprio,  et  cum  omnibus  rebus  et  ornamentis  ecclc- 
six,  seu  el  cum  omnibus  appendiciis  el  adjaccnliis 
suis,  eidem  gcnitori  nostro  per  chartulam  delegave- 
rit  donalionis  :  ct  quod  ad  ejus  petitionem  ob  in- 
uuieludinem  judiciarix  polestatis  sub  sua  devolionc 
cl  immunitatis  tuilione  consisterc  fecerat.  Pro  fir- 
mitatis  namque  studio  dcprccatus  cst  praodictus 
Justus  abbas,  et  omnis  congrcgatio  ibidem  Deo  scr- 


•  Hic  est  Justus  abb.i 
cnpavit. 


viens,   ut  patcrnum  morem  sequentes,  luijusuiodi 
cui  Claudius  Taurinensis  episcopus    suitm  in  Mattlircum    Commenlaiiuni  nun- 


1017 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA 


t;)i» 


nostne  immunilatis  prxcepiuni  circa  ipsum  mona-  A  Christi,  Ludovicus,  divina  ordinante  providenlia  im- 
Etcrium  fieri  censereinus.   (Juorum  pelilioni  libentcr      perator  Augustus. 


assensuin  prxbuimus  cl  nostrx  aactoritatis  prxce- 
plum  erga  ipsum  monasterium  iuimuiiilalis  atque 
tuitionis  gratia  pro  divini  cultus  ainore  el  aninue 
nostrx  remcdio  ficri  decrevimus  ;  per  quod  prxci- 
pimus  atque  jiibemns  nt  nulliis  judex  publicus,  nec 
quislibet  ex  judiciaria  polestate,  aut  ullus  ex  lideli- 
bus  nostris  ,  lam  prxsentibus  quam  et  fuluris,  in 
ecclesias  aut  loca  vel  agros  ,  seu  reliquas  possessio- 
nes,  quas  moderno  lempore  iu  quibuslibet  pagis  et 
terriloriis  infra  ditionem  impeiii  nostii  jusle  ac  le- 
galiler  possidet,  vel  ea  qu:e  deinceps  in  jure  ipsius 
saneti  loci  aul  per  nos  aut  per  alios  voluerit  divina 
pietas  augeri,  ad  causas  audiendas,  vcl  freda  aut 


Cuni  petitionibus  servorum  Dci  justis  et  ralioua- 
bilibus  divini  cultus  amore  favenms,  superni  mmie- 
ris  donum  nobis  a  Doniino  impertiri  credimus.  lgi- 
tur  nolum  sit  omnibus  fidelibus  sanclx  Dei  Ecclesix 
ac  nostris  ,  pixsentibus  scilicet  et  fuluris  ,  quia 
Hauto  abba  ex  «  mouaslerio  sanctorum  apostolorum 
Petri  et  Pauli,  quod  esl  situm  in  silva  qux  vocalur 
Dervo  ,  ubi  (iuvius  Alsmantia  ingreditur  io  Vigera, 
in  pago  Pertense  ,  ostendit  nobis  iminunitatem  avi 
nostri  Pippini  regis  ,  in  qua  erat  inserlura  qualiter 
ipse  et  antecessores  ejus  ,  reges  videlicet  Franco- 
rum,  ipsuin  monasterium  semper  sub  plenissiraa 
defensione  et  iinmuuitatis  tuitione  uabuissent.  Ob 


trtbuta  exigenda,  aut  mansiones  vel  paratas  facien-  B  firmitaiem    tamen    rei  postulavii   nobis   prxdiclus 


das,  aut  fidejussores  toliendos,  aut  honiiucs  ipsius 
nionasterii,  tam  ingenuos  quam  et  servos,  supcr  ler- 
ram  ipsius  commanentes  distringcndos,  nec  ullas 
redhibiiiones  aul  illicitas  occasioncs  requireudas, 
noslris  nec  futuiis  temporibus  ingredi  audeat,  nec  ca 
qux  supra  memorata  sunt,  penilus  exigerc  prxsu- 
mat.  Quidquid  ctiam  de  prxfalis  rebus  mouasterii 
fiscus  exigere  poterat,  in  intcgrum  pro  xlerna  retri 
butione  eidem  concedinius  monaslerio ;  scilicet  ul 
perennibus  temporibus  in  alimoniam  pauperum  et 
stipendia  monacborum  ibidem  Deo  famulantium  pro- 
ficial  in  atigmcntum.  Et  quando  quidem  divina  vo- 
catione  supradictus  abbas  ,  vcl  successores  ejus  de 
hac  luce  migravcrint,  quandiu  ipsi  monacbi  interse 


Ilauto,  ut  eamdeiu  auclorilalem  ob  amorein  Dci 
reverentiam  ipsius  sancii  loci ,  noslia  confirmara- 
mus  auctoritale.  Cujus  peliiioni  libenler  acquievi- 
mus  et  boc  prxcepmm  auctontatis  nostrx  circa 
ipsum  sanctum  locum  (ieri  decrevimus,  pcr  quod 
jubemusatquc  prxcipimus  ut  nemo  fidelium  uoslro- 
riim,  vcl  quislibet  cx  judiciaria  potestate  in  eccle- 
sias  aut  loca  vel  agros .  seu  reliquas  possessiones 
prxdicti  monasterii .  quas  moderno  tempore  jusle  et 
rationabiliter  possidct,  vel  ea  qux  deinceps  in  jus 
ipsius  monasterii  voluerit  divina  pietas  atigeri,  ad 
causas  audiendas,  vel  freda  exigenda,  aut  niaiisio- 
nes  vel  paralas  facieudas,  aut  fidejussores  tollendos, 
aut  bomines  ejusdem  monasterii  injuste  distringen- 


tales  invcnire  poterunt  qui  ipsam  congregationem  C  dos,  nee  ullas  redbibitiones  aul  illicitas  occasiones 


sccundum  regulam  sancti  Bcnedicti  regere  valeant, 
per  hanc  nostram  auctorilatem  et  consensum  licen- 
tiam  eligendi  abbates  concedimus  ;  ipialenus  ipsis 
monachis  qui  ibidem  Deo  famulari  videntur ,  cum 
rebus  vel  hominibus  eidem  monasterio  aspic.ieniibus 
vel  pertinenlibus ,  sub  tuitionis  vel  immuniialis  no- 
slrx  defensione ,  reraota  totius  iniqux  potestatis  in- 
quietudine ,  quieto  ordine  possidere  et  pro  incolumi- 
lale  nostrx  conjugis  et  prolis,  seu  etiam  totius  im 
perii  a  Deo  nobis  coliali  et  kjus  cleiiieniissima  mi- 
serationc  perpeluo  conservandi,  Dei  per  immensam 
clemeuiiam  jugiler  exorarc  delectet.  Hane  igitur 
auctoritalem  ,  ut  pleniorem  in  Deo  obtincrc  valeat 
vigorem,  et  a  Ddelibus  sanctx  Ecelesix  et  a  nostris 
roboretur ,  et  verius  crcdalur,  et  diligeniius  con 
servetur,  manu  propria.  subterfirmavimus ,  et  annuli 
nostri  impressione  signari  jussinius. 

Signum  Ludovici  sercnissimi  imperaioris 

Heiisachar  recognovi, 

Data  ii  Idus  Febr.,  anno,  Chrislo  propilio,  II  im- 
perii  domini  nostri,  iiidiciione  8.  Acium  Aquisgrani 
palatio  regio  in  Dci  nomine  fclieitcr.  Amen. 
XXIX 

PRO  MONASTERIO  HERVENSI. 

(Anno  815.) 

[Apud  D.  Bouquct,  ibul.,  pag.  17(>,  cx  chartulario 
luijus  monasterii.] 
In  nomine  Domini  Dei  et  Saivatoris  nostii  Jesu 
»  Vulgo    Sloutkr-cn-Der ,    iii   dioeccst   Calalaunensi 


D 


requirendas ,  nostris  et  lutuiis  temporibus  ingredi 
audcat,  vel  ea  qux  supra  memorata  sunt ,  penitus 
exigere  prxsumat.  Sed  liceal  memorato  abbali  suis- 
que  successoribus  res  i>ra;dicti  monastcrii  sub  im- 
muniiaiis  nosirx  defensione  quieto  ordine  possidere. 
Et  quidquid  exinde  jus  fisci  exigere  poleral ,  lotum 
nos  pro  xterna  remuneratione  prxfato  monastcrio 
concedimus,  ut  in  aiimonia  pauperum  et  stipendia 
servorum  ibidem  Deo  famulantium  proficiat  peren- 
nibus  teinporibus  in  augmenlum ,  quatenus  ipsos 
scrvos  Dci  qui  ibidem  Deo  famulantur,  pro  nobis 
et  conmge  proleque  nostra,  ct  pro  slabilitate  totius 
iiuperii  a  Deo  nobis  collaii  vel  conservandi,  jugiter 
Domini  miseiicordiam  exorare  deleeiet.  Et  ut  hxc 
auctoritas ,  Domino  protegente,  valeat  inconvulsa 
manere,  manu  propria  sublerfirmavimus,  el  annuli 
nostri  impressione  signari  jussimus 

Signum  Ludovici  piissimi  liuperatoris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Helisachar  reco- 
gnovit. 

Data  ii  Kal.  Martii.anno,  Cbristo propitio,  II  im- 
perii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti,  indictionc 
8.  Acium  Aquisgrani  palatio  rcgio  iu  Dei  nomine 
feliciter.  Amen 


M'.) 


LIDOYICI  I  COGNOMF.NTO  PII 


I 


XXX. 

PBO  MONASTKIUO  CORZIENSl. 

(4mw8i5.) 
|  \|hi<J  1).  Calmet.,  llist.  Lothar.,  pag.  208.] 

In  nomine  Doinini  Dei  ac  Salvatoris  nostri  Jesu 
Chrisli.  Amen.  Ludovicus,  divina  ordinante  clemen- 
tia,imperalor  Auguslus. 

Cum  jusium  esse  conslat  ut  regalis  alque  impe- 
rialis  poleslas  liis  aliquod  munus  impertiat  quorum 
nrcessitas  hoc  postulare  comprobetur;  cumque  non 
ininiis  ;v(juiiaiis  onlo  vidciur  exigerc  ul  liis  eadcm 
polentia  libcrius  aurem  accommodet,  eteorum  pe- 
titioncs  ad  effectum  perducat,  quorum  flideli  famu- 
laiu  manifesta  devotionis  obsequia  demonslrantur : 
idcirco  notum  fieri  volumus  omnium  fidelinm  no-  n 
siroruni  tain  prxsenlium  quam  fulurorum  sagacilati, 
qualiler  siiggerente  atque  pelenle  Madephrido  fideli 
nostro,  res  quasdam  Thcodcmarus  proprietatis  suas, 
quae  sunl  iu  pago  Scarponensi,  in  fine  Thcodalciaga, 
ct  in  fine  Srammusc,  el  iu  line  Helimninciaga,  et  in 
fme  Audomaga,  el  in  fineAbsoIomaga,  et  in  fine  Mu- 
nalabuvicuse,  et  in  finc  Halaricnnise,  et  in  line  Cun- 
hoiomaga,  et  in  finc  Dodomaga,  ei  in  fine  Bedeo- 
nccuse,  et  iu  fine  Banomaga ,  id  est,  tam  mansis, 
casis,  casulis ,  cum  omnibus  axlificiis  desuper  posi- 
tis,  campis,  pratis,  vincis,  silvis,  cultis  et  iucultis, 
aq  ris  aquarumvo  dccursibus  ,  quidquid  ab  hac  die 
Ilertmannus  visus  fuit  habere,  el  polestatera  liabuit, 
totum  et  ad  integruin  ad  parleni  sancti  Slepbani  vel 
sancti  Petri,  vel  sancti  Gorgonii  vel  ad  ipsura  mona-  r 
stcrium  Gorzise  condonavit  ad  tempus  Optario  ab- 
bali,  et  accepit  in  prccariam  in  pago  Scarponensi, 
e.t  in  fineBanomaga,  vel  in  ipsa  villa  Banonocurte, 
sicul  el  ipsa  pvccaria  docet,  lotum  et  ad  iutegrum. 
Pestea  venii  Magulfus  episcopus  atque  abbas  deipso 
monasterio,  ct  voluit  ipsani  precariam  cessare. 
TuncHartmannus  comes  ad  nostramaccessit  clemen- 
tiam,  dcprccans  ut  ipsara  precariam  quam  a  supra 


A  ad  festivilatcm  ipsius  hcali  mariyris  Gorgonii,  quod 
cstv  Idus  Scplcmbris,  solidos  quiuque  denarios  ,  aut 
quaiitiim  de  cera  pretio  lanto  comparala  palefaciat. 
Quod  si  de  ipso  censu  negligens  aul  tar^lus  e\stiteiit, 
emendalo  neglecto,  qund  lenet  leneat.  Post  disces- 
suui  vero  suuui,  quando  sic  Deus  voluerit,  ipsoe  n-s 
bene  actse  ac  meliorata?  absquc  ulla  contradii  tionc, 
veljudicis  assignationc,  adjam  futuruiq  monastc- 
riuoi  redeant.  l|oc  \ero,  auctoritas  clomenlix  no- 
straa  ut  immobilis  et  inconvulsa  pcrmaucat,  manu 
nostra  subterfirmavinius,  et  bullas  nosira  imprcs- 
sinne  signari  jussimus. 
Signum  Ludovicj  serenissinvi  rcgis. 
Ego  Durandus  diaconus  ad  vicem  Helisaehar  rc- 
cognovi. 

B     p.iia  x  Kal.  Aprilis,  anno  ab  incarnatione  Domini 
815,  indict.  8,  epacta  7  eoncurrentc  ,  anno  vero  2 
regni  Ludovici  imperatoris.  Actum  Aquisgrani  pa- 
latio  regio  iu  Dei  noniiue  feliciter.  Ameii. 
XXXI. 

I>RO    MONASTF.niO  MUANENSI. 

{Anno  815.) 
{Iloc  et  nmnulla  alia  Ludovici  Pii  diplomata  quar 
ad  monasteriumAnianense  spectant  vide  mterOpera 
sancti  Benedicti  Anianensis.) 

XXXII. 

rno  vivakicnsi  ecclesu. 

{Anno  815.) 

[Apud  D.  Bouquet.,  t6trf.,  ex  J.  Columbl  Derebusgesr 

lis  episc.  Vivar.,  lib.  n,  n.  50.] 

ln  nomine  DominietSalvatorisnostriJesu  Christi, 
LuduviciiSjdivina  ordinante  providenlia  »,  iinperator 
Augustus. 

Si  sacerdotum  ac  servorum  Dei justis  pctitionibus 
acquiescimus,  hoc  nnbis  sane  ad  aHernam  bcaiitu- 
dinem  provenire  confidimus.  Ideireo  comperiat  om- 
iiiuni  fidelium  nostrorum,  praesentium  scilicet  cl 
futurorum  industria,  quia  vir  venerabilis  Thonias, 


memorato  abbale  Optario  acceperat,  per  nostrarn      episcopus  Albensium  seu  Yivaricnsium,  vcniens  ad 


mandeburdam  et  licentiam  diebus  vitne  surc,  sicut 
inter  eos  convenerat,  habere  poluisscl :  cujus  peti- 
lionibiis  domus  Dei  utiliiaiem  considerantes,  capto 
fidelium  nostrorum  consilio  ,  annuimus;  ct  ideo 
lianc  nostrae  auctoriiatis  largilioncm  pradiclo  fideli 


nos,  deprecatus  csl  celsitudinem  nostram  ul  pro 
nostrae  mercedis  angmcntn  praedictam  sedem,  cum 
fratribus  ibidem  Domino  servientibus,  sub  nostra 
defensione  cl  imraunitale  reciperemus  :  cujus  peti- 
tioni  assensum  pracbentes,  per  ndstrae  auctoriiaiis 


nosiro  Hartmanno,  expetitione  Madefridi  fidelis.  no-  D  praeceptum  confirmare  sluduimus.  Praecipientes  er- 
slri  ac  caetcrorum  fieri  decreviinus,  per  quam  sta-  go  jubemus  ut  nullus judcx  publicus,  nequc  quislibet 
tuimus  atque  sanximus  ut  ressuperius  scriplas,  quas      cx  judiciaria  potestate  scn  aliquis  ex  fidelibus  sanctae 


tam  ipse  Hartmannus  ad  ipsam  casam  Dei  dedit, 
quam  eiiam  illas  quas  in  precariam  accepil,  per  lioc 
majestatis  nostra  prxceptum  ,  scu  per  diciam  con- 
ventionem,  diebus  vitaa  su;e  secure  possideal;  ct 
nulliis  cxinde  pontilicum  in  quibuslibel  rebus  vel 
corporibus  aliquid  miimendi  jus  liabeat ;  sed  quid- 
quid  ibidem  accresccrc,  immeliorare  vel  attrabcre 
volueril,  ac  si  liberos  proprios  ex  vebus  memoratis 
haberet,  eofieri  decerncre  salagat;  ila  tamen  ut 
per  singulos  annorum  rccursus  persolvat  in  censum, 


Dei  Ecclesiae  ae  nostris,  in  ecclesias,  aul  loca,  vel 
agros,  seu  reliquas  possessiones,  quas  modcrno 
lemporc  juste  et  rationabiliter  possidere  videtur  in 
quibuslibel  pagis  et  teuitoriis,  vel  quidquid  ctiam 
deinceps  propter  divinum  amorcm  ibidem  collatum 
fueiit,  adcausas  audiendas,  vel  freda  exigcnda  aut 
mansiones.  aut  paratas  faciendas,  aut  fidejussores 
tollendos,  aul  homines  ipsitisccclesi;e,  lam  ingcnuos 
quam  servos,  injuste  distringendos,  sivc  ullas  rcd- 
hibitioncs  vcl  illicitas  occasiones  reqtiirendas,  ullo 


Male  in  cditis,  divinee  ordinatione  provideiitia:. 


K2i  DIPLOMATA  ECC 

iiin|uatii  teinpniv  ingredi  audc.it,  vcl  ea  quae  suni  A 
snpra  mcmorala  exaclare  pncsumat,  sed  liceat  ser- 
vis  Domini  ibidcm  consistcnlibus  sub  nostra  defcn- 
sione  ci  iinmunitaiis  luilioneperpetuo  temporequiele 
residero,  cl  pro  nobis  nc  conjuge  proleque  nostra, 
scu  pro  slabilitatc  totins  imperii  nostri  a  Domiuo 
nobis  collati,  ct  cjiis  clementissima  miseralione  ju- 
gitcr  conservaudi  Domini  misericonliam  exorare. 
Et  ut  haec  auclorilas  verius  cerliusque  credalur, 
maiiu  propria  subscripsimus  et  annuli  noslri  im- 
pressione  signari  jussimus. 

Sigmim  domni  Ludovici  serenissinii  imperatoris. 

Datiim  xvii  Kal.  Julii,  anno  11  imperii  doiuni 
Ludovici  Augusti,  indict.  8.  Actum  Aquisgrani  na- 
latio  regio  inDei  nominc  feliciter.  Amcn. 

XXXIil.  B 

PEO  HOINASTCRIO   SANCTI    MAXE\IiI. 

(Anno  81S.) 

fAnudD.  Bouquet.  ibid.,  p.  480,  ex  vcteri  cbartu- 

Iario  hujus  roonaslerii.] 

ln  nomiue  Doinini  Dci  et  Salvatotis  nostii  Jesu 
Christi,  Ludovicus  divina  ordinaute  clementia  iippe- 
rator  Augusius. 

Si  crga  loea  divinis  cultihns  mancipata,  proptcr 
aumrcui  Dci  ejusque  in  cisdein  sibi  fainulantcs,  be-> 
nelicia  oppoituna  largimur,  prsemium  i  obis  apud 
Dominum  aeternae  remuneralionis  rcpeudi  non  difii- 
dinuis,  idcirco  noverit  omniurn  fidelium  nostroruni 
tam  pr.tsentiura  quam  ftiturorum  salertia,  quia  nos 
Tetberlum  venerabilcm  abbatem  ex  monasterio  r 
8.  Maxentii  confessoris,  ubi  ipse  sanctns  corpore 
requiescit,  quod  est  situm  in  pago  Pidaviensi,  una 
cum  congregatione  ibidem  Dco  famulaiite.cum  om- 
inbus  rchus  ct  hominibus,  quaa  modeino  lempore 
ipsa  congregatio  habcrc  videtur,  suh  nostra  susce- 
piiuus  dcfensione  et  immunitatis  tuitione.  Quaprop- 
ler  et  pei  hoe  nostre  auctoi  Uatis  pracccpluiu  decer- 
niinus  atque  jubemus  ut  millus  judex  publicus,  et 
quilibet  cx  judiciaria  polcslaieinecclesias,  autloea, 
vel  agros,  scu  rcliquas  possessiones  inemorati  mo- 
nasterii,  quas  muderno  temporo  infra  ditionem  im- 
pcrii  nostii  justo  et  ratioual.iliicr  possidel,  et  quae 
deiuceps  iu  jure  ipsius  monaslerii  voluerit  divina 
piclas  augeri,  ad  causas  audicndas  ct  frcda  aut  tri- 
huta  exigenda,  aul  mansiones  et  paraias  faciendas,  j) 
aul  tidcjussorcs  lollendos,  aut  homines  cjusdem  mo- 
nastcrii,  lam  ingenuos  quani  seivos,  super  lerrain 
ipsius  coimnanenlcs  distringendos,  nec  vllas  redhi- 
biiiones  aut  illicitas  occasiones  requireudas,  nostris 
et  futuris  teniporibus  ingredi  audeal,  cl  ea  quac  su- 
pra  meinorala  sunt,  penitus  exigere  praesumat.  Sed 
liceat  memorato  abbaii  Tetberto  suisquc  successori- 
hus  respraedicli  moaaslerii  sub  immunitatis  nostr.c 
defensioue  quielo  oidine  possidere.  Et  quidquid 
inde  fiscus  sperarc  polueril,  loluin  nos  pro  aeiorna 
rcmuncrationc  praefalo  inonasterio  coocedirous,  ut 
ii;  alimouia  pauperuro  et  slipciulia  roonaeboruni 
ifiidcm  Poniino  famulaulium  proficiat  percnnibus 
i:i  augrr.entis.  Et  quandoquidem  divina  vocatione 


LESIASTICA. 


1022 


supradiclusabbas  dehac  lucc  migravcrit,  quandiu 
ipsi  monachi  inter  se  lalcs  invenirc  potuerinl,  qui 
secundum  sanctum  ordinem  et  regularem  norinani 
rcgcrc  valuerint,  pcr  noslram  permissionein  et  con- 
scnsiini  licentiameligcndi  dalieant  abbatcm  :  quate- 
nusservosDei,  quiibidem  Domino  famulantur,  pro 
nobis  et  conjuge  prolcque  nostra,  atque  slaliilitate 
totius  imperii  nostri  nobis  a  Domino  collati  atqne 
conservandi,  jugiter  Dominum  exorare  dclectet.  H.cc 
vero  auctoriuis  immunitatis  nostrae,  ut  perdiulurna 
lempora  inviolabilem  atquc  inconvulsam  obtineat 
firniiiatcm ,  et  ut  a  Qdelibus  sanctac  Dei  Ecelesiae 
ei  nostris  verius  ccrliusque  credatur  et  diligcntius 
conscrvelur,  roanu  propria  subler  eani  lirmavinuis, 
ct  anniili  noslri  impressione  signari  jiissimus. 

Sigimni  Ludovici  iuiperaloris. 

Dala  xiv  kal.  Julii,  aiiuo  II,  Clirislo  propitio,  im- 
perii  donini  Ludovici  serenissimt  imp.,  indict.  8. 
Actum  Aquisgrani  paialio  regio  in  Dei  noinine  feli- 
i;iter.  Amen. 

XXXIV. 

rno  komsteriq  FAnrt^si. 

(Aiiiio  81S.) 

[Apud  Chesnium,  Script.  Rcrum  Francic,  toro.  III, 
p.  654.] 

Ludovicus  divina  ordinante  providentia  irnporator 
Augustus. 

Iniperialem  cclsitudinem  decet  prauleecssoruiii 
suoruni  faeta  non  solum  inviolabiliter  conservare , 
sed  ctiaui  censorae  suae  auctoritate  alacriter  eonlir- 
uiare.  Periude  noverit  sagacitas  seu  induslria  om- 
nium  fidclium  noslroriiin ,  lam  praesentium  qnam  ct 
fulurorum,  quia  vir  venerabilis  Benedictus  abbas  ex 
inonasteiio  Aculiano  sito  in  territorio  Sabinensi ,  ct 
eonstiucto  in  lionorc  sanclae  Dei  genitricis  sempcr- 
quc  viiginis  Marice,  oUtulit  obtutibus  nostris  quas- 
dam  auotoritales  confirmalionis  Doinini  genitoris 
noslri  hon  e  memoriae  Caroli  sercnissiini  Augusti,  in 
quibus  continebatur  insertum  qualiter  idem  mona- 
stcrium  sub  tali  privilegio  consistere  fecerat ,  sicut 
crelcra  monasteria  quae  iu  Francia  sub  sancti  Benc- 
dicli  Patris  norma  consistunt.  Scilicet  nt  nullus 
cpiscopus  de  thesauris  ipsius  rooiiasierii  aut  rebus 
aliquid  auferre,  nec  sub  aliquo  tributo  ponere ,  aut 
aliquem  censura  exinde  exigerc  aut  exactare  prsesu- 
merct.  Vcl  qualilcr  Hildeprandus  dux  gauldura  qui 
nuncnpatur  Tancies,  ct  cuitein  quae  vocalur  Vallan- 
lis,  cum  omni  integrilate  ct  appendiciis  suis,  pcr  sua 
prapccpta  confirmavit,  ct  curtem  Tacianum,  niona- 
stcrium  sancti  Marci  cvangclisla;  quod  cst  situm 
juxta  muros  Spoletanae  rivitatis,  quod  ipse  domuus 
ct  genilor  noster  ad  idcm  monasiciiiiiii  per  suiiin 
confirmavit  prxceptum  :  ct  monasterium  sancti  Sal- 
vatoris,  sitiim  non  procul  ab  eadeni  civitate  Spole- 
tana ;  et  monasterium  puellarum  ,  quod  voeaiur 
Sancti  Gcorgii ,  sub  muro  civitali»  Kcatinac;  et  cc- 
clesiam  Sancti  Michaclis  archangcli  posilam  super 
fluvium  Mcllinum,  juxla  ipsam  civitaiem  Ilcatinam, 
ciim  ouini  inlegriiate  sua.  El  in  terrilorio  i iimano 


1023  LUDOVICI  1  COGNOMENTO  I'II  1021 

Sancii  Silveslri,  vel  Sanclx  Harinx,  cuni  onini  in-  A  vetur,  niorc  noslro  ea;n  subscribere  ,  et  Jc  hini.i 
tegiitau-,  vel  quidquid  ex  largitale  regura  regina-      nostra  jussimus  sigiUari. 


ruinque ,  pontiflcum ,  ducum ,  castaldorum ,  vcl  cx 
collatis  populi ,  vi'l  cxtcrorum  fidelium ,  eidem  mo- 
nasterio  legaliter  conflrnialum  fuerat,  suis  auctori- 
talibus  confirinarel.  Sed  et  pro  rei  totius  firmitate 
postulavit  nos  prxdictus  abbas  ejusque  congregatio, 
ti t  niorem  paternmn  sequentes  nostram  etiam  aucto- 
ritatcm  super  boc  negotio  fieri  censeremus.  Quorum 
petitionibus  ob  anima;  noslra:  emolumeillum  ,  el 
xternx  relribulionis  fruclum ,  libenter  assensum 
prxbuimus,  el  boc  nostrx  auctoritatis  prxeeplum 
inspccta  auctoritate  paterna  fieri  placuit ,  per  quod 
decrcvimus  alque  staluimus  ut  nullus  episcopus  de 
supcrius  memoralis  locis,  aut  dc  cxteris  monasle- 
riis,  aut  cellulis,  xenodocbiis,  ecclesiis,  curtibus, 
villis,  piscationibus  cnm  piscatoribus  suis,  scrvis, 
ancillis,  libellariis,  cbartulatis,  olfertis,  gualdis, 
molendinis,  vel  de  omnibus  eidem  monasterio  jure 
suljectis,  vel  quidquid  ex  munificentia  regum,  re- 
ginarum,  aut  ex  confirmatione  pontificum,  ducum, 
castaldorum ,  nec  non  e\  collatis  populi  aut  cxtero- 
rum  fideUum  liberalilate,  vel  eliam  ex  monachis  qui 
in  eodem  monasterio  suas  animas  salvare  cupientes 
iiilraveruut,  et  eis  laiti  cx  donatione  regum  regina- 
rumquc ,  ponlificum,  ducuin,  quam  et  hxredilale 
parenlura,  vcl  de  quolibel  altractu  advenerunt,  et 
ibidem  percbarlulas  delegaverunl ,  vel  undecunque 
ad  cos  lam  per  venditioncs,  accessiones,  commuta- 
liones  possessioncsque  ,   cidem  monasterio  ,  sicul 


Durandus  diacbnus  ad   viccra  Helisachar   reco- 
gnovi. 

Datum  ii  Non.  Angusti  aUno,  Cbristo  propitio,  11 
inipcrii  nostri,  indiclione  8.   Actuiu  Franconofurd 
paiatio  regio  Uei  nomine  felicilec. 
XXXV. 

PRO  HONASTEKIO   l>U  MI.OLENSI. 

(Anno  815.) 
[Florcz,  Espaha  Sarjrada,  lom  XLIII,  tracl.  81,  de 
Ecclcs.  Gerund.] 
Iu  noniiuc  Duuiini  Dci  et  Salvatoris  noslri  Jcsu 
Cliristi,Ludovicus,  divina  ordinanleprovidenlia,  im- 
porator  Auguslus. 
B  Si  crga  loca  divinis  cultilius  mancipata  propter 
amorem  Dei  ejusquc  in  iisdeui  locis  sibi  famnlantes 
beneficia  opportuna  largimur,  prxmium  nobis  apud 
Dominum  xternx  remimeralioiiis  repemii  non  dilD- 
dimus.  Idcirco  notum  lieri  rolumus  omnium  Gdelium 
nostrorum  prxsentium  scilicet  et  futurorum  magni- 
ludini,  qualitcr  vir  illuster  Rampo  comes  nostram 
adiit  serenilatem,  suggerens  mansuetudini  nostra;  co 
quod  quidam  vir  religiostis  nomiiie  Bonitus  quemdam 
locum  crcmum  quod  dicilur  Baniolas,  quod  est  situm 
in  pago  Bisuduueusi  ubi  ecclesia  anliquitus  fundata 
fucrat  per  licentiam  Odilonis  quondam  coraitis,  ac- 
cepisset,  ct  ibidem  proprio  sudore  laborasset,  ubi  cc- 
clesiam  in  honore  sancti  Stephani  protomartyris  con- 
slruxit,  et  habilationes  monacborum  et  receptarula 


dictum  est,  veuit,  et  moderno  tempore  juste  et  C  pauperum  xdiiicavit ,  ct  monacbos  qui  sub  norma 


legaiiter  possidere  noscitur,  vel  quod  deinceps  Do- 
mino  largienle  ibidcm  collatum  fuerit,  nullus  fidelium 
nostrorum  ,  prscsentium  scilicet  et  futurorum  ,  me- 
moralo  abbati  cjusque  congregalioni ,  aut  suis  suc 
cessoriLms  inquiclare,  aut  calumniam  gcnerare,  ant 
aliquam  injustam  repctilionein  facere  tentet.  Sed 
sicut  a  genitore  nostro  confirmalum  esse  dignoscitur, 
el  a  fidelibus  sancte  Dei  Ecclcsiae  diversis  rclius 
idem  locus  ditatus  esse  constal,  ita  omni  tempore 
absque  alicujus  prajudicio  aut  infestatione  vel  demi- 
noralione  consistat :  et  pcr  boc  nostrx  confirmatio- 
uis  pra;ccptum  jurc  perpetuo  tencat,  ct  sub  nostro 
privilegio  alque  inundiburilo  consislat,  ct  sub  dcfen- 
sione  nostia  ejns Jem  monachi  in  eodera  monasterio 
quiete  residere  valeant ,  et  pro  nobis  ct  stabilitate 
lotius  iuiperii  nosiri  Dominum  exorarc.  Concessimus 
etiam  eis  ut  quidquid  cx  copulalione  servorum  insius 
roonastcrii  c.um  liberis  femints  secundum  legem  Lon- 
gobardonim  ad  publicum  conlingere  polerat  in  elec- 
mosyna  nostra,  per  boc  nostrum  confirmetur  pran- 
teptum.  Et  quandoquidem  divina  vocatione  pranli- 
ctus  vcl  succcssorcs  cjus  de  hac  vita  migraverint , 
quandiu  ipsi  raonachi  intcr  se  lalcra  invenirc  potue- 
lint ,  i[m  cos  secundtim  regulam  sancli  Bcnedicti 
regere  valcat,  licentiam  babcant  eligendi  abbatem 
Et  ut  h«c  auctoritas  confirmationts  nostr.e  ab  onmi- 
bus  melius  et  verius  crciiatur  ct  diligcnlius  conser- 


religionis  perpetuo  ibi  degerenl  constituit.  Sed  cum 
idem  abbas  divina  jussione  a  sxculo  migravit,  eli- 
gcntibus  lpsis  monacbis ,  et  conscnlicnte  venerabili 
viro  Nibridio  archiepiscopo,  Mercoralem  virum  ve- 
nerabilem  in  codem  monasterio  abbatem  coustitue- 
runt,  quem  in  noslra  pra;scntia  adducens  in  manibus 
nosiris  eum  commcndavit ,  postulans  idem  Uampo 
comes  clementiam  nostram,  ut  eum  cum  prajdicto 
moiiaslerio  et  monachis  ibi  degentibus  una  cum 
rebus,  qua'  tani  ipsi  ex  eremo  traxcrant  vcl  cx  ad- 
prisione  acceperunt,  quam  et  de  donatione  comiium 
vel  de  quolibel  legali  attractu  prxsenti  tempore 
juste  et  rationabililer  possidere  videntur,  sub  mun- 
doburdo  et  defensione  atquc  immunitatis  tuilione 
constitueremus  :  cujus  precibus  libenter  acquievi- 
mus,  et  ita  in  omnibus  concessimus  atque  per  hoc 
prxceptum  nostrum  confirmavimus  :  quapropler 
prxcipientes  jubemus  ut  memoratus  Mercoralisabbas 
cum  monachis  sibi  ad  regendum  commissis  sive  cum 
rebus  ad  idem  monasterium  legaliter  aspicientibus 
sub  hostro  consistat  niundoburdo  et  immunitatis  dc- 
fcnsione,  ut  nullus  quilibet  ex  judiciaria  poleslate 
in  ecclesias  aut  loca  vel  agros  seu  reliquas  posscs- 
sioncs  meniorati  monastcrii,  quas  modcrno  lempore 
infra  ditionem  impcrii  nostri  juste  et  lcgaliter  pos- 
sidet,  vel  qux  deinceps  in  juie  ipsius  sancliloci  vo- 
hicrit  divma  pietas  augcri ,  ad  causas  audiendas  vel 
frcda  cxigcnda  aut  mansiones  vel  paratas  faciendas, 


1125 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 


1026 


atu  (idejitssores  -1011011005 ,  aul  liomines  ipsius  nio-  \  dcrno  lempore  infra  dilioncm   inipcrii  noslii  jusle 


nasterii  dislringenilos  ncc  ullas  rcdhibiliones  aut 
illicitas  oceasiones  requircndas  nostris  el  ftituris 
lemporibus  ingredi  audeai,  vel  ca  quoc  supra  memo 
rata  sunt  peuitns  exigere  prxsumal.  Sed  lieeal  nie- 
ntorato  abbali  suisqne  successoribus  rcs  praedicli 
ritonaslerii  quicto  onliiie  possidcrc,  et  quandoquidem 
divina  vocalioue  praedietus  alibas  vcl  decessores  ejus 
de  liae  Iuce  migraverint  quandiu  itilcr  se  tales  inve- 
nire  potiierinl  qui  ipsam  cougregalionem  secundum 
regulain  sancli  Benedicti  regere  vareant ,  lieentiatn 
hahcant  cligendi  abbates,  qualiter  inonachos  ini  de- 
gentes  pro  nobis,  eonjtige  proleque  nostra  vel  pro 
stabilitalc  totius  imperii  nostri  jegiler  Domini  mise- 
vicordiam  exorarc  deleclet.   Et  ut  ba-e  auctoritas 


et  lationahiliier  possidet,  vel  ca  quse  dcinccps  iu 
jure  ipsius  loei  voliicrit  divina  pietas  augeri,  ad 
eausas  autliendas,  vcl  freda,  aut  tribula  exigenda, 
\el  inansiones,  aut  paradas  faeiendas,  aul  hdejus- 
sores  lollendos,  aut  homines  ejusdem  monasterii 
tam  iugenuos  quam  scrvos,  super  lerrani  ipsius 
commanenles,  injuste  distringeudos,  nec  ullas  red- 
hibitiones  aui  illieitas  oceasiones  requirendas,  aut 
ponlaticos  cxigendos,  aut  telouea  accipienda,  aul 
rolatieos,  in  quibuslibet  locis,  civitatibus  ac  foris, 
uostris  et  futuris  leinporibus  ihgredi  audeal,  voi  ca 
qu;e  supra  memorala  stmt  pcnitus  exigere  praesu- 
mai;  sed  liceat  memorato  abbali  suisque  succes- 
soribus,  rcs  prxdicti  monasterii  sub  lniinuniiatis 


nostris  fulurisque  teraporibus  Domino  proiogentc  jj  "osira  defensione,  quielo  ordine  possidere,  et  quid- 


valeat  inconvulsa  inanere,  de  annulo  nostro  subtus 
jussiimis  sigitl.ui. 

Durandus  iliaconus  ad  vicctn  Fibrugisii  abbalis 
recognovi. 

Data  lerlialdusScptembris,  anno,Cliristopropilio, 
nono  imperii  domini  Ludovici  piissimi  Augusti,  iu- 
dietionc  prima.  Acttim  Attiniaco  palatio  regis  in  Dei 
nomine  felicilcr.  Amen.  —  Exompla  de  proecepto 
domini  inipcratoris. 

XXXVI. 

PIIO   MO.NASTERIO   FONTANELLENSI. 

(Anno  815.) 

IMarlcn.,  Ampl.  Collect.,  tom.  I,  pag.  6i,  ex  ms. 
Fontancllensi.  | 

In  nomine  Dci  ct  Salvatoris  nostri  Jesti  Christi,  C 
Ludovicus,  divina  ordinantc  providcntia,  imperator 
Augustus. 

Cuni  pelilionibus  servorttm  Dci  juslis  et  rationa- 
bilibus  divini  cultus  amore  favemus,  snperna  nos 
gratia  ninniri  non  ililliiliiiiiis.  Ideo  istnd  sit  nolum 
oiiinilins  Ihlelibus  iioslris,  tani  pracsentibus  quam 
futuris,  scu  etiam  successoribus  nostris,  fidclibus 
sanctae  Dci  Ecclesi;c,  quod  vir  venerabilis  Trasarius 
abba  e\  monasterio  quod  vocatur  Fontanella,  quod 
est  constructum  in  honore  beatorum  aposiolorum 
Pctri  etPauIi,  vel  caelerorum  sanctonim,  detulit  ohtu- 
tibus  nosliis  immuiiilalcin  donini  et  genitoris  nostri 
Caroli  bonae  memoriae  piissirai  Augusti,  in  qua  crat 
inserlum  qualilcr  ipsc  et  antecessores  ejus, 


quid  exin  !e  Qsctts  exigere  poterit,  eliani  pro  aetema 
remuneralione  pracdicto  nionastcrio  concessiinus, 
iil  in  alimonia  paiiperum  cl  stipendia  monaelioruni 
ibidem  Deo  famulantium,  perpetuis  temporibus  pro- 
ficiat  in  auginenlis.  Quatenus  ipsos  servos  Dei  qui 
ibidcm  famulanlur,  pro  nolus  et  conjuge,  proleqnc 
nostra  atqne  slabilitate  tolius  iniperii  a  Deo  nobis 
concessi  alquc  conservandi,  jugiler  divinam  mise- 
ricordiam  exorare  delectet.  ICi  ut  baec  auctoritas 
nostra  [Forte  noslris]  futurisque  lehrporibus,  Do- 
mino  protegente,  valeat  inconvulsa  mancre,  inanu 
propria  subler  lirmavimus,  et  annuli  nosiri  imprcs- 
sionc  signari  jiissimus. 

Signuiu  Ludovici  sercnissimi  impcraloris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Hclisachar  reco- 
gnovi. 

Data  vn  Kal.  Novembris,  ;mno,  Cliristo  propilio, 
seeundo  imperii  doniui  Ludovici  piissimi  Augusti, 
indictionc  nona.  Acium  Niumaga,  palalio  regio,  in 
Dei  noiiiiiie  (eliciler.  Amen. 

XXXVII. 

PR3  110NASTF.RI0  INSUL/E  BARBAR.C. 
(AlllW  815.) 

[Apud  D.  Bouquct.,  Script.  Iier.  Franc,  tom.  VI, 
pag.  483,  ex  Haderibus  lnsutai-ltarbura:,  pag.  45.  j 

ln  iiomine,  ctc.,Ludovicus  Dei  providenlia  a  im- 
perator  Augustus. 

Episcopis,  abbatibus,  ducibus,  comitibus,  viccdo- 


videlicct  Francornm,  praefalum  monasterium  pro-  D  minis,  vicariis,  cenlenariis,  teloneariis,  et  oinnibus 


pter  divinum  amorem  tranquillitatemque  fratrum 
ibidem  consistcnlium,  scmper  sub  plenissima  dc- 
fensiouc  ae  iinmiiiiitatis  tuitione  habuissent.  01)  lir- 
mitatem  tamen  rei  postulavit  nobis  Trasarius  abba 
tit  eamdem  aucloritalem  ob  amorem  Dci  et  reveren- 
liam  ipsius  sancti  loci  uoslra  confirmarcmus  aucto- 
ritale.  Cujus  pelilioni  libenter  acquievimus,  et  ita  in 
oninibus  concessimus ,  alque  per  hoc  prxceptum 
uostruin  confirmavimus.  Prxcipientes  ergo  jubemus 
ut  nullus  judcx  publicus,  nec  quislibct  ex  judiciaria 
poteslatc,  aut  loca,  vel  agros,  in  eccicsias  seu  reli- 
qi.as  posscssio;ics  memorati  monasterii,  quod  mo- 

»  Corrigendum  divinn  ordinsnte  providenlia. 


rempublicam  procuranlibus,  pracsentibus  sciiicet  ct 
futuris,  notum  sit  quia  Campio  abbas  ex  niouaste- 
rio  saneti  Martini,  quoil  dxilur  insula  Barbara,  si- 
tum  supcr  lliiineii  Sagonx,  uon  proculab  urbcLug- 
duni,  ct  omnisejus  coiigrcgatiopetieriinl  celsiludinem 
nostram  ut  licenliam  liabereut  ad  eoruni  supplen- 
das  neccssitatcs  oinni  leinpore  tres  navcs  per  Sa- 
gonam,  Rliodanum  et  Dubira  negotiandi  gratia  di- 
rigere.  Quorum  petitioncm  libcnter  suscepimus  ct 
pro  mereedis  noslrae  augmcnto  sieut  peticrunt,  pcr 
lianc  nostram  atictoritatem.eoneessimiis.  Idcirco  boc 
praeccplum  nostrnm  eis  licri  jussimns,   pcr  quod  , 


1027  LliDOYlCI  I  C(l 

cnnclis  jubemus  11 1  ubicunquc  proedictus  rmmerus 
navium  in  noslra  miuislcria  vel  polcstatcs  advcnc- 
rii,  niilliiin  lcloneum,  ncque,  quod  vulgo  dicitur, 
aut  cespitalicum  aut  saluialicum,  aut  cccnaticum, 
aui  nllum  censum,  vel  ullani  redhibitionem  cx  ipsis 
assumcre  praesumatis  aut  exaclare  faciatis;  sedli- 
ceai  easdcm  ikitcs  omni  tempore  pcr  prxdicla  flu- 
inina,  sicut  superius  iniulimus,  liberc  ct  absque 
ul!;i  conlrarietalc  discurrere,  ct  negotia  sua  pcra- 
gere  ct  ad  quascunque  civilalcs  vel  portus  acces- 
siiiii  habucrint,  qui  easdem  naves  providere  debent, 
nullam  inquicludinem  aut  dctentionem  ab  aliquo 
fidelium  nostrorum  patiantur;  «seil  per  quodcunque 
dcprxdiclis  Quminibus  remigraverint,  quietietse- 
euri  cuin  iiisis  nav ii>ns  ci  iis  qux  deferunt,  per  prse- 
senlem  ordinalioncin  nostram  ire  ct  rcdire  valcant. 
Kt  si  aliquas  moras  in  quolibet  locu  feccrint,  aul 
aliquid  njercali  liicriiii  vel  vcndiderint,  nihil  ab  eis, 
sicut  dixinius,  requiralur  aut  cxacletur.  Si  vcro, 
quoil  ahsit,  accidcnte  quolibet  casu  aut  negligenlia 
navigalorum,  aut  vcnto  impellente,  sicut  crcbcrrime 
contingere  solet,  aliqtia  c\  prsediclis  navibus  mer- 
seril  aui  fregerit,  aut  c;csa  ad  littus  pervenerit, 
ncnio  cai.i  dcslruere,  aut  ca  quaj  iulra  sunt  vastare, 
autaliquid  vi  arripere  pra-smnat;  nisi  forte  lii  qui 
ipsas  haves  providere  dcbent,  propria  volunlate  ali- 
quid  dare  voluerint  slieui.  Quod  si  aliier  alicubi 
faclum  fuerii,  raagislri  locorum  illorum  qui  rcni- 
publicam  procurarc  uoscunlur,  absque  aliqua  dila- 
lione  legaliter  hoc  cmendare  studeant.  ll;ec  quippe 
auctoritas  ut  nostris  vel  liiiuris  lemporibus,  Domino 
prolegente,  valeal  inc.oncussa  maneie,  annulo  no- 
slro  subler  jnssimus  sigitlari. 

Dalum  iii  Idus  Novembris  °  indiclione  0,  anno  5, 
Clnisio  propitio,  imperii  domini  Ludovici  sercnissiini 
Augusli.  Acluni  Aquisgrani  in  palalio  regio  in  Dei 
nomine  feliciter. 

XXXVIII. 
rno  MONAsmuo  s.incti  zenonis  vckonensi. 

(Anno  815.) 
[Uglielli,  Itiilia  sacra,  tom.  V,  pag.  705.] 

In  nomine  Domini  Dei  oeterni,  ct  Salvatoris  nOstri 
Jesn  Cbrisli,  Ludovicus,  divina  ordinanle  providcn- 
tia,  imperntor  Auguslus. 

Imperialem  condccet  prjodecessorum  suorum  pie 
facta  uon  solum  inviolabililer  eonservarc,  sed  etiam 
ccnsurx  su:e  auclorilate  alacriter  confirmarc.  Idcir- 
co  comperiat  omnium  fidcliuin  noslrorum  iniluslria, 
pra-senliuni  scilicet,  atque  futurorum,  quod  Rolal- 
dus  vencrabiiis  saucl;c  ecclesi-jc  Veronensis  episco- 
pns  una  cum  Austcrberto  abbate  monasterii  S.  Zeno- 
nis  deinlit  nobis  inlcr  castcras  auctorilates  domini 
Cl  genitoris  nostii  Caroli  piissimi  Aug.  vcl  priedc- 
cessorum  nostroiiim  reguin ,  quoddam  prjcccptum 
de  genitore  nosiro  conlirmatuin,  in  quo  cxaratiim 
reperimus  qualiter   dileclissiinus    gerinanus   nosler 

»  Praelcr  usum  ci  pcrpcram  adiliius  est  annns  in- 
carnationis  8IH.  Nam  Ludovicus  hoc  anno  dic  un- 
decimo  Novembris  Aquisgrani  adessa  uon  poluil : 
prauerea  indiclio  non  suo  loco  ponitur ;  poni  debe- 


GXOMELXTO  PII  r  :"i 

^  Pippinus  quondam  gloriosus  rex,  una  cnni  mcmo- 
ralo  priesulc  inonasterii  S.  Zenonis  confessoris  Cliri- 
sii,  quod  est  constitulum  in  suburbio  prxdictx  ci- 
vitaiis,  Ipropter  divinum  amorein,  ct  reverenliain 
prxfali  palroni  rcxdilicasscnt  atqnc  renovasscnt, 
ct  quod  olim  ab  infidelibus  hominibus  exuslum  liiis- 
sel,  el  ab  oinniiius  n-lnis  silii  olim  collatis  pene  pri- 
vaimn  ;  nam  nequc  raouaclii  ibidem  consislere  qui- 
bant,  qiii  horas  canonicas  ct  divinas  pcrsolverent 
laudes,  nisi  cpiscopus  de  prxdicta  civitale  saccrdo- 
les  illuc  mitleret,  rion  erat,  qui  ibidem,  ut  diguuni 
erat,  divinum  celcbrarel  officiara  :  unde  illi  pro  ani- 
maruni  suarum  craolumenio  quasdam  rcs,  quilms 
monachi  et  pauperes  Christi  subsidia  necessaria 
futuris  temporibus  habere  quivissent,  ad  mcmora- 

B  tura  locum  delcgare,  atque  confirraare  foreperpe- 
tualiicr,  ac.  permanere.  Ita  dunlaxat  ul  quxcunquc 
rcs  in  comilalu  Veronensi  per  singula  Ioca,  id  csl. 
in  primis  monaslcriolum  in  honore  S.  Peiri  conslru- 
ciiuii ,  ijiiinl  nunciipatur  Mauratica  ciim  omnibns 
appendiliis  suis,  et  decimis  :  similiter  in  alio  loco 
quidem  Ostelia  in  jam  dicto  coniilatu  Voonensi, 
seu  ecclcsia  S.  Laurenlii  cum  omnibus  pertinentiis 
suis  cl  decimis.  In  lertio  ioco  in  codeui  comitatu 
Veroncnsi  ecclesiam  videlicel  in  honorc  SS.  mar- 
tyrum  Finni  et  Husiici  conslruclain  eum  omnibns 
pertinentiis  suis,  atque  deciinis,  seu  el  horreum 
infra  civilatem  Ycroham  cum  areis  suis  in  circuitu, 
ali;cque  rcs  tum  iii  civitale  Verona,  quam  extra  iu 
singulis  locis  ab  Ansclmo  comite  quondam  prxfatd 

G  ccenobio  delegatx  sunl,  seu  ct  rcs  in  Kmico,  qux 
oblaix  sunt  ab  Oniperlo  presbytero....  qiiam  in  aliis 
locis  raontium,  sive  planitierum,  babcre  ac  possidcre 
dignoscilur.  Et  in  comitatu  Vicentino  inontis  sc.ili- 
cei  Torcello  pago  Venetiarum,  scu  et  in  comilalu 
Tervisiano,  ac  Tridenlino,  Brisciano,  Bergomale, 
Mantuano,  Placentino,  etParmensi,  Bononicusi,  Chi- 
macho,  necnonel  inomnibus  locis  Tuscix,  vcl  ubi 
aliquid  ad  iilcni  pertinerc  supradictum  monasleriuni, 
vel  pcrtinuisse  probalur.  Sed  pro  firmitalis  gratia 
petiii  sercnitati  noslrsc,  ut  palcrna  auctoritate  no- 
stris  denuo  piis  oraculis  confirmaremus.  Scd  qnia 
pro  peccalis  nostrisjam  diclum  monaslerium  S.  Zc- 
nonis  exustum  denuo  atque  deletum  cst  cuiu  aiiis 
iiominibus,  ut  monachi  ibidem  minime  habitarcnt. 
Cujus  petitioni  jam  dicli  prxsulis  denegarc  noliuiius, 
sed  ita  a  nobis,  sicul  a  genilorc  noslro  factuni  esse 
declaratur  :  ita  pcr  lios  imperiales  apiccs  nostros 
concessisse,  alque  confirmassc  omnium  fideliuni 
nostrorum  cognoscat  soleiiia.  Denique  juhcmus, 
atquc  ileceiiiinius ,  ut  quaniumcunque  inemoiaia 
ccclesia  S.  Zenonis  per  donationcm  noslram,  vcl  ;li- 
leeti  germani  nostri,  scu  namque  ct  Rntaldi  prxdicli 
cpiseopi,  cxterorum  ftdoiium  traditione,  vel  ipsorum 
comparatu,  seu  quolibet  altraclu  juste  el  lcgaliler 
habere  dignoscitur,  aut  in  anlca  bonoruni  hominuiri 

bat  post  annuin  imperii.  Dcniquc  si  verum  est  hoc 
diploma,  corrigenmim  anno  2  imperii,  vel  tertius 
anuus  repetendus  a  mcnsc  Sepiemlri  anni  S13. 


1029 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 


1030 


ftprcssionc  jussimus 


Ijrgitalc  collalum   atque  delegatum  fuerit;   nccnon  A  ligcnlius  observetur,   mami   propria  noslra   subler 

conflrmavimus,  ei  annulinostri 
sigillari. 
Signum  doni.  Ludovici  screniss.  imperatoris. 
Data   xin  Kal.   Dccemb.,  anno,  Chrislo  propitio, 

imperii  domini  LudoVici  piissimi  Anj- iniiict.  8 

Actuni  Aquisgrani  palatio  regis  feliciter.  Amen. 
XXXIX. 

1    NtO   HONASTEMO    l'SU.SIODII  NSI. 

(Anno  815.) 
[Apud  D.  Bouquct.  ibid.,  rjag.  481,  cx  arcliivis 

ccclcsi;e  Alesiensis.  | 
In  noniinc  Domini  Dci  ct  Salvatoris  nostri  Jesu 
Gfaristi,Ludovicus,  diviua  ordinanie  provideiitia,  im 
perator  Augnslus. 

Si  erga  loca  divinis  cultibus  mancipata  propier 
amorera  Dci  ejusque  m  eisdem  loeis  sibi  faniulanlcs, 
bcnclicia  opporluna  largimur,  prseniium  nobis  apud 
Dominum  seternse  r/emuneratioiiis  repcndi  non  dilli- 
dinms.  Noveiil  inlerea  sagacilas  seu  ulilitas  om- 
nium  fidelium  nostrorum,  tam  prsesentium  quam 
fuluroruin,  quia  vir  venerabilis  i>  Theodemirus  ab- 
bas  ex  inonasterio  qnod  est  situm  in  pago  Neinau- 
sensi,  in  insula  quse  nuncupalur  Psalmodium,  con- 
structum  in  honorem  sanclse  Dci  geniiricis  Mari;c 
semperque  virginis,  et  saneii  Pctri  principis  aposlo- 
iorum,  vel  aliorum  saiicloium,  adiens  serenilatem 
culminis  nostri  deprecatus  est  ut  prscdiclum  mona- 
sterium  cum  omnibus  rcbus  moderno  lempore  juste 
sibi  aspicicnlibus,  ob  araorem  Dci  Iranquillilalem- 
1  que  fratruni  ibidem  consistentimn,  sub  noslra  susci- 
peremus  dcfensione  el  sub  plenissima  immunitatis 
luitione  conslitueremus.  Cujus  petitioni  'libenter 
conscnsum  praebuimus;  cl  hoc  nostr;e  auctoritalis 
prareptum  erga  ipsum  monaslerium  immmiitalis  ac 
tuitionis  gralia,  pro  divini  Cultus  amore  et  aiumse 
noslrae  remedio,  fieri  decrevinius,  per  quod  prreci- 
pimus  atque  juberaus  ut  nullus  judex  publicus,  vcl 
qnislibet  ex  jadiciaria  polestale  in  ecclesias,  aut  lo- 
ca,  aut  agros,  seu  rcliquas  possessioncs,  quas  mo- 
derno  tcmpore  in  quibuslibvt  pa^is  vel  lerritoriis 
infra  ditionem  imperii  nostri  juste  etlegaliter  possi- 
dei,  vel  qua;  deinccps  aut  pcr  commulationcs  aut 
cessiones,  emptioncs,  velde  quolibel  justo  coiilractti 


etiam,  cl  oblationes,  qtise  liinil  ad  K.  Zenouem  do 
oinniims  qnibtiscunque  mobilibus,  vel  immobiiibus 
ibidem  oblatum,  vel  ofiertum  fuerit,  deinceps  cum  • 
omni  inlegritate  pcr  hoc  prseccptum  nostrae  auclori- 
tatis  ipsa  sancta  congregalio  monachorum  sectlrlter 
leneat  atque  possideat  absque  ulla  inquietudinc  ali- 
enjus  pe ison.c,  exceplo  sicut  in  priori  praccepto  no- 
stri  gcniloris  Iiabuerat,  ut  pro  honore  succeden- 
tiuin  pontilicum  inslituerc,  ut  in  festivilate  ipsius  S. 
Zenonis  annis  singulis,  aul  manculos  viginli,  aut 
quinquaginta  solidos  argenli  accipere  debeat  ponlifcx 
ipsius  civilalis  cum  suis  clcricis  ab  ipsis  moimchis 
ibidem  dcservientibus,  et  uilnl  amplius  ab  cis  ai> 
aiiqno  exquiratur ;  liceatque  ipsis  monachis  sem- 
per  ex  propria  congrcgationc  abbatem  sibi  eligere ;  *' 
si  vero  conligerit  ut  lalem  inlcr  se  invcnire  ne- 
queant,  lunc  una  cum  consensu  episcopi  illius  civi- 
tatis  quserere  sibi  ahbatem  inlra  dicecesim  eamdein 
licentiam  habeant.  Iloc  vero  et  nos  ob  seternam  re- 
munerationem  addimus,  ut  episcopus  ipsius  civita- 
lis  nullaiu  unquam  potestalem  habeat  aliquid  inde 
abstrabcre,  vcl  usnrparc,  vel  alicui  in  beneficium 
dare,  sed  liccat  eiilem  congregationi,  stili  nostra 
luitione  quicte  ctsecuriler  vivere,  ct  Dei  misericor- 
diam  jugiler  pro  nobis  peccatoribus  exorare.  Insu- 
per  etiam  placuit  nostrse  serenitati  i!e  famulis  ejus- 
dem  monasterii  dcfinitiones  facere,  videlicct  femi- 
nis  liberis,  qnas  Itali  bcrimannas  vocani,  quoe  se 
fanuilis  ipsius  eci  lcsi;e  et  monaslerii  copulaverint, 
sive  eliamet  aliarum  Ecclesiarum,  videlicel  de  ma- 
joribus  liuilis,  aut  de  matricularibus  ecclesiis,  vel 
dieecesibus,  scu  monasleriis,  vel  quibuscunque  ec- 
clesiis  junxeiint,  se  curn  prsetfictis  famulis  secun- 
dum  prscdecessoritm  statula  impcratorum,  et  per 
liiijus  nosui  prscccpli  auctoritatcro,  sine  onini  con- 
tradictione  hominum  supradictum  sanctmn  locuni 
inviolabiliter  possideat.  Siquis  vero,  ijtiod  fulurtim 
Doii  credimus,  arcbiepiscopus  episcopus,  dux,  niar- 
cbio,  comes,  vicecomcs,  seupuliiici  administralores, 
autprivala  persona  cootra  omnia  supra  scripta  in- 
surgere,  aut  iu  aliquo  violarc  tcntavcrit  infra  di- 
tioncm  rcgni  uoslri  consistens,  sciat  se  lib.  i|uin- 
quaginta  auri  probatissimi  compositurum  mediela- 


tem  cidcin  eeclesiae,  et  medietatem  palatio  noslro.  r.  -n  jure  liujus  sancti  loci  advonerint,  ad  causas  au 

diendas  vel  freda  aut  tributa  exigenda,  aui  mansio- 
nes  vel  paratas  faciendas,  atit  lidejiissores  tollendos, 


Et  ut  haec  auclorilas  noslr;e  concessionis  et  confir 
malioiiis  ccrtiiis  credatur,  et  per  futura  tempoia  tli- 

"  Hoc  praeceplum  cx  archivis  ecclesise  Alesiensis, 
r ui  Psalraodiense  raonastcrium  imitnra  est.  cruil  cla- 
rissiraus  abbas  S.  Maximini,  prscpositus  et  vicarius 
gencralis  capituli  Alesiensis.  Aliud  certe  apogra- 
plitim  viilit  iu  labulario  Psalmodiensi  donmus  Clau- 
dins  Esliennol,  lania  est  diversilas  in  eodem  tiiplo- 
n  ate  qnod  exscripsit. 

•>  Iluic  Theodemiro  Claudius  Taurinensis  episco- 
pusanno  815  trcs  libros  iu  Gcnesim;  auno  821,  ex- 
bositioncm  in  Exodum;  anno  8-25,  Commenlarios  in 
Leviliciim  dicavit,  ut  patct  cx  praefatione  ejusdem 
auctoris  pracmissa  Commenlariis  in  Levilicum.  Theo- 
dcmirus  poslea  prolixam  contra  Taurinum  qui  cul- 
tum  sacramm  imaginum  impngnavcral,  episto'im 
sci  ipsii,  magna  ex  partc  relatam  iu  libro  lertio  Jonsc 


Aurelianensis  episcopi  advcrsus  eumdem  Taurinum. 
In  liac  epistola  Theodemirus.se  ccntum  quadraginia 
monaehis  snb  fegula  sancti  Benedicti  prsefnissc  ait, 
lametsi  ccenobiolum  smmi  praa  modcstia  vocal.  De 
Imc  abbate  bonorilice  loquittir  Jonas  in  libro  primo 
bis  verbis:  (Quidam  sanae  et  sanctse  religionis  pro- 
posito  venerandusel  bonestte  vitse  imitamlus,  dehi- 
toque  lionore  uominandtis  Theodemirus  Paler  mona- 
chorum,  nunc  jam  re!  us  humanis  exemptus,  iuni 
jaui  longe  lateque  fama  crebresctnte  ab  eotlern  Clan- 
dio  talia  geri  ct  praedicari  contra  a"'clorilalem  ec- 
clcsiaslicam  di  licisset,  charitalis  olli,  o  ductus,  ct 
nnicc  gcntis  amorc  provocalus,  eiilem  C!au.  io,  ui  ab 
bisse,  quse  rcprebensibililer  agehal  ei  doeebal  com- 
pescerel,  littcris  chaiitate  refeilis  mandari  curavil.r 


1031  LUDOYICI  1  COGNOMF.NTO  III  1032 

atit  uomines  liujus  mouastevii,  tam  ihgcnuos  quam  A  Uone  licuisset  cis  cum  rebus  et  honiinibns  corum 


servos,  supcr  terram  ipsius  comraancntes  dislringen- 
clos,  nec  ullas  redhibiliones  vel  illiciias  occasioues 
rcquirendas  noslris  el  fuluris  lcmporibus  ingredi  au- 
deat,  vel  ea  qua:  stipra  meinorala  sunt,  ponilus  e\i- 
gcre  prajsurnat.  Et  quidquid  de  rcbus  prntaii  mo- 
naslerii  liscus  sperare  poli  rit,  tolum  nos  pro  setema 
rcmitneralione  prsediclo  monasterio  concedimus,  ut 
pcrennibus  lemporibus  in  alimonias  pauperum  ct 
stipendia  monachorum  ibidcm  Dco  ramulanliiim  pro- 
ficiat  in  augmentum.  Et  quandoquidem  divina  voca- 
tionc  supradictus  abbas  vel  succcssores  ejus  dchac 
lucc  migraverint,  quandiu  ipsi  monachi  inter  se  ta- 
les  invenirc  poluerint,  qui  ipsam  congrcgationem  se- 
cundum  rcgulam  sancti  Benedicli  rcgere  valeant, 


quictc  vivcrc  ac  residerc;  et  dcprecatus  cst  clcracn- 
tiam  nostram  ui  pradictum  monasterium  una  cmn 
cellula  quaj  nuncupatur  sancli  Martini  prxdiclo  mo- 
naslerio  subjccta,  qu;e  cst  sita  in  eoileni  pago  snl> 
rivulum  Lampii,  quae  cst  constructa  in  honore  sancti 
Martini  confessoris,  cura  rebus,  hoininibus  et  adja- 
r.Mitiis  sivc  lcrmiiiis  suis,  sub  noslra  suscipererauB 
dcfensione  ei  immunitatis  tuitione.  Cujus  precibus 
obamorem  Dei  el  rcverenliam  divini  cullus  libenler 
aiircni  accommodare  placuit,  ct  hoc  nostrae  auciori- 
tatis  prxceptum  imraunitatis  atque  tuitionis  gratia 
lieri  dccrevimus;  pcr  qiioil  prxcipimus  atquc  julic- 
mus  ut  nulliis  judex  publicus,  vel  quislibet  cx  judi- 
ciaria  poteslate  in  ccclesias,  vcl  loca,  aut  agros  scu 


pcr  banc  nostram  auctorilatcm  et  consensum  licen-  *>  reliquas  posscssiones  prxdicti  monasterii,  quas  ino- 


liain  halieant  cligcndi  abbatcs  :  qualenus  ipsos  scr- 
vos  Dei  qui  ibidcm  Deo  famulantur,  pro  nobis,  con- 
juge  proleqne  nostra,  atque  stabilitatc  lolius  nostri 
impcrii ,  immensam  clemcnliam  exorare  dclectet. 
Ilanc  itaque  auctoritatem,  ut  pleniorem  in  Dei  no- 
minc  vigorem  obtineat,  ct  a  fidelibus  sancke  Dei  Ec- 
clesiac  ct  nosiris  vcrius  crcdatur  ct  diligentitis  con- 
servetur,  manu  propria  subtcr  linnavimus,  ct  annuli 
nostri  imprcssione  signari  jussimiis. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

DurandusdiaconusadvicemHelisacharrccognovit. 

Data  m  Nonas  Decembris,  anno,  Clnisto  propiiin, 
secundo  iinperii  domini  Lndovici  niissimi  Augusti, 
»  indictione  8.  Actum  Aquisgrani  palatio  regio  in 
Dci  nomine  fcliciter.  Aincn. 
XL. 

rRO  MOSASTF.KIOMONTISOLIVI  !N  DIOECESI  CARCASSONENSl. 

(Anno  8i5.) 
[Apud  D.  Bouquet.  ibid.,  pag.  483,  ex  aulograpbo.] 

Iu  noininc  Domini  Dci  ct  Salvatoris  nostri  Jcsu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinantc  providenlia,  im- 
perator  Augustus. 

Cum  pclitionibus  servorum  Dc>  justis  et  rationa- 
lilms  divini  cultus  amorc  favemus,  superna  nos  gra- 
tia  nmniri  non  dubitamus.  Proinde  noveril  omiiium 
Gdeiium  noslrorum  lam  prxsentium  qnam  fniuro- 
nnn  sagacilas,  ciuia  vir  venerabilis  Olomundus  abbas 
ex  monastcrio  quod  nuncupatur  Malasti,  quod  cst 


derno  tcmporc  juste  ct  rationabililer  possidct,  vel 
quse  cliain  deinccps  in  jure  ipsius  sancli  loci  voluc- 
iit  divina  pietas  augeri,  ad  causas  audicndas,  vel 
freda  exigcnda,  aol  mansiones  vel  paratas  faciendas, 
aut  fulej'iissores  tollendos,  aut  homincs  monasicrii, 
lam  iiigemios  quam  el  servos,  supcr  lerram  ipsins 
commanentes,  injustc  distringenuos.nec  ullas  redhi- 
bitiones  aut  illicitas  occasioncs  requirendas,  nostris 
cl  futiiris  tcmporibus  ingredi  ainlcai,  vel  ea  quxsu- 
pra  memorata  sunt  penilus  exigere  proesumat.  Et 
quidquid  de  rebus  prxfati  nionastcrii  fiscus  sperarc 
poierit,  lomm  nos  pro  ;cierna  rcmuncralionc  prsc- 
faio  monastcrio  concedimus,  ut  in  alimonia  paupe- 
rura  et  stipendia  monachoruin  ibidem  Deo  faraulan- 
tium  perpetuo  proliciat  in  augmentum.  Et  quando- 
quidem  diviua  vocationc  supradietus  abbas  vel  suc- 
cessorcs  cjus  de  bac  luce  migraverint,  quandiu  ipsi 
monacbi  iuter  se  tales  imcnire  poliierint  qui  ipsani 
congregalioncm  sccundum  regulam  sancti  Beneilicti 
regere  valeant,  per  hanc  nosiram  aucloritatem  ct 
consensum  licentiam  habeant  cligendi  abbates,  qua- 
tenus  ipsos  monachos  qui  ibidera  Deo  famulantur, 
pro  nobis  et  conjugc  prolcque  nostra,  atqnc  stabili- 
lale  lotius  imperii  noslri  a  Deo  nobis  couccssi,  ejns- 
que  clemenlissima  raiscratione  pcr  immcnsuro  con- 
servandi,  Domini  immcnsara  clementiam  jugiterexo- 
rarc  delerlct.  Hanc  itaquc  auctoritatem,  ut  plenio- 
rem  in  Dci  nomine  obtincat  vigorcm  et  a  fidelibus 


silum  in  tcrritorio  Carcasscnse  super  fluvium  Dura-  -p,  sancUe  Dei  Ecclcsia:  et  nosiris  verius  crcdatur  et  di- 


num,  constructum  in  honore  sancli  Joannis  Bapii- 
sta\  obiuiit  obtutibus  noslris  quaindani  auctoiita- 
tem  ilomini  et  geniloris  nostri  Caroli  .pi.x-  recorda- 
tionis  serenissimi  Augusti ,  in  qua  erat  inserlnm 
qualiter  iilem  Oloinundus  ijisum  monaslerium  a  novo 
construxissel  opere,  et  propler  ejus  defensionem  vel 
proptcr  pravorum  bominum  illicitas  infestationes  in 
nianu  ejusdera  domini  imperatoris  una  cnm  mona- 
cliis  ibi  degenliluis  se  commcndavit,  ut  sub  ejus  tni- 

a  Male  apud  dnmnum  Estiennot,  indiclione  8,  in 
quo  sa:pe  s;cpius  crrant  araanuenses. 

b  Mabillonius  ct  B..iii/.ius  illud  Jiphma  cum  anno 
815  copiilani;  Pagius,  qni  ccnset  iu  omnibus  diplo- 
matis  tain  a  Carolo  Magno  quam  a  Ludovico  Pio  ct 
ab  utii;;sqiic  (iliis  antc  ejusdcm  Ludovici  1-1  i  mcr- 


ligenlius  conservctur,  manti  propria  snbterlirmavi- 
mus  ct  annuli  noslri  impressionc  signari  jtissiraus. 

Signum  Ludovici  sercnissimi  impcratoris. 

Durandus  diaconns  ad  vicem  Helisachar  reco- 
gnovit. 

Data  vi  Idtis  Dccembris,  •>  anno,  Christo  propitio, 
secundo  imperii  domini  Ludovici  piissimi  Angusii, 
indictione  8.  Actura  Aquisgrani  palatio  regio  iu  Dei 
nominc  felicitcr.  Amen. 

tem  cmissis  ,  indictioncs  a  Kalcndis  Scptcmbribus 
semper  incboatas  fuissc,  illud  ad  annura  814  refert 
et  annum  secundum  Ludovici  impciatoris  ab  an;;o 
815,  qi;o  is  imperialis  nominis  eonsors  a  Carolo  Ma- 
gnn  p.iire  ilictns  fuit,  dcducil..  Ego  qui  lem  corrigen- 
du:n  arbitror  indictione  8. 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  11)34 

A  consuetudinem  exercemus,  vcrum  eliam  ad  bca- 
litudinem  seternoe  reliibutionis  talia  nohis profutura 
confidimus.  Idcirco  comperial  onuiium  ffdcKum  no- 
strorum,  tam  prrcsentium  quam  fulurorum,  solertia, 
quia  vir  venerabilis  Taneradus,  abba  ex  monasterio 
quod  dicitur  Prumia,  quod  domnus  cl  avus  noslcr 
Pippinus  gloriosus  rcx,  novo  opcre,  in  honore  sancti 
Salvatoris,  ceu  et  cselerorum  sanclorum  conslruxit  «, 
oblulit  auctorilatem  immunilatis  domni  et  gcniloris 
nostri  Caroli  bonoe  mcmoria?  serenissimi  imperaloris, 
in  qua  erat  inserlum  qnalitcr  ipsum  monastciium 
ob  amorem  Dei,  tranquillitalemque  fratrum  ibiddn 
consistcntium,  scmpcr  ipsum  monasterium  sub  ple- 
nissima  luilionc  cl  immunitatis  defcnsionc  bahuisse! . 
Sed  pro  firmitalis  studio  petiit  pradietus  abba  Tan- 


lor.r» 

Xl.l. 

PRO   ECtLLSIA   ME.VNENSI. 

(Anno  815.) 

[ApudD.Bouquet.,  ibid.,  pag.  480,  ex  Cointio,  t.  VII 

Annal.  eccles.,  pag.  5(>0.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvaloris  noslri  Jesii 
Chrisii.Ludovicus,  divina  ordir.anle  providenlia,  im- 
peralor  Auguslus. 

Si  erga  loca  divinis  cullibus  maneipata  propter 
amorem  Dei,  eisque  in  eisdeni  locis  sibi  famulanti- 
bus  beneficia  opporluna  largiamur,  prsemium  nobis 
apud  Dcum  aHernae  rcuiunerationis  repcndi  non 
dillidimus.  Idcirco  noverit  omnium  fidcliuin  noslro- 
riim,  lam  prxsentium  qnain  luturoruin,  solertia.quia 
placuil  nobis  pro  mercedis  noslnc  augni  enlo  et  setcr- 
na;  relribiilionis  fructu,  quasdam  res,  quae  olim  ma-  g  cradiis,  ut  circa  ipsum  locum,  ob  amorem  Dei  pater- 


tri  ecclesix  Viennensi,  ubi  modo  Bernardiis  arcliie- 
piscopus  prxcst,  quoe  esl  construcla  in  bonore  sancti 
Mauricii  marlyris,  abstracloe  erant,  pro  ainore  Dei 
et  revcrcntia  ipsius  sancli  loci  vedderc,  qua;  sunt  in 
pago  Vasionense  in  villa  qua;  vocalur  Dalforiana, 
cum  domibus  et  a>dificiis,  maneipiis,  accolabus,  ler- 
ris,  olivelis,  vincis,  silvis,  pratis,  pascuis,  aquis 
aquarumvc  decursibus ,  cum  omnibus  appcndiciis 
vel  adjacentiis.  Ilas  itaque  res,  cum  omnibus  ad  se 
pcrtineiitibus  vel  aspicientibus,  qune  de  ratione  ip- 
sius  villae  in  eadem  provincia  [sunl]  pioesenli  lem- 
pore,  tolum  et  ad  integrum  ve!  inexquisitum,  prae- 
dictae  Vienucnsi  ecclesia;  per  hanc  nostram  auctori- 
talem  reddimus.  Quaprnpter  volumus  alque  juhcmus 


nae  auctorilali  nostram  quoque  snperaddcreinus  au- 
ctoritalem. 

Cujus  pelilioni  libenter  assensum  praehuimus,  et 
ila  in  omnibus  concessimns,  atque  per  hoc  pracc- 
pliim  nostrum  confirmavimus.  Pra?cipienles  crgo  ju- 
bemus  ut  nnllus  judex  puhlicus,  neque  quislibct  cx 
judiciaria  potcstate,  in  ccclesias,  aut  loca,  vel  agros, 
seu  reliquas  possessiones  praedicli  monasterii,  quas 
moderno  tempore  iu  qiiibuslihet  pagis  aul  lenitoriis 
inlra  ditionem  imperii  nostri  juste  et  legaliter  possi- 
deant,  vel  ea  qua;  deinceps  in  jure  ipsius  sancti  loci 
voluerit  divina  pietas  augeri,  ad  causas  audiendas, 
vel  freda,  aut  mansiones  vel  paralas  facicndas,  aut 
fidejussores  tollcndos,  vel  scarras,  aut  conjectos  tani 


ut  per  hanc  nostram  aucloiiialem  nostris  videlicet  C  ('c  carris  quam  etiam  de  parafredis  exactandis,  aul 


et  fuluris  temporibus,  prsediclae  res,  sicut  superius 
intuliinus,  perpcluo  in  jurc  ct  dominalionc  ipsius 
ecclcsia:  consistant,  ut  quidquid  de  ipsis  rebus  ob 
utilit.iteiu  et  profeclum  rectorcs  ipsius  seis  facere 
volucrint,  libcro  in  oniiiibus  perfruanlur  arbitrio 
faciendi.  llanc  quippe  auctoritatem ,  ut  finuiorha- 
heatur,  et  perennibus  temporibus  a  lidclibus  ssnciae 
Dci  Ecelcsia;  cl  nostris  verius  credatur,  et  diligen- 
tius  conservetur,  nianu  propria  subtcr  firmavimus,  et 
annuli  nostri  imprcssione  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  Augusii. 

Durandus  diaeouus  ad  vicem  Helisacbar  recognovi. 

Data  xi:i  Kal.  Januarias,  anno,  Chrislo  propitio,  2 
impcrii  doinni  Ludovici  piissimi  Augusli,  indictione 


hoinines  ejusdem  moaaslcrii,  tam  ingenuos  qiiainquc 
ct  scrvos,  super  terram  ipsius  commanentes  injustc 
dislringendos,  nec  ullas  rcdhibitiones,  aut  illicitas 
occasioncs  rcquircndas ,  praescnlibus  nec  futuris 
leinporibus,  ingrcdi  audeat,  vel  ea  quae  supra  memo- 
rata  sunt,  petere  aul  exaclare  prsesumat. 

El  quidqiiid  exindo jus  fisci  exig-'re  poeral,  lotum 
nos  pro  aiterna  rcmuneratione  eidem  conccssimus 
monasterio  :  videlicet,  ut  perpeluis  tempoiibus  in 
aKmouiam  pauperum  el  stipendium  monachorum, 
ibidem  Dco  servientium,  proficiai  in  augmentiim, 
quatcnus  ipsos  monachos,  qui  ihidem  Deo  famulan- 
iur,  pro  nobis  et  conjuge  proleque  nostia,  el  stabi- 
litate  totius  imperii  a  Deo  nobis  collali,  el  ejus  im- 


8.  Actiiin  Aquisgrani  palalio  rcgio  in  Dei  nomine  fe-  D  mensa  misericordia  pcr  innuensuiii  conservandi  jugi- 


liciier.  Amcn. 

XLII. 

rno  honastkrio  prumiensi. 

(Anno  815.) 

[Honlheim,  llist.  Ecclcs.  Trevir.,  lom.  I,  pag.  IC6.] 

In  nomincDomiui  ct  Salvaloris  noslri  Jcsu  Christi, 

Ludovicus,  divina  ordinante   providcntia,  imperalor 

Auguslus. 

[Dum]  saccrdotum  et  servorum  Dei  pelitiones, 
quae  nobis  pro  necessitaiibus  suis  innotuerunt , 
ad   cfieclum    pcrducimus  ,  non  solum  imperialem 

cic.  Vide  eam  supra  ad  aniium775,  mcnse  Novcmbri  (Patrol.  tom.XCV!l% 


ter  Dei  misericordiam  exorare  delectentur.  Et  ut 
hxc  auctoritas  firmior  habeatur, ac  per  tempora.Do- 
mino  opitulanlc,  melius  conservetur,  mami  propria 
subter  signavimus,  et  annuli  nostri  irapressione  si- 
gnari  jussimus. 

Signum  Ludovici  seren.  imp.  Heliosar  rccognovi. 

Data  in  Non.  Febr.,  anno  secundo,  Cbrislo  propi- 
tio,  iinperii  noslri,  imlict.  8.  Actum  Aquisgrani  pala- 
lio  rcgio,  in  Dei  nomine  feliciter.  Amen. 


"  Auctoritalem  immunitati 
)/.  1053). 

Patrol.  CIV. 


33 


1  (•-.".  LUDOYICI  I  COC.ISOMENTO  PII 

XLI!I. 

nio  msr.vNis  qui  in  kcgno  fiuncorum  manebant. 

[Apml  Bahizium,  Capitul.,  (om.  I,  pag.  oG9.] 

Iloc  cst  pr<Eceplum  concessionis  quod  fccit  Ludovieut 

imperator  liitpanit  </ui  ad  se  perfugerant  [contiu 

upprssstuncs  comiium]. 

In  nomine  Doinini  Dei  et  Salvaloris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinanle  provi!ent'a, 
imperator  Augustus. 

Notum  sit  onuijbus  fidclibus  sariclx  Dci  Ecdesix 
et  nostris,  tain  praesentibus  quam  et  fuluris,  scu 
etiaiu  successoribus  nostris,  quia  poslquam  Uispani, 
qui  de  polestate  Saracenorum  se  subtraxerunt,  et 
ad  nostram  seu  genitoris  nostri  fidem  se  conlulerunt, 
et  prxceptum  auctoritatis  noslrx,  qualiler  in  regno 
nostro  cum  suis  comitibus  couversari  et  noslrum  B 


t:- 


A  noslra  septeru  praecepla  uno  tcnorc  conseribere  jus- 
simus  :  quorum  uiium  iu  Narbona,  aherum  in  Car- 
cassona,  lcrtium  in  Rosciliona,  quarlum  in  Empnriis, 
quintum  in  Barcbinona,  sexlum  in  Gcrunda,  septi- 
inum  in  Bilerris  babcri  pnecepimus,  et  exemplar 
eorum  in  arcbivo  palatii  noslri,  ut  prxdicli  Ilispani 
ab  illis  septem  exemplaria  accipcre  et  haliere  pos- 
sint,  et  per  exemplar  quo  I  in  palalio  retinemus,  si 
rursum  qucrela  nobis  dclala  fucrit,  facilius  possit 
definiri.  Et  ut  hxc  noslrx  anctorilalis  constitutio 
firmiorem  obtincat  vigorem,  ei  a  lidelibus  sanctx 
Dei  Ecclesi;e  plenius  per  tempora  conservetur,  iuar.u 
propria  subtcr  firmavimus,  et  aiitmli  noslri  impres- 
sionc  signari  jussimus. 

Signtim  domni  Ludovici  serenissimi  inipcraloris. 
Arnahlus  ad  vicem  llclisacbar  recognovil. 


servitium  peragere  deberent,  scriLere  ct  cis  dare 
jussimus,  queiiinoiiiain  aliqui  ex  ipsis  Ilispanis  no- 
stris  auribus  deluierunl  duo  capilula  contiiientein  ; 
quorum  unum  est  quod  quaudo  iidem  Hispani  in 
nostruii)  regnum  vcuerunt,  etlocuni  desertum,  qtiero 
ad  habitandum  occupaverunl,  per  prxccptum  domr.i 
et  genitoris  nostri  ac  noslruni  sibi  ac  succcssoribus 
suis  ad  possidendum  adepti  sunt,  bi  qui  intercos 
niajorcs  et  potcnliorcs  crant  ad  ptlaliuni  venienles, 
ipsi  pra^ccpta  regalia  susceperunl,  quibus  suseeptis, 
eos  qui  inter  illos  minores  el  infirmiores  erant,  loca 
lamcn  sua  benc  excoluisse  videbantur,  pcr  illorum 
prxceplorum  auclorilaleni,  ant  penitus  ab  eisdem 
locis  depellerc,  aut  sibi  ad  servitium  subjicere  conati 


Dala  iv  Idus  Februarii,  anno,  Chrislo  propilio,  tcr- 
tio  imperii  doinni  Luilovici  piissimi  Augusti,  indi- 
ctione  9.  Acluin  Aquisgrani  palatio  regio,  in  Dci 
noininc  feliciter.  Amen. 

XLIV. 

I>RO    MATISGONDNSI    ECCLESU 

(Anno  8IC.) 
[Apud  D.  Bouquet.,  ibid.,  pag.  487,  ex  inslrum.  ad 
lom.  IV  Callitv  Chrittianm,  col.  205.] 
In  nomine  Doniini  Dei  ct  Salvaloris  noslri  Jesu 
Clnisli, Ludovicus, divinaordinanteprovidenlia,  iin- 
perator  Angustus. 
Novcrit  utilitas  fidelium  nostrorum,  comitum  vt- 


nt.  Allerum  esl,  qtiod  simili  modo  de  Hispania  ve-  C  delicct  et  vassalorum  noslrorum,  sive  el  viearioruni, 


nientes,  el  ad  comites  sivc  vassos  nostros  vel  etiam 
ad  vassos  comitura  sc  commendaverunt,  et  ad  babi- 
tandum  atque  excolendum  deserta  loca  accepcrunt; 
qu.ieubiab  eis  exculta  sunl,  ex  quib-uslibet  occasio- 
uibus  cos  inde  expellere,  cl  ad  opus  proprium  rcli- 
nere,  aut  aliis  propter  pixmium  darc  voluerunl. 
Quoruni  neutruin  justum  aul  rationabile  nobis  esse 
videtur.  Lt  ideo  per  lianc  noslr.e  pracceptionis  auclo- 
liiaicin  dccernimus  atque  jubemus,  ut  bi  qui  vel 
nostrum  vel  domni  et  gcnitoris  noslri  prxceptum 
accipere  meruerunt,  boc  quod  ipsi  cum  suis  bo- 
niiuibns  de  deserto  cxcoluerunt,  per  nastram  cou- 
cessionein  babeant.  Cxleri  vero  qui  siinul  cum 
eis  venerunt  ct  loca  descrta  occupavenmt,  quid- . 
quid  de  incullo  excoluerunt ,  al;sque  ullius  inquie- " 
ludine  possideant,  lam  ipsi  quam  illorum  poslc- 
rilas;  ita  duutaxat  ut  servilium  nostrum  cuin  illo 
qui  ipsum  pracceplum  accepit ,  pro  modo  possessio- 
nis  quam  tenci,  facere  debcat.  Ili  vero  qui  poslea 
venerunl,  ct  se  aut  coniiiibus,  aut  vassis  nostris, 
aul  paribus  suis  sc  commendaverunt,  et  ab  eis  tcrras 
ad  babitandum  acceperunl,  sub  quali  convenientia 
atque  conditionc  acceperunt,  tali  eas  in  futurnro  ct 
ipsi  possideant,  et  sux  posleritali  derelinquant. 
lloc  noslne  aucloiilalis  decrctum  non  solum  crga 
pralerilos  ct  prxsentes,  verum  eliam  crga  futuros 
qui  ailluic  ex  iiiis  partibus  ad  nostram  fulein  venturi 
sunt,  conservandum  statuimus,  de  hac  conslitulionc 


centenariorum,  vel  missorum  per  imperium  a  Deo 

nobis  collatttm  discurrenlium,  quia  vir  venerabilis 

Hildebaldus  Matisconensis  ecclcsiae  episcopus  depre- 

catus  csl  celsiludinem  culminis  nostri,  ut  ecclesix, 

cui,  Deo  auc:ore,  cpiscopus  prxcsl,  qux  est  conslru- 

cta  ki  honore  sancti  Vincentii  marlyris,  omnes  qui 

benelicia  cx  eadem  eeclesia  habebant,  nonas  el  <ie- 

cimas  annis  singulis  de  eisdein  benefieiis  darent,  ct 

ad  xdificia  ipsius  eeelesix  rcslauranda  juvta  vires 

opem   ferrent.   Quod  nos   secundum  jussion.m  a 

domno  imperatorc  jam  dudum  fattam  omnibus  pras- 

cipimus,  alque  inodo  per  h.is  lillcras  juheniiis  ct 

confirniaiiK  s  coinincndanius,   ut  quicuiique  ex  lar- 

gilione  nostra  de  lerris  nrxfatx  ecclesiac  beneficia 
i 
habent,   nonas  el  decimas  annis  singulis  prxdiclo 

cpiscopo  Hildebaldo  seu  successoribus  suis  aLsque 

ulla  contrarietate  et  negligcnlia  darenon  negliganl; 

et  ad  domos  ipsius  ecclcsix  reslaurandas  unusquis- 
que  pro  virihus  suis  adjutoriuni  ferre  noii  difleral; 
el  iiullus  quilibet  de  vobis,  qtii  prxfatx  ceclesix 
berieficia  habelis  conlra  hoc  jussionis  noslrx  prac- 
cepiuin  facere  prxsumat :  sed  in  omnibus  ila  illud 
observet,  sicut  a  nohis  jussum  est,  et  sicut  Dei  et 
noslram  gratiam  vel  ipsuni  bcnefieium  hahere  vuli. 
Et  ut  certius  crcdatis  banc  nostram  csse  jussio- 
neni,  et  a  vobis  melius  conservetur,  de  annulo  no- 
stro  jussinius  sigiliari. 
Data  iv  Idus  Fcbruarii,  anno,  Christo  propitio,  5 


»037 


DIPLOMATA 


iinpeiii  domni  Lncloviii  piissimi  Augusti,  iuciclionc  9. 
Acium  Aquisgrani  palatio  regio  iu  Dei  nomine. 
XLY. 

rm    5IONASTERIO    S/.KCTl    UILAIUI    1N    DIOECESI    CARCAS- 

SO.NF..\SI. 

(An.io  8iG.) 

IBaluz.,  CavituL,  lom.  II,  pag.  1 409,  es  arcbivo  S. 

Ililarii.] 

In  noraine  Domini  Dci  et  Salraloris  nostri  Jesn 
Christi,  Ludovicus,  diviiia  ordinante  providentia, 
imperalor  Augiislus. 

Si  crga  loca  divinis  cullibus  mancipata  propler 
amorcm  Dei  cjusque  in  eisdem  locis  sibi  famuianles 
benericia  opporluna  largiinur,  pracmium  nobis  apud 
Dominum  selernae  remuneraiionis  rependi  non  didl- 
dimus.  Idcirco  noverit  sagacitas  scu  ulilitas  om- 
liiiiin  Gdelium  noslrorum,  tam  praseniiiim  quam  et 
futurorum,  quoniam  vir  venerabilis  Mnnnellus  abba 
e\  monaslerio  sancli  Ililarii,  quod  csl  silum  in 
pago  Carcassonense  supcr  rivum  qui  dicitur  Lcu- 
chus,  conslructuni  in  lionore  sancli  Satnrnini  mar- 
tyris,  ubi  cliam  praediclus  sanctus  Hiiarius  confes- 
sor  corpore  requiescit,  ad  noslram  accedens  cle- 
mcntiam,  dclulit  oblutibus  noslris  quamdam  aucto- 
ritalem  domini  et  gcnitoris  noslri  Caroli  boncc  me- 
moria?  piissimi  Angusti,  in  qna  conlincbalur  inser- 
luin  qualiter  idem  genitor  nostcr  ipsum  monaslerium 
ad  deprecalioncm  pnedecessoris  sui  Nampionis  ab- 
batis  sub  suo  suscepisset  mundcburdo  vel  defen- 
sione,  videlicet  ut  monacbi  in  eodeai  inonaslerio 
commorantes  cum  omnibus  rebus  corum  quiete  vi- 
verc  absque  alicujus  infestationc  licuissct.  Pro  liirai- 
tatis  namque  studio  poslulavil  nobis  pracdiclus  Mo- 
nellus  abba  ut  eumdem  monastcrium  cum  cellulis 
sibi  subjectis,  qu:c  nuncupalur  Garelianus,  ct  alia 
qux  nuncupalur  sancti  Martini,  ct  villam  juxla  ip- 
sum  monasterium  qu;c  vocatur  Salas,  ubi  cst  ccclc- 
sia  constructa  in  bonore  sanctae  Mariic  semper  vir- 
giuis,  quam  et  nos  eidcm  inonaslerio  concessimus, 
cuni  adjacentiis  vel  tcrminiis  pncdictorum  locorum, 
sub  nostra  conslituercmus  defensione  el  immunilaiis 
luitione.  Cujus  precibus  ob  aniorem  Dei  H  rcveren- 
liam  divini  cultus  libenler  aurein  accommodare  pla- 
tuit,  et  hoc  noslrx  ancloritatis  pracceptura  immu- 
nitatis  atque  luitioois  gratiam  fieri  deceroimus,  pcr 
quam  praecipimus  alque  jubcmus  ut  nullus  judex 
publicus  vel  quilibel  ex  judiciaria  polestate  in  eccle- 
sias  aut  loca  vel  agros  seu  rcliquas  possessioncs 
praedieli  monaslerii,  quas  nioilerno  tempore  jusle 
ct rationabiliter  possidci,  vel  quac  etiam  deinceps 
injure  ipsius  sancli  loci  voluerit  divina  pietas  au- 
geri,  ad  causas  audiendas,  vel  freda  exigcnda,  aut 
mansiones  vel  paralas  faciendas,  aut  Ddcjussores 
tollcndos,  aut  homines  ipsius  monaslerii  tam  inge- 
nuos  quain  et  servos  super  ipsius  terram  comma- 
nentes  injuste  distringenilos,  ncc  ullas  redbibitioncs 
aut  illicitas  occasiones  requirendas,  nostris  et  fuiu- 
ris  lemporibus  ingredi  audeat,  vel  ea  quae  supra 
memorala  sunt  pennus  exigere  praesumat,  et  qnid- 
quiJ  dc  rebus  prscfati  monasterii  fiscus  sperarc  po- 


iCCLESIASTICA.  1038 

A  iciii,  totnm  nos  pro  aelcrna  reniuneralione  pracfaio 
monasterio  conccdimus,  nt  in  alimonia  pauperum  ct 
stipcndia  monachorum  ibidcm  Deo  famulantium  pcr- 
petuo  proficial  ia  augmenlum.  Et  quandoquidem  di- 
vina  vocatione  supradiclus  abba  vel  succcssorcs 
cjus  de  bac  luce  migraverint,  quandiu  ipsi  monachi 
inler  se  tales  invenire  poluerint  qui  insam  congre- 
gationem  secundum  regulam  sancti  Benedicti  regere 
valeant,  per  banc  no^lram  auctoritalcm  el  consen- 
sura  liccntiam  habeant  cligendi  abbales;  quaicnus 
ipsos  monacbos,  qui  ibidcm  Dco  famiilantur,  prn 
nobis  el  conjuge  prolcque  nostra  alque  slabiliiaie 
io:ius  imperii  noslri  a  Deo  nobis  concessi,  ejusque 
clementissima  miserationc  pcr  immensum  conser- 
vandi,  Domini  immensam  clementiam  jugitcr  exo- 
rare  deleclct.  Ilanc  itaque  auctorilatem,  ut  plenio- 
rem  in  Dei  nnmine  obtineat  vigorem  el  a  fidclibus 
sanctae  Dei  Ecclesi*  cl  noslris  verins  credalur  ct 
diligentius  observetur,  inanu  propria  snbler  fir- 
inaviraus  et  annuli  noslri  inipressicne  signari  jns- 
simus. 

XLVI. 

PRO    ECCLF.SIA    ACV.FLIA.NF.NSI. 

(Anno  816.) 

[Raluz.,  ibid.,  ex  chartulario  ecclesiae  Aurelia- 
ncnsis.j 

In  nomine  Doinini  et  Salvatoris  noslri  Jesu  Cbri- 
sli,  Ludovicus,  divina  ordinante  providenlia,  impe- 
ralor  Auguslus. 

Si  liberalilatis  nostra;  miinerc  lotis  Deo  dicalis 
C  quiddam  confcrimus  beneficii,  et  necessilales  eccle- 
siasticas  ad  pcttioncs  sacerdolum  noslro  rclevamus 
juvamine,  atque  imperiali  tuemur  munimine,  id 
nobis  ct  ad  morlalcm  vilam  temporaliter  transigen- 
dam  et  ad  aeternam  feliciier  oblinendam  profutunsin 
liquido  credimus.  Noverit  interea  sagacitas  seu  uti- 
liias  omnium  fidclium  sanctac  Dei  Ecclcsiae  nostro- 
rumqiie  lani  pracsentium  quani  et  fulurorura,  quia 
vir  venerabilis  Theodulfus,  Aurelianensis  Ecclesia? 
archiepiscopus,  oblulit  oblutibus  nostris  auctorita- 
tem  domini  et  geuiloris  nostri  bonae  niemoriae  Ca- 
roli  piissimi  Augusti,  iu  qua  erat  insertum  quod 
idem  genitor  noster  et  praedecessores  ejus,  reges 
viJelicet  Francorum,  ecclesiam  sanct.-e  Crucis,  cui, 
auciore  Deo,  ipse  Theodulfus  praelatus  est,  sub  suo 
"  munimine  ct  defensione  consisterc  fecissent,  et  eo- 
rum  immunitatum  auctoritatibus  haclenus  ab  in- 
quietudinc  judiciariae  potcslatis  eadem  munita  alque 
defensa  fuisset  ecclesia.  Ob  rei  tamen  firmitatem 
postulavit  nobis  idem  Tbeodulfus  episcopus  ut  pa- 
ternum  morem  sequentes,  noslrae  immunitatis  prae- 
ceptuui  eideni  lieri  censeremus  ccclesia!.  Cujus  peti- 
tioni  libenler  annuimus,  et  hoc  nostrae  immunitatis 
praccptum  pro  divini  cultus  amore  et  animae  nostra: 
remedio  crga  ipsam  sanctam  seilein  fieri  decrcvimus ; 
per  quod  praecipimus  atque  jubemus  ul  nullus  judex 
publicus,  vel  quilibet  ex  judiciaria  potestale,  aut 
ullus  ex  fidclibus  nostris  tam  praescutibus  quam  et 
futuris  in  cctlesias  aut  loca  aut  agros  seu  reliquas 
possessioaes  quas  moJer.no  icmpore  in  quibuslibei 


(030  LUDOVICl  l  COGNOMEKTO  i  II  iOU) 

pagisvcl  territoriis  infra  dilionem  imperii  uoslriju-  \  aucioritalis  Dosirae  bcneficiiim  eidem conccdci emus 


stc  ci  lcgalitcr  mcmorata  tenet  vel  possidet  ecclesia, 
nec  in  cas  res  quse  deinceps  a  calholicis  viris  eidem 
collatx  fuorint  ecclcsice,  ad  causas  andiendas,  vel 
frcda  aul  tributa  cxigenda,  aut  mansioncs  vcl  psra- 
tas  faciendas,  ant  fiJejussores  tollendos,  aui  homines 
ipsius  ecclcsiae  lam  ingcnuos  quam  scrvos  super 
terras  ipsius  commanenlcs  dislrlngcndos,  ncc  ullas 
redhibitiones  ant  illiciias  occasiones  requirendas, 
noslris  et  fitlnris  tcmporibus  ingredi  audeat,  nec  oa 
qn;c  supra  mcmorata  snnt  exigerc  pcnitus  prxsn- 
uiat.  Sed  liceat  prxfalo  prxsuli  suisque  successori- 
bus  res  pr.eJicta:  ccclcsix,  cum  cellulis  sihi  sulje- 
ciis  et  rebns  vcl  hominibus  aJ  so  aspicientibus  vel 
pertinenlibus,  sub  luilionis  atquc  immunitatis  no- 


vel  confirmarcmus  monasterio.  Ctijus  precibns  nobis 
ob  amorem  Dei  ct  vcncralioncm  sancli  Geimani 
pcnliiicis  ct  hoc  prxceplum  munificcntix  nostnc 
firmitatis  gralia  circa  ipsuni  monaslerium  ficri  li- 
buit;  pcr  qucd  julcmus  alquc  prxcipimus  ul  nullus 
judex  publicus  vcl  quilibet  cx  judiciaria  polestate 
prsedictas  qualuor  naves,  quse  per  fluvium  Ligeris 
vcl  por  cxtera  flumina  iufra  diiionem  impcrii  nostri 
ob  ulilitalem  ct  r.eccssitatem  ipsius  monasterii  Jis- 
cnrrunt,  ad  quascunquccivitates,castelia,aiit  portus, 
vcl  cxtcra  loca  accessura  habuerint,  nullus  cx  cis 
aut  bominibus  qui  cas  prxvidenl  nullum  toloneuni 
aut  ripaiiouni  au  portaticum  aut  pontalicum  aut  sa- 
lulalicum  aut  cispilalicum  anl  ccenaticum  autpaslio- 


strx  dcfcnsione,  remota  lotius  judiciarix  potestatis  r'  nemaut  ImiJaticum  aut  tranaiicumautpulveraticum 

aut  ullum  occursum  vol  ulluni  censum  aut  ullam  red- 


inquietudine,  quieto  ac  liboro  ordine  possidere,  el 
nosiro  liJcliter  parcre  impcrio,  atque  pro  incolumi- 
tate  noslra,  conjugis  ac  prolis,  sou  ctiam  lolius  ini- 
perii  a  Dco  nobis  collali  ejusque  clementissima  mi- 
scrationeper  iminensum  conservandi  stabilitate  una 
cum  clero  et  populo  sihi  subjecto  Dei  immcnsam 
clcmcntiam  jugiicr  exorare.  Et  quidquid  Jc  prxfatx 
rebus  ceclcsixjus  fisci  cxigore  poterat,  in  integrum 
ciJem  concessimus  cccIcmx,  scilicet  ut  perpetuo 
tcmporc  iii  eoJem  loco  Dco  famulantibus  aJ  pera- 
genJum  D.-i  servitium  augmenlum  et  supplementum 
sit.  Hanc  vevo  auctoritatem,  ut  pleniorem  in  Doi 
noinine  obtineat  vigorem,  et  a  fiJclibns  sanets  D.J 
Ecclcsix  et  nostrisper  diulnroa  lempora  dirigentius 


hibitionem  accipere  vel  exigere  audeat ;  seJ  licitum 
sit,  absquc  alicujus  illioiia  contrarielate  vcl  deleu- 
lione,  por  hanc  noslraoi  auctoritalem  naves  ot  bo- 

mines  qui  eas  prxviderc  defcent,  cum  iis  qux  di  fc- 
runt,  libero  atquc  secure  ire  ct  reJirc.  El  si  aliquas 
moras  in  quolibet  loco  fecerint,  aut  aliquiJ  mcrcali 
fucrint  aut  vendi  lcrint ,  nibil  ab  cis  prorsus  ,  ut  Ji- 
ctum  est,  exigalur. Ilaec  vero auctnriias  ut  pleniorem 
in  Dei  no:i  inc  obliurat  vigoroni  et  a  liJclibus  sanctx 
Dei  Eeclesi;i:  cl  nostris  vcvius  crcdalur  et  Jiligcnlius 
conservelur,  manu  propria  subtcr  firmavimus  elan- 
nuli  nostri  imprcssione  sigaaii  jussimus. 
Datiim  vi  Idus  Martii,anno,  Cluislo  propitio  tertio 


eonservctur,  manu  propria  sublcr  finnavimtis,   et  C  imperii  domini  Lwtovicipiissimi  Augusli,  indiclione 

9.  Actum  Aquisgrani  palalio  rogio  in  Dei  nominu 
feliciter.  Amen. 

XLVIII. 


annuli  nostri  impressione  signan  jussimus 
XLVII. 

HlO    MONASTEIUO  S.   C.ERMAN1    ANTISSIODORENSIS. 

{Anm  810. 

|  VpudBaluz.,  ibid.,  pag.  iill,  cx  charlulario S.  Gcr- 

inani  AntissioJ.] 

In  noinine  Dei  ct  Salvatoris  aostri  Josn  ChrisLi , 
Ludovicus,  Jivina  orJinante  providenlia,  impcrator 
Augnstus,  omiiihus  episcopis  ,  abbatibus  ,  ducibus  , 
omiiibus,  vicariis,  centenariis,  teloneariis,  actiona- 
riis,  vei  omnibus  reavpublicam  administranlibus  scu 
cxtfiris  fiJelibus  sanclx  Dei  Eoclo^ix  ct  nostris  tam 
prxsenlibus  quam  fuluris. 

iNotum  sit  quia  vencrabilis  Alegrcrus,  ahhas  cx 


PBO  MONASTF.RIO  CORSIARICENSJ. 

(Anno  816.) 

[ApuJ  Ralu/..,  ibid.,  ox  charlulario  S.  Martini 
Turon.  ] 

In  nomine  Domini  Doi  et  Sslvaloris  noslri  Josu 
Christi,  LuJovicus,  Jivina  ordinante  clomeiitia,  iin- 
pcrator  Auguslus. 

Si  petilionibus  s;  rvorum  Dei  pro  quibuslibct  ec- 
clesiasticis  necessilatibus  aures  nostras  pulsantiuin 
libenter  anmiimus  el  aJ  divinx  polentix  m  Domino 
Jicatis  locis  uberius  famulandum  auxilium  porri- 


L.v.tUHX       Oll     ,^..1.1       '  .-  ..*.■■  w.-w      ....  n.  ...  ....,       ..........       ~~T\  ■ 

monasterio  sancli  Germani  ,  quo.l  est  construclum      gimus,  id  nobis  procul  dubio  ct  ad  niorlalem  vilam 


in  suburbio  Antissiodorensis  oivitaiis,  ubi  ipso  san- 
ct:is  corporc  requiescit,  dclulit  nobis  aucloritatem 
avi  nostri  Pippiui  rogis  et  Caroli  bonue  mcmorix 
gcnitoris  nostri  piissimi  Augasli  suu  et  antecessorum 
nostrorum,  rcgum  vidclicet  Francorum,  iu  quibus 
continebaiur  qualiler  ipsi  ob  xternx  rclributionis 
Iruclum  coiiccl;  isscnt  eidem  monaslcrio  tclonpum 
Je  quatuor  navibus  qux  per  Ligcris  Qiinicn  seu  c.e- 
tera  flumiua  proptcr  sal  et  cxlera  commercia  discur- 
rebanl,  undccunque  Gsctis  leloncum  exigcro  polerat. 
Pro  firmilatis  namqiic  sluJio  poslulavit  nobis  pr.o- 
faiua  Alegrerus  abbas  ut  paternum  seu  prxdecesso- 
runi  nosirorum  regum  mcrcm  sequenlcs,  liujusmodi 


temporalem  dcduccudam  et  aJ  futuiam  fclicilei  obti- 
ncndam  commodum  p.crvcnire  confkiimus.  ISotuin 
igilur  osse  volumus  cunctis  fidelibus  noslris,  cpisoo- 
pis  videlicet,  abbatibus,  virisque  illusli  ihtts  ducibus, 
comilibus,  domesticis,  grafionibus,  vicariis,  cente- 
nariis,  corumque  junioribus,  necnon  tnissis  nosiris 
por  universum  imperium  nostrum  discurrenlibus, 
sou  etiam  cxteris  fidclibus  sauctx  Dei  Ecclesix  et 
nostris  prxsentibus  scilicot  ct  fulurls,  quia  adiit  sc- 
rcnitalem  cubninis  noslri  vcnerabrlis  \ir  F.-edegisus, 
al.bas  cx  monastcrio  peculiaris  palroni  noslri  sancti 
Mariiui,  uhi  ejitsdem  prxclurissimi  viri  vencrabile 
corpus  requiescit,  ferens  maniijus  immtinitafes  pri- 


1341 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 


10i? 


gcorum  rcgum  Francorum,  necnon  avi  nosiri  Pip-  A  plione  doniim  ei  geuiloris  uoatri  eonlinelur,  noa 


pini  quotidam  regis,  seu  eliam  piae  recordationis  ilo- 
tnini  ct  genitoris  noslri  Caroli  serenissimi  impera- 
loris,  quihus  iiiem  iuonasteriuni  iiuiele  in  Dei  ser- 
vitio  degere  sanxenmt,  et  onines  rcs  praefali  mona- 
sterii  in  nnivcrso  Cluisto  laryienlc  regno  nostro,  in 
Auslria  scilicct,  Niustria ,  Burgundia,  Aquilania, 
1'rovincia,  Italia,  el  in  cselcris  regni  nosin  partibus 
cunsislcnles,  quae  non  sollllfl  ab  orlhoiioxis  principi- 
b«S,  verum  etiam  a  crcteris  Gdelibus  collalae,  vel  per 
quoslibet  conlractus  et  niuniiiiina  chartarum,  usihus 
ejusdem  legaliter  traditse  sunt  moiiasterii,  sub  im- 
inunitatis  suoc  defensione  eonsistere  et  ab  oinni  pu- 
lilica  functionc  el  judieiarh  exoctionc  innninics  red- 
didisseflt.  Quod  mtfnus  eidem  monasterio,  necnon 


solum  ln  ollensain  noslram  lapsurum,  verum  eliaui 
scxcemorum  solidorum  auri  ad  puruin  excocti  sc 
noverit  poena  mulclandum  ;  ex  qua  duas  paites  rc- 
ctores  meniorati  nioiiasterii,  lertiain  jus  fisci  rcci- 
piat.  Dignum  naraque  et  justum  est  ut  tot  piorum 
regum  deecssorum  nostrorum  nostrique  pracopti 
violator  bujusceuiodi  habeat  poenam,  ut  el  se  tanuc 
temeritatis  merito  argui  cognoscat,  et  caeteris,  neid 
agcrc  quolibct  ausu  pertcntent,  tiniorem  injiciat,  ut 
nullus  scilicct  bcneficia  regaiia  locis  Deo  dicalis  vc- 
neranter  exbibita  temerare  conetur.  Yolumus  itaque 
atque  censemus,  remota  tolius  judiciariae  potcstatis 
inquictudine,  quieto  ordine  memoralus  abbas  suiqiie 
successores  praedicti  monasterii,  cum  omnibus  silii 


et  Cormaricensi  ccenobio  ab  rebus  sancti  Martini  C  subjectis  vel  ad  sc  abpieientibus  seu  perlinenlibus 


construclo,  cxliibitinn,  Deo  annucnte,  inviolabiliter 
hactenus  constat  csse  conservaiinn.  Pro  firmitatis 
namque  studio  liujuscemodi  beneficium  erga  proe- 
fatum  vencrabile  monasterium  nostra  aucloritate 
humiliter  precibus  quibus  valuit  fieri  postulavit.  Cu- 
jus  pctitioni  ob  amorein  Dei  ct  venerationcm  beali 
Mariini   lihenter    assensmii   praeberc   usquequaque 

libuit.  Quaproplcr  volumus  atquc  decerni- 

nius  ut  omnes  res  ejusdem  monastcrii,  cum  horui- 
nibus  sibi  subjcctis,  sub  nosira"  defcnsionis  muni- 
niine  modis  omnibus  consislant.  Praecipimus  ergo, 
|ubeinus  atque  praecipinius  ut  nullus  judex  publicus 
aut  quislihet  superioris  aut  inferioris  ordinis  rcipu- 
blice  proeuralor  ad  eausas  judiciario  morc  audien- 


das  inecclcsias  aut  villas  seu  rebquas  possessiones  C  gnari  jussimus. 


hominibus,  sub  immunitalis  atque  prolectionis  no- 
slne  defensioDC  consistant,  nostroque  fidcliter  pa,- 
rentes  impcrio,  pro  incolumitale  nostra  noslncquc 
conjugis  et  prolis,  scu  eliani  totius  imperii  a  Deo 
nobis  collali  ejusque  gralissima  miserationc  perpcluo 
conservandi,  una  cum  clero  sibi  commisso,  iminen- 
sani  rfenienliam  jufjiler  exorent.  Si  quid  vero  de 
praefali  nionastcrii  rcbus  per  tepiditalem  et  ncgli- 
gentiam  abbatum  aut  praeceptionera  judicum  abstra- 
ctum  est,  id  pcr  nostram  auclorilatcm  prorsus  re- 
staurandum  prarcipimus.  Et  ut  hasc  anctorilas  iuvio- 
labilem  obtineat  elfcctum  cl  a  fidelibus  sanetae  Dei 
Ecclesioe  ct  noslris  verius  crcdnlur,  manu  propria 
subier  firmavimus  et  annuli  nostri  impressione  si- 


quas  moderno  tempore  in  quibusdam  provinciis  aut 
territoriis  imperii  noslri  juste  ct  legaliter  possidet, 
vcl  qu.-c  deinccps  in  jure  ipsius  nionasleni  divina 
pietas  vohierit  augeri,  ingredi  praisuinal,  ncc  frcda 
aut  lelonea  aut  mansiones  aul  pastus  aut  tributa, 
sicut  pneceplo  doinini  et  gcnitoris  nostri  contine- 
tur,  exigere,  ant  fidejussorcs  tollere,  aut  homines 
lam  ingenuos  quam  servos  super  terrani  ipsius  nio- 
nasterii  comniancntes  dislringerc,  ncc  ullas  publi- 
cas  functioncs  aut  redhibiliones  vel  illicitas  occnsio- 
nes  requirere,  quibus  idem  monasterium  sibique 
subjecti  aliquod  injuste  paliantur  incommodum,  no- 
slris  futurisque  temporihus  quisquam  temerarius 
e.vistat  qnod  faciendi  illicilam  sibi  potestatem  atti  i- 
huere  audcat.  Quidquid  igitur  dc  pr.efatis  cjusdem  ' 
nionastcrii  rebus  jure  lisci  cedendum  fnit,  et  a  de- 
cessoribus  nostris  comperiimis  collatum,  et  largi- 
lionis  nostne  inunere  libcnter  volumus  esse  per 
universum  eidem  monaslerio  concessum,  ut  id  re- 
inolo  fisei  dominalii,  ad  luminaria  basilicae  beaii 
Marlini  concinnanda  cl  ad  sustenlationcm  pauperum 
scu  clericorum   in  codem  loco  Domiun  servientium 

supplemenluin Si  quis   aulem  in  tantam  pro- 

rumpere  ausns  fuerit  audaciam,  ut  hiijus  pr.ccepti 
uostri  violator  exstiieril,  quemodmodura  in  praece- 

a  Hoc  praeeeplum  se  vidisse  tcstatur  Robertus  Ma- 
clovicnsis  episeopus  his  verbis  :  <  Datuni  hujus  visio- 
liis  faclae  a  nohis  Koberlo  Macloviensi  episcopo  die 


Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris ad 

vicem  Helisacliar  recognovi  et  subscripsi. 

Data  iii  Kalend.  Septcmbris,  anno,  Cliristo  pro- 
pitio,  3  imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusli, 
in  'ictione  10.  Aetum  Aquisgrani  palalio  regio  in  Dei 
nomine  feliciler.  Amen. 

(Uulla  est  aurea.) 

XLIX. 

"    rRO  SIONASTEUIO  S.VNCTI    MEVENM. 

(Anno  810.) 

[Apud  D.  Bouquet.  Scripl.  Rer.  Franc,  lom.   VI, 

pag.  4811,  in  probat.  Hht.  Brilann.,  pag.  20.] 

In  iiomine  Doniini  Dei  ct  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinante  piovidcntia, 
1  imperator  Augnstus. 

Cum  pctitionibus  servorum  Deijustis  ct  raliona- 
bilihus  divino  interius  amore  >>  favcmus,  supemi 
inunerisdonum  a  Domino  impartiri  crcdiinus.  Idcirco 
notuin  sit  omnibus  fidelibus  noslris,  lam  praesentibus 
quam  futuris,  quod  quidam  vir  Helogar  Alethensis 
episcopus  delulit  obtuiibus  nostris  quamdara  aucto- 
ritalcm,  quam  doininus  et  genilor  nosler  Carolus 
boiia-  mcmorise  serenissimus  Augustus  ad  petitionem 
ipsins  eeclesiac,  cui  ipse  Dco  auctorc  praeest,  fieri 
jussit,  in  qua  continebalur  inserlum  quod  tempore 

Iun;e  ante  fesluin  Purifieaiionisbealae  Mariae  Virghiis, 
anno  vicr.xciv.  • 
•>  Forte  legcndum  divini  culius  amore. 


«P*3  LUDOVICI  1  COGNOMENTO  Pll  IWi 

rcbellioais  domus  ecclesix  S.  Sfevenni  et  S.  JuJi-  A  maneipia  defendanl,  sicuti  per  eadem  instrumtnia, 

si  perdila fuissent,  legibus  defcndi  poteranl. 


caclis,  qnac  est  in  loco  nuncunato  Wadel  liccnon  in 
iiiio  loco  in  insula  qux  vncatur  Hachuii  depopulan- 

lilius  lioslilius  ignemque  stibmillrntibus,  non  soluin 
thcsaurus  ecclesix  el  minisleria  ad  ollicia  ecclesia- 
stica  pcrageinla  perierunt,  vcrum  eiiani  et  stru- 

nicnta umle  pr.ifalx  ccclesiae  ditatce   fuerant, 

cxusta  et  concrcmata  fuissent :  cl  quod  idcm  genitor 
nosler  ad  cjus  deprceationem  pcr  eaindem  auctoii- 
lateni  constiiuisscl  ul  absquc  alicujus  contradictionc 
vcl  inipedimcnto  ipse  Ii  logar  cpiscopus....  cjus  qui 
fuerunt  m  locis  S.  Uevcnni  ct  S.  Judicaelis,  uecnon 
ct  S.  Machuti,  ut  omnes  res  undccunque  eo  icm- 
pore  pradictx  ecclesia:  jusie  ct  rationabililer  per 
diversa   loca  vestilx  erant,    vel  in  posterum  cum 


Hxc  qttippe  auclorilas  ut  firiniorcin  liabcalvigorcm 
et  ab  oiimilius  «erius  ccrliusqiie  credalur,  manu 
propiia  subler  Grmavirous,  et  annuli  noslri  imprcs- 
sione  signari  jussimus. 

Signuni  Ludovici  impcraloris. 

Data  vii  Kal.  Aprilis,  anno,  Cbristo  propilio,  [ter- 
tioj  imperii  domini  Ludovici  piissimi  Augusti,  in- 
(iiclioue  9.  Actnin  Aquisgrani  palatio  regio  in  Dei 
nominc  feliciter.  Amen. 

L. 

l'RO    ECCLESIA   CAMERACE.NSI 

(Anno  8IC.) 
[Apud  D.  Bouquet.,  Recueil  dcs  Hisl.,  lom.  VI,  pag. 


i,      4S0,  cx  Joan.  Carpenlerio  in  probat.  Historice  Ca- 
jcqintatis ibidem  atlnbulum  fuisset,  ut  non  so-  »      meracensis  nas  11 


h:m  in  ditionem  prxJiclarum  ccclesiarum  perpctuo 
consislcrenl;  \crum  cliam  ct  nullus  quislibct  ali- 
quid  exinde  abstrabcre  aul  niinuerc  contra  jiisliliam 
ullo  uiiquam  tcmpore  prxsumcret,  aut  aliquod  impc- 
«iimenlum  aut  calumniam  gencrare  auderet,  sed  pro 
hujusce  rci  Qrmitate  nostrani  obsecravit  clementiam 
ui  paterna:  auctoritati  oostraro  superadderemus  au- 
ctoritatem.  Ejus  pelitioni  libenler  aurcm  accommo- 
dare  placuit,  ac  noslra  auctorilalis  et  confirmatio- 
nis  prxccptum  ob  amorcm  Dei  et  rcverentiam 
prxdictorum  sanctorum  Iccorum  ficri  libuit,  per 
quod  prxcipimus  alquc  jubcmus  ut,  sicut  a  Domico 
et  gcnilorc  nostro  prxdictis  ecclesiis  conlirmatum 
aiquc  concessum  cst,  ita  pcr  hanc  nostrara  aut-lori 


In  nomihe  Doniini  Dei  et  Salvatoris  noslri  Jesu 
Cbristi,  Ludovicus, divina  ordinante  providenlia,  im- 

perator  Augustus. 

Cum  pctitionibus  scrvorum  Dei  justis,  ctc.  Pro- 
inJe  immunitatcs,  avi  vidclicet  nostri,  rcgis  Pippini 
et  gcnitoiis  nostri  Caroli  bona:  memorix  prastanlis- 
simi  imperaloris,  in  quibus  conlinebatur  inscrtum 
qualiter  idcm  genitor  nosler  el  aulecessores  reges 
prxdictara  scdem,  qux  in  bonorc  cst  Dei  genitricis 
Marix  scinperque  virginis,  ob  ainorcm  Dei  tranquil- 
litalemquc  consistenlium  fratrum,  sub  plenissima 
tuilione  et  immunitatis  dcfcnsione  habuisscnt,  elc. 
Per  boc  prxceptum  noslrx  auctoritatis  conQrma- 
mus,  elc. 


latein   quidquid  moJo  pradiclx  ecclcsix  juste  ct  C      signum  mdovici  scrcnissiini  imperatoris 


legalitcr  possident,  dcinceps  firmiter  atque  inviola 
Iiiliter  tencanl  atque  possideant;  et  indlus  judcx 
piiblicus,  vel  quislibet  cS  judiciaria  poleslate  in  ec- 
clesias  aul  loca  vcl  agros  seu  reliquas  possessioncs 
quas  rooderno  lcnpore  justc  el  ralionabiliter  intra 
«iitionein  innperii  nostri  possidcni,  vel  ca  qox  dcin- 
cepsinjiue  ipsarum  ecclesianim  divina  pietas  vo- 
luerit  augere  aJ  causas  audiendas,  vel  freda  exi- 
genda,  aut  mansioncs  [vel]  paralas  facicndas,  aul 
fulejussorcs  poncndos  [tollcndos],  aut  homines  tara 
ingenuos  quam  ct  scrvos ,  supcr  lerram  ipsarura 
ccclesiarum  commanenles  injuste  dislringendos,  nec 
ullas  redhibilioncs  aut  illicitas  occasiones  requircn- 
das,  nostris  ct  futuris  leraporibus  ingreili  audcant, 
vcl  ca  qu;c  supra  memorata  sunt,  penitus  exigcre 
pr.csumat :  sed  liceat  prxdicto  antistiti  suisque  si:c- 
ressoribns  rcs  prxdictarnni  ecclcsiarum  cum  omni- 
lii ;  rebus  cl  honiinibus  sihi  subjci  lis,  sub  iinmuni- 
ia'is  nostrx  defcnsionc  quiclo  ord:nc  possiJere,  ac 
naslro  Odeliler  parcre  iicpcrio,  alquc  pro  stahilitate 
nostra,  conjn^is  ac  prolis,  vel  lotitis  impeiii  a  Do- 
niino  uobis  collali  vel  conscryandi ,  una  cum  clero 
cl  populo  sibi  su!'jecto  liberc  Doinini  miscricordiam 
cxorare  deleclet.  Qnod  si  forlc  super  cisdera  rcbus 
anie  prxdiclam  exuslioncm  a  prxlatis  prxfatarum 
ccclesiarum  jure  possessis  quxsiio  orta  f.icrit,  tit 
pro  eis  Iegalitcr  in  quoli!  et  Ioco  disceplarc  neccssc 
fiit,  ita  per  banc  noslram  aiiclerilatem  er.sJcm  ei 


Dttrandiis  diaconus  ad  vicem  Helisacbar  reco- 
gnovi. 

Data   xvin  Kal.  Maias,  anno,  Christo  propilio,  3 
domini  Ludovici  piissiuii  Augusti,  indict.  9.  Acium 
Aquisgrani  rcgio  palalio  in  Dei  nominc.  Amcn. 
LI. 

TIIO  HON.VSTFRIO  fossateksi. 
{Auno  816.) 

[Apud  Mabill.,  Annat.  ord.  S.  Vened.,  lom.  II,  pag. 
7l21,  cx  aulhentico  Fossatensi.] 

In  nominc  Domini  Dci  cl  Salvaloris  noslri  Jesu 
Cbristi,  Ludovicus,  divina  ordinautc  providentia, 
iuiperator  Augustus. 

Cum  petitionibus  servorum  Dci  justis  ct  raliona- 
bilibus  divini  cultus  amore  favcmus,  superna  nos 
gratia  muniri  uon  diflidimus.  Idcirco  notum  sit  Oin- 
nibus  fiJelibus  nostiis,  prxsenlibus  scilicel  el  futu- 
ris,  quia  Bcgo  fidclis  noster  rclulil  serenitali  noslrx 
qaaliter  qiioddam  ccenobiolum  in  pago  Parisiaco,  in 
loco  qui  dicilur  Fossatus,  in  honorc  bcalorum  apo- 
sioloruin  Petri  ctPauli,  vel  sancix  Marix  sempcr 
viiqiiiis  conslruclum,  situm  superfluvium  Maternam, 
cni  oiim  monacbi  sub  sancta  regula  deguerunt,  penc 
dcstruclura  invcnicns,  ob  emolumentum  aniiux  sux 
cumdem  locum  assumpto  laborc  rcstaurarc,  et  ad 
pristinum  stalum  rcvccarc  curavit.  Sed  bis  peractis 
veiiicns  ante  prasentiam  noslram  commenJavit  no- 
his  iJeui  monastciium,  cum  abbate,  nomiue  Bene- 


IWLOMATA  ECCLESIASTICA. 


101 


clo,  una  cum  monacbis  eidein  abbati  ad  regendum  A  jugiler  Domini  misericordiam  exorare  deleclcl.  Ei 


commissis,  obsecrans  iii  dcincepssub  nostra  defen- 
sione  ci  immuiiitatis  tuilione,  qucmadmodum  caite- 
ros  abbates  nionachorum  per  imperium  a  nobis  di\i- 
nitus  concesso  [eoncessum]  consislunl,  ita  et  illum 
nna  cum  monasterio  vel  moiiacliis,  et  rebus  vel  bo- 
nfinibus  eidcni  monasterio  jusle  subjeclis  eonsislere 
faccrcmus.  Cnjiis  petilioni,  quia  ralionabilem,  imo 
Deo  amabilem  csse  cognovimus,  tibenler  suscepimus, 
ct  per  hos  noslros  imperiales  apices,  sicut  petiit,  ita 
ct  concessinius.  rminde  volumus  ut  prsedictus  abba 
et  monachi  in  prxdiclo  monastcrio  dcgentes,  cura 
rcbus  quas  nunc  haLcre  noscuntur ,  vel  (leinccps 
juste  acquirere  poierunt,  sub  nosira  defensione  et 
immunitatis  luilione  persislant.  Et  jubemiis  atquc 


ut  Iwcc  auctoritas  noslris  futurisquc  tcmporibus, 
Domino  protegente,  valcat  inconvulsa  manere,  ivianu 
propria  subler  firinavimus,  cl  annuli  nostri  imprcs- 
sione  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  piissimi  imperatoris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Helisachar  recognovi 
et  suhs. 

Dala  xn  Kal.Julias,  anno,Christo  propitio,  impeiii 
domni  Ludovici  piissimi  Augusti  5,  iiidiclione  8. 
Actum  Aquisgrano,  palalio  regio  in  Dei  nomine  feli- 
citer.  Amen. 

LIL 

•    r-RO    MONASTEMO    BODONIS   SIVE   BON-MOUTIEH. 

(Anno  816.) 


modis  omnihus  dccernimus  ut  nullus  judex  publicus,  "  |  Apud  Grandidier,  Hist.  de  t'Egl.  de  Sirasb.,  tom  II, 

vcl  quislibet  ex  judiciaria  poleslate,  in  ccelcsias  aut 

loca,  vel  agros,  seu  reliquas  possessiones  prxdicti 

monasterii,  quas  moderno  tempore  jusle  et  rationa- 

biliter  possidere  videtur  in  quibuslibel  pagis  ei  terri- 

toriis ,  quidquid  ihidem  propler  divinum  amorem 

eollatum  fuit,  quaeque  eiiam  deinceps  in  jurc  ipsius 

sancli  loci  voluerit  divina  pietas  augeri,  ad  causas 

audicndas,  vel  freda  cxigenda,   aut  niansiones  vcl 

paratas  faciendas,  aut  lidejussores  tollendos,  nec  bo- 

mines  ipsius  monasterii  tani  ingcnuos  quam  et  servos 

[qui]  super  terram  ipsius  residere  videnlur,  injusic 

distringendos,  nec  ullas  petitiones  aut  illicitas  occa- 

sjmcs  requirendas,  ullo  unquam  lemporc  ingrcdi 

audeal,  vel  ea  quas  supra  incmor.ita  sunt  penitus 


proh.,  ynz,.  1'6'.),  ex  antiquo  cbartulario  abbsti.u 
Andlaviensis  sseculi  xiv.] 

In  nomine  Domini  Dei  ei  Salvaloris  nostri  Jesu 
Christi,Ludovicus,  divina  oniinante  providenlia,im- 
perator  Auguslus. 

Si  crga  loca  divinis  culliluis  mancipata  propter 
amorcm  D.'i,  ejusque  in  eis  !cm  locis  sibi  famulan- 
tes  beneficia  opporluna  largimur,  pr&inium  nobis 
apud  Dominum  seterns  remuneralionis  rcpcndi  non 
difllidimus.  Ideireo  noverit  omnium  fidelium  nostro- 
rum  tam  praesentinm  quam  et  futurorum  solertia, 
quia  vir  venerabilis  Doddo  abbas ,  qui  cellulam  qu;c 
nuncupalur  Bodonis  monasterium  b,  quod  cst  sila 
in  pago  Albinsc  c  super  fluvium  Vizuzia  <•,  constru- 


exigere  prKsun^t  :   ct  quidquid  de  rebus  prsefati  C  cla  '"  »onolC  sanctas  Dei   geniiricis  Marioc  semper 


monasterii  liscus  spcrare  polerat,  lotum  nos  pro 
actcrna  leinuneratione  prxdicto  nionasterio  conceJi- 
nr.is,  ul  pcrcnnis  lemporibus  in  alimonia  paupcruin 
ct  stipendia  monachorum  ibidem  Deo  famulaiitiusn 
proficiat  in  augmentum.  Et  quandoquidem  divina 
\ocalione,  supradiclus  ahbas,  vel  succcssores  ejus  de 
hac  luce  migravcrint;  i,  landiu  ipsi  monachi  intcr  se 
talcs  invenirc  poluerint,  qui  ipsara  congregationem 
sccundum  regulam  sancti  Benedicli  regerc  valcant; 
per  hanc  nostram  aucloriiatem  et  conscnsum  licen- 
li.im  baheant  eligendi  ahbates  :  qualcnus  ipsos  ser- 
vos  Dei,  qui  ihidcm  Deo  famulanliir,  pro  nobis  ct 
conjuge,  proleque  noslra  alque  slabililatc  totius  im- 


virginis,  ct  s.meti  Petri  principis  apostolorum,  ncc 
non  cl  sancti  Michaelis  arcbangeli,  vel  cxlerorum 
sanctorum,  iu  regimiiiehabere  videtur,  oblulitoblu- 
tibus  nostris  immunilalem  domni  st  geniloris  noslii 
Caroli  boncc  mcmorkc  piissimi  Augusti,  in  quo  conli- 
ncbalur  inserlum,  qualilcr  iJem  genitor  nostcr  et 
anleeessores  rcges  praedieiam  ccllulam  ob  amorem 
Dci  lranquillilatcnii]ue  ancillarum  ibiilem  consistcn- 
lium  semper  sub  plenissima  defcnsione  et  immuni- 
lalis  luitione  habuisscnt.  Oh  lirmitalem  rei  postula- 
vit  nohis  praediclus  Dnddo  aiihas,  ul  paicrnum  seu 
pncdecLSsoiuni  nosiroruni  lcgum  niorcin  seiiuenies 
liiijusecmodi  noslric  immuiiilalis  pr.eceptum  oh  amo- 


perii  uostri  a  Deo  nobis  concessi  atquc  conscrvandi  pv  rem  Dei  el  rcvereniiain  ipsius  saucli  Ioei  circa  ipsam 


«  Exslal   in    Schoepflini   Alsat.   diplom.   tom.  I, 
pag.  62,  sed  non  saiis  corrcclc. 

i>  Bodonis  monaslerium  fuit  fundatum  in  niontihus 
Vogcsi  pvope  Caslellionem  et  Badonisvillare,  in  valle 
p,i:a:  Iioiliedum  nuncupatur  Yal  de  Bon-Moutier.  No- 
men  suuni  accepit  a  sanclo  Bodone,  qui  et  Leudinus 
liicilur,  episcopo  Tullensi,  qui  versus  annum  070  i;i 
co  loco  lundavit  monasterium  sacrarum  virgimmi, 
quibus  pncposuit  liliam  suaui  nomine  Tcutbergam. 
Lege  liisloriam  episcoporum  Tullcnsium  apud  Cal- 
iiicii.ni,  Histoire de Lorraine,  toni.  I,  Preiwes, pag.  105 
et  210  nova'  editionis,  et  Slillingum,  in  Aclis  San- 
clorum,  lom  111  Seplembris,  pag.  SU.  Bodonis 
nionaslcrium  ecclesiae  su.e  TuUensi  subjecit  Bodo, 
inipetratis  ab  Ag  pcto  et  Grcgoriosummis  pontiflci- 
lnis  desuper  privilegiis.  Monialium  primo  monasle- 
riuin,  dcin  vironun  ordinis  sancti  Benedicti  abbatia 
cvasit.  TuUensi  ecclcshe  sub  Arnulpho  episcopo  eri- 


puil  rex  Lolbarius,  quo  dcfunclo  anuo  809,  in  divi- 
sione  ejus  regni  facta  anno  sequcnli  liodonis  mona- 
sterium  altribulum  fuit  Ludovico  Gcrmanico.  Filius 
ejus  CaroIusCrassusimperatorBodonis  monaslcriuni 
concessil  aiino  881  abbalkc  Andlaviensi.  Cbartam 
dabimus  suo  loco.  ISec  diu  illud  rctinuit  hoec  abba- 
lia,  c.iim  a:mo  912  Bodonis  monasturiuin  Drogoni  i  i 
cjus  ecclcsia)  Tullensi  restitueril  Carolus  Simplcx. 
Calmet  ,ibid.,  pag.  534.  Bodonismonaslcrium  dein 
appcllalum  fuit  abbatia  Sancti  Salvatoris,  quaj  auno 
1569  ad  Donmum  Aprum  (Domevre)  prope  Album 
Monlcm  translala  fuil. 

1  Pagus  Alliinsis,  qui  et  Albcgia  dicilur,  crat  pagus 
Lotlnfriiigix  in  Albi  Montis  (Blamont)  vicinia  situs, 
ulicontraaliosprobafScbo?.pflini!s,Alsat.  illusl.  tom.l, 
pag.  670.  Nomcn  suum  fortc  dcrivat  a  HuvioloVi- 
ztizia,  in  quo  vox  Germanica  Wifs  album  sijrniflcat, 
''  Hoiiie  vicus  Ycsovze. 


i.UDOVICl  !  COCNOMLNTO  Pll  1048 

enscremus;  cujus  petiiioni  libenter  A  dem  consistcntium  seraper  sub  plenissima  tuitione 


1017 

ccUula.ni  Qeri 
acquievimus,  et.itu  in  omnibus  coucessimus,  aique 
per  hoc  prxcepium  nostrum  confirraavimus.  Qua- 
propler  prxcipientesjubemus  ul  nullus  judex  pu- 
blicus,  vel  quislibet  cx  judiciaria  potesl.ile  in  cccle- 
sias,  aut  loca,vel  agros,  scu  reliquas  possessioncs, 
quas inodcrno  teropore  infra  ditioneni  imperii  nostri 
juste  et  rationabiliter  possidet,  vel  ca  qux  deinceps 
in  jure  ipsjus  sancii  loci  voluerit  divina  pietas  au- 
geri,  ad  causas  audiendas,  aui  freda  vcl  tribuia  exi- 
genda,  auiniansionesvclparatas  facicndas, aut  fide- 
jussorcs  toliendos,  aut  bomines  ejusdem  ccllulx,  tam 
ingenuos  quam  et  scrvos,  super  terram  ipsius  coin- 
maiicntes  injuste  dislringendos,  nec  ullas  redfaibiiio- 
nes,  aut  illicitas  occasioues  requiruudas,  noslris  et 


et  immunitatis  dcfensione  habnissct,  firmitaiis  nam- 
qne  studio  a  nobis  procuravit,  ut  paternx  auctoritati 
banc  nostram  jungeremus  aucloritalcm.  Cui  peli- 
lioni  libenler  aurem  accommodare  placuit,  et  hanc 
noslne  auctoritalis  prxeeplionem  fieri,  pcr  quam 
praecipimus  atque  jubemus  ut  nuUus  judex  publicus, 
vel  quilibet,  et  judiciaria  potestatc  in  ecclesias,  aut 
loca,  vel  agros,  seu  rcliquas  posscssioncs  prxdicti 
monaslerii,  quas  moderno  lempore  jnste  et  legaliter 
pOFsidet,  vel  qux  deinceps  in  jura  ipsius  loci  voluit 
divina  pielas  augeri,  ad  causas  audicudas,  vel  feuda 
exigenda,  aut  mansiones  vel  paratas  faciendas,  aut 
fidejussores  tollendos,  atit  liomines  monastcrii,  lam 
ingeiiuos  quam  etiam  scrvos,  supcr  lcrram  ipsius 


luluris  lcmporibus  ingiedi  audeat,  vcl  ca  qux  supra  "  conimaneiites,  nec  ad  hostes  distringcndos,  ncc   ul 


iiiemorata  sunt.pcniius  exigere  prxsumat;  sed  liccat 
memorato  abbali  stiisquesiiceossorilMS  ics  prxdictx 
ct-ilulx  sub  immunilaiis  nostrx  defensione  qulcio 
ordine  possidere.  Et  quidquid  eximle  fiscus  sperarc 
poierit,  lotiim  nus  pro  xterna  reinuneratioue  prx- 
fat*  rellulx  concediinus,  ut  in  alimonia  pauperum  et 
siipendia  anclllarum  ibidem  Dco  famulanlium  profi- 
eial  perennibus  tcmporibus  in  augmentis,  qualenus 
ipsas  anoillas  Dei  qux  ibidem  Deo  fainulantnr,  pro 
nobis  et  conjuge,  prolcquc  noslra  ,  alque  stabililate 
totius  imperii  no  tri  a  Deo  noliis  concessi  atque  con- 
servandi  jngiter  Domiuuin  cxorarc  delcclet.  El  ul 
hxc  aucloritas  nostris  fulurisque  lemporibus,  Do- 
mino  protegcnte,  valcat  inconvulsa  mancre,  inanu 
propria  subier  lirmavimus  et  amiuli  nostri  iniprcs- 
siime  signari  jussimus. 
Siguum  Ludovici  serenissimi  impcraloris 
Dnrandtis  diaconus  ad  vicem  Helisachar  recc- 
gnovi. 

Data  IdusJanuarii,  anno,  Christo propilio, secundo 
iniperji  tloiuni  Ludovici  piissimi  Augusli,  indictione 
noiiB.  Actum  Aquisgrani  palalio  regio  °  in  Dei  no- 
niine  feliciter.  Amcn 

LUI. 

PHO   MONASTLRIO   AMMIATIMO. 

{Anno  8l(i.) 

[Uglielli,  Ilalia  sacrn,  pag.  590,  in  Episc.  C.lusin.] 

In  nomine  Domiui  D.i  et  Salvaloris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus  divina  providentia  imperalor  Au-  i 
gustus. 

Cum  pelilionibiis  servorum  Dei  jusiis  ac  raliona- 
l.ilibus  divini  culttis  amore  favemus.  supcrna  nos 
gralia  niuniri  non  dubilamus.  Igilur  nolum  sil  om- 
inbus  fidclibus  sanclx  Dei  Ecclesia',  prxscniibus  ct 
hituris,  quia  vir  venerabilis  Autioaldus  abbas  cx  nio- 
naslerio  sancti  Salvatoris  quidem  silo  in  nioutc 
Amialo  iu  lerritorio  Clusino  delolit  obtiitilius  noslris 
aiictorilatem  immiinil.ilis  domini  el  geniloris  nostri 
Caroli  bonx  memori.e  piissimi  Augusti,  in  qua  conti- 
nebatur  inserlum  qualiler  prxdiclum  monasierium 
o!i  amorem  Dei  Iranqiiillilatemqiie  nionacboriim  ibi- 

Circa   Aquisgrancnse   palatium   inulta  babcnt 
Gormanus,  apud  Mabillonein,  De  re  diplom.,  lib.  iv\ 


las  redbibitiones,  aut  illiritas  occasiones  reqiliren- 
das  ullo  iiiiquani  lenipoie  ingredi  audcat,  valeatqne, 
stipra  memorata  penitus  exigore  prxsumat.  Conti- 
nebat  etiam  in  cadcni  auctoritate  qualitor  confirmas- 
sct  idcm  D.  imperator  ad  ipsum  monasterium  re- 
rtini,  idem  ecclesiain  sanoti  Petri  in  Carniarita,  at- 
que  cellulam  sancli  Savini,  et  stmclx  Restitutx,  vel 
sancti  Petri,  et  sancti  Stepbani  in  Tarquinio  cum 
eorum  perlincnliis.  Quas  res  conlirinainus  perpetua- 
liier  prxdiclo  monasterio  ad  habendum,  sictit  domi- 
niis  ct  genilor  noster  per  suum  prxcepttim  conlirma- 
vit.  Concessimus  cliani  eidem  sancto  monastcrio, 
queraadmodum  domiuus  el  genitor  noster  concessit, 
ut  qiiandoquidem  diyina  vocationc  prxdicttis  abbas, 
vel  succcssores  ejus  de  hac  lucc  misravcrilH,  quan- 
diu  monacbi  intcr  sc  lales  invenire  poltierint,  qui 
ipsam  congregalionem  regcre  valeant  per  bujusinodi 
uostram  auctorilalem  et  consensum,  vcl  dileeli  lilii 
nostvi  Bemardi  regis  licenliam  habeanl  eligendi  ab- 
batcs,  quatenus  ipsos  monachos  qui  ibidem  Domino 
faraulari  videntur,  pro  nobis  et  conjuge,  pioleque 
nostra,  mtque  slabililate  lotius  imperii  a  Domino  no- 
bis  commissi  atque  conservandi  jugcm  Doinini  niisc- 
ricordiam  exorare  deleclel,  ct  ul  hxc  auctorilas  no- 
stris,  futtirisque  teniporibus,  Domino  protcgente,  va- 
Ieal  inconvulsa  maucre,  manu  propria  subtcr  flrma- 
vimus,  et  annuli  nostri  impressione  signari  jussi- 
miis. 

Sigmira  Ludovici  serenissimi  imperaloris. 

Dal.  xvKal.  Deccinb.,anno,Cbristo  propilio, 3  im- 
pcrii  domini  Ludovici  piissiini  Augusti,  indict.  dc- 
cima. 

Actum  Compendio  palalio  in  Dei  nomine  feliciler. 
Aiuen. 

I.IV. 

ROBORATIR  PACTCM  INTER   EHSCOPIJM    CONSTANTIENSEM 
AC    MONASTERIUU    S.   GALLI    INITUM. 

(Anno  816.) 
[Netilgarl,  Codex  Atemaiinicus,  ex  Colleciione  diplo- 
matica  D.  Einmanuclis  de  Haller,  prxfecti  provin- 
rialib  Newidunensis  apud  Bernales.l 
Iu  nomiiie  Doiniui   Dei   cl  Salvatoris  noslri  Jesu 

pag.  2i6,  et  Uesselius  in  Chronico  Gollwiteiisi, 
toin.  II,  pag.  135. 


■10-59  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  iOoO 

Cln  isti,  Ludovigus,  divina  ordinantc  providenlia,  im-  \  btis  rcm  publicam  adininislrantibus,  seu  caelcris  Q- 


{rcratoT  Angustus. 

Si  pelitionibus  servorum  Dci  juslis  et  ralionnbi- 
li1  iis  divini  cnltns  amore  favemus,  supcrna  nos  gra- 
lia  intiiihi  uon  dubitamus.  hlcirco  iioiiim  sil  om- 
uiiun  lidclium  nostrorum,  tam  praesentiura  quam  ct 
fiitnronim,  solerliac,  quia  adientes  screniialcni  cul- 
minis  noslri  monachi  cx  monaslerio  sancii  Calloni, 
quod  est  situm  in  pago  Durgouvc  stipcr  fluvium, 
quod  dicitur  Petros»  a,  detulerunt  nobis  prxceplum 
domni  ct  genitoris  nostii  Caroli  botuc  memoriac 
piissimi  Angusli,  in  quo  continebalur  inscrluro  qna- 
liter  Sidonius  Constanliae  urbis  episcopus,  nec  non 
Joannes  pracdicli  monasterii  ablias,  propter  fulnram 
disscnsioiiein  vcl  quietem  monachorum  ibidem  Peo 


delibus  sanclae  Dei  Ecclesioe  el  nostris  lam  praesenti- 
bus  quam  et  fuluris  notmn  sit  :  quiu  vir  vencrabilis 
Cuntianimus  abbascx  monaslcrio  quod  nuncupalur 
Vivarium  peregrinorum,  quoii  esl  silum  iu  ducatu 
Alsacense,  super  fluvium  Morbach,  consUuctum  in 
bonore  sancti  Dcodegarii  ct  sancli  Pelri  principis 
apostolorum,  vel  sanetae  Dei  gcnilricis  semperque 
virginis  Mariae,  detulil  nobis  auctoritslcm  praecep- 
tionis  donicii  el  gcnitoris  iroslii  Caroli  bonac  mc- 
iuoriu1  piissimi  Augusti,  in  qua  contiuebatur,  quali- 
ler  concessisset  eidem  monasterio  vcl  monachis  ibi- 
dcm  degentibus  leloncum  dc  navibus,  quae  pcrqtue- 
libct  flumina  discurrunt,  necnon  et  de  carris  ctsag- 
mariis,  necessaria  ipsius  monaslcrii  el  congregalio- 


famulanlium  hoc  inter  se  statuissent,  alque  lilteris  B  nis   ibidem   Deo  famulanlis    deferenlibus ,  si\e  in 


«lTirmassent,  quas  etiam  praedieto  domno  et  genitori 
nostro  dctulisscnt,  sicut  eadem  auctorilas  palcina 
nobis  manifastavit,  ut  annis  sing'ilis  ad  memoratum 
episcopum,  vcl  ad  sticcessores  praedictus  abbas  ejus- 
quc  successores  tinciam  anri  el  cabalhiui  unuin,  va- 
icnlcm  libram  unam  persolvere  dcbcrent,  ita  dun- 
taxat  ut  monacbi  ibidcm  Deo  famulantes  quiete  vi- 
vere  ac  residere  valcrent,  et  nihil  amplins  a  praefata: 
eeclesiae  episcopis  de  rebus  prafati  monasterii  cxi- 
gerelur,  sed  hoc  dato  censo,  licerct  eosdem  mona- 
cltos  securc  vivere  absipic  alicujus  infestationc  vcl 
rcrum  suariim  diminoralione.  Pio  fnniilatis  tamen 
giatia,  vc-l  pro  monachomm  ibidem  Dco  militanlium 
fitura  quietc,  libuit  nobis   palcrnam   auctorilalem 


Marsal  et  in  Iris,  vel ubicunquc  ierini,  negoliavcrint 
aut  vendiderint,  ntillus  lelouium  exactare  aut  requi- 
rcrc  pracsumeret.  Pro  linnilalis  nainquc  studio  po- 
stulavit  nobis  prediclus  abbas,  ut  palcrninn  morcm 
sequciitcs,  hiijusccniodi  auclorilalis  noslrae  benefi- 
titmi  cidem  conccderemus  vel  confirraaremus  mo- 
naslerio  :  cujtis  precibus  nobis  ob  amorem  Dci  ct 
vcneralionem  ipsius  sancli  loci  annuere,  et  boc  prae- 
ceplum  munificentiae  noslrae  firmilatis  gratia  licri 
libtiil  :  per  quod  jubcmus  atqtie  pr.ecipimtis  ,  ut 
nulltts  jtnicx  pnblictis,  vclquislibet  ex  judiciaria  po- 
teslale  de  navibus  ct  carris,  vel  sagmaiiis,  vel  cae- 
tcris  vchiculis,  nccessaria  ipsius  monastcrii  deferen- 
tibus  t!e  quolibel  commercio  undecunque  iisciis  lelo- 


nostra  itcrum  pcr  lios   nostros  apices   imperiales  ^  nium  exigerc  potcsi,  ullum  lelonium  aut  quaslibct 


ccnfirmarc.  Ideoque  jubemus  aiquc  decernimus  ut 
ticut  in  nostri  genitoris  lilteris  insitum  est,  quas  ad 
deprecationcm  memoratac  urbis  cpiscopo  eonsci  iberc 
alque  confirmarc  jussil,  ita,  Domino  auxilianle,  dcin- 
<■  irs  lulnris  lemporibus  a  itobis  el  a  fidelibus,  vcl 
successoribus  nostiis  perpetuo  conservenlur.  Et  ut 
h  ec  auctoritas  pnrceptionis  noslra;  firmiorcm  in 
Dei  noinine  oblincat  vigorcm,  cl  a  fidelibus  nostris 
nielius  conscrvctiir,  de  annulo  noslro  silbterjussimus 
liigillari. 

Durandus  diaconnsad  vicein  Melisaehar  reccgnovi 
••l  subscripsi. 

Data  vi  Kalendas  Februarias  b,  anno,  Chrislo  pro- 
pilio,  secundo  imperii  domni  Ludovi 


exacliones  vel  occasiones  qu:';rc.re  aul  cxactarc  pnc- 
sumat  :  sctl  ubicunqtie  infra  ditionem  imperii  uoslri 
ob  utilitaiem  et  necessilatem  ipsius  monaslerii  ad 
quascunque  videlicet  civitates,  caslella  aui  porttts, 
pontes,  Irajectus,  vel  caetcra  loca  accessum  habuc- 
rint,  nullus  ex  eis  aut  hominibus  qtti  hoc  praevidenl, 
ullum  lelonium,  sicut  diximus,  aut  uUum  occursum, 
vi  I  ullum  censum,  aut  uliam  rclribulioncm  accipere 
aut  exigcre  audcat  :  scd  licilnm  sil  absque  alicujus 
illicita  contrarieiatc  vcl  dctenlionc  pcr  hanc  ncslram 
auctoritatcm  naves,  carra,  sugmaria  el  caetera  vchi- 
cula,  ct  homines  qui  eas  praevidere  debenl,  cuin  ltis 
quae  defcrunt  libere  alque  securc  irc  ct  redire,  et  si 
ci  piissimi  An-  aliquas  moras  in  quolibel  loco  fecerint,  aut  aliquid 
gusli,  indiclione  «J  «.  Actum  Aquisgrani  palalio  rcgio      mercati  fuerint  aui  vemJidcrinl,  nihil  ab  eis  prorsus, 


in  Dci  noininc  fcliciicr.  Anien. 
I.V. 

PRO    UONASTERIO    MOKBACF.NSI 

(Aiuio  8IC.) 
[Apud  Marten.,  Thcs.  Atiecd.,  pag.  18,  e\  charlario 
Morbacensi.J 
In  nomine  Domini  Dei  el  Salvatoris  nostri  Jcsu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinanle  providenlia,  im- 
peralor  Allgustus,  omnibtis  cpiscopis,  abbalil.us,  du- 
cibus,  comitibus,  vicariis,  ccntcnariis,  teloneariis, 
aciionariis,  missis  nostris,  discurrenlibus  vcl  onini- 


•  Stcinach. 

h  Yiccsima  septima  J  ni; 


I,  qn. 


ut  dictum  esl,  cxigatur.  Haec  vero  auctoritas  tit  plc- 
niovem  in  Dci  nomine  oltineat  vigorcm,  ct  a  fideii- 
bus  s.tncta;  Dei  Ecclesiac  et  nostris  veiius  crcdatur 
atquc  conservetur,  manu  propria  sublcr  firniavinras, 
ei  anntili  nostii  impressione  siguari  jtwsimus. 

Sigiium  Ltutovici  sercnissimi  imperaioris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Elisachar  recogno* 
vii. 

Dala  xi  Kalcndas  Septembris,  aniio, Christo  propi- 
tio,  lertio  imperii  domni  Ludovici  piissirai  Augusiiv 

aitni  1 1  Ludovici  Pii. 
r  indictio  9  currebat  an.  SIC. 


1051  LUDOYICI  I  COGNOMENTO  Pll  !Ci2 

indictionc  9.  Aclum  Aquisgrani  palalio  rcgio  in  Dei  A  1'bus  inaiii  el  fuluris,  notum  sit  quod  ad  pctilioncni 

Bcgonis  iflustris  coniitismonasleriumquod  cst  situni 
in  pago  Parisiaco,  in  loco  qui  dicilur  Fossalus,  con- 
structum  iu  honorc  beatx  Dci  gcnitricis  Marix  et 


iiomine  fclicitcr.  Amcn 

LYI. 

PRO   EODEM    MOXASTERIO. 

(Anno  816.) 
[Apud  Marlcn.,  ibid.,  Ex  chartario  Morbacensi.] 
In  uoniine  Doiuini   Dci  et  Salvaloris  nostri  Jcsu 
Chrisli,  Ludovicus  divina  ordinantc  providenlia  iin- 
perator  Augustus. 

Notum  sit  oiniiilnis  fidclibus  noslris,  tam  ct  pra- 
senlibus  quam  et  futuris,  quia  vir  venerabilis  Cun- 
[rammus  abbas  cx  monasterio  quod  dicitur  Yivario 
peregriuorum,  quod  cst  situm  m  ducalu  Alsacensi, 
super  IUi\iuui  Morbhac ,  constructum  in  honore 
sancli  Leodegarii  cl  sancti  Petri,  principis  aposlolo- 


sanctorumapostolorum  Petri  ei  Pauli,  super  flnviuin 
Matronani,  una  cuni  ejus  a!ibale,noinine  Bcncdicto, 
et  fralribus  ibidem  degentibus,  una  cum  rebus  ct 
bominibus  cidem  monastcrio  jnste  subjectis,  sub 
nostro  suscepimus  mundeburdio  atquc  defensione,  ct 
deprecalus  cst  ut  quandocunquc  libuisset  monachos 
iu  codem  mo:iaslerio  degcntes  niissos  suos  in  ali- 
quam  parlem  imperii  nostri  negoliandi  gratia  diri- 
gcre,  cum  carris  videlicet  ct  saumis  seu  navigio,  vcl 
ctim  quolibcl  negolio,  licenliam  haberent  pcrgendi 
ii  i  volucr  nt  icsque  alinijus  infeslalicne  velcontra- 


rnm,  vcl  sanclx  Mari.c  semper  virginis,  dctulit  no-  ^  rielate.    Cujus  pctilioni  in  elecmosyna  noslra  liben- 


bis  auctorilatcm  domni  et  genitoris  noslri  Caroli  bonx 
memorix  serenissimi  Augusti,  in  qua  conlincbaliir, 
en  quoJ  homines  lihcros,  qui  ad  prxdiclura  monasle- 
rium  lempore  avi  nosiri  Pippini  regis  obeiiienlcs  fue- 
runl,  eo  tempore  ad  ipsani  casam  Dci.  Et  poslulavit 
i  !em  Guntrammus  abba,  ut  sicut  temporc  avi  nostri 
Pippini  rcgis,  ct  doinui  el  genitoris  nostri  Caroli 
prxdicli  homines  obedientes  fuemnt,  iia  et  nosiro. 
Pr.ccipientes  ergojuhemus  ut  sicul  in  eade.n  prx- 
ccptione  conlinelur,  ul  nullusquislibet  ex  judiciaria 
P)te»late,  aut  missi  discurrentes  prxfalos  homincs 
liberos,  qni  lempore  domni  et  genitoris  nostri  ad 
prxdictum  niOoaslerium  descrvicrunt ,  inquietare 
aut  calumiiiam  gcncrare,  aut  aliquam  injustam  con 


ter  aurem  prxbere  complacuit,  ct  hasnoslrx  auclori- 
laiis  lilleras  fieri  jussiuius,  per  quas  pro  quibus cun- 
ciis  fiJelibus  nostris  prxscntibus  et  futurisjubcmns 
iii  ubicunque  missi  prxdicli  abbalis  aut  successorum 
cjus  infra  jurisdiclioncm  ej:is  imperii  nostri  nego- 
liandi  c.msa  dirccti  fucrinl,  nemo  leloneum,  ncque, 
quo  I  vulgo  dicitur,  ripalicum,  ncque  rotalicuin  aut 
ponlaticum  vel  portaticum  anl  a  laritaticum,  alque 
cispilaiicuni,  necnon  et  saluf aticum,  auliillum  ceu- 
suin,  autullum  occursiim,  aui  nllam  redhibitionem 
abipsis  accipere,  aut  exactare  prxsumat  :  scd  liceat 
taiu  cos  qiiam  homines,  vel  omnia  illorum  cum  pace 
discurrcre,  el  negotia  libenler  peragere  el  ad  quas- 
cunque  civitates,  aut  portus  vcl  loca  accessum  ha- 


trarietaterii  facere  prxsumat,  scJ  liceat  eis  secun-      buerint,  nullam  inquieludinem,  aut  detenlionem,  au| 

dum  coriim  consuetudinem,  quanti  melius  valucrint, 

a.1  ipsum    monastcriiim  deseivire ,    cl   obedientcs 

hominibus  esse.  Et  ut  ccrlius  banc  nostram  jussio- 

ncm  essc  credatur,  dc  annulo  noslro  subler  jussimus 

sigillari. 

Signum  Ludovici  serenissimi  impcratoris. 

Durandus  diaconus  ad  viceni  Helisacharii  rcco- 
!.novi. 

Data  xi  Kal.  Scptcmbris,  anno,  Chrislo  propitio, 
tertio  imperii  donmi  Ludovici  piissimi  Augusti,  in- 
diclione  9.  Aetum  Aquisgrani  palatio  rcgio  in  D.i 
iioniine  feiiciter.  Amcn. 

LYH. 

pro  FOSSATENSI  CUOOBIO. 

[Aiuw  816.) 


[ApudD.  Bouquci.,  Scripl.  Rcr.  Franc,  \n«.  492, 
cx  Ger.  Dubois,  Ilist.  Fcd.  Paiis.,  pag.  524.  | 

In  nomine  Domini  Dci  ct  Salvaloris  noslri  Jesu 
Christi  ,  Ludovicus  ,  divina  ordiuante  providcntia, 
unpcrator  Angustus. 

Omnibus  episcopis,  ahbatibus,  ducibus,  comitibus, 
vicariis ,  centenariis  ,  lclonariis  ,  auctionariis  vel 
nmnibus  rempublicam  administrantibus,  scu  cxteris 
hV.elibus  sanctx  Dei  Ecclesix  et  nostris  ta;n  prxsen- 

a  Coinlius,  lom.  VIII  Aimal.  ccclcs.  Icgit  car- 
raticmn,  qund  vitiose  dictum  putalpro  carnalicum. 
C.arraliettm  lamen  idem  ojs»  ail  ac  carraticnni, 
ntnipe  tiibunim  pro  carris  trsnscunlibus,  cl  ran<.<i- 


conlrarietaicm  ab  aliquo  fidelium  noslrorum  paiian- 
lur;  sed  ubiciinquedirccti  fuerint,  sive  uavigioaut 
terreno,  securi  ctquieli  cum  oninibus  quoe  deferunt, 
per  prxsentem  nostram  auctorilatem  irc  el  redire 
valeant.  Et  ul  hxc  auclorilas  firmior  habeatur  cla 
fidelibus  sanctx  Dei  Ec<  lesi;e  et  nosiris  diligentius 
observctur,  de  annulo  nostro  subter  jussimus  sigil- 
lari. 

Dnrandus  diaconus  ad  viccm  Hclisachar  rcco- 
gnovit. 

D.itutn  xii  Kal,  Jalii,  anno,  Christo  propitio,  5  im- 
perii  domini  Ludovici  piissimi  Augusti,  b  indictione 
10.   Actum  Aquisgrani   palatio   rcgio  in  Dci  noinine 
fcliciter.   Amen. 
1  LYIII. 

P-RO  ANDEGAVF.NSI  S.  MAUHICII  ECCLESIA. 

(.lmio  816.) 

[ApudD.  Bouquet.,  ibid.,  i<;ig.  490,  ex  Sammarth., 

tom.  il.Gull.  Clirist.,  pag. 216.] 

In  nomine  Domini  Dei  ct  Salvatoris  nostri  Jesu 

Cbristi,  Ludovicus,  divinaordinanleprovidenlia,  im- 

perator  Auguslus. 

Si  libcralilalis  nostrae  inunere  locis  Deo  dicatis 
quxdam  conferimus  benelicia,  et  ncccssilalcs  ecclc- 
siasiicas  ad  petitionem  sacerdotum  nostro  releva- 

lirum  interpretatur  specicin  Iribuli  ex  auimalibus. 
Ego  vero  legcadum  piiio  tranaticum. 

h  Corrigendum  indict.  9,  ct  sic  legit  Cciniius 
loco  ciiatj. 


ICS3  DIPLOMATA  ECCLESIA5TICA.  1054 

mus  juvamine  atquc   impcriali  tueniur  munimine,  A  slrn  fiJeliter  parerc  impcrio,  atque  pro  incolumitale 


id  nobis  ct  ml  mortalem  viixm  lemporaliter  transi- 
gendam,  el  ad  aeternam  feliciter  oblinendam  profu- 
liiruni  liquitlo  credimus.  Novcrit  inlerea  sagacilas 
seu  ulililas  oiiiiiiuni  fidelium  nostrorum,  lam  prae- 
seniiuni  quain  el  futurorum,  quia  vir  venerabilis 
BeneJictus  Andcgavensium  civitatis  praesul  obinlit 
obtulibus  nostris  aucloritatcin  immunitalis  scu  na- 
valcm  evectionis domini  el  gcnitoris  nostri  boiucmc- 
morix  Caroli  piissinii  Augusti,  in  qua  continebatur 
insertum  quod  non  solum  idem  genitor  nosler,  ve- 
rum  eliam  pncdecessores  ejus,  reges  videlicet  Trau- 
corum,  ecclcsiam  S.  Mauricii,  cui  auclorc  Deo  ipse 
fpiscopus  prxesl,  sub  suo  nomine  et  tlefensione  cum 
monasteiiis  el  cellnlis  silu  sulijectis  el  rcbus  vcl  ho- 


nosira,  conjugis  ct  prolis,  seu  ctiani  totius  iiuperii 
a  Di'o  nobis  collati,  et  ejus  clemenlissima  miscra- 
lione  per  imincnsum  conservandi,  una  cum  clero 
et  populo  sibi  subjecto,  Dci  immensam  clcmentiain 
jugiter  exorare,  et  quidquid  de  prxfalx  rcbus  cccle- 
si.e  jus  fisci  exigere  poteiat,  in  integrum  ei  conces- 
simas  ecclesix,  scilicet  ul  perpetuo  tcmporc  ad  per- 
agpmiuni  Dei  servitium  augmentum  et  supplemen- 
liini  fiat.  Ilanc  ilaque  aucloritatem  ut  plenioicm  in 
Dri  noniine  obtineat  vigorem  et  a  fidelibus  sanclae 
Dei  Ecclesix  et  noslris  et  verius  credatur  et  dili- 
geniins  conservetur,  eam  manu  propria  subier  fir- 
mavimus  et  annuli  noslri  imprcssione  signari  jns- 
simus. 


minibus  ad  se  perlincnlibus  vel  aspicienlibus,  con-  "     Signum  Ludovici  serenissimi  impcraloris. 


sistere  fcccrant  et  corum  immuniiaium  aucloritati- 
bus,  seu  cliam  tres  navcs  qux  per  alveumLigerisvel 
per  alia  llmiiinaqux  in  Ligerim  confluunt,  discurrere 
vitlentur,  baclenus  ab  iiiqiiiciiniine  jiuliciarix  pote- 
statis  eadeni  munila  atqnc  Jefensa  luisset  ccclesia. 
SeJ  pro  rei  lirmitate  postulavit  uobis  pra^fatus  lic- 
ncdictus  cpisropus,  ul  palernuni  scu  prxdeccs;orum 
noslrorum  regum  inorcm  scqiienlcs,  liiijiisiiioili  no- 
stra-  immunilalis  pixcepium  ob  amorcm  Dei  et  reve- 
rentiam  B.  Mauricii  martyris,  cujus  noniine  el  lio» 
nore  dedicata  esl  ecclesia,  ficri  censercmus.  Cnjus 
peiilioni  libentcr  assflnsum  prxbuimus  ct  boc  nostrx 
auctoritalis  prxcepliim  crga  ipsain  ecclesiam,  im- 
munilalis  atquc  luitiomsgraliaprodivinicullusamore 


Durandus  diaconus  ad  vicem  Helisachar  rcco- 
gnovit. 

Data  x  Kalend.  Novenib.,  anno ,  Cbristo  propitio, 
[5]  imperii domni  Ludovici  serenissimi  imperatoris, 
indictione  10.  Aetuin  Salmunciaco  palatio  in  Dei 
noininc  feliciter. 

LIX. 

rRO    ECCLESIA    TRF.VIRENSI. 

(Anno  816.) 
[Hontheim,'J7is(.  Trevir.,  p.  167.] 
In   nominc  Dci  ct  Salvatoris  noslri  Jesu  Chrisli , 
Ludovicus  divina  ordinanle  providenlia   impcralor 
Augnsius. 

Si  liberalitalis  nostne  niuncre  locis  Dco  dicalis 


/.  C 

cl  ammx  noslrx  rcmedio  fieii  decrevimus,  per  quod      qiioddam  conferimus  beneficii,  et  necessilalcs  ce- 


prxcipimus  aique  jubemus  ul  nullus  judex  publicus 
vel  quislibcl  cx  judiciaria  polestate  in  ecclcsias,  aut 
loca,  vel  agros,  seu  supradictas  naves  vcl  rcliquas 
possessiones,  quas  modcrno  teinpore  in  quibuslibet 
p.igisve!  tcrritoiiis  infra  dilionem  imperiinyslrijuslc 
ellegaliler  mcmoiala  lcnet  vel  possidel  ccclesia,  vcl 
ca  qux  deinceps  in  juic  ipsius  ecclesix  voluerit  ili- 
vina  pietas  augeri,  ad  causas  audiendas,  vel  fre'a 
exigenda  aut  niansiones  vel  paratas  faciendas  aut 
fidejussores  tollendos,  aut  homincs  ipsius  ccclesix 
dislringendos,  ncc  ullas redhibitiones  aut  illiciias  oc- 
casiunes  retpiirendas,  noslris  vel  futuris  lempoiibus 
ingrcdi  audeat,  ncc  ca  qux  supra  memorala  sunt 
pcnitusexigereprxsumat.  Sed  liceat  memorato  prse- 
suli  suisque  successoribus  res  prxJicix  ecclesixS. 
Mauricii,  cum  omnibus  sibi  subjectisct  rcbus  vcl  bc- 
uiinibus  ad  se  accipientibus  vcl  pertinentibus,  scusu- 
pradictis  tribus  navibus,  sub  tuilionis  atquc  iniiiiuni- 
talisnoslrx  defensioue,  remota  totius  judiciarix  po- 
tcstatis  inquieliidine,  quieto  orJinc  possidere  cl  no- 

»  Auctoritatem  immunitatis,  *tc.  DeJimus  Caroli- 
nam  illam  chartam  immunitalis  aJ  annum  773  (I'u- 
liol.  lom.  XCVII,  cot.  1019),  suspcctam  ulique,  non 
tam  aJ  substanliam,  qiuiin  aJ  foimam.  Nempe  fiebtit 
uonnuiiqiiam  ui  deperditis  genuinis  diplomalibus  , 
quorum  lenorem  in  subscqueniibus  recilalum  vi- 
debant  poslcri,  conficta  substilucrent ;  exaota  ta- 
men,  quantmn  fieri  polerat,  aJ  amissorum  tcnoreni. 

t  Ualbobergos.  fipecies  jnJicii ;  malbcrg  cnim  si- 


clesiasticas  ad  petitiones  saccrdolum  noslro  rcleva- 
mus  juvamine  atque  imperiali  tucinur  munimine,  id 
nobis  et  ad  mortalem  vilam  tcmporalitcr  transi- 
gondam,  ct  ad  xlernam  feliciter  obtineiiJam  profu- 
tiiruiii  liquiJo  credimus.  Proinde  novcrit  omnium 
fidelium  noslrorum,  lam  praesentiuni  quam  ei  futu- 
rorum  sagacitas,  quod  vir  venerabilis  Hcnricus  [Het- 
tinus]  sancla;  Trevircnsis  ecclesix  archii  piscopus 
obtulil  oblutibus  i.oslris «  auctorilalcm  immuniialis 
domini  et  genitoris  nostri  bonac  mcmoriae  Caroli 
piissimi  Augusii,  in  qua  crat  insertum  quoJ  non  so- 
Iiiiii  iJem  geiiilor  nostcr,  vcrum  cliain  prxdccesso- 
res  ejus,  reges  vidclicct  Francoruin,  ccclesix  sanct.i 
Ivtri  principis  apostolorum,  cui  auclore  Deo  ipsc 
archiepiscopus  prxesl,  suli  suo  nomine  et  dcfen- 
sinne  euin  monasteriis  ct  ccllnlis,  basilicis,  vicis, 
castellis  atl  eamdem  sedem  perlinentibe.s,  ct  rebus 
vel  hominibus  ad  se  aspicientibus,  sub  immunitalis 
noniinc  ct  tuitionis  defcnsione  cousisterc  fecersnt , 
vidclicet  ut  nullus  pcr  malbobergos  b  nec  per  aliqua 

gnificat  judicium  in  Ioco  cJilo,  collcm  jmlicii,  nial- 
liim  moutanum.  Conf.  EckharJ  ad  Leg.  SnHc.  , 
p:>g.  li,  uM  :  «  Notiiin  cst,  inquit,  judicia  olini  in 
collibus,  etiam  humana  opera  factis,  ctsub  dio  ha- 
Lila  fuisse  ,  ut  judiccs  nruipe  :ib  omni  populo  con- 
spici  possonl.  Keslant  collcs  hujusmodi  iu  >iliis  scu 
pagis  nostris,  ct  in  me.lio  tiliam  plerumquc  aut 
alius  gencris  aiborcm  habcnt,  tegiimentum  pluvio 
coelo.  >   Mutavit  quidem  morem  Carolus  Magnti-, 


1035 


LUDOViCl  I  COGNOMENIO  Pll 
ciu  ccclesiic  homines  admallarel.  neque  A 


ingcnia  ej 

freda  aut  teloueos  exigere  iuii  paratas  i!i  eorum  vcl 
privalas  audientias  exactare  prsesumcret.  Pio  rci 
vero  firmilate  postulavit  nobis  pratfatus  Hcti  archio- 
piscopus,  ut  paternum  scu  prxdcccssorum  nosiro- 
rom  regum  morcm  scquenles  bujnscemodi  noslrao 
iinmunitalis  praeceptum  obamorem  Dei  et  reveren- 
liam  sancti  Petri  erga  ipsam  ecclcsiam  fieri  ccnsc- 
remus;  cujus petitioni  libcnlcrassensura  prscbuimus, 
ct  hcc  noslrx  aucloritalis  praceplum  crga  ipsam 
ecclesiam  immunitalis  ct  tuilionis  gralia  pro  divini 
cultus  amore  el  animat  noslrte  remeilio  fieri  decre- 
vimus,  pcr  quod  pr.ei  ipimiis  Cl  jubcmus  nl  uuilus 
juilex  pnblicus  vel  quilibct  ex  judiciaria  polestate, 
in  monasteria,  ecclesias,  castella,  vicos,  villas,  loea 


IA. 


rllO   MO.NASTEKIO   KULDENSI. 

(Anno  810.) 
[Schannat,  Tradiiiones  Fuldenset^ 

In  iiomiiic  Dommi  ct  Salvatoris  noslri  Jcsu 
Chrisli,  Ludovicus  gratia  Dci  Romanorum  impera- 
lor  Atigustus. 

Quia  noslrae  providenliac  essc  scimus,  non  solum 
rcgiii  gubernacula ,  sed  etiam  sancUc  Ecclesi  e 
raoderamina  procurare,  cl  maxime  Chrisli  Qdelium 
nccessilatibus  devote  inservirc,  idcirco  ca  qtiic  pro 
Dci  honore  et  xternx  vit;e  amore  circa  ccclcsias  ac 
monasteria  servorum  Dei  aginuis,  silcntio  oblegere 
non  audemus,  ne  ignorantia  succedenlium  ab  im- 
poiiunis  quibuslibet  infidclibus  forte,  quod  absit, 


ct  agros  seu  reliquas  possessiones  praedictse  eccle-  "  infringatur.  Nolum  crgo  facimus  lidclitati   vestrse 


st.e,  quas  moderno  tcmpore  justc  et  legaliler  laui 
ultra  quara  juxia  Rbentim  ,  vel  circa  Ligcrim  in 
pagis  vcl  tcrriioriis  infra  dilionem  imperii  nostri 
memorata  tcnct  et  pnssidct  ecclcsia  ,  vcl  quae  dcin- 
ceps  in  jure  ipsius  sancii  loci  voluerit  divina  piclas 
augcri,  ad  causas  audicndas  vcl  freda  aut  tribula 
ant  conjectos  •  aliquos  exigendos  aul  mansiooes 
vcl  paratas  faciendas  aut  fi  Yjussorcs  tollendos  aut 
homines  ipsius  ccclesiac  distringendos  nec  ulhs  reJ- 
hibiiiones  aut  illicilas  occasiones  rcquirendas,  no- 
stris  ct  fntuiis  tcmporibus  ingrcdi  audcat,  vel  ea 
qux  supra  memorala  sunl,  peniius  exigere  pracsu- 
t«at,  neqiic  teloneum  exigerc,  qncmadmodum  in 
praecepto  domini  et  geniioris  noslri  continetur;  scJ 


quoil  lidelis  sccretarius  nosler  Rabanus  venerabilis 
aiibas  sanctic  Fuldensis  ccclesia:  adiit  excelleniiani 
cclsitudinis  nostrae,  insinuans  nobis  cttram  et  sol- 
licitudinem  suam  quam  circa  conquirendas  sancto- 
ruiii  reliquias  habet,  tam  ex  Romana  civitalc,  quain 
ex  diversis  civitalibus,  ubi  plurimi  marlyres  tradide- 
runt  corpora  siia  ad  supplicia,  ut  mererentur  haberc 
perpetuas  in  coclesti  rcgno  coronas  :  rogavit  igitur 
excelleniiam  celsitudinis  nostrse  iilcm  vir  venera- 
hilis  Rabanus  abbas,  ut  nostra  auctoritale  liceret  ei 
legatos  suos  dirigere  ubivis  terrarum,  et  maxinie 
ae  pracipue  aJ  Romanam  civitalem,  ct  cum  littc- 
ris  uostrse  auclorilatis  exposcere  sacratissimos  ciuc- 
res  sancloruni  martvrum;    cui  pracstilimus  e\  no- 


liccat  memorato  praosuli  suisque  successoribus  rcs  ^  stnc  liberalilatis  munificentia  facullatem,  ul  ex  no 


prsedictsc  ecclesi.e  sancli  Petri  cum  omnihus  suis 
subjeclis,  et  rebus  vel  hominibus  ad  se  aspicienti- 
bus  vel  pertincntibus,  suh  luiiiouis  aique  immunila- 
tis  nostrae  defensionc ,  remota  totius  judiciariae 
potestatis  inquictudine,  quicio  ordiiic  possiilere,  et 
uosiro  Gdelilcr  parerc  impcrio,  alque  pro  incolu- 
initate  nostra,  conjugis  ac  prolium,  ^cu  etiam  to- 
tiiis  imperii  a  Dco  nobis  collati  et  cjus  clementis- 
sima  miseralione  psr  immcnsum  conservandi,  una 
eum  clero  et  populo  silii  subjeclo  Deum  cxorare,  ele. 
llanc  itaque  aiictoritalcm,  ul  pleniorem  in  Dei  no- 
niiiie  obtineat  vigorcra,  et  a  lidclibus  sanclse  Dei 


strse  praeceptionis  auetoiitate  scriberet  et  mitleret 
ubicunque  terraruni  vellet  propler  prsedicium  ncgo- 
lium  sacrarum  reliquiarum  postulation  mquc ,  tam 
ah  aposlolico  quara  a  cacteris  fidelibus  :  unJc  cum 
lahor  tanl;e  sejulitatis  ejus  non  essct  inanis,  nuper 
amlivinms,  quia  corpus  sancti  Veuantii  marlyris  do 
longinquis  lerrarum  paiiihus  acquisivisset ,  et  in 
ccclesia  saneti  Joaunis  Raptislie  honorificenlissiine 
collocasset,  cujus  merita  martyns  in  FulJer.si  ec- 
clesia  ex  tesiilicaiionc  miracnlorum  facta  suut  longe 
lateque  celeberrima  :  accurrunt  enim  infirmi  ct  sa- 
nantur ;  docinoniosi,  et  liberantur  ;  paralylici,  ct  cu- 
rantur;  cseci,  et  iliuminantur;  el  ex  omnimoda  in- 


Ecclesiae  et  noslris  vcrius  credatur,  cl  diligentius 

i  onserveiur,  etiam  manu  propria  subter  firmavimus,  ^  ftrmilate  genus  humanum  per  graliam  Domini  no- 
me  signari  jussimus.  stri  Jesu  Christi,  ope  et  inleicessione  sancli  Ve- 


ci  annuli  nostri  impressione 

Siguum  Ludovici  scrcnissimi  imperaloris. 

Durandus  diaconus  ad  vicein  Ilclisachar  recogno- 
vil, 

Datuin  vi  Kalend.  Septembris,  anno,  Christo  pro- 
;>itio,  lertio  tmperii  Ludovici  piissimi,  Augusti,  inJi- 
eiione  10.  Aetiitn  Aquisgrani  palatio  regio  in  Dci 
uufpine  feliciter.  Anien 


yiii  mallos   suh  dio  haberi     SoliloS  ,    demuin   sub 
ieeta    recepit.   Capitul.   lib.    lll,    cap.  o7  :  <  lil  in 

locis  uh!  mallos  publicos  haherc  solent,  tertiim  lale 
ronstiiiiatur.quiiJ  ia  liili.  rno  el  iu  awtalc observatum 

cs.e  possit.  >  Atl.l.  lib.  iv,  cnp.  V^S,  retenla  lamcn 


tianlii  salvalur;  cujus  lacli  fama  nos  ex  divina 
compunctione  commonili,  gratias  agimus  Dco  cl 
sancto  ejus  martyri  Venantio,  qui  noslris  lempori- 
bus  in  noslris  lcrraruin  partibus  visitare  dignatus 
est  plcbera  suam ,  et  ex  divcrsis  necessitatibus 
et  angusliis  miscris  mortalihus  dignalttr  suhve- 
nire,  proinde  rogatu  el  pcliiione  prsedieti  sccrc- 
talis  noslri  Rabani  ahbalis  offeriinus  nos  Dco  et 
sanclo  Bonifacio,   sanctoqne    niarlyri   Venanlio  in 

malbergi  significaitone. 

"Conjcctos  aUquos  tilgcndos.  Conjectus  est  contri- 
hulio,  collccta  ;  ea  niaximc  quaj  a  populo  regiis  inis- 
sis  iu  itincrc  cxsolvebatur. 


ior.7 


DIPLOM\TA  ECCLESIASTICA. 


1C58 


prafalo   saneti   Joanuis   raonaslerio    quasdam  res  A  Dcrs :  quam  abbatiam  cum  foreste  nosira   indoml 

proprietatis  noslrae  ,  hoc  cst    villam  Drespringen 

uuncupatara  cum  omnihus   villulis  et  viculis,  inio 

fimi  cunctis  appcndiciis    el    pertinenliis  suis,    id 

cst   lerris,  agris,  pr.itis,  sylvis,   cnmpis,    pascuis, 

ciirtililms,   areis,  doraibus,   fnniliis,  aquis,  jiome- 

riis,  culiis  ct  inciiltis,  mobilibus  et  immobilibus , 

cxitihus  ct  redditibus,  viis  ct  inviis,  totuni  et  in- 

tegruni  tradimus  atque  donamus,  traditumque  in 

pcrpctutim  csse  volumus  praefalo  loeo  pro  anima;  110- 

strae  remedio,  ripixmcmoria:  gcnitorisnostri  Caroii 

iniperaloris ;  lioc  condilionaliter  statuentcs  ,  ut  no- 

stri  eommemoraliointerfratresFuldensis  monaslerii 

etatlen(iusctfrcquentiusfiat,quonoslrisoblalionibus 

iidcm  ffatres  sustc.ilari  videnlur  :  placuil  ergo  idcm 


nicata  et  omnium  rcrmn  summa  integritale ,  videli- 
cct  cum  villis,  etim  villtili.,  mancipiis  ulriusque 
scmis,  silvis,  pratis,  pascuis,  aquis  aquarumve  de- 
cursibus  ,  farinariis  ,-et  cura  oranibus  lcgilimis  ex- 
terminatiouibus  ,  perpelualitcr  eidenj  Rheioensi  ec- 
clcsix-  concedimus,  et  ad  consumraandam  honorabi- 
litcr  omncni  ipsins  ecclesia:  slructuram  ,  seu  ubi- 
cuiiquc  in  postnmdum  necesse  fiieiit  restaurandam, 
in  proprium  tradiraus,  el  de  nostro  jure  in  jus  ac 
Jominalionem  illins  solemni  deJifceratioce  transfe- 
rimtis.  Prseter  htec  omnia  concedimus  supradicfcc 
sancue  Rhemensi  ccrlesire  quen.-dam  locum  fisci 
noslri  valde  necessarium  ,  et  ad  fodiendam  minam 
plumhi  congruum,  in  pago  Laumense  (Lomois,  prope 


donarium  nostrum  cum  aostroe  imperialis  dignitatis  B  Namurcura),  m  ipsi>  quoque  finibus  vcl  adjacenliis 


prseceplione  munire,  ct  sigillo  nostice  m.ijestatis 
insignirc,  ex  qna  pr.eccplione  nostrxque  auctori- 
tatis  indietione  decernimus  ul  nullus  hominum  lioc 
nostrum  staiiitum  atque  donariura  irritum  facere 
praesumal,  neque  aliquis  judex  scu  quxlibet  pcr- 
sona  pr;cf:ilo  loco  seu  colonis  ejus  aliquam  injuriam 
seu  violentiain  inferre  praesumat. 
Data  hlus  Maii  Fulda:. 

LXL 

PRO  ECCLESIA    RIIEMENSI. 

(AnnoSlG.) 

|  Mabill.,  Avnal.  S.  ord.  Bened.,  lom.  II,  cx  charlario 
Derveusi.] 

In  iiomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
ChristijLudovicus,  clivina  ordinante  providentia,  im- 
perator  Augustus,  orauibus  sanctre  L>ci  Ecclesia:  no- 
slrisque  fidolibus,  scilicel  pr;cscntibus  atque  futuris. 

Si  liberalitatis  nostrx  munere  iocis  Deo  di- 
calis  quiddam  concesscrimus  bcneficii,  id  nobis  ct 
ad  morlalem  vitam  lemporaliter  transigcndam  ,  ct 
ad  a?ternam  feliciler  obtinendam  profuturum  liquido 
credimus.  Idcirco  nolura  ficii  volumus  oinnibus 
quod  sancta  Rhemensis  ccclesia  ,  in  qua  praedeces- 
sorcs  nostri ,  reges  videlicet  Francorum  ,  fidem  ct 
sacri  haptismatis  graliam  percepernnt,  iu  qua  et  nos 
per  impositionera  roanus  domni  Stcphani  papae  im- 
perialia  suscepimus  insignia,  quamquc  ob  houorcm 


Gcminiacam  nuncupantcm  villam,  ut  circuraquaque 
taiitiini  in  oiuni  parte  ipsius  fossae  ordine  quadrato 
pcrtiras  xxx,  quam  perticam  manualcm  ad  nicnsu- 
raiii  x\x  pedum  designavimus  :  ut  ibi  fiduciaiius 
necessilaies  ipsius  jam  dictae  sanclae  Dci  ecclesia: 
i  f.irecntos  »  ;cJi(icns  vcl  URirsrsis  abundsnUbus 
exteriorihus  adjacenliis,  id  est  perviis,  aquis,  pas- 
cuis,  sive  silvis  ihi  nostiis  communibus  ahsque  u!la 
contradictione  ultia  ibi  cx  noslra  largitate  possi- 
deant  Et  ut  hsec  noslra  confirmationis  sciip'a  per- 
pciuis  leinporibus  ipso  in  sanctificalionis  loco  nostra 
in  clecmosyiia  proficiant,  manu  propiia  stibler  lir- 
mavimiis,  alquc  animli  isoslri  imprcssione  pcrenr.i- 
tcr  roborare  dccrcvimus. 

Datum  fthcrais  Kalcndis  Novembris,  clc 

I.Xil. 

rno  rauMiExsi  monasteiuo. 

(Anno  816.) 

[Apud  Martcn.,  Ampl.  Coilect.,  lom.  I,  pag.  66,  cx 

chartario  Prumiensi.l 

In  nomine  Domini  Dei  ct  Salvaloiis  noslri  Jcsu 
Cbrisli,  Ludovicus,  divina  ordiuante  providentia,  im- 
perator  Auguslus. 

INotuin  sit  orariibus  fidclibus  nostris,  tam  prasen- 
tibus  quam  e(  fuluris,  quia  monacbi  ex  monastcrio 
quod  vocatur  Prumia,  quod  piac  recordationis  dom- 
lms  Pippinus  avus  nostcr  iu  honore  S.  Salvatoris 
novo  opere  conslrnxil  ,  atquc  propriis  rebus  afTatim 


Dei  parentumque  nostrofum  mcmoriam  ,  sive  con-  -p.  ditavit,adierunt  screnitatem  nostram,  rctuleruntque 


sccrationis  nosinc  dignitalem  ,  a  fundamcntis  rcs- 
laurare  solemnilcr  decrevimus ;  ita  utduni  esscl  anle 
in  honore  tanlum  Dci  gcnitricis  Mariae  anliquo  re- 
ligionis  caltu,  nos  proptcr  novain  cxallalionis  gra- 
tiam  supcraddentes  stib  invocationc  sancli  Salvatovis 
Dei  ct  Domini  nostri  Jesu  Cinisti  rcnovando  rehus 
competenlibus  ditavimus;  insuper  el  dcvoto  inten- 
tionis  siudio  pro  salule  nostra,  successorumque 
nostrorum  excolentes ,  el  ad  siatum  dignitatis  de- 
bitum  conGrmare  volenles  ,  adderc  procuravimus 
quamdam  abbaliam  sitam  in  comilatu  Blesense  (ls 
comle  de  lilaise)  stipcr  fluvium  qui  vocatur  Vera  (la 
Voire)  :  ubi  csl  nionasteriiim  in  honore  s.tncli  Pclri 
aposlolorura  principis  dicatura  iu  silva  qu:c  vocatur 


qualiter,  inter  cseleras  donalioncs  ,  qnemdam  wal- 
duin  ibidem  confirmasset.  Dixcrunt  ctiam  quod  de 
ccdcm  vvaljo  servi  nostri  ex  lisco  nostro,  qui  voca- 
lui  Tumbas ,  aliquam  partem  contra  justitiain  occu- 
passcnt.  Nos  quoquc  hacc  audicntes  ,  illieo  missum 
nosiiuin  nominc  Adalbcrtum  ,  siniscalcum  videlicet 
noslruin,  qui  hoc  per  vcraces  ct  mcliores  homines  . 
pagenses  scilicct  loci  illius  ,  diligenter  inquireret 
iiuiim  ita  cssct  an  iioii  ,  misimus.  At  illc  sccundum 
quod  illi  injunxeramus ,  diligenlissimam  adhibcns 
inquisitionem  ,  reperit  quod  nostri  servi  aliquarn 
partem  ipsius  waldi  injuste  ad  iiariem  nostram  te- 
imissent;  seJ  iium  h:cc  nobis  relata  forent,  ul 
merccs  parenlum  noslrorum  inviolabiliter  conscrva  ■ 


<:-9  LUDOVICI  I  COC 

tciur ,  nilsiinus  alium  missum  noslram  Witbariuni  A 
scilicet,  ul  el  ipse  prxdietum  waldum  perlalis  si- 
ynisque  reiiis  designaret,  ct  partem  exinde  prxdicli 
monasterii  revcsliret  :  quod  iia  ei  fecit.  Se  I  dum 
nobis  hxc  omnia  se  fecisse  retulisset,  pro  merccdis 
suas  augmenlo  jussimus  banc  auctoritatem  nostram 
fieri,  et  priimim  delerminalionem  memorati  waldi  , 
et  sieut  a  misso  nostro  desigriatuni  esl,  inseri  per 
loea  dcnominala  ,  id  est  marcha  de  Romarisvilla  in 
dexlra  parte  monasterii  in  Lindinawinca,  inde  in 
FolkeQclt,  ei  per  longum  Pyrumbacb  usque  in  Pru- 
mia.  Inde  pergunl  Marisburias  ,  inde  per  Hundjnes- 
hach,  per  viatn  qua-  pcrgil  ad  Steinbuhil,  ei  per  me- 
diiun  Steinbuhil,  inde  ad  Sconenbacli,  indc  ad  Sco- 
iieusreid,  inde  in  Firnibacb,  imle  snsum  per  Albam 
usque  in  llildibach,  imlc  usquo  Ccnlbuzzi,  inile  Ga-  B 
ranbach,  ubi  i[>se  suigit  per  longum  usque  in  Hura 
ei  per  iluram  a  I  montem  usque  ad  Barbach,  qua;  est 
de  sinistra  parle  mbnasterii,  ct  in.lc  usque  in  Buo- 
cha,  ei  inde  usque  iu  lltiochonloe,  inde  pcr  viam 
usquc  in  Slurcnfelt,  inde  per  Sclusunbach  in  Gcr- 
brchetesprunnon,  inde  in  Suindinesbralb ,  inde  per 
Bodilenpalh  usque  Bodilcnbralb,  imic  ubi  surgit  ri- 
vclus  Melana  Hurspringa,  inde  in  Melana  per  ipsum 
riviiluni,  indeper  Meiana  josum  usiiue  ad  slridam, 
iiide  pcr  siiicta  usque  ad  Deofanslcid,  inde  in  Ha- 
gana  ,  inde  ad  Herbacb  linii.  Prxcipientes  ergo  ju- 
liemus  ui  nullus  abhinc  Gdclium  sanctx  Dei  Eccle- 
six,  noslrorumquc  de  prxdicto  waldo  parlem  nie- 
morali  monaslerii  inquiclarc  aut  aliquid  rcfragarc 
prxsumat ,  vel  quiddam  molcsli  inferrc  tentet,  sed 
ah  hodierno  dic  et  deinccps  nicmoralum  waldum 
quiele  ei  secure  juxla  suam  deierminalioiieni  noslris 
futurisque  Deo  propitio  lcmporiuus  valcanl  po^si.le- 
re,  et  faccre  quidquid  pro  opporlunitalc  communis 
congrcgalionis  elegerint ;  quatcnus  pro  nobis,  el 
conjuge,  proleque  noslra  ,  sesi  pro  slahiliiaic  tolius 
imperii  nostii  a  Dco  nohis  collaii  ei  cjus  clcmenlis- 
sima  miscratione  perpetuo  conservaudi,  jugitcr  Do- 
miiii  miscricordiam  exorarc  delectet,  il,cc  vero 
aucloritas  uli  a  fidelibus  sanclx  Dei  Ecclesix  ct 
nostris  vcrius  crcdatur,  el  diligcnlius  conservctur, 
nianu  propria  iioslra  subscripsimus  ct  annuli  nostri 
iinprcssione  signari  jussimus. 

Signum  domni  Ludovici  serenissimi  Augusti. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Helisachar  recognovi. 

Daia  vi  Idus  Novembris,  anno  3,  Cbristo  propitio, 
iinperii  domni  Ludovici  screnissiini  Augusii ,  in- 
diclione  10.  Acium  Compcndio  palatio  regio  in  Dei 
nomine  feliciter.  Amen. 

LXIII. 

°  IT.0  JIONAS TLIllO  SOMCINIENSI. 

(.l»no  817.) 
[Apud  D.  Bouquet.,  Recitcil  deslrist.,  toin.  VI,  pag. 
501,  ex  brevi  chronico  abbatix  SS.  Pauli  ct  Pctri 
iu  pago  lilizenlio.] 

0  Lvstat  diploma  Pippini  regis  dc  ftindatione  lmjus 
«eeiiOi.ii,  datum  Aquisgrani  anno  sepiimo  ejus  im- 
perii  :  sed  illud  non  sai  genuinum  exislimat  Mabillo- 
mus  lib.  xxvm  Annal.  Benedict.,  num.  6'j. 


NOMENTO  Pll  I0CO 

In  noiiiine  Domiui  Dci  et  Salvatoris  noslti  Josti 
Chrisli,  Linlo\  icus,divina  ordinante  providenlia,  imp. 
Aiignsliis. 

Si  erga  loca  divinis  cultibus  mancipata  propter 
amorcm  Dci  in  cisdem  locis  famulamibus  quiildam 
couferimus,  prxmium  nobis  apud  Dominum  xternx 
reiminerationis  rependi  non  diffidimus.  Proinde  nc- 
verit  omnium  tidelium  tani  prxsentium  quam  f.itu- 
rorum  solcrlia,  qtiia  placuit  nobis  propter  animx  no- 
str.e  rcmedium  et  ;eieni;e  relributionis  frucium  , 
monasterio  quod  dieiltir  Suricinum,  sito  in  pago 
'folosano,  in  honorem  Dci  genitricis  et  aliorum  san- 
ctorum  construclo,  ubi  nunc  Bertrandus  abbaspne- 
sidere  dignoscitur,  ccrta  loca  conferre,  qux^Aria- 
eas  olim  comes  nobis  per  dinunieialion<m  tiaiiidil 
in  pago  Ausciensi,  videlicet  villam  de  Blizentia,  cum 
ecclcsiis  ibiilem  fuudaiis  in  honorem  Dei  genitricis 
et  saneli  Joanuis,  cumtcrritoriisdec  Peyraull  el  xdi- 
fions  stus  et  mantqtiis ,  el  abam  viliam  qux  uititur 
Monitieu,  el  quidquid  in  ditla  donalionc  continetur, 
cum  niancipiissuis;  etvillam  quae  dicitur  Exartigat , 
cum  omnibus  xdificiis  el  perlinciitiissuis;  et  villam 
qux  dicilur  Waccaria,  cum  ecelesia  S.  Joannis,  simi- 
liter  cum  xdiliciis  adjacentibus;  et  villam  qux  dici- 
tur  Marcillanum,  cum  xdificiis  et  perlinentiis  suis, 
cum  domibus  ct  mancipiis,  et  quanlumcunque  in 
ipso  loeo  ad  uosjure  pioprietalis  pertinere  dignosci- 
tur,  cum  ccclcsia  in  coilcm  loco  conslructa  in  hono- 
rem  saneli  Martini;  et  iiiolei.diuum  super  fluvium  de 
Gers,  et  quidquid  in  endeni  ioto  visi  suinus  habere. 
Insuper  in  pago  Dagni,  et  in  villa  qtue  tlieitur  Ata- 
manni,  ct  in  villa  Modolingo,  cum  ccclesiis  ibidein 
constructis  in  honore  Dei  gcnitricis  et  sancti  Sulpicii, 
eiini  maneipiis  <  t  eolonis,  cnm  domibus  et  habitato- 
ribus  carum;  el  quidquid  ibidein  ad  nos  jure  pro- 
pritlilis  p  i  ■■inere  d:gnos:i  ur  euin  ecclesnc  et  ser- 
vis  ct  colonis  ulriusque  sexus  ,  eum  domibus,  xdiii- 
ciis,  terris,  vineis,  pralis,  pascuis,  aquisaquarumve 
dccursibus ,  inotendiuis ,  mobiiibus  et  immobilibus, 
euliiiinet  incultum,  quxsitum  et  acquirendum,  totum 
et  ab  integro  el  ad  integrum  donamus  Dco  ,  et  supra 
inemoralo  inonasterio  Suriciuii ,  pro  salute  aniinx 
nostrx  ad  stipendia  liatrum  ibidem  Deo  servieitliuin, 
et  ad  elccinosynas  faciendas  et  ad  alias  prxfali  coe- 
nobii  uiilitates  hac  donatione  aucloritatis  nostrx 
perpelualiler  delegamus;  et  ul  de  ipsis  abbates  et 
monacbi  libcreet  quiete  providcre  valeant.  Etut 
bxc  charta  donationis  noslrx  fiituiis  temporibus  per- 
petuam  obtincat  Grmilalem,  et  a  fidelibus  noslris 
melius  observctur,  manu  noslra  sublirmavimus  et 
anntili  impressione  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  screnissimi  impcraloris. 

Durandusdiaconusad  vicem  Helisacbarretognovit. 

Dala  lii  Nonas  Maii ,  anno,  Christo propitio,  i  imperii 
domiiii  piissimi  Lmlovici.indictionelO.  ActumAquis- 
grani  palalio  regio  in  Dei  nominc  fclicitcr.  Amcn. 

1  IIiiuc  Arccalum  vocal  Mabillonius  loco  mox  ci- 
talo,  el  auctor  brevis  Chronici. 

c  VcH>a  Gallica,  qnx  passim  in  hoc  diplomaie  oc- 
curruut,  ab  auctore  Cbronici  inseria  videntur. 


!CC1 


DIPLOM.VTA  EGCLESIASTICA . 


I0G2 


LXIV. 


L\Y 


PfxO  CA.NOKIC1S  EGCLESI*  S.  STEMIAM  LEMOVICENSIS. 

(Anno  817.) 
[Apud  1>.  Bouquct.,  iOiil..  pag.  502.] 
In  nominc  Dei  ct  Salvaloris  nostri  Jesu  Cliristi, 
Ludovicus,  diviua  ordinante  providenlia,   imperator 
Aueustus. 


mo  LEUOVICENSI  S.  STEPIIANI   LCCLESlA. 

(Aitno  817.) 
[Apud  D.  Bouquct.,  ibid.] 
In  nominc  Domini  Dci  ct  Salvaloris  noslri  Jesu 
Clnisti,  Ludovicus,  divina ordinanlc  providenlia,  im- 
perator  Augustus. 

Si   libcralilalis  nostr.c  mimere  lotis  Dco  dicalis 


Si  petilionibus  sacerdoium  justis  et  ralionabilibus  quiddam  conferimus  beneficii ,  ct  nccessilatcs  ecclc- 
divini  cultus  amore  favemus,  superni  muneris  donum 
nobis  a  Doniino  impertiri  credimus.  Iilcirco  notuni 
sit  omnibus  iidelibus  sanctx  Dci  Ecclesix  el  nostris, 
tani  prxscnlibus  qnam  fuliiiis,  qnia  vir  venerabilis 
Regimpertus  Lcmovicx  urbis  episcoptts  adicnsscrc- 
nilaieni  culminis  noslii,  innotuil  nobis  co  quod  qui- 


siasiicas  ad  petiiioncs  sacerdotum  nostro  relevamus 
juvamine,  atquc  imperiali  lucmur  munimiue,  id  no- 
bis  ct  ad  morlalem  viiam  tcmporalilcr  transigcndam, 
el  ad  xlernam  fclicilcr  oblincndam,  profiilurum  li- 
quulo  crcdi.nus.  Novcrit  inlerca  sagaciUs  seu  ul;!i  as 
omnium  fldcliuin  noslroruui  ,  lam  prxsenlium  qiiain 


dam  diaconus,  iiomine  Mathusalam,  cx  canomca  R  et  futurorum,  quia  vir  vcncrabilis  Rcgimpcrlus  Le- 

prxdictx  urbis,  qux  csl  constructa  in  lionorc  sancti  movicx  urbis  pr:«-sul  obttilit  oUulibiis  nostris  .'iiiclo- 

Slephani ,  jamdudum  ei  quasdam  res  juiis  proprie-  ritalcm  immunilalis  domni  et  geniloris  nosiri  bon;e 

latis  siue  tradidissei,  qux  sunt  in  eodem  pago  Lcmo-  nicmoriai  Caroli  Magni  iinpcraloris ,  in  qua  crat  in- 

vicino,  in  loco  nuncupantc  Carentcnago,  id  cst  ccllu-  scrtum  quod  non  solum  iilcm  genilor  noslcr ,  vcrum 

tam  quam  ipse  construxeral,  et  in  honore  Domini  ct  etiamprxdecessoresejus,  rcgcs  vidclicel  Krancoruni, 

Salvatoris  nostri  dicavcrat :  scd  ipsam  ccllul im  tam  sedcm  ejusdem  uibis  ,  qu:c  cst  conslrucla  in  bonoie 


ipse  quam  pr:cfatus  episcopus  de  rcbus  acquisilis 
postea,  largiente  Dco,  plcnius  ditaverunt,  el  omncs 
has  rcs  ad  slipcndia  canonicorum  in  prxdicta  cano- 
nica  ilcgciiiiuni  in  nosira  et  eorum  elccmosyna  pcr 
eorum  testanienlum  dclcgavcruiit.  Oli  quam  caitsam 


sancii  Slephani  martyris  vcl  caclciorum  sanctorum, 

ctii  auclorc  Deo  ipse  episcopus  pra  cst ,  sub  suo  no- 
niiue  et  defcusionc  cum  mouasleriis,  ccllulis,  vicis 
sibi  subjeclis,  ct  rcbus  vcl  liomiuibus  ad  se  aspicicn- 
libus,  consislcre  fccerant ,  el  eorum  imniuniiaium 


petiit  clcmeniiam  sercnilalis  nostr;e  ut  super  ca  rc  auctoritalibus  haclcuus  ab  inquietudine  judiciarijc 

noslrum  prxccplum  ob  firmitaiis  gratiam  fieri  j.ibc-  poleslatis eadem  munita  aiquc  dcfensa  fuissel  cccle- 

renius,  per  (ptod  nostris  ct  futuris  lcmporibus  pnc-  sia.  Sed  pro  rci  firmilalc  poslulavil  nobis  prxfatus 

dicta  ccllula  cum  omniluis  ad  se  aspicientibus  vel  C  Regimpertus  cpiscopus,  ut  palcrnum  [Al.  parciilum] 

perlinenlibus  ,   ad  siipcndia  cl  usus  canonicoriim  seii  prajdcccssorum  rcgum  inorcm  scquentcs,  hiijus- 


prxdicttc  scdis  degentium  proliccrci.  Cujus  pelilioni 
assensuiu  prxbenles,  ac  uoslrx  auctoritatis  prxceplo 
eonfirinantcs,  prxciciinus  alquc  jtibciiius  ul  milltis 
ex  fidelibus  nostris,  lam  prxsenlibus  quam  clfulu- 
ris,  dc  prxdictis  rcbus  per  cupidinem  vcl  occasionem 
a!iquamminuereprxsiimat :  scd  prxdicla  celiulacum 
oinnibiis  ad  sc  legalilcretrationabiliter  aspicientibus, 
sicut  ab  eodem  episcopo  dispositum  atque  ordinatum 
est,  ita  deinceps  nostris  alquc  fuluris  lemporibus  in- 
viulabiliter  conservetur;  ct  nullus  quilibet  ex  suc- 
ccssoribus  jam  prxnominali  episcdpi  caimlcm  cellu- 
lam  in  benelicitim  alicui  dare  audeat,  aul  in  alleros 


cemodi  nostr:e  immunitalis  prxccplum,  ob  aniorem 
Dei  ct  revcrenliam  iusins  saiicti  loci,  crga  ipsam  ec- 
clesiam  ficri  ccnsercmus.  Cujus  pclitioni  iibcnteras- 
scnsum  prxbuimus,  ct  boc  noslrx  avcloritatis  pi:c- 
ccptum  crga  ipsam  ccclesiam  ,  imiuunilaiis  alque 
luiiionis  gratia,  pro  diviui  ciilius  amorc  cl  aiiima'. 
rioslrx  rcmedio  fieri  dccrcvimus,  pcr  qtiod  prxcipi- 
mus  alque  jtibcnius  tti  nullus  judcx  pullicus,  vel  qni 
libel  cx  jinliciaria  poleslaie  in  ccclcsi.is  atit  loia  vcl 
agros  seu  reliquas  posscssioncs ,  quas  modcrno  tcm 
pore  in quibuslibet  pagis  vel  territoriis  iulra  dilioncm 
impcrii  nostii  jtistc  ct  lcgalitcr  mcmorata  tenct  vcl 


nstts  retorquere  prxsumat  :  sed  sicui  ab  illo  et  per  possidel  ecclcsia,  vel  ca  qux  tlcinccps  injure  ipsius 
iiltim  conslitulum,  et  perhanc  noslram  aucloritatem  ccclesix  volucril  divina  piclas  augcri,  ad  causas  au- 
confirmalum  est,  ila  perpetuo  maneat  inconvulsum.      jiendas     vcl   freda    c.x 


ll;cc  vcro  confiiiiialioiil  ab  omnibus  fidelibus  sanclx 
Dei  licclcsix  ct  nostris  verius  credalur,  ci  diligeil- 
tius  coiiservetur,  <le  aniiulo  nostro  subler  jussimus 
bigillari. 

Signum  Ludovici  screnissimi  inipcratoris. 

Durandus  diaconusad  viccm  Ilclisachar  recognovi. 

Dala  xvn  Kalemlas  Augusti,anno,Cbrislopropitio, 
&  impcrii  dominiLudovicipiissimi  Augosli,  iiitiictione 
10.  Actuin  Aqiiisgrani  palalio  rcgio  in  Dci  nomiiic 
felicilcr.  Amcn. 


nda ,  aul  inausioncs  vel 
paralas  faciendas,  aul  liilcjussorcs  tolicndos,  aut 
boniincs  ipsius  ccclcsi;e  distringendos,  nee  ullas 
retlliibiiioncs  aut  illicilas  occasioncs  rcquircndas, 
nosiris  nec  futtiris  lcmporibus  ingrctli  atuical,  ncc 
ea  quxsupra  mcmorala  sunt,  penilus  exigercprx- 
siimat;  scd  liccal  incinorato  prxsuli  suisque succes- 
soribus  res  prxdiclx  ccclcsi:e,  cum  omnibus  sibi 
subjcclis,  et  rcbus  vil  bomiuibus  adse  aspicienlibus 
vcl  pertinenlibus,  snb  tuitionis  atque  immunitatis 
nostrx  dcfcnsionc  ,  remola  lotius  judiciarix  potesia- 
lis  inquieludine,  quiclo  ordinc  possidcre,  et  nostro 
(idelitcr  parcrc  imperio,  atque  pio  incolumitatc  no- 


1(!G3 


LIDOVIU  I  COCNOMENTO  Pll 


Lf, 


sira,  coujugis  ac  prolis,  seu  eliam  tntius  impcrii  a  A  neque  missus   discurrcns,    aut  aliquis   raundan» 


Deo  nobis  conccssi  et  ejus  clementissima  miscralionc 
pei  imraensum  couservandi,  unacum  cicroct  po- 
pnlosibi  subjoclo,  lk'i  immensam  clementiara  jugiicr 
exorare.  Et  quidquid  de  praefatae  rebus  ecclcsise,  jus 
fisci  exigere  poterit,  iu  integrum eidcm  concessimus 
ccclesix,  scilicet  ut  perpctuo  temporc  e't  ad  pcragcn- 
(Iuiii  Dei  servitium  augmcntum  ct  suppiementura 
liat.  Il.suc  itaque  auctoritalem;  ut  pleniorem  in  Dei 
noinine  oblineat  vigorem,  et  a  Qdelibus  sanctx  Dei 
Ecclesix  et  noslris  vcrius  credatur,  ei  diiigentius 
conservctur,  eam  manu  propria  subter  Grntavimus, 
ci  aiuuili  nosiii  irapressione  signari  jussimus 

Sigriuui  Ludovici  serenissimi  impcratoris. 

Durandus  diaconusadvicemllclisachar  recognovl. 


aclionis  rainisterio  fungens,  prxdictos  monachos  do 
prxdicto  loco  inqHietare  prxsumat,  aut  aliquid  cis 
auferre  vel  minuere  j,,  rebus  ad  eumdem  locura 
juste  pertinentibus pertcnlct,  aui  aliquam  insultaiio- 
ncm  inlerat.  Sed  liceat  eis  per  hos  nostros  apiccs 
imperiales  sub  nosira  plenissima  tuilione  consistcrc, 
et  pro  nobis  vel  pro  stabililale  loiius  imperii  nostii 
Dominum  quiele  viventcs  jugis  prccibus  exorarc. 
Prxcipimus  ciiam  atque  jubemus  ut  uullus  judex 
publicus  ad  causas  audiendas,  vel  freda  cxigeuaa, 
aut  mansiones  vel  paralas  facicndas,  aul  fidfjusso- 
rcs  tollendos,  aul  homines.  corum  tam  ingenuos 
quam  el  scrvos  distringendos,  nec  ullas  redhibilio- 
nes  aut  illicitas  occasiones  requirendas  ullo  unquain 


Data  xvu  K.il.  Augusli,  anno,  Cbristo  propilio,  i  B  temporc  iu  eorum  rebus  qtiasjusle  prxsenti  lcmpore 


imperii  Jomni  Ludovici  piissiini  Augnsti,  indictione 
10.  Acium  Aquisgrani  palatio  regio  in  Dei  noraine  fe- 
iiciter.  Amcn. 

LXVI. 

PBO   CRUDATENSl    MOSASTERIO. 

(Aimo  817.) 

(Apud   D.  Ilouqucl.,  ibid.,    pag.    503,    ex  probat, 

nov.   Ilisl.   Occiianiir,  lom.  I,  pag.  50.] 

In  noniinc  Doniini  Dei  et  Salvaloris  nostri  Jesu 

Christi ,  Ludovicus,  divina  ordinanle  providenlia, 

imperalor  Auguslus. 

Si  erga  loea  divinis  cultibus  dicala  imperiali  more 
bencficia  opportuna  largimur,  idera  nobis  etad  sta- 
bililatem  impcrii  nostri,  et  ad  animx  salutcm  pro- 


possident,  scu  quas  dciaccps  Dominus  volueril  augc- 
ri,  ingredi,  aul  ea  qu:v  praemissa  sunl  penitus  exac- 
tare  prxsumal.  Sed  liceat  menioraio  abbati  ejusque 
successoribus  res  prxdicti  nionastcrii  sub  iuiinsini- 
tatis  noslrx  defensione  quieto  ordinc  possidere. 
Quandnquidcm  cx  divina  vocatione  snpradictus  ab- 
bas  vel  successores  cjus  de  hac  luce  migraverint, 
quaudiu  ipsi  monaehi  inicr  se  tales  invenirc  poluc- 
riut,  qui  ipsain  eongregalionem  sccundum  regulam 
sancti  Benedicti  regere  valeant,  pcr  hanc  nosiram 
auelorilatem  el  conscnsum  liccntiam  habeant  eli- 
gcndi  abbates.  Et  ut  haec  auetoritas  nostris  fulii- 
risqiie  temporibus,  Domino  piolegente,  valeal  in- 
convulsa  manere,  manu  propria  sublcrfirmavimiiK, 


futiirum  rainirae  dubilamus.  IJcirco  notum  silomni   Q  et  annuli  nosiii  irapressione  signari  jussimug. 


hus  fidclibus,  lam  prxscnlihus  quam  futuris,  quia 
Elpodorius  coraes  adfcss  serenitalem  r.ostram, 
subjecit  qualilcr  paicr  suus  Eribertus  olim  super 
flunten  lUuidanum  in  cornilalu  Vivariensi,  in  loco 
qui  dieitui-  Crudatus,  qui  erat  ex  jure  fisei  nostii, 
descrtum  invcniens,  sltulio  assumplo  ob  divinmn 
amorera  monachos  ibidem  congrcgavit,  qui  eumdem 
loctim  cjiis  ct  oxlcrorum  fidelium  adjulorio  fulti 
restaurarunt ;  quaienus  suh  proposito  nionastieo 
consisterent,  sicut  hactenus  Deo  annucnte  fecerunt, 
SeJ  quanqu.iui  ille  res  quietas  de  parte  sua  redderet, 
et  auxitium  opportunum  eis  juxta  vires  prseberet,  ac 
elecmosyuae  palris  stii  affeclum  haberct,  petiit  cel- 
siiuilini  nostrae  ut  ipsos  monacbos  una  cum  abbal 


Sigmim  Ludovtci  serenissimi  impcialoris. 

"  Dala  xvn  Kal.  Augusti,  auuo,  Cbrislo  propi- 
tio,  i  imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augugti,  in- 
diclione  10.  Actuiii  Aquisgraui  palatio  regio  in  Dei 
iiomine  felicitcr.  Amcn. 

LWII, 

rno   HOXASTEBIO  SOLISIMAOUSSI. 

(Anno  817.) 
[ApudBaluz.,  CuyituL,  tom.  II,  pag.  1114,  tx  schedis 
J.  Sirmundi.] 
In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  iiftsjri  Jcsu 
Chiisli,   Ludovicus,   divina    ortliuanle   j.rovideolia, 
impcrator  Augustus. 
Cum  locis  divino  culiui  maocipatis  ob  diviqae  ser- 


illoiuin  Bonaldo,  cura  iis  rcbus  quats  ad  eumdcm  lo-  "  vitutis  amorcm  opera  congruam  fcrinius,  ct  rcgiura 

eum  ex  jure  lisci  perlinebant,  plenissime  suh  nosira 

dcfensione  acc iperemus ;  quateuus  in  nnstra  vel  il- 

lius  clccmosyna  dcinceps  quiele  viverent,  et  proposi- 

tura  suuui  infaligabiliter  observarcnt.  Cujus  pelitio- 

nem,  quia  juslain  et  Deo  amabilem  esse  cognovimus, 

libenter    annuiums,   et  ipsos  inonathos,  cuui   Ioco 

prxdiclo  et  rebus  eidcm  justc   aspicienlibus,   sub 

nostra  plenissima  defeusiane  recepimus,  ct  ut  coJem 

in  loco  quieti  ahhinc  consislerent,  cx  nostia  largitate 

per  nostram  aucloritatem  concessimus.  Praccipienles 

ergo  juberaus  ut  nullus  quilibet  lidelium  noslrorum, 


morcm  deccnler  impleinus,  id  nabis  profuturmn  aJ 
xlernx  rcmuneralionis  proemia  capessenda  vera- 
ciler  credimus,  Notum  igilur  csse  volujuus  cunctis 
fiuelibus  noslris  tain  pra-.scntihus  quam  et  futuris, 
seu  cliara  successorihus  noslris  liJclibus  sanctx  Dei 
Ecclcsix,  quja  adiens  serenitalem  culmiuis  nostn 
vcnerabilis  vir  AgiuKus,  abbas  cx  mouaslerio  qyo  I 
dieilur  Solemniacus,  quoJ  sanclus  Eligius  in  honore 
sancli  Petri  ci  cacterorum  sanctorura  construxit, 
gcstans  in  manibus  immunilalem  avi  noslri  Pijipjni 
regis,  necnon  domni  et  geniloris  noslri  Caroli  bona3 


•  In  schcdis  domni  Eslienr.ot,  uhi  !;oc  prasceplum  recilatur,  hic  adJilur  :  Durandus  diaconut    ad   wVcBtj 
Belisachur  recognovit. 


11)05  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  10CC 

meraorix  magni  iinpcraloris,   in  <|iia  conlinebatur  A  Christi  Ludovicus,  divina  ordinantc  providcnlia,  im« 
iiiserlum  qualiler  ipsi  pradalum  monaslerium  pro-      pcralor  Augustus. 


pter  divinum  amorcin  el  rcverenliam  diwni  cultus 
seinper  sub  plcnissiina  defcnsioue  consisierc  el  ab 
ouini-publiea  funclionc  et  judiciaria  exaclionc  iin- 
inuiiem  liberumquc  reddidisscnt.  Quod  nmnus  eidcm 
inonaslerio  exbibitum,  Dco  annuentc,  inviolabiiiter 
hactenus  consial  esse  conservalum.  Pro  lirniiiatis 
namque  sludio  liujuscemodi  beneficiiim  erga  prae- 
falum  venerabile  monastcriuiii  nostra  auctorilate 
humiliter  precibus  quibus  valuit  Ceri  postulavit.  Cu- 
jus  petitioni  ob  amorcni  Dei  et  reverenliam  diviui 
cullus  libeuter  assensum  prabere  nobis  usquequa- 
que  libuit.  Quaproplcr  volumus  atquc  deccrnimus  ut 
omncs  res  ejusdcm  monastciii  cum  bominibus  sibi 


Quidquid  ob  amorcm  Dci  pro  opporlunitatc  scr- 
vorum  Dci  agimus,  boc  nobis  ad  .xternam  bcalitu- 
dinem  oblinendam  pertincre  confidimus.  Igitur  no- 
tum  sit  omnibus  fidelibus  nostris,  prxsentibus  sci- 
licet  ct  futuris,  quia  ob  cmolumcnlum  aninue 
iioslra:  quamdam  piscariam,  quam  olim  proavus 
nosler  bon.X'  memoria;  Carolus  in  pago  Pinciaccnse, 
in  vi!!a  qua;  vocatur  Rioilus,  in  lluvio  vidclicet  Sc- 
quan;e  fieri  jussit,  ad  nionastcrium  sancli  Gcrmani, 
ubi  sanctum  et  venerabilc  ejtts  corpus  requiescit,  el 
ubi  Hirmino  vir  venerabilis  pastorali  fungitur  offi- 
cio,  ad  subsidium  monacliorum  in  eodcra  sancto  loco 
Deo  famulantium  libcntissimc  concessimus,  ct  pcr 


subjectis,  tam  ingennis  quam  et  scrvis,  sub  nostraj  B  hos  apiccs  confirmavinius,  ea  scilicel  conditionc  ut 

illa  nocturna  ( Id  cst ,  jus  piscandi  una  noctc ) 
quam  monastcrium  sancli  Dionysii  exinde  accipit  et 
sancli  Pclri  monasterium,  nullalenus  eis  a  quo- 
quam  subtrahatur  :  scd  eadem  monastcria  onini 
tempore  pro  sua  portione  restauralioni  vennx  atque 
emeudationi  adminiculum  prajstent,  prout  ncccsse 
fuerit.  Reliquum  vcro  in  integrum  cidcm  vcncrabili 
sancli  quidem  Germani  cessimus  nionastcrio.  Jube- 
mus  quoque  atqne  decernimus,  ut  de  mcmorala 
piscaria  nullus  pr.-edictum  monasteriiim  ejusque 
procuratores  inquietare  nostris  futurisque  tempori- 
bus  pnesiimal,  neque  aliquam  contrarictatem  ex 
ipsa  eidem  monasterio  facere,  aut  aliquid  inde 
abslrahere  pertcntct  :  sed  amodo  et  deinceps  ita 
libere  teneant  ipsi  monachi  hanc  Caroli-vennam, 
quemadmodum  gcnitor  noster  Carolus  sercnissimus 
iniperalor  et  Augusius,  avus  etiam  noster  Pippinus, 
atque  proavus  Carohts  ,  qui  eamdcm  conslriierc 
jussit  capturam;  nos  qttoque  eamdem  lenuimtts 
hactenus  :  scilicet  uti  omni  lemporc  sit  salva  un- 
dique  ab  oinnibus  obslaculis  aqua,  sicuti  apud  nos 
adhuc  cxstat.  Nec  fiant  unquam  ulla  opera  buic 
vennaj  nocitura  ncc  ante  vel  retro;  siquidem  cu- 
juscunquc  polestatis  sint  littora  nostra,  tamen  est 
regalis  aqua.  Ergo  snper  hanc  cessionis  auctoiita- 
tem  hoc  nostrum  regale  prxceplum  fieri  jussimus, 
pcr  quoil  decernimus  alquc  jubcmns  ul  nullus  quili- 
bel  Christianitatis  cultor  audeat  vel  pra>sumat 
nostrx  salulis  donalhuin  infringcrc,  ucque  per  vio- 
lentiam,  neque  per  ullmn  callidilalis  praejudicium 
Caroli-vemue  nocilurum  :  sed  potius  sine  ulla  sub- 
tractionc  vel  diminutionc  alque  damnatione  liccat 
monacbis  sancti  Vinccntii  sanctique  Germani  cum 
omni  integritate  hoc  munus  quod  eis  conferimus,  ad 
nostram  rcquiem  scmpiternam  perpetualiter  possi- 
dere  et  frui.  Ergo  h.-ec  noslno  anctoritatis  praceptio 
ut  firmilcr  continuaiionis  vigorem  oblineal  per  suc- 
cedenlia  annorum  curiicula,  manu  propiia  snbtcr 
robcrantcs  annulo  nostro  eam  jussimus  insigniri. 

Signuiu  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Helisaehar  reco- 
gnovi. 

Data  tertio  Kal.  Septemb.,  anno  Christo  propilio  3 
3V 


defensionis  muniminc  modis  omnibus  consistant. 
Prxcipicntes  crgo  jubemus  atque  prxcipimus  ut  nul- 
lus  judex  publicus  aut  quilibcl  superioris  aut  inferio- 
ris  ordinis  reipublicx  procurator  ad  causas  judicia- 
rio  more  audiendas  iu  ecclesias  aut  villas  scu  reli- 
quas  possessioues  quas  moderno  tcmporc  in  quibus- 
libet  pagis  vel  territnriis  imperii  nostri  jusic  et 
legaliter  tenct,  vel  deinceps  in  jure  ipsius  monastcrii 
divina  pietas  volucrit  augeri,  ingredi  prsesumat,  ncc 
fieda,  aut  iributa,  aut  mansiones,  aut  paratas,  aut 
fidejussores  tollerc,  aut  bomincs  lani  ingenuos  quara 
ei  servos  ipsius  monastei  ii  dislringere,  nec  ullas  pu- 
blicas  funcliones,  aut  redhibitioncs,  vel  illiciias  occa- 
siones  rcquircrc,  quibus  in  aliquo  idcm  nionastcrium 
sibiquc  subjecli  aliquid  patiantur  incommodum,  no- 
stris  futurisqiic  temporibus  quisquam  tam  lcrae- 
rarius  existat  qui  id  faciendi  illicitam  sibi  polcslatcm 
altribucre  audeat.  Quidquid  ergo  sapcfatis  ejusdem 
monasterii  rcbus  in  jus  fisci  cxigcre  debuit,  ct  a 
pradeeessoribns  nostris  collatum  esse  constat,  largi- 
tionis  noslrae  munere  libcnter  essc  volumus  pcr  im- 
mensum  eidem  monasterio  conccssum  ;  u(,  rcmoto 
fisci  dominatu,  ad  luminaria  basilicx  pr.Tdicli  mona- 
slerii  concinnanda  et  ad  sustcntationcm  pauperum 
scu  clericorum  in  eodem  loco  Domino  deservieiitiiim 
sit  supplementum.  Et  ut  ha;c  auctoritas  flrmior  ba- 
bealur,  et  perpetuo  tempore  melius  conservetur, 
nianu  propria  subter  finnavimus,  cl  annuli  nostri 
iinpressione  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  sercnissimi  imperaloris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Helisacbar  reco- 
gnovi. 

Dala  viiii  Kal.  Auguslas,  anno,  Chrislo  propitio,  4 
imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusli,  indictione 
10.  Aclum  Aquisgrani  palalio  regio  in  Dei  nomine 
feliciter.  Amen. 

LXVHI. 

PBO   MONASTERIO   S.    CERUAM    A   PRATIS. 

(Anno  817.) 

[Mabill.,   Act.    ord.  S.  Bencd.,  part.  n,  pag.  II8.J 
In  nomine  Domini  Dei  et  Salvaloris  nostri  Jcsu 
Patrol.  CIV, 


I0C7 

imperii  douini  Ludovici  piissimi  Augusti,  indiclione 
decima.  Actum  Aquisgrani    palalio  regio  in   Dei 
nomine  feliciter.  Amen.  (Cum  sujillo  ccreo.) 
LXIX. 

TRO   TCROBENSl   S.    MMITI.M   ECCLESIA. 

(Amo  817.) 

[Apnd  Marten.,  Amplia.  Collect.,  tom.  I,  pag.  03, 

ex  cliarlario  S.  Martini.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Saivatoris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus  divina  ordinante  providentia  im- 
perator  Augustus. 

Si  petitionibus  scrvorum  Dei  pro  quibuslibet  ec- 
clesiasticis  necessilalibus  aures  noslras  pulsantium 
libenter  annuimus,  ci  ad  divinx  potentise  in  locis 
Deo  dicalis  uberius  famulandum  auxilium  porrigi- 


LUDOVICI  I  COCNOMENTO  PII  10C8 

\  nullus  judex  publicus,  aut  quilibet  supcrioris  aut 
iuferioris  ordinis  rei  publice  procurator,  ad  causas 
judiciario  more  audiendas,  in  ecclesias,  aut  villas, 
seu  rcliquas  possessiones,  quas  moderno  tempore 
in  quibuslibet  provinciis  ;iut  teiTitoriis  imperii  no- 
stri  juste  ct  legaliter  tencl,  vel  deinceps  in  jure 
ipsius  inonasterii  divina  pietas  voluerit  augeri,  in- 
grcdi  prasumat,  ncc  frcda,  aut  tributa,  aut  nian- 
siones,  aut  pastus,  aut  tclonium,  sicut  in  pra;crpio 
donini  genitoris  noslri  continetur,  exigere,  autflde- 
jussores  tollere,  aut  homines  tam  ingenuos  qnam 
servos  super  lerram  ipsius  monastcrii  comraanenles 
distringere,  nec  ullas  publicas  functiones  aut  redhi- 
bitiones ,  vel  illicitas  occasioncs  reqnirere ,  quibus 
idem  monasterium  sibique  subjecti  aliquod  injuste 


mus,  id  nobis  procu!  dubio  ct  ad  mortalem  viiam  B  patiantur  incommodum,  nostris  futurisque  tcmpo- 


temporalitcr  deducendam,  et  ad  ftituram  feliciter 
oblinendam,  comniodum  provenire  confldimus.  No- 
tuni  igitur  esse  volumus  cunclis  fidelibus  nnstris, 
episcopis  videlicet,  abbatibus  virisquc  illuslribus, 
ducibus,  comitibus,  domesticis,  grafionibus,  vicariis, 
centenariis  corumque  junioribus,  ncc  non  missis 
uostris  per  universum  imperium  nostrum  discur- 
rcntibus,  seu  etiam  cseleris  fidelibus  sanclse  Dei  Ec- 
ciosiae  nostrisqtie  prsesentibus  scilicet  et  fuluris, 
quia  adiit  serenitatem  culminis  nostri  venerabilis 
vir  Fridegisus  abba  ex  monaslerio  peculiaris  nostri 
patroni  sancti  Martini,  ubi  ejusdem  pracclarissimi 
viri  vencranilc  corpus  requiescit,  ferens  manibus 
immunitates  priscorura  regum  Francorum,  nec  non 


ribus  quisquam  lam  lcmerarius  existat,  quod  fa- 
cicndi  illicitam  sibi  potcstatem  attribuere  audeat. 
Qnidqtiid  ergo  depradalis  ejusdem  monasterii  rebus 
in  jus  fisci  cedendum  fuii,  et  a  decessorihus  nostris 
eomperimus  collalum,  ct  largitionis  miinere  libenter 
volumus  csse  per  universum  cidera  monasterio  con- 
cessum,  ut  id  rcmolo  fisci  dominatu  ad  luminaria 
basiliese  S.  Martiui  concinnanda,  et  ad  sustentatio- 
nem  panperum  seu  a  clcricorura  in  eodem  loco  Do- 
mino  deservientium,  sit  supplemcnluin.  Si  quis  au- 
tem  in  tantam  prorumpere  ausus  fueril  uudaciam, 
ul  lmjus  prsecepti  noslri  violator  exstiterit,  quem- 
admodum  in  praeceptionc  dnmni  et  genitoris  nostri 
conlinelur,  non  solum  in  offensara  nostram  lapsu- 


avi  nostri  Pippini  quondam  regis,  scu  etiam  pi.e  C  rum,  verum  eliam  sexcentorum  solidorum  auri  ad 


recordationis  domni  nt  genitoris  noslri  Caroli  se- 
reuissimi  imperatoris,  quibus  idem  monasterium 
quiete  in  Dei  servitio  manere  sanxerunt,  ct  omnes 
rcs  pracfati  monasterii  in  universo,  Christo  lar- 
giente ,  rcgnn  suo,  in  Austria  scilicet,  Neustria, 
liurgundia,  Aijuitani.i,  Provincia,  Italia,  et  in  csete- 
ris  rcgni  sui  parlibus  consislentes,  qu:c  non  solum 
ab  orthodoxis  principibus,  verum  ctiam  a  cxteris 
fulelihus  collutse,  vel  per  quoslibet  contractus  et  mu- 
niniina  cbartaruin  in  jus  ejusdem  legrdiler  traditse 
sunt  monastcrii,  sub  immunitatis  suse  defcnsione 
consistere,  ct  ab  omni  publica  funclionc  ei  judicia- 
ria  exactione  immunes  liberasque  tradidissent,  quod 
mumis  eidem  monasterio  exhibitum,  Deo  aunuente, 


purum  cxcocli  se  noverit  poena  mulclaiidum,  unde 
duas  partes  rcctores  memorati  monasterii,  terliam 
vero  jus  fisci  recipiat.  Dignum  namque  justumque 
csi  ut  tot  piorum  regum  decessorum  nostrorum, 
noslrique  prsecepti  violator  bujusmodi  subcat  poa- 
nam,  ul  ct  sc  (anlse  temeritatis  merito  argui  cogno- 
scat,  et  caeteris  ne  id  agere  quolibet  atisu  pertcntent, 
timorcm  incutial;  utnullus  scilicel  bcneficia  regalia 
locis  Dco  dicalis  venerauler  exhibita  temerare  co- 
nctur.  Yolunuis  ilaque  alque  censemus  ul,  remola 
totius  judiciariae  potestatis  inquietudine,  quieto  or- 
dine  niemoralus  abba  suique  successores  res  pnedi- 
cti  monastcrii,  cum  omnibus  sibi  subjcctis  vel  ad  se 
aspicienlibus  seu  pertinentibus  hominibus  sub  im- 


inviolabiliter  hactenus  constat  esse  conservatum.  "  munilatis  aique  prolectionis  nostrse  defensione  con- 

sislant,  nostroquc  fideliter  paientes  imperio  pro  in- 
columilate  noslra;  conjugis  ct  prolis,  seu  eiiarn  to- 
tius  iinperii  a  Deo  nobis  collali,  ejusque  gratissiraa 
iniseralione  perpetuo  conscrvandi,  una  cum  clero 
sibi  commisso,  Dei  immcnsam  clementiam  jugiter 
exorenl.  Si  quid  vcro  de  prxfati  monasterii  rebus 
pcr  lepiditaicm  ct  negligenliam  abbatura  aut  prse- 
sumplioncm  judicum  injuste  abstractum  cst,  id  per 
hanc  nostram  auctoritatem  prorsus  reslaurandum 
prxcipimus.  Et  ul  baec  auctorilas  inviolabiliter  ob- 


Pro  firmilatis  nostrse  namque  studiura  hujusmodi 
benelicium  erga  praefalura  vencrabile  monasterium 
noslra  aucloritate  humililcr  precibus  quibus  valuit 
lieri  postulavit.  Cujus  petitioni,  ob  amorem  Dei  et 
venerationem  beatissimi  Martini,  libenter  assensum 
prasbere  nobis  usquequaque  libuit.  Quapropter  vo- 
lmiiiis  atque  decernimus  ui  omnes  res  ejusdem  mo- 
nasterii,  cum  hominibus  sibi  subjectis,  sub  nostrse 
tiefcnsionis  muniminc  modis  omnibus  consistant. 
Praecipientes  ergo  jubemus  alque  praccipimus  ut 

a  Ex  hoc  loco  patet  monachos  S.  Marlini  jam  tura 
in  cauonicos  conversos  fuisse  cum  diploma  istud  da- 
tiim  est.  Et  quidem  togam  monasticam  reiinuisse 
toto  Caroli  Magui  principatu  censcl  Mabillonius;  eo 


vero  defuncto,  statim  eam  abjecisse,  favente  in  pri- 
mis  Fridugiso  abbate,  qui  laxiorem  ctiam  vitam  in 
Scithiensi  S.  Berlini  monasterio,  cui  prsecrat  abbas, 
inducerc  (enta.vit. 


i  009 


DiN.OMATA  ECCLESIASTICA. 


lincat  cffeclunt  cl  a  (iiielibus  sanctae  Dci  Ecclesiic  cl  A  alqnc  sccurc  irc  et  redire,  proul 


1070 
sibi  commoduni 


nostris  vcrius  credatur  ac  diligenlius  conservetnr, 
manu  propria  subter  firmavimuset  annuli  nostri  im- 
prcssione  signari  jussimus. 

Siguum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Helisachar  recognovil.  Dala  in  Kal.  Sepiendiris, 
snno,  Cliristo  propitio,  5  imperii  domni  Ludovici 
piissimi  Augusti,  indtclione  10. 

Acium  Aquisgrani  palatio  regio  iu  Dci  noniine  fe- 
liciler.  Amen. 

LXX. 

rHO    S.    MARTIM    TURONENSI    ECCLESIA. 

(Anno  817.) 

[Apud  Marten.,  Ampt.  Cotlect.,  tom.  I,  pag.  CS,  ex 
cbarlario  S.  Martiui.] 

In  nomine  Domini  Dci  et  Salvaloris  nostri  Jesu 
Cliristi,  Ludovicus,  divina  ordinante  providentia, 
impeiator  Augustus. 

Si  erga  loca  divinis  cullibus  mancipala  imperiali 
more  beuellcia  opportuna  largimur,  id  nobis  ad  sta- 
bililatcm  imperii  nostri,  et  ad  aniina;  saltilem  obti- 
licndam ,  profuturum  minime  dubitamus.  Notum 
sil  igitur  omnibus  cpiscopis  ,  abbatibus  ,  ducibus  , 
comilibus,  vicariis,  cenlenariis,  toloneariis,  actio- 
nariis,  niissis  noslris  pcr  imperium  nostrum  discur- 
leniibus,  velomnibus  rcmpublicam  adininistraiitibus, 
scu  eiiam  cxteris  fidelibus  sancta?  Dei  Ecclesi»  , 
nostrisque  praisentibus  scilicet  atque  futuris,  quia 
«letulit  nobis  venerabilis  vir  Fridugisus  ,  abbas  ex 
inoiiasterio  S.  Mariini  eximii  confessoris  Cbrisli 
rtostrique  patroni.  ubi  venerabiie  ejus  corpus  re- 
quiescit,  praxeptum  auclorilalis  domni  el  genitoris 
noslri  piie  recordationis  Caroli  serenissimi  Augusli, 
in  quo  continebatur  quod  ad  precem  decessoris  sui 
Wlfardi  quondam  abbatis,  idein  genilor  noster  ob 
amorem  Dei  ct  veneralioncm  S.  Marlini,  carra  et 
sanuialicum  hominibus  his  pnelatis ,  qua;  propter 
utililatem  et  necessilatem  mcniorali  monasterii  per 
diversos  regni  sui  mercatus  mittebautur  ,  ab  omni 
telonio  immunia  et  secura  esse  sanxisset.  Pro  rei 
quoque  firmitate  nostrampostulavit  serenitatem,  ut 
morem  paterniim  sequenles,  hujusmodi  benefieium 
cidem  sancto  loco  concederemus.  Cujus  petilioni 
libentcr  aurem  accommodavimus,  el  hoc  pr.xceptum 


prospeserunt ,  et  al>  his  qui  rem  publicani  admi- 
iiislrant,  corumque  jtinioribiis  nullam  p.iiiantur  in- 
ciPiiimoilitalcm.  Teloneum  vcro  quod  de  memorali.' 
vehiculis  cl  homnibus  jure  fisci  exigi  polcrai,  cidem 
sanclo  loco  libentissime  ,  quemadniodum  cl  in  ge- 
nitoris  nnstri  continetur  pnecepto,  in  noslra  con- 
cessimus  elecmosyua  ,  qualenus  memoratum  abba- 
lcm  suosque  successores  cum  clero  sibi  commisso 
pro  nobis  ,  conjugeque,  proleque  ,  iinperiique  slabi- 
lilate,  jugiter  Dominum  dcprecari  deleclet.  Et  ui 
hxc  aucloritas  inviolabilem  oblineat  effectum  ,  cl  a 
fidclibus  sanct.ne  Dei  Eeclesia;  et  noslris  verius  cre- 
dalur ,  ct  diligentius  conservetur,  manu  propria 
sublcr  lirmavimus,  el  annuli  noslri  impiessione 
U  siguari  jussimus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Durandus  diaconus  ad  vieem  Hclisacar  reco- 
gnovit. 

Daia  iii  Kalcndas  Seplemhris ,  indiclione  10 , 
anno  5  imperii  donmi  Ludovici  imperatoris  Augusti. 
Actum  Aquisgrani  palalio  regio  in  Dei  nominc  feli- 
citcr.  Amen. 

LXXI. 

PRO    MO.NASTERIO    TORNACE.NSI. 
(.1)1110    817.) 

[Apud  D.  Douquet.,  Recucil  det  llist.,  lom.  VI, 
pag.  509,  ex  Foppensio,  in  Supptem.  ad  Diplom. 
Mirsei.] 

r.  In  nomine  Domini  Dei  el  Salvatoris  noslri  Jesu 
Chrisii,  Ludovicus,  divina  ordinanle  providentia, 
imperator  Augustus. 

Notum  sit  oinnium  fidclium  noslrorum  lam  proe- 
sentium  quam  futurorum  solertia?,  quia  postulavit 
nohis  vir  venerabilis  Weiidilinarus  Tornacensis  ur- 
bis  episcopus,  ut  lerras  quasdam  fisci  nostri  iu 
cadem  urbe  ei  iu  amplificanda  el  dilalanda  clauslra 
canonicoruni  in  noslra  eleemosyna  coucederemus. 
Nos  itaquc  ad  hoc  praevidendum  et  inspiciendum , 
Irmionem  venerabilem  abbatem  ct  Ingobertum  et 
Ilartmannum  missos  nostros  direximus,  qui  hoc  pra>- 
viderent,  et  juxta  quod  iiccessitas  ad  eamdeiu  clau- 
sturani  faciendam  exigebat,  de  lisco  nostio  e\  nostra 
auctoritate  ci  consignirent.   Quod  ita  ct  fecerunt : 


fieri  censuimus,  per  quod  prxcipimus  atque  jube-  ]j  id  esl,  de  proprio  fisco  nostro  in  eodem  loco  de  ter- 


mus  ut  quotiescunque  prsefalus  abbas  suique  suc- 
cessores  et  clerici  in  codem  locoCbristo  famulantes, 
pro  ulilitale  et  necessitate  sua  sublevanda,  carra  et 
samnatica  negoliandi  gralia  in  quoslibet  mercatus 
imperii  noslti.aut  in  parles  Austria;  atque  Neustri*, 
aui  Hiirgunili.e  ,  aul  Aquilanue,  aut  Provinciae,  aut 
,  aut  caelerarum  partium  loca  iuiperii  nostri 
direxerint ,  nullum  telonium  ab  bis  ,  nenue  ab  bo- 
minilms  qui  eis  praesunt  ,  nec  ponlalicum,  nec 
portaticum  ,  nec  rotaticuni,  nec  ptilveraticum  ,  nec 
cespilaticum,  nec  alias  redhibitiones,  quisq>iam  exi- 
gere,  aut  aliquam  eis  contrarielatem  aut  deientionem 
iugercre  prtcsumat,  sed  liceat  cis  per  banc  nostram 
aucloiitaiem  per  uaiversa  imperii  nostri  loca,  libcre 


ra  habente  in  circuilu  perticas  lxxxiv,  nec  non  ct 
in  eodeni  leco  de  fisco  noslro,  qucm  Werimfredus 
in  beneficium  habet,  perticas  xcix ;  similiter  et  de 
flsconostro,  quem  Ilruoculfus  comes  in  ministerium 
habet,  perticas  xxxn.  Sed  ut  firmiler  eadein  ecclc- 
sia  et  ejus  reclores  pradicta  loca  et  claustra  dila- 
tanda  ct  amplilicanda  perpetiin  haberenl  vel  possi- 
dcrent,  nostram  auctorilalem  supcr  hac  re  postu- 
lavit,  per  quam  firmiler  atquc  inviolabiliter  nosliis 
et  futuris  temporibus  in  jus  prx^dicta;  ecclesix  per- 
manerent.  Cujus  prccibus ,  pro  mercedis  noslrx 
augmenlo  et  revercnlia  ipsius  sancti  loci,  nobis  ac- 
quiescere  libuit,  ct  prxfatas  terras  eidem  ecclesiie 
secundum  dimcnsionem    ct    collateraticnem  suam 


1071 

praisentialiler  traden 

atque  jubemus  i> t  per  iinnc  noslram  aucloriiatem, 
noslris  vidclicci  cl  futuris  (emporibus,  prxdictas 
lerras  secundum  dimcnsioncm  ct  coliaterationcm  a 
missis  nostris  dispositam  prxdictus  Wendilmarus 
cpiscopus  ejusque successores,  vcl  congregatio  ipsius 
sancli  loci  in  nostra  eleemosyna  concessas  habeant, 
;it(|uc  jnic  perpeluo  in  dilione  ipsius  ecclesise  con- 
sistant;  iui  duntaxat  ui  quidquid  dc  ipsa  vcl  in  ipsa, 
<.li  utilitatcm  ct  profectum  ipsins  ecclesiae,  juie  cc- 
cjcsiaslico  facere  voluerint,  libero  in  omnibus  pcr- 
fruanlur  arbilrio  facicndi.  Hanc  quippe  auctorita- 
tcin,  ii t  pleniorem  in  Dei  noinine  oblineal  vigorera, 
cl  a  lidclibus  sanclae  Pei  Ecclesia?  ac  noslris  verius 
credatur,  cl  diligenlius  conservetur,  dc  annulo  no- 
slro  subter  jussimus  sigillari. 

Roimundus  [Faramundus]  ad  viccni  Ilclisacliar  re- 
cognovit. 

Data  xn  Kal.  Dccembris,  anno,  Clnisto  propitio, 
impcrii  domini  nostri  i,  »  indiclione  II.  Actum 
Aquisgrani  palalio  rcgio  in  Dci  nomine  feliciter. 
Ainen  b. 

LXXII 

IRO  LCCLEslA  EUEMENSI, 
(.4)1110    817.) 

[Apud  D.  Bouquet.,  i/>id.,  pag.  510,  ex  Flodoardo, 
lil).  u  Hist.  Kccles.  liom.,  cap.  10.  | 

In  nomine  Doinini  Dci  ct  Salvaloris  nostri  Jcsu 
Christi,  Lmlovicus,  divina  ordinante  providenlia,  im- 
perator  Auguslus, 


LUDOVICI  1  COGNOMENTO  l'U 


10>2 


libuit.  Quaproplcr  volumusA"1  quo  sumus  auclore  Domino constiluti,  ab  codcm 
dominorum  Domino  dcinceps  consliluendis,  quia 
Ebo  venerabilis  archiepiscopus  Rhemensis  Ecclesia?, 
et  rcverentissimse  sedis  samti  Remigii  gloriosissimi 

ponlilicis  ct  spccialis  patroni  noslri  pncsul,  cleiuen- 
luc  nostrx  innoluit,  qnia  vctustatis  senio  contrila 
jam  dictae  metropolis  urbis  sancta  mater  nostra  Ec- 
clcsia,  in  honorc  sanctse  semperque  virginis  ac  gcni- 
tricis  Maria;  consccrata  ,  cxislcrcl.  In  qua  ,  aiirtore 
Deo,  ct  coopcratorc  sancto  Rcmigio ,  gens  noslra 
Francorum,  cum  scquivoco  nostro  rege  ejusdem  gen- 
tis,  sacri  fontis  baptismatc  ablui  ac  scptiformi  Spi- 
ritns  sancli  gratia  illustrari  promeriiit.  Sed  ct  ipsc 
rex  nohilissimus  ad  regiain  potcstalcra  perungi  Dci 
clemcniia  uignus  invcntus  fuit.  Dbi  cliam  ct  nos  di- 
B  vina  dignalionc  per  nianus  domni  Stc.phani  Romaui 
summi  ponlificis  ad  nonicn  ct  potcstalcm  imperiatem 
coronari  uiemimus.  Q.iam  pro  lautis  bcneflciis  nobis 
ibidem  a  Dco  collatis  rcnovare  cupicntes ,  ct  ad  i;l 
exscqucndum  loei  iucommoditalera  eerncntcs,  con- 
cedimus  ad  hoc  opus  el  ad  caHcra  qiuequc  pro  scr- 
vorum  Dci  ibidcm  dcgentium  ncccssiiatibus  scdifi- 
canda,  mnrum  oiiiiicm  cuni  portis  ipsius  civilatis, et 
oiiincm  operam,  ciuii  cunclis  impcndiis,  quas  ex  rc- 
bus  rt  facullatibus  ipsius  ecclesix  el  cpiscopatus 
Rhemensis  Aqnis  palatio  nostro  regio  peragi  ct  ex- 
solvi  solitum  fucrat,  in  eleemosyna  vidclieet  noslra, 
et  pro  remedio  anima?  domni  ac  genitoris  nosiri  al- 
que  caelcroruin  prx-dcccssorum  nostrorum,  qui  eiun- 
dcm  episcopalum  eonlra  saiulcm  suani  aliquan  iu 


Si  locis  venerabilibus  ca  quae  exinde  a  praedeces-  C  lehuerant,  ct  in  suos  usus  contra  ecclesiasficas  regu- 


soribus  nostiis  rcgibus  vcl  imperaloribus  ad  reipu- 
blica:  usus  cxigebantur,  religiosa  liberalilate  in  uti- 
lilaiibus  rt  necessitatibus  eorumdcm sanctorum  loco- 
rnm  expehdendis  rcmitlirnus,  ci  fJdelium  nostrorum 
salubcrrimis  pro  iiac  eadem  rc  suggcslionibus  ac 
peCilionibus  benignum  commodamus  assensum,  ina- 
xiniuni  et  aniniae  nostrae,  et  regiic  ac  regno  provide- 
mus  consultiim :  quia  nihil  ccrnilur  reipublicae  im- 
minutum,  quidquid  cx  cadem  republica  piis  actibus, 
et  locis  religiosis,  ac  ecclcsiarum  Dei  utilitatibus,  seu 
servorum  Dci  fuerit  commoditali  indiiltnm.  Quapro- 
ptor  notuin  csse  volumus  omnibus  [Ecclesiae]  Dci 
lidelibus,  praesentibus  scilicet  ct  futuris,  praeeipue 
quoque  successoribus  nostris  in  polcslalis  culmine, 

i  Indictio  undecima  inchoanda  a  mensc  Sep- 
teinbri. 

i>  Ad  annum  817  refertur  diploma  a  Baluzio  vul- 
gatum  tomo  1  Capitularium,  pag.  591,  quo  Ludovi- 
ciis  Pius  donationcs  Eccleskc  Komanaj  ab  avo  Pip- 

iiino  et  a  Carolo  patre  factas  confirmare  dicitur. 
lane  Ludovici  donationem  non  minus  commenli- 
tiain  quam  qnae  Conslantino  Magno  allingilur,  pulut 
Pagius  ad  an.  817,  num.  7.  Ex  tot  cnim,  inqnit,  Pon- 
tilicibus  Roinanis  qc.i  dona  aPippinoetCarolo  Magno 
facta  memorarunt,  nullus  cst  qui  donationis  Ludo- 
vici  Pii  meminerit;  quia  nempe  juslissimum  habcu- 
lestilulum  rerum  ab  Ecclesia  possessarum,  Qclilium 
conicnipscrc.  PraHerea  Otto  I  ci  Henricus  I  impera- 
tores  sigillatim  enumerant  quae  Pippiuus  ct  Carolus 
Magnus  Ecclesiae  Romame  donarunt,  eaque  dipio- 
malibus  suisconfirmant;  sed  donationis  Ludovicianai 
uieniionera  non  fecerc.  Leo  Ostiensis,  sajculi  duodc- 


las  res  ac  facultalcs  Ecclesix  ipsius  expcnderant ;  ct 
ob  lioc  ininus,  quam  dcbucral,  utilitatis  sacris  locis 
in  eodem  episcopatu  consiituiis  exindc  provcnerat. 
Yoluraus  etiara  ul  vassalli  ct  quiciinque  fu'eles  nostri 
cx  rcbus  cjusdera  episcopatus  aliquid  habcnl,  eidcm 
opcri  inserviant,  sicut  constitulura  cst  a  bomc  me- 
nioiia;  doinno et  gcnitoic  nostro ;  ct  sicut  decrelum 
csl  a  pi.c  recordationis  doinino  et  avo  nostro  Pip- 
pino,  dccimas  el  nonas  eilcm  ecclesia:  ex  rcbus  quas 
indc  liabcnt,  persolvant.  Vias  eliam  publicas  omnes, 
qusecirca  eamdem  ecclcsiam  vadunt.et  impcdimcnto 
esse  possunt  ad  claustra  et  servorum  Dei  habilacula 
construenda,  ut  transferri  alque  immutari  possint, 
concedimus.  Ei  si  aliquid  ibi  de  fisco  noslro  habctur, 

eiini  initio  demortuus,  primus  fuit  qni  cjus  mcmi- 
nerit,  ideoqne  non  nuilto  ante  excogitata  fuerat. 
Ludovicns  ea  donationc  cnncedit  apostolicse  sedi 
insulas  Corsicnm  et  Sardiniam  et  Siciliam  sub  inte- 
qrilule  cum  omnibus  atljacenlilnts  territoriis  :  ct  ta- 
mcn  Sicilia  nunquam  in  potcstate  Caroli  Magni  ncc 
successonim  fuit.  Denique  in  ea  donalione  Ludovi- 
cus  statnit  ul.  inori.no  pontifice  Romano,  qucni 
omnes  Romani  elegerint,  sinc  aliqua  ambiguitatc  cl 
conlradictione  more  canonico  conseeretur.  t.t  aim 
consecrnlus  [ueril,  inquit,  legali  ad  nas  wi  ad  snc - 
cessores  nostros  reges  Francorum  i  .rigantur,  etc. 
Quod  nicrum  commentum  est,  cum,  ipso  Lndovico 
Pio  vivcnte,  Eugenius  II  papa  ad  postulationcm  Lo- 
tharii  imperii  paterni  collegx  slatuerit  ut  ponlifcx 
Romanus  non  consecrclur  nisi  in  proesenlia  lcgalo- 
rum  imperialium  :  quod  loto  iicc  saeculo  cl  ultra  in 
usu  posiluui  fuit. 


1073 


jier  lioc  noslrx  aiicloritalis  prxceptum  pcrpetuo 
xqueconcedimus.ulnulliis  judex,  comes.aut  missus, 
sive  aliquis  e\  judiciaria  poteslalc  ullam  inde  eidem 
sanclx  Dci  prxdiclx  Rliemcnsi  ecclesix  inquictudi- 
ncm  ani  ullum  calumnix  inipedimentum  inferre  un- 
quam  prxsumat :  obsecrantes  successores  nostros  ut 
salulis  sux  memores,  prxsenlis  scilicet  et  xternx , 
mcmores  eliam  beneficiorum  qux  nobis  et  genli  no- 
strx  ac  prxdecessoiibus  noslris  in  eodem  sanclo  loco 
pcr  bcalum  Rcmigium  meihis  sanctx  Marix  collata 
sunt;  sicut  sua  bcne  gesta  a  suis  successoribus  con- 
servari  voluerint,  ita  qux  pro  amore  Dei  ac  sanclx 
ejus  gcnilricis  ac  beati  protectnris  nostri  Hemigii 
sxpefato  sancto  loco  contulimus,  perpetuo  inviola- 
bililer  conservarc  procurent.  El  111  lixc  uostrx  con- 
ccssionis  auctoritas  per  1'utura  tempora  in  Dei  no- 
mine  pleniorcm  obtineal  firmitatis  vigorem,  annuli 
noslri  impressione  subtersignari  decrevimus. 
LXXHI. 

»  PRO  ECCLF.SU  ARCENTINENSI. 

(Anno  817.) 

[Apud  Grandidier,  Hisl.  de  l'Egl.  de  Slrasb.  ,  prob. 

toni.  II ,  pag.  165.] 

In  nominc  Domini  ct  Salvatoris  nostri  Jesu  Cbristi, 
Ludovicus  divina  ordinante  providentia  impcralor 
Augustus. 

Cura  petitiouibas  servorum  Dei  justis.ct  servorura 
Dei  ''  rationabilibus  divini  cullus  amere  favemus,  su- 
perna  nos  gratia  muniri  non  dubitamus.  Idcirco  no- 
verit  omnium  fidelium  nostrorum  tam  prxsenlium 
quam  ct  futuromm  industria,  quia  vir  venerabilis 
Adalocb  Argenloralcnsis,  sive  Strazburgensis  cccle- 
six  vocatusepiscopus,  qux  est  construcla  in  honore 
sanctx  Dei  genitiicis  scmperquc  virginis  Marix,  de- 
iulit  obtulibus  nostrisc  quamdam  auctoritatem  domni 
ct  genitoris  noslri  Caroli  bonx  memorix  piissimi 
Augusti   a,  in  qua   conlinebatur  inscrtum  qualitei' 

»  Hoc  diploma  mulilum  exslat  apud  Guillimannum, 
<le  Episcop.  Argent.  pag.  118;  Cointium,  in  Annal. 
ecclesiasl.  Franc,  tora.VH,  pag.  481,  et  Bouquelum, 
iu  Scriptor.  Hcr.  Francic,  tom.  VI,  pag.  505.  Inle- 
grum  vero,  sed  quibusdam  in  locis  corruplum,  edi- 
derunt  Gallix  Cbrist.  editores,  lom.  V  inier  instru- 
incnla.pag.  40-2,  et  Schcepllinus,  Atsat.  diplom.,  tom. 
I,  pag.  05,  num.Sl,  qui  illud  xre  incisum  tabula  8 
reprxsentavit.  Sincerum  bic  ex  ipso  autograpbo  de- 
scriptum  referimus. 

b  Hxc  repctitio  servorum  Dci  cxstat  in  ipsomet  au- 
lograpbo,  forsilan  incuria  scriploris. 

o  Illustris  abbas  Godcfridus  dc  Bessel  in  suo  Cbro- 
nieo  Goiwicensi,  loni.  1,  pag.  70,  ex  bac  usitata  in 
anliquis  impcratorum  diplomatibus  formula  dctulit 
obtulibus  nostris  prwcepta,  sive  auctorilalcs  anteces- 
sorum  nostrorum,  conatur  probare  jam  nono  sxeulo 
constituta  fuisse  imperial.a  Germanix  arcbiva ,  ex 
quibus  allegala  diplomala  fueruDt  deprompta.  Sed 
lixc  non  probanlur  ex  prxdicta  formnla,  quin  polius 
deiuonstral  talia  diploniala  non  cx  scrinio  iinperato- 
rum,  sed  ex  ipsis  ecclesiarum  labulariis  crula  fuisse. 

d  Exstal  hxc  auctoritas  sive  diploma  C.^.roli  Magui 
dc  die  sepliina  Martii  775  snpfa  .  num.  05,  pag.  cvi 
(Patrologice  totno  XCVII,  col.  920). 

e  Hodie  vicus  Still.  Consulanlur  no;x  prxdicli  di- 
plomaiis  Caroli  Magni. 

■  Hivuhis  bodic  quoquc  diclus  Stilt. 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  i  C»7-i 

A  quondain  locellum  nunciipanlein  Slilla  ° ,  quod  a 
longo  tempore  per  eonlirmalioncs  regum  prxdicta 
pnssidel  ecelesia,  rectores  ipsius  ecclesix  cum  judi- 
cibus  regalibus  habiierant  intentionem,  et  prxdietum 
Iocum  perloca  denominata,  id  est,  per  regia  strata, 
qux  pergit  super  rivulum,  qui  dicitur  Siiila  ',  super 
casa  Rummaldi  °,  deindc  ubi  dicitur  Paphinisnaida  b, 
indc  totum  montcm  qui  vocalur  Arlegisbergo  i ,  usquc 
ubi  rivulus  stirgil  qui  dicilur  llasla  i  ;  deindc  uhi 
Wichia  *<  surgil,  usquc  qno  in  Brusca  '  ingredilur  ; 
indc  iteruin  per  longa  Brusca,  usque  duin  Stilla  iuius 
ingrcditur,  ad  partcm  prxdictx  ecelesia:  acquisie- 
rnnt ;  et  domnus  et  genitor  nosler  per  camdcm 
auctoritatem  ad  ipsam  sedem  perenniter  ad  haben- 
dum  conlirmaret.  Et  dcprecatus  cst  ut  pateriiiun  mo- 

B  rem  sequcntes  nostra  conurmaremus  auctoritate, 
quod  ila  nos  fecissc  omnium  fidelium  nostrorum  co- 
gnoscat  industria.Prxcipicntescigojiibciniis.ulsieut 
in  prxccpto  domni  et  geniloris  nostri  continetur,  ct 
prxdicta  ecclesia  modcrno  tcrapore  possidet,  ita  dc- 
inccps  absque  nllius  impedimenlo  teneal  atque  possi- 
deat,  et  quidquid  de  ipso  vel  in  ipso  rectores  prxdi- 
ctx  sedis  o'o  utililalem  et  profectum  ij»sius  facere  vel 
judicare  voluerint,  jure  ecclesiaslico  pcrennibus  lem- 
poribus  libero  potiantur  arhitrio  faciendi.  H:ec  vero 
auctoritas,  ut  lirmiorera  in  Dei  nomiue  obtineat  vi- 
gorem,  et  a  fidelibus  saneix  Dei  Ecclcsix  et  nostrjs 
vcrius  credatur  et  diligentius  conservelur,  manu  pro- 
pria  suhter  firmavimus ,  et  annuli  noslri  m  impres- 
sione  signari  jussimus  n. 

C      Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Durandus  diaconus  °  ad  vicem  Hclisachar  p  reco- 
gnovi  et  subscripsi. 

Data  v  Kalendas  Septcmbres ,  anno,  Christo  propi- 
tio,  lertio  imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti , 
iudictione  decima.  Actum  Aquisgrani  palalio  regia, 
in  Dei  nominc  feliciter,  Amen  <i. 

g  Vicus  Urmat. 

b  Locus  ignotus. 

1  Heiligenbcrg. 

i  Rivus  Hasel. 

k  Rivulus  Wieh. 

1  Fluviiis  Brutche. 

m  ti-.vc  verba  annuli  nostri  in  authentico  vetustate 
sunl  erasa. 

n  Adnotat  Theganus  ad  an.  814,  cap.   10,  apud 

D  Bouqiietum,  lom.  VI,  pag.  70,  Ludoviciira  Pium  re- 

novasse  omnia  diplomata  ccclesiis  concessa  a  prx- 

dccessoribiis  suis,  qua:  ipse  munu  propria  cum  sub- 

scriptione  roboravit. 

0  Durandus  diaconus  fuil  Ludovici  Pii  imperatoris 
notarius  sub  cancellariis  Helisachare ,  Fridugiso  el 
Thcotone. 

v  ilelisachar,  sive  Elisachar  fuit  ordine  priinus 
cancellarius  Ludovici  Pii,  multaquc  proslant  hnjus 
iinperaloris  diplomata,  quibus  ille subscripsit.  Appel- 
laturab  Eginhardo  et  Agobardo  pretbyler'et  abbas; 
abbatix  enim  sancii  Maximini  Trevireiisis  inultisque 
aliis  cxnobiis  ea  xtate  prxfuit  liUilo  abbatis^ 

i  Sigillum  bujiis  diplomalis  per  longa  tcmporum 
inlervalla  depei.iilum  est  ;  olim  vcro  cxstanlis  nola 
remanct  in  membrana  nigricante,  et  decussatim  in 
crucis  inodum  iucisa ,  revulsis  incisuix  quatuor  an- 
gulis. 


1075  LUDOVICI  I  COGNOMENTO  I'll 

LXXIV. 

l'RO   MOJIASTERIO  S.  GALLI. 

(Anno  817.) 

[Apud  Ncugart.,  Codex  Alemunnicus,  pag.  1G3.] 

In  uominc  Pomini  Dei  ct  Salvatoris  nostri  Jcsu 
Cllrisli,  Ludovicus  divina  ordinante  providentia  im- 
perator  Aogustus,  omnibus  coniitibus  partibus  Ala- 
mannix,  seu  successoribus  alque  junioribus  veslris, 
vcl  omnibus  fidelibus  nostris,  notum  sit  quia  placuil 
nobis  pro  remedio  aniin  x  nostrx,  et  aHerna}  retribn- 
lionis  fntclum,  monasterio  S.  Galli,  quod  est  situm 
in  pago  Durguowa*,  ubi  Gauzbcrlus  venerabilis  abbas 
prxest,  et  congregationi  ipsius  mouaslerii  quoddam 
ccnstim  de  supler  scriplis  mansis,  illud  quod  partibus 
comilum  eiire  solebat,  salva  tamen  functionc,  qttx 
tam  cx  censum,  quam  cx  tributum,  vcl  alia  qualibcl  B 


re  partibus  palatii  noslri  exirc  debcnt,  pcr  banc  no- 
stramauetoritatem  concedere.  Et  propterea  bas  no- 
strae  prxscriplionis  lilteras  prxdicto  monasterio 
cjusqtic  congregationi  ficri  jussimus,  per  quas  om- 
nibus  vobis  prxcipimus  ut  dc  mansis  denominatis, 
hoc  cst :  in  ministerio  Frumaldi  comitis  mansum 
Weisarii  in  Huiilingtin,  »  et  Puadonis  in  Cbenigiin  h 
ct  in  ministerio  Cunlhardt  comitis  ad  Pisingns  c 
mansumTatonis  ci  Cuatonis,  et  mansum  Geilonis,  ct 
mansum  Gozberti,  et  manstim  Wolfonis,  cl  mansiim 
Altmanni ;  in  minislerio  Karamanni  comitis  ad  Seer- 
ziugas  d  mansis  Atolli  el  Liutboldi ;  ad  Swanningase 
mansum  Liubolti,  el  ad  Wilaresbacb  r  mansis  Ra- 
tolli  ct  Herigeri :  et  in  ministerio  Hhuadarii  co- 
inilis6  adTeiuingas  h  mansis  Amalonis,  clGerharti, 
et  Luilliarii,  etWolfoerli,  et  Nilonis  ;  ad  Filingas  ■ 
inansis  Witonis  el  Heimonis ;  ad  Nordstclnn  i  man- 
suin  Otoniset  Reginkcri;  ad  Forrtim  k  mansum  Pru- 
ningi  ct  Waningi;  ad  Speichingas  l  mansum  Ollonis 
ct  Waramanni,  et  Adalmari ;  ad  Tanheim  m  man- 
sum  Tuatonis  :  in  minislerio  Erchangarii  comitis 
mansiun  Ruadleozzi  de  Ileimbak  n,  cl  niansum  Fre- 
hoifi  de  Talahusun  °et  Olgariide  Puahhein  r;  et  in 
ministerio  Rihwini  i  comitis  inansum  Snizolli  de  Hul- 
linvillare  r,  niansum  Gundwini  de  Chezzinvillare  s 
inler  Kiselmari  ct  Facconi  inansum  tinum,  cl  tnan- 
sum  Roalperii  de  Lanchasalaclii  ',  cl  duos  mansos 
de  Zillcslata  u,  et  mansuin  Amalrici,  cl  Ralduvini  de 
Hebinhow  T,  el  mansum  Puwonis  de  ICnwillarc  *,  et  p  limo  ordine  prxdiclo  tradiderat   monasterio ,  fisco 


1071} 
A  mansum  Huneperli,  et  mansum  Heiirali  de  Tan- 
iiinglioiiiiin  .T  :  de  miiiistorio  OJalrici  comilis  man- 
sum  Rihwini  de  Slctim  »  dc  Mavacdorf »«  mansis 
Isatnberli  ,  ct  Ruadberli,  et  Ruatbaldi,  et  Arnolti, 
et  mansum  Walberli  de  Fisbach  "*,  et  inansum  Theo- 
tramnide  Clibisturnon  fr,  quxfiunl  simul  xlvii,  nul- 
lum  ccnsum  ant  tribulum,  aul  opera,  vel  araluras, 
aut  alias  quaslibet  funcliones  exigere  aut  exaclarc 
prxsumalis,  sed  sicut  nos  in  nostra  elccraosyna  con- 
cessimus,  ita  perpctuo  maneant.  Has  vero  nostr.e 
aucloritalis  litteras,  ut  ab  omnibus  raelius  credanltir 
atque  conservcntur,  de  annulo  noslro,  subter  jussi- 
mus  sigillari. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Hclisachar  rccognovi 
elsubscripsi. 

Data  pridic  Nonas  Junias,  anno  Cbristo  propitio, 
quarlo  iraperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti,  in- 
dictione  10  M.  Acluni  Aquisgrani  palatio  regio,  in 
Dci  nomine  fcliciter  Amcn. 

LXXV. 

PRO  EODEM    MONASTERIO. 

(Anno  818.) 
[Apud  Neugarl.,  ibid.,  pag.  169.] 

In  nomine  Domini  Dci  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinante  providentia, 
impcrator  Augustus. 

Ctim  locis  divino  cultui  mancipatis  quiddam  Iar- 
gilionis  noslrx  muiiere  qtiippiam  conferimus ,  id 
nobis  el  ad  slabililatem  imperii  nostri,  el  ad  xlernx 
\ilx  prxmium  capessemium  profuturum  liquidocre- 
diiiitts.  Proindc  notum  essc  volumus  omnium  fide- 
liiiin  nostrorum praescntium  et  futurorum  sagacilati, 
qnia  vir  vcnerabilis  Gauzberlus  abbas  monastcrii 
sancti  Galli,  quod  cst  situm  in  pago  Durguowe,  sug- 
gcssit  noslrx  serenitali,  eo  qnod  quidam  homo  no- 
niine  Isingrimus  olim  pcr  strumenta  cbartarum  le- 
galiter  Iradidisset  quasdam  res  propriclatis  sux  in 
pncsentia  nobilium  virorum  ,  qnx  sttnt  in  eodcm 
pago,  monaslcrio  ctti  ipse,  auctoreDeo.prxlalus  cst, 
cl  sccundum  legem  veslituram  logitimam  praedictum 
hahuissct  monastcrium.  Sed  dum  prxdiclus  Isin- 
gritnus  infidclis  nobis  exisleret,  el  in  eadem  infidc- 
lilate  interfcclus,  res  proprias,  quas  habebat ,  fisco 
reducuc  sunl:  siinililcr  et    istas,  quas  dudtim  lcgi- 


■  Iloudingen,  lirope  arcem  Furstcnberyh. 
•>  Guningen,  in  cap.  rur.  Wurmling. 
c  Bisingen, interliahlingenetareemHohenzollern. 
d  Sclierzingen,  in  cap.  Ebing. 
e  Schweninijcn ,  ad  Nirri  fontcs,  prope  Villingen. 
'    Weilersbach,  interRolwilamet  tlicluni  oppiilum. 
6  AL,  Buadharii  com. 
•>  Tuoningen,  vcrsus  Frcni-Montem. 
»   Viltinga  oppiduin,  ct  vicus  Haud. 
i  NordsteUen,  prope  Ilorb. 
k  Pforhehn,  ad  Daniibium  intcr  arcem  Warten. 
1  Speieh ingen,  in  comit.  Hochcnberg. 
m  Tanheim  dit  Furst. 
n    Heimbach,  propc  Dorbnan  oppidum. 
0  Thalausen,  infra  Hotwilam  ad  Nicrum. 
P  Bucchen,  Bucheim,  quod  cum  cxloris  locis  hac- 
tcmis  recensilis  ad  vclercm  Berlholdesbarara   refe- 


rimus,  uli  ct  comilcs  Frumoldum,  Cunthardum, 
Karamannum.Rliuadarium,  et  Erchangarium. 

<i  Rihwinus,  comes  Turgovix. 

»  Uzweil  apToggios. 

'   Kesweilcn  in  Turg. 

t  Landschlacht  p.trochix  Allnau  ib. 

"   Zitlschlact  parochix  Sittcrdorf  ib. 

T  Ilennau,  vicus  cum  ccclesia  paroch.  ap.  Tog_- 
gios. 

»  Ifwe.il  paroehix  Richelsec  in  Turg. 

y  Dtmikon  vcl  Tennickcn. 

1  Stetten  prope  Marisburgum  in  Linzeovia,  cujus 
comes  crat  Odaricus. 

•«  Errore  librarii  pro  Maracdorf,  Markdotf. 

1'b  Fischbacb. 

«  Kluftern. 

drf  Indiclio  10  currcbal  an.  817,  Lmlovici  Pii  quartu. 


107 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 


1078 


social.r  sunt.  Nos  vero  jussitmis  Kichoino  corniti  «  A  possidet,  vel  qux  deinceps  in  jure  ipsius  sancli  loci 


hanc  rem  diligenter  inquirere  ,  et  nobis  nuntiare. 
Qui  ad  nos  veniens ,  ei  rem  diligehter  inquisilam 
nunliavit  ila  se  habcre,sieui  ipse  Gauzpcrlus  assere- 
bat.  Unde  placuit  excellentix  nostrx  ob  animx  no- 
strx  emolumentum  prxscriptas  res,  quas  jirxfatus 
Isingrimus  prxdicto  tradidit  inonaslerio,  non  solura 
reddere,  verum  ctiam  et  per  hanc  nostrx  auctorila- 
tis  confinnalionem  prxdiclo  fieri  monasterio,  per 
ijuam  modernis  futurisque  lemporihus  rectores  prx- 
nominati  monasterii  teneant  atque  possideant.  De- 
cernimus  igitur  atque  jubemus ,  ut  niillus  quilibet 
nostris  el  fuinris  temporibus  prxdiclas  rcs  ,  quas 
prxscriptus  Isingrimus  juste  et  legaliter  prxdielo 
tradidil  monasierio,  de  eodem  eoenobio  abstrahere. 


voluerit  dlvina  pietas  augeri,  ad  causas  audicndas, 
vel  freda c  exigenda,  aut  mansiones  '  vel  paratas  ", 

faciendas,  aul  lidejussores  tollendos,  aut  honiine3 
ipsius  monasterii,  lam  ingcnuos  quani  et  servos.su- 
per  terrara  ipsius  commauenles,  irralionabiliter  di- 
slringendos,  nec  ullus  redhihilioncs,  aut  illicitas  oc- 
casiones  requirendas  nosliis  et  futuris  leinporibus 
ingredi  auderet,  vel  ea  qux  snpra  memorata  sunt , 
penilus  exigere  prxsumanl;  sed  liceat  memoralo 
abbali ,  suisque  successoribus,  res  prxdicti  mona- 
sterii  cum  otnnibus  sihi  subjectis,  ct  rebus  e$  ho- 
niinihus  ad  se  jtisle  aspicienlibus  vel  pertinen- 
tibus  sub  tuitionis  atque  immunilatis  noslrx-  de" 
fensione,   remola   lotius  judiciarix  potestaiis  in- 


aut  aliquam  injustam  calumniam,  aut  inquietudinem  B  quieludine,  quieto  ordine  possidere,  et  nostro  fide- 


liler  parcre  imperio  :  quatcnus  ipsos  monachos  qui 
ihidem  Dco  famulari  videntur,  quicte  consistentihus, 
pro  nohis  el  conjuge,  proleque  nostra,  alque  stabili- 
late  totius  imperii  a  Deo  nobis  collati,  cjusque  cle- 
mentissima  miseratioue  per  immensam  conservandi 
jugiter  Domini  misericordiam  exorare  delectet.  Hanc 
itaque  auctoritatcm,  ut  pleniorem  in  Dei  r.omine  ha- 
heat  firmitatera,  ct  a  fidelihus  sanctx  Ecclesioe  ,  et 
nostris  verius  credatur,  ,et  diligentins  conservetur , 
de  annulo  nostro  suhter  jussimus  sigillari. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Hclisachar  recognovi 
et  subscripsi. 

Data   iii  Nonas  Junias  ,  anno,  Christo   nropilio, 
quinto  imperii  Ludovici  piissimi  Augusti,  indiclione 
^  11  { .  Actum  Aquisgrani  palaiio  regio  in  Dei  nomino 
feliciter.  Amen. 

LXXVII. 

PRO   MONASTERIO   FLORIACENSI. 

(Anno  818.) 

[Apud  D.  Bonquet.,  ibid.,  pag.  511 ,  ex  Perardo  in 

instrum.   pro  Hist.  Burgund.,  pag.  46.] 

In  noniine  Domini  Dei  et  Salvaloris  nostri  Jesu 

Chrisii,  Ludovicus,  divina  ordinante  providentia.im- 

pcrator  Augustus. 

Cum  petitionibus  servorum  Dci  justis  et  raliona- 
bililius  divini  cultus  aniore  favemus  ,  superna  nos 
gratia  muniri  non  ambigimus.  Notura  sit  igiturom- 
nihus  fidclihus  sanclx  Dei  Eeclesix  et  nostris,  tam 
pra?sentibus  quam  futuris,  quod  detulit  nobis  vene- 
D 


conira  ipsum  ccenobium,  cjusque  rectoribus  facere 
aut  ingerere  prxsumat  :  sec!  quidqnid  dc  ijtsis  vel 
in  ipsis  prxlaii  ipsius  monaslerii  ,  oh  utilitatcm  ct 
profcctum  ejusdcm  facere  volncrint,  libero  in  omni- 
bus  pcrfruanlur  arhriirio  faciendi.  Et  nt  hxc  aticlo- 
ritas  firmiorem  obtineat  vigorem,  de  annulo  noslro 
subler  eam  jussimus  sigillsri. 

Durandus  diaconusad  vicem  Helisachar  recognovi 
et  snbscripsi. 

Data  ivNonas  Junias  anno,  Cliristopropitio.quinl» 
imperii  domui  Ludovici  serenissimi  Augusti.  indi- 
ctione  I  i  •>.  Actuni  Aqnisgrani  palatio  regio  in  Dci 
nomine  fciiciler.  Amen. 

LXXVI. 

PRO   EODF.M    MONASTERIO. 

(Awio  818.) 

[Apud  Neugart.,  ibid.    ex  Coltectione  diptomatica, 

D.  deHalle.] 

In  nomine  Domini  Dei  cl  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinanteprovidentia,im- 
perator  Auguslus 

Cura  petitionibus  servorum  Dej  justis  et  rationabi- 
libus  divini  cullus  amore  favemus,  superni  muneris 
donum  nohis  a  Domino  impcrliri  [confidimus].  Id- 
circo  nolum  csse  vohimus  omnibus  fidelibus  sanctx 
Dei  Ecclesix,  ct  nostris,  prxsenlibiis  scilicet  et  fu- 
turis,  quia  monaslerium  S.  Galli ,  quod  est  silum 
in  pago  Durgiiowe,  ubi  venerabilis  vir  Gauzbertus 
abbas  prxcst,  qnod  sulijectum  fuit  episcopalui  san- 
ctx  ecclesix  Conslanlia?,  ubi  modo  Wolfleozuo  epi-  u  rabilis  vir  Adalgandus  abbas  cx  monasteiio   sancti 


scopus  prxest,  cum  nionaebis  ibidcm  Doinino  mili- 
lantibus,  cum  rcbus  et  hominibus  sibi  subjectis,  et 
legaliter  aspicientihus  vel  pertinentihus  sub  noslra 
suscepimus  defensione,  et  immunitalis  tuilione. 
Prxcipicnles  crgo  jubemus,  ut  nullus  judex  publi- 
cus,  velquislibct  cx  judiciaria  poteslate  in  ecclesias 
aut  loca,  vel  agros,  seu  reliquas  possessioncs,  quas 
modemo  tempore  in  quibuslibet  pagis ,  vel  territo- 
riis  infra  ditionem  imperii  nostri  jtiste  ct  Iegaliler 

•  Richoinus,  al.  Richwinus ,  comes  Turgovix. 
b  Anno  818  currcbat  indictio  11. 
c  Fredum,  mulcta,  vel  etiain  quxvis  exactio. 
A  Mansio  boc  loco  pio  dcbito  accipitur,  missosseu 
legalos  pr  ncipis,  aliasvc  publicas  personas  hospitio 


Benedicti  Floriaccnsis,  quod  cst  construclum  in  pago 
Aurelianensi  super  fluvium  Ligeris,  uhi  ipse  sanclus 
Bcnedictus  corporc  requiescit,  auctoritatcs  immuni- 
tatum,  avi  videiiecl  nostri  Pippini  quondam  regis, 
seu  domni  et  genitoris  noslii  Caroli  piissiini  Augu- 
sti,  in  quihus  erat  insertum,  quod  sive  ipsi,  sivean- 
lecessores  eomm,  reges  videlicet  Francorum,  pra> 
falum  monastcrium  cum  rehus  ct  hominibus  ad  se 
perlinentibus  et  aspicientibus,  sub  tuitione  et  defen- 

excipiendi ,  eisque  victum  necessarium  submini- 
strandi. 

o  Paratx  ,  expensx  in  hospitum  stiseepiione  fa- 
ciendx. 

f  Couvetiil  indictio  II  anno  818. 


10:9  LUDOYICI  I  COGNOMENTO  PII 

sioue  sua  Iiabuissent  ,   cl  eorum  iinmunilatibus  au-  A 

■  loriuimn  a  juditiariippolestaiis  inquicluJine  scni- 

per  dcrensum  et  niunilum  fuisset.  Ob  rei  tamen  flr- 

milatem  poslulavit  nobis  prscfatus  abbas  ut  ob  amo- 

rem  Dei  et  rcverentiam  sancli  Petri  et  sancti  Bene- 

dioti  paternum  seu  pnedccessorum  nostrorum  morem 

sequentes,  immunitalis  noslrne  pracceptum  circa  ip- 

stim  sanctum  a  locum   fieri  censereraus.  Cujus  pcli- 

tioni  assensum  praebtiimus,  ct  hoc  noslrae  auctorila- 

tis  pracecplum  circa  ipsum  sanctum  locum  fieri  de- 

rrcvimus  :  pcr  quod  praecipimus  atque  jubemus  ut 

nullus  judex  publicus,  ct  quislibet  ex  judiciaria  po- 

lcstate,  in  ecclesias  aul  loca,  et  agros,  seu  reliquas 

possessiones,  quas  inoderno  tempore  in  quibuslibcl 


1080 
LXXVIII 

rr.0    MONASTF.RIO  FLOIUACEKSI. 

(Anno  818.) 

[Apud  D.  Bouquet.,  ibid.,  ex  schcdis  D.   Claudii 

Estiennot.) 

In  nominc  Dei  ct  Salvaioris  nostri  Jesu  Christi, 
Ludovicus,  divina  ordinante  providentia,  imperator 
Augustus. 

Omnibtis  cpiscopis,  abbatibus,  ducibus,  comilibus, 
vicariis,  centenariis,  teloneariis,  aclionariis,  vcl 
omnibus  rempublicam  administrantibus,  seu  exlcris 
fidclibus  sancta?  Dei  Ecclesiae  et  noslris,  tam  pra> 
sentibtis  quam  futuris,  notum  sit  quia  vcncrabilis 
vir  Adalgattdus  abba  ex  monastcrio  Floriaccnsi , 
quod  est  constmctum  in  pago  Aureliancnsi  stiper 


pagis  aut  tcrritoriis  infra  diiioncm   imperii  nostri  ^  flu>ium  LigeriSi  in  honore  videlicel  S.  Petri  prin 


juste  et  legaliter  possidct,  et  quod  dcinceps  in  jure 
ipsus  sancti  loci  voluerit  divina  pietas  augeri ,  ad 
causas  audiendas,  ct  freda  exigendn,  aut  mansiones 
ct  paratas  faciendas,  aut  fidcjussores  lollendos,  aut 
homines  ipsius  monasterii  super  terram  ipsius  com- 
manentes  distringendos,  nec  ttllas  redhibiliones  aut 
illicitas  occasiones  requirendas  ,  nostris  ct  futuris 
tcmporibus  ingredi  audeat,  et  ca  quse  supcrius  me- 
morata  sunt,  pcnitus  exigere  prasumat;  sed  liccat 
memorato  abhati  suisque  successorihus  res  praedicli 
monasterii  sub  immunilatisnoslrse  defensionc  quieto 
ordine  possidere.Et  qtiando  quidem  divinavocatione 
supradiclus  abbas  et  successores  ejus  de  hac  luce 
migraverint,  quandiu  ipsi  monachi  intcr  sc  tales  in- 
venirepotuerinl,  qui  ipsam  congregationem  secun- 
dum  regulam  sancti  Bcnedicii  regere  valeant ,  per  C 
hanc  nostram  aucloritalcin  et  conscnsum  licentiam 
habeant  eligendi  abbates ;  quatenus  ipsos  monacbos 
qui  ibidemDeo  famulari  videntur,  pro  nobis  el  con- 
juge  proleque  nostra,  atque  stabililate  lotius  impe- 
ril  nostri  a  Deo  nobis  concessi  atque  conservandi , 
jttgiter  Domini  misericordiam  exorare  delectel  b.  Et 
quidquid  rebus  prxfati  monasterii  fiscus  exigere 
poterat,  prafato  monaslerio  ejusque  congregationi 
ibidem  Deo  famulanli  conccssimtis ,  ut  eis  ad  scrvl- 
lium  peragendum  augmentumvel  supplemcntum  Cat. 
El  ha:c  auctoritas  ut  nostris  ftiturisquc  lemporibus, 
Domino  prolegente,  valeat  inconvulsa  mancrc,  eam 
inanii  propria  sublcr  firmavimus  ,  et  annuli  nostri 
impressione  subter  sigillari  jussimus. 

Signttm  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Durandus   diaconus   ad  vicem   Helisacbar  rcco- 


gnovi. 

Dala  vt  Kalendas  Auguslas,  anno,  Christo  propi- 
lio,  quinto  imperii  domni  Ludovici  serenissimi  Au- 
gusli,  indictione  undecima.  Actum  Atirelianis  civi- 
late  in  Dei  nomine  feliciter.  Amen. 

«  Corrupte  tecundum,  apud  Perardum. 

b  Male  apud  eumdem,  deberent. 

«  Meminit  hujtis  privilegii  Adrevaldus  in  libro  dc 
Miraculis  sancti  Benedicti,  cap.  19,  his  verbis  :  <  Re- 
gali  munifiecntia  htiic  sacratissimo  coenobio  a  pri- 
,cis  Francorum  regibtis  per  pracepli  pniprii  syn- 
grapbunt  concesstim  fuerat  uli  qiiatttor  naves  immu- 
lies  ab  omni  debilo  fisci  liberrimo  ptr  alvcum  Ligeris 
jiscurrerent.  >  Postea  narrat  Adrcvaldus  niiraculum 


cipis  apostolorum  et  S.  Benedicti  confessoris.  uhi 
ipse  S.  Benedictus  corpore  requiescit,  delulit  nobis 
auctoritatem  praceptionis  domni  ct  genitoiis  nostii 
honae  memoriac  Caroli  piissimi  Augusti,  m  qua  con- 
tinebatur  quod  avus  noster  Pippinus  quondam  rex 
et  idem  genitor  noster  contulisscnt  monasterio  eidcm 
tcloncum  dc  quatuor  navibus,  quae  per  Ligeris  fiu- 
men  scu  caelera  flumina  propter  sal  et  csetera  com- 
mercia  disctirrebant,  necnon  et  dc  carris  et  sagma- 
riis  necessaria  ipsius  monaslerii  vel  congregationis 
i',.idem  Dco  faniulanlis  deferentibus,  et  dc  villis,  vcl 
de  omnibus,  undecunque  fiscus  teloncum  exigcre 
poterat.  Pro  firmitalis  namque  studio  poslulavit 
nobis  prxfalus  abbas  ut  paternum  seu  pradcces- 
sorum  noslrorum  morem  seqnentes,  hujuscemodi 
auctoritatis  noslrx  c  beneficium  eidem  conccdere- 
mus  vcl  confirmaremus.  Quod  et  fecimus,  clc. 

Siguiim  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Helisachar  reco- 
gnovit. 

Data  vi  Kal.  Aug.,  anno,  Christo  propilio,  5  impcrii 
domni  Ludovici  piissimi  Atigusti,  indiclione  II. 
Actum  Aurelianis  civitate  in  Dei  nomine  felicitcr. 

Amcn 

LXXIX. 

pro  monasterio  magmocensi. 

(.•Ihiio  818.) 

[Apud  D.  Bouquct.,i'*irf.,  pag.  513.] 

In  nomine  Domini  Dei  ct  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinante  providentia,  im 
**  pcralor  Augustus. 

Cum  locis  divino  cultui  mancipatis  ob  divins 
servitutis  honorcm  opem  congmam  ferimus,  et  rc- 
gium  morem  decentcr  implemus,  et  id  nobis  profu- 
turum  ad  oelcrncc  remunerationis  prsemia  capessenda 
veraciter  credimns.  Nolum  igitur  csse  volumus  fulc- 
libus  sancta;  Dei  Ecclesis  et  nostris,  prxsentibus 
temporc  Rahonis  comitis  factum.  Mabillonius,  lib. 
xxviti  Anual.  Bcncd.,  num.  79,  vellet  Adrevaldum 
habere  vadem  consimilis  miraculi.  Observat  pra?- 
lerea  idem  Mabillonius  per  id  lemptis  Flonaci  vi- 
ei.isse  sludia  liuerarum,  leslante  Thcodulfo  m  ca- 
nilulari,  ciijus  capitc  19  presbyteros  monrl  ul  con- 
«ianguincos  suos  ad  srholam  millant  m  ccclosia 
S.inctfc  Crucis,  qua;  calhedralis  est,  aul  in  mona- 
Sterio  S.  Aniani  aut  S.  Benedicti. 


■ir.SI  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  I0S2 

scilitct  et  futuiis,  qualiter  nos,  sicut  in  aliis  auclo-  A     Durandiis  diaconus  ad  vicem   Helisachar  reco- 
ritolibus  nostris  conlineiur,  Hoinionem  vcnerabilem      gnovi. 


abbalem  ex  monastcrio  eiijns  voeabulum  est  Ma- 
gnus  Loetis  (Manliett),  quod  est  conslructum  in  bo- 
nore  S.  Sebastiani  in  pago  Arvernico,  el  congrega- 
tinnem  illius,  cum  rebus  illorum  juste  sibi  compcten- 
tibus,  sub  nostra  suscepimus  plenissima  defensione 
ct  immunilatis  tnitione.  Et  ideo  deeernimus  atque 
per  hos  apiees  impcrialcs  noslros  sancimus  ut  om- 
nes  res  cjusdem  monasterii,  sicut  diximus,  cum 
omnibus  sibi  subjectis,  sub  noslroe  defensionis  immu- 
nitate  consislanl.  Prxcipicntes  ergo  jubemus  at- 
que  prsccipimus  utnullus  judex  publicus.aut  cujus- 
libct  superioris  aul  inferioris  ordinis  reipublicae  pro- 
cnrator,  ad  causas  judiciario  more  audicndas,  in 


Data  xvi  Kal.  Sept.,  anno,  Christo propilio,  5  im- 
perii  domni  Ludovici  piissimi  Augusli,  indictione  11. 
Actum  Andecavis  palatio  in  Dci  nemine  felicitcr. 
Amcn. 

LXXX. 

PRO   LOTIURIO  ISIPERM  CONSORTB. 

(Anno  818  ".) 
[Apud  Grandidier,   Hist.  de  t'Kgl.   de  Slrasbourg, 

tom.  II.  pag.  167,  ex  cod.  ms.  n.  2718  BibliothecK 

regi;e  notis  lyronianis  exarato  >>.] 

In  nomine  Domini  et  Salvatoris  noslri  Jesu  Cbri- 
sli,  Ludovieus,  divina  ordinanlc  providcnlia,  impe- 
rator  Augustus  '.   Noliim  sit  omnibus  fidclibus  no- 


stris,  lam  prxsentibus  quam  etfuturis,  quia  nos  di- 

ecclesias,  villas,  seu  rcliquas  possessiones  qurc  mo- g  ,    .    ...    .    ,.     .    n ..    ,    _       -,.   . .. 

"  lecto  fibo  Lolhano  Cresan  d  et  consorli   inipcrn  no- 

stri  concedimus  ad  proprium  ex  quadam  villa  nostra 


derno  tempore  in  quihtislibet  provinciis  ad  cumdem 
locum  pertinent,  vel  [quas]  deinceps  aul  per  nos  ant 
pcr  alios  quoslibet  in  jure  ipsius  monasterii  divina 
pielas  voluerit  augeri,  ingredi  prasumat,  nec  frcda, 
aut  tributa,  aut  mansiones,  aut  paratas,  aut  telo- 
neum,  aut  lidejussoros  tollere,  aut  homines,  lam 
ingcnuos  quam  scrvos,  supcr  terram  ipsius  Ioci 
commanenles  distringere,  »ec  ullas  publicas  fun- 
clioncs,  aut  redhibitiones,  vel  illieitas  occasiones 
requircre,  quibus  in  aliquo  idem  monasteriuni  sibi- 
que  subjecli  aliquod  injusle  paliantiir  incommoduni ; 
nostris  fuluri6que  temporibus  quisquam  tam  leme- 
rarius  existat,  qui  id  faciendi  sibi  potestatem  altii- 
buere  audeat.  Et  quidquid  dc  rebus  prscfati  mona- 


qux  sita  est  in  pago  Alsacinsc,  quaj  dicilur  Herin- 
stein,  niansum  dominicum  cum  omnibus  supra  po- 
sitis  ct  alios  mansos  t.nntum  sexaginta  ad  eum  per- 
tineniihus,  cum  mancipiis  desuper  commaiientibus 
et  ad  cosdem  sexaginia  mansos  aspicientihus.  Ilas 
vero  res,  sicut  supcrius  continetur  scriptum,  cmn 
domihus,  xdiliciis,  mancipiis,  lerYis,  pralis,  silvis, 
pascuis,  aquis  aquarumve  decursibus,  molendinis, 
mobile  ct  immobile,  tibi  dilecto  filio  nostro  Lothario 
imperatori  ad  proprium  per  hanc  nostrc  auctoii- 
tatis  largitionem  tradimus  ad  possidcndiim  ;  ita  vi- 
delicet  ut  quidquid  de  eisdem  rcbus  et  mancipiis  fa- 
cere  vei  viudicare  volueris,  libero  in  omnibus  per- 


sterii  (iscus  sperarc  pcterat,  totum  nos  pro  a-terna  C  frllaris  arbitrio  fatienui.  El  ul  ha,c  iargitio  uon3(io 


remunerationc  praediclo  monasterio  concedimus,  ut 
perennibus  lemporibus  in  alimonia  pauperum  et 
slipcndia  monachorum  ibidem  Deo  famulantium 
proficiat  in  augmentum  :  qualenus  ibidem  Deo  ser- 
vicnlcs  pro  nobis,  conjuge  proleque  nostra,  atque 
stabilitate  tolius  imperii  a  Deo  nobis  conccssi  atquc 
conservandi,  jugilcr  Dei  misericordiam  exorare  dc- 
beant.  11 1<;  vcro  aucloritas  immunitatis  nostrx,  ut 
per  curricula  annorum  inviolabilem  atque  incon- 
vulsam  oblineat  lirmitatcm,  manu  propiia  subter 
firmavimus,  et  annuli  nostri  impressione  signari 
jussimus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 


nis  noslneper  futura  tempora  inviolabilem  obtineat 

firmitalem,  manu  propria elc. 

LXXXI. 

e  PRO  ABDATU  APRIMON.VSTERIENSI. 

(Anno  818.) 
[Apud  Grandidier.,  ibid..  ex  coil.  ms.  Chronhi  No- 

vientensis  qui  exstat  Selestadii  in  bibliothcca  heati 

Hhenani  f.] 

ln  nominc  Domini  Dci  ct  Salvaloris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus  divina  ordinantc  providentia 
imperator  Augustus. 

Si  erga  loca  divinis  cullibiis  mancipala  propter 
araorem  Dei  ipsique  in  eisdem  locis  famulantibus 


»  Charta  est  anni  incerli,  sed  fuit  data  post  an-  D 
num  817,  quo   Lotharius  a  palre  fuit  rcniintiatus 
iiuperaior.  Praecetlitvcro  mensem  Octobrcm  8-1,  quo 
idem  Loiharius  Irmingardem  duxit  uxorem. 

k  Charla  hx-c  vigesima  quinta  exstat  in  capitu- 
lari  Ludoviti  Pii  qtiotl  er  codice  r<;gio  tyronianis 
nolis  cxarato  vulgavit  P.  Carpenterius,  in  Alpbabelo 
tyroniano,  pag.  55.  Ex  Carpenlciio  descripserunt 
Bouquctus,  in  Scriptor.  Hcr.  Francic.  tom.  VI,  pag. 
016,  et  lleumaiinus,  in  Comment.  de  re  diplom., 
tom.  I,  pag.  -413.  De  nolis  tyronianis  fuse  agunt 
auctores  Gallici  Nov;e  Diplomalicx,  lom.  III,  pag. 
562-622.  In  bibliolheca  majoris  ecclcsix  Argenti- 
nensis  cxstabat  olim  pncslans  psalterium  notis  ly- 
ronianis  exaratum,  aureisque  capilellis  dislinctum. 
Codicem  illum  viilerat  anno  lillS  Argentinx  Jnan- 
nes  Trilhemius,  illumque  maxinic  cclcbrat  Polygra- 
phia?  hbro  quinto.  Argcnlinensis  illc  codcx  Armcnia- 


eis  antea  dicebatur  exaratus  lilleris,  usque  dtim 
praedictus  abbas  in  illo  rccognovisset  notas  tyro- 
nianas,  quarum  significalionem  exhibet  Gruleius, 
pag.  30. 

0  Formula  h;ec  initialis  decst  in  ms.  codicc,  seJ 
intltibie  supplenda. 

J  Nolanda  hie  venit  Caesaris  appellatio  tunc  lem- 
poris,  eo,  quo  hic  sumilur,  sensu  uiaxime  rara,  qua 
nusquam  usi  stmt  Eginhardus  aliivc  scriplores,  ubi 
Lolharium  consortem  imperii  a  patre  noniinatiim. 
mcmorant. 

p  Hoc  diploina  bis  refert  Schcepflinus  in  Alsali;c 
diploraatica!  tom.  I,  intcr  sincera,  pag.  66;  reclitis 
vero  inler  adullcrina,  pag.  105. 

*  H;cc  cbarta  non  exslat  in  archivo  abbalia;  Apri- 
monaslcriensis. 


1083  LUDOVICI  I  COGNOMENTO  PIl 

beoeficia  opportuna  largimur,  prxmium  nobis  apn'l  A  deant,  lioc  est  : 

Deum  seternaeremunerationis  rependi  non  diflidimns. 

Idcjrco  Doverit  omuium   Odelium   nostrorum   tam 

pnescntiom  quam  ftiturorum  indusiria,  quia  vene- 

raliilis  Tlieopaldus,  abbas  nionaslerii  quod  uuncu- 

palur  Novienliim  sive  Ebersbeim,  quod  est  silum  in 

pago  Ulisacix,  supra  ripam  fllc  fluminis,  in  comilatu 

Kiricbbeim  «,  quod  vir  illuster  Eiicb  dux  in  liono- 

rem  Domini  nostri  Jesu  Christi  e(  sanctorum  aposto- 

lorum   Petri  et  Panli,  sanclique   Mauricii  martyris 

ct  sociorum  ejus  per  magistcrium  beatae  memoriae 

Theodali   sacerdolis  Clirisli  construxit  b,  praesen- 

tavit  nobis  immunitalcin  et  privilegia  domni  et  geni- 

toris  nostri   Caroli  bonae  mcmoria;  Augnsli.  Quae 

cum  perlecta  in  audientia  principum  recitata  fnis- 


108* 
Sulza  '  curiis  domiuica  cum 
omnibus  pertinentiis  suis ,  id  cst,  ecclesia  cum  de- 
cimis  suis;  curtis  portae  cum  omni  dccima  salicae 
terrae,  sive  invineis,  sive  in  agiis  vel  pratis,  vel 
etiam  forestis  et  omnibus  novaiibus  ipsonnn,  vel 
etiam  de  animalibus  quoe  nutriumur  in  ipsa  curli 
dominica.  Capella  etiam,  quae  cella  Sancti  Petri  di- 
cilur,  in  supradictam  curtim  port;c  cmn  omnibus  ad 
se  pertinentibus  pertinet ;  capclla  etiam  in  villa  quac 
Sarracnza  '  dicilur,  in  ipsani  curtim  portcc  perli- 
ncns;  in  banno  Regenesheim  Mecimae  duorum  man- 
snum,  et  in  Gnndolvcsheim  u  qninque  mansuum,  et 
in  Bercholz  '  decimae  vinea:  unius  in  ipsam  curiim 
perlinet  ;  iu  Balteresheim  i  ,  et  in  Batenbeim  k ,  ct 
Ruoleichesbeim  ',  et  in  llirzveit  m,  et  in  Bollewilre" 


sent,  eontinere  videbanlur  quod  idem  genitor  noster  B  quidquid  in  su|iradiclam   curliin  dominicam  Sulza 


ob  amorem  regni  coelestis,  speeialiier  tainen  ob  re- 
verenliam  Tbebcorum  martyrum,  eo  quod  ipsorum 
suffragiis  post  muita  dispendia  ac  diflicultalcm  pu- 
gnae  resumplis  viribus  in  festo  passionis  eorum  de 
Barbaris  triumphasset,  praedictum  monasterium  spe- 
ciali  quodam  afleclu  scmper  sub  plenissima  defen- 
sione  vegiae  immunitatis  lutatus  sit.  Quapropler  ro- 
gavit  nos  idem  praedicliis  abbas  cuiu  Joniino  VuJf- 
baldo  advoeato  suo,  ut  paternum  morera  sequenles, 
ipsum  supradicti  crenobii  locum  et  ipsius  praecipuas 
curtes  in  tutelam  nostrae  imperialis  defensionis , 
exeiusa  omni  comitiali  seu  liscali  polestate,  recipe- 
remus.  Nos  ergo  majorum  nostrorum  exemplo  pro- 
vocati,  simulque  ipsi  loei  utiiilali  et  nostrae  saluti 


respicil,  decimas  in  curtim  porl;n  pcrsolvit.  Familia 
lota,  sivc  militaris,  sivc  cetisuaiis ,  vel  ct  scn'ilis, 
cum  omni  bannn  de  ipsa  villa  sive  marcba  eum  omni 
libcra  ulilitate  in  ipsam  curlim  dominicam  pertincl ; 
quoe  marcha  orditnr  in  jugo  nionlis  qui  Beleus  ° 
dicitur,  ultra  locum  qui  Breidenbrunno  vocatur,  el 
pertingit  in  dcscensum  usque  per  mcdium  villae  qna; 
Reteresheim  p  vocatur ;  in  latiludine  vero  a  medie- 
tale  villae  quae  Alreswilre  <!  dicitur,  usque  in  anti- 
quiim  alveum  fluvii  qui  Lorfaha  r  dicitur,  ct  est 
sita  in  comitatu  Illechik  »,  et  in  episcopatu  Argen- 
linensi.  In  Egenesheim  '  curtis  dominiea ,  cum 
quarla  parte  banni  et  decimis  ipsius  allodii  cum 
aliis  pertinentiis  suis.  In  Sigoitcsbeim  u ,  ctirlis  do- 


providentcs,  petitioni  ipsorum  iu  omnibus  annuere  C  minica  cum  omnibus  appendiciis  suis,  vineis  et  agris 


decrevimus.  Prxcipienles  itaquc  imperia.Ii  auclqri- 
lale  jubcmus  ut  nulhis  judex  publicus,  nulla  judi- 
ciaria  potestas  noslris  aut  futuris  lemporibus  ipsuin 
supradictum  locum ,  vel  curtcs  ipsius  pnteslative 
ingredi  prcesumant ;  ncc  paratas  ,  aut  mansiones  c 
ibi  faciant ,  ncc  qucmquam  hominum  conslringant, 
nec  quidquam  dejurefisci  nostri  inibi  requirant; 
sed  proedictus  Thcopaldus  abbas,  el  omnes  succes- 
sores  ipsius  ipsas  curtes  cx  hoe  ct  deineeps  pote- 
slalive  et  lotalitcr  cum  oinni  inundiburde  d  possi- 

»  De  comitatu  Kirichhcim,  qui  cl  pagus  Tronin- 
gorum  dicitur,  consulatur  Schoepflinus,  Alsat.  illust. 
tom.  1,  pag.  Gil  et  663. 

b  Vule  Chronicon  Novientense. 

c  lucumbebat  provincialibus  onns  missos  et  lcga-  J) 
tos  regios,  comiles,  duces  aliosque  magistratus  pu- 
blicos  rccipiendi,  eisque  mansiones  sive  diversoria 
pro  cujusque  dignitale  et  conditione  praestare.  Hic 
sumuntur  mattsiones  pro  bospitii  jure  quo  praedicti 
gaudebanl,  et  paratip  p.ro  expensis  ad  eorum  sus- 
cepiiones. 

d  Iil  est,  tutela  ct  dcfensione.  Lege  Glossaria  Wa- 
cblcri  et  llaltausii,  pag.  1101  el  1373. 

»  Oppidulum  Ober-Sulz. 

f  liodie  Sermcrsheim,  supra  Benfelilam  situs.  Ibi 
adliuc  supcrsunt  ad  lllum  fluviura  rudcra  anliquae 
capcllae  sanelo  Udalrico  dicatae. 

6  llodie  Rexltcim,  prope  Ensisbemium. 

h  Ilodie  Gundelskeim,  vicus  prope  Kufacum. 

'  Hodie  Berghollz,  piope  oppidum  Gebweiller. 

I   Hoilic  Raltersheim,  prope  Ensishe.mium. 

k  Hodie  vicus  Battenheim,  quoque  prope  Enst- 
sbemium. 


et  pralis ,  mansus  censuales  ct  serviles ,  mancipia 
utriusque  sexus;  capella  ipsius  curtis  cum  omnibus 
decimis  ipsius  praedii :  dccimae  vero  salicae  lerrae  ci 
servilium  beneUciorum  ad  portam  monasterii  perli- 
nent ;  medieias  dominii,  sive  banni  de  tola  marca 
in  ipsam  curtim  dominicam  cum  foresle  et  oruni  uli- 
litate  perlinet.  Ipsa  autem  marcba  incipit  a  villula 
quae  Mezeral  vdicilur,el  terminatur  in  rivofluvii  qui 
Vachonna*dicitur,  juxtavillulamquaScottenwilre  v 

1  Hodie   Rurehheim,  eliam  prope  Ensishemium. 
"•  Ilodie  Uirzvelt,  vicus  intcr  Ensisberaium  et  No- 
vum  Brisacum. 

n  Hodie  Botlweiter,  duabus  supra  Kufacum  leucis. 

0  Beleus,  sive  Belns  mons,  Germanice  Belchen, 
Gallice  Balon,  omnium  Vogesi  monlium  habetur  al- 
lissimus,  et  dualius  leucis  a  Murbaco  distat,  non 
confundendus  cum  altero  ejusdem  nominis  in  co- 
mitatus  Burgundici  finibus  prope  Belfortum  sito. 

p  Retcrslieim,  paulo  supra  Rtifacum. 
i  Almswiler,  prope  Sultzbacum  Sundgoviae. 
r  Rivus  Lauch. 

8  Legatur  Schoepflini  Alsatia  illustrata,  tom.  I, 
pag.  661. 

1  Fgisheim. 
u  Shjolsheim. 

v  Hodie  vicus  Vallis  Gregorianae,  Mezernl  quoquc 
dictus,  ad  oppidum  Monastericnse  pertinens. 

*  Hodie  rivus  Fachina  sivc  Fecltt,  ortus  cx  duo- 
bus  rivis  confluentibus  prope  urbem  atque  abbaiiam 
Honasleriensem. 

y  Hodie  vicus  Stosviihr,  non  longc  ab  oppido  Mo- 
nasleriensi  distans. 


1085 


DlPLOMAl  V  ECCLESIASTICA.  1080 

in  ialiiudiue  vero  ultra  Vachonham  jnxta  A  linenliis.  In  INorthus  ',   curlis  dominica  cuiii  onmi- 


vocatur 

Lucelwilrea  usque  inamnem  qui  Muliljaeli  b  vocatur, 
in  comitatn  Illichick ,  cl  in  episcopalu  Argentinensi 
sita.  In  Olltiswilre  c,  c.urtis  dominica  cum  allodio 
vineariun  et  agrorum  ,  mansus  censuales  ei  servi- 
les;  deciuue  ipsius  prsedii  totaliterad  portam  mona- 
slerii  in  usus  pauperum  ethospitum  pertinent.  Ban- 
nus  ipsius  allodii  eumonini  mundihurdcsua  in  ipsam 
eurlim  pertinet,  viis  scilicet  et  inviis ,  exitihus  ct 
redditihus  ,  communisvero  haniius  usque  in  alveum 
Eggenhach  d  et  alveum  Ilie  fluminis  ,  usus  vero 
ligiiorumcl  pascua  ad  saginandos  quinquaginta  por 
cos  in  Westerholz  in  ipsam  curtein  perlinet :  sita 
est  autem  in  comitatu  Kjrchheim.  In  Sccrewilre  c, 
curtis    dominica    cum    vinei»  et  agris   et   prali 


bus  appendiciis  suis;  salica  lerra  cum  decimis  snis, 
quaR  ad  portam  pertinent.  In  ipsa  villa,  et  in  liini- 
dencslieim  i ,  et  in  Luineresheim  k,  medielas  eliaai 
hanni  iu  ipsam  curlim  pertinet.  In  Utenheim  ',  cur- 
tis  dominica  cum  salica  terra  ct  decimis  ipsius,  ec- 
clesia  eum  decimis  suis  :  quarla  pars  hanr.i  in  ipsam 
curtim  perlinet.  In  Valva  m,  curtis  dominica  ct  sa- 
!ica  lerra  cum  curtihus  et  pratis,  et  quarta  parle 
banni,  In  Hillesheim  °,  curtis  uominica,  salica  terra 
cum  decimis  suis,  eeclesia  eum  decimis  suis,  ban- 
nus  lotahtcr  cum  omni  inundeburde  et  omni  utili- 
tate.  In  Witencsheim  °,  curtis  dominica  cum  om- 
nibus  pertinentiis  suis,  salica  terra  cuni  decimis 
suis,  bannns    cum  omni  dominio.  Capclla   Nivera- 


mansus   eensuales  et  curtes  ipsorum,    et  bannus  B  tesheim  p,  cum   decimis   suis.  In  Muotcresholz  4, 

ipsius  pradii  el  villieatio  in  ipsam  curlim  dominicam 

pertinet ;  decim.x  salicsc  terrse  ad  portam  monasterii 

respiciunl.  ln  Chagenheim  ',  curlis   Dominiea  cum 

salica  tcrra,  curtes,  curtcfieia,  mansus  serviles  et 

censuales,  cum  molcndino  et  piscationihus,  et  fa- 

milia   aliisque  appendiciis  et  omni  lihera  utilitate. 

1  n   Sanneresheim  e,  curlis  dominiea   cum    saliea 

leira,  curtes,  mansus  serviles  et  censuales,  ecclesia 

ipsius  villa?  cum  dcciniis  suis  ;  decimae  vero  salicx 

terraj   ad  portam   perlinenl ;  hannus   et  villicatio 

ipsius  prsciiii  ve!  familia;  in  ipsam  curtim  pertinet. 

In  Hittenheim  b,  curtis  dominica   cum  salica  terra 

ct  omnihus  pcrlinenliis  ipsius,  molendino,  piseaiio- 

nibur. ;  ccclesia    parochiaiis  cum   omnibus  decimis 


curtis  dominica,  salica  terra  cum  decimis  suis,  cc- 
clesia  cum  decimis  suis  :  medietas  banni  in  ipsam 
curtim  pertinet.  Capella  in  Baldenheim  r.  cum  me- 
dielate  deeimarum  ipsius  vills.  In  Artolvesheirn  *, 
curiis  dominica  cum  omnibus  peitinontiis  suis,  sa- 
lica  terra  cum  dccimis  suis,  ecciesia  cum  decimis 
suis,  bannus  lotaliter  cuui  omni  uiilitaie.  Capella 
in  Bircnhcim  ',  eum  decimis  ipsius  villsc.  In  Gru- 
zenheim  ",  curtis  doniinica  cum  salica  terra  ac  dc- 
eimis  ipsius,  ccclesia  cuin  onini  decima  ipsius  barmi, 
bannus  totaliter  cum  omni  dominio  el  lihera  ulili- 
tale.  In  Wizwile  v,  qu;c  sita  est  in  pago  Brisigau- 
gensi,  curtis  dominica  cum  oninibiis  appeudiciis 
suis,  ecclesia  cuni  onmihus  decimir,    suis,   bannus 


ipsius,  decimae  salic;c   terne  ad  portam  pertinent :  C  Cum  omui  libera  ulilitate.  In  Burcheim  x,  curtis  do- 
medietas  banni  ipsam  curtim  respicit  csim  suis  per-      minica,  salica  terra  eum  decimi»  suis,  ecclesia  cum 


i  Hodic  viculus  Wilir  in  Gregoriana  Valle,  com- 
muniter  dictus  Klein-Wihr,  qucc  uhima  nuncupatio 
idcm  est  ac  Lucelwilre.  Lutzel  cnim  est  vetus  vox 
theotisca,  quse  parvum  quid  signilicat,  Alsal.  illusl., 
lom.  I,  pag.  726. 

>j  Hodie  rivus  Muhlbacii,  quem  incolae  vocant 
Kleinlkalbach,  et  prope  qucm  situs  est  vieus  MM- 
bach  pertiuens  ad  oppidum  Monasteriense. 

c  Orschweiler  sive  Orchweyer,rtrope  Selesladium. 

d  Tonciis£r/reH6flc/i,  qui  superiorem  Alsatiain  ab 
inferiorc,  et  dio3ccsiin  Argentinenseni  a  Basileensi 
dividil. 

c  Scherweiler. 

f  llodie  vicus  Kogenhcim  propc  ahhatiam  Ebers- 
lieimcnsem,  pertineiis  ad  cpiscopum  Argentiuensem, 
in  quo  illa  babet  curiam  doininicalem. 

8  Sermersheim. 

b  Huttenheim. 
Norlhausen,  vulgo  Nartz. 

i  Hodie  Hindishetm,  iribus  supra  Argenloraltim 
leueis  distans,  perlinens  ad  episcopum  Ai  gciitinenscm, 
in  ballivatu  Dachsteinensi. 

1  Hodie Leimersheini,  propellipsheim,  spcclansad 
eumdein  cpisenpum,  in  ballivatu  Beiilcldensi. 

1  Vtenheim  vicus  ad  Beinachios  pertinens,  in  quo 
cumparocho  decimasdividit  abbatia  Ebersbeimcnsis. 
Jns  patronatus  intcgrum  ad  eamdem  abbatiam  olim 
pertiuebal;  scd  vi  transactionis  aimo  1740  inilx  tri- 
bus  vicihus  hoc  juregaudet  episcopus  Argentinensis, 
|  cl  quarta  vice  abhas. 

■"  llodie  Valfl,  inter  Benfelilamet  Ohcrehnhciiiiiuui 
silus,  vicus  ad  Nohiles  de  Andlau  spectans. 

"  Ilodio  Hillzen,  vicus  ad  episcopum  Argcntinen- 
sem  peitinens,    in  quoomnihus  deciuiis,  euria  do- 


uiinieali  etjurepalronatus  gaudet  abbalia  Aprimona- 
sleriensis. 

0  IIodieWi»is/if!Mi,  vulgo  Witzon, in  quo  vicopra^- 
dicla  ahhatia  adhuc  habctjus  patrouatus  et  deeimas, 
quas  cum  paroeho  dividit. 

P  Ni/fern,  vicus  diiahus  lcucis  ah  Aprimonaslcrio, 
hodie  deslruclus.  Exslal  lanliim  capella  S.  Calha- 
ruiie  ad  prxdictam  abhatiam  pertineus,  in  parochiae 
Schwabsheimensis  distrietu. 

i  Hodie  Mietersholz,  sesquileiiea  a  Selcstadio  ver- 
sus  Bhciium  situs,  ad  Balhsamhausios  pcrtinens,  in 
quo  ahhalia  Ehcrsheimensis  curiadominicali.decimis 
et  jnre  palronattis  gaudet. 

r  Baldenheim,  vieus  est  ad  D.  de  Waldner  peiii- 
nens.  Decimarum  dimidiampartem  ibi  hahetahhalia. 
In  Baldenlieim  olim  fuit  capclla  S.  Oswaldi  ad  eain- 
dem  speetans  ahhatiam  :  hodie  est  deslrueta,  ct  li- 
tulus  ejus  dicitur  iu  ecclesiam  Ebersheimensis  mona- 
I1  sterii  translatus. 

s  Hodic  Artelshem,  inferioris  Alsatia?  Bhcnum  in- 
ler ac  Selestadiuni  vicus,  ad  piiiieipein  dc  Iiohan- 
Soubise  perlinens.  In  eo  cum  parocho  decimas  divi- 
dit  ahbatia  Aprinioiiaslei  iensis,  qua?  quoque  ihidem 
gaudet  curia  dominicali  et  jurc  patronalus,  ut  supia 
in  Utenheim  diximus. 

'  Hodie  vicus  Bindern,  propc  Ehersheiniensc  mo- 
nasterium,  pertincns  ad  episcopum  Argeniinensem- 
Curiara  dominicalem  in  co  possidct  abbatia  Ebers- 
heimensis. 

u  Grusenheim. 

v  Weisweiicr. 

*  Bunjhcim. 


10s7  L13D0V1C1  I  COGNOMENTO  PII  10*8 

dcciniis  suis  ,  bannus  ciim  onini  libcra  iililitatc.  In  A  ricorum  grcgi,  corumquc  posteris  pixfatam  ciiricm 
Lagelcnlieim a,  «Miriis  dominica,  sahca  lerra  cum  de- 


ciinis  ipsius,  ecclesia  cum  decimis  suis,  bannus 
cum  onini  «lominio  suo  a  lipa  Rlicni  usqne  ad  ri- 
pam  lllc  fluminis.  Ilaque  prxdictus  Tlicopaldus  ab- 
bas  et  omucs  succcssores  ipsius  has  prxliclas  cur- 
tes  cum  omnibus  perlinenliis  ipsarum  absque  ulla 
contradictione,  seu  convulsione,  vel  diminulione  ali- 
cujus  judiciariae  polestalis,  sen  saecularis,  sive  spi- 
ritualis  per  munilicenliani  noslra:  impcrialis  aucto- 
ritatis  cl  largitatem  mcliorando  ct  augmentarido  po- 
lestativc  possideant,  quatenus  fratres  inibi  Deo  ser- 
vienles  ipsum  pro  salute  nostra  ac  pro  statu  imperii 
nostri  frequcntius  exorcnt.  Etut  haec  noslra  impe- 
rialis  aucloritas  nostiis  el  fuluris  lemporibus  stabilis 


Aniitium,  cum  univcrsis  adjaccntiis  suis,  mansis, 
videlicct,  districlis,  ac  pontibus,  lerris,  ac  vineis,  ct 
campis,  piscalionibus,  cultis  el  incullis,  montibus, 
vallibus,  et  planitiebus,  rupis,  et  rupinis,  aquis, 
aqnarum  decursibus,  paludibus,  judiciariis,  serviset 
ancillis  utriusque  sexus,  legalibus  quoque,  placitis, 
aquarumque  districtis  a  lermino  de  Cadro,  usque 
ad  Trasiae  pontcm,  oinnia  in  intcgrum,  siculi  ad 
eam  jusic  ct  legaliter  pcrtinere  dignoscitur,  jubcmus, 
ul  pr.Tilicia  congregatio  sanctsc  Cumanx  ccclesi;e 
sacerdotum  et  clericorum,  qui  pro  tempore  Dco 
sanctoque  Abundio  confessori  el  marlyri  Pclagise 
dcservierint,  potestalcin  habeat  eain  tcnere,  possi- 
dere,  et  quidquid  ex   eadcm  curlc  suisquc  lcgalibus 


et  inconvulsa,   Christo  largiente,  permaneaf,  manu  B  pertinenliis  facere  voluerit,  facial  ex  nostra  plenis- 

sima  impcriali  auctorilale.  Praecipicntes  ergo  sanci- 
mus  ut  nullus  dux,  comes,  aut  quilibet  reipuhlicse 
procurator,  ncque  aliqua  pcrsona  magna,  vel  parva 
utriusque  sexus,  eujusque  ordiuis,  aut  dignitatis  cx 
praetaxala  curte  Anutium,  vcl  perlinentiis  suis  ali- 
quam  diminorationcm,  aut  invasionem  facere  pra:- 
sumat,  nec  cisdem  bominibus  ejusdem  curtis,  scu 
infia  pra-taxalis  finibus  tam  ingenuis,  quam  servis 
degentibus  u!'o  in  tempore  in  qualibet  functione 
publica,aut  rcdbibiiionis  exactione,  vel  excnbia  pu- 
blica  audeat  molestare,  ncc  aliquid  de  eo,  qua;  supcr 
memoravimus  abstrabcre,  vel  diininutionem  facere, 
quoque  lempore  prsesumat;  sed  liceat  pradicta; 
sacerdotum  et  canonicorum  congrcgationi,  suisque 
^  successnribus,  qui  pro  temporc  fuerint,  pnefatam 
etirtem  in  intcgrum  ad  laudem  et  decus  sanctse 
Romanpe  Ecclesia:  quiete  et  pacifice  possidcre,  proul 
hactenus  possessa  est  ex  publica  parte.  Si  vero, 
quod  mininic  credimus,  contra  hujus  nostri  prascepli 
slatuta  quisquam  temerarius  cxsliterit,  sciat  se 
compositurum  auri  purissimi  libras  centum,  medie- 
lalem  palatio  noslro,  et  niedietatcin  parli  pra:dicla3 
congregationis.  Ut  autcmverius  credatur.ct  diligen- 
lius  ab  omnibus  observeiur,  manu  propria  approba- 
lum  impressione  annuli  nostri  jussimus  insigniri. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  recognovi. 

Dalum  pridie  Kal.  Augnsii ,  anno  Dominica; 
incarnationis    818,    indiclione    undccima    domini 


propria  subter  signavimus  ct  annuli  nostri  impres- 
sione  sigillavimus. 

Signum  domni  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Ego  Durandus  notarius  ad  vicem  Domini  Hclie  b 
archicancellarii  recognovi, 

Data  Kalendis  Maii,  anno.  Christo  propitio,  5  piis- 
simi  imperatoris  Augusti.  Acluni  Trhonie  seu  Kilik- 
hein  c  in  coiuilatu  dommi  Wttorandi  comitis,  in  con- 
cioneimpcratorisct  principiim,  annoDominicx  incar- 
natianis817,  indictione6d,inChrislinoininefelieiter. 

LXXXII. 

rno  MOXASTiiuio  cohensi. 

[Anno  818,  pridie  Kal.  Aug.) 

[Ughelli,  Italia  sacra,] 

Ludovicus  divina  providcntia  semper  Augustus. 

Cum  justis  petitionibus  sacerdotum  ac  servorum 
Dei,  quas  auribus  nostris  insinuavcrint,  libenter 
annuerimus,  et  cas  cum  Dci  auxilio  ad  effectum 
pervcnire,  feceiimus  non  solum  regiam  ct  imperia- 
lem  consueludinem  exercemus,  verum  ctiam  libcra- 
litatem  ad  stalum  lerreni  rcgni  corroborandum,  tpiod 
ad  aaernam  beatitudinem  capessendam  profuturum 
esse  confidimus.  Idcirco  notum  cssc  volumtts  om- 
nibus  ftdelibus  sanctac  Dei  Ecclesia;  et  nostris,  pru> 
scnlibus  scilicet  et  futuris,  quia  adicns  serenitatcm 
uoslri  culininis,  videlicct  totitis  sanclae  Cumana; 
Ecclesiae,  lam  saccrdotum  quam  et  clcricorum  ordo 
generaliter  obsccrando,  ut  pro  Retributoris  superni 


ainore,  et  inluitu  animx  nostra;,  nostritpie  domini  p.  Ludovici  serenissimi  imperaloris,  anno  ejus  imperii 


genitoris  Caroli  piae  recordalionis  pra;slantissinii 
imp.  quamdam  curtem  juris  regni  noslri,  qux  vo- 
ealur  Anutium  jtixta  lacum  Lucanum,  cum  perti- 
nentiis  et  adjacentiis  suis  legaliler  ad  eamdem  per- 
linentibus  perpelualiter  possidendam  concedere  di- 
gnaremur.  Nos  quoque ,  qui  ratam  prospeximus 
ptistulalionem,  coruiiidem  precibus  libenter  acqute- 
vimus,  concedentesjam  diclo  ordini,  cunctoqtie   cle- 

8  Lagelnhcim. 

b  Forsitan  Helisachar  caiicellarius:  in  chartis  Lu- 
dovicianis  memoralus. 

c  De  palalio  regio  in  Kircheim  multa  habcnt  Bes- 
selius  in Chronico Gotlwicensi,  tom.  II,  lib.  m,  pag. 
487,  ctScltocplliiius,  Alsat.  illust.  tom.  I,   pag.  704. 

d  Annvis  lncarnationis  817  iion  convcnit  cuni  anno 


quarto  e.  Actum  Cumo  ad  Sanctum  Petrum  iu  Dei 
nomine  fcliciter.  Amen. 

LXXXIII. 

PRO  HAGALOXENSI    S.    rETRI  ECCLESIA. 

(Anno  819.) 
[Apud   D.  Bouqucf...  Recueil    des    hisl.,    tom.    VI, 
pag.   513,  ex  Sammarth.,  tom.  III  Gatlia;  Chri- 
sliana,  p.  538.] 
In  nomine  Domini  Dei  el  Salvatoris  nostri  Jesu 

quarto  imperii  Ludovici  Pii,  qui  incidit  in  annuin 
818,  nec  cum  imiictione  sexU  tiua;  limcerallS. 
Dein  indictio  1 1  currcbat  anno  818,  scu  quarto  Lu- 
dovici.  II.ec  et  alia  vin.i,  si  non  adulterinum,  saltciu 
interpolalura,  reddunt  boc  diploma. 
c  acribeudum  quinlo. 


1089 


DIPLOMATA  ECCLESIASTIGA, 


1050 


Christi,  Ludovicus,  divina  ordinanlc  clemcnlia,  iin-  A  lenlias  noslraj  ut  Iransitumeipcrviam  regiam,  quam 


perator  Auguslus. 

Constat  uos,  divina  ordinante  gralia,  csoteris  mor- 
talibus  supcreminere  :  undc  dportct  ui  cojus  prac- 
ccllimus  uiunere  studeamus  modis  oumibus  ccclesia- 
sticis  rebus  opem  fcrrc.  Idcirco  nolum  fieri  volumus 
omnibiis  fidelibus  noslris,  pncscntibus  sciliccl  et 
futuris,  scu  successoribus  nostris  fidelibus  sanctas 
Dei  Ecclesia:,  quia  plactiit  nobis  pro  mercedis  noslr;c 
augmento,  ct  xtcriix  remuneralionis  fructu,  quam- 
dam  villani  qua;  csl  in  lerritorio  Magaloncnsi, 
cujus  vocabulum  est  Villanova,  sicnt  cam  Rdberlus 
comcs  iu  beneficium  habuil,  ecclesia;  S.  Peiri  Ma- 
gnloncnsis.ubi,  Dcoauctore,  Argerinius  prsest.quia 
constat  eam   e\  praedictis  rebus    fuissc,   cum  omni 


slratani  sive  calcialam  dicunt,  ejusdcm  aqua;  conce- 
deremus,  qualiter  [quatenus]  ad  prsediclum  moi.a- 
steriuin  nostris  ct  fuluris  temporibus  absque  ali- 
cujus  impedimento  venire  potuisset  :  et  iu  eodem 
loco  velle  pontcm  facere,  ut  transeuntibus  niliil 
impedimenlura  esset.  Cnjns  petitioni,  quia  justa  ct 
prxdicto  monastcrio  utilis  esse  videbalur,  asscusuin 
prxbuimus,  cl  licenliam  aquxductum  pcr  praediciain 
Slralam  esse,  lanlum  ut  pons  dcsupur  lalis  fieret, 
qui  transeuntibus  nibil  obessel,  concessimus.  Idcirco 
prsecipimus  atqucjubemus  ui  nullus  quilibet  nostris 
ncc  futuris  leraporibus  aliquod  obstaeuluni  aut 
impedimentum,  vel  calumniam  rectoribus  praedicli 
monasterii  de  prasdicto  aqu;cducto  facere  aut  inge- 


ntegritate  reddere,  ita  duniaxat  ut  quidquid  recto-  B  ««•  prssumat,  sed  absque  ullius  infesiatioiie  boc 


res  ac  minislri  praediclx  scdis  deinceps  pro  oppor- 
tunilatc  ipsius  ccclesi  <■  <le  cadem  villa  vcl  de  iis 
qiiae  ad  cam  modenio  tempore  pertinent,  facere 
voluerint,  libero  potiantur  arbitrio  ad  haec  facienda. 
Et  ideo  omnibus  prsecipimus,  ac  per  lias  litteras 
statuimus,  ut  nullus  qttilibet  fidelium  nostrorum, 
lam  prxscntium  quam  fittnrorum,  prsedictam  villam 
cum  omnibusad  sc  pcrlinentibus de  praedicta  sede 
abstraherc,  aut  aliquid  imminncre,  aut  injustam 
interpellalioncm  ingcrcreprxsumat;  sed,sicuta  no- 
bis  injunctum  est,  ct  pcr  hanc  nostram  aucloritatem 
praedictae  ecclcsiae  coufirmatum,  ila  perpeluo  per- 
maneat.  El  ut  li.cc  auctoritas  lirmiter  babealur,  ct 
per  futura  tempora  niclius  conservelur,  de  annulo 
nostro  subier  jussimus  sigillari. 

Signuin  Ludovici  screnissimi  imperatoris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  llelisachar  reco- 
gnovit. 

Datum  Idibus  Martii,  anno,  Christo  propitio,  6 
impcrii  doiiiui  Ludnvici  excellentissimi  Augusli, 
indiclione  12.  Actum  Aquisgrani  palatio  rcgio  in  Dei 
noiniiie  felicilcr.  Ainen. 

LXXXIV. 

PR.0   HOfUSTEl',10  DEENSI. 

(Auno  810.) 

[Apud  D.  Bouqnct.,  ibid.,  pag.  516,  ex  Chifllei.  in 

prob.  ad  Hist.  abb.  Trenorcensis,  pag.  191.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi  ,  Ludovicus  divina  ordinapte  providentia 
jmperator  Augustus. 

Notum  sit  oiimium  fidelium  nostrorum,  praesen- 
tiuin  scilicet  ei  luturoruni  sagacitati,  qualiler  vir 
venerabilis  Arnulfus  abbas  ex  monastcrio  sancti 
Eiliberli,  quod  est  situm  in  insiila  ipi;r  diciiur  Ileri, 
propiur  iucursioncs  barbarorum qui  frequenleripsum 
monasterium  depopulautur,  foras  in  pago  qui  dicitur 
Ei,badellicus(//er(»at((jc),  in  loco  cujus  vocabulum  est 
Deas  a,  pcr  noslrum  coiiscnsuin  atque  adjulorium, 
novuin  monasterium  ;edificusse,  el  ob  commoditatcm 
ejusdcm  monasterii,  et  congregalionis  ibidcm  degen- 
lis,  ex  fluvio  (jui  dicitur  I!e  !ouia  (la  Bologue),  aquam 
ibi   velle  perducerc;  obsecrans  clementiam  exccl- 


quod  nos  concessimus,  ratum  ct  slabile  onini  lem- 
porc  permaneal.  El  ul  b;ec  noslra  jussio  omni 
tcmpore  siabilis  ct  inconvulsa  pcrmaneat,  de  annulo 
nostro  subter  jussimus  sigillari. 

Ego  Durandos  diaconus  ad  viccinllelisacliar  reco- 
gnovi  et  subscripsi. 

l);ita  xvii  Raleudas  Aprilis  aiino,  Christo  propilio, 
C  imperii  doiiini  Ludovici  piissiini  Augusti,  indi- 
clione  12.  Aclum  Aquisgrani  palaiio  in  Dei  noinine 

fuliciter.  Ainen. 

LXXXV. 

rilO  M0.NASTEM0  CONCHENSI     1N     DIOECESI      RUTHENE.NSI. 

(Anno  819.) 
[Apud  Baluzium,  Cnpitul.,  pag.    14IG,    ex   archivo 

fj  monasterii  Conchensis.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jcsu 
Chrisli,  Ludovicus,  divina  ordinanteprovidenlia,  im- 
perator  Augustus. 

SluUis  Qdelium  nostrorum,  et  prxcipue  liis  qui  in 
occiduas  partes  sunt  conslituli,  nosse  credimus  quali- 
ter  vir  religiosus  Dado  quodam  nomine,  qui  noslris 
tsinporibus  religione  et  sanclitate,  ilivina  sibi  adini- 
niculanlc  gratia,  emicuil,  iliiin  quieteni  appeteret 
et  vacando  videre  vellct  quain  suuvis  est  Doininus, 
ipioddjm  locellum  in  pago  Rulenico  supcr  rivulum 
Dordunum,  cujus  vocabulum  est  Concas,  inveiiiens 
huic  negotio  aptum,  quo  in  loeo  nonnulli  Cbristiani 
propter  metuiii  Saracenorum,  qui  illam  terrani  pe- 
ne  totam  devastarunt  ct  iu  ercmum  redegeruiit,  du- 

D  dum  confugietites,  permodicum  construxerunt  ora- 
torium,  ipse  assumpto  labore  propriis  manibus  eum- 
dem  locumjuxta  vires  mundare  alque  stirparc  cu- 
ravit,  et  ul  aplus  ejus  quieti  forel  operaui  dedit.  Sed 
non  post  mullos  dies  vir  religiosus  Medraldus  iiomi- 
ne  eumdem  loeum  simul  cum  meniorato  Dadone  ad 
babilaudum  elegil.  Et  quia  fainaiu  boiue  opiuionis 
vcra  religio  illorum  apud  convicinos  sparserat,  non- 
nulli  postponentes  spculuin,  quietam  nihilominus, 
quam  ipsi  degebant,  appelere  vitam  conati  sunt,  et 
eoruiu  religiosis  exeniplis  imitalores  lieri  cupicn- 
tes,  eoruin  se  magisterio  subdidere,  ac  dura  pau- 
latim  ipsa  congregatio  crcsceret,  ecclcsiam  ibidcui 


Vulgo  Dee  vel  Grr.nd-Lieu;  nunc  prioratus  in  dioeccsi  Namnctcnsi 


1091  LUDOVICI  1  COGNOMENTO  TIl  1032 

in  honore  DoininiDeietSalvatorisn.oslriJcsuGhrisii  Aferenle  indcfesse  valeat  observare  clpro  nohis  vel 
constmxeiunl,  el  ut  Dado  juxta  divinilu 


silii  colla- 
tum  desiderium  remoiiorem  adhuc  locum,quidicitur 
Grande  Vabrum,  sicut  et  fecit, petcret,  et  ut  Mcdral- 
dus  abhas  Qcret,  ei  ut  ipsa  congregalio  regularis, 
iuxta  (|iio.l  eis  faeullas  et  intelleclusaDomino  iribue- 
hatur,  existeret,  communi  wluntate  aclum  cst.  Ilis 
vero  iia  pairatis,  conligit  camdem  congregationcm 
ii>  nostra  propria  spcciali  defensione  atquc  tuitione 
devcnirc.  Nam  nos,  ut  pienilus  sub  regula  sancti 
Bencdicti  Domino  militarcut,  et  pcr  bonorum  mona- 
chorum  consultum  et  per  nostram  creberrimam  a<l- 
monitionem  eflicere  Domino  opitnlantestuduimus; 
ct  ad  proprias  eorum  necessitatcs  fulciendas  Je 
rebus  noslris  quiddam  ibidem  delegavimus,  ecele- 
siam  videlicet  deCermangis,  etecclesiamquaenomi-  " 
natur  Campus  Hiacus,  ct  ecclesiam  Sancti  Ciiristo- 
phori  in  Montiniaco  constructam,  cum  omni  inte- 
griiate  earum.  Similimodoetecclesiam  deGarcanga 
cum  curte  de  Gammaleria.  llerumalteramecclcsiam 
ad  portum  Acri  stib  honore  sanrti  Saturnini  con- 
structam,  cum  omnibus  appendiciis  earum.  Necnon 
similiter  conlnlimus  ibidcm  ecclesiam  Sancti  Sai- 
vatoiis  in  Cicerniaco,  et  alias  duas  ecclesias,  unam 
in  Rurnacello,  et  alteram  in  Rucenniaco,  cumomni- 
bus  adjaccntiis  earum,  aliam  quoque  ccclesiam  iu 
Ruhilia  cum  omni  intcgritate  sua  ;  a  quo  quidem 
lenore  el  Selvaniacum  et  omniaqiueihi  lcm  delegata 
suntpernostramauctorilatemsub  immunitatisUiilio- 
neplenitcrconsistere  fecimus,  ut  vidclicet  omnitem- 


pro  communi  impcrii  noslri  stabilitalc  Dominum 
exorare.  ilxc  vero  auctoritas  ut  ab  oinnibus  vera- 
cius  crcdatur,  lnanus  nostrae  signaculo  suhter  c.iiu 
roborare  et  de  annnlo  nostro  sigillare  fecimus. 

Signum  Ludoviei  scrcnissimi  imperatoris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Helisachar  recogno- 
vit  ct  subscripsit. 

Dala  vi  Iilus  Aprilis,  anno  sexlo,  Christo  propitio, 
;mp:ru  doin.ni  Ludov^i  pussimi  Augusti.  lnJima- 
nc  12. 

Aeliim  Aquisgrani  palatio  regio  in  Dei  nominc 
feliciter.  Amen. 

LXXXVI. 

rno  MONASTunio  s.  bavo.ms  cande.xsis». 

{Anno  819.) 

|  Apud  Miracum,  Donaliones  Belgicce,  pag.  55.] 

lu  iiomine  Doniini  ilei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Chrisii,  Ludovieus,  divina  oriiinanlc  providcnlia, 
imperator  Augustus. 

Si  erga  loca  divinis  cultihus  maiicipala  prcipler 
amorem  Dei,  ejusque  in  cisdein  locis  sibi  famulan- 
tes,  beneficia  opporluna  largimur,  prxmium  nobis 
apuii  Dominum  aeternae  reinuneratioiiis  rependi  non 
diffidimus. 

[dcirco  noverit  omnium  fideliura  sanclae  Dei  Ec- 
clesiie,  nostrorumque  praesentium  seilicet  ae  fulu- 
rorum  solertia,  quodvir  venerabilis  Einhardus,  ab- 
bas  ex  monasterio  quod  dieitur  Ganda,  quod  silum 
esl  in  pago  Brachbatense,  constructum  in  bonore 


pore  memoratum  monasterium  cum  eadem  congre-      sancti  1'eui  principis  apostolorum,  ubi  etiam  san- 


galione  et  cum  praedicto  loco  qui  vocatur  Grande 
Vabrum,  in  quo  inemoratus  Dado  exoptatam  sibi 
quietcm  tenuii  et  vivendi  finem  fecit,  cum  omnihus 
rebus  sibi  jusle  pertinentibus,  sive  quae  inpracsenli 
lempore  possidet,  sive  qhse  inantea  Dominus  ibi- 
dem  augeri  voluerit,  cum  bis  omnibus  proedictus 
locus  <pii  dicilur  Conchas  subspecialinostravidclicet 
ct  filiorum  ve!  snccessorum,  Deo  anuucnle,  lcmpora 
inviolabiliter  consislal,  ut  eadem  congrcgalio quictc 
semper  imperiali  ct  regali  defensione  tuta  absque 
cnjnslibet  impedimento  proposiium  suuin  Deo  opem 

■■>  Istml  Ludovici  Pii,  ut  et   Caroli  Calvi,  ilemque 
Oihonis  II  imperatoram  diplomata,  iu  favorcm  Gau- 


ctus  Oavo  confessor  Cliristi  eorpore  quiescit,  detulit 
ohlutibus  nostris  auctoritatem  immuiiitaiis  Domini 
et  genitoris  nostri  Caroli,  bona:  nieniori.c,  praeslan- 
lissimi  imperatoris,  in  qua  conlinebalur  insenum 
qualiter  ipsc  ob  aiuorem  Dei  tranquillitalemque  l'ra- 
Iruni  iu  eodem  monaslcrio  dcgentiuni,  sempcr  sub 
plenissima  defcnsionc  et  immunilatis  luiiioue  lia- 
buisset. 

Pro  finiiitalis  namque  studio,  poslulavit  nohis 
praedictus  Eiiibardus  h  abbas,  ut  paterme  auclori- 
lati,  firmitatis  gratia,  nostram   quoque  superaddc- 

[nunc  vero  seorsim.  Vide  hujuscc  tomi  col.  509,  in- 
ter  Opera  Eginhardi]    Fuit  autem  Einhardus  abbas 


densis  seu  Bavonici  monasterii  concessa,  hodieque  I)  decimus  quinlus  ccenobii  Gandensis,  et  priinus  ab- 


intcgra  cum  sigillis  snis,  Gandavi  in  palatio  episco- 
p.di  asservanlur,  quaj  pro  sua  humanilate  reveren- 
dissimus  D.  AntoniusTriestius,  episcopus  Gandensis, 
nohis  exhibuit  ac  communicavit.  Inlegra,  inquam, 
asservanlur,  ut  pote  a  Norinannis  (quod  rarum  in 
Belgicae  nioiiasleriis)  nunquani  violala,  ut  narrant. 
Ingruente  iiainque  Normannorum  in  Bclgicain  irru- 
plione,  nionae.hi  Gandenses  curo  saiictorum  pigno- 
ribns  ac  diplomatibus,  primo  Audomarapolim,  inde 
Lugdunum  Clavatum( Laon),  Picardiaiurbem,  secon- 
tulerunt,  declinandic  tcmpeslati.  Quo  in  tractu  annis 
plus  ininus  ccntumperstiterunt,  etrebus  sedatis,inde 
Gandavum.  advetussuum  monastcrium,  posliiminio 
rediernnt. 

b  Einhardus  seu  Eginhardus  est  is  qui  Caroli 
Magni,  nutritoris  sui,  ut  ipse  loquilur,  vitam  ele- 
gantcr  et  cx  iiile  descripsit.  Exstant  ejusdein  cpi- 
stola  aliquol  intcr  cpistoias  Lupi  Ferrariensis  edilse 


bas  Selingestadensis,  in  diaccesi  Mogunlina,  quod 
ipse  suo  sere  construxit  ac  dotavit;  ut  in  Cbronicis 
Lanrishamensi  et  Gandensi  Iegitur.  Gandense  poi  ro 
S.  Petri  monaslerium  sanetus  Amandus  (qui  relicio 
episcopatu  Tungensi  sen  Trajectensi,  aposlolum  per 
Flandriam  ac  Brabanliam  miiltis  annis  egii)  exstru- 
siS,  Bivcms  p^vc.puc  :  pih  i;  quem  a  ssculan  mili 
lia  ad  sacram  cl  aseeticam  traduxit. 

In  hoc  monasterio  primum  clerici  simul  in  com- 
muui  viventes,  posl  monacbi  Benedictini  rescdcrunt: 
qui  aiiiio  1537.  aucloritate  Pauli,  III  tlomani  ponti- 
iieis.  nuilata  ve»te,  faeli  smit  tanoniei ,  ut  vocant, 
saccularcs,  petente  Carolo  V  imperatore  eodemquc 
Plandrise  <■< >n »i: *■-  Triennio  post,  cura  locus  ille  S.  lia- 
vonis,  ad  Scaldis  et  Lifai  conflucntes  snus,  eidem 
Carolo  V  videretur  arci,  au  cuslodiam  urbis,  exci- 
tandac  commodus,  translatuin  est  imlo  collegium  ca- 
nonicorum   ad  parochialem    S.  Joauuis  basilicam 


1003  DIPLO.MATA  ECCLESIASTICA.  1094 

remus  aiitioriiaieni.  Cujus  peiitioni  libenter  assen- A  dum  conGdimus;  idcirco  notum  csse  volumus  cuu- 

ctis  Gdelibus  sancta:  Dei  Ecclesix,  liostrisijue,  laui 
praesentibus  quam  fuluris,  quia  diviuo  tacti  amorc 


sum  pnebuimus,  ethanc  nostram  auctorilatem,  erga 
prxdictum  monasteriiim  ejusque  rectores,  immuni- 
latis  atque  luitionis  gralia  fieri  decrevimus  :  per 
quod  pr.vcipinms  atque  jubemus  ui  nullus  judex 
]iiiljlicus,  vel  quislibet  ev.  judiciaria  poteslate,  in 
ecclesias,  aut  loca,  vel  agros,  seu  reliquas  possessio- 
ncs  memorali  monasterii,  quoJ  moderno  tempore  in 
quibuslibel  pagis  ac  terriloriis,  infra  .Jitionem  nostii 
impcrii  juste  ac  legaliler  possidet,  vol  qu;e  deinceps 
iu  ipsius  sancti  loci  commodum  voluerit  divina  pie- 
tas  augeri,  ad  causas  audiendas,  vel  freda  exigenda, 
aut  mansiones  vel  paratas  faciendas,  aut  Gdejus- 
sores  lollendos,  aut  homines  ipsius  monaslcrii,  lam 
ingenuos  quam  et  servos,  super  terram  ipsius  com- 


monasterio  Buchovia  c  nomiualo,  quod  conslructum 
est  in  lionore  sanctorum  Cornclii  et  Cypriani,  ac 
siium  est  juxla  Iacum  qui  vocatur  1'hedcrsce  d, 
quamdam  villam  proprietatis  noslnc,  sitani  in  cen- 
lena,  extagia  c  nuneupata,  quce  appellaluv  Sulgon  ', 
cum  lerminis  et  omnibus  ad  se  pertinentibus,  vide- 
licet  cuitiiilius,  aedificiis,  familiis  ac  mancipiis,  lerra 
salica,  cultis  et  incultis,  agiis,  pratis,  campis,  pa- 
scuis,  siiyis,  decimis,  aquis  aquarumve  decursi- 
bus,  molendinis,  piscatiouibus ,  viis  et  inviis,  exi- 
tibus  et  regressibiis,  omnibusque  rclius  magnis,  et 
parvis  ad  easdcm  res  jusle  legitimeque  pertinenti- 


manentes,  distringendos,  nec  ullas  redhibiliones  aut  B  bus,  aeternalitcr  in  proprium  donamus;  constiluimus 


illicitas  occasiones  requirendas,  nostris  et  futuris 
temporilms  ingredi  audeat,  vel  ea  quae  supra  memo- 
rata  suiit  exigere  praesumat. 

Sed  liceat  memoralo  abbali  suisque  successoribus 
res  pradicti  monasteiii,  tum  omncs  fredos  conces- 
sos,  sicut  in  praecepto  domini  et  genitoris  noslii 
coutinetur,  sub  immunitatis  nostr.e  defensione  quioto 
ordine  possidere,  et  nostro  Udeliler  parcre  imperio, 
quatenus  ipsos  seivos  Dei,  qui  ibidcm  Deo  famu- 
lantur,  pro  nobis  et  conjuge,  proleque  nostra,  alque 
stabilitate  totius  imperii  noslri,  a  Deo  nobis  eoncessi 
atque  conservandi ,  jugiter  Domini  misericordiam 
exorare  deleclet. 

Hanc  itaque  auctoritatem ,  ut  pleniorem  in  Dei 


quoque  et  coufirmamus  per  nostne  aucloritatis  mu- 
nitionem  ul  millus  publicus  judex  neque  dux,  neque 
comes,  aut  quilibet  ex  judiciaria  poieslate.  ecclesias, 
curles,  aut  loca,  vel  agros,  seu  reliquas  possessiones 
memorato  monasterio  praesenti  tcmpore  subjaceutes, 
vel  qu:u  deinceps  in  jus  et  dominium  ejusdem  ino- 
nasterii  divinse  pielatis  augmento  pervenerint,  ad 
causas  audiendas,  vel  freda  exigemla,  vel  paratas 
faciendas,  fidejussores  tollendos,  aut  homines  etiam 
tam  ingenuos  quam  et  servos  super  lerram  ipsius 
nionaslerii  commanentes  distinguendos  [distringcn- 
dos],  nec  ullas  redbibiliones,  vcl  bannos,  aul  illieilas 
occasiones  requirendas,  seu  ullum  placitum  publi- 
ciim  habendum,  nullis  temporibus  ingredi  (audeat) 


nomine  obtineat  lirmiiaiem,  ct  a  lidtiibus  sanctae  fi  vel  ea  quae  supra  memorata  sunt,  praesuraal  exigere, 


Dei  Ecclesia;  el  nostris  verius  ceriiusque  credatui 
et  diligentius  conservelur,  manu  propria  subterlir- 
mavimus,  et  annuli  nostri  impressione  signari  jus- 
simus. 

Data  Mibus  Aprilis,  anno,  Christopropitio,  imperii 
nostri  sexlo,  indiclione  12.  Actum  Aquisgrani  pala- 
tio  regio  iu  Dei  nomine  feliciter.  Amen. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 
LXXXVII. 

PRO  PAIITHEXONE   BGCIUVIEKSI. 

(*  Anno  810,  Junii  22.) 

[Apud  Neugart.,  Codex  Alemannicus,  p.  17,  ex  Lu- 

nig.  Spicil.,  parl.  m,  cap,  7,  de  abbatissis.] 

]n  iiomine  Doinini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 


et  ut  censuales  homines  su.e  familiat,  in  quibuscun  • 
que  locis  sint  consiitulae,  pacem  habeant,  et  coram 
nullojudice  regantur  aut  bonum  [banmim]  persol- 
vant,  aut  saeculare  nogotium  habcant,  nisi  coram 
abbatissa,  vel  ipsius  monasierii  advocalo,  sed  iiceat 
supradicti  monaslerii  abbalissis  sub  dominicae  im- 
nmniialis  luitione  quioto  ordine  per  omuia  possidere, 
Avocatis  autem,  quod  nescimus  quales  sint  quando- 
qne  fuluri,  constituimus,  et  nostra  imperiali  aucto- 
riiatc  percipimus  [proccipimusj,  ut  ipse  advocatus  in 
loeo  supra  memorato  nullum  jus  habeat  placitandi, 
vel  aliquain  judiciariam  potestalem  exereendi,  nisi 
fone  ab  abbatissa  vocatus  advenerit,  et  tunc  volun- 
tati,  sive  petitioni  ipsius  satisfeceril;  sumplus  vero 


Cbrisii,  Ludovicus,  divina  inspirante  clemenlial,im-  ^  vel  servitii  laiituni  detur  advocato  ex  parte  abbi- 


poralor  Auguslus. 

Si  locis  Doo  dieatis  quippiara  ntuneris  eonferimns 
et  imperialis  magnificentiae  morem  exsequimur,  ac 
divinum  per  boc  nobis  favorem  facilius  conciliin- 

Gaudensem,  litulo  S.  Joannis  in  titulum  S.  Bavonis 
niutato,  per  ejusdem  pontilicis  decretum.  Exirule 
Philippo  11  ntge  catholico,  Caroli  lilio,  roganie,  Puih 
lus  IV  collegiatam  S.  Bavonis  ecclesiam  ann.  1559  in 
cathedralem  evexit. 

Euit  autem  sanctus  Bavo  AgilulG  in  Basbania  co- 
milis  lilius,  obiitque  Gandavi  in  monaslerio  a  se 
fundato  ann,  050,  ut  Sigeheiius  in  Cbronico  suppti- 
lat,  aut  aimo  proxime  sequenti, 

■  Apographura  iioc  Lnnigianum  vitiosissimum 
esse  i.:  u,o  non  videbit.  Dedimus  itaque  operam  ut 
aliud,  autographo  inagis  consentaneum,  es  mbulis 


liss.e,  .ad  ununiquemque  locum  advocatus  cum  se- 
mel  in  auno  placilum  habueril,  el  duodecim  equos 
adduxerit,  tantum  honeste  procuretur.  Nullum  placi- 
tuni  prajter  voluntatem  abbalissae  usquam  advocalus 

Buchaugiensibus  nancisceremur ;  sed  incassura. 

b  Iusolila  formula.  Communior  anie  Ludevici  Pii 
aiiiolioneni  a  regno  :  Divina  ordinante  providentia ; 
rarior  :  Divina  ordinanie  clemeniia.  l'ost  anuum  833 
u-aiala  :  Divina  repropitiante  clemenlia. 

«  Al.,  Buchaugia,  Linchau. 

d  Vel  Federsee,  Latine  lacus  plumarius,  ad  dex- 
tiam  Dauubii. 

e  Al.,  eslr.gia,  vel  s.agia,  domus,  mansio,  domici- 
lium,  a  siare. 

f  Sulgen  vcl  Saulgen  oppiiium,  do;iiici!;:im  eomi- 
'.is  iiiciuoral.c  cc.il  ■:  ". 


1005 
slalu.it, 


LUDOVICI  I  COGNOMENTO  rn 


«098 


quidqtiii 


,,!,« 


lo  acquisieril,  «lua;  indc  A  assequenda,  el  ad  regui  slabilitalem  perlincre  con- 


parles  eruni  abbalissx,  (criia  advocalo;  nulluni 
ilomus  Dei  servienlcm,  sine  abbaiissa  vel  ipsius 
consensu  ad  judicium  cogat ;  nulluin  ile  familia 
sine  justa  sociorum  siiorum  deliheratione  «lamnet 
vcl  cocrceal:  iiullum  advoealum  vcl  cxaclorem  sibi 
conslituat;  niliil  privati  muneris  vel  scrvilii  a  quo- 
libcl  loro,  sive  ctiile,  sive  cellariis  quasi  cx  debilo 
ct  slalulo  sibi  jurc  cxigal;  mansiones,  seu  perno- 
ctationes  uspiaro  frequenlare  caveat;  .quoil  si  ullra 
statiiium  ei  prxceptum  in  aliquo  loco  voluerit  pla- 
cilarc,  ipsc  dc  tcrlia  sui  parle  ibidetn  sibi  conlin- 
getite  provideal  «|iiid  a«l  sumptum  liabcrc  debcat, 
nisi  Ibrte  aliqua  de  causa  ab  abbalissa  illuc  vocelur, 
aqna  tmic  decenter,  quod  oporlel,  sibi  exhibeatur. 


liilimns.  Idcirco  notum  ficri  volumus  omuibus  Odeli- 
bus  nostris,  prxsenlibus  scilicet  et  futuris,  quia  vir 
vcnerabilis  Podo  S.  Placentiua»  ccclesiae  episcopus 
per  niissiim  suum  nomine  ReginolJum  presbyterum 
ostendit  nobis  privilegia  in  quibui  coniinebantur 
donationes  regum  Longobardorum,  Hilprandi,  Uai- 
stulfi,  Dcsiderii,  necnon  et  aliorum  bonorum  bonii- 
num,  dc  ipiorum  «loualionibus  quodilam  monaste- 
riiim,  quod  nuncup;iliir  Gravacus,  tempore  domni 
ct  gcnitoris  nostri  Caroli  pi.e  recordationis  per  ali- 
quos  bomincs,  sicut  ipse  Rcginohlus  missits  pratli- 
cti  episcopi  assercbat,  injuste  abslractum  tuit,  qnam 
rem  jussimus  niissis  noslris  Adallaho  venerabili 
cjiiscopo,  et  Arlmano  comiti,  quos  ad  justilias  fa- 


Proinde  si  h:ec  slatuta  quisquam  advocatus  obsti-  B  ciendas  in  Italiam  inisimtis,  diligenti  inquisitione 

invesligare,  et  nobis,  si  ita  verum  esset,  renun- 
tiare.  Ilanc  causam  sublililer  invesligatani  delule- 
runt  jam  dicti  niissi  nostri  ad  noslram  notiliam, 
et  eam,  quanta  potuerunt  subiililate,  nobis  expo- 
suerunt.  Quam  cuni  nos  diligentius  attendendo  co- 
gnosceremus,  intcllcxiniiis  juslum  esse,  ut  prsedi- 
ctum  monastcrium  uua  cum  cellulis  et  rebus  sibi 
subjectis  ad  partem  Placenlince  episcopatus  ecclesiae 
rcdderctur,  et  ideo  praidictum  monaslcrium  suh  in- 
tegritate  pcr  hanc  nOstrse  auctoritatis  pnceplionem 
mcmorato  vencrabili  cpiscopo,  aiqne  Placentinae 
ccclesi;e  rectori  restilucre  et  conftrmare  decrevi- 
mus.  Pracipientes  ergo  jubemus  ut  nullus  fidelium 
nostrorum  prxdicto  venerabili  episcopo  Podoui,  ct 


nata  audacia  transgredi  et  infringere  prsesumpserit, 
ccniiini  libras  auii  optimi,  medietalcm  palatio  no- 
stro.  medielatem  vero  monasterio  persolvat,  et  ad- 
vocatia  cum  raeleris  commodis  justa  pnevaru  ationis 
cxaminationc  omni  lempore  carcat.  Quando  autem 
domina  et  mater  ipsius  monasterii  t!e  hac  luce  iui- 
graverit,  non  aliunde  venicns  ibi  abbatissa  consti- 
tuatur,  sed  ab  ipsis  sanctimonialibus,  deinde  a  clero 
et  populo,  quam  iJoneam  existere  cognoverint,  eli- 
gatur  ct  consliluatur;  cui  summopere  interdicimus 
110  aliquas  rcs  prafati  monasterii  cuiquam  in  bene- 
licium  concedal,  vcl  aliquo  modo  abusu  sororum  vel 
fratrum  Deo  ibi  famulanlium  alienare  pracsumat.  Et 
ut  hoec  nostrse  concessioriis  auctoriias  perpetuum 


obiiueat  vigorem,  de  annulo  nostro  subtcr  can»  jus-  C  piacentinae  ccclesia-,  vel  successoribus  cjus  de  su- 


siinns  sigillari. 

Datinn  undccirao  Kalendas  Augnsii.  anno,ChristO 
propitio,  scxto  imperii  domini  Ludovici  piissimi  Au- 
gusli ,  indiclione  ,2  ».  Aciiim  Angclhaim  •'  palatio 
publico,  in  Dci  nomine  felicitcr.  Amen. 

Signum  domini  Ludovici,  piissiini  impcratoris  Au- 
gusli  «. 

LXXXVIIL 

rn.O  MONASTERIO  GRAVENSI. 

(Anno  820.) 
[ApuJ  Ughelli,  liiilia  sacra,  tom.  II,  pag.  201.} 
In  iioiiiinc  Domini  Dci,  et  Salvatoris  nostri  Jesu 

Chrisli,  Ludovieus,  divina  ordinanle  prudentia,  im- 

pcrator  Auguslus. 


Si  res  ad  sacrosanctas  ecclesias  et  ca:tcra  venera-  D  8UDSCripSj 


pradicto  rnonasterio  Gravaco  in  pago  Placcnlino 
construclo  uttcrius  inquietare,  aut  ullam  calumniam 
ingerere  pncsumat;  sed  liceal  ci  ac  successoribus 
ejus  niemoratum  monastcrium,  tara  nostris  quam 
succcssorum  noslrorum  lemponbus,  absque  ullius 
poteslatis  vcl  personae  injustse  contrarictate,  quielo 
ordine  tenere  ac  seciindiim  sacros  canones  ordinare, 
et  quidquid  cxinde  secundum  sequitatcm  et  juslitiam 
facere  voiuerint ,  liberam  et  lirmissimam  habeaut 
potestalem;  et  ut  hacc  auctoritas  firmior  habeatur, 
ct  a  lidelibus  sanclae  Dci  Ecclesiae  ac  nostris  melius 
credatur  ac  diligcntius  conservetur,  annuli  nostri 
impressione  signari  jussimus. 
Ego  Gamlulfus  ad  vicem  Fiidugisi  recognovi,  cl 


bilia  pialoca  pertiuenles,  quae  aul  pernegligentiam, 
aut  per  quorumlihet  carnaliter  viventium  cupidita- 
tem  dc  ipsis  abstraclae  sunt,  cisdem  sanctis  ccclesiis 
el  venerabilibus  ac  piis  locis  restituerimus,  et  ad 
carum  dominationem  revocaverimus ,  haec  procul 
dubio  nobis,  et  aeternae  mcrcedis  praemia  facilius 

«  Indictio  12  respondet  auno  810. 

bErrore  amanuensispro/nje/in/ieini,  quoexAquis- 
granensi  palatio  imperator  mense  Julio  concessit, 
ibidemqtie  comitia  babuil,  ut  diserlis  verbis  testalur 
Eginbardus  in  Annalibus  al  bunc  annuni,  apud 
D.  Rouquet.,  lom.  VI,  pag.  I7S  (El  supra,  col.  5!i7). 

c  Ha;c  vcrba,  quse  in  aliis  diploinatibus  cancellarii 
nomen  notasquc  Ghronicas  prxccJunt,   fotlc  anli- 


Data  v  Kal.  Maias,  anno,  Clnisto  propitio,  7  inipc- 
rii  D.  Ludovici  piissimi  Augusli,  indict.  13.  Actum 
Aquisgrani  palatio  regio  in  Dei  nomine  fcliciter. 
Amen. 


grapharii  culpa  ad  finem  rejecta  suut.  Referl  tamen 
Bouquetus  loc.  cit.,  pag.  518,  cx  Minci  Cod.  Donat. 
Piarum,  pag.  5r>,  fraginenlum  altcrius  diplomatis, 
Eginhardo  Candensis  monastcrii  abbati  a  Lndovico 
Pio  concessi,  ubi  subscriptio  imperatoris  tandem  ad 
calccm  quoque  legitur.  Vidc  diploma  pioxime  prae- 
cedciiF. 


loff? 

LXXXIX 

TBO    MONASTERIO   FARFENSI. 

(Anno  820.) 
rApud  Mabill.,  Annnl.  ord.  S.  Benei.,  tora.  II, 

pag.  72-2.] 
In  noniine  Domini  el  3alvaloris  nostri  Jesu  Ciiri- 
sli,  Ludovicus  divina  ordinnnle  providentia  impe- 
ralor  Augustus,  omnibus  episcopis,  abbatibus,  ab- 
batissis,  ducibus,  comitibus,  judicibus,  gastaldiis, 
vassis  noslris,  vicariis,  actionariis,  centenariis,  vel 
reliquis  fidelibus,  seu  missis  nostris  ubique  discur- 
rentibus.  Cognoscaiis  quia  Ingoaldus  venerabilis 
abbas  ex  monasterio  sanctx  Dei  genitricis  semper- 
qne  virginis  Maria1,  Sabinensi  in  loco  qui  vocalur 
Acutianus,  clemenlix  regni  nostri  innotuit,  eo  quod 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  1(y)* 

A  dimus.  Idcireo  noverit  omnium  fldelium  nostrorum, 
tam  praesentium  quam  et  fulurorurn,  solertia,  quia 
vir  venerabilis  Castellanus  abbas  monasterii  Sanct» 
Mariae  veniens  ad  nos,  innoluit  eo  quod  ipse  cum 
fratribus  suis  in  valle  qux  dicimr  Asperia  mona- 
sterium  in  aedificia  antiqua  construxeril,  in  quo 
nunc,  Deo  opitulante,  cum  turba  monachorum  sub 
sancta  regula  militat,  obsecrans  ut  praedictum  mo- 
naslerium  ct  ccllulas,  quas  ipsi  ab  cremo  constru- 
xerunt,  et  nunc  ibidem  aspiciunt ;  id  esl,  ccclesiam 
Sancli  Petri  in  Arulas,  et  ecclesiam  Sancti  Joannis 
in  Riardo  et  ecclesiam  Sancti  Juliani  super  Bucia- 
cum  rivulum,  et  csetcras  res  ad  pwedictum  mona- 
slerium  Sanctae  Marioe  pertinentes  vel  aspicicntes, 
sub  nostro   susciperemus    mundeburdo   atque  tui- 


monacbi,  vel  secundum   regulam  sancti  Benedicli  R  tione ;  quatenus  iidem   monacbi  cum  omnibus  ad 


offcrti  sanclae  Mariae,  quos  ipse  ordinaliter  praevi- 
dere  debet,  fuga  lapsi,  per  episcopia  et  caetera  mo- 
nasleria,  sive  per  diversa  loca  aliquoties  appareant, 
el  retiilit  quod  nullo  rnodo  recipere  valeat,  sed  in- 
jusie  a  quibustibel  bominibus  ei  aut  missis  suis 
contradicti  fiant.  l!nde  petiit  celsiludini  nostrx,  ut 
ubicunque  eos  invenire  potuerit,  lam  ipse  quam  et 
missi  sui  atquc  ejus  successores,  a  oemine  con- 
tradicli  Gant,  sed  liceuliam  habeant  eos,  ubicunque 
inventi  fucrint,  prxsemialiler  recipere  absque  ali- 
cujus  dilalione  vel  contrarictate.  Propterea  hanc 
auclorilatem  eis  fieri  jtissimus,  per  quam  omnino 
jubemus,  ut  nullus  quislibet  ex  vobis  prxfato  abbati 
ejusque  successoribus  atque  missis  eorum,  ut  de 


eos  pertinenlibus  quiete  ac  lihere  viverent.  Cujus 
precibus  ob  amorem  Dei  et  reverenliam  divini  cul- 
tus  aurcm  accommodare  placuit  ,  et  hos  noslnn 
auctoritatis  imperiales  apices  fieri  dccrevimus;  per 
quos  prsecipimus  atque  jubemus  ut  nullus  judex 
publicus,  aut  quislibet  ex  judiciaria  potestale,  in 
prxdictas  cellulas,  aut  in  rebus  ad  prxdictum  mo- 
nasterium  legaliter  aspicienlibus  ingredi  temerario 
ausu  ad  mansiones  vel  paratas  facieodas,  aul  fide- 
jussores  tollendos,  aul  bomines  ejusdem  monastcrii 
distringendos,  aut  ulias  redhibiiiones ,  aut  illicitas 
occasiones  requirere,  aut  exactarc  prxsumat;  sed 
lieeai  prxdictum  abbatem  et  successores  suos  cum 
bis  rebus  prxsenli  tempore  ad  prxfatum  monaste- 


suis,  ut  diximus,  monachis,  vel  secundum  xquitalis  C  rium   aspicientibus   sub   nostra    defensione   quiete 


regulam  offertis  fugitivis,  uullum  impedimentum  vel 
contradiclionein  facere  prxsumalis  :  sed  ubicunque 
inventi  fuerint ,  de  prxsenti  regulariter  hujusmodi 
recipianlur;  et  qni  aliter  agere  voluerit,  sciat  se  in 
praesentia  noslia  pro  hac  re  in  rationes  advenire, 
et  has  litteras  relectas  eis  rcddere  facialis.  Et  ut 
certius  credatis  lianc  nostram  esse  jussionem,  de 
aunulo  nostro  subtus  sigillari  jussimus. 

Data  iv  Kal.  Maii,  anno  Chrisio  propitio  imperii 
domini  Ludovici  piissimi  Augusti  7,  indict.  13. 
Actum  Aquisgrani  palatio  regio  in  Dei  nomine  feli- 
citcr. 

XC. 

PRO    MONASTERIO   JlRllLEMSI    IN    DIOECESI    HELENENSI. 

(Anno  820.)  D 

[Apud  D.  Bouquet.,  tom.  VI,  pag.  522,   cx  Append. 
ad-Marc.  Ilisp.,  pag.  76(i.j 

In  nominc  Domini  Dei  et  Redemptoris  [Salvatorisj 
nostri  Jesu  Chrisii,  Ludovicus  divina  ordinanle  pro- 
videulia  imperator  Auguslus. 

Si  erga  loca  divinis  cullibus  mancipata  propter 
amorcm  Dei  ejusquc  in  eisdcm  locis  sibi  famulantes 
beneficia  opportuua  largimur,  praemitim  nobis  apud 
Dominum  aeternx  remuneraiionis  rependi  non  diffi- 

■  Indictio  14  a  mense  Septemfcri  inchoanda. 

b  Mabillojiius  lib.  vi  de  Re  diplom.,  pag.  526, 
■nemorat  pracceptum  Lndovici  daium  v  Kal.  Oct. 
eodem  anno,  a!>  eodem  Durando  recogniium,  de 
quadaro    commutatiune    inter   Hiliiuinum  abbaiem 

PlTBOL.  CIV. 


vivere  ac  residere.  Et  quandoqnidera  divina  voca- 
tione  memoratus  abbas  de  hac  luce  migraverit, 
quandiu  ipsi  monachi  inter  se  lales  invenerint  qui 
eos  sccundum  regulam  sancti  Benedicti  rcgere  va- 
leant,  liccnliam  habeant  eiigendi  abbales  :  quatenus 
ipsos  monachos  pro  nobis,  conjuge,  proleque  no- 
stra,  vc!  pro  stabililate  totius  imperii  nostri,  jugiter 
Domini  misericordiam  exorare  delectet.  Et  ut  hxc 
auctoritas  nostris  futarisque  temporibus  Domino 
protegcnte  valeat  inconvulsa  manere,  manu  propria 
sublerfirmavimus,  el  annuli  nostri  impressione  si- 
gnari  jussimus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  recognovit. 

Data  xv  Kal.  Octobris,  anno  Christo  propitio  7 
domni  Ludovici  piissimi  Augusti,  ■*  indictione  ii. 
Actum  Veru  palatio  in  Dei  nomine  feliciter.  Amen'1. 
XCI. 

PRO  MONASTESIO  PRUUIENSI. 

(Anno  820.) 

TApud  Hontheim.,  llistoria  Trevirensis,  tom.  I,  pag. 
172.] 
Ic  nomine  Doraini  Dci  et  Salvatoris  nostri  Jesu 

Dionysianuro  et  Theodariuro.  Memorat  et  aliud  pra> 
ceptiim  de  qii.Vam  cominutatione  ab  eodem  Hiiduinn 
facta  cum  Hairrado;  datum  xi  Kal.  Novemb.  SU- 
viaco  paLilio  rcgio,  eodem  anno,  et  eodem  Durando 
notario. 

35 


1090  I.t  DOVK.I  I  COCNO.MENTO  Pll  1100 

Cltrisli,  Lndovicus  divina  ordinanle  provideulia  im-  A  moliileet  immobile,  lotimi  et  ad  integrum  per  hanc 
norator  Aiiguslus.  noslix  auctoritalis  donationeni  memoralae  cellae  S. 


Si  libcralilatis  nostrx  miinerc  dc  bcncficiis  a 
Deo  nobis  cotiatis  loi  is  Deo  dicalis  qaiddam  con- 
fertmus ,  iil  nobis  et  ad  morlalcm  viiam  feliciler 
transigcndam  ,  ct  ad  xlernam  pcrpclualiter  o!;ii- 
nendain,  profnturum  liquido  crediinus.  Idcirco  no- 
verit  omiiimn  fidclium  nostrorum,  lain  prxscnlium 
quam  et  futuromm,  solcrlia,  qnia  nos  divina  aspi- 
ratione  tacli,  ct  ccolcslis  patrix  aniore  succensi,  li- 
buit  nobis  ob  animx  noslrx  salutem  ad  ■•  cellam 
S.  Goar,  ubi  ipse  sanctns  corpore  requicscil,  qu.x 
est  ex  ralione  monastcrii  S.  Salvatoris  Prumiaccn- 
sis ,  qnoil  quondam  dominus  Pippinus  rex  avns 
nostcr  cl  Berta  regina  ava  nostra  in  rcbus  proprie- 
taiis  corum  cx  fundaraento  conslruxeruni ,  ubi  B 
eiiam  prxsenti  tcmpore  Tancradus  abba  prxesse 
videlur,  quanidam  parlent  silvx,  quae  est  intra  We- 
saliam  el  Bidobricum  [Boppardiam ),  Qscos  nostros, 
vcl  qux  infra  snni,  prxscntibns  tradere,  etde  noslro 
jure  in  jus  ct  dominationem  prxfatx  cella;  atque 
monasterii  conferre.  Silva  vero  ipsa  has  hahel  ter- 
minaliones.  Incipit  cnim  Antilioli  rivnli,  uhi  ipse 
confluil  in  Khcmun,  usque  in  cum  locnm  ubi  ipse 
surgit,  inile  siilitus  Hoavclisa,  deinde  venitin  Win- 
bach  usi|ue  in  1'oron;  ex  iiule  in  Moldeshart  usque 
in  Boucha  rivulo  ,  cl  per  ipsum  suisuni  usque  ubi 
ipse  snrsil.  Inde  venit  in  rivulum  qui  vocatur  We- 
sierhcia,  et  per  ipsiim  dcorsum  usqne  ad  stratam 
qux  pergit  ad  Trigorium  *»,    tleinde  vadit  ttlira  ip- 


Goaris  cl  prxdiclo  monastcrio  S.  Salvatoris  Pru- 
miacensis  ad  slipendia  fratrum  ibidem  l>.<>  militan- 
tium  ,  vel  cunctas  cjusdem  monaslcvii  neccssita- 
tes  consulendas  ,  ob  emolumentum  aninue  nostrx 
perpetualiler  concessimus ,  atque  perpctuo  ad  ha- 
bcndiini  delegamus  ;  ila  videlicet ,  ut  quidquid  de 
lioc  reclores  et  ministri  supra  memorali  monas- 
lerii  disponere  atqne  ordinare,  vcl  etiara  faeercvo- 
luerint,  libero  iu  omnibus  pcrfruanlur  arbilrio  fa- 
ciendi,  Et  uihacc  auctorilas  largitionis  nostrx  fir- 
mior  habeatur,  el  per  futura  tempora  melius  conser- 
vetur,  inaim  propria  suliler  Ormavimus  ,  ct  annuli 
nostri  impressione  signari  jussimus. 

Siginnn  Ludovici  serenissirai  iraperaioris. 

Durandus  diaconus  ad  viceui  Fridugisi  recognovit. 

Data  iii  Kal.  Februarii,  anno,  Christo  propilio,  G 
imperiiLudoviciAugitsti,  indiclionelS.  ActumAquis- 
grani  palatio  regio ,  in  Dei  nomine  feliciler,  ainen. 
XCII. 

PHO  ECCLESIA  PARISIENSI. 

(Auno  820.) 

[Apud  Baluzium,  Cajritul.,  tom.  U,  pag.  1118,  ex 

parvo  charlulario  ccclesix  Parisicnsis.] 

In  nomiiie  Doinini  Dei  et   Salvaloris  nostri   Jesu 

Christi,  Ludovieus,    diviua    ordinantc  providentia, 

imperator  Augustus. 

Notum  sit  oranibus  lidelibns  sanctx  Dei  Ecclcsiae 
et  nostris,  prsesenlibus  scilicet  et  fuluris,  quia   vit 


sura  rivuliiin.el  venitiii  FJeiswillari  usque  ad  stra-  ^  venerabilis  Ynchadus  Parisiacx  Ecclesixepiscopus 


i.im  qu.c  pergit  ad  Confluentium,  ex  iiule  in  Basaa- 
brunnum,  ct  per  ipsum  dcorsutn  usquc  in  Granderi- 
vum,  et  per  Graudcrivum  usque  in  Rlieniim.  Inlia 
has  tcrrainatianes  quantumcnnque  ibidem  contine- 
tur,  cum  villula  qux  vocatnr  Biberesheim,  in  qua 
sunt  mansadiio  e.l  maneules  duodcciin.  Nomina  vero 
mancipiorum  hxc  sunt :  Kuodlamlus  cuin  uxore  sua 
lielidim,  et  cum  infantibus  eorum  ,  ete.  Hann  vero 
silvam  scciindum  dimensionem  et  collaterationein 
superius  prxscriptam,  cum  lcrris  lam  cultis  quam 
incullis,  pratis  atque  pascuis,  exitibus  et  regressibus, 

o  Cellam  S.  Goar,  clc.  Qua  ralionc  abbatia  Pru- 
miensis  cellara  S.  Goaris  a  regePippino  in  conven- 1) 
iii  Attiniacensi  obtinnerit,  narrat  Wandelbertus  ejus 
loci  mon.ic.hiis  et  diaconus  in  libello  de  hujus  sanc- 
ti  Miraculis.  Nempe  conligil  ut  Bertrada  regina,  Pip- 
pini  uxor,  e  Prumiensi  monaslcrio  ad  fines*Wor- 
iii.uiensiuiii  iter  agens,  ad  cellani  S.  Go:iris  declina- 
ret,  ubi  tunc  quidem  Erpingns  rectoris  nomine  prx- 
erat ,  nec  quidquam  rerum  necessariarum  illic  invc- 
niret.  Rex  inteUigens,  iu  co  loco  humanitatem  hos- 
pilalilatis  desiderari,  ubi  quondam  sub  beato  viro 
liuec  eadem  virlus  quam  maxime  viguisset,  in  ge  e- 
rali  conventu  Alliniaci  habito,  Assuero  abbati  Pru- 
miensi,  qui  prxsens  aderal,  eamdem  eellain  regen- 
dam  commisit,  hortatus  tit  eam  congruc  ordinaret 
atque  hospitalitati  compctentera  efficeret.  At  cella 
non  ipsi  monaslerio  et  monachis  tum  subjecta  fuit, 
se  I  abbati  tanluui  benefieii  jure  COHCCssa.  Carolo 
Magno  regnante  orta  est  Weomadum  Trevirorum 
uonlificem  iiueret  Assuerum  abbatem  deeadein  cel- 
ia  conlcntio,  asscrcnle  arcliiepiscopo  eam  adjuscc- 


detulit  serenitati  nostrae  quasdam  auctoritates  quas 
Doinnus  avus  noster  Pippinus  ct  genitor  honx  me- 
niorix  Caiolus  piissiraus  imperator  ad  pcl.lioncs 
pr;edeeessorum  suoium  ipsius  eivitatis  fieri  jussc- 
runt;  in  quilius  continebalur  inserlum  qnaliter  pro 
mercedis  xternx  augmeuto  et  firmitatis  sludio  ei- 
dem  jam  nnminatx  Parisiaex  ecclcsix  per  eoiiim 
ancloritatcs  Grmaverunt  ut  res  mancipia  ac  telonca 
qux  ex  liberulilate  regumveliinpcraioruravclper  in- 
striimenia  chartaruni  eidem  prxfatx  tratlilae  fiiernm 
ecclesix,  deinceps  securius  possiderepoiuissent.Nos 

clesix  sux  pertinere.  Causa  missis  dorainicis  cont- 
missa,  judicatom  esl,  cellam  regii  juris  esse  ;  ac 
proinde  Assuero  abbati  jussu  regis  legitiine  traditam 
fmsse.  Insiante  nihilominus  archiepiscopo,  Carolus 
Magnus  conventu  generali  ad  Lippiam  Saxoniae  fon- 
teui  liabiio,  sub  sacraniento  Ralberti,  tune  ejiisilein 
monasterii  advocali,  ae  duodecim  testium,  pronun- 
tiavit,  eam  possessionem  non  Ecclesix  Treviroium, 
sed  regio  tantmii  dominiocompeiere.  Quofacto,  idera 
rex,  cmn  suoruni  consensu,  cellain  mouasterio  Pru- 
mix  regio  diplomale  tradidit,  quod  in  archivis  mo- 
naslerii  suo  tempore  asservalura  fuisse,  idcm  Wan- 
delberlus  meraoral.  At  hodie  cella  ct  duminium  S. 
Coaris  inpoteslate  et  jure  Pruiniensiura  amplius  nnn 
sunt.  Jain  suo  tcmpore  scripsit  Trilhcmius  Chron. 
Ilirsaug,  tont.  I,  pag.  £2  :  i  Oppiilum  ad  S.  Goarem 
cum  lcloniopertiimit  adBrumiam;  sed  nuncjurisest 
coraitum  Hassorum  provincialis  ;  et  eeelesia  in  illo, 
quondam  prxpositura  noslri  ordinis,  hodicest  sx- 
cularis.  • 
i"  l'bi  itune  S.  Coar. 


,101  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  1102 

vero  per  hanc  nostram  auclnrilatcm  easdem  res  et  A  mitis,  et  ibi   una  cum  advocalo  Parisiacx  ccelesise 
mancipia  ac  lclonca  ipsius  ecclesix,  confirmavirnus 


ac  roboravimus,  ul  in  postcrum  icctores  ipsius  ec- 
clesia;  absquc  ullius  inquietudine  vel  injusta  inler- 
pellatione  quicie  teneant  ct  secure  possideant.  In- 
snper  etiam  eidem  jam  nominato  Yncliado  cpisco- 
po  suisque  succcssoribus  concessimus  atipie  more 
paterno  pcr  nostram  auctoritatem  confirmavimus  ut 
niillns  comes  nequc  ulla  judiciaria  potestas  in  terra 
Sanctx  Marix  in  ipsa  insula  consistcntc  uiliun  ccn- 
6UII1  de  lerra  Sanclx  Marix  accipiat,  ncc  de  fami- 
iia  ipsins  ccclesi;c  ncque  de  aliis  libcris  hominibus 
vcl  iucolis,  quae  rustice  Albani  appellantur,  in  ipsa 
tcrra  Saiutx  Marix  manentibus  boc.  agere  prxsu- 
mant,  ncc  ctiam  eis  quislibet  ullam  inquieludincm 
vel  dnminationcm  scu  ullum  bannuin  conlra  lcgcm  " 
vcl  illicilam  occasionem  faccrc  sludcat,  ncquc  ccn- 
snm  qucm  dicunt  foralicum,  ncquc  ripaticum,  nc- 
quc  salvaticum,  scu  ull.im  redbibilionein  de  lerra 
Sanctx  Marix  vel  dc  supcrinanentibus  accipere  aut 
«actarc  audeat.  Scd  liceat  sxpe  nominato  episcopo 
Ynchado  ac  successoribus  suis  quicte  ipsam  insu- 
lam  sccundum  propriam  voluntalcm  ordinarc  atquc 
gubernarc  et  in  ipsa  tcrra  Sanct;e  Marix  lam  taber- 
nas  quam  alias  suas  necessitatcs  sinc  alicujusrcdbi- 
bitiouc  excrccre.  Prxcipimus  cliam  atquc  jubcmus 
utdc  regali  via  ex  parte  Sancti  Gcrinam  a  Sancto 
Mederico  usquc  ad  locum  qui  vulgo  vocaturTudclla 
in  ruga  Sancli  Gcrmani,  ncqiie  in  aliis  ininoribus 
viis  qux  tendunl  ad  monastcrium  ejusdcm  prxno-  r 
roinali  Sancli  Cermani,  iillus  missus  dominicus  ali- 
quam  judiciariam  polcstatcm  ibi  cxerceat,  nequc 
aliquem  ccnsum,  ncqueripalicum,  ncque  foraticuni, 
neque  ullum  tcloncuin  rccipiat ;  sed  missus  episcopi 
secundum  propriam  volunlatcm  ordinet;  ct  advo- 
catusejusdem  ccclcsix  tam  de  ipsa  terra  Sancli 
Germani  quam  dc  pr.cdicla  terra  Sanclx  Marix  in 
insula  posita  reclam  ac  legalem  rationem  rcddat  si- 
nv  aliqua  judicaria  polcslalc  inibi  vcl  banno,  nisi  in 
mallo  lcgitimo  vrl  rcgali  placito,  siculLex  ccclesia- 
iii iii  prxcipil.  Dcliberis  autem  boniinibus  qui  supcr 
lcrram  ipsius  supradiclx  ecclcsia;Parisiacx  comma- 
nc.re  videnlur,  ac  eam  pcrservire  noscuntur,  volu- 
mus  utsicutin  prxceplo  Pippini  avi  nosiri  contine- 


vcnirc  non  dilfiTanl,  ct  rcctam  ralionem  ac  legalcm 
justitiam  adiniplcre  cogantur.  Uxc  vero  auclorilas 
ut  Grmior  in  Dci  nomine  babcatur,  ct  a  fulclihus 
sanctx  Dei  Ecclcsix  et  nostris  diligcntius  conscrvc- 
lur,  manu  propria  cain  sublcr  firinaviinus  ct  anniili 
nnslri  imprcssionc signari  iussimus. 

Durandus  notaiius  ad  viccm  Frudigisi  rccognovit 
ct  sulisciipsit. 

Datum  xiv  Kal.  Novembris,  anno  Cbrislo  propilio 
7  imperii  domni  Ludovici  piissimi  imperaioris.  Ac- 
tum  Aquisgrani  palatii  publice  in  Dci  nominc  felici- 
ter.  Amcn. 

XCIH. 

FR0  ECCI.F.SIA      PARISIENSI. 

(Aimo  820.) 
fApud  Baiuzium,  ibid.] 

In  noniine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Cliristi,  Ludovicus,  divina  ordinanle  providcnlia, 
imperator  Augustus. 

Si  pelitionibus  sacerdotum  in  quibiislibet  ncccs- 
sitatibus  ecclesiasticis  noslra  auctorilaie  siiblcvan- 
dis  consulimus,  el  ad  ministcriura  eorum  liberius 
exsequendum  opcm  fcrimus,  a  summo  Ponlifice 
Domino  nostro  Jcsu  Cbristo  ailernx  remuneralionis 
largsri  nobis  prxniia  non  ambigimus.  Pioinde  no- 
tuin  sil  omnibus  fidclibus  sanclx  Dci  Ecclesix  ct 
nostris,  prxsenlibus  scilicct  ct  liiluris,  quia  vir  ve- 
ncrabilislncbadusParisiacxurbisecclcsix  cpiscopus 
dctolitscrenilati  noslrxquamdamauclorilatcmqiiam 
donmus  et  gcnitor  nosler  lionx  mcmorix  Carolus 
gloriosissimus  impcrator  ad  pctitioncm  prxdeccsso- 
ris  sui  Encbenradiipsiuscivitatiscpiscopi  Gcrijussil; 
iu  ijua  contincbatur  inserturo  quod  per  incuriam  ct 
ncgligenliain  custodum  ipsius  ccclcsix  strumenta 
cbarlaruro  cxusta  vcl  concrcmata  sive  pcrdita  fuis- 
sent,  per  qux  scilicct  quod  plures  nobiles  viri 
pro  remedio  animx  sux  rcs  et  mancipia  ad  ipsam 
delegaverunt  eccicsiam,  et  quod  idem  genitor  no- 
ster  per  eamdcm  confirmassct  auctoritatcm  ut 
res  et  mancipia  qux  in  cisdem  instrumentis  in- 
serta  fuerant,  el  unde  prxdicta  ecclesia  eo  tcm- 
pore  legibus  vcstita  crat,  jure  ecclcsiaslico  sccure 
H  quiete  rcctores  ipsius  ecclesix  futuris  temporibus 


tur,  uullus  in  boslem  pcrgal  nisi  una  cum  cpiscopo  J)  tencrent  alque  possidcrcnt.  Petiil  eliam  prxdictus 


ipsius  ecclcsix,  vel  sccundum  suain  ordinationcin 
rcinaneal ;  ct  nequc  de  ipsis  bominibus  supra  ler- 
ram  Sanclx  Marix  manentibus  aliquem  censum  vcl 
aliquam  redliihitionem  aliquis  de  capite  eorum  ac- 
cipere  prxsumal  qux  a  longo  lempore  dare  consue- 
verant  et  futuris  tcmporibus  persolvere  debent ;  sed 
quidquid  inde  fiscus  noster  cxigcre  aut  sperare  po- 
luerit,  per  omnia  pro  amore  Dei  etsanclx  Dei  geni- 
tricis  Marix  prxfato  Ynchailo  episcopo  suisque 
succcssoribus  libenterconccdimus,  ctgraluitoanimo 
aiicloritalc  noslra  confirniamus  ul  null.iiu  etiam 
districtiouem  de  bominibiis  supcr  tcrram  sanctx 
Marix  manenlibus  judiciaria  potcstas  excrccre  pnc- 
smnat,  nisi,  ut  supra  diviiims,  in  mallo  lcgitirao  co- 


Incbadus  sercnitalem  nostram  ut  pro  mcrccdis  no- 
strxaugmento  et  Grmilalis  studio  cidcm  ecclesiae 
inorc  paiemo  nostram  aucloritatcm  supcr  boc  nc- 
gotio  fieri  jubcremus,  pcr  quam  modernis  et  futiiris 
temporibus  res  ct  mancipia  qux  pcr  prxfata  stru- 
mcnta  cbartarum  eidem  tradilx  fucrant  ccclesix, 
Grmiter,  quielc,  ac  secure  a  prxlalis  ipsius  ecclesiae 
habercntur  vcl  possiderentur.  Nos  itaque  inspecta 
cadem  auctoritate  domni  ct  gcniloris  nostri,  libuit 
nobis  ejusdem  vencrabilis  vn  i  pctitionibus  asscnstim 
prxbere  ct  palcrnx  auclorilali  hauc  quoque  noslram 
jungere  auctoritatem.  Prxcipimus  ergo  atquejube- 
mus  ut  omnes  rcs  et  mancipia  qux  ox  liberalitate 
eidem  collalx  fucriint  ecclesix,  noslris  ct  fuliiiis 


11(1- 


UDOYICI  1  COCNOMENTO  Pll 


1101 


tempoi  ibus  per  hanc  noslram  auctorilatem  reclores  A  audienlcs  comendavimus  ipsius  llucpuldi,  ut  inqni 
ipsius  ecclesix  absqoe  uttias  inquietudine  velinjusta 
inlerpellatiouc  quieie  et  secure  liabcrc  vel  possiderc 
valeant.  Quod  si  fortc  super  eisdcm  rebus  antc  prx- 
dictam  exustionem  a  prxlalis  ipsitis  ccclesix  jure 
possessis  quxslio  orla  fuerit,  ut  procis  lcgaliter  in 
foro  disccptari  neeessc  sit,  ita  per  hanc  nostram  au- 
ctoritatem  eisdem  res  cl  mancipia  ipsius  ecclesixde- 
fcndantur  sicuti  per cadem  instrumenta,  si  igni  ab- 
sumpta  non  fuissenl,  iegibus  defendi  poterant.  llx-c 
vero  aurtorilas  ut  (irniiorin  Dei  noiuine  habeatur, 
cl  a  fnleiibus  sanclx  Dei  Ecc.lesi;c  et  nostris  diligen- 
tius  conscrvetur,  manii  propria  subtcr  ftrmavimus, 
etannuli  nosiii  impressione  signari  jussimus. 
Signum  Ludovici  piissimi  imperatoris. 


reret  de  causa  liax  si  cum  legibus  baberet,  venirct 
ad  plaido  ,  ct  qua  re  nielius  potcrit,  eam  defendat. 
El  cuin  nos  illi  boc  comemlareinns  de  domni  ini- 
peraloris  jussu,  sic  ipse  Hucpiildus  comendavit  pr:e- 
fato  Raginperio  scavino  et  advocatore  suo,  ut  e\in- 
de  inquirere,  et  ad  plaido  plainam  racionem  exindo 
donared.  Posito  placito  venicntes  nos  statuto  die 
in  cortc  regi,  qux  dicitur  Pociolo,  ripa  fluvio  Men- 
cio,et  cum  ressedissemus  inibi  ad eaussas  audienles, 
ressedentes  nobiscum  Andreas  episcopus  Vicenti- 
nns,  ci  ipse  Hucpuldus  comis  ,  Scvodo  comis  de 
Manlua,  ct  suprascriptus  Andreas  judex,  et  lionifri- 
lus,  Lupus,  Bodonicus,  el  ipse  Draco,  el  Raginpertus 
scavinus,  vel  reliqui,  sic  ipse  Bonifritus  retulit  nobis 


Durandus  diaconus  ad  vicem  Fridugisirecognovit.  B  de  hae  causa,  el  divit :  «.  Eece  modoplaido  est.  Vo- 


Data  iv  Kal.  Novembr.,  anno  Clnisio   propitio7 
imperii  domni  Ludoviei  imperatoris.  Actum  Carisia- 
co  palatio  publiciter  in  Dei  nomine.  Amen. 
XC!V. 

TRO  WONASTERIO  NONANTUl.ANO. 

Placitum  Verottte  habiium  u  Rataldo  Veronense  epi- 
■sropo,  misso  Ludoviei  Pii  Augusti,  in  quo  Nonan- 
intam  monachi  causam  obtinent  conira  Hucpoldum 
comiicm  Veronensem. 

(Xnno  820.) 
[Er  Muratorio,  Antiquitates  ltalica!tlom.l,  pag.4oT.] 
Dum  in  Dei  nomine  ,  civilale  Verona  ,  in  ju.licio 
ressedissemus  nos  Relaldus  episcopus  ,  rnisso  dom- 
ni  impcratorisadsingulorum  hominum  deliverandas 
iiiteiitiones,  resscdentes  nobiscura  Ilucpuldus  c.omis 


luinus  scire  qnid  iste  Hurpuld  coniis  dc  ipsa  silva, 
qux  nominatur  Ostilia,  quc  perlinel  ad  monasieriuui 
Nonaululx  ostendere  vult,  aut  pro  qua  causa  eam 
contradicit.  >  Qui  et  ipse  Hucpuld  comis  et  supra- 
seripto  Raginpertus  advocalore  ejus  dixcrunt,  quod 
nullam  racionem  justiciam  invcnire  poluissent,  nec 
poterint,  quomodo  quartam  partem  ct  medietalem 
ex  tribus  porlionibns  <!e  prxfala  silva  Oslilia  excep- 
tis  duabus  sortibus ,  quas  superius  nominavimus  a 
parte  prsedicti  monasterii  cuni  lege  potcril  contra- 
dicere.  Sie  de  prxsenti  ipse  Huepold  comcs  per  ma- 
nicias  suas  de  manu  ejusdcm  Bonifrilus  a  pailo 
prxfati  monasterii  revestivit.  llnde  et  prosecuritate 
cjusdcm  monasterii  Nonantulx,  hanc  noiiciam  facc- 


ipsius  civilatis,  Andreas  judcx,  et  Bonifritus  nola-  ^  Tv  commonuimus. 

rins  regularis,  Draco  et  Raginpertus  scavinis  ipsius 

civitatis,  vel  reliquis;  sic  ipse  lionifritus  nolarius, 

juxta  ul  nos  illi   comendavimus ,  cccpit  quxrere 

prxfali  Hucpuldi  comitis  de  parte  monachorum  No- 

nantulx  et  silva  qu:c  nominatur  Osiilia,  qux  posita 

esse  vidclur  in  liuibus  ipsius  civitalis   Veronensis, 

porlioncm  illam  quae  fuit  quondam  Anselmi  abbali, 

et  Aidini   germani,  quarum  res  quae  a  prxfato  ino- 

nasterio  devene.runl :  boe  est  quarlam  portioneui  dc 

super  lota  ex  prxfata  silva,  et  medietalem  in  aliis 

tribus  portionibus,   quam  a  parte  regia  acquisive- 

runt;  excepta  sortc  una,   qux  pertinet  ad  dointun 

cuitile  eapellx  rcgalis,  quoJ  vocabulum  est  Sanctu 

Laurcntio,  et  alios  Sorticella  ,  qux  videlur  esse  de 

curte  Rovcrscelle  Anselmi  coinitis.  Et  diccbat  qnod  " 

contra  legera  ipse  Huepuldus  cam  habet.  H;ce  nos 

*  Animadverte  in  hoe  placitollalicx  anl  Francicx 

lingua:  voces  ac  pbrascs,  scilieet ,  Comendavimus, 
hoc  est  comandammo,  sive  commandames  ;  el  rie 
parte  monachorum,  qimd  Isalice  diceres  da  parte  de 
monaci  ;  el  t'<;nire(  ad  plaido  ;  el  racionem  exinde 
donared  ;  cl  per  mauiciat  suas.  Lti  in  dissertat.  de 
Comit.  palat.  animadvcrti ,  anno  833  occurrit  Huc- 
poldus  comes  palaiii.  Nescio  fierine  potuerit  ut  idem 
Vorononsis  comes  ,  qui  in  charta  hac  memoratus, 
procedenlc  lempore  ampliori  iilo  munere  donaius  et 
functus  fuerit ;  an  potius  uepos  illius,  aut  altcr  ab 
co  comes  patatii  dicendus  sit.  Sed  quanqunra  tanta 
forel  comilihus,  hoc  esl  judieibus  populi  ofdinariis. 
ancioriias,  et  amplior  quuque  missis  regiis,  id  est 
jmlicibus  exiraordiuariis  :  adhuc  tamen  si  quando 
placitum  haberc  et  judtcium  iiisiituere  volcbant  c.v- 


Ego  Deusdedit  nolarius  regul.iris  scripsi,  anno  d<>- 
mni  Ludoici  irnperatoris  scptimo ,  pridic  Kalendas 
Aprclis,  iudictionc  teiliadecima. 

Ego  Ralaldus  episcopus,  misso  domni  imperato- 
ris  inanu  mea  subscripsi. 

Ego  Andreasepiscopus  Vicentinus  concordanssub- 
scripsi. 

Andreas  judex  subscripsi. 

Draco  subscripsi. 

Raginpcrtus  scavinus  subscripsi. 

Ego  Ilucpulduscomes  subscripsi. 

Ego  Bonifritus  notarius  subseripsi. 

Y,%o  Odo  eomes  snbscripsi. 

Lupus  subscripsi. 

Bodonicus  sunscripsi. 

Brandolinus  suliscripsi ». 

tra  palatinm  regis,  aut  exlra  :cdeseonim  proprias, 
iJ  eis  interdiclum  fuit,  neque  faeere  lieebat  ,ni-i 
impetrata  venia  a  dominis  ejus  domns  ant  agri.  Sta- 
tutum  id  fuit  lege  2V2  Ludovici  Pii  Angusli  inter 
Langobardicas,  part.  n.  lomi  i,  Ker.  Italic.  ulii  legi- 
miis  :  Minora  vcro  placita  comes  infra  suam  potestu- 
!em,  vel  ubi  impelrare  polueril,  habeat.  Quainobrem 
ubi  in  alienis  .Tdilnis  aut  agris  (uam  et  in  agro,  et 
sub  dio.  et  sub  arboribns  non  nupquam  id  faclum) 
placita  celebrabantur,  consuevere  comites  et  missi 
exposcere  a  domino  loci  facultatem  illie  inslituendi 
jmlicii.  lmpetrata  quoqne  venia  in  ipsis  judicioruru 
chartis  exprimi  consncvit  iis  verbis,  per  data  licen- 
tia,  we.  quidquam  jmis  in  eam  domuin  aut  agrum 
tribuere  sibi  jndicibus  pnblicis  in  posicrum  fas  essel. 


II 03 


xcv. 


PnO    fcilVlSILIIIti    INDENSl. 

(Armo  821.) 
[Apud  Marlcn.,  Ampl.  Collecl.,  tora.  I,  ex  nis.  D.  dc 
Louvrex.] 
In  noinine  Dom:ni  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesn 
Clirisli ,  Ludovicus  divina  ordinanle  providenlia  im- 
pcralor  Aiigustits,  oranibus  cpiseopis,  abbatibus,  co- 
milibus,  vicariis,  centenariis,  telonariis,  aclioitariis, 
vel  omnibus  rcmpublicam  admiiiistraniibus ,  scu 
ca?leris  fidelibus  sanctae  Dei  Ecclesioe  et  nostris, 
lani  prxsentibus  quani  et  futuris  ,  notum  sil  quia 
conccssimus  monasteiio  nostro  ",  quod  dicitur  Inda, 
quod  est  dicalum  in  bonore  Domini  et  Salvatoris 
nostri  Jesu  Chrisli,  ronslructiim  in  silva  nostra  Ar- 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  MW 

A  D.ita  se\to  IJus.  Februarii  ' ,  anno  Chiisli  pr:ipitio 
8  iinperii  domni  Ludovici  serenissimi  Augusli ,  in-i 
diclione  14.  Actuui  Aquisgrani  palalio  rc.gio,  in  Dci 
nomine  feliciter.  Amen. 

XCVl. 

rno  MONXSTERIO   BttCtlAYIENStl 

(Anno  m.) 
[ApuJ  Schaten. ,  Armales  Paderbornenses ,  pag.  C7.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Chrisli,  Ludovicus  divina  ordinante  providenlia  im- 
perator  Augustus. 

Si  saccrdotum  el  servorum  Dei  petiliones,  quas 
pro  suis  necessitalibus  innotuerin!,  ad  effectiim  pen- 
duciraus,  non  solum  imperialera  exercemus  mansue- 
ludinem,  vcrum  etiam  ad  beaUe  relribulioiiis  iner- 


duenna,  ubi  etiam  nunc  religiosus  vir  Benediclus  t>  B  cedem  tatia  nobis  facta  profutura  confidimus.  Qua- 


abbas  proeest,  cl  omni  congregationi  ibidem  Deo  fa- 
mutanli,  omne  lelonium,  lani  de  navibus  quse  per 
diversa  flumina  imperii  noslri  pro  quatibet  re  disctir- 
runt ,  quam  el  de  curris  el  sagmariis  ncccssariis 
[Forle  necessaria]  ipsius  monasterii  vel  congrga- 
tionis  ibide.in  Dco  famutanlis  deferentibus,  vel  de 
quolibet  alio  negolio  undecunque  Gscus  tclonium 
cxigere  poterat,  in  integruni  concessimus,  ut  nullus 
quilibet  telonium  aut  atiquam  exactionem  accipcre 
aut  cxigere  proesumal.  Unde  banc  noslne  auctori- 
tatis  pnrceptionem  prxdiclo  monasterio  ct  congre- 
gationi  ibidem  dcgenti  ficri  prxcipimus,  ul  naves, 


propter  noltim  sil  omnium  fidelium  nostrorum  soler- 
tia\  prscsentitim  el  fulurorum,  quia  vir  veticrabiiis 
Castus  abbas  ecclesiae  qua?  vocatur  Fiscbcchi,  ouin 
subjectis  ecctesiis  in  eodcni  pago  Leiiga,  et  cum  dc- 
cinia  de  silva  Annueri  el  Ponteburg,  et  caetcris  e:- 
clesiis  iu  Hesiga  et  Fenkiga,  exccpta  una  ecclesia  in 
Satlinga,  quam  concessiinus  ad  parocbiain  Saucli 
Pauli  reverii,  ad  locum  qui  vocatur  Mimigernaford, 
ubi  Gerfridus  cpiscopus  prceesse  videtur,  veniens 
ad  nos,  petiit  celsitudinem  nostram,  ul  ipsuin  san- 
clum  locum  pro  mercedis  nostrte  augmento  sub 
nostra  defensione  et  immunitatis  luitione  recipcre- 


vel  curra,  ct  sagmarii,  seu  quajlibcl  alia  vehicula,  ad  £  mus.  Cujus  petitioni  pro  divino  amore  adsensiinus, 

et  ita  in  omnibus,  quia  jusle  et  rationabitiler  pcliil, 
pcr  hanc  nostrara  auctorilatcm  confirmare  studui- 
mus.  Praeipientes  ergo  jubemus  ut  nullusjudex  pu- 
blicus,  ncqucquislibetcx  judiciaria  polcstate,  setiali- 
quis  cx  fidclibussanctseDei  Ecclesiae,  acnostris,  in  cc- 
clcsias,  aul  loca,  vel  agros,  scu  reliquas  posscssiones, 
quasmodcrnotemporejtisieetralionabilitcrpossidere 
videtur,  in  quibuslibet  pagis  el  lerritoriis  silas,  veJ 
quidquid  cliam  dcinceps  pioptur  diviuum  araorcm 
collatiim  fuerit,  ad  causas  audiendas,  vcl  freda  exi- 
genda ,  aul  mansiones  ct  paralas  facicndas,  aut  ho- 
mines  ipsius  ecclesix-  tam  ingenuos  quam  et  servos 
injuste  dislringendos,  aut  ullas  redhibitioncs,  vel  il- 
licitas  occasiones  requirendas  ullo  unquain  teinpore 
ingredi  audeat,  vet  exaclare  pra-sumat;  quidquid 
auteni  de  rclras  prxfatjc  ccclesue  fiscus.  sperare  po- 


diversa  negotia  ipsius  monaslcrii  pcragrnda ,  cl  ad 
necessitates  ejus  sublevandas,  per  universum  inipe- 
rinm  noslrum  libere  discurrant,  el  nnllus  publicus 
judex,  vel  qitiiibct  exactor  judiciarix  po:estalis,  aut 
tetonarius  dc  navibus  attl  dc  omnibus  qna;  supra 
memorata  sunt ,  undecunquc  vidclicel  Gscus  lclo- 
nium  cxigere  polcst,  ullum  telonium,  aul  ripaticum, 
aul  portaticum  ,  aut  pontaticiim ,  aut  salutaiicum , 
aut  lotaiicum,  aut  pulveraticum,  aut  cesponlicum, 
aul  travaticuin,  aul  ullum  occursum  ,  vel  itlliim 
ceiisum  ,  aut  ullam  retribulipiiem  ab  eis  requirere 
anl  cxaclare  prxsumat.  Sed  licifuin  sit  absquc  ali- 
ciijus  illicita  contrarielate  vel  detentione  per  banc 
nostram  auctoritalcm  ,  naves,  curra,  sagmarios,  vel 
ca?tcra  vehicula ,  el  homines  qui  hoc  providere  de- 
bent,  cum  his  quaj  deferunl,  per  universuin  inipe- 


rium  nostrum  libere  atque  secure  ire  et  redire,  ct  si  "  icral,  tottini  nos  pro  divino  amare  concedimus,  ul 


aliquas  moras  in  qnolibet  loco  fecerint,  aut  aiiquid 
niercaii  fuerint  aul  vendiderint ,  nihil  ab  eis  pror- 
sus,  ut  dictum  est,  exigalur.  Hxc  vero  aucloritas 
ul  pleniorem  in  Dei  noraine  obtineat  vigorem ,  et 
oranibus  verius  nostra  csse  credalur,  et  diligentius 
conscrvetur,  de  annulo  nostro  subter  jussimus  si- 
gillari. 
Durandus  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  recogno\it. 

0  Suiim  vocat  Indense  monaslcrinm  ,  non  soluni 
quod  regio  suo  palatio  proxiinum  csset,  sed  etiam 
quia  illud  fundaveral. 

b  Hic  est  maxinius  ille  Bcnediclus  urdinis  nostri 
rcformator,  abbas  Anianensis  et  Imlensis ,  oujns 
maxime  opera  congrrgatum  lucial  paiicis  anlc  amiis, 


peremiibus  lemporibus  in  alimonia  pauperum  el  sli- 
pcndia  servoruni  Dei  ibidem  Deo  famulantium  pro- 
ficial  in  augmentum  Quatenus  ipsis  servis  Dei,  qui 
ibi  Dco  fanmlari  videnlur,  pro  nobis  ct  conjuge  pro- 
lequc  noslra  cl  st.ibilitate  ipsius  imperii  noslri  a 
Deo  nobis  conccssi atqne  conscrvandi  jugiler  Domini 
niisericordiam  exorarc  deleclet.  Pra-dielam  vero 
abbatiam  illius,  circumqnaquc  pcr  diversos  pagos 

scilicet  817,  Aquisgrancnsc  concilium. 

c  Ac  proindc  datum  et  concessum  cst  sanctissimo 
abbati  Beuediclo  istud  diploma,  trilius  ante  ipsius 
mortem  diebus;  nam  tcrlio  Iilus  Februarii  anni  821, 
iiidictir>ne  II,  prxscntem  cum  rctctna  vita  luutatit, 
in  stio  Indensi  eoenobio. 


«107  LUDOVK.I  I  COCNOMLNTO  Pll  UU8 

silam,  nemo  fldclitim  iiostroruni  cximle  aliquid  alis-  A  stris  inquisiium  el  nobis  nuniialum  esl ,  ila  ab  lio- 
Irahere  aul  proliibcre  presumal ;  quin  ei  liceat  per  cliemo  die  in  potcstale  praidicti  monasterii  consisiat. 
hanc  nostram  aiictoritaleiii  vcrbum  pradicaiionis,  Et  nullam  deinceps  coramotionem  aut  cahinmiam 
Domino  auxilianle,  exerccre  et  ministerium  suiim  aut  aliquod  impedimentum  a  parlc  fisci  noslii  pars 
plcnitcr  peragere.  Et  ut  Ii.tc  auctoritas  nostris  fulu-  prxdicti  monaslerii  se  babituram  penilus  pcrli- 
risquc  lcmporibns  Domino  prolegenie  valeal  incon-  mcscat :  cl  ut  hncc  auctoritas  firraior  habcatur  et 
vulsa  manere,  manu  propria  subscripsiraus  cl  an- 
nuli  nostri  imprcssionc  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici   screnissimi    imperaloris. 

Durandus  diaconusad  vicem  Hclisachar  recognovi 
ct  subscripsi. 

Data  v  Nonas  Septembr.  anni  imperii  nostri  8, 
indiclione  14.  Actura  Aquisgrani  palalio  regio  in  Dei 
noraine  feliciter.  Araeu. 

XCVII. 

PRO  MONASTF.KIO  IIORNBAI  1  \M. 

(Anno  821.) 
[llistoire  de  ilelz,  pag.  25] 

In  nomfne  Doinini  ct  Salvatoiis  nostri  Jcsu  Chri- 
sti,  Ludovicus,  divina  ordinanlo  providentia,  iinpc- 
rator  Augustus. 

Notum  esse  volumus  cunctis  fidelibus  nostris, 
preesentibus  seilicel  el  fuluris,  quia  adiens  screuila- 
tcm  ciiliiiinis  noslri  vir  illustris  Lanlbenus  conies 
suggessil  nobis,  co  quod  actor  dominiciis  nominc 
Nantcarius.ex  fisco  nostro  Franconofurd.proprisset, 
lempore  doinini  ct  geniloris  noslri  Caroli  bonse  me- 
moria:  piissiuii  impcratoris,  quasdara  rcs,  id  est, 
lerras  et  silvas  ct  prala  super  inarcham  sita,  qux 
esl  cx  raonasterio  suo,  quod  dicitur  Orombach.  Nos 
vero  hanc  rem  jussimus  investigari  dilecto  filio  no- 
slro  Lothario  imperalori,  ncc  non  ct  Mautfredo  illu- 
stri  viro.  Postea  veniens  ad  uos  Wyrundus,  proedicti 
vcnerabilis  monaslerii  abbas,  eaiiulcm  causani  nolis 
suggessit.  Nos  iteruin  jussimusMantfredo  el  alios 
lideles  nostros  banc  rem  diligcnter  inquirerc.  Qui, 
sicut  noliis  renuntiaverunt,  invenenint  pei  Ilruot- 
bertur  coniitein,  et  cx-leros  nobiles  ac  vcraces  ho- 
nilnes  circa  raanenles,  quod  prxdictus  Nanlcharius 
cura  servis  dominicis  injuslc  ipsam  investituram  de 
potestalc  prxdicti  monaslcrii  abstulisscl,  cl  pcr 
justiliam  el  certiiudinera  inler  noslram  el  prxdicli 
inonasterii  partcm  esse  debebat,  el  quod  praedicla 
raarcba  divisa  esset  in  via,  qurc   dicilur  Talanwcke 


a  fidelibus  noslris  verius  certiusque  credatur  alquc 
conservetiir,  de  annulo  nostro  subter  cam  jussimus 
sigillari. 

Durandus  diacnnns  ad  viccra  Fridugisi  recogno- 
vit. 

Dala    vi  Idus  Januarias,  amio,  Chrislo  propitio, 
8  iinpcrii  domini  Ludovici  piissimi  Augusti. 
XCVIII. 

PBO    MONASTERIO     SANCTI    CALLI. 

(Anno  821,  15  febr.) 
[Apud  Neugarl.,  Codex  Alemannieus,  pag.  179.] 
In  nomine  Domini  Dci  ct  Salvaloris  uostri  Jcsu 
Chrisli,  Ludovicus  divina  ordiuanle  providcntia  iin- 
perator  Auguslus. 

Ctim  justis  servorum  Dci  pclitiouibus,quas  noslris 
auribus  insinuavcrint,  libenler  annucrimus,  el  eas 
cum  Dci  auxilio  ad  effeclum  pervenire  feccrimus, 
non  solura  rcgiara  et  imperialem  consueludincin 
cxerccmus,  vcrura  cliam  boc  nobis  procul  dubio 
tara  ad  stalum  tcrreni  regni  corroborandtim,  quam 
ad  tfternse  vilac  beatiludinem  capesscndam  profu- 
turum  esse  confidimus.  Klcirco  nolum  fieri  voltmius 
omniura  fidelium  noslrortim,  tam  praesenlium  quam 
'uturorum,  solcrtiac,  virum  vencrabilcm  Cozbcrlum 
abbatcm  cx  monaslcrio  S.  Galli  nostram  adissc  man- 
suetudincm ,  nobisquc  innotuisse ,  qttaliter  lempore 
Joannis  cpiscopi  et  ejusdcm  monasterii  abbalis,  villa 
quae  dicitur  Uhcinriuda  »,  quam  Gieta  ct  Lantpreh- 
tus  lilius  ejus  ciiiii  appendiciis  suis  pi.i  largilionc 
per  testamcnti  conscriplionem  eidem  inonastcrio 
contulerunt,  ablata  essel,  et  Turigo  *  fisco  noslro 
sociala.  Unde  deprecatus  est  nos  ut  super  hac  re 
juslissimara  inquisilionem  facerc  jnlieremus  :  qualc- 
nus  id  quod  illede  prxdicli  monasteiii  rcbus  secun- 
dum  xquitalis  ordiucm  babere  debuerat,  injuste  non 
amitleret.  Cujus  pctilioni  nos  assensum  prabentes, 
feciraus  ut  rogaverat.  Et  Geroldo  r  fidcli  nostro  hanc 
causam  inquirerc  jussimus,  et  diligenter  inquisilam 


et  inde  ab  Gcroldisphad ,  dciude  ad  Wisigarlawcck,  TJ  nobis  renuntiare.  Qui  revcrsus  retulit.quia  sicul  pcr 


sed  ct  Gberoldus  actor  nostcr,qui  praediclura  flscum 
nostrum  in  rainislerio  babet,  interrogatus  ab  cis, 
nullaui  reicerlittKlincm  poluit  dcinonslrarc,qualiler 
ad  uoslram  partem  legibtts  lenere  poluissct ;  et 
ideo  placuil  noliis,  secundum  hauc   inquisitionem, 


pagenses  loci  illius,  adhibilis  his  quibus  intcr  eos 
inaxiina  fides  habebatur,  invenire  potuerat,  quod 
preedictum  monasterium  de  his  rebus  unde  Co7.berttis 
nobis  suggesserat,  injuste  spolialura  fuisset.  Quam 
rclalionem  cum  audisscmus,  el  cam  vcram  esse  com- 


eamdein  marcbam  pncdicto  monastcrio  reddi,  sicut      perisseraus,  jnssimus  praidictara  villam  cum  omnibtis 


inquisilura  ct  lcslilicatura  fuil.  Proindc  hanc  auclo- 
ritatcm  praeceplionis  nostraj  flcri,jussiinus,pcrquam 
prxcipimus  atque  jubcmus,  ut  sicul  a  fldclibus  no- 

tt  In  chartis  Beat:e  et  Lamberli  non  occurrit  Uh- 
cinrinda,  sed  Tunriuddc  seu  Tunriude;  vcrum  iuter 
utrumqne  nomen  niniia  distantia  esl,  quain  ut  pro 
uno  eodemqiic  babealur.  Ilinc  liealaraet  Lambetium 
Ubcinriudam  pcr  aliam  chartam  S.  Gallo  ascri- 
psissc  conjicio.  Eslqne  in  corumdcin  locorum,  quo- 


rcbus  ad  eam  perlinentibus,  qure  dudum  erepla  fue- 
rat,  eidem  venerabili  monasterio  reslitui.  Sed  ct 
idem  rcligiosus  virCozbertus  abbas  nostra  mansue- 

rum  cliarise  cxcitatre  meminerunt,  vici-iia  Fischcn- 
ried  villa  in  parocbia  Busskirrh  supra  Itappcrswilam 
ad  Jonaui  rivtuu,  cujiis  nomcn  cum  Lbcinriuda  fa- 
cilins  componitur. 

b  Turegum,  Zurich. 

'  Gcroldus  comes  Iturichgovix. 


1109  DIPLOMATA  ECCLESLAST1CA. 

Ciitlini  suggossit,  iii  super  liis  rebus  resiilutis  prascc- 

ptionis  uoslrx  conflrmalionem  sibi  dare  juberemus. 

Ciijos  peiilionem,  qiiia  rationabilis  noliis  vidcbalur, 

ad  eflccliim  perducerc  curavimus  :  statuenles  ergo 

jubenuis,  ui  supra  nominalas  res  Cozperlus  prxdicli 

mona.slerii  abbas ,  successoresque  ejus  pcr  banc 

nostra-  auctoritatis  conliniiationeni  abbinc  in  fulu- 

rum  firmissimc  leneant   atque  possideant,  ncque 

a  quolibet  fidelium  sanctx  Dri  Eeclesix,  atquc  no- 

strorum,  vcl  a  cujuslibct  honoris  aut  pnie^tatis  por- 

sona  ullo  iinquam  lempnre  a  jnre  prxdicli  monaste- 

rii  sulilrabatur,  sed  polius  cx  liac  nostrx  auctoril.i- 

tis  confirmatione  perpeluam  smnat  firmilatem.    Et 

ut  bxc  auctoritas  nostris  futurisque  icmporihiis  in- 

violabilem  atqite  inconvulsam  oblineat  Grmitalcin, 

annuli  nosti  i  impressione  cam  signari  jiissimus. 

Ciiuiliiirtis  •  ad  vicem  Fridugisi  recognovi  ct  sub- 
scripsi. 

Dala  xv  Kal.  Harl.,  anno  Cbrislo  propitio  8  im- 
perii  domni  Ludovici  piissimi  Augusli,  indiclione  (4. 
Aclum  Aquisgrani  b  palatio  regio  in  Dci  noiniue  fe- 
licitcr.  Amcn. 

XCIX. 

pro  BITURIC.F.NSI  S.  SULriTH   sionasterio. 

(Circa  annum  8-21.) 

[Apud  D.  Houqiiet.,  Becueit  dcs  historiens,  tom.  VI , 

pag.  525,  ex  chartulario  ejusdem  monasterii.J 

In  nomine  Doinini  Dci  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Cliiisti,  Lmloviciis  divina  ordiuanic  providentia  im- 
pcralor  Augustus. 

Impcrialis  celsiludinis  moris  esl  petilionibus  fldc- 

lium  uoslrorum  libenler  assensum  prxberc quo 

dulcius  tam  privalis  quam  publicis  slndcant  iuha'- 
rere  obscquiis.  Idcirco  noverit  experientia  alque 
industria  omnium  lidclium  noslroriiiii ,  tain  prxsen- 
liuin  quain  futuroriiin  ,  quod  adicns  impcrii  iiostri 
cclsiludinem  quidam  fnlclis  nostcr,  Haninclius  no- 
minc,  ablias  ex  rronaslerio  S.  Sulpilii ,  quod  situm 
est  in  subiirbio  Riturigx  civitalis,  dcluiit  in  nostram 
prxsentiam  plurima  prxcepla  rcguni,  ipsorum  mu 
niflccnlia  roliorata,  ac  prxfalo  loco  collata  ,  quibus 
continebatur  qualilcr  ad  pelilionem  abliatum  atquc 
rectorum  prxlibali  cuenobii  libcralitatc  principum 
concessum  est ,  ut  S.  Patris  Sulpilii  rcvcrenlia  ac 
dignilas  sub  immumlalis  luitione  jugilcr  permancre 
dcbeat :  el  nulla  juditiaria  poleslas  in  rcbus  ejus- 
dcm  monasterii  aliquo  modo  damnare,  ncqtic  intra 
aut  cxtra  civitatcm  in  areis,  ccclcsiis,  vel  villis  fora- 
licum  ct  rotaticum  exigerc,  aut  aliquem  servuui  vcl 
liberum  pro  scrvitio  Doinini  bannum  aliquod  facien- 
tem  distringerc  [prxsumat].  Ilumiliter  crgo  pcliit  tit 
quod  sparsiin  conlincbatur ;  ct  jain  qiiodaninmdo 
labcfactabalur,  nostro  prxceplo  colligercmus  ,  ac 
veluti  in  unuui  complcciciitcs  conflrmaremus.  Pla- 
cnit  itaque  mansuctudini  nostrx  salubcrrimis  ejus 
animcre  prccibus,et  quo  magis  niagisquc  illic  crescat 

"  Episcopus  Metensis.  Obiit  an  825,  succcssorcm 
nacius  Drogonem,  Ludoviri  Pii  fratrem,  ut  velercs 

atinales  passim  tcslantiir. 


1110 


A  religio,  et  prn  nobis,  conjnge  prolequc  noslra,  ct  pro 

slabililalc  regni  nostri  scrvos  Domini  illic  coniui.i- 

nentes  ardentius  orare  delectct.  Pneccplumquc  no- 

strx  auctoritaLis  illis  licri  jussimus,  quo  conlirtiia- 

vimus  illis  noslra  deliberatione  atqne  decrcto  oinnia 

qua"  prxdccessores  nostri  loco  cidcin  statiicriuit , 

sive  qiiamliu   ibi  onlo  floruerit  monasticus  ,   sive 

deinceps ;  lam  ea  quoe  jain  commcmoravimus  qtiam 

ca  qnx  prxceplis  aliis  conlinciitiir  dc  mcrcalis  ct 

portubiis,  quain  ct  de  urbium  arcis,  cl  in  villis  scr- 

vanda  tani  incolis  qiiam  incolabus,  tit  scilicet,  sicut 

anlcriorcs  ac  deccssorcs  noslii  decrevcrunt,  ita  pcr- 

niancaut  inconvulsa.    Sane  conslat  oiniics  maxiinc 

posscssiones  jam  dicli  monastcrii  donationes  csse 

fldelium,  qui  prxdia  sua  cum  mancipiis  ob  araorcm 

D  Doniini  ct  S.  Sulpilii  ciilcm  loco  dclegaverunl.  Q:iia 

vero,  ut  rclalu  jam  noniinati  abbalis  didicimus,  sana 

induigcntia  quorumdam  ipsa  familia  in  judicando 

dicitur  lcgcni  servare  servilem ,  ob  boc  quidani  cc- 

clesix  dctrcctant ,   cttni  sibi  alijuoticns  jungunlur 

familix,  divisioncm  servare  legalcm.  Undc  cidcm 

lideli  noslro  Ranincho  petenti  benignc  concedimus, 

nt  quandocunqiic  familia  S.  Sulpitii  familix  altcrius 

ecclesix  pcr  conniibiuni  fueril  copulala,  nulliiin  fa- 

ciat  prxjudicium,  quod  scrvilis  condilio  Icgcm  rc^a- 

diare  cernitur  colonilem  :  scd  omnibus  in  locis  avqua 

sccundum  legcm  cclcbretur  divisio.   Insuper  et  iu 

fiscis  nostiis,  qui  ecclcsiaslici  fuissc  nosciintur,  illud 

conccdimus.  Illud  et  concedcrc  ct  addcrc  placuit  ut 

^  quia  res  ipsius  loci  sparsim  dividuntur,  ct  plurirai 

*-'  advocaii  niallos  pcr  singula  loca  custo.lire  ncqucunt 

sine  prxsentia  regis dclrimenluni  non  paliautur 

rerum,  neque  in  civilate;  quo  et  liitius  ac  sccurius 

illos  Doinino  railitare  dclectet.  Prxterca  concedimus 

in  vestiaria  et  calcearia  fratriini  monachorum ,  sicut 

fuerat  o!im,  omnes  fcrias  annualcs  mercati  cum  in- 

lcgriiate  et  distrielu  ,  ex  mcrcato  quoque  seplima- 

nali  illain   rcilliibitioncm    quain  ad  ipsuin  pertincre 

locum  indiiisimus.  Praelerea  ut  nullus  prxsul,  irall.i 

potcslas,  ncc  ctiaui  ullus  noster  mansionarins  infia 

cjiisdcm  monaslcrii  claustra   ct  loca  daniuarc  vcl 

mansionarc  pr.csumat ;  ut  ob  sui  profectum  cl  quic- 

tem  ab  cis  non  possil  ullo  modo  uosira  divelli  rae- 

nioria.    Et  tit  nostr.c  ordinalionis  ac  conccssionis 

aucloriias  sui  vigoris  perpeluam  obliueal  firiniiaiciii, 
I) 
"  nianii  propna  subtercam  firmavimus, el  annuli  noiiiri 

impressione  assignari  jussimus. 

C. 

PRO  HONASTFRIO  FULDENSI. 

[Apud Scbatcn,  Episcopalus  Paderborneusis,  |iag.  70. ] 
In  nomiuc  Domini  Dei  et  Salvaloris  nostri  Jcsu 

Christi,  Ludovicus  divina  ordinantc  providenlia  im- 

peralor  Auyiistus. 
Si  crga  loca  divinis  cultibus  mancipala,  propler 

aniorcm   Dei  cjusque  in  cis  locis  silii  famulaules, 

bcncficia  polioia  largiamur,  pr.riniiun  apud  Dcmi- 

b  Ubi  inipcrator  bieinem  evcgit,  ac  nicnsc  Fcbrua. 
rio  coiniiia  habuit,  lostc  Egiiibarlo  in  Anualibus, 
aliisquc  chronographis. 


1111 


LLDOYIU  I  COGlNOMt.YlO  III 


111* 


num  xlernx  relributionis  nobis  rependi   non  ililli-  A  marum    salutcm   supernis    angelorum    eojtibus  iu 


diiuns.  Igiiur  noium  esse  volumus  cunctis  fldelihus 
DOStris,  prxsentibus  scilicet  ct  fuluris,  quia  vcncra- 
bilis  vir  Badcradus  episcopus  ecclesi.c,  qux  cst  con- 
slrucla  in  bonorc  sanctx  Marix  semper  virginiset 
sancti  Kiliani,  in  loco  qui  dicitur  Paderbrunna,  mis- 
sa  peiitionc  deprccatus  cst,  ut  prxdiclam  sedeni 
cum  omuibus  ad  sc  justc  ct  Icgaliicr  modcrnu  tem- 
pore  pertincntibus  vel  aspicicniibus  sub  nostra  tui- 
tione,  et  immunitatis  defensione  cum  rcbus  el  man- 
cipiis  constilueremus,  quod  ita  cl  fecisse  oinnium 
ridelium  nostrorum  cognoscat  industria.  Prxcipien- 
tcs  ergo  jubemus,  ul  nullusjudcx  publicus,  aui  quis- 
lihet  ex  judiciaria  potestate  in  ecclesias,  aut  loca, 
vel  agros,   seu  reliquas  posscssiones  memoratx  ec 


xlerna  beatiludine  ascribendaruui,  lcrieiia  cninino- 
da  subsidii  icmporalis,  sine  quibus  pnesens  \iia 
transigi  non  potest,  comparamus,  ut  il.i  lantuin- 
inodo  sine  iinpedimcnto,  quanium  prxsentis  morla- 
lilatis  sinit  fragilitas,  libere  descrviant,  cui  semel 
se  mancipassc  ad  laudcm  obsequiumque  ipsius  lolo 
vitx  siix  cursu  noscuntur;  nostri  laboris  •.iudiiiinel 
pieiaiis  opus  apud  Deum  nullatenus  fore  sine  fructu 
crcdimus,  sine  quo  nec  vclle  qnisquam  beue  po- 
tcst,  quanto  magis  pcrficere.  Igitur  comperiat  om- 
nium  Gdelium  sanctx  Dei  Ecclesix,  lam  prxsentiuin 
quam  futurorum  ,  sinceritas,  quia  vir  venerabilis 
Ilicremias,  sanclx  Senoniex  ccclesix  arcbiepiscopus, 
bujnili  suggesiione  clcmenlix  noslrx  innotuit,  eo 


clesix,  quas  moderno  lempore  infra  diiionem  imperii  B  quod  »  ccllx  ccenobiales  episcopii,  cui  auclore  Deo 


nostris  legibus  possidet,  aut  qux  deinccps  in  jurc 
ipsius  loci  voluerit  divina  pietas  augcri,  ad  causas 
judiciario  modc  audiendas,  vel  freda  exigcnda,  aut 
mansiones,  vel  paralas  faciendas,  aut  fideijussores 
lollendos,  aul  horaines  ipsius  ecclesiac  dislringcndos, 
nec  ullas  redhibitiones,  vel  illicitas  occasiones  rcqui- 
rendas,  ullo  unquam  tempore  ingredi  audeat,velca 
qux  supra  memorata  sunt,  penitus  exigere  prxsu- 
ni.it.  Scd  liceat  memorato  cpiscopo  suisrme  succes- 
soribus  res  prxdictx  ecclesix  cuni  omnibus  quas 
possidet,  quietc  ordine  possidere,  el  nostro  fldeli- 
tcr  parere  imperio.  Quidquid  vero  fiscus  cxinJc 
sperare  potuerit,  lotura  nos  pro  xterna  remunera- 
tione  pnediclx  ecclesix  ad  slipcndia  pauperum  et 


praeest,  id  est  cella  Sancii  Petri,  et  cella  Sancli 
Joannis,  et  cella  Sancti  ltemigii  *',  in  quibusmonachi 
subsanctaregulx  disciplina  rcligiosam  vitam  divinx 
pictali  loto  laboris  adnisu  debenl  exhibere,  variis 
casihus  diversisque  indigeiiliis,  quibus  liumana  ful- 
cilur  fragilitas,  antc  addicti  sub  inanil  us  et  potesla- 
te  antccessorum  ipsius,  urgente  omnimoda  inopia, 
longe  a  suo  proposito  abcrrantes  exorbilavcrunt, 
dum  videlicct  memoralarum  substanlia  cellaruni 
per  divisioncm  olim  factam  imminuta  fuisset;  el 
qui  prxerant  episcopi,  non  habentcs  unde  subsidia 
sumpluum  suis  usibus  necessaria  capereul,  ex  eis- 
dem  cellis,  quantum  cxlorquerc  quibant,  dum  aliun- 
de  sufficientiam  haberc  non  possent,    dari  sibi  co- 


luminaria  concinnanda  concedimus ;  qualiler  melius  G  8ebant :  sic1uc  fiebat  ut  "<  <Iui  dcvota  slabililate 


delcctet  clericos  in  eadem  scde  dcgcntes  pro  nobis, 
coujuge  et  prole  nostra  Doinini  misericordiam  cx- 
orarc.  Et  ut  hxc  aucloritas  pcr  futura  teinpora  mc- 
lius  conservetur  manu  propria  subler  flnnavimus, 
el  annuli  nostri  impressione  signari  jussimus. 

Signuin  Ludovici  serenissimi  impcraloris. 

Hirminmaris  diacomis  ad  vicem  Fridugisi  abbatis 
recognovi. 

Data  quarto  Non.  April.,  anno  9  imperii  doatni 
Ludovici  piissimi  Augusli,  indielionc  15.  Aclum 
Aquisgrani  palatio  regio  in  Dei  nomine  feliciter.  Amen. 
CI. 

rno  UONASTERIIS  IN  IRIii:  6ENONENSI. 

(Anno  822.) 
[Aimil  Mabill.  Anuai.  ord.   S.  Bened.,  tom.  II,  pag. 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvaloris  noslri  Jesu 
Chrisli,  Ludovicus  divina  ordinante  providcntia  ira- 
perator  Augustus. 

Si  illius  amore  cujus  munere  cxicris  moi  talilus 
prxlali  suinus,  soli  Deo  sub  sancla  religione  mili- 
tanlibus  ad  laudem  honoremque  ipsius  et  ad  ani- 

«  Ccllas  humiliori  vocabulo  appellal  hxc  mona- 
sieria  Ludovicus,  aut  polius  Hieremias  qui  pra> 
ccptura  iibiinuii,  ut  eorura  niajorem  subjeetionem 
denotet. 

i>  Ex  tribus  illis  monasleriis  duo  supersunt,  nimi- 
rum  Sancli  Petn,  Vivi  vulgo  dicti,  et  Sancti  Joan- 
nis,   quod  posterius  modo  cst   canonicorum  regula- 


mentis  ct  corporis  ibidem  supernx  pietali  landcs 
persolvere,  suamque  vitara  comincndare,  pro  no- 
stra  quoque,  conjugis  ac  liberorum  incolumilatc,  ct 
pro  r.  gni  divina  nobis  miseralione  concessi  conser- 
vatione,  proque  tolins  Ecclcsi*  indulgentia  et  fe- 
lici  ad  xlernam  bcalitudinem  pcrventione  inicr- 
pdlare  debebant,  dura  a  monasterii  clauslris  lur- 
piter  quxritando  ea  quibus  suam  tuercntur  inopiam, 
longe  lateque  vagarent;  confuso  ordine,  qucni  ser- 
vare  debebant,  non  solum  eorum  causa  qux  prx- 
misimus,  nobis  nibil  prodesse  polerant,  vcrura  etiam 
sibi  suisque  prxlatis  non  absurde  plurimura  crcde- 
rentur  obcsse.  Cujus  rei  gratia,  memorati  episcopi 
precibus  admoniti,  dignum  opus  supra  Aeri  duxi- 
"  mus,  ut,  (Imii  adhuc  in  hoc  mortali  corpore  subsi- 
stimus,  non  solum  qui  nunc  tcmporis  in  cisdcm  lo- 
cis  divinis  cultibus  mancipali  esse  noscuntur ;  sed 
illis  quoque  qui  futuris  lemporibus  amore  supernx 
sapientix  illustrati,  eadem  ad  scrviendum  Dco  ex- 
pelieriut  loca,  prospiciamus  :  quatenus  ex  eisdem 
temporaliu  n  solatia  sumptuum  suo  ordini  congruen- 
tia  habcani,  quibus  in  bac  pcregt  inatione  interim 

rium  onlinis  sancli  Aiigustini,  tunc  monachorum 
sub  sancta  regula,  ut  alia  duo,  viventium.  Abbatia 
Sancti  Rbemigii  Vallilias  postca  translata  fuit,  de- 
inde  iu  primum  locum  denuo  relata,  modo  pcnilus 
excisa  est  :  cujus  porlio  ab'  aiialis  missionariis 
clericis,  couvenlualis  sancti  Pelri  monasterio  Iri- 
bula. 


II 13  WPLOMATA  ECCLESIASTICA.  tm 

susientari  qucani,  douoc  ad  xtcrnx  palrix  gaudia  A  =«<-*  xlcrnx  remunerationis  prxmia  capesseuda  vera- 
divina  niiserieorilia  vocali  valeant  pcrvenire.  Con-  citcr  credinras.  Idcirco  notum  esse  volurous  cunctis 
6iitiienies  itaque  lioc  nostrx  auetoriiaiisprrjcceptuin,  Gdclibus  sanctx  Dci  Ecclesix  et  nostris,  prxscnii- 
juxta  mcinorati  episcopi  petitioncm  ,  dccrevitnus  bus  seilicet  et  futuris ,  quia  adiens  sercnitalcm  cul- 
ficri  :  ul  cx  rcbus,  qtiasrunque  supra  jain  nominatx  nimis  nostri  vir  venerabilis  Adaleodus  alba  mona 
cella"  nunc  lemporis  usibus  monachorum  ibidcm  Dco  slerii  sancii  AmanJi,  una  cum  Aldrico  niisso  nostro, 
deservienlium    deputatas  habent,  nullus  episcopo-      qucin  ad  prxriiclum  eoenobium  direximus  ad  ordi- 


runi,  quicunquc  divin.i  vocalione  pcr  lempora  snc- 
ccsscrit,  prxsumnt  aliquid  sublrahere  vel  immi- 
nuere  quolibct  argumento  vel  occasionc,  ncque  in  bc- 
neOcium  darc,  aut  suis  usibus  applicare  :  scd  iia  por 
omnia  conservari  studcat,  sicuti  memoratas  episco- 
pus  in  libelli  seric  gingnla  loca  per  ordinem  adno- 
lando  digessit,  ct  manu  sua  subscripsil,  ct  iu  con- 
vcnlu  cpiscoporum  eos  qui  aderani,  subscribcrc  ro- 


ncin  regul.o  sancli  Bcnedicli  confirmandum ;  sug- 
gesserunl  mansucludini  noslrx  qualiter  congregatio- 
ni  confessoris  Christi  Amainli  alio.ua  de  rcbus  et 
villis  ejusdem  ecclesix  dcpulare  et  confirmare  ad 
usiis  et  ncccssitatcs  illorum  prxiiidicarerous.  Moo- 
que  ad  precalionem  vol  suggeslionetn  pr.Triictoruui 
abbatum,  Adaleodi  videlicct  et  Aldrici,  imo  ob  emo- 
umenlum  •  animie  nostrx  ,  eonjngis  ,  atque  prolium 


gavit,    propter  cavendas    omuimodis  contentioncs,  "  noslrarum,  res  subter  adnotatas  prxdictis  fiatribus 


qux  futuris  lemporibus  poterant  nborhi ;  sed  nec 
eiiam  aliud  serviiium  vcl  majora  munera  inde  siti 
pro  lempore  usurpet,  prxlcr  ea  qu.c  in  libello  co- 
dem  idem  ipse  episcopus  inserere  pulavit.  Ac  nc  hu- 
jus  decrcli  causa  in  eisrietn  cocnobiis  abbales  vel 
monachi  constitnli  contra  suum  incipianl  superbire 
episcopiim,  pracavimus  omncm  occasionem  anipu- 
tandam,  ncquc  locum  diabolo  dandum,  salva  scili- 
cct  in  omnibus  auctoritatc  cl  pntest.-.u*  episcopi  in 
cunclis  ecclesiaslicx  rcgulx  disciplinis  :  viilclicet  ut 
easdem  ccllas  sub  proprio  scmpor  regiminc  gnlicr- 
nans,  secundum  instilntionem  sanctx  rcgulae  abba  ■ 
tcs  conslilnal,  ct,  si  riecesse  fuerit,  mulct;  prava 
quxque  corrigal,  siiperflu.t  rcsecet,  virltii.es  nutrial 


ct  congregalioni  Sancli  Aniandi  ad  victum  ,  vcsli- 
menta  ct  calceamcnta  ,  seu  etiam  ccteros  usus  ct 
nccessilales  ipsorum ,  tradere  et  eonlirmare  decre- 
vimus,  et  super  hanc  cessionis  auclorilatcm  bos 
nostros  imperiales  apices  fieri  decrevimus ,  atqne 
jubemus  ut  abbiiic  in  futurum  u  nobis  ct  nostris, 
Deo  dispensantc,  succcssoribus,  piis  oraculis  nostris 
conservanda  mandavimus,  quorl  nos  pro  Xtornis  ca- 
pcsscndis  prxroiis,  ct  mcmorat;e  congregationi  con- 
sulcndis  nccessitalibus  fecissc  ct  contcssisse  vestra 
cognoscat  indusiria;  ita  dunlaxal  tit  quidquitl  de 
ipsis  rebus  Dco  donanle  pcr  bonum  stnditim  poleril 
baberi  vel  acquiri ,  totum  in  fratrum  sine  uila  snb- 
tractione  usibus  cedat.  Pari  eliam  nostra  imperiali 


eradicot  vilia,    atque,  ut  bonus  agricola,  tvellcns      auctoritatc  prrecipimus  ac  jubcmus  ut  milliis  quili- 


fruticcs,  Patrum  sequcns  instituta,  discernat  qna- 
lein  cuiqtie  terrx  semeniom  mandare  dcbeat.  Hanc 
autcm  nostnc  constiltiiionis  aucloritalem  idoo  fa- 
ctam,  ne  religionis  ordo  in  supra  scriplis  locis,  no- 
slris  fiiturisque  temporibus  confundalur,  sc-,1  por 
omnia  in  Dei  scrviiio,  ad  cnjuslaiiriein  ct  ol  sequiiun 
oonditi  sumus,  iuviolabililcr  in  perpeluura  conservc- 
tur,  tit  plcniorem  in  Dci  nominc  cuiioiis  tempori- 
bus  ohtineat  firmitat  m,  manu  propria  subler  fir- 
niavimns,  cl  annuli  noslri  imprcssione  signari  jus- 
simus. 

Signum  Ludovici  screnissimi  Augusli. 

Dnrandus  diaconus  ad  vieem  Fridugisi  reco- 
gnovi. 

Dala  riv   Kal.  Jnnii.  anno  Christo  propitio  9  im- 


bet  sanctoc  Dci  Ecclesiae,  prxscntium  vidclicet  cl 
fulurorum,  de  prxdiclis  ct  sublernotatis  relus  in- 
quiciudinem  aut  refragatinucm  vc!  pra>jndiciuni  vcl 
violentiara  facerc  lenlel  :  scd  potius  sine  ulla  sub- 
roptione,  aul  sublractionc ,  vcl  diminutione  aique 
divisione,  Iiceal  cas  eidem  congrcgationi  monacho- 
rum  Dco  militanlium  cum  omni  integritate  inviola- 
biiiicr  absque  ulla  calumnia  cl  conlradiclionc  secu- 
ritcr  ac  perpclualiler  liabcre,  possidcrc  ci  frui.  So- 
liinimolo  vidclicct  ad  boc,  sicut  prxmissum  cst, 
specialiler  a  nobis  sunt  pro  mercede  noslra  dclega- 
lar  ct  confirmatx,  ut  ncc  humana  poteslas  sinc  sui 
periculo  discriminis  possit  cas  convertere,  sed  sem- 
per  sub  regaii  cl  imperiali  tuitionc  irrefragabiliter 
saivx  fralrutn  usibus  consistant :  quatcnus  ejiisrieui 


pc.rii  domni  nnstri  Ludpvici   sercnissimi    Augusti,      loci  devole  Den  amabili  congrcgalioni  pro  nobis  ac 


jndictione  15.    Actum  Aquisgrani  palatio  regio  in 
Dci  nomine  feliciter.  Amcn. 
f.II 

PRO    MOIUSTERIO   KI.NONENSI. 

(Anno  822.) 
[Ajiud  D.  Bouquet.,  ibid.,  pag.  530.] 
In  noniinc  Domini  Dci  et  Salvatoris  nosiri  Jcsu 
Christi,  Ludovicus  diviua  ordinante  proyidenlia  im- 
perator  Angustiis. 

Cum  locis  divino  culiui  mancipalis  ob  divinajser- 
vitutis  amorem  opem  congruam  feriiuus,  el  regium 
morem  dccenter  implcmus  ,  ct  id  no!  :is  profulurum 


pro  totius imperii  bujus stabililate  ac  pace,  nostr.e 
pielatis  niuncro  adjulx ,  Dominum  propensius  exo- 
lare  dclectcl.  Et  hxc  nomina  dc  ipsis  rebus,  quas 
illisdari  decrevimus  :  In  pago  Bracbalensi ,  in  locis 
Duncupatis  llaccroib  (Bnssnrodc) ,  Decia,  Neonisioet 
Securiaco,  mansi  xi.mh;  in  pago Ostrebantinsc,  ii 
loco  qtii  dicilur  Qalciacus,  cuin  appendiciis  suis 
mansi  lviii  ;  in  pago  qui  dicitur  Menpiscus,  iu  loco 
nuncupantc  Roslar,  cum  appendiciis  suis,  niansi 
Cxviii;  mansionilcs  ciroa  nionasleriiim  iv,  et  pisc.i- 
lionem  atque  Seoncuricm  ;  ct  in  Flandras  ntariscos 
vin  :  sed  et  in  p..go  Lauduncnsi  Barisiacuin  turo 


1115 

omnibus  nppcndiciis  sui 

illis  dari  nonnin  paitem  de  omni  suppellectili  ejus- 
dciu  ecclcsiac  per  uilas  vill.is,  el  possessionem  bnjus 
ccenobii  rcctoris,  id  esldcannona,  de  lcgumine, 
de  feno,  de  formaiico,  de  porcis,  de  poledris,  dc 
camsilis,  de  pasiis,  dc  vino,  de  ovis.  Ei  ut  hxc  au- 
cloritas  per  futura  lcmpora  imviolabilem  obtineal 
Drmitalem,  inanu  propria  subler  lirmavimus,  ct  an- 
iiuli  noslri  impressione  signari  jussimus. 

Signuni  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Durandus  diaconus  ad  viccm  Fridugisi  recognovi. 

Data  iii  Kal.  Julii,  anno  Chrislo  propilio  8  ■■  im- 
perii  domni  Ludovici  piissimi  Augnsti ,  indiclione 
SS.  Acluni  Slratella  villa  in  Dei  iiomiuc  felicitcr. 
Aincn. 

CIII. 

rno  monastfiuo  sanc.TjB  ciinisTi.ve. 

(Anno  8*2.) 

[Apud  Balnz.  Capiiul.  tom.  II,  pag.  1422,  ex  veleri 

cod.  Longobar.fico.] 

In  noniine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostii  Jesu 
C.hristi,  Lndovicns,  divina  ordinanlc  providenlia, 
imperalor  Auguslns. 

Curn  pelilionibus  scrvomm  Dei  justis  el  raliona- 
bilibus  divini  cuilus  auioie  favemus,  supemi  niune- 
ris  domini  nobis  a  Domino  impei  liri  credimiis.  Id- 
cirro  noliim  essc  volumus  omnihus  lidelibus  sanct.e 
Dei  Ecclcsix  noslrisque,  prsesenlibus  seilicet  et  fu- 
luris,  quia  vir  veneraliilis  Pclrns,  abbas  ei  mona- 
sterio  Sanclx  Christinx,  quod  cst  situm  prope  vil- 


LCDOVICI  I  COGNOMENTO  PII  1116 

Insuper  eensuiimis  etiain  A  vel  deinceps  in  jure  ipsius  saneti  loci  voluerit  <li- 
vin.i  pielas  augeri,  ad  causas  audiendas,  vel  frcda 
cxigenda,  aut  mansiones  vcl  paralas  fnciendas,  sivc 
liilejussorcs  tollcndos,  aut  homines  ipsius  monaste- 
rii  dislringcntlos,  nec  ullas  rcdbibiliones  aut  illicilas 
oeeasiones  rcquirendum ,  noslris  futurisque  lerapo- 
rilins  ingredi  audcal ,  vel  ea  qux  supra  roemorata 
sunt  penitus  exigere  prxsumat.  Sed  liccat  memo- 
rato  abbati  ejusque  successorilius  res  prxdicti  mo- 

nastcrii 

sicul  in  prxcepto  domni  et  genttoris  noslri  contine- 
lur,  sub  immunitalis  noslrx  defcnsione  qtiielo  or- 
dine  possiderc  ct  nostro  fideliter  parere  imperio  ; 
qnatenus  congrcgationi  ibidem  Peo  famulanti  pro 
nobiset  conjuge  proleqne  nostra  vel  pro  stabililalc 
I)  toiius  imperii  nostri  a  Deo  nobis  concessi  atque  cnn- 
servandi  jugiier  Domini  misericordiaro  exorare  de- 
lerlet.  El  ut  haec  auctorilas  noslris  fulurisquc  lem- 
poribus  valeat  ineonvulsa  mancrc ,  manu  propria 
sulilcr  firmavimus  ct  aimuii  ncslri  impressionc  si- 
gnari  jussinius. 

Signum  Ludoviri  screnissimi  imperatoris. 

Duraudus  diaeonus  ad  viecm  Fridugisi  reeognovil. 

Dalum  iv  Kalend.  Octobris,  anno  Chrisio  pnnpitio 
9  imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusli,  indi- 
clione  priina.  Aeluin  Cispiacho  in  Ardna  in  Dei  no- 
mine  feliciter.  Ainen. 

CIV. 

rno  ecclesia  s.  vicToms  mvssiliensis. 

(Anno  822. 


laui  noslram  Ollonnam,  obtulit  ohlutihus  nostris  C  rApud  D.  Bouquet,  Recueii  des  hhtoriem,  lom.  VI, 


aucloritaiem  immunilatis  domni  el  genitoris  nostri 
Ci>roli  lion.r;  memoriae  s  renissimi  imperatoris,  in 
qua  continc'  atur  inserlum  qualitcr  ipse  pnrdictum 
moiiaslerium  cum  oinnihas  rehus  el  hoininihus, 
qnos  laui  de  donalione  reguni  reyinarumque  quam 
etiam  reliquorum  Deiim  limenlium  hominum  idem 
inonasterium  eo  tempore  legilimc  possidebat,  sub 
suo  muniminc  et  defensionc  consistere  feeit,  et 
ejns  auetorilalc  immunilatis  haetenus  ab  inquie- 
tudine  judiciari.-c  polcslaiis  idem  munitum  atquc 
deleusatum  fuisse  monasterium.  El  pro  firniita- 
tis  sludio  poslulavit  idem  Petrus  ahhas  sereni- 
talem  noslram  ut  patcrn.c  auctoritali  noslram  quo- 
que  adderenms  aucloritatem.     Cujus  preeihus   oh 


pag.  552,  ex  ehartario  hujus  ecclesiae.] 
In  noiuine  Dei  cl  Salvaloris  noslri  Jesu  Christi, 
Liidovicus  divina  ordinante  provideniia  impcrator 
Augustus  ,  omnibus  fidclibus  sancbe  Dci  Eeclesias 
ct  noslris ,  vel  cunelis  minislerialibus  rempublicam 
adininistranlihus  tam  pnesentibus  quam  et  futuris. 
Noium  esse  volumus  veslrae  induslrix  qualiter  vir 
venerahilis  Theodberlus  episeopus  Massiliensis  adiens 
serenitalem  culminis  noslri ,  gestans  in  mauibus 
qiiamdam  auctoiilatem  domni  genitoris  nosiri  Ca- 
roli  praeslantissimi  impcraloris,  in  qna  conlincha- 
tur  inserttim  qualiter  ccclesix  sancli  Victoris  niar- 
tyris,  uhi  saeratissimum  eorpus  ejus  bumatum  esl, 
concessisset  teloneum  dcvilla  quoe  dicitur  Leonio, 


divini  cultus  amorem  et  veneralionem  ipsius  sancti  D  qnidquid  fiscus  regius  exinde  exigehat  lam  de  sale 


loei  asscnsiini  prschenles,  hanc  auctoritatcm  inimu- 
nitatis  nostne  eidem  monasterio  lieri  jussimus,  per 
quam  praecipimus  atquc  jiihciuus  ut  mcmoratum 
monasleiium  ciiin  onmibus  rebus  el  hominibus  ad 
sepr.csenti  lempore  juste  et  lcgalilcr  pcrtincnlibus 
vel  aspicienlibus  sub  iinmunitatis  nostne  defcnsione 
niodis  omnibus  consistat,  et  nullus  judex  publicus 
vel  quilibct  ex  judiciaria  polcstale  in  ecclesias  aut 
villas,  curlcs,  loca  ,  vi-l  agros  ,  S''ii  rcliquas 
iwsscssiones  memorati  monaslerii ,  quas  modcruo 
tenqiorc  justc  et  legalitcr  possidet  in  quibnslibet 
pagis  vcl  terriioriis  infra  ditionem  imperii  noslri, 
•  Lcsendum  9. 


quani  et  de  aliis  conditionihus,  nee  non  ct  teloneum 
de  navihus  ab  ltalia  venicnlibus,  quae  ad  earodcm 
ccclesiam  arripare  videntur,  ut  qiiid(|iiid  ad  puhli- 
cum  opus  vel  ad  fiseum  regium  exinde  consiicludo 
fiiit  cxaclare,  ad  pradiclam  eeelesiam  sancli  \  iro- 
ris  martyris  Massiliensis ,  vel  ad  reclores  ejus  con- 
ccdercmus.  Quapropter  precibus  quibus  valuit  no- 
stram  exoravit  clcmentiam  ut,  paternum  morcm 
scqucntcs  ,  nostram  ctiam  auctoritatem  pr.edieta 
ceelesia,  in  qua  inse  Deo  auctore  episcopus  pracst, 
hahere  roercretur.  Cujus  precihus  aurem  aeeommo- 
dantes,  lios  noslros  impcrialcs  apices  licii  jussitmis, 


1117 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 


IIIS 


per  quos  prascipunus  atquejubemus  ut,  quemadmo-  \  riali  aueloritale  pijecipiinus,  acjubemus,  ui  uullus 


duin  domnus  et  gcnitor  noster  praedictue  concessit 
ecclesis ,  iia  ct  ileinceps  in  perpetuum  Qrmum  ct 
slabile  permaneut ,  et  nullus  quilibet  ex  judiciaria 
potestale  aliquod  lcloneum  de  suprudieiis  locis  cxa- 
ctarc  aut  requirere  ,  vcl  ullam  coutrarielatcm  erga 
pnedictam  ecclcsiam  Sancti  Victoris  ejusque  recto- 
rcs  facere  aut  ingercrc  praesumat;  sed  nostris  fulu- 
risque  temporibus  inviolabililer  conservetur.  Et  ut 
bacc  auctoritas  firmitalis  nostrx  per  futura  lempora 
inviolabilis  conscrvctur,  annuli  nostri  impressione 
signari  jussimus. 

Signuui  doimii  I.uilovici  impcratoris  screnissimi. 

Dala  Kal.  Novembris,  anno  Christi  propitio  [0] 
imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti,  indictione 
prima.  Arimii  Iscmburgo  palatio  regio. 
CV. 

PRO  IIOiYVSTERlO   SVNCTl   AUVNDI. 

(Anno  822.) 

[Apud  Mabill.,  Act.  SS.  Ord.  S.  Bened.  sacc.   iv, 

part.  i,  pag.  CG.J 

In  nominc  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Cbrisli,  Ludovicus  divina  ordinantc  providcnlia  im- 
peralor  Aiiguslus. 

Cum  locis  divinocuitiii  mancipalis  ob  dlvinrc  ser- 
vilutis  amorem  opem  congruam  ferimus,  et  regiiun 
morem  deccnler  iinplcmus,  ei  id  nobis  piofuiurmn 
ad  aeternac  rcmunerationis  praemia  capessenda  vc- 
raciler  crcdimus.  Idcirco  uolum  essc  volumus  cun- 
ctis  lidelibus  sanct:c  Dei  Ecclesiac  et  noslris,  prac- 


quilibet  sauctae  Dei  Ecclesice,  prsesenlium  videlicel 
et  futurorum,  de  praidiclis  ct  subter  notatis  rcbus 
inquietudinem  aut  refragationem  vel  prsejudicium 
vcl  violentiam  facere  tcntel  :  sed  potius  sinc  ulla 
subrcptione,  aut  subtraclionc,  vel  diminulione ,  at- 
que  divisione ,  liceat  eas  cidcm  congregalioni  ino- 
nacborum  Deo  militantium  cuin  oinni  integritate  in- 
violabiliter  absque  ulla  calumnia  ct  contradiclione 
securitcr  ac  perpelualiter  habere,  possidere  ct  frui. 
Solummodo  vidclicct  ad  hoc,  sicut  praemissum  est, 
specialiter  a  nobis  siuit  pro  mercedc  nostra  dele- 
galce  el  coufirinata? ,  ut  nec  humana  poleslas  sine 
sui  periculo  discriniinis  possit  eas  convertcre  ,  sed 
seinper  sub  regali  et  impcriali  tuitionc  irrefragabili- 
]{  ter  salvae  fratruin  usibns  consistant :  quatenus  ejus- 
dcui  loei  devolx  Deo  amabili  congregalioni  pro  no- 
bis  ac  pro  lotius  impcrii  hiijus  stabilitale  ae  pace, 
nostrae  pielatis  munerc  adjuti,  Domiimm  propcnsius 
exorarcdelectet.  Et  lncc  nomina  de  ipsis  rebus  quas 
illis  dari  decrevimus.  In  pago  Bracbatinsi ,  in  locis 
nuncupatis  rtacerolh  ( vulgo  Bassarode),  Dcela.Nco- 
nifio,  el  Seeuriaco,  mansi  xlviii.  In  pago  Ostreban- 
tinse,  in  loco  qui  dicilur  Halciacus,  cum  appendiciis 
suis  niansi  lvhi.  In  pago  qui  dicilur  Mcupiscus,  in 
loconunciipanteltoslar,  cum  appendiciis  suis,  inansi 
cxvm.  Mansioniles  circa  inonasteriuin  iv,  cl  pisca- 
iioncm  atque  Seoncurtem  ;  et  in  Flandras  mariscos 
vm.  Scd  et  in  pago  Laudunensi  Barisiacum  cum 
omnibus  appcndiciis  suis.  lusupcr  eeiisiiiuius  etiam 


scntilms  scilicet  et  futuris,  quia  adiens  serenilatem  G  illis  dari  novain  partein  de  omni  supclleclili  ejus- 


culminis  nostri  vir  vcncrabilis  Adaleodus  abba,  mo- 
naslerii  Sancti  Amandi,  una  cum  Aldrico  misso  no- 
stro,  quem  ad  praedictum  coenobium  direximus  ad 
ordinem  regulae  sancli  Bcnedicti  confirmandum  ; 
suggessemnt  mansuctudini  nostra?  qualitcr  eougre- 
galioni  confcssoris  Christi  Amandi  aliqua  dc  rebus 
ct  villis  ejiisilcm  ecdesue  deputare  et  confirmare  ad 
usus  ct  ncecssitates  illorum  praejudicaremus.  Meo- 
quc  ad  prccalionem  vcl  suggcsiionem  praediclorum 
abbalum,  Adalcodi  videlicet  ct  Aldrici,  imo  oh  cmo- 
Iiiiiienluiu  animx  noslrae,  conjngis  alque  prolium 
noslrarum,  res  subter  aduotatas  praediclis  fratribus 
ct  congrcgalioni  Sancli  Amandi  ad  viclum  ,  vesli- 
nieiita  et  calccamcnta  ,  seu  eiiam  caeteros  usus  ct 
iiccessilales  ipsorum,  tradcrc  et  confinnarc  decrevi- 
mus,  et  super  hanc  cessionis  aucloritatem  hos  no- 
stros  imperiales  apices  fieri  decrevimus,  atqne  ju- 
bcmus,  ut  abliinc  in  futurum  a  nobis  ct  nostris,  Dco 
dispensanle  ,  succcssoribus ,  piis  oraeulis  nostris 
conservanda  mandaviraus ,  quod  nos  pro  aeternis 
capessendis  prxmiis  ct  memoratae  congregalioni 
consulcndis  nccessitalibus  fecissc  et  concessisse  vc- 
stra  cognoscat  industria ,  ila  duutaxat  ut  quidquid 
de  ipsis  rebus  Deo  donaitte  per  loiium  studium  .po- 
lcrit  habcri  vcl  acquiri.  totuin  in  fratrum  sine  ulla 
subtractione  usibus  ccdal.  Pari  eliara  noslra  impe- 

°  E\  boc  diplomatc  patel,  Adalcodum  aiinu  iin- 
peiii  Ludovici  oetavo,  Chrisli  822,  jam  islius  mona- 


dera  ceclcsix  per  totas  villas,  ci  posscssionem  ipsius 
coenobii  rectoris ,  id  cst  de  annona ,  de  legumine, 
de  feno,  de  formatico  ,  dc  poreis,  de  polcdris  ,  de 
camsilis,  de  pastis,  de  vino,  de  ovis.  Et  ul  haec  au- 
ctoritas  per  futura  tempora  inviolabilem  obtineal 
iiiniitalein,  manu  propria  subtcr  finnavimus  cl  au- 
mili  noslii  impressione  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imncraloris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  recognovi. 

Dala  in  Kal.  Julii,  anno  Cbristo  propitio  8  impe- 
rii  dumni  Ludovici  piissimi  Augusli,  indiclionc  15. 
Actuni  Stratella  villa  in  Dci  iiominc  fcJiciler. 
Amcn  a. 

CVI. 

PRO   MUTliMENSI  EPISCOI'0. 

[Anno  822.) 

[Apud  Muralori,    AntiqmlaXet    Italicw,    loin.  I, 

pag.  771.] 

In  nominc  Domini  Dei  et  Salvaloris  noslri  Jesu 
Christi,  Ludovicus  divina  ordinantc  providcutia  im- 
perator  Augustus. 

Si  pctilionibus  sacerdotuin  ac  scrvoruni  Dei,  di- 
viui  cultus  amore,  aurcm  accommodamus,  id  non 
soluin  ad  slabilitalcm  regni  nosti  i ,  veruin  etiam  a<i 
aetenia  praemia  facilius  asseqncnda  pluriimnn  per- 
tinerc  confldimus.   Idcirco  noluin  licii  voliiinus  oin- 


Meiii  aMialcm  fuisse,  eonlia 
iiieo  Elnoucusi. 


uam  legitur  in  Cliro- 


1119  LUDOVICII  COGNOMENTO  PII  1120 

iiilius  fidelibus  sanctx  Dei  ccclesix  ac  noslris,  prx-  A  "'»»'  donaverunl.  Iicm  Oraiorium  sancii  Apolenaris 


seniibus  scilicetet  futuris,  qualiter  vir  venerabilis 
Deusdedit  ecclesia)  Mutinensis  episcopus,  quia  pro 
eenectutc  et  infirniiiaie  corporis  ad  nos  pervenirc 
noii  poterat,  misil  quemdam  presbylerum  suum,  no- 
mine  Willtliianum,  per  quem  nobis  suggessit  pe- 
teudo  de  rebus  ad  ecclesiam  suam  perlinentibus, 
quas  reges  [.angobardorum  propier  ainorem  ei  li- 
morem  Dei  et  Domini  noslri  Jesu  Cliristi ,  et  sancli 
Gemiuiani  confessoris  ejus,  eidein  ccelesiaj  vel  do- 
naverunt,  vei  ab  aliis  dalas  confirmavcruiit,  ut  in- 
spectis  eorumdem  regum  prasceplis  et  conOrmalio- 
nibus,  easdem  ics  sive  possessiones  ad  caindem  ec- 
ciesiam  noslrx  aucloritaiis  prxceplo  confirmare- 
inus.  Cujus  petitioni,  quia  justa  et  rationc  subnixa 


in  Slagnano  sitmn  intra  Judiciaria  Moiuebeliensi, 
sive  oratorium  Sancli  Domiiini  construclum  prope 
Cluxiam  super  flumen  Nizianam,  ncc  non  ct  Oliveta 
]n\ia  nmros  Castri  Montebeliensis  posita ,  et  ad 
eanidem  ecclesiam  portineniia.  Has  res  sive  posses- 
siones  mcmorata?  Mutincosis  ccclcsi.r ,  vel  Sancli 
Geminiani  juxla  peliiionem  prxdicti  virl  venerabilis 
et  oraioris  nostri  Dcusdeiiit  episcopi ,  quas  regos 
vel  donaveriiiit  vol  confirmaverunt,  sivc  alii  devoli 
ac  Deum  limentes  bomines  ad  camdem  ecclesiam 
solemui  donatione  contulerunt,  et  modo  in  cjusdem 
ecclesiae  jure  tcnentur,  vel  inde  injuslc  ac  violenler 
ubslracla  erunt ,  is'.o  nostrx  aucloritatis  prxcepto 
ad  eamdem  ecclesiam.  confirmare  plaruit.  Quapro- 


videbalur,  aurem  iibenter  aceomniod.ire  et  assen-  R  pter  prxripimus  atquc  jubemus  ut  nuilus  judex  pu- 


siim  praibere  nobis  placuit  Inspectis  igitur  et  rele- 
dis  praediclorum  rcgum  Langobardorum  proeceptis 
vel  confirmaiioriibus,  complacuil  nobis,  donaliones 
et  concessiones  si\e  confirmaliones  eoruin  boc  no- 
sltx  aiictorilatis  praecepto  juxta  petitionem  merno- 
rati  episcopi  ad  camdcm  eeclesiam  confirmare.  Id 
csl  in  primis  confirmationeni,  quain  Cunipcrlus  rex 
fccit  ad  ecclesiam  Sancti  Geminiani  de  Yilla  Poziolo, 
sive  Iribnium ,  vel  succidiales  °,  atquc  angarias, 
quas  servi  ejusdem  Sancti  Gcminiani  aJ  ipsum  casa- 
lem  laborandum  ct  excolendum  habuerunt.  Similiter 
e!  praeeptum  quod  fecit  Liulprandus  rcx  ad  suprascri- 
ptam  ccclesiain  de  servis  ct  nldionibus  ad  ]us  eccle- 
si;c  Sancli  Geiiiiniani  pertir.cniibus ,  ct  in  line  Sal 


blicus,  ve!  comes,  vcl  gastaldus,  sive  qualibet  pole- 
slale  pradicta  persona  membralum  episcopum  vel 
successores  e]us,  alque  ecclesiae  Sancii  Geminiani 
de  suprascriptis  rebus  ac  possessionibiis,  qnas  su- 
pranominati  rcges  ad  eamdem  ccclesiam  cunOrma- 
vcrunt,  ct  nos  hac  nostra  auctorilatc  confirmamus, 
inquielare  aut  injuslc  pulsare,  aul  aliquid  ex  iis  con- 
tra  rationis  ordinera  abstrahere ,  aut  alicnare,  aut 
eis  caluroniam  ingerere  prxsnmal ;  scd  liceat  cas 
memoratx  ccclesiae  et  reclorilms  sub  noslra  sncces- 
soruraque  nostrcrum  defcnsione ,  quicto  ordine  U.- 
nere  ac  possidere  absque  cujusliliet,  sirut  jain  dixi- 
mus,  injusta  ccntradictione.  Conccssimus  etiam  hoc 
privilcgium  meraorata?  ccclesix,  ut  si  post  decessio- 


slina  residentilms  in  villis  quarum  vocabnla  sunl  *■'  ncm  episcoporum  ipsius  sedis  tulis  in  clero  invcntus 


Galanilicum  .  Gabellum  Caslelluin,  cuin  suis  pisea- 
riis,  quod  fuit  ab  antiquo  lempore  Massa  Sancti  Ge- 
miniani :  supcr  quibus  esl  prxccptum  Halgisi  regis 
nobis  oslensum.  Est  similiter  ct  Desiderii  :  nec  non 
et  praxrpluin  IlilJeprandi  rcgis,  quod  fecit  ad  cc- 
clesiam  Sancii  Geminiani  propter  peiilionem  Joan- 
nis  episcopi  dc  ecclesia  Sancti  Petri  intra  muros 
civitaiis  Gcminianx,  qux  nunc  Nova  vocatur,  cum 
omnibus  rebus  atque  appcndiciis,  quaj  ad  ipsani  ec- 
clesiam  perltnent,  vcl  quod  ili  juste  acquisitum 
fuerit.  Similiter  et  donationem  quam  fecit  piae  re- 
cordationis  domnus  ct  genitor  noster  Carolus  impe- 
rator  dc  Plebe  Sancti  Thorajc  ,  qux  cst  posita  in 
Gandaceto  juxta  fluvium  Lama  ,  cum  omnibns  sibi 
pcriincniibus,  sivc  canonica  atqne  decima.  Similiter 
donationcm  ,  quani  fccil  domnns  gcnilor  noster  Ca- 
rolus  impcrator,  pctente  Geminiano  Mulinense  epi- 
scopo,  de  Molcndino  propc  stralam  cum  acccplionc 
sna  sive  aquario ,  qui  pertinebal  ad  curtem  regis  ci- 
vilatis  Nova>  :  nec  non  el  res  quas  duo  Romani  ho- 
niines,  Gondolus  videlicet  el  Conslanlinus,  ct  eorum 
uxores  Maria  et  Agnila  ad  ecclesiam  Sancli  Gemi- 

«  Quid  succidiales  fuerint ,  decemere  nequaquam 
ausim.  Nuni  pro  socidiales  scriplum,  ut  designcmur 
rediius  nercepti  ex  armcnlis  et  gregibus  m  socio 
dalis  f  Num  a  succidendo,  sive,  ul  aiebant,  runcando 
silvas,  ac  a  subigendis  agris  anlea  incultis  ?  H:creo 
sanc.  Interim  vide,  si  lubel ,  Chronicon  Farfcnse 
parte  u  tonii  I  Collectionis  Rcr.  It.tlicar. ,  ubi  me- 


fuerit,  qui  secundum  canones  episcopatus  honorem 
ct  oflicium  Iiabere  possit,  licentiara  habeant  eiigendi 
inter  se.  El  ut  hsc  auctorilas  firmior  habeat-.sr  ,  ct 
noslris  ac  futuris  temporibus  Domino  piotegcnte  va- 
lcal  inconvulsa  mancre,  manu  propria  subscripsi- 
mus,  ctcam  de  annulo  nosiro  subter  sigiilari  ]nssi- 
mus,  violatorem  duabus  libris  auri  obryzi  condem- 
nantes. 

Signuni  Ludovici  sercnissimi  impcraloris. 

Durandus    diacomis  ad   viccm   Fridugerii   reco- 
gnovi. 

El  data  sub  vi  Idus  Februarias,  anno,  Chi  islo  pro- 
pitio,  9  irapcrii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti,  ac 
indictioue  15.  Actum  Aquisgrani ,  palatio  regis,  in 
Dei  nominc  feliciler.  Amen. 
CVIL 

TRO    MONASTERIO   PRUMIEKSI. 

(Anno  823.) 

[Apud  Marten.,  Ampl.  Collect.,  tom.  I,  pag.  79,  cx 
cbarlario  Pruuiiensi.] 

In  nomine  Domini  Dei  el  Salvatoris  noslri  Jcsu 

moranlur  servi.  cnm  cornm  subslantia  b.  v.  c.  hoc 
est  bove,  tiacca,  caballo,  clc.  Noslris  aulem  tempo- 
rihus  adhuc  apud  Mediolancnscs  mos  viget  tradendi 
pnedia  sua  agricolis,  nunc  omnino  libcris,  iisdcm 
fcre  condilionibus  ,  qnas  nupcr  inniicham  ,  boc  est 
reddendi  doniino  Utitam  frugum  ct  pccunii  niensu- 
ram  quolanms. 


1<->I 


DIPLOMATA  ECCLFSIASTICA. 


1122 


Cln  isii,  Ludovicus  ilivina  ordinautc  providentia  im-  A  prima.  Actum  Arislallio  palatio  regio,  in  Dei  noniiiia 


pcralor  Augu 

Si  enim  ei  qn.u  fideles  imperii  nostri  pro  eonim 
opportunitatibus  inler  se  cnimiiulaverinl ,  nostris 
conllrmamus  odiciis,  imperialcm  exerccmus  consuc- 
tudinem,  et  in  poslmodum  jure  firmissimo  mansu- 
nim  csse  volumus.  Mcirco  noverit  oranium  fidelium 
nostrorum  ,  lam  pra:scntiiim  quam  et  futururum 
sagacitas,  quia  vir  vencrabilis  Tancradus  abbas  ex 
monaslerio  quod  dicitur  Prurnia  ,  conslriictum  in 
honorc  Domiai  et  Salvatoris  noslri  Jesu  Cluisli  , 
noliis  suggessit,  eo  quod  ctim  quodam  homine  no- 
mine  Fulcberlo  de  quibusdam  rebus  commutatio- 
nem  fecisset,  pro  amhanim  partium  opportunitale. 
Dedit  igitur  proediclus  vir  vcnerahilis  Tancradus  ah- 
bas  ex  ralione  praedicti  monasterii ,  una  per  con-  B 


feliciter. 

CYIII. 

CRO    EODEU    MONASTF.RIO 

(Anuo  823.) 
[Apnd  slarlen.,  ibid.,  ex  chartario  Prumicnsi.] 

In  nomiue  Domini  et  Salvatoris  nostri  Jesu  Chri- 
sti,  Ludovicus  divina  ordinantc  providentia  inipcrator 
Aiigustus. 

Si  eniin  ea  qn.-e  lidcles  imperii  noslri  pro  coruru 
opportunilalibus  inter  se  cominutaverint ,  noslris 
coufirmamus  edictis,  imperialem  exereeraus  con- 
suetudinem  ,  et  hoc  inpostmbdum  jure  firmissimo 
mansurum  esse  voluimis.  Idcirco  noverit  omnium 
fideliuin  noslrorum ,  prxsenlium  scilicet  et  futuro- 


sensum  et  conhibentiam  monachorum  ihidem  de- 
gentium,  prsefato  Fulberto  ad  proprium  suum  per- 
pelualiter  ad  habendum,  quasdam  res  qua:  suiit  in 
pago  Warmacinse,  in  villa  quae  dicitur  Flaconheim 
niansos  duos  cuin  domihus,  nedificiis,  terris,  vineis, 
pratis,  silvis,  pascuis,  adjacentiis,  exitum  et  regres- 
sum ,  vel  quantumcunque  in  eadem  villa  de  ralione 
pnedicti  monaslerii  prasenti  tcmporc  ibidem  legiti- 
inc  habere  dignoscitur.  Et  econtra  in  compensatione 
liarum  reruui  dedil  proediclus  Fuibertus  es  proprio 
suo  pr.vscripto  monaslerio,  omnique  congregationi 
ihidem  Deo  per  tempora  mililanli  ,  quasdam  res 
quse  smit  in  codem  pago  ,  in  villa  qtwe  dieitur 
Glaolfesheim  mansum  unum ,  el  in  alia  villa ,  quce 
dicitur  Villarie  mansum  unum,  nee  non  et  in  terlio 
lnco  in  villa  nuneupante  Lciwrdesbeira ,  curtilem 
unum ,  siimliter  et  in  quarto  loco  in  villa  cujus  vo- 
cabulum  cst  Hnccunheim,  diiaspartesdejurnalccum. 
terminis  el  iaterationibus  suis.  llas  vero  res  cum 
domibus,  xdificiis,  lerris,  vineis,  pratis,  silvis, 
pascuis,  adjacentiis,  exitum  et  regressum,  vel  quati- 
luuie.nnque  in  prxdictis  locis  prxsenti  lempore  legi- 
time  hahere  cl  possidere  dignoscilur.  Unde  et  duas 
commutationes  pari  tenore  eonscriptas,  manibusque 
bonorum  hominum  prx  manibus  se  hahere  profcssus 
est,  set!  pro  inlegra  firmilale  peiiii  celsitudinem  no- 
stram,  ut  ipsas  commulaliones  dcrruo  per  noslrum 
mansuetudinis  prxceplum  coniirmare  deberemus. 
Quorum  petitionihus  denegare  noluimus  assensum ,  j-. 
scd  sicul  unicuique  Gdelium  noslrorum  justc-  peten- 
tium,  ila  nos  iilis  coneessisse  atquc  confirmasse  co- 
gnnseite.  Prxcipientes  ergo  jubcmus,  ut  quidquid 
pars  juste  et  rationabiliter  alteri  contulit  parti  , 
deinceps  per  hanc  nostram  auctoritatem  jure  fir- 
inissiino  teneat  atque  possideai,  et  faciat  qmdquid 
voluerit.  Et  ut  hxc  auctoritas  per  futura  lempora 
inviolabilern  obtineat  firmilatem,  et  ah  omnibus  me- 
lius  credatur  alqne  conservelur,  annuli  nostri  im- 
pressione  signari  jussimus. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Friiie^isi  recngnovi. 

Dala  Idus  Octohris,  anno  Christo  propitio  tO  im- 
pnii  domui  Ludovici  piissimi  Augiisti ,  indictione 


rurn,  mduslria,  quia  vir  venerahilis  Hildoinus  ahbas 
sacrique  palatii  nostri  sumnius  c:ipellanus  innoluit 
ceisiiudini  nostrx,  eo  quod  religiosus  vir  Taneradus 
abbas  monasterii  Pruniiacensis ,  cum  quodam  ho- 
mine  nomine  Opillonem,  dc  quibusdam  mancipiis 
coinmuiationem  fecissent.  Dedit  igitur  prxdici.us  vir 
venerabilis  Tancradus  ex  ratione  praefati  inonasterii 
sui  Prumiacensis ,  quod  est  constructum  in  honoro 
Domini  et  Salvatoris  nostri  Jesu  Christi ,  ci  nscn- 
tiervte  ejusdem  congregationc  praefati  monasterii , 
prxdieto  Opiloni  mancipia  septem  his  nominibus, 
Thco;harium,  Grimoldum,  Theotgaudum,  Werintru- 
dim,  Gozam,  Huulindam,  Bertrudam.  Et  econtra  in 
compensatione  horum  mancipiorum  dedit  pr;edictus 
Q  Opilo  ex  suo  proprio  ail  jam  dictum  monaslerium 
raancipia  xmi  bis  nominjhus,  Germundum,  Regine- 
rum,  Norlbertum,  Bcrnoldum,  Thiedoldum,  Haut- 
marum,  Winigodum,  Uotgerum,  Wigiradum,  Bn- 
mannum,  Willisuindam,  Thieodulfum,  Theoilindaro. 
Anslilam.  Unde  et  duas  commutationes  pari  tenore 
consciiptas,  manibusque  bonorum  hominum  roho- 
ratas,  se  prx  manibus  habere  professi  sunt.  Sed  pro 
integra  firmitate  petierunt  celsiludini  nos:rx  ,  ut 
ipsas  commulationes  denuo  per  nostrum  [Forle  no- 
strx]  mansuetudinis  pneceptum  plenius  confirmare 
deberenius,  quorum  petitionibus  denegare  noluimus, 
sed  unicuique  Ddelium  nostrorum  justc  petentium 
ita  nos  concessisse  atque  iu  omnibus  eonfirmasse 
cognoscite.  Prxcipientes  ergo  jttbemus,  ut  quidquid 
pars  jusie  et  rationabilitcr  alteri  contulit  parti,  dcin- 
ceps  per  hanc  nostram  auctoritaiem  jure  firmis- 
simo  leneat  atque  possideat,  ut  quidquid  evinde 
facere  voluerit ,  libero  ii;  omnibus  pcrfrualur  ar- 
bitrio  faci>>ndi  quidquid  elegerit.  Et  ut  hxc  au- 
ctoritas  firma  habcalur,  ct  per  futura  tempora 
melius  conservetur,  dc  annulo  nostro  suhlus  jussiraus 
sigdlari. 

Drirandns  diaconus  ad  vicem  Fridegisi  recognovil. 

Daia  iv  Ka!.  Septcmbris ,  anno  Christo  propkio 
10  imperii  domni  Ludovici  piisr.imi  Augusti,  indi- 
ctione  I.  Actum  Construeiites  \Forte  ConOuentes] 
super  Mosellam,  in  Dci  aomine  feliciter.  Aiuen, 


m:> 


rix. 


CONFIRMATUR    COHHI  TATIO    FACTA     INTFH    r.ntNOinlM 
Kplsi.ni'1'M    ARCENTINE.NSEH   FT   F.RCIIAMJARIUM  COJIl- 

Tia  nobdgovia. 

(Anno  825.) 

[Apud  Grandiiiier,  Hisloire  dc  l'Fglisc  de  Slrasbourg, 
10111.  II,  pag.  174-,  i'x  chartulario  uicmbranaceo 

ahlialke  Aiiillavicnsis  saeculi  xiv  ".] 

In  nomine  Domini  Dei  el  Salvatoris  noslri  Jcsu 
Christi,  l.utlovicus  divina  ordinante  providenlia  im- 
pcrator  Atigustus. 

Si  eiiirn  ca  qnre  fideles  inipcrii  nostri  pro  eorum 
opporlunilatibus  inter  sc  commutaverunl ,  nostris 
conliriiiainiis  ediclis,  iniperialcni  exerceraus  consne- 
ludinem,  et  boc  in  posimoilum  jurc  Grmissimo  man- 
surum  csse  voliimus.  Idcireo  noverit  oniniiim  fide- 


I.IDOVICI  I  COGNOHENTO  I'll  1124 

A  carra  deccin  :  in  \illa  Liutpolcsbaim  *,  arc.ilcs  iluas 
cuni  casa  una,  dc  lerra  arabiii  jngera  triginta  duo, 
prala  ad  carra  duo  :  in  villa  Wittiuishaim  ' ,  arealc 
unum  cuiii  casa  dominicata  et  granea,  de  lerra  ara- 
hili  jugcra  scptnaginta  quinque,  prata  ad  carra  de- 
ccni,  de  silva  quasi  jugera  scptcm,  cl  pomariiiiii 
iiniini  :  ad  Creacbeshaim  ",  lloham  h  unicain  :  ad 
Platpoteshaim  ',  arealc  cum  casa  una,  de  terra  ara- 
hili  jngera  quindecim,  praia  ad  carra  quatuor,  ct 
goldmarcha  i ,  ct  iusuper  mancipia  duodecim ,  his 
norainibus;  Vulpot,  Wiuigelt,  Kalini,  Radvich,  Ilun- 
hohliis,  Frenkin,  Frcidin,  Hucbert,  Rinhart,  Dega- 
nolt,  llitio,  Adalger.  Unde  et  duas  commutaiiones 
pari  tenore  conscriptas,  inanihusque  bonorum  ho- 
ininiim  rohoraias  pra>  manibus  se  habere   [irofessi 


lium  nostrorum,  praesentium  scilicet  ct  futurorum,  B  sunl.  Sed  pro  inlegra  firmitate  pelierunt  cclsitudini 


induslria ,  quia  vir  venerabilis  Bernoldus  Slrazbur- 
gensis  ecclesice  episcopus,  ncc  non  et  vir  iUusler 
F.rkingarius  comes  b  accedentes  ad  aurcs  clementiae 
innotucrunt  cclsitudini  nostr;e  qnod  pro  amharum 
partium  opportunitate  aliqtias  res  et  mancipia  inter 
se  coiiitnutassciit.  Dedit  igilur  praHliclus  Rcrnoldus 
episcopus  cx  raiione  praedictae  ecclesiae  sux  eidem 
Erkiugario  ad  suum  proprium  ad  hahendum  in  pago 
Alsacense  in  villa  et  inarcha,  qitae  dicilur  Bodolcs- 
villare,  sive  Pleanungovillare  ■  omnes  res  qiianlum- 
cunque  in  ipsa  villa...  ex  ratione  episeopatus  sui  ha- 
bere  vidcbatur,  cum  mancipiis  duodecim,  his  nomi- 
nihus  Ello,  Fridalind,  Ilildim,  Willaran,  EngiLbert, 
Odalgari,  Anthert,  Amalgart,  Adalgart,  Regingart, 
Adallrud ,  Willigart.  Et  e  contra  in  compensalione 
hiijus  rci  dcdil  praefalus  Erkingarius  comes  ex  suo 
proprio  mcmoralo  cpiscopio  ad  parlem  ecclesi:c  su;e 
in  eodcm  pago  in  locis  nuncupanlibus,  id  est,  in  Dn- 
minhcini  <>  areales  duas  eum  casis  et  granca,  el  de 
lerraarabili  jugcra  quadraginla  scx,  et  dc  pratis  ad 


nostrae,  ut  ipsas  conimulalioiies  ilenuo  per  nostr;e 
inansuetudiuis  praeccptuin  plcnius  confirmare  dehe- 
reinus,  quorum  petitionibus  denegare  noluimus,  sed 
sicut  unicuique  fidclium  nostrorum  juste  et  rationa- 
bililer  pctentium  ita  nos  illis  concessisse,  alque  in 
omnihiis  confirmasse  cognoscitc.  Pr;peipicnles  ergo 
jiibeums  ut  quidquid  pars  juste  ct  lcgalitcr  alleri 
conlulit  parti,  dcinceps  pcr  hauc  nosir.im  auctorita- 
leni  jurc  firmissimo  tcneat  alque  possideal,  cl  quid- 
quid  exiudc  facerc  volncrit,  lihero  in  omnihus  pcr- 
fruatur  arbitrio  faciendi.  Et  ut  haec  aucioritas  firmior 
habeatur,  et  pcr  fulura  tempora  mclius  conscrvctur, 
dc  annulo  noslro  subleijussiiniis  sigillari. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Fridugisi k  recognovi. 

Data '  anno,  Chrislo  propitio,  deciino  impcrii 

domiii  Ludovici  piissimi  Augtisii,  iudictionc  prima. 
Actum  Franeonofurd  palatio  regio ,  in  Dci  nomiue 
feliciter.  Amen. 


«  EdiditScliocpfliniis,  Alsat. diplom.  tom.I,pag.7I, 
scd  non  satis  correcie. 

•>  Erkingarium  comitem  Nordgoviae,  sive  inferioris 
Alsaii;c  coniitatiini  administrasse  opinatnr  Schoepfli- 
ints,  Alsal.  illnsl.  tom.  I,  pig.  788.  Illmn  potcntissi- 
liium  fnissc  dynastam,  multorumquc  patrimoniorum 
possessorem  probant  ha'c  charta  coinmutalionis  el 
aliera  cum  Waldone  Seliwarzaeensi  abba'.e.  Erchen- 
garii  comitis  memoria  lcgilur  in  Necrologio  Schwarl- 
zacensi  ad  dicm  2  Martii. 

c  Bodolesvillare,  quod  ununi  iileniquc  cst  ac  Plca- 
nuugovillare,  esl  hodie  vicus  Blienswilre,  inter  Se- 
lesladium  et  Andelnviam.  Ex  h?.c  vilia,quam  tamen 
unam  eamdemque  csse  ip.tmit  hujus  charue  sensus, 
duas  opinatur  Schoepflinus,  AJsat.  illnst.  lom.  I,  pag. 
717  ci7!8,  Balschweiler  e;;  Bodolesvillare,  et  Bliens- 
wihe  ex  Plcanungovillare  faciens. 

11  llodie  vicns  uunnenheim,  perlinens  ad  abbaliam 
Neoburgensem. 

«  lloclie  Lipslieim,  vicus  speclans  ad  cpiscopmn 
Argentinensem. 

'  Hoilie  Witiislicim,  vulgo  Yiiizen,  vicus  ad  cum- 
dem  episcopum  Argentinensem  perlincns. 

*  Iloilic  Criesheim,  vicus  quoquc  episcopalus  Ar- 
gentinensis. 

h  lloba,  si\c  Ilube,  esl  fundus  rusticus,  sive  nio- 
<liis  agri  ciiin  hahitalionc  coloni.  Vocis  elymologiain 
aflerl  -  Wachterits ,  Glossarii  pag.  7E3.  Varias  rjus 
signiflcationcs  collegertint  cl  illiislravcriini  Poigies- 


scr,  de  Stalu  servornm,  lih.  i,  cap.  4,  §  20,  p.  227, 
cl  Hallaus,  Clossarii  Germanici  pag.  9*>9  et  scq. 

>  lloilie  1'lobslieim,  pcrlinens  ad  DD.  Kenipfler  cl 
dc  Guntzer. 

i  Gohlmarcha  inmtit  aurilegium,  seu  jus  colligendi 
aurum,  quod  Germani  dicunt  goldirascltc.  Jus  illnd 
adhuc  hodie  exercent  nobiles  de  Gunlzcr  et  Kem- 
pffer  in  ipso  vico  Plobsbeim  ratione  feodi,  nnod  pos- 
siilent  a  rege.  Schoepflinus  loco  goldmarcba  legit 
.  holzmarcka,  qu.c  estportio  silv.-e  ad  lignandum  con- 
"  cessac  ,  ut  explicat  ilaltausii  Glossarium  Germani- 
cum,  pag.  951. 

k  Friiiugisiis  natione  Aiiglus,  ahhas  ccclesi;e  S. 
Martini  Turonensis,  dein  Sithicnsis,  eotlcm  lempnre 
quo  Helisachar  in  aula  Ludovici  imperatoris  gessil 
oflicium  cancellarii,  et  tisque  ad  aniunn  8.72. 

1  Dclcla  csl  diei  ct  uiensis  nota.  Scd  anno  82.7, 
niense  Maio  Frenconofurli  coiivcntuni  habitum  fuisse 
a  Ludovico  Pio  lcstanlur  Annales  Eginhardi,  apud 
Boiiquelum,  tom.  VI,  p.  182  (hujusee  voluminis,  col. 
<i">0) ,  ibique  adhnc  mense  Junio  commorasse  pro- 
banl  cjusdem  imperatoris  diplomata  pro  abbatiis 
Gregoriana  cl  Masoniana  relalis  a  Schcepflino , 
Alsat.  dipiom.  tom.  1,  p.ig.  09  et  70.  De  insigni  ac 
splendido  Francofurti  ad  Mcenuin  palalio  regio  aguiit 
Gcrmanus,  apud  Mabilloncm,  de  l!e  diploni.,  lih.  iv, 
pag.  2;-;r>,  et  Bcsseli-is,  i:i  Cliror.ico  Golwineiisi , 
lom.  II ,  pag.  47.'.;. 


1125 


DIPI.OMVT.V  I 


cx. 


CRO    IIOKASTEBIO   S.VNCT.E    CIIAT.E    I.N    DIQKCESI    URCF.L- 
LE.NSI. 

(Anno  8-25.) 
[Ap.id  Balnzium,  iu  App.  ad  ilarc.  Hisp.,  p;ig.  7G7.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nosiri  Jesu 
Gliristi,  Ludovicus  divina  ordinanle  providentia  im- 
perator  Augustus. 

Siilliiisamoreeiijusmiinercwloiismorlalibuspire- 
laii  siimiispeliiionibusservorum  Deijustisetraliona- 
bilibus  annuimus,  et  loca  divinofamulaluiconsecrata 
congruis  munificentix  nostrse  beneficiis  ad  divinum 
cultuni  uberius  eisequendum  opem  ferimus,  pr.e- 
inium  nos  a  Domiuo  remunerari  fideliter  credimus. 
Igitur  ad  induslrise  notitiam  fidelium  noslromm, 
lam  prasentium  quam  et  futurorum  perlalum  esse 
voluiniis  qualiier  Hatfredus  coraes  vir  illusler  adiens 
serenitalem  culminis  noslri,  gesiaus  in  manibns 
quasdaiu  praeceptiones  quas  dndum  in  Aquitania 
conslituti  cuidam  venerabili  Possedonio  Orgeletanx 
sedis  episcopo  fieri  jusseranras,  in  qnibus  coiiliuc- 
lialtir  insertum  quod  aliquu  loca  erema  ad  inonaste- 
ria  construcntla  sivc  monachos  congregandos  con- 
cesseramus,  ita  videlicet  ut  post  ejus  obilum  mona- 
cbi  in  cisdem  locis  degentes,  quibus  construere  op- 
tabai,  abbalcm  inter  se  habcrcnt  licentiam  eligenJi, 
sugg'.'rens  pranliclus  Possedonius  episcopus  per  cura- 
dcni  Matfrcdum  fidelein  nostrum  ut  monasterium 
quod  idem  episcopus  resedificavcrat,  quod  dicitur 
sancta  Grala,  quod  esl  situm  snper  nuvium  Bose- 
gia,  dicatnm  in  lionore  sancUe  Dei  genitricis  Maria; 
seiuper  vivginis,  el  cellulara  eidera  monasterio  sub- 
jeclam,  quse  diciiur  Sanctus  Fructuosus,  cuin  om- 
nibus  appendiciis  suis,  vel  quidquid  praisenli  lein- 
pore  nionacbi  in  prasdiclis  locis  degenles  tenenl  vel 
possident,  vel  in  postmoduin  c\  locis  eremis  atque 
incullis  construxerinl ,  sub  nostra  poieslate  iino 
luiiione  alque  dominalionc  reciperemus,  et  ita  ino- 
naclii  vel  res  ibidetn  pertincntes  nostii  proprii  es- 
senl  sicut  easlera  inonasteria  infra  Seplimaniainno- 
stra  esse  constant,  et  ex  nostra  auctoritale  licen- 
liaiu  eis  concederemiis  a  inodo  eligere  abbalem 
qualemcunque  voluerint.  Quorura  pelitionem,  quia 
juslam  et  rationabilem  essc  cognovimus  ,  libenter 
assensum  prabuitnus;  el  prxdiclum  inonasteritiin 
cum  praedicla  cellula  et  appendiciis  suis  et  mona- 
clios  ibidcni  degentes  vel  oinues  res  ad  idern  mona- 
sleriuin  praescnli  icmpore  pertinenles,  vel  qua:  dein- 
ceps  ex  locis  ereniis  alque  iiicullis  ad  eoruni  usus 
aspcxcrint,  ad  nostrum  opus  rccepimtis,  ita  videli- 
cel  ut  sub  noslra  imo  eorum  tloininalionc  consi- 
stant.  1'ropterea  bas  noslra?  aucloi  itatis  litlcras  mo- 


CCLESIASTICA.  H26 

A  nachis  cx  pratliclo  raonaslerio  fieri  jussimus;  per 
quas  fiilelibus  nostris  nolum  licri  volumus  ut  me- 
moratum  monasicriura  cum  prxfala  cclluia  et  ap- 
pcndiciis  suis  vel  cunctis  reluis,  situl  supcrius  in- 
sertum  est ,  uosiruru  proprium  esse  cognoscanl,  ei 
sub  nosira  (lefeiisioue  atque  tuilioue  consislal.  Et 
nullus  episcopus,  aul  coincs,  vel  niissus  discurrens 
ibi  aliquani  domiiialioneiii  aut  Ivraimidem  potesta- 
tem  cxciceant,  nisi  quemadmodum  canonica  aucio- 
ritasjubct.  Elidco,  quiajam  pr.cfatum  iiionasleriiiiu 
noslrum  csse  constal,  concediinus  ihidcin  monacbis 
sub  sancta  regula  dcgenlibus  ut  tion  soluin  prnc- 
seutaliter  elegendi  licenliam  habeanl  abbalem,  ve- 
ruin  etiara  in  mlurum;  ut  quando  qnidem  divina 
vocatioue  abbas  subrogatus  fuerit,  vcl  alii  qui  per  tem- 

[}  pora  fuerint  ab  hoe  sasculo  migraverint,  secundum 
rcgulara  sancti  Bcnedicli  liccniiain  babeant  inter  se 
elcgendi  abbales  :  qualiter  monaclii  ibidem  Dco  rai- 
litanles  securius  ct  quietius  vilam  monasticam  de- 
gentes  pro  nobis  et  conjuge  proleque  nostra  Do- 
niini  misericordiani  attcnlius  cxorare  valcant.  Et  ut 
haec  auctorilas  per  curricula  airaorum  invioiabilem 
atquc  iiiconvulsain  obtincat  Grmitatem,  et  a  lidc- 
libus  sanctx  Dei  Ecclesia!  et  nostiis  verius  certius- 
quc  crcdatur  et  inelius  conservetnr,  cam  de  an- 
nulo  nostro  subtcr  jussinras  sigillaii  ". 
Dtirandus  diaconus  ad  viceni  Fridugisi  recognovi. 
Dala  xi  Kalendas  Julias,  anno  Chrislo  propilio 
10  imperii  domni  Ludovici  serenissimi  Augusti , 
inuiclione  prima.  Actuiii  Franconofurd  palatio  re- 

C  gio  iti  Dci  nominc  feliciter.  Ainen. 

CXI. 

b    TRO    MAS0N1S   HONASTERIO. 

(A„no  825.) 

[Apud  D.  Bouqnci.,  ibid.,   p.  555.  ex  Ludov.   La- 
guille,  in  probat.  Bistoriat  Alsatiw,  pag.  15.] 

In  noinine  [doniini  Dei]  et  Salvatoris  noslri,  Jcsu 
Christi,  Ludovicus  divina  rcpropiliante  «  clemenlia 
iraperator  Augustus. 

Quia  nostrtun  cst  cmicla  loca  regni  nostri  ad  lau- 
dein  et  ad  gloriani  Dei  constructa  defeudere  et  slabi- 
lirc,  prxcipinras  ut  abbatiam  in  parle  Vosagi  a 
quodain  principc  viro  nobili ,  tinde  ctiam  nomen 
traxit,  quod  vocatur  vallis  Masonis  [Masmunster, 
D  vcl  Moisevaux),  fralre  vidclicet  dueis  Lutfridi  1 1  Ebe- 
rardi,  qui  Morbaeh  construxit  in  lionore  preiiosi 
mariyris  atqueponliAcis  Leudegarii,  fnndatam,  nulla 
deinceps  hominum  persona  prxsumat  destruere  vel 
iuquietare,  atquc  ulla  frcda,  haribanna,  opera  revi- 
soria,  slipendia,  sive  aliquas  exactiones  de  familia 
vel  de  posscssionibus  ejnsdem  ecclesix  indclicien- 


»  In  authcntico,  unde  editur  hoc  prxceplnm,  se- 
quebatur,  Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris, 
iuxta  formulain.  Vcrura  linea  illa  erasa  e^t,  ejusque 
loco  hxc  qux  scquuntur  scripta  suni  alia  iuanu,  sed 
antiquissiraa,  et  forlean  eoxianca  :  Et  insuper  dona- 

mus  atque  concedimus  ipsn  se cui  vocabulum  esi 

sartita  Utiria,  cum  suos  lilalos,  el  ttomum   Sttncla 
Crala,  cum  fines  cl  terminos. 


i  llujus  diplomatis  exemplar  se  vidisse  illiulquc 
accnrate  ciiin  autographo  convenire  testatnr  episco- 
pus  ISa.-.ileensis  anno  157!),  ut  nolat  Ludovicus  La- 
guiile. 

«  llac  voce,  repropitiante,  non  ususcstLudovicus 
Pius,  nisi  anno  854,  cum  postcxaucloralioncm  amio 
prxcedenti  factam  in  solinm  rcstitutus  esl.  Vide 
Mabilloiiium,  lib.  n  dc  Re  diplom.,  cap.  %  num.  15. 


11*7  LUDOVlf.l  I  COGNOMENTO  HI 

lis  requiral  vel  exlorqueal,  ncque  aliquid  dc  oiimi-  A 


1128 


bus  illis  qtue  pncfalo  loco  donata  suni  vcl  donanda 
erunl,  atiferre  \el  diminuere  :  sed  omnia  libere,  in- 
legre  ct  ineoncusse  ibidcm  Deo  famulantibus  in  per- 
pelimnt  deserviant.  Si  quis  autem  de  bonis  ejusdem 
ecclesi.TR  sibi  quidquam  vclit  atlrabcre  falsa  causa- 
rum  affirmatione,  omnino  non  liceat,  nisi  in  pra> 
sentia  primatmim  rcgni,  nc  locus  falsa  occasloue 
deprimatur.  \dvocatis  vero,  quos  oescimus  quales 
futuri  siul,  cx  parte  Dci  et  nostra  impe.ramus,  ut 
nullos  subadvocatos,  exactores,  nullosque  legatos  in 
eodem  loco  ve!  in  cunctis  ejus  appendiciis  ponant 
vel  habeanl :  sed  ipsc  advocalus,  cui  nos  ve!  suc- 
cessores  nostri  bannum  super  abbatiam  eamdem 
dabimus,  illius  eecleshe  locis  benigne  provideat,  et 


cm 

TBO  UONASTERIO  CORDF.l/E  NOVX. 

(  Anno  823. ) 

[  Apud  Mal.ill. ,  Acl.  SS.  ord.  S.  licncd.,  sxc.  IV  , 

part.  i  ,  pag.  52-i.  | 

In  nomine  Domini  Dci  cl  Salvaloris  nostri  Jcsu 
Cbrisli ,  Ludovicus  divina  ordinante  providentia 
imperator  Augustus. 

Neminem  fideliuni  nostronim  dnbilare  credimus  , 
quam  magnum  quondam  domnus  ct  gcnitor  nosier 
Carolus  Christianissimus  iroperator  cum  Saxonibns 
subiit  laborem ,  ul  eos  ad  agnilionem  verx  fidci  ad- 
duceret  :  quod  et  divina  gratia  coopcrante,  sicut 
oplavit,  effecit.  Nos  vero  in  ejtis  solio  superni  Nu- 
minis  dono  subliraati,  cuidam  venerabili  viro  Adal- 


seme!  in  anno  publicum  placitum  apud  viilam  qux  B  bardo  seni  abbati  ex  monasterio  cujus  vocabulum 


vocatur  Gowenheim,  ul>i  sedes  est  judiciaria  totius 
abbatuB,  teneat,  cum  illis  taraen  qui  quod  justum 
est  sciant  ct  diligant,  et  ibi  omnibus  injuriam  passis 
secundum  itloneos  ejusdem  pnpuii  judices  crelero- 
rumquc  consensum  justitiam  faciat  :  nec  aliqtiis  de 
ieta  familia,  dives  seu  pauper,  terra  sua  et  jure  suo 
privettir,  nisi  in  prsedicto  Ioco  communi  sapienlum 
judicio  :  et  in  ipsa  die  publici  placiti  abbatissa  advo- 
caloetsuis  servitium  horiesleeshibeatel  dei :  ei  quid- 
quid  vol  ubieunqne  ipsc  advncatus  in  abbatia  placi- 
lando  acqtiisierit ,  abbatissaduasparlesaccipiat ,  ille 
terliam. Clerici  vero  ct  illi  laiei  qui  genere  et  morum 
honestatefamiliaeproesunt.etecclesiaepraesuntjadnul- 
lum  scrvitium  servile  cogautur,  vel  in  corpore,   vel 


est  Corbeia  ,  in  eadem  provincia  Saxonia  ob  mer- 
cedis  nostrx  augmenttim  monasteritim  e.onstriierc 
jussimus,  et  ad  idem  cocnobium  dedicandum  ex 
sacro  paiatio  a  capella  nostra  misimus  venerabiles 
ac  sacrosanelas  reliquiaa  bcati  Stephani  protomar- 
tyris,  super  Wiseraa,  in  villa  regia ,  in  loco  nun- 
cupante  tindiim  Hnxori  :  ut  qnia  auctore  Deo  prxdi- 
ctus  diva»  niemorix  domnus  et  gcniior  nosler  in 
eadem  gente  primum  Cliristianx  religionis  fidem 
eonfirmavi»  ;  ita  et  nos  ad  augmentandum  solidan- 
dumque  ejusdem  fiVei  vigorem ,  primum  monachicae 
retigionis  ordinem  illic  scrvandum  tenendumque 
coastituimus  :  quod  ita  opilulanle  Omnipotentis  gra- 
lia  ad  elfectum  rei  pcrvenit,  et  prxdiclo  monaslerio 


in  rebus  eorum;  sed  abbaiissas  fideliter  ac  devb.lo      >deo  Corbeia  nomen  impositum  est,  eo  quod  de  an- 


famulcnlur,  quos  ei  ipsa  non  ut  scrvos  ,  sed  ut  ma- 
ter  filios  tractare  debet.  Ut  autem  succc-ssores  no- 
stri  reges  vel  imperatorcs  curam  ejusdcm  ecrieske 
habeant,  consliluimus  ut  quotiescunque  rex  vcl  iro- 
perator  Romanus  Basileam  veniat,  quxlibet  boba 
vel  mansus  ad  servitium  ejus  xis  nummos  persolvat. 
Qusecunque  ergo  potcns  persona,  advocatus,  sive 
alius  quisquam  hxe  dccrcta  nostra  infregerit,  ira 
Dei,  ct  omnium  sanctornm,  et  tremendi  judicii,  ct 
nostra  contremiscat,  et  aul  (tnes  regni  e.xeat,  au: 
triginta  libras  auri  npiimi  ad  fiscum  regis,  restituto 
prius  ecdesix  damno  persolvat.  Hxc  autcm  sunt 
nomina  villarum  et  ioeorum  in  quibus  prxfata  ec- 
clesia  habet  proprietaies  <  i  possessioncs  extra  vai- 
'em,  qtiac  vallis  tenens  bannum  et  munia,  protendi- 
tur  a  Gowenheim  usque  ad  siimmitalem  moniis 
Graxonis,  Brunhobetum,  Giltcwillre,  Dannamaria , 
Werza.Royseignm.Rolbach,  Balderchedorff,  Speeh- 
bach,  Rollingum,  Morscbviller,  Zuliensheim,  Ves- 
pach,  Stenncnbrun,  Bruclibaeh,  Kichenesbeim,  M;il- 
lenhusen,  Enisigesheim ,  Uffholtz,  Herlichesheim , 
Ongersheim,  Sigolteshcim,  Langenheim,  Sigenes- 
hcim. 

Simeon  diaconus  ad  vicem  Fiidugisi  arcbicancei- 
larii  rerognovi. 

Data  xi  Kalendas  .Tulias,  anno  Christo  propitio  10 
imperii  domini  piissimi  Augusli,  indictionc  1.  Actum 
Francofurt  paialio  feliciter.  Amen. 


tiquo  quodam  monasierio  Corbeia  prxdirlo  Adal- 
hardo  abbaii  seni ,  cui  banc  curam  commiseraraus... 
assumpto  secum  germano  suo  Walone  ciim  cxleris 
qnantis  et  quibus  oporlebat  monachis,  infra  eam- 
dem  provinciara  toeum  aptum  et  congruum  eligc- 
rent  :  atque  ibi ,  prout  opportunius  esse  potuis- 
set,  prsefatum  monaslerium  s.tabilirent  atque  con- 
struerenl.  Idcirco  placuit  excellentix  nostra;  ut  pras- 
dictam  villam  ,  quae  dicilur  Huxori ,  cum  omnibus 
fiuibus  vel  lerminis  suis,  et  cum  silvis,  tcrris,  aqms 
aquarutnque  decursibus,  cum  omnibus  ailj^centiis 
et  appendiciis  suis  ad  idem  monasterium  per  hanc 
aucloritalcm  jure  perpeiuo  conferre,  et  de  nostro 
jure  in  jus  et  dominationem  prcedicti  monasterii 
pnesentialiter  tradere  :  nec  non  et  res  seu  posses- 
siones  quae  a  Dcuni  limentibus,  vel  Deum  diligenti- 
btis  Saxonibus  infra  ipsam  Saxoniam  ad  hoc  opus 
inchoan  lum  vel  adjtstorium  prxstandura  collat.-e 
sunt,  per  hanc  auetoritatem  confirmare,  etiam  ct 
res  quse  ad  antiquiorem  Coroeiam  traditx  fuerunt 
infra  ipsos  supradictx  Saxonix  fines,  in  tcrris, 
silvis,  campis,  pralis ,  pascuis ,  aquis  aquarumve 
decursibus  propriis  vel  communibus,  domibus  ac 
ajdificiis,  vc!  prius  habiiis,  vel  postea  constructis  ; 
mancipiis  quoque  diversi  generis  vel  conditionis, 
mobilibus  vel  immobilibus,  daturc  vel  tradituro  fui», 
cum  omni  integritate  ad  praediclum  monasterium 
una  cnm  consensu  pr.efati  abbatis  vel  congrega- 


1129 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 


1150 


tionis  ejns  celebri  «ionalione  contulimus,  et  perpetiio  A  bilibns  divini  cultus  amore  lavcmti.s,  supcrni  mu- 


monachis  ibidem  Deo  mililanlihus,  a«l  possiilendum 
frueniliimqnc  contessimus  alqne  ronfirmavimus. 
Ideo  autem  ila  fieri  debere  rationahile  judicavimus, 
ii t  quia  conslahal  prx'diclum  locmn  ex  monastcrii 
prioris  Corbeise  monachis  constructum  esse,  et  rpiia 
in  onini  loco  uni  Doinino  servitur,  lini  Rcgi  milila- 
tur,  dignum  erat  ut  possessiones  illa;  cornradem 
monachorum  obsequiis  deputarentur ,  qui  infra 
ipsam  provinciam  ejusdem  monasterii  primi  acdifi- 
catorcs  et  perpetuo  habitatores  in  omnipotenlis  Dei 
servitio  sub  sancla  regula  deputati  fuisse  DOSCUntur. 
Nam  si  fortc  talis  essct  causa  ut  idem  locus  ex  pro- 
priis  in  eadem  provintia  sibi  collatis  nequivisset 
subsistere  rebus ,  dignum  eral  ut  de  prioris  mona- 


neris  iloiium  largiri  non  diflidimus.  idcirco  no- 
verit  oninium  fidelium  noslrorura,  tam  prasentium 
quam  el  fulurorum ,  sagacilas,  quia  adicns  sereni- 
talcm  culiniiiis  nostri  vir  rcvcrentissimus  Adalardus 
abbas  ex  motiasterio  Corbeia,  quod  ci  dudiiin  in 
provincia  Saxonica  ad  augmcnlum  mercedis  nostra: 
ex  novo  construere  jussimus  supcr  fluvium  Wisera, 
in  villa  regia,  in  loco  nuncuppnte  dudum  Huxori , 
dicatum  in  bonore  sancti  Slephani  prolomartyris, 
suggessit  mansueludini  noslrae,  ut  idem  monasie- 
rium  et  monacbos  ibidem  per  tempora  degentes, 
ctira  rcbus  ct  bominibus,  non  solum  sub  noslra  lui- 
tione  ct  defensione  constitueremus,  verum  etiam 
et  talein  imraunitatem  fieri  juberenius,  qualem  on 


stcrii  rebus,  benignitalis  seu  charitatis  causa,  prout  '*  nes  ecclesiae  in  Francia  habent.  Cujus  petitioni  di- 


ex  utraque  parie  rationabiliter  csse  poluisset,  larga 
manus  porrigi  debuisset .  quanto  magis  de  his  qua; 
infra  eamdem  provinciam  collatae ,  ut  diclum  est , 
prius  fuisse  noscuntur,  cum  omni  benignitate  ar- 
dentissimo  chariiatis  affectu  largiri  ?  Statucntes 
etiam  decernimus,  atque  per  hos  irapcriales  apices 
sanciraus ,  ut  quandoquidcm  divina  vocalione  abbas 
prscdicti  monaslcrii  de  hac  luce  migraverit,  quandiu 
ipsi  monachi  inter  se  tales  invenire  potucrint  qui 
ipsam  congregationem  secuiiduni  regulara  sancti  Be- 
nedicli  regere  valeant,  pcr  hanc  nostram  auctorita- 
tem  et  consensum  licentiam  habeant  eligcndi  abba- 
lcs  :  quatenus  ipsos  servos  Dei  qui  ibidem  Deo  mi- 
litaut,  pro  nobis,  conjuge ,  proleque  nostra  et  sla 


gnam  ct  prolieuam  judicanles ,  hanc  auctoritatein 
iinmunitalis  erga  praediclum  monasteriuin  Corbe- 
giae  ejusque  reclores  fieri  jussimus ,  per  quam  de- 
cemimus  atque  jubemus  ut  nullus  judex  publicus, 
vcl  quilibet  ex  judiciaria  potestale,  in  ecclesias,  aut 
loca  ,  vel  agros ,  seu  reliquas  posscssioncs  meraorati 
monasterii,  quas  praesenti  tempore  in  qulbuslibel 
pagis  et  lerritoriis  habet,  vel  dcinceps  ibidem  col- 
latae  luerint ,  ad  causas  judiciario  raore  audiendas , 
vel  freda  exigenda  ,  aut  mansiones ,  vel  paratas  fa- 
ciendas,  aut  fidejussores  tollendos ,  aul  honunes 
ipsius  monastcrii,  tam  ingcnuos  quam  et  leutos 
dislringendos ,  aut  ullas  redhibitiones  aut  illicilas 
occasiones  reqiiirendas,  ullo  unquam  tcmpore  in- 


bilitate  imperii  nostri  jugiter  Doniini  misericordiani  *•  gredi  audeat,  vel  ea  quae  supra  memorata  suntpe- 


exorare  delectet.  Sed  el  hoc  placuit  nobis  huic  inse 
rere  auctoritaii ,  ut  licentiam  habeant  reclores  hu- 
jusce  monaslerii  cnm  quibuslibct  hominibus  liberis 
res  et  nraneiphi  legaliter  eommutare  :  videlicet  ut 
quidquid  juste  et  rationabililcr  pars  alteri  contulcrit 
parti,  per  hanc  nostram  auclorilatem  jure  firmissime 
tcneant  atque  possideant ;  cl  quidquid  exinde  facere 
voluerint,  libero  in  omnibus  perfruantur  arbitrio 
faciendi  quidquid  clegerint.  Et  ut  hsec  auctoritas 
largitionis  atque  confirmationis  nostrae  per  fulura 
lempora  inviolabilem  obtineat  firmilalem.manu  pro- 
pria  subter  firmavimus,  et  annuli  nostri  impressione 
signari  jussimus. 
Signum  Ludovici  serenissimi  imperaloris. 


„  uu..„.       IIUJVH  OIVI  JO.  I^  1 -— O ^  —  •«—•«•'W»  »•,         'IMIIIM.l      U(     |JU 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  recognovi      J"s,e  et  rationabiliter  pars  alteri  contulerit 


et  subscripsi.  Data  vi  Kal    Augustas,  anno,  Christo 
propitio,  10  impcrii   domni  Ludovici  piissimi  Au- 
gusti,  indiclioneprima.  Actum  Ingelinheira  palatio 
regio,  in  Dei  nomine  feliciter.  Amen. 
CXHI. 

TRO  MONASTERIO  CORBEIF.NSl   IN  SAXOItU. 

( Anno  823. ) 

[  Apud  Mabill. ,  de  Re  diplomalica ,  pag.  534.  ] 
^  In  nomine  Domini  Dei  ct  Salvatoris  nostri  Jcsu 
Christi ,   Ludovicus  ,    divina  ordinanle  clementia  , 
iraperator  Auguslus. 

Cura  pctilionibus  servorura  Dei  justis  et  rationa- 

PiTROI..    CIV. 


nitus  exigere  prxsumal :  sed  liceat  memoralo  abbati 
suisque  successoribus  prasdicti  monasterii  sub  immu- 
nilatis  nostrae defensione  res  agcrc,  quielo  ordine  vi- 
vere  ct  residere  et  quidquid  exinde  jus  lisci  exigere 
poterat,  totum  et  ad  integrum  nos  pro  aeterna  re- 
tribuiione  ad  pauperes  alendos,  et  luminaria  cidem 
nionasterio  concinnanda  contedimus  :  qualiler  mo- 
nachi  ibidem  degentes  pro  nobis  proleque  nostra  , 
atque  stalu  totius  nostri  imperii  nobis  ad  rcgendum 
commissi,  Domini  misericordiam  atlentius  exorare 
delectet.  Sed  cl  hoc  placuit  nobis  huic  inserere  au- 
ctoritati,  ut  licentiam  habeanl  rcctores  hujusce  mo- 
nasterii  cum  quibuslibet  honiinibus  liberis  res  et 
mancipia  legaliter  commutare,  videlicet  ul  quidquid 

parti , 
per  hanc  nostram  auclorilatem  jure  firmissirao  le- 
neant  atque  possideanl :  ct  quidquid  exinde  facere 
voluerint,  libero  in  omnibus  perfruantur  arbitrio 
faciendi  quidquid  clegerint.  Et  ut  haec  aiiclontas 
immunitatis  atque  confirmationis  nostras  per  futura 
lempora  inviolabilem  obtineat  firmitatem  ,  manu 
propria  subter  firmavimus,  el  annuli  nostri  impres- 
sione  signari  jussimus. 
Signum  Ludovici  sereuissirai  imperatoris. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  recognovi 
et  subscripsi. 

Dala  vi  Kalend.  Augusti,  auno,  Christo  propitio,  10 
i*»oerii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti ,  indictiono 
36 


priina.  Actum  Ingilinhcim  palalio,in  D 
feiiciter.  Ainon. 

CXIV. 

PRO    SIONASTEKIO    TIUJBCTENSI. 

(Auuo  825.) 
[  Apud  Hedam,  Kpiscopalus  Trajectensis  ,  pag.  i'l.] 

In  nominc  Dnmini  Dei  et  Salvaloris  nostri  .!esu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinanteprovidentia,  im- 
peratoi  Auguslus. 

Imperialem  cclsiludincmdecel  pr.-edecessorum  suo 
rum  pia  facta  non  solum  inviolabiliter  conservare, 
sed  etiam  censura!  suac  auctorilale  conQrmare.  Unde 
novcrit  industria  seu  sagacitas  omnium  fidelium  no- 
strorum,  lam  pracscntium  qnamet  futurorum,  quia 
Kixfridus  [Ilixfredus]  venerabilis  vir,  Vctcris  Tra- 


LUDOVICl  I  COGNOMENTO  Pii  V.r-7 

nominc  \.  ob  amorcm  Dei  oi  rcverenliain  S.  Mariiui  cirea 
ipsam  ccclesiam  Ceri  censcrcmus.  Cujus  peliliuni 
libenli  animo  attrem  accominodare  placuii,  ct  pcr 
lianc  nostram  auctorilalem  confirmarc,  ul  omncm 
dccimam,  tuui  de  mancipiis  quam  dc  terris,  aut  dc 
telonio,  aut  de  negotio,  vel  imdcquaque  aJ  partem 
regiam  jus  Gsci  censum  exigere  delici,  vel  de  onmi- 
bus  qttx  supra  scripta  sunt  prxfala  occlcsia  libero 
in  perpetuum  jure  possideat.  Et  nc  quis  contingere 
aut  injuslam  inlerpellationem  facere  prxsumat,  sed 
sicui  a  domino  imperalore  ct  avo  nostro,  ct  anicccs- 
soribus  regibusa  nobis  per  lianc  auctoritatem  eon- 
stitutum  cst  atque  coufirmatum,  ita  omni  tcmporc 
inviol  ibiliter  conservelur  atquc  custodiatur ,  quate- 
nus  ipsos  servos  Doi  qui  ibideiu  consistunt  cum  eo- 


jrcli  ecclcsix  cpiscopus,  qux  est   constructa  in  bo-  B  runi  pontilice,  ct  illos  quos  a  gentili  ritu  ad  Christi 


nore  S.  Martini  coi.fessoiis,  vcl  exlerorum  sane.to- 
rum,  dctulit  mansueludini  nostrx  quasdam  auctori- 
taies  coustitutionum  ,  qualiter  Dominus  et  gonitor 
noster  Carolus,  bonx  memorire ,  piissimus  impera- 
tor  Aug.,  ct  avus  noslcr  Pippinus  et  antecessores  co- 
ruin  ad  ipsam  ecclesiam  concessissent  oninom  dcci- 
niam,  de  mancipiis,  tcrris,  ac  dc  teloniis,  vol  tle  nc- 
golio,  vcl  de  omui  re,  undecunque  ad  parteni  regiam 
fiscus  telonium  exigore  aut  acciperc  videbatur,  et  tit 
honiines  ejusdem  ecelesix  sub  mundiburdo  a  ettui- 
lione  ipsius  ecclesioc  existerent,  nec  non  et  in  ripis  in 
Dorestado,  ut  nec  bannum  b  aul  fredum  c,  aut  con- 
joctuin  d,  quod  ab  ipsis  verscliat  [gescbot]  vocatur , 
contingcrc  aut  cxaclare  prsesumeret,  et  quisquis  ex 
nogctiainrihus  in  eorum  ripas  intrare  voluisset,  nul- 
lam  contenlionem  cx  lioc  fecissct  eis,  necmansioncs 
in  eorum  domibus,  sine  permissu  eorum  accipere 
auderent,  nec  cortini  rcs  dum  vixerint,  auferre,  aut 
post  mortem  corum  contingerc,  noo  ulio  modo  eis 
in  aliqua  rc  eahimniam  generare  quis  pncsumerct, 
qui  in  illa  dccima  parle,  vel  sub  mundiburdo  eccle- 
six  S.  Marlini  consistimt;  videlicet  ut  sieut  iili  de 
i!!is  novcin  parlibus  aliquid  accipcre  vei  usurpare 
necvelint,  nec  possint;  ila  et  procuratores  resp.  dc 
eadem  decima  partc  accipere  aul  usurparc  ad  liscum 
non  praesumant,  qualiter  prxsul  ipsius  ecclesiae,  cum 
onnii  clero  ct  populo  sibi  subjecto,  alimoniam  mini- 
slrare,  ct  luminaria  ineadem  sede conlinuare,  atque 
genliles  qui  ad  Chrislianitatem  couvcrtunlur  alere  jj  nius  ,  exinde  revcrli  feciinus,  ct  concessimus  eis 


voram  converterunt  fidcm,  pro  nobis,  conjuge,  pro- 
leque  nostra,  et  omni  pnpulo  Christiano  jugiler  mi- 
soricordiam  Dei  exorare  deleolet.  Et  ut  bxe  auclo- 
ritas  melius  ab  omnibus  credalur  ,  et  diligentius 
conservetur,  nianu  propria  subscripsimus,  et  annuli 
nostri  impressione  signari  feoimus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  impcratoris. 

Data  xvn  Kalend.  Aprilis.  anno  II,  Cbrislo  propi- 
tio,  imperii  domiui  Llldovici  piissimi  Augusli,  indi- 
ctiouc  secunda.  Actum  Aquisgrani  palatio  icgio,  iu 
Dei  nomiue  fclioiter.  Amen. 

Ilelisachar  recognovit. 

CXV. 

PRO  Cl  ONNENSI    S.    FLORENTII    SI0N.VSTERI0. 

(Anno  82i.) 

[Apail  Mabill.,Ami.  ord.  S.  JW</.,lora.I!,pag.  739 

ox  archivo  Glonnensi.] 

In  nomine  Domini  Doi  et  Salvatoris  nostri  Josti 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinante  providentia,  im- 
peratnr  Augusius. 

Si  erga  loca  divinis  eultibus  raancipata  propter 
amorcm  Dei  ejusque  in  cisdem  locis  sibi  faroulanies 
boneficia  opporlum  iargimur,  pr.emittm  nobis  apud 
Deum  xlernx  remunerationis  rependi  non  diffidi- 
ratis.  Mcirco  noium  csse  volumus  cunclis  Gdclibus 
sancix  Dei  Ecclesiae  et  noslris,  prxsentibiis  scilicet 
et  futuris,  quia  quemdani  vcnerabilem  viruin  Frot- 
berlum  cum  monachis  suis,  quos  iu  Italia  misera- 


ot  docore  possit.  Ob  firmitalem  lamen  liujus  rci  po- 
slulavil  a  nobis  praedictus  episcopus ,  ut  paternum 
sivc  prxdccessorum  nosirorum  regum  morcm  se- 
queiites,  cjusmodi  nostrx  auclorilalis  prxceptum  , 

"  Mundebnrdc,  id  est,  ttiitio  vcl  defcnsin.  Galli 
mambournie;  IJelgi  mambers  lutores  dicunt;  logi- 
tur  in  Pormulis  Maroulli,  lib.  i,  cap.  24,  Charta 
tie  mnndeburde  principis,  ad  qucin  locum  vide  Ilier. 
Dignonii  notas.  Adde  eapit.  Caroli  cl  Lud.  lilt.  vi , 
c  tp.  2"23,  ot  ilii  notata,  ac  glossas  Lat.  Lia!.  Lydii  ad 
Clemangem,  lit.  M. 

b  ld  est,  mulcla  judicialis.  Vide  Glossarium  pro- 
ximc  I  udaliim,  et  notas  ad  Marc,  lib.  i,  cap.  40. 

«  Compositio  fisco  debita  ,  a  vrevel.  M.  Cold., 
I.ydius,  11.  Bignonius,  in  noiis  ad  Marculfum,  Liu- 
dobrogius  ad  legeni  Salicam,  tit.  ii,  ex  Greg.  Tur. 


qitoddain  monasieriuni  quod  est  situtn  in  terrilorio 
('iclavensi  supra  ripam  Ligeris,  quod  dicilur  Glonna 
sive  sanctus  Florenlitis,  ubi  idem  bcatus  confessor 
Christi  corporc  quicscit  :  co  modo  ut  ibi  secundum 

d  Lydius  conjeclum  collationcm  de  stibslantiis  in- 
lerpretatur  in  glossis  sttpra  nominalis.  Flodoard., 
De  conjccto  Normannis  dando.  Grcg.  Turon.,  lib.vi, 
cap.  45 ,  de  rcge  Chilperico  :  «  Apparatus  magntis 
expensx  de  diversis  civitalibus  in  iiinere  congrega- 
tus  est :  in  quo  niltil  de  fisco  suo  rex  dari  praecepiJ, 
nisi  omnia  depauperum  conjecturis;  >  qtiod  ita  rc- 
fert  Ayinon.,  lib.  m,  cap.  5G,  ut  de  subslanliis  pau- 
perum  necessaria  cis  in  ilincre  subministrentur.  In 
Miropeo  ins.  ad  margincm  adnotaluin  :  Yidi  veert- 
cliui,  scd  dubito. 


ApuJ  Cln 


1133  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 

regulani  beali  Palris  Benedicli  vilam  degercnt  mo-  A 
nachicam ,  quem  supradiclum  religiosum  virum 
Frotbertum  sive  inonaehos,  necnon  et  praescriptum 
venerabile  monaslcrium  cum  omnibus  rebus  et  man- 
cipiis  motierno  tcmpore  ibi  aspicientibus  vel  perli- 
nentibus  sub  noslra  suscepinius  dcfensione  et  im- 
inunitatis  tuilione,  qualiler  per  banc  nostram  aucto- 
ritaiem  absque  ullius  injusla  inquietudinc  quieti  ct 
illaesi  persislant.  Et  ideo  bos  nostros  imperiales  apices 
fieri  jussimus,  per  quos  prsecipimus  alque  jiibemus 
ui  nullus  judei  publicus,  vel  quislibet  superioris  aut 
infcrioris  orilinis  reipublicae  procurator,  in  ccclesias 
aut  loca  vel  agros  seu  reliquas  possessiones,  quse 
moderno  leinpore  legaliier  in  quibuslibet  pagi  lerri- 
toriis  infra  diiioncm  imperii  nostri  tciicnt  vel  possi 


ii:,i 


CXVI. 


Illl)    UONASTF.RIO    FAHFK.NSl. 

(Anno  824.) 

iitim,  1'runcicnrum  lierum  Scripl.,  toni. 
II,  pag.  059.] 

Ludovicus,  divinaordinante  providcnlia,  imperator 
Augtistiis. 

Si  praevenicnte  gratia  Dei  nostri  dcvotionis  af- 
fcctum  divinis  satagimus  aplare  obsequiis,  et  vcne- 
rabilibus  Deoquc  sanclisque  locis,  atqne  Dei  familiis 
supernoe  majestali  famuianlibiis  imperiali  iminili- 
ccntia  opem  et  solatium  nostrae  dcfensionis  impen- 
diinus,  si  denique  praejudiciis  variis  ac  calamitati- 
bus  opprcssis  palulum  et  benignum  accommodamus 


dent,  vel  qu;e  deinceps  in  jure  ipsius  loci  aul  pcr  nos,  B  auditum,  bis  exercitiis  piisque  studiis  credimus  su- 


aut  per  quamlibet  ingenuam  personam  voluerit  di- 
vina  pietas  augere,  judiciario  more  ad  causas  au- 
dicndas,  vcl  freda  exigenda,  aut  mansiones  aut  pa- 
ratas  faciendas,  aut  fideijussores  tollendos ,  aul  ho- 
mines  ipsius  monastcrii  supcr  terram  ipsius  com- 
manentes  distringendos,  aut  ullas  redhibilioncs,  aut 
illicitas  occasiones  requirendas,  nllo  unquain  tem- 
pore  ingredi  audeal,  vel  ea  quae  supra  commemorata 
suntpenitus  exigere  praesumat:  sed  mcmoratisabbali 
ejusque  successoribus  res  praedicti  monasterii  cum 
omnibus  sibi  prasenti  lempore  juste  subjectis  sub 
immunitatis  tuitione  quielc  vivere  ac  residere.  Et 
quidquid  de  rebus  prxfati  monastcrii  fiscus  speraie 
poterit,  totum  nos  pro  a-terna  remuncralione  prae- 


pcrnum  ubiquc  auxilium  promereri,  ct  prosperis 
pollere  successibus,  atque  imbelles  gloriosis  gaudere 
iriumpliis,  scd  et  posl  tcinporalis  infulas  imperii  si- 
dcrea  fclicitcr  consequi  regna.  Quaprop'er  cuin 
pliiiimarum  ecclesiarum  vencrabiliumque  custodes 
locorum,  diversorumque  hominum  de  fmibus  Italiae 
imilliplex  qucrcla  nostrum  pulsasset  audilum,  eorum 
lacrymosis  vocibus  pietale  cogente  moti ,  charissi- 
mum  alque  dulcissimuin  filium  uostrum  Lotharium 
direximus  pro  muniraine  ac  dcfensionc  sacrorum 
vencrabiliumque  locorum,  el  pro  justitiis  cunctae 
plebis,  qusc  moleslis  qucrelis  nostras,  ut  diximus, 
incessantcr  pulsaverant  aures. 
Igitur  ego  Lolhariiis   Angustus,  patenue  concor- 


dicto  monasterio  concedimus,  ul  perennibus  tem-  ^  dans  voluntati   el  obtemperans  jussis,  cum  prole- 


poribus  in  alimonia  pauperum  cl  stipendia  mona- 
cborum  ibidem  Dco  famulantium  proficiat  in  ang- 
inentum.  El  quandoquidem  divina  vocatione  supra- 
dictus  abbas  vel  successores  ejus  de  hac  luce  migra- 
verint,  quandiu  ipsi  monachi  intcr  se  lales  invenire 
potuerint,  qui  ipsam  c.nngregationern  secundum  re- 
gulain  sancti  Benedicti  regcre  valeant,  per  hanc  no- 
stram  auctoritatem  et  conscnsum  licentiam  habcant 
cligendi  abbalem,  qua  ipsi  servi  Dei  qui  ibidem  Deo 
lamulantur,  pro  nobis  et  conjuge  prolcque  noslra  ct 
stabilitate  totius  imperii  nostri  a  Deo  nobis  conccssi 
atque  conservandi  jugiler  misericordiam  Dei  exorare 
deleclenlur.  Et  ut  hacc  anctoritas  noslris  futurisque 


genteDeo  quiela  prnsperitale  ad  limina  beati  Pelri 
principis  apostolorum,  oralionis  aique  exaltalionis 
ejusdem  sancla;  Dei  ecclesiae  gralia,  venissenms, 
inter  reliquos  qui,  ut  diximus,  phirimas  proclama- 
bant  querelas  ,  venit  Ingoaldus  venerabilis  abbas 
monasterii  beata^  et  gloriosae  semper  virginis  Ma- 
ri:e,  constituli,  in  linibus  Sabinens.,  assercns  suum 
monaslerium,  ablata  pristina  libertalc  ,  sub  tributo 
ac  pensione  a  Romanis  pontificibus  constrictum, 
multasque  possessiones  eidem  monastcrio  violenler 
ablatas.  Unde  sciscilantes  studiose  inlerrogavimus 
qua  ratione  aut  praedictas  res  acquirere,  aul  pra;- 
dictx  polestatis  dominium  speraret  cvadere.  Qui  il- 


temporibus  Deo  prolegente  firmior  habeatur,  et  pcr      iico  nostris  oblulit  aspcctibus  antiqua  Longobardo- 

rum  regum  pra?cepta ,  conlinenlia  (iiiemadniodum 
ipsum  sanctum  locum  rcgali  auctoritate  sub  sua 
defensione  atquc  immunitale  omni  tempore  perse- 
verare  staluerunt.  Pracipuc  itaque  ostendit  et  pra> 


futura  tempora  melius  conservetur,  manu  propria 
sublcr  Grmavimus,  et  annuli  nostri  impressione  si- 
gnari  jussimus. 

Signum  Ludovici  piissimi  regis. 

Simeon  diaconus  ad  viccm  Fridugisi   recognovit. 

Dala  pridie  Kalendas.lulias,  anno,  Christo  propilio, 
imperii  noslri  II,  indictionc  12  [LeneSi].  Acluin 
Cuinpendio  palatio  regio  in  Dei  nomine  feliciter. 
Amen. 


ceptuin  confirmationis  pise  memoriae  domini  avi  no- 
stri  Caroli  sercnissimi  Augusli,  praecepliira  quoque 
domiui  ct  genitoris  noslri  Ludovici  invictissimi  im- 
peraloris,  quae  eidem  monasterio  beneficii  et  puri- 
tatis  munus  pro  mereedis  snae  augmento  cmiserunt. 
In  quibus  conthiebalur  qualiter  praedictum  monasie- 
rium  sub  su:c  dcfcnsionis  privilegio  cunctis  dicbus 
permancre  dccreverunl ,  sicut  caetera  nionastcria 
qtue  in  regno  a  (ini.  us  Franciaruin  consistunt ;  sci- 
licct  ut  nulii  uijquam  poiUilicum,  cpiscoporum,  du- 


*-135  LUDOVICI  I  COGNOMENTO  PH  mG 

cum,  vc!  cuicunque  principum,  liceat  saepediclum  A  tyris  Sebastiani  a  fundamentis  constrncre  et  or- 

narc ,  atque  mysteria  [  ministeria  ]  aurea  gem- 
misquc  ornata  ad  missarum  solemnia  celebranda 
conferremus,  placuit  nobis  propter  opus  supra  me- 
moratum  perGciendum,  ct  ad  luminaria  concinnan- 
da,   sustenlationeniquc  pauperum  atque  bospitum 


inonasteriiiin  sub  tributoaut  quacunquepensionei 
nere,  aut  dc  eo  aliqtiid  auferre,  vel  de  rebus  eidem 
ioco  subjectis  quidquam  minuerc.  Quibus  inspeclis, 
justuni  et  rationabile  nobis  noslrisque  optimalibus, 
atque  etiani  Romanis  primalibus,  visum  est  ut  ct 
piorum  regum  scripta ,  ct  maxime  domini  Caroli , 
alque  genitoris  nostri  domini  Ludovici  Augusloriim 
prjcccpta,  pcrpetua  stabilitatc  fnmissimum  roborcm 
obtineant.  Rcs  qiioque  eidcm  monasterio  violenter 
ablatas,  omni  excusatione  postposita ,  jussimus  red- 
dere. 

ttnde  placuit  nobis  genitori  ac  genilo,  utiqiic  prae- 
diclisprincipibus,  eoncordi  atque  cominuni  volun- 
tate,  ut  jamdielt.s  almus  locus  sub  nostra  suecesso- 


reeeptionem  ,  ad  memoiiam  beatissimi  martyris 
Chiisti  Sebasliani  aliquid  de  icIjik;  propriis  nostris 
solemni  donatione  conferre,  ut  pei  intercessionem 
ejus  pncmia  perennis  vilae  pcrcipc-e,  et  regnum 
nostroe  eurai  commissiun  sub  divina  protectione  fe 
licitcr  gubernare  mereamur.  Donamus  igitur  eidem 
beatissimo  sancto  Scbastiano  marlyri  quoddam  mo- 
nasterium  nostrum,  cujus  vocabulum  est  Caueiacum 
(Choisy),  quod  est  constructum  in  bonore  sancti  Ste- 


rumquc    nostrorum   defensione  atque   immunitate  ^  phaniproloinartyris.situmin  pagoNoviomense  super 


pcrpetms  perseverel  tcmporibus  :  atque  ad  petitio- 
nem  prsdicti  Ingoaldi  venerandi  ejusdem  mona^le- 
rii  abbalis,  ipsas  aliasque  res  in  unibus  Sabin.  vel 
iibicunquc  sitas,  eidem  monastcrio  juste  pcitinen- 
tcs,  inconcussa  slabilitate  ibidem  praesenli  prae- 
ceptione  nostris  futurisque  tcmpoiibus,  sine  cujus- 
quam  violenia  inquietudine,  firmas  semper  consti- 
.uimus  pernianere. .  . 

CXVII. 

TRO    MONASTKRIO    SANCTI    MEDARM. 

(Anno  824.) 
[Apud.  U'A).,Act.  SS.  ord.S.  Bcned., pai  t.  isaec.  iv.] 

In  nominc  Doinini  Dei  et  Salvatoris  noslri  Jesu 
Oiristi,  Ludovicus,  divina  ordinante  providenlia,  im- 
perator  Augustus. 

Licet  nihil  ad  augmcntum  glori.-e  sanctomm  con- 
fcrre  possit  id  quod  a  lidelibus  ad  loca  vcnerabilia 
in  quibus  eorum  corpora  quiesccre  noscuntur  fuerit 
ohlatum,  credendum  tainen  est  raultum  eorum  saluti 
prolicere,  qui  sua  proptcr  amorem  Dei  ad  memo- 
rias  martyrum  defenmt  .  quia  de  bis  oblalionibns 
pauperes  aluntur,  et  cgeni,  quibus  de  suo  non  sup- 
petit  undc  vivere  possint :  certuraque  est  Chrislum 
in  illorum  veneratione  coli  atquc  honorari,  qui  pro 
illo  suas  animas  ponere  non  dubilarunt,  et  cum  qui- 
bus  se  futurum  usque  ad  sa:euli  consummationem 
veridica  vocc  promisit.  Igilur  cum  industria  atque 
instaniia   venerabilis   Hilduini    abbatis   inonasten 


iluvium  Axonam,  cum  omni  tbesauro  el  snpelleelile 
sua,  et  cum  ccclesiis,  doniihus,  xdificiis,  villis,  ter- 
ris  cultis  et  incultis,  vineis,  pratis,  pascuis,  aquis 
aquarumve  decursibus,  molcndinis,  exitibus,  et  re- 
gressibus,  necnon  ct  fbrestam,  quae  dicitur  Veruga, 
cum  suis  feraminibus,  et  cum  omnihus  appendiciis 
vel  adjacenliis  suis,  vel  qiiantumcuuque  praediclo 
mouasterio  antiquo  et  moderno  tempore  aspicere 
vel  deservire  vidclur,  totum  et  ad  inlegrum  vel  in- 
exquisitum,  sicut  superius  diclum  cst,  ad  merno- 
riam  sxpedicli  bealissimi  Sebastiani  raartyris  Cbri- 
sti,  ad  luminaria  concinnanda,  ct  ad  bospilum  re- 
ceptionem  et  sustentationem  panperum  dc  noslro 
jure  in  jus  et  dominationem  ejus  transfcrimus  :  ita 
C  tamen  ut  reclores  ejusdem  monaslerii,  ubi  illud  sa- 
cralissimum  corpus  requiescit,  non  habcant  potesta- 
lem  pncdictum  monasleriuni  Camiacum,  vel  appen- 
dicia  ejus  cuilibet  in  benefieium  aut  in  usum  merili 
dare  :  sed  tantum  ad  hoc  semper  permaneat  ad 
quod  nos  illud  devovimus  al<iue  tradidiinus,  scilicel 
ad  luminaria  concinnanda,  et  ad  susceptionem  pau- 
perum,  et  receptionem  hospitum.  Sed  el  boc  buie 
pracepto  largilionis  nostrae  inserere  pl.icnit,  ut  ab- 
bates  praefati  monaslerii  bcatissimorum  sanclorum 
Hedardi  et  Sebastiani,  m  eorum  providenliam  ha- 
beant  coram  Deo,  ut  in  pnedicto  monaslerio  Cau- 
ciaeo,  qtiod  memoralo  sanclo  Sebastiano  martyii 
conlulimus,  lanla  congregatio  ibi   sit,  quae  et  reli- 


,_  „.-».^4„-r   ,.„•..  i  .••       .  •        .•        ••         eionem  sanctam   tenere  possmt,  et  divmum  ofii- 

sancti  Medardi,  sacnnue  palatu  nostn  archieapella- n    •  ,     •  •  ^ 

.....  .   *L   .   "  cium  pleniter  Deo  persolvere   queanl.    El  ut  haec 

m  ,  corpus  beatissum  ac  pretiosissimi  martyns  Chn-  .....  .    , 

..£,.,..  '.  ,      ..  ,        .      auctorilas  largitionis  noslrie  pcr  cuiiicula  aiinorum 

siiSebastiani.peiauctoritatcm  ct  larguionem  domni      ..,..,  .  ■  ,  •         /. 


,  per  auctoriiatcm  ct  largu 
Eugenii  apostolici  specialis  [AL,  spiritualisj  [patro- 
ni ]  nostri,  ab  uibe  Roma  apud  Suessionera  civita- 
teni  in  mouasterio  sancti  Medardi  confessoris  Chri- 
sii,  quod  vir  venerabilis  liilduinus  abbas  tempore 
prasenti  rcgere  cognoscitur,  fuisset  translatum , 
lanta  ihi  signorum  ac  prodigiorum  vis  in  omni  gc- 
nere  sanitatum  per  ejusdem  gloriosissimi  martyris 
incrita  coruscat,  ut  merilo  ad  vcneralionem  illius 
cunctorum  fidelium  corda  moverenlur.  Qna  de  re 
cnm  et  nos  orandi  gratia  ad  memoratuin  locum 
venissemus,  et  ecclcsiam  ob  venerationem  san- 
cti  Medardi,  prxfaiique  praeclarissimi  Christi  mar- 


inviolabilcra  atquc  incouvtilsam  obtineat  firraitatcm. 
manu  propria  subtcrfirmavimus ,  et  inorc  nostro 
subscribere,  ar  de  bulla  noslra  sigillari  jussimus. 

CXVHI. 

rRIVII.EGIUM  I.OTHARll   rRO   MONASTF.R10     COUF.NSI. 

(Atmo  82-t.) 
[Ughelli,  llalia  sacra,  lom.  V,  pag.  2G6.] 
In  nomine  Domiui  nostri  Jesu  Chrisli  Dei  asterni, 
Lotharins  Augus.us  invictissimi  doinini  imperatoris 
Ludovici  filius. 

Dignum  esl  ut  qiiicunque  ab  igne,   seu  a  quolibet 
accidonle  casu  damnum  perpcssus  fuerit,  et  impe- 


H37  DIPLOHATA  ECCLESIASTICA.  1138 

riali  ope  se  muniri   quxsieiit,  ut  ab  ejus  clementia  A  rius  Augustus  inviclissimi  domiui  imperatoris  Ludo- 
relevetur,  a  quo  se  credit  imploratum  auxilium  pos-      vici  filius. 


se  adipisci  Proinde  noverit  sagacilas,  seu  industria 
oinnium  fidelium  nostrorum,  tam  prxscntiuw  quam 
futurorum,  eo  quod  vir  venerabilis  LeoComensis 
episcopus  noslrx  innotuit  serenitati,  qualiter  per 
quamdam  ncgligeniiam  atque  incuriam  omnia  in- 
slrumenta  chartarura,  pcr  qux  res  tam  a  parenti- 
bus,  quamque  ab  extraneis  personis  sibi  tradilas, 
aut  ab  eo  emptas,  seu  commulatas,  jure  proprietatis 
tencre  atque  delendere  debuissc,  exusiaque  vel  con- 
eremaia  fuissent :  idcirco  peliit  sercnilalcm  noslram, 
ut  pro  noslrx  mercedis  augniento  ct  firmitatis  slu- 
dio  nostram  auctoritaiem  super  boc  negotium  ei 
fieri  juberemus,  per  quani  modernis  et  futuris  tem- 


Si  provide,  propler  reverendum  vcnturi  atque 
pavendi  Judicis  amorem,  juslis  ac  rationabilibus  sa- 
ccrdotum  atque  scrvorum  Dei  petitionibus,  quas 
nobis  propter  quietem  sanclx  atque  catholicx,  seu 
decorem  prxsenlis  stalus  Ecclesix,  cnjus  Dco  au- 
clore  regimen  sorliti  sunt,  innotescere  curavcrint, 
aures  clemcniix  nostrx  divinilus  instigati  accmn- 
niodainus,  easque  xstuanii  desiderio  ad  debitum, 
Deo  propitio,  perduxerimus  effectum,  non  solum 
imperialem  consueludinem  cxeicemus,  alque  prx- 
decessorum  nostrorum,  videlicct  regum  Francorum, 
facta  conservando,  el  noslra  in  postcrum  a  posteris 
inviolabiliter  favendo  roboramus,   verum  etiam  ad 


poribus  res  el  manripia  qux  per  prxfata  instrumenta  "  prxmia  patrix  codestis  percipienda  bujusmodi  facta 


cbartarum  ei  traditx  fuerant,  aut  ab  eo  cmptx, 
seu  commutalx,  sive  per  quamlibet  scripluram  ju- 
ste  ct  legaliter  in  jure  ipsius,  tam  in  pago  [Forte 
/fj.agro]Comensi  quam  in  fiuibusSibriensis  [Forte, 
Sepriensis]  pervenisse,  atque  quiele  seu  secure  di- 
gnoscitur  possedisse,  tenere  atquc  possidere  vale- 
ret.  Nobis  ilaque  libuit  ejusdem  venerabilis  viri  pe- 
titionibus  assensum  prxbere,  et  ad  ejus  petitionem 
hanc  nostram  imperialcm  auctorilatem  fieri  decre- 
viinus.  Prxcipimus  ergo  atque  jubemus,  ut  omnes 
res  atque  mancipia  qux  ei  per  quamiibet  scripluram 
a  quibuscunque  personis,  tam  a  propinquis  quam- 
que  ab  exlraneis,  juste  et  legaliler  collalx  fuerunt, 
et  usque  ad  diem  supra  scriptx  exsecutionis  quiele 


absque  ambage  valt-re  confidioius.  Quapropter  com- 
periat  Gdelitas  omnium  noslrorum  fidelium,  mo- 
dcrnorum  videlicet  et  fulurorum,  quia  Leo  vir  ve- 
nerabilis  sacrosanctx  Ecclesix  Comensis  episcopus, 
nbi  sanclus  confessor  Chrisli  Abundius  prelioso 
corpore  requiescit,  magnificr.m  culmcn  noslrx  sere- 
nitatis  adiens ,  detulit  obtutibus  nostris  quamdani 
auctoritatem  seu  confumationem  domini  ct  genito- 
ris  nosiri  Ludovici  excellentissimi  Augusti,  in  qua 
contincbalur  qualiter  prxceptum  pix  recordationis 
avi  noslri  Caroli  gloriosissimi  imperaloris,  seu  prx- 
ceptum  confirmatioms,  scilicet  Cumpcrti,  Ariperti, 
et  Liutprandi,  Ratigisii.  Heistulphi,  Desiderii,  vel 
prasdecessorum  eorum,  qnx  ipsi  circa  cumdem 


ct  secure,  nemine  inquietante   alque  pulsante,  jure  ^  nerabiiem  locum  pro  divino  amore  fecertmt  de  ouv 


proprietario  tenere  atque  dominare  visum  fucrit, 
per  hanc  nostrx  auctoritatis  confirmationem  absque 
ullius  inquietudine,  vei  injusla  interpcllatione  rite 
ct  secure  habere  vcl  possidere  valeat.  Quod  si  forte 
supev  ejusdem  rcbus  ante  prxdictam  exsecutionem 
ab  eo  jure  ct  quiete  posscssis  quxstio  orla  fuerit, 
ui  pro  eis  legaliter  in  foro  disceptare  necesse  sit, 
ita  per  hanc  nostram  auctoritatem  prxdictx  res  et 
mancipia  defendanlur  sicuti  pereadcm  instrumenta, 
&i  igne  absmnpta  non  fuissent,  lcgibus  defendi  po- 
teranl.  Hxc  vero  auctorilas,  ul  nostra  esse  credatur 
ct  a  fidelibus  diclx  sanctx  Ecclesix  et  nostris  per 
futura   lempora  conscrvetur,  manu  propria  et  an- 


nibus  rebus  qux  eideni  sacro  loco.  tam  ab  ipsis 
quamque  a  quibusciinque  personis,  juste  et  Iegaiiter 
fuerint  traditx,  sive  deiisqux  in  antea  cumjustitia 
acquircre  poiuerit,  niore  imperiali  confirmaret.  Scd 
et  specialiter  in  eodem  inserinm  crat  de  leloneo, 
seu  mercato,  et  Gegis,  cuns  ipso  ioco,  necnon  iu 
canonicale  stipendium  concedimus  Comanis  eccle- 
siasticis  Clusas,  el  pontem  juris  nostn  de  Clavenna 
xteiualiter  :  insuper  in  eadem  continebatur  auclo- 
ritate  dc  ahercalione  qua:  orta  fuit  inter  Petrum 
ejus  prxdecessorem,  alque  Rectorem  sanctx  Comen- 
sis  Ecclcsix  episcop.  et  Yualdonem  sancli  Dionysii 
abbalem,  qualiicr  idem  devolx  recordalionis  avus 


nuli  nosln   effigie  subtus  eam  voluimus  esse  robo-  _.  noster,  pius  ac  gloriosus  imperr.tor  Carolus,  de  ea- 


randam, 

Signum  Lolliarii  gloriosissimi  imperatoris. 

Maredo  ad  vicem  Vitgagii  rccoguovi. 

Datum  secundoNonas  Junii,  anno,  Christopropitio, 
imperii  dominiLudovici  sercnissimi  impcratoris  de 
cimo,  regnique  Lolharii  gloriosissimi  Augusti  in 
lialia  primo,  indictione  prima.  Actum  Venonica 
villa  Viifredi  comitis,  in  Dei  nominc  felieiler  Amen. 
Anno  Domini  825. 

CXIX. 

rRIVlLEGUM    LOTIURII    PBO    EODEM  MONASIERIO. 

(Annr>  821.) 
[Apud  1'gbel.,  ibid.] 
In  nomme  iiomi.ii  Jesu  Chrisli  Dei  aelerni,  I.othv 


dem  intentione  dccreverat,  videlicet  de  rebus  quas 
VValdo  abbas  prxdino  Petro  cpisc.opo  quxsivit, 
qux  erant  siue  in  Valle  Tellina  in  ducatu  Mediola- 
nense,  ut  sicut  hactenus  per  confirmationem  antc- 
cessorum  regum,  easdem  res.  quas  Comensis  Eccle- 
sia  tenucrat,  ita  et  in  futurum  per  ejus  confirmatio- 
nem  teneret.  Ips»  vero  res  erantecclesixbaplisma- 
les,  uua  iu  Amalia,  et  ahera  in  Burmis.  terlia  in 
Posiiavo,  et  monasteriolum  S.  Fidclis  pcrtinens  ad 
episcopatum  Comensem.  Videlicet  pro  hujus  rei  fir- 
mitate  peliit  prxdictus  vcnerabilis  Lco  cpiscopus 
quietem  serenilalis  noslrx,  ul  non  solum  prxcepia: 
domini  el  genitoris  nostri,  scu  sancte  recordationis 
avi  Caro'i  nostra  aucloritate  conftrmaremus,  verura. 


1,30  LUDOVICl  I  COGNOMENTO  PH  1110 

etiam  vcs  qu;e  suprascripti  reges,  seu  antecessores  A  por  nosiras  litteras  Notoni  Arelatensi  arcliiepiscopo 


eorum,  vidclicet  principes Longobardorum,  bisunt 
\nspramlus,  Cumberlus  ct  Bcriliaiius,  per  corum 
niicioritatcs  praedictx  Ecclesix  delegaverunt,  vel 
lonfirmaverunt,  omnia  nostra  aucloritatc  comple- 
ctantur,  atque  praefalse  sanctse  Coraensi  Ecclesise 


ulrasque  res  perspiccre,  et  si  congruum  atque  uli- 
lissimillll  ambabus  parliLus  esset,  liccntiam  liabe- 
rent  inter  *e  commutandi,  ct  charlulam,  sieuti 
nioris  est,  inlcr  sc  faciendi.  Veniens  iiaque  prsedi- 
cius   vir  revercntissimus  Nulo  archicpiscopus  in 


pro  amoie  Dei  et  revcreniia  saneti  Abundii  nostrx  pncsenliam    nostram,   dixit  sc  commutationem  in 

prxceptionis    conQrmatione   confirmarentnr   atque  manibus  hahere,  asserens  prredictam  commutatio- 

torroborarenlur.  Cujus  pelilioni  propter  amorem  di-  nem  eongruam  et  ulilissimam  csse,  obsecrans,  lam 

vinum  assensum  pnrbiiimus,  juxta  quod  petiil,  an-  ex  parle  sua  quam  ex  pra-dicti   Leibulfi,  ut  super 

ledicta  pracepla  vetcrum  regum  nostro  imperiali  casdem  commutalioncs  nostrum  Deri  dccerncrcnius 

praeccpto  confirmavimus  ;  spccialiler  decernentes  tit  prxceptum.   Cujus  petitioni   assensum   pradienles, 

quidquid  in  prxceplis  doraini   ac  geniloris  nostri,  jussimus  ila  fieri  sicut  ipsi  obsecrabant.  CoiUine- 

seu  magnifici  imperatoris  Caroli  avi  noslri  contine-  batur  enim  in  eisdcm  commulationibus  quod  praidi- 

tur,  vel  qux  praescripti  reges  Longobardorum  pra>  clus  Noto  archiepiseopus  una  per  conscnsum  et  vo- 
fatx  Ecclesix  emn  jusiitia  dclegavemnt  vel  confir-  B  luntatcm    canonicorum    suoiuni   dedisset  ex  rebus 

luaverunt,  cl  quicte  et  juste  possidere,  perenniler,  episcopalus  sui  de  beneficio  videlicet  prxdicti  Lei- 

ctsine  ul!a  resullatione   firmum  et  slabile  perma-  bulfi,  cidem  Leibulfo  ad  suum  proprium  adhabcn- 

neat.  Decernimus  insuper  alque  sancimus  ut  omnes  dum  aliquas  res  de  rationeS.  Marixet  S.  Slcpliani, 

res  prxdictx  Eeclcsi;e  Comcnsis  sub  defensione  ct  vel  S.  Genesii  in  pago  ipso  Arelalensi  insulam  sub- 

inundio  palatii  uostri,  sieut   temporc  patris  el  avi  urbanam  ipsius  civilatis   qnae  de   utrisqiic  partibus 

uostri   fuerunt,   perennilcr  consistant.   Et  si  aliqua  circumdatur  a  Rhodano  flumine,  cum  ecclesiis  dua- 

altcrcalio  de  rebns  pixdiclie  Ecclesix,  quac  per  boc  bus  ;  et  domos  ad  habilandum   tres  cum  aliis  inan- 

nostrum   pracceptum,  et  pro  mercedis  nostrx  au-  siunculis  tiibus  :  ct  de  vinea  modiatas  xn,  de  prato 

gmenlo  confirmavimus,  orta  fuerit,  quae  ibi  miniine  modiatas   vi,  de  borto  modiatam  unam,  de  lcrra 

dclimri  valuci  il,  ad  sacrum  palatium  nostrum  re-  Cl,na  el  inculta  modiatas  xl  ;  et  in  loco  qui  vocalur 


servetur,  quatcnus  ibi  sccimdum  reclitudinis  Iranu- 
icin  terminnni  accipiat.  Et  ut  hajc  auctoritas  per 
curricula  annorum  inviolabilcm  atque  inconvulsam 
obtincat  firmitatcm,  manu  propria  snbler  liimavi 
inus,  et  an 
mus. 

Signum  Lolharii  gloriosissimi  imperatoris. 

Maredo  ad  vicem  Vitliarii  recoguovi. 

Datum  tertio  Non.  Januarii,  anno,  Christo  propitio, 
1 1  imperii  I).  Ludovici  piissimi  Augusti,  Lolliarii  lilii 


Rubinas,  casas  vm,  hortos  duos,  dc  vinea  modia- 
las  iv  ;  et  in  loco,  qui  vocalur  Ferromannis,  man- 
siones  v,  hortum  unum  ,  de  leira  modiatas  r.ci.xx  ; 
etin  territorio  ipsius  eivilalis ,  in  CampO  Lapideo, 
nuli  noslri   impressione   signari  jussi-  ^  pascua  de  supradietis  ccclesiis,qu;e  dicilur  Prinnan- 

nus,  ubi  i»uleus  aqua;  defossus  csse  dignoseilor,  so- 
lidatas  xii  cum  terminis  et  laterationibus  earuni,  si- 
cut  in  pnesciiplis  commutaiionibus  conlinetur.  Et 
e  conlra  in  compensalione  barum  rerum  dedit  pra?- 
dictus  Leibulfus  comes  parlibns  praedictarum  eccle- 


ejus  gloriosissimi  regnantis  2,   indielionc  2,  anno     siarum  S.  Marise  et  S.  Stephani  et  S.  Genesii  ex 
824.  rcbus  proprietalis  sux,  qux  sunt  infra  agrum  qui 

vocatur  Argenteo,  in  villa  Campo  Publico  ccclesiam 
cum  allaribus  tribus,  quae  sunt  in  honore  sanclae 
Marix  et  sancti  Pelri  et  saneti  Joannis,  cum  secre- 
tario  ,  el  «ellas  duas  cum  curte  et  horto  cl  arbori- 
bus ;  et  de  vinea  modiatas  xv,  de  terra  arabili  mo- 
diatas  lx  ;  eliam  in  ipsa  villa  domos  duas  cum  cnrti- 
bus  et  bortis.  Et  in  villa  quse  dicilur  Rannessa  ,  et 


Actum  Compendio  palatio  regio,    in  D,i  noinine 

feliciter.  Amen. 

CXX. 

1>E  QUADAM     COMMUTATIONE   INTF.n    1  F.iBlLFUM  COMITEH 
ET  NOTONEM  ARCIIIEP.  AUFLATENSEM. 

(Anno   825.) 

lApud  D.  Bouqiiet.,  tom.  YI,  p.   biO,  cx  Tabulario 

Anianensi.]  TJ 

.  _  .       ,,  ,         .  ...  in  villa  tiu;e  dicitur  Gelanano,  casas  mi,  viueasu 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatons  nostn  Jesu      ,nTMW 


C.hrisli,  Ludovicus,   diviua  ordinante   providentia, 
impcralor  Augustus. 

Si  enim  ea  qiue  fideles  imperii  noslri  pro  eorum 
opporlunitatibus  intersecommutaverint.nostriscon- 
finnamiis  edictis,  imperialem  cxerccmus  consuctu- 
(linem,  et  hoc  in  postmodum  jure  firmissimo  man- 
suruni  esse  volumus.  Ideirco  noverit  omniura  fide- 
lium  nostroruni,  prjesentium  scilicet  et  futurorura, 
industria,  quia  vir  illuster  Lcibulfus  comes  pei  ilil- 
duinum  archicapellanum  noslrum  nobis  subjecil  ut 
liccret  ei  de  quibusdam  rebus  proprielatis  sua;  com- 
mutsttionem  facere  eum  rebus  episcopatus  Arela- 
teusis  ex  bcncficio  videlicet  suo.Nos  itaqiifjnssimus 


ct  de  horto  modiatam  tinam,  et  de  alia  vinea  mo- 
dialas  x;  et  in  villa  qu.c  vocatur  Occisianus,  casas 
duascum  areis  duabus,  et  in  villis  quaevocanturGan- 
giacus,  Curicus  et  Occisianus  ,  et  in  villa  Campo 
Publico  de  terra  modialas  cccc  ,  de  vinea  modia- 
las  xim,  cum  lerminis  et  lalerationibus  earuin, 
quemadinoduni  in  eisdem  commutationibus  con- 
tiueliir.  Unde  et  duas  comraiitationcs,  sicut  su- 
perius  comprclicnsum  cst  ,  pari  lenore  conscri- 
plas,  manibusque  bonorum  hominum  roboralas  pra> 
fatus  Noto  archiepiscopus  prx  manibns  se  liabcre 
professus  est.  Sed  pro  integra  firmitale  petierunt 
c,  Isitudini    nostnc  ui  ;ps^s   coinnrjtatior.es   demio 


1 1  i  I  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 

pei'  nostroe  mansueturfinis  prrceptum  plenius  in  Dei  A  ei  omnimodis  jubemus,  ul  u 


nomine  conlirmare  deberemus.  Quoruin  petiiioni- 
bus  [assensum]  dcnegare  noluimus,  etsieut  unicui- 
que  fidelium  nostrorum  jnsle  petenlium,  iia  nos  illis 
concessisse  atqoe  in  omnibus  conlirmasse  rogno- 
scitc.  Piwcipienies  ergo  jubemus  ui  quidquitl  pars 
juste.  et  rationabiliter  altcri  conlulit  parti,  deinceps 
per  hane  nostram  aucloritatem  jure  finnissinio  le- 
neat  atquc  possidcat,  ul  quidquid  exinde  facere 
volueril,  libero  in  omnibus  perfrtialur  arbilrio  fa- 
ciendi  quidquid  elcgcrit.  El  ut.b:rc  auctoritas  fir- 
mior  habealur,  et  per  fulura  lempoia  melius  con- 
servetur,  rfc  annulo  nostro  subter  jussimus  sigillari. 

Signura  Ludovici  imp.  Augusti. 

Duramlus  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  reco- 
gnovi. 

Data  in  Nonas  Januarias,  anno,  Christo  propitio, 
lt  impi-rii  donini  Ludovici  piissimi  Augusli,  inrfi- 
clione  5.  Aclura  Aquisgrani  palatio  in  Dei  nomine 
feliciter.  Amen. 

CXXI. 

l'RO  MON^STF.KIO    OIONYSUNO. 

(Anno  825.) 
Ludovici    Pii  et  Lotliarii    imperalorum  prwceptum  , 

quo   monasleritim  Dionysianum   eximitur  a   pen- 

sione  dncenlornm  vini  modiorum. 
[Mabilh.iie  Re.  dipiom.,  tom.  II,  pag.  535. ] 

In  noniine  Domini  Dei  et  Salvaloiis  nostri  Jes.ii 
Christi ,  Ludovicus  et  Lotbarius,  divina  ordinante 
prnvidenlia,  impcralores  Augusii. 

Sieuim  ex  his  qu:e et  ecclesiis  sanctorum  Dei  r> 

annualiconsuetudinepersolvunlur,ob  Deiamorcmno- 
stris  fulurisque  lemporihus  remittimus,  ali|ue  ad  uli- 
litates  el  necessitales  ipsarum  ecclesiariini  procuran- 
dasconcedimus;  hoc  nobisproeuidubioad  perpcluam 
mercerfem  profulurum  coiilidinius.  Ideirco  nolum  sit 
omnibus ptteseniibus  et  fiituris,  quia  vir  venerabilis 
Ililduinus  monasterii  sancti  Dionysii  abba,  saeriquc 
Palatii  noslri  Archicapellanus.  nostrse  innotuit  celsi- 
tudini.quod  cnjusdam  anlecessorum  nostrorum  lem- 
pore,  occasione  pro  indigcntise  vini  interveniente,  ab 
co  qui  tunc  tetnporis  reni  publicam  gubernabat,  dc 

prae necessitatis  et  indigcnlix  ex  mona- 

slerio  sancti  Dionysii  ad  Vern  vitlam  nostram  prae- 
berentur.  Unde  cum  idem  abba,  qui  illo  in  leinpore 
eirfem  sanctx  ecclesiae  prxcrat,  ducenta  modia  vini 
illie  propter  jam  rtietam  pclitioncm  tribuissel;  et 
cxtori  <.iii  post  illum  rcctores  ejusdem  loci  fuerunt, 

sintiliter  cgissenl ;   adqtte  hnjus pro  lege  et 

dehiio  censn  in  ipsa  villa  ah  acloribus  regiis  leneri 
vidcrelur  :  ideoquc  peliil,  utobDei  amorem  el  san- 
ciorum  illicquiescenliuin  rcvercntiam,  abhac  legc  et 
consuetudine  ipsam  sanclam  Eccle.siani  absol  vereinus. 
Cujus  petitionem,  imo  ct  deprecationem,  ad  salu- 

lem  animx  noslrx  nobis  uiilem  ac qnod  po- 

slulabat  eidem  sancto  loco  concessiinus,  el  in  potc- 
slate  et  arbiliio  illius  inanerc  constituimus  :  ut  sic- 
ula  nobis  perillius  inlercessionera  indullum  ct  eon- 
cessum  fueral,  ita  arf  quamcunque  coimnunen)  illius 
ecclesiae  uilitatem vellet,  in  omnibus 


nostro,  nce  ullo  un- 
quam  successorum  noslrorum  tempore,  ipsum  vinum 
a  potestale  praefati  monasterii  quispiam  nccjudex, 
uec  missus,  nee  ulla  alia  persona  exaclnre  aut  requi- 
rere  pisesumat :  scrf  liceat  prxfato  lirfcli  noslro  III 1— 

duino ncgotium  ecclesiastica  necessilas  di- 

ctaverit,  illud  perpelualitcr  rfcputarc  :  quatcnus  no- 
slrac  eleemosynx  concessio  de  ipso  censu  slabilis  el 
inviolata  futuris  teniporibus  iu  ipso  loco  penna- 
neal,  sicut  pro  Dei  amore    ct  ajterna:  merccdis  re- 

tributione conccssuin   ac   confirmalura 

csse  dignoscilur.  Et  ut   hoee  aucloritas  per  futuia 
tempora  pleniorera  obtineat  firmitatem,  annuli  nostr 
impressione  subtcr  eam  signari  jussimus. 
Adalulfus  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  recognov 
"  et  subscripsi. 

Data  praecisa  est. 

CXXII. 

HOHASTEBICX 


r.GENTOLIF.NSE     COESOBIO  BlONYSIAiVO 
HESTITUITUR. 

( Anno  825. ) 

[Apud  D.  Bouquet.,  toin.  VI,  pag.  542,  ex  Dubieto, 

llht.  abb.  8  Dionysii,  pag.  736.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  tiostri  Jesu 
Chrisli,  Ludovicus  et  Lotharius,  divina  ordinante 
providentia,  imperatores  Augusti. 

Si  ca  quse  a  Deum  timentibus  hominibus  ad  loca 
divino  cultui  dedicata  solemni  oonaiione  largita,  vel 
condonala  sunt,  et  postca  qualibet  occasione  intio 
abstracta  essc  noscunlur,  nostra  aueioritale  ad  sla- 
lum  suum  re.vocamus,  et  ilerum  nostrse  jussionis 
oracuio  confirmamus,  hoc  nobis  proeul  rfubio  ad 
selernam  bcatitudinem  adipiscendam,  seu  stabilita- 
tem  imperii  nostri  roborandam  pertinereconfidimus. 
Ideo  noium  sit  omnium  fideiiiim  noslrorum  lara 
prasentium  quam  et  futurorum  industriae,  quia  il- 
lustris  femina,  soror  videlicet  nostra,  TheodradaDeo 
sacrata ,  nostre  suggessit  mansuetudiiii  qualitcr 
comperluin  habuissei  quod  monasterium  vocabe.lo 
Argentogilum,  situm  in  pago  Parisiaco  super  llu- 
vium  Sequanse,  quod  ipsa  primo  per  beneficir.m  do- 
nini  et  genitoris  nostri  Caroii  serenissimi  imperato- 
ris,  el  postea  per  nostram  largitionem  tenebat,  ad 
monasterium  beati  et  gloriosi  Christi  martyris  Dio- 
jy  nysii,  ubi  prsesenti  lempure  vir  venerabilis  Bilduinus 
abbas,  et  sacri  palaiii  nostri  archicapellanus,  rector 
prseesse  videlur,  pertinere  deberel :  petiitque  ut  pro 
mercerfis  noslrx  augmcnto  adstatum  pristinum  iliurf 
revocari  fecissenius,  co  videlicet  modo  ut  memora- 
luiii  monasterium  post  suuni  ab  hac  luce  discessum, 
si  lamen  aliurf  monasteriuni  ei  aniea  in  compara- 
lione  pro  ipso  a  nohis  liatuni  non  foerit  aut  propria 
voluntate  eum  dimitlere  non  voiueril,  ad  potestatem 
monaslerii  S.  Dionysii  absqnc  ulla  contrarietate  vel 
citjusqtiam  interrogalionc  reciperetur.  Nos  vero. 
«urfita  illius  saiubri  ac  rcligiosa  pctitione,  prxdl- 
clum  vcncrabilcm  viriim  Ililrfuinuni  quia  prxsens 
arferat,  si  quirf  de  hac  re  compcrTum  babcret  inler- 
rogavimus.  Q>n  sialim  donalionem  cujusdain  Dcuui 


LUDOVICI  I  COCNOMENTO  FII  HW 

CXXIII. 

rito  ECGLBSU  RIIEMENSI. 

(Auno  8V25.) 

[Apud  D.    Bouquel.,  ibid.,  pag.  545  ,ex  Flodoardo, 

(lih.  ii  llist.  Eccles.  Rhem.,  c.  19.] 

Iu   nomine  Doniini  Dei  et  Salvaloris  noslri  Jrsu 

Christi,    Ludovicus  el  Lotharius,  divina   ordinanle 

providenlia,  imperatores  Augusti 

Si  liberalitatis  nostrae  inuncre  locis  Deo  dicalis 
quiddam  conferimus  benefuii,  et  nccessilates  cccle- 
siaslicas  noslro  relevamus  juvamine,  id  nobis  cl  ad 
mortalem  vitam  teniporaliter  transigendam,  et  ad 
asternam  felicitcr  obiinendam  profulurum  liquido 
crcdimus.  Idcirco  nolum  Ceri  volumus  omnibus  li- 
delibus  noslris,  praeseniibus  scilicet  el  fuluris,  quod 
ut  Jara    dicium    monasterium  Argenlogilum  posl  B  sanclain  Rhemensem  ecclesiain,  in  qua  pradecesso- 


1143 

tiinenlis  ac  religiosi  hominis  nominc  Ermcnrici  ac  \ 
ronjugis  suae  Muniana:,  qui  prxfalum  mouastcrium 
in  suo  proprio  construxerant,  cl  id  pcr  leslamenti 
paginam  ad  B.  Dionysii  martyris  Christi  monaste- 
riuni  solemni  donalione  contuleranl,  nec  non  et  prse- 
ceptum  conlirmationis  Lolharii  quondam  regis, 
qtiod  super  eamdem  donationem  conscribere  jus- 
serat,  nobis  ad  relegendum  oslcndit  .  quibus  inspe- 
clis  placuit  nobis  pelitioni  memoratr  dilccta:  sororis 
nostrae  Theodrada;  annuere,  et,  sicul  petebal,  per 
nostrara  auctoritalcm  supradictum  monastcrium 
Argentogilum  ad  potestatem  sancli  Dionysii  prclic- 
sissimi  Christi  raartyris  revocare;  quapropter  hanc 
nostr.raucloritaiis  confirmalioncm  fieri  pra?cipimus, 
per   quam    omnimodis  decernimus   alque  jubemus 


ipsitis  dilecta3  sororis  noslra»  ab  hac  vila  discessum, 
ad  monasterium  ct  potestalcm  sa>pe  dicti  heatis- 
simi  Chrisli  martyris  Dionysii,  ad  qitam  primilus  ob 
Dei  amorem  et  ipsorum  saitclorum  reverentiam 
piamque  intercessionem  a  supradictis  Dei  fidelibus 
traditum  vel  condonatum  fuisse  noscilur,  absqtte 
ullius  personae  coniradictione,  aut  nostra  vel  succes- 
sorum  uostrorum  intcrrogationerecipiatur,  otin  jure 
ac  dominalione  ipsiusmonasterii,  cum  orani  inlegri- 
tale  vel  appcndiliis  suis,  qttidquid  ibidem  prxscnii 
lempore  cernitur  pertinere,  rcvocetur.  El  si  forle 
contigeril  ut  eadem  soror  ipsum  raonasterium  atit 
spontanca  volunlate,  ut  diximus,  aut  pro  commtita- 
tione  alterius  monaslcrii  ante  finem  vitae  sua:  dimit- 


res  nostri,  reges  videlicel  Francorum,  fidemet  sacri 
ha,  tismatis  gratiam  pcrceperunt,  i»  qua  ct  nos  per 
impositionem  raanus  domni  Slephani  papae  imperia- 
lia  sumpsimus  insignia,  ob  revcrenliam  fidei  Chris- 
tianx  et  ob  animse  noslrae  saluicm  ab  imo  conslrui 
fecimus,  eamque  in  houorera  Doinini  nostri  Jesu 
Chrisli  salvatoris  mundi,  simul  et  in  honorem  ejus- 
dem  sanctse  ct  intemeratae  genilricis  Marioe,  conse- 
crari  dccreviums ;  ilaque  divina  inspiratione  com- 
puncti  et  coeleslis  patriae  amore  succensi,  quaedam 
prxdia  qua:  cidera  sanetae  sedi  quondam  ablata  fue- 
ranl,  devola  mentc  restitui  jussimus,  id  est  in  sub- 
nrbanis  ipsius  sanclae  Ecclesiae  tilulum  S.  Sixli,  ncc 
non  et  titulum  S.  Marlini,  cum  appcudiliis  eorum. 


lere  velil,  tunc  nihiloniinus  absque  ulla  contradi- C  exlerius  etiam  in  eadcm  parochia,  in  castro  Vonzensi 


clione  aut  exspectata  consignatione,  ad  praefati  mo- 
nasterii  marlyris  Christi  Dionysii  inonasterium,  sic- 
ut  supra  insertum  est,  perpelualiter  ad  habcndum 
recipialur  :  et  in  postmodtun  nullo  unquam  lempore 
ulla  qualihet  dignitate  aut  poleslate  praedita  persona 
rectoribus  mouaslerii  prafali  ac  bealissimi  Chrisli 
martyris  Dionysii  aliquam  requisilionem  facere,  aut 
ullam  calumniam  ingerere  praesumat  :  sed  liceat 
illis,  sine  cujuslibet  injusta  inlcrrogatione,  praefa- 
tum  monasterium  Argentogiltini,  sicut  ca;lcras  rcs, 
ad  beali  Dionysii  polestatem  simili  modo  condona- 
las  ac  ptrtincntes,  quicto  ordine  lenere  ac  dispo- 
nere  ;  el  qttidquid  pro  opportunitale  atque  ulililate 
ipsius  ecclesiie  secundum  Christiana;  religionis  re 


litulum  baptismalem,  ct  litulum  in  eadem  parochia 
S.  Joannis  similiter  baptismalem,  cum  suis  appendi- 
tiis  ct  Rreliniacum  :  villam  quoquc  Spernacum  cum 
appenditiis  suiset  in  villa  qux  vocatur  Lucida,  nec 
non  et  in  Proviliaco  in  eodem  pago  Rhemensi :  in 
pago  vero  Dulcomensi  villam  qttae  vocalur  Canera, 
necnon  et  in  villa  qua:  dicitur  Verna  iu  pago  Ver- 
tudensi,  vel  si  forte  dcinceps  de  rebus  sanclae  Ec- 
clesiae  praidiclae  temporibus  noslris  adhuc  supcrad- 
dendum  decrevimus,  slatuimus  per  hoc  nostrae  auc- 
torilalis  a  prteceptuni  ut  non  tantum  de  islis  resti- 
tutis,  sed  etiam  restituendis,  quidquid  dc  ipsis  vel 
in  ipsis  rectores  et  ministri  prsememoratx  Ecclesiae 
elegeriul,  ila  debeant  perpeiualiter  possidere  alque 


eulam  facere  volucrint ,  liberam  in  omnibus  habere  "  ordinare,  vel  etiam  facere,  proulcunque  sibi  pro- 

poteslatem.  El  ut  ha:c  auctoritas  confirmationis  seu 

redditionis  nostra:  per  futura  lempora  inviolabilcm 

atque  inconvulsain  oblineal  firmilatem.manibus  pro- 

priis  noslris  subter  eam  firmavimus.et  annuli  noslri 

impressione  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  screnissimi  imperatoris. 

Signum  Lotharii  gloriosissimi  Atigusti. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  recognovit. 


pensius  voluerit,  ut  absque  ullius  injusta  conlra- 
diclione  ordineni  atque  disponant,  et  faciant  quid- 
quid  uiilitati  pra:dicta:  ecclesia;  congruere  et  con- 
venire  perspexerint.  Et  ut  hoec  nostroe  auctoritaus 
confirmatio  praeseniibus  fulnrisque  Ormiorem  ir.  oiu- 
nibus  semper  obtineat  vigorem,  manibus  propriis 
sulilcr  firmavimus  et  annuli  noslri  impressione  si- 
gnari  jussimus 


■  Puiat  Marlotos   hoc  praccepluin  dattim   fuisse, 
Ebone  jam  exauctauralo.  cum  nujus  in  eo  non  nie- 


minerint  imperatores,  cathedralis -vero  ecclesise  stru 
cluram  peniius  completam  significent. 


1145 


CXXIV. 

PRO  HICl.ACENSl    S.    MAXIMINI  SIO.NASTERIO. 

{Anno  825.) 

[Apud  D.  Bouquet.,  Recueit  dcs  liist.,  tom.  VI,  pag. 

544;  e.v  Cointio.  Annul.  eccles.,  pag.  750.] 

Iu  oomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostii  Jesu 
Chrisli,  Ludovicus  et  Lotharius,  divina  ordinante 
providentia,  imperatores  Augnsti. 

Cum  petitionibus  sacerdotum  Clnisii  ad  divini 
ciilius  honoiem  pertiuentibus  annuimus,  et  imperia 


DirLOMATA  ECCLESIASTICA.  \  |  ;6 

A  suasione  succensus  quolibct  modo  aufcial  ;  scd 
polius  monaclii  ipsius  ce!l;e  liis  el  cicleris  rebus  a 
Deum  timentibus  sibi  collatis  suffragali,  liberius 
devoiiusque  divina;  polentke  f.nnulan  valeant,  et 
pio  nobis,  coiijuge  el  prole,  et  stabililate  imperii  a 
Deo  nobis  collati.  et  per  inimeiisiiiii  sua  gratissima 
pietaie  conservandi,  necnon  et  pio  rcctoribus  ec- 
clesiic  cujns  loco  el  rfbus  utunlur,  jugiter  divinam 
iinpiorenl  misci  ieordiam.  Si  vero  quispiam  piacla- 
lorum   memoratx    sedis  prxfaiam  constitulionem 


lem  consueludinem  adimplemus,  et  id  piocul  dubio     contra  hanc  nostram   praceptionem  quodammodo 

nobis  ad   aHernam    remuneiaiionem   capessendam  irritam  facere  ac  penilus  eonvellere  voluerit,  volu- 

profuturum  Bdeliter  credimus.  Notum   igitur  csse  mus  ala,ue  decernimus  ut  res  ad  notiiiani  Senonici 

volumus     fidclium    nostrorum  ,    tam   praiscntium  metropolilas  perferatur,  quatenus  is,  adbibitis  sua; 

quam  fulurorum,  prudenlue,  necnon  et  successoriun  dicecescos  suffraganeis   episcopis,    idem   negoiium 
nostrorum  magnitudini,  quod  postulavit  vir  vcnc-  "  diligenii  indagine  discutiat  el  corrigat,  et  ad  slatum 

rabilis  Jonas  Aurelianensis  Ecelesiaj  episcopus,  ut  pristinum,  salva  niemoraue  sedis  dignilate  ac  po- 


privilcgium,  quod  ob  divinae  servitutis  honorem  et 
monasticum  ordinem  veruciter  religioseque  ser- 
vandum  circa  cellam  sancli  Maximini,  quse  est  juris 
episcopii  sui,  cum  connivenlia  nietropolilani  sui 
Jheremiae  arcbiepiscopi  et  canonicorum  eecleske, 
cui  Deo  largiente  minislrat,  nuper  fecerat  vel  fir- 
mavcrat,  noslra  aucloriiaic  imperiali  confirmaremus 
quod  privilegium  nostris  obtutibus  exbibuil ;  cujus 
constitulioiiem,  quia  jusle  ac  rationabililer  ob  amo- 
rem  Dei  el  aniraarum  salutem  faclam  esse  peispc- 
ximus  ,  sequum  dignumque  judiravimus  ut  ejus 
petitioni  assensum   pneberemus.     Quapropter   pcr 


teslatc,  revocare  procuret.  Porro  si  contigerit  idem 
negotium  propter  aliquam  sui  dilBcultalem  ab  eo 
minime  posse  ditfiniii,  volumus  ut  ejus  relatu  no- 
stris  siiecessorumque  nostrorum  auribus  les  inno- 
tescat,  videlicet  ul  nosiroe  auctorilatis  sanctione  in 
generali  eouventu  episcoporum  hujus  constitutionis 
convulsor  corripiatur  et  corrigalur,  uteorum  salubri 
judicio  memorata  constitutio  pristinuni  slatus  sui 
recuperare  valeat  vigorem.  Pricsu!  siquidem  memo- 
rat;c  ecclesiae  summopere  provideat  ut  monachi 
ipsius  cellaj  rebus  memoraioe  matris  eccleske  donati, 
otiiimquc  sancta;  quietis  per  memoraUim  privilegium 


hanc  noslrae  praceptionis  auetorilatem  jubemus  et      et   lume   nostram    auctoritaicm    adepti,    in    bis  iu 


omiiino  decernimus  ut,  sioul  ab  eodeni  episcopo  pcr 
nienioratum  privilegium  erga  eamdem  ccllam  eon- 
Slitutum  est,  ita  nostris  futurisque  temporitus  a 
recloribus  memorat;e  eceleske  modis  oinnibus  ob- 
6ervetur ;  ila  duntaxat  ut  in  prafata  cella,  in  qua 
olim  viros  sub  monastico  ordine  probabiliter  vixisse 
Deoque  placuisse  evidentia  argumenta  testantur  ; 
quorum  etiam  interventu  idem  crdo  in  eodcm  loco 
creditur  esse  rcstitiitus,  memorata?  sedis  pontili- 
cibus  procurantibus,  semper  regularis  ordo  religio- 
sissimc  tenealur  ac  cuslodiatur  ;  et  cum  abbas 
ipsius  monastcrii  rebus  humanis  excmptus  fuerit, 
providente  ejusdem  sedis  ponlifice,  ac  piam  paler- 
nainque  solliciludinem  gerente,  eo  ordine  pnefe- 
ratur  eis  abbas,  sicut  in  eodem  conlinetur  privi- 
legio.  Res  quoque,  sive  qua;  eidem  cellae  jusle  et 
Jegaliter  pertinent,  eum  priediis  duobus,  Quaseilis 
seilieel  et  Castaneo  Villari ;  sive  quas  idem  episco- 
pus  postea  dc  cansa  cpiscopii  sui,  de  ratione  scili- 
cet  alterius  celke  saueli  Maximini  ad  divinum  ofli- 
eiuni  honorificentius  peragendum  ei  superaddidit, 
in  inlcgrum  absque  ulla  sui  diminutione,  sicut  ab  eo 
consliluluin  est  in  usus  monaeboruin  cedanl.  Quod 
6i  forte  his  rebus  propter  Dei  amorem  episcopo 
ipsius  sedis  quippiam  superaddere  libuerit,  id  cum 
Dei  gralia,  suffraganle  sibi  pontificali  auctoritate, 
libcnlissimc  peragal  ;  et  si  forte  boc  ei  faeere  et 
volunlas  cl  faeultas  denegaverit,  de  liis  quse  rolleet;r- 
sunt,  nibil  aut  cupidilate  ductus,  aut  alicujus  per- 


quibus-seDeo  devinxerunt,  divina  adjuvante  graiia, 
iuviolabiliter  perrnaneant  ;  ita  videlieet  ut  nec  in- 
terius  a  suo  proposito  deviare  ,  nec  exleiius  res 
sibi  deputatse  eorum  insolentia  aut  ineuria  quomodo 
negligi  atit  subripi  possint ;  sed  eeclesise,  cujus  loeo 
el  rebus  utunlur,  in  omnibus  fidem  et  humileui  con- 
gruamque  subjeetionera,  sicut  decet  et  oportet,  ser- 
vare  meminerint,  nec  se  putent  propler  nostram 
aucloritalem  a  jure  ei  poteslate  ipsius  ecclesix  sub- 
trabere,  aut  easdem  res  qualibei  macbinatione  alie- 
nare  posse,  prasertim  cum  et  locus  et  res  quibus 
utuniur  juris  sint  ipsius  eeclesia?,  et  ab  ejus  merilo 
peiideant  potestale.  Quae  nt  pleniorem  in  Dei  noniine 
oblineant  vigorem,  ut  ha;e  ctiam  vcrius  certiusque 
credantur  ac  melius  conserventur,  nominis  nostri 
charactere  muniri,  et  annuii  nostri  nnpressione 
signari  jussimus. 

Daia  xiii  Kal.  Mart.,  anno,  Cliristo  propitio,  i2 
imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti,  indictione 
3.  Aclum  Aquisgrani  paiatio  regio  iu  Dei  nomine 
feliciier.  Amcn. 

cxxv. 

rn.o  alboi.no  abtiate  amsolensi, 
(Anno  825.) 
Concedit  fucultatem  etigcndi  abbatis. 
[Apud  Mart.,  Thesaunts  anecd.,  t.  I,  p.  23.] 
In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nosiri  Jesn 
Clirisli.Ludovicus,  divina  ordinante  providentia,  im- 
p"ralor  Augtistus. 


1147 


LUDOVICI  I  COGNOMENTO  PII 


ius 


Oinniljiis    fiJelibus  sanct;e   Dei  Ecclcsiac  ul  no-  A  sihus,  farinariis,  exiiibus  et  regressibns,  cuin  inan- 


stris,  seu  etiam  f)co  dispcnsante  successoribus  no- 
slris,  nolum  sit  quia  vencrabilis  Alboinus  abbas 
monastcrii  S.  Carileli,  quod  dicilur  Anisola,  ad  no- 
sliam  accedcns  clemenliain,  suggessit  mansuelu- 
dini  nostrx,  ut  sicul  auctoritas  canonira  et  regularis 
jubet,  mona.sterio  cui  ipse  Deo  auctorc  pra?<'st,  per 
nostrum  prxccptum  confirmare  et  post  ejusobitum, 
si  lalis  inventus  in  proedicto  monastcrio  foisset,  qui 
seundum  regulam  sancti  Renedicli  monachis  Dco 
ibidem  mililanlibus  prxessel,  prodesse  poluisset, 
liceniiam  baberent  inter  se  eligendi  abbalent.  Cnjus 
deprecationem  quia  justa  ct  rationabilis  nobis  visa 
cst,  aurcm  accommodavimus,  et  bos  nostros  impe- 
riales  apices  fieri  jussimus,  per  quos  decernimus 


cipiis  ibidem  commanentibus,  cuni  omni  agnatione 
corum,  oinnia  et  ex  omnibus,  lotuin  ct  ad  iiitegrnm, 
quiilquid  ad  ipsam  villam  aspiecre  vidctur  ;  nec 
non  ct  in  pago  Nivernense  villam  cujus  vocabulnm 
est  Aptannaeus,  cum  ccclesia  ibidera  constructa, 
cum  mansis,  domibus,  «ccliliciis,  vineis,  campis, 
pralis,  pascuis,  aipiis  aquarumvc  dccursibns,  silvis, 
exilibus  ct  rcgressibus  ,  ct  cum  mancipiis  ibi- 
dein  eommanenlibus  ,  vcl  cura  omni  agnatione 
eorum,  omnia  et  ex  omnibus,  qiiaiitumeunque  ad 
ipsam  villam  aspicere  videtur  :  E  conlra  in  compcn- 
sationc  hujiis  rei  dedit  memoratus  Warinus  comes 
ct  uxor  Alhana  de  rebus  proprietalis  eorum  eidem 
Hildebaldo   episcopo   ad   partem  Ecclesiae  suae    in 


atque  jubemus  ut  post  prxdicti  abbalis  discessum,  j{  codcin  pago  Matcscense  villam,  cui  vocabulum  est 


si  talis  ibi  dc  cadem  congregalione  invcntus  repertus 
fuerit,  qui  cxleros  secundum  regulam  sancii  Bcnc- 
dicti  regore  possit,  Iicentiam  habeant  inter  sc  eli- 
gendi  abbatem,  qualiler  ipsain  congregationem  pro 
nobis,  coujnge  nostra,  proleque  nostra,  ct  stabibtale 
tolius  imperii  nostri  hilariler  Doiniui  niiserieordiam 
exorare  dclectet.  Et  ul  lianc  auctoritatem  a  nobis 
factam  verius  crcdalis  ct  diligentius  conservelis, 
manu  propria  nostra  subler  firmavimus,  ct  annuli 
nostri  impressione  signare  jussimus. 

Signum  Ludovici  screnissimi  imperatoris. 

DurauiJus  diaconus  ad  viccm  Fridegisi  reco- 
gnovi. 

Daia  pridie  Kalendas  Junii,  anno,  Christo  pro- 


Gemuliacus,  cum  ccclesia  ibidem  conslrucla,  cum 
mansis,  domibus,  casis,  xdificiis,  viucis,  campis, 
pratis,  silvis,  pascuis,  aquis  aquarumve  decursibus, 
farinariis,  exitibus  ct  regressibus,  et  mancipiis  ilii- 
dem  coinmauentibus,  cum  onini  agnalione  eornm, 
oninia  et  ev  omnibus,  quantum  ad  ipsam  Ecclcsiam 
aspicere  videlur,  ct  eorum  possessio  esse  dignosci- 
tur.  Et  in  pago  Nivernensi  villam  cujus  vocabuhun 
est  Calda-Aqua,  cum  casis,  domibus,  xdiiiciis,  nian- 
sis ,  vineis,  campis,  pratis,  pascuis,  silvis,  aquis 
aquarumve  decursibus,  exilibus  cl  regressibus,  cuni 
ruancipiis  ibidem  eommanentibus,  cum  omni  agna- 
lione  eorum,  omnia  et  cx  omnibus,  quaniumcunquc 
ibidem  eoruin  proprium  esse  vidctur.  Ncc  non  et  in 


pitio,  12  domni  Ludovici  impcraloris,  indictione  ier-  p  ducalu  Alvernico  in  pago  Donebrinse  villani,  cujus 


tia.  Actum  Aquisgrano.palatioregio. 
CXXYi. 

OE  VII.I.A  CLUNUCO. 

(Anno  825.) 

[Ex  chartulario  Cluniacensi ,  apud  D.  Bouquct., 

Recueil  des  iiist.,  lom.  VI,  pag.  540.] 

In  nomine  Domini  Dei  cl  Salvaloris  nostri  Jcsu 
Chrisli,  Ludovicus,  divina  ordinante  proviJentia,  ini- 
peralor  Augustus. 

Si  enim  ea  quae  fideles  imperii  nostri  nro  eoriini 
opportunitatibus  iuler  se  commutaverint,  nostris 
conlirmamus  ediclis,  impcrialein  exerccmtis  con- 
suetudincm,  et  boc  in  postmodum  jurc  lirmissirao 
mansurum  csse  volumus.  ldcirco  noverit  omnium 


vocabulum  cst  Liluinias,  cum  casis,  domibus,  asdili- 
ciis,  niansis,  vincis,  cainpis,  pratis,  silvis,  pascuis, 
aquis  aquarumve  decursibus,  et  cuni  mancipiis  ibi- 
dem  commancnlibus,  cura  agnationc  corum,  omnia 
ctcx  oinnibus,  quantumcunque  eoruin  propriiim  esss 
dignoscitur.  Uiide  et  duas  commutationes  pari  tcnore 
oonscriptas,  manibusquc  bonorura  hoininiim  robo- 
ratas  se  prx  manibus  babere  professus  cst ;  sed  pro 
inlcgra  liiniilate  petiit  celsitudini  nostrx  ut  ipsas 
commutationes  denuo  per  noslrx  mansuetudinis  pra;- 
ceptuin  plenius  in  Dei  nomine  confirmarc  deberemus. 
Quorum  pctitioni  denegare  noluimus;  sed  sicut  uni- 
cuique  fidelium  nostrorum  jui-le  peteniiiim,  ita  nos 
illis  concessisse,  atque  in  omuibus  confirniasse  co- 


Gdelium   nostrorum,  prxsenlium  scilicet  et  futu-  r,  gnoscite.   Prxcipientes  ergo  jubemus  ut  quidquid 


rorum,  industria,  quia  vir  venerabilis  Hilduinus 
abbas  ct  sacri  palatii  summus  capellanus  iniiotiiit 
serenitali  nostne,  co  quod  Ilildebaldus  Malescensis 
Ecclesix  cpiscopus  et  vir  itlusler  Warinus  conies 
de  quibusdam  rebus  pro  communi  utilitate  et  cora- 
pcndio  nuperrimc  inter  se  comrautationem  fecissent. 
Dedit  igilur  prxdictus  liildebaldus  cpiscopus  ex 
ralione  episcopatus  sui  cidcm  Warino  conriti  ct  uxori 
suoe  Albanx,  aJ  eorum  proprium  perpetualiter  ad 
habeiuium,  in  codem  pago  Malcscense  villam,  cnjus 
vocabulum  est  Anniacus,  cum  ecdesia  iu  eadem 
villa,  et  cuni  casis,  domibus,  a?dificiis,  vincis,  cam- 
pis,  pratis,  silvis,  pascuis,  aqnis  aquarumvc  dccur- 


pars  juste  et  ratiouabiliter  alteri  contulit  parti,  dein- 
ceps  per  hanc  nostram  auctoritatem  jurc  ftrmissimo 
teneat  atque  possideat;  vel  quidquid  cxindc  facere 
vcl  judicare  voluerit,  libero  et  omnibus  pcrfruatur 
arbilrio  laciendi  quidquid  elegcrit.  Et  ut  ha;c  aucto- 
ritas  firraior  habeatur,  ct  per  futura  tempora  ine- 
lius  conservetur,  de  annuio  nostro  subtus  jussinius 
sigillaii. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  FriJugisi  recognovit. 

Data  iii  Nonas  Junias,  anno,  Cbrislo  propiiio,  \i 
iniperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusli,  indiclione 
o.  Actum  Aquisgrani  palatio  regio  in  Dei  r.oiniiie 
feliciter.  Amen. 


1 1 19 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  IliiO 

CXXVII.  A  cl < L  rex  [tefl.res]  ex  bencfieio  suo,  scilicct  de  rebus 

LUPOVICI  ET   LOTHARll  IMPP.  DON  ITIO  FACTA   RICBODOM 
ABBATI  SENONIENSI. 


(Aww  825.) 
[  Mabill.,  Annai.  Bened.  ,  tom.  II ,  pag.  755.  ] 
In  noniine  Doinini  Dei  ci  Salvatoris  noslri  Jcsu 
Christi,   Ludovicus  et  Lotharius,  divina  ordinanle 
providcnlia,  imperatores  Augiisli. 

Omuibiis  iideiibus  nostris,  pracsenlibus  scilicet  ct 
fuluris,  notmn  lieri  volumus,  qnia  concessimus  cui- 
dam  fidcli  nostro  Ricbodoni  abbali  in  beneficinm 
ceilulam  quaeest  conslrueia  in  honore  Domini  nostri 
Jcsu  Christi  in  Vosago,  in  loco  qui  vocalur  Aluwini- 
Mons,  super  Hnvium  Prusia,  quam  jamdudum  avun- 
culiis  snus,   Wicbodus  nomine,  episcopio  Mctensi, 


pvaediclae  ecclesise  sancii  Juliani,  mansos  ccnlum, 
unJe  eorum  neccssitatcs  fulcirent  ct  substentationem 
habere  poluissent,  videlicet  prsedictis  clericib  in  coni- 
mune  sexaginta,  et  abbali,  quem  ipsi  pariler  siqier 
se  clcgerunt,  mansos  quadraginta,  prccibus  quibus 
valuit  iilem  Bcringarius  liilelis  comcs  nosiram  ex- 
oravit  clemenliam  ul  per  nosirum  auctoritatisprajce- 
ptuin  constitueremus  qualiter  pradicla  renium  uiansa 
nuiius  exirule  abslrahere  prsesumeret,  et  ui  abbalem 
supcr  se  canonici  in  prxdictis  locis  consliluli  inter 
se  eligendi  licenliam  habercnt,  ct  ipso  abbas  \el 
congregatio  cjus  sub  nullius  dilionc  fuissent  et  ne- 
miiii  cuilibet  obsequium  pro  prxdictis  rcbus  fecis- 
scut,  nisi  lanlum  ad  parlem  regis  annuatim  cabal- 


quod  est  in  honore  sancti  Stephani  prolomarlyns  B  |nm  nnum  cura  scto  et  lancea  prasentassent,  et 


constructum,  per  strumenta  cliartarum  trailidit.  Hanc 
ilaque  cellulam  cum  omnibus  juste  ad  se  pertincnli- 
bus,  totum  ct  ad  integrum  pr;cdiclo  lidcli  nostro 
Ricliodoni  abbati  in  beneficium  per  banc  nostroe 
auctorilatis  largilionem conccdimus,  co  scilicet  mo;lo 
Ut  onmibus  diebus  \it:c  suse  ahsque  ullius  injusta 
contradiclione  illam  quieto  ordine  teneal  aiquc  pos- 
sideat;  post  obitiim  veroejus,  cum  omnibus  ad  sc 
pertinenliljus,  ad  jus  mouastcrii  Senonica,  quod  et 
ad  praedictum  episcopium  Metense  pertinet,  ad 
integrum  modis  omnibus  reveriatur.  Et  ut  ba:c  no- 
str;c  aucloriiaiis  largilio  firmior  babeatur,  ct  per 
futiira  lerapora  ineiius  credatur  et  diligentius  con- 
servclur,  nianibus  propriis  subler  cam  firmavimus 
et  annuli  nostri  impressione  signari  jussimus.  ( 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Signum  Lolbarii  gloriosissimi  Augiisli.  ' 

Hirminmaris  notarius  ad  vicem  Fridugisi  recngnovi 
et  subsciipsi. 

Data  xv  Kal.  Januaiii,  anno,  Cln isto  propitio,  12  ° 
imperii  donini  Ludovici  et  domni  Lotharii  i, 
indict.  i.  Actum  Aquisgrani  palalio  rcgio  in  Dei  no- 
mine  leliciter. 

CXXVIII. 

LHDOVICI  PR.fXEPTUM  PIIO  ECCI.F.SIA  BRIVATENSI. 

(Anno  825.) 
[Baluz.,  Cnpitul.,  toni.  II,  pag.  Ii2<>.  ] 

In  nomine  Domini  ct  Salvatoris  noslriJcsiiChristi, 
Ludovicus,  divina  ordinanle  providentia,  impcrator 
Augustus.  ] 

Molum  esse  volumus  cuuctis  fidelibus  sancUc  Dei 
Ecciesi;c  ct  nostris  scu  etiam,  Deo  dispensante,  suc- 
ccssoribus,  quia  postquam  comitatum  Brivalensem 
fideli  noslro  Berengario  illustri  comiti  concessimus, 
il!e  ingenio  quo  valuit  quamdam  ecclcsiam,  ubi  san- 
ctus  Julianus  mavlyr  corpore  rcquiescit,  qua1  cst 
censtrucla  in  vico  Brivalcnsi,  non  procnl  a  castro 
Victoriaco,  qu;je  a  Saracenis  destructa  el  igue  com- 
hiisla  erat,  adpristinum  slatum  rcduxit,  et  in  ea- 
dem  ecclesia  consliluit  triginta  quatuor  canonicos, 
el  in  castro  praedicto  Victoriaco,  quam  similiter 
rexdilicavit,  vi^i  Hi  iif,  jiiiia  canoiiiaira  orfcncm 
Domino  militarent  ei  canonice  viverent,  quihus  i!e- 
E  Sic  autlicnt.  ;  forle  leg.  15. 


postraodum  ab  omni  exactione  vel  defunctione  pu- 

bliea  aut  privala  immunes  et  liberi  essent.  Cujus  de- 
precalioni,  quia  justa  el  ralionabilis  nobis  visa  csl, 
aurcm  accommodarcplacuit,  ei  hosuosirosiniperiosos 
[Leg.  imperiales]  apices  fieri,  pcr  qims  deccrnimus 
atquejubemus  ut  qucmadmodum  praedictus  Berin- 
garius  de  suprascriptis  Iocis  ct  abbate  alquc  cano- 
nicis  vcl  rcbus  ibidem  concessit,  cousiiiuit  alque 
proeordinavit,  et  a  nobis  coniirmari  poslulavit,  vel 
qucraadmodum  supcrius  dictmn  esi,  ila  deinceps  nn- 
slris  futurisque  temporihus,  Domino  anxiliantc, 
fisum  alque  stabile  pcrmaneat.  Sed  et  hoc  nobis 
inserere  placuit,  ut  quidquid  abhinc  futurum  in  prae- 
dictis  locis  divina  pietas  per  nos  aut  successorcs 
'  nostros  vcl  per  quoslifcet  liberos  ct  Deuni  limenles 
homines largilum  atque  conccssum  fiierit,  sub  eadem 
conditione,  sicut  supcrius  dictum  est,  consistat.  El 
ut  hanc  nostnn  aucioritalis  proeceplionem  atquc 
confirmationera  [Leg.  ha:c  noslrae  aiicloritalis  pr;c- 
ceptio  alquccoufirmatio]pcr  futura  lempora  inviola- 
bilera  atque  inconvulsam  oblineat  firmitatem,  an- 
nulo  nostro  subler  jussimus  sigillari. 

Data   cessio  ista  n  Nonas  Jimii,  anno  12  impcrii 
Ludovici  sercnissimi  Augusti,  indictioue  5. 
CXXIX. 

PRO    MOSASTERIO    CORBF.Idi    N0V.1!. 

(Anno  825.) 

[Apud  Scbaten.,  Annales  Paderb.,pag.  83.] 

)     In  nomine  Domini  Dei  et  Salvaloris  nostri  .Icsu 

Cbristi,   Ludovicus  et   Lolharius,  divina  ordinaute 

providenlia,  imperalores  Augusti. 

Omnibus  fidelibus  sanctoe  Dei  Ecclesia;  et  nostris, 
proesentibus  scilicet  el  futuris,  notum  sit  quia  nos. 
jiro  divini  cultus  ainore  ct  aninioc  nostraa  remedio 
quoddam  monaslerium,  quod  Corbeia  vocatur,  in 
honorem  beali  Slephani  protomarlyris  infra  Saxo- 
niam  supra  Quvium  Wiscra,  in  loco  qui  dicitur 
iluxeri,  conslrui  jussimus,  quod  el  viro  venerabili 
Adalhardo  construcndum  regendumquc  commisi- 
nius,  qui  cral  abbas  iu  altero  anliquiori  monasterio 
quod  ueque  Corlieia  vocatur,  a  quo  el  novnin  supra- 
dictum  monasterium  uomcn  constat  esse  sortiium. 


H5i  LUDOVICI  I  COGNOMENTO  PIJ  115« 

iiaque  nos  divina  inspiratione  compuncli,  et  eicle-  A  Iharius  Augustus   inviclissimi   domini  imperatoris 
stis  patrioe  amore  succensi,  ob  animx  nostrse  salu-     Ludovici  filius. 


tem,  coucessiinus  eidem  monasterio  capellam  quam 
durium  dominus  ac  genitor  noster  Carolus  impera- 
tor  iu  castello  quod  dieilur  ilerfisburg  constivii  jus- 
sit,  cum  omniljus  relius  et  mancipiis  ac  decimis 
ad  eani  periineniibus,  quanlumcunque  dnminus  ac 
genitor  noster  eidcm  capellse  pia  devotione  contu- 
lisse  dignoscilur,  cum  oinni  inlcgritate  sui,  praedi- 
cio  monasteiio  ad  subsidia  mouachorum  ibidem  D<o 
famulanlium,  per  hanc  nostra:  auciorilatis  donatio- 
ucm  a  die  prascnli  perpctuo  h .ibcndum  atque  pos- 
sidendumconcessimus,  ct  in  ditiouem  cjus  transtuli- 
mus,  eovidelieel  niodo,  utquidquid  ab  hodicrna  die 
de  pncdicta  capella,  vel  de  his  qux  ad  cam  peri:- 


Constat  eniro  nulli  mortalium  propriis  mcrilis  ali- 
quicl  Ijoni  io  hac.  misera:  morlalitatis  peregrinatione 
conscqui  possc;  sed  cum  liquido  cunclis  pateat 
omnia  rerum  temporalium  a  Deo  bona  gratis  nobis 
csse  donata,  riigiiuui  est  ut  ila  pie  prudenterque 
tractentur  atquc  disponantui ,  ut  pcr  ea  perenncm 
animx  nostrse  saiutem  valeamus  Deo  propitio  nan- 
cisci.  lgitur  comperiat  cunciorum  Qdelium  sanctse 
Dei  Ecclcsise,  scu  nostrorum  strcntiilas,  quia  dum  ad 
doinini  ct  geniloris  noslri  Ludovici  sercnissinii  al- 
que  religiosissimi  Augusti  sacrosanctum  votum  in 
Montecinisio  quoddam  »  hospitale  in  honore  Domiiii 
Dei  ac  Salvatoris  noslri  Jesu  Cbnsli,  seu  et  beatis- 


nent,  rectorcs  el  ministri  supra  memorali  monaste-  "  sinise  scmper  virginis  Mariae  ad  percgrinorum  rece- 


rii  disponere  atqnc  ordinare  pro  utilitale  cjusdem 
nionasteiii  vel  fratrum  in  eo  degentium  voluerint, 
absquc  ullius  injusla  conlradictionc  ordinenl  atqne 
disponant,  ct  faciant  quiilquid  ulilitalibus  pradicti 
monasterii  congruere  et  convcnire  perspexerinl.  Et 
ut  Ikec  auctoritas  largilionis  nostnc  per  futura  tein- 
pora  inviolabilem  alnue  inconvulsam  oblincal  firmi- 
tatem,  ct  a  lideltbus  nostiis,  tam  prasenlibus  quam 
futuris,  seu  cliam  succcssoribus  nostris,  verius  ccr- 
tiusquc  credatur,  cam  manibus  propriis  subter  si- 
gnavimus,  et  annuli  nostri  impressione  signari  ju*- 
simus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Signuin  I.otharii  gloriosissimi  Augusti 


ptionem,  eo  jubente,  fueril  construclum,  voluit  tanta 
illud  rerum  propriarum  subslantia  locupletare,  pet 
quam  sufficerei  diurnus  pauperum  Cbristi  concursus 
tolcrari.  Scd  cmn  cumdcm  locura  talium  rerum  co- 
pia,  qua»  essent  ipsa  propinquilatc  aptiora,  vellet 
honorare,  volente  domino  ct  genitore  nostro  Ludo- 
vito  gioriosissimo  imperalore,  sub  monasterio  no- 
strx'  proprietatis,  quod  vocatur  Novelicium,  de  no- 
stro  patrimonio  regalia  facta  in  pra-fatum  locum  pcr 
noslrse  auctoritatis  proeceptum  confirmavimus.  Sed 
ut  hoc  sanctum  ac  venerabile  monaslcrium,  in  ho- 
nore  beatissimi  principis  aposlolorum  Pctri  funda- 
tuin,  niillam  missanira  rerura  palerelur  jacturam, 
scd  potioregratularctor  clignirecompensationis  rau* 


Durandus  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  recogsovi  ^  nerc,  monasterium  quoddam,  quod  Appanis  nuncu- 


et  subs. 

Data  xn  Kalendas  J«!ii,anno,  Christo  propitio,  13 
imperii  riouini  Ludovici  piissirai  Augusli,  indi- 
ctionc  i.  Acium  Ingilinbeim  palatio  regio  in  Dci  no- 
mine  feliciler.  Amen. 

cxxx. 

PBIYILEGIUH    LOTUABU    t'BO    HOSASTERIO  NOVAl  ICIENSI 

(Anno  825.) 
[Apud  Muralor.,  Anliquitates  Itulica>,  t.  III,  p.577.] 
In  nomine  Domini  Jesu  Christi  Dei  aeterni,  Lo- 

a  Hospitale.  Oti  sanctus  Hcrnarriiis  Mcnihoncnsis 
iu  Monle  Jovis  (nunc  il  gran  San  Beniardo)  ad  trans- 
eunlium  commoditatem,  Augustx  Prsetorue  circiter 
annuin  080  xcnodochium  lam  egenis  quam  opulentis 


palur,  id  ipsum  in  rjusdem  principis  aposiolorum 
honorc  conslrucluin  et  proprii  jurisdictioue  ad  hoc 
supplcndum  ibi  reddidimus,  considcrantes  ut  sub 
unius  abbatis  rcgimine  uiraque  monasleria  regula- 
riter  Deo  militarent.  His  ita  gestis,  placuit  nosli.e 
imperiali  excelicntiae  precibus  venerabilis  viri  11- 
dradi  honuit  raonasteiioriim  Patns faventes,  ut  me- 
raoratura  monasterium,  cujus  vocabuium  est  Appa- 
nis,  priori  raonaslerio  suo  Novelicio,  cuni  omnibus 
rebus  atque  appendiciis  suis,  jusie  sibi  pertinemi- 

una  cnra  templo  domus  hospilalitati  sacra,  quam 
Hospilale  Sancti  Peregrini  adhuc  nuucupanl,  rediti- 
bus  iame.n  cunciis  atque  eleemosynis  ex  iniquitate 
temporum  in  rectoris  laici  uliliialcm  nunc  cedenli- 


fabricavit,   ita  et  in  aliis  hiijiismodt  loeis  idein  a  I)  bus,  non  autem  in  pauperum  alimentum,  quibus  a 


Cbristiana  misericordia  prseitituin.  Quem  pium  ri- 
tuin  aemulantiir  nunc  Turcse  ipsi,  hujusmodi  sedifi- 
cia  excitanles  in  percgrinaiilnim  sife  iter  facien- 
lium  siilisiriiiim  ,qnibiis  nuila  alia  diversoria  foreni. 
Possem  cxerapla  hiijiis  rilus  ex  universa  Italia  coi- 
ligere.  Sed  juvat  in  una  hac  rcgione  quam  incolo, 
cadem  ostendere.  in  agro  Mutiucnsi  ad  fluvium 
Scultennam  (quo  nomine  is  adbuc  a  montium  habi- 
laloribus  donatur,  cum  planitiei  incolse  Panarium 
appcllent)  sanctus  Ansclmus  Nonanlulani  monaste- 
rii  fundator,  hospilalem  domum  sub  nomine  Sancli 
Arabrosii  excitavit,  cujus  nulla  nunc  vcstigia  snpcr- 
sunt.  Ad  fluvium  Gahellum,  nunc  Secchia,  in  agro 
Regiensi  conslilutum  antiquitus  fuit  xenodocbium 
Herberise  pcrquam  opulentum,  quod  arihuc  viget. 
ilursus  apuri  nos  via  est,  quae  S.ixolo  ari  Garfagna- 
nam  ac  Tusciam  per  interposilum  Apenninum  riu- 
cit.  Illic  in  j"go  a  veluslis  lemporibus  excilata  fuit 


pietatefidelium  fuerunt  dcstinati,  etarihucdestinan- 
tur.  Fraxinorense  quoque  luonasterium  in  iisdcra 
raoiitibus  aririiluin  fuit  a  Matbilde  magna  corailissa 
ejusque  raatrc  Bealrice,  ibique  par  Cal  credere  ho 
spilalilatem  iu  usu  fuisse.  Prseterea  ab  agro  Re- 
gicnsi  alia  via  esl  quas  per  C.erretum  et  Ligoncbium, 
trajecto  Apcnuino,  in  Garfagnauam  ricscendit  ad 
Silanum.  Utrinque  pone  juguin  moniis  exstructa 
olim  fuerc  xenodochia,  quibus  adhuc  est  uoracn 
hospitaletli,  ibiquc  charitas  exercetur.  Sunt  el  aba 
iu  Hulinensium  montibus  loca  quse  non  inunus,  scd 
nomen  hoc  relinent,  appellata  nerape  Iwspiialeiti. 
Ila  Bononiensibus  est  via  quse  pcrApenniuura  ducit 
in  Pistoriensem  agrum,  ibique  etiam  dural  hospita- 
letti  vocabulum,  iilud  forlasse,  cui  celeberrima  co- 
mitissa  Matbildis  multos  fundos  in  benefitiuin  pc- 
regrinorum  conlulil. 


1155 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  115! 

CXXXI. 

PRO    VICTORE    CUMKNSl    F.riSCOPO. 

(Anno  825.) 

[Apiul  Grandidier,  liistoire  de  Strasb.,  tom.  II, 

pag.   181,  ex  autographo  labalarii  ecclesiae  Cu- 

riensis  °.] 

Iii  nomine  Doraini  nostri  Jesu  Christi  Dei  aeterni, 
Ludovicus,  divina  ordinante  providentia,  imperaloi 
Angustus. 

Nolum  esse  volumus  Ddelibus  sanclre  Dei  Ecclesia: 
rt  nostris,  pra>sentilius  scilicet  et  futuris,  quia  vir 
vcnerabilis  Victor  saneta;  Curiensis  ecclesia;  episco- 
pus  b  ailiens  serenitatem  culminis  nostri ,  referens 
nobis  a  quodam  coniite  nnslro  Roderico  c  mullas 
infestaiiones  injuriasque  sibi  suxque  ecclesia;  illatas. 


bus,  per  nostia:  auctoritatis  pr.eeeplum  confinnare-  A 

mus ;  quod  ei  nos  iia  fecisse  omnium  fidelium  no 

siroruni  cognoscat  sagacitas.  Praecipientes  ergo  sta- 

tuimus,  atque  per  hoc  nostrum  Csesareum  prxce- 

ptum    confirmamus    ad  Novalicium  monasierium, 

rectoresque  ejus  qui  fuerintper  lempora,  in  recom- 

pensaiione   supra    memoralum   hospilale  sub  jure 

monasterii  Novalicii  et  noslra  proprietale,  concedi- 

mns  ad  prxdictam  necessitatem  raonasteriurn  quod 

vocalur  Appanis ,  cum  omnibus  qux  ad   ilhid  rite 

pcrtinere  noscuntur ,  ut  amodo  et  deinceps  in  jure 

ipsius  inonasterii  sxpe  iiominali,  rectorumque  ejus, 

perpetua  stabililate  in  Dei  nomine  maneat,  ipsisque 

Dei  famulis  utrobique  dictim  degeniibus  proficiat  in 

augmenttiin,  qualilerpro  communi  salute  Dei  raisc- 

ric.nliam  jucundo  animo  valeant  exorare.  Ui  autem  R  Ad  <P,ara   mvestigandain   causara    noslros    lideles 


hoc  nostrx  r.onOrmalionis  prxceplurn  ab  omnihus 
credatur,  et  melius  per  futiira  tempora  conscrvetur, 
manu  propria  cl  annuli  nostri  sigillo  subter  iilud  de- 
crevimus  esse  muniendum. 

Signum Lotharii  gloriosissimi  Augusti. 

Ghuitardus  ad  vicem  Vitgarii  scripsi. 

Dalum  xvi  Kalendas  Martias,  anno,  Christo  pro- 
pitio,  imperii  domini  Ludovici  serenissimi  inipera- 
toris  undecimo,  regni   Lotharii  gloriosissimi    Aij- 

gusli indictionc   tertia. 

Aclum  Murinco  ex  palatio  regio  in  Dei  nomine  feli- 
citer.  Amen. 


Bernoldum  venerabilem  Slrazburgensein  episcopum, 
et  Cotafiidum  Sancli  Gregorii  monasterii  abbatem  J, 
ipsumque  Roderieum  prxdalorcm ,  nec  non  et  Ro- 
thariuin  comitera  «  fidelem  nostrum  infia  provin- 
ciam  Recia  f  nuiicupalam  direximus,  ut  subtili  exa- 
mine  hujusmodi  querelx  veritalem  inler  populos 
discuterent.  Qui  reverlenles  juris  sui  ecrlesix  quas- 
dam  res,  quas  antccessores  nostri  genilor  nosler, 
avus  et  atavus,  aliique  Deuin  limentes,  pro  remedio 
animx  sux  eidem  ecclesix  concesserunt ,  injuste 
subtractas  essc  indicarunt,  id  est,  ecclesiam  Sancti 
Sysinii  et  curtem  Zizeris  6,  et  Senochium  Sancii 


»  Hoc  Ludovici  Pii  diploma  indicanl  ad  annum 
825  rccte  referentes  yEgidius  Tschudi,  in  Catalogo  fj 
ins.  episcoporum  Curiensium,  inter  monumenta  liel- 
velico-Tugiensia  D.  L.  B.  de  Zurlauben  rnss.  lom.  VI, 
pag.  58,  ct  in  Gallia  Comata,  opere  posihumo  an. 
1758  impresso,  lib.  n,part.  i,cap.  3,pag.  300;  Spre- 
chetns,  in  Rhetia ,  ,lib.  ni .  pag.  97 ;  Buc.elinus,  in 
Rheiia  sacra  etprofana,  pag.  170;  Cointius,  Anual. 
eccl.  Francor.  tom.  VII,  pag.  762;  Mabillon,  Annal. 
Bened.,  tom.  III,  nuin.  81,  pag.  501;  et  Eckart,  in 
Comment.  de  rebus  Francix  orient.,  tom.  II,  pag. 
194.  Sed  oiniies  diplomatis  tanlum  dederunt  bievem 
extraclum.  Inlegrum,  sed  non  satis  correctum,  ad 
annuin  822  edidit  SchoepQinus,  Alsat.  diplom  toin.  I, 
pag.  08,  ex  codice  manuscripto  Cliristiani  Urstisii, 
qui  perlinel  ad  Bruckeriim  historiarum  apud  Basi- 
leenses  professorem  Diploma  hic  corrcctum  damus, 
quale  ex  aulographo  ipso  heuevolenlia  illuslrissimi 
S.  R.  I.  principis  episcopi  Curicusis  nobis  coinmuni- 
cavit  reverendus  et  nobilis  eidcm  cpiscopo-principi 
a  consiliis  dniiniiiis  de  Jost.  Publicas  hic  utrique  y» 
prxstili  henelicii  grates  refundimus. 

b  De  Victore  sequentia  tradit  Sprecheras,  in  Rhe- 
tia,  pag.  97.  t  In  episcopatu  Curiensi,  \icior  secun- 
dus  post  Remigium  sedet ,  cui  diuturnum  dissidiura 
luit  cuin  Roderico  comite  a  Langaro,  cujus  fines 
circa  Curiam  a  Langaro  fluniine  ad  Rhenuin  et  Cris- 
paltani  montem  ab  utraque  Rheni  ripa  se  poirige- 
bant.  Misii  ergo  Ludovicus  imperalor  Bernoldum 
episcopum  Aigentinenscm,  et  Gotlfridum  ahbatem 
Grcgoriana;  Vallis  cum  Ruggero  comile,  quorum 
auctoritate  faclum  esl  ul  Rodericus  qua;  eripuisset, 
Viclori  restituissct  (jua  de  rc  instrumeutum  ex- 
stat,  etc.  » 

c  Rodericus  erat  coines  Langari  (Comte  du  Lan- 
anari ,  rivicre  av.  pays  acs  Grisons),  cujus  comitatns 
fines  describit  Tschudius,  iu  GalliaCoin.ua,  pag.  300. 
[dem  Tschudius  Rodericum  coniitem  Istrise  dicit, 
fratrem  Adelberti  Rhetise  comitis,  tiliumque  Hunfridi 
comiiis  Rheiix  Curiunsib  el  domiui  Islrix.  Vide  cx- 


cerpta  diplomatica  Tschudii  manuscripta ,  quoruni 
autographum  servatur  in  bibliolheca  San-Ga!lensis 
abbatix,  et  apographum  possidet  D.  L.  B.  dc  Zur- 
lauhcn,  tom.  IV  Monumentorum  Helvetico-Tugien- 
siuin.  Hunfridum  ducem  super  Rhetiam  nominat 
Theganus,  apud  Bouquetum,  tom.  VI,  pag.  80,  et 
comitem  Curienscm  Eginhardus,  ihidein,  pag.  185. 

d  ldem  ac  Gothelridus  abbas  iu  Chronico  brevi 
abbatia;  Monasleriensis  memoratus  ad  aunum  815, 
quo  in  eadem  abbatia  successit  Rachioui  Argenli- 
nensi  episeopo.  (Codex  diplomalicus  ecclesia;  Argcn- 
tinensis,  tom.  1,  num,  l(i,  paq.  xxv.)  In  ejusdem  Go- 
thefridi ,  sive  Gotafridi  favorem  exstanl  dno  diplo- 
mata,  unum  Ludovici  Pii  an.  823,  alterum  Ludovici 
et  Lotharii  conjunclim  an.  820,  amho  aulographa, 
quie  cxslanl  in  tabnlario  abbatia;  Monasteriensis. 
Illa  ,  praeter  alios ,  ediderunt  Bouquetus  ,  tom.  VI, 
pag.  534  et  551,  atque  Schcepflinu.s,  Alsat.  diplom., 
loin.  I,  pag.  09  et  72.  Legilur  iilem  Godelridus  abbas 
in  charla  Ludovici  Pii  an.  831  inferius  edenda. 

0  Rotharius  comes ,  qui  in  charla  subsequenti 
anni  851  iinminatui  Retharius,  idem  videtur  esse  ac 
Ralharius  coines  qui  Pippini  Aquilania;  regis  gener 
dicilur  ab  Astronoino  auciore  Vita;  Ludovici  Pii, 
apud  Bouquelum  ,  tom.  VI,  pag.  122.  Constat  ex 
Chronico  Ademari  Chabannensis,  quod  vulgavit  Lab- 
beus,  toni.  II  Biblioth.  mss.,  pag.  151,  Rateiium 
anno  839  fuisse  ab  imperatore  Ludovico  conslitutum 
comitem  Lemovicensem. 

f  Hodie  lc  pays  des  Grisons,  alUi  dcs  Suisses,  et 
partane  cn  Irois  grandcs  parlics,  quon  nomme  ligucs. 

?  Hodie  Zizers,  magnus  cl  priinus  pagus  jurisdi- 
ctionis  dictae  Quatuor  Pagorum  (la  jurtdiction  des 
Quatre  Vtllagcs),  situs  in  liga  Caddea,  sive  domus 
Dei,  in  Rhelia,  ad  dextram  ripain  Rheni,  trihus  cir- 
ciler  leucis  Curia  distans.  Vocatur  Latine  pagus  Ci- 
cerbnianus.  Consulantur  Sprecherus ,  in  Rheiia  , 
lib.  ix,  pag.  324 ;  TschuUius,  Gallise  ComaUe  lib.  n, 
part.  i,  cap.  9,  pag.  314,  et  Leu,  Helvetisches  Lexi- 
con,  lom.  XX,  pag.  122. 


.,;;■;  LIDOVICI  I  COGNOMENTO  PIl 

ivtri  °,  r.pc  non  et  ccclesiam  Sancti  Columbani,  \  lestamentum  confirmationis  sux  quasdcm  rcs  ct 


cum  omnibus  rebus  ci  mancipiis  jure  ac  juste  ad 
eam  perlinentibus.  Unde  omnis  rei  veritale  per- 
specla,  placuit  nobis  ut  easdem  ros  eidem  Curiensi 
ecclesiie  cum  omui  iutegritatc  imstri  aucloritale 
prcecepti  restitucremus;  per  quod  volumus  flrmilcr- 
quejubcnius  ut  nostris,  seu  successorum  nostrorttm 
lemporibus,  nullius  potestatis  persona  iili  pradibato 
episcopo ,  vel  cis  qui  posl  ipsuin  eamdem  recturi 
sunl  sedcm,  ullam  de  prxfalis  rebus  iuferrc  proesu- 
mat  controversiam.  Kt  quod  insuper  nobis  questus 
est  jus  episcopale  sibi  sublatum  fore,  prxcipimus 
omiiilius  in  parochia  ejus  eoiisistentibns,  nt  nullus 
cpiscopale  ministerium  sibi,  suisque  suceessoribus 
peragendura  ullam  contrarietatem  aut  impediraen- 


mancipia  ibidem  delegavil,  necnon  libros  et  ministe- 
ria  ecclesise  variamque  supcllectilcm  iribuit,  et  cum 
his  omnibus  eorura  ae  cxteris  rebus  denoiniiiatis 
perchartulam  traditionis  nobis  ad  proprium  tradidit, 
sieut  in  ipsa  tradilione  pleuius  constat  cssc  gesttim; 
simul  nostrara  deposcens  serenitatem,  tit  optts  quod 
ipse  devotissime  ad  sanctam  professionem  obser- 
vandam  inchoaverat,  Deoque  voverat,  et  nobis  per- 
petuo  ad  babendam  tradiderat,  per  nostram  provi- 
denliam  alquc  auctoritatem  ad  hoc  conservaretur, 
ut  idem  ordo  codcm  in  loco  pro  nostra  reterna  me- 
moria  atque  eleemosyna  ncrpetualiter  obscrvaretur. 
Cujus  iloiium  gralanter  suscipimus,  et  ejus  petitioni 
lihenler  annuimus,  atque  per  banc  nostram  aucto- 


tuiii  agere  pracsumat;  sed  habcant,  sicul  ab anteccs-  B  ritatem,  sieul  postulavil,  concessimus  atque  ronfir- 

soribus  noslris  litiie  saneix  sedi  concessum  esl,  ple- 

nam  ministeiii  sui  potestalem,  videlieet  stiper  1110- 

nasteria    in  parocliia    sua  consislentia ,  et    super 

presbyleros  ordinandos,  et  super  dccimam,  secun- 

dum  canonicam  jussionem  disponendam;  quatenus 

pro  remedio  animtc  uostr:e  illos  cum  omni  clero  suo 

liberius  Doraini  misericordiam  exorare  delectet.  Et 

ui  bsec  anctorilas  nostra  inviolabilis  maneat,  manu 

propria  sublus   eam  firmavimus,  anmtlique  nostri 

impressione  sigillari  jussinius. 

Signtim  doiniii  Ludovici  piissimi  impcratoris  Au- 
gusli. 

Data  viii  Kal.  Augusti,  anno  12,  propitio  Cbrislo, 
imperii  doniiii  Ludovici  imperatoris  piissimi  Augusti, 


inaraus.  Pioinde  notutn  esse  volumus  omtiilius  vobis 
quoil  prasdictum  raonasterium  cum  omnilms  loeis, 
villis,  insulis,  piscatoriis,  vel  iis  qu.e  ad  ipsum  aspi- 
cere  cernuntur,  cum  omnibus  etiam  linilius,  termi- 
nis  ct  adjacentiis  eorum,  cum  mancipiis  ac  cseteris 
rebus,  quemadmodum  in  chartula  donationis,  quara 
nobis  contulit,  plenius  continentur,  ideo  ut  sancla 
professio  ibidem  perpetualiter  in  nostra  eleemosyna 
conservari  queal,  devolissinte  contulimus  :  ut  oninia 
quaecunque  pryesenii  lemporc  possiderc  videntur, 
vel  ad  eiim  aspicere  dignoscitur,  quod  inanlea  divino 
instinctu  aul  a  nobis  aut  a  successorihus  noslris,  vel 
a  quibusdam  fideiibus  sanclae  Dei  Ecclesise  iliis  colla- 
lum  fueril,  tolum  in  servorum  Dei  inibi  Domino  rai- 


epacta  28  b,  indiclione  5.  Actum  Slrazburc  civitate  ^  litantium  neccssitatibus  consulendum,  et  paupermn 

leliciler,  in  Dei  nomine,  amen.  curam  gerendum,  propter  divinum  amorem  el  hono- 

CXXXII.  rem  Deo  miserante  pro  ablutione  peccatoruin  nostro- 

rno  HONASTEiuo  anianensi.  rum  omni  cedat  lempore.   Sed  ut  quietius  ibidem 

(Anno  826.)  viri  Dei  Domino  famulari  possiut,  et  a  malis  homi- 

[Apud  Mabill.,  Ann.  Ord.  S.  Uened.,  tom.  II,  pag. 724.  j  nihus  res  ejusdera  coenobii  sicut  alia  vcl  noslrae  pro- 

In  iiomine  Domiiii  Dei  et  Salvaloris  Jesu  Christi,  prielalis  defendantur et  tueii  queaut,  hanc  iioslram 


Ludovicus  el  Lolharius,  divina  ordinantcprovidentia, 
imperalores  Augusti. 

Si  erga  loca  diviuis  cultibus  mancipala  propier 
amorem  Dei,  eique  in  eisdem  locis  famuiantibus  be- 
neficia  opporluna  largimur,  praemium  nobis  apud 
Domiuum  aHerna:  remunerationis  rependi  non  dilli- 
dimns.  idcirco  notum  sit  cimclis  fidelibus  sanctoe 
Dei  Ecclesise  et  nostris ,  pracsentibus  scilicel  et  futu- 


imperialem  auctoritatem  hujus  rui  gralia  fieri  jussi- 
mus,  ut  omnes  sub  nostra  etiam  speciali  defensione 
et  immunilalis  luilione  consislere  non  dubitenl. 
Prrecipientes  ergo  inhibcmusuinuilusjudex  publicus, 
vei  quilibet  cx  judiciaria  poteslale,  autquaclibet  ma- 
joris  vel  rair.oris  ordinis  persona,  ad  eausas  judiciario 
more  audiendas  in  ecclesias  attt  loca  vel  villas  seu 
reliquas  possessiones,  quas  in  quibusdam  pagis   ac 


videlicet  Narbonensi,  in  villa  quse  dicitur  Vernodu- 
bius  [Vernaioubre) ,  in  proprio  quod  ei  liberalitate 
inunilicenlke  nostne  contulimus ,  monasterium  cx 
noslio  opere  in  honore  et  veneratione  beatissimi 
Aniani  confessoris  Christi.  in  ioco  qui  dicitttr  Hola- 
li.iuus,  incboavit;  raonachos  perplures  congregavil ; 
abbalem   eis,  nominc  Woicam,   prcefecil,    et  per 

"  Xenodochium  Sancli  Petri  videtur  fuisse  silum 
in  valleS.Peiri(.S(iitff-/V(c'is-77ta/),  de  qua  loquitur 
Leu,  Helvetiscbcs  Lexicon  ,  tom.  XVIII ,  pag.  40ii. 
Vallis  illa  est  deserlum,  in  i|uo  tamen  pltires  et  vaitae 
suut  babilationes  atque  aqua:  minerales.  Dupendet 
a  suprema  jurisdiclionc  de  Lugnez,  in  supcriori  liga 
Grisea. 


aliasque,  quas  ileinceps  in  jus  ipsius  saneti  loci  di- 
vina  pietas  augeri  voluerit,  ingredi  prasumat,  nec 
fieri  tributa  vel  paralas  seu  mansiones  accipere, 
sive  tcloneum  exigere,  aut  fidejussores  lollere,  vel 
iiomines  ipsitts  ccenobii,  tam  iugcnuos  quam  servos, 
super  tcrrara  ipsitts  comraanentes  distringere,  nec 
ullas  publicas  frnitiones  seu  redhibiliones  vel  illici- 

b  En  antiquus  in  diplomalibus  regiis  epactoe  usus, 
qui,  leste  doctissimo  ac  nobis  percharo  donmo  Cle- 
itKiil,  iu  dissertalione  pr.evia  a;i  lArt  de  verifier  les 
d,iiit,  pag.  xxxt,  primus  comparel  in  litteris  raona- 
chorutn  abbatix  Indcnsis  auni  821  de  morte  sancti 
Benedicti  Auaniensis  ad  Ardonetn  scripiis,  qua  prae- 
dicius  Ardo  Vitx  ejusdem  abbatis  cap.  57  inscruit. 


ris,  qualiier  Durandus  abbas  in  Scplimania,  in  pago      territoriis  prxdictis  tenet  vcl  possidet  monasteriuin, 


1!:,7  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  ir;8 

tas  oeeasioncs  requircre  aut  cxactare  audc.tt :  sc.l  A  tem  qnanidam  de  foreslc  noslra,  eontignam  ipsn  mo- 
]i, ><-nt  memoralo  abbati  suisque  siicccssorilms  rcs  nasterio,  qux  ad  fiscum  nosirum,  nomine  Colum- 
prcefati  monastcrii  cuin  omnibus  sibi  subjectis  snb  barium  (Colmar),  aspicere  vel  pcrtinere  videtur,  in 
luitionis  atque  immunilatis  nostroe  defcnsione,  rc-      nostra  eleemosyna  cidem  monastcrio  concedercmus. 


mota  lotius  judiciarioe  potestatisinquietudine.quieto 
ordine  possidcre  ;  el  quidquid  in  eo  fiscus  exinde 
cxigere  poterat  aut  sperare,  tantum  in  fratrum  sti- 
pendiis  et  in  luminaribus  ejusdcm  ecclesioe  consi- 
gnandis  atqne  paupcribus  alendis,  sicnt  dictum  est, 
ccdal.  Constituimus  eliam,  nt  quandocunque  divina 
vocationc  memoratus  abbas  vsl  succcssorcs  ejns  ab 
hae  luce  migraverint,  licentiam  babeant  monachi 
ibidein  consistcnles  talem  inter  se  per  nostrum  suc- 
cessorumque  nostrorum  eonsensiim  eligerc  abbatcm, 
qni  eis  secundum  rcgulain  sancti  Benedicti  prrccsse 


Cujns  precibus  pro  mercedis  nostrae  augmento  et  re- 
vcrentia  illius  sancti  loci  nobis  acquiescere  libuit,  ct 
dc  prafata  foreste  noslraparlem  quaradam  pcr  lora 
denominata  atque  determinata  eidem  monasterio  in 
nostra  eleemosyna  ad  neeessitalem  ct  ulilitatem  fra- 
truin  Deo  inibi  degentiura  concedere  placuit;  id  est 
per  locnni,  ubiBredembach  rivulus  in  Fachinam  con- 
Cnit,  sursiiin  usqiic  ad  loeumubi  ipsc  rivulus  surgere 
incipit :  deinde  per  semitam  quaj  nominatur  lsncida, 
usque  ad  montcm  qui  appcllatur  Swarzimbcrg ;  de- 
indc  pcr  cnmdcm  medium  montcm  usqiic  ad  Lapi- 


et  prodcssc  queat  :  qualcnus  servos  Dei  ibidcm  Do-  B  dem-Magnum,  qui  jacet  ad  radicem  montis,  et  indc 


niino  fanmlanlcs,  pro  nobis  proleque  nostra  ac  sta- 
bilitate  lolius  imperii  noslii  Domini  misericordiam 
cxorare  deleclet.  lllu  I  etiam  pcr  nostrani  auctorita- 
tem  concedimus  ct  contirmamus,  atque  noslros  suc- 
cessores  rogamusut  hoc  monasterium  sub  sua  spe- 
ciali  luitione  retineant,  el  neque  ad  episcopum,  ne- 


usque  ad  Fachinam ;  quantumcunqiie  vero  de  pr.e- 
nominata  forcste  noslra  infradinumerata  etdetermi- 
nata  loca  cssevidctur,  totum  ct  ad  integrum  eidem 
monasterio  in  noslra  eleemosyna  conccdimus.  Qua- 
proptervolumus  atque  jubemus  ut  pcr  banc  noslram 
anctoriiateni  ,  per  loca  superius  denominata  ,  lara 


que  ad  aliud  monasterium  ullo  unquara  tcmpore  ab      nostiis  quam  et  futuris  temporibus,  pncdictus  Gota- 


illis  subjiciatur,  aul  in  beneficium  cuilibet  tribuatur, 
sed  solummodo  in  jure  el  tuitionc  illorum  pro  om- 
nibus  tcmporibus  ad  inonasticum  ordincm  observan- 
duni  persistat  :  sicque  hoc  nostrum  donationis  opus 
immobiliter  conservent,  sicut  pacta  sua  a  suis  sncces- 


fiidus  abbas  ejusque  successores  vel  congrcgalio 
ipsius  sancti  loci  pranomiualara  parlcra  silva?  de 
prascripla  foresie  nostra  iu  noslra  cleemosyna  con- 
cessam  habeant,  atque  jurc  perpetuo  indilione  ipsius 
monastcrii  consistat :  ita  dunlaxat  ut  cum  aliquid 


soribus  conservanda  optavcrint.  ILcc  vero  auctoritas      dc  ipsa  vel  in  ipsa  ob  ulililalem  et  profectum  ipsius 
ul  pleniorem  in  Dei  nomine  obtineat  \igorcm,  ma-  (,  monaslerii  facere  volueiint,  libcro  in  omnibus  pcr- 


nibus   propiiis  subtcr  firmavimus,  ct  annuli  nostri 
impiessione  signari  jussimus. 

Signura  Ludovici  piissimi  imperaloris. 

Signum  Lotharii  gloriosissimi  Augusti. 

Hirminmaris  notarius  ad  viccm  Fridugisi  reco- 
gnovi. 

Daia  Kalend.  Augusti,  anno.  Chrislo  propitio,  13 
imperii  Jonini  Ludovici  piissimi  Augusli,  ct  Loiharii, 
indicl  4.  Actuni  Carisiaco  palatio  regio  in  Dei  no- 
niine  feliciler.  Anicn. 

CXXXIII. 

PRO  MONASTERIO  CREC0RIA.N0. 

{Anno  826.) 

[Apuil  Mabill.,  Annal.  Ilencd.,  tom.  II,  pag.  724,  ex 

authcntico  Gregoriano.] 

In  nomine  Doinini  Dei  cl  Salvatoris  nostri  J.'su 
Christi,  Ludovicus,  divjna  nrdinanle  providcntia,  im- 
pcratnr  Augiislus. 

Si  libcralilatis  noslne  munere  de  beneficiis  a  Dco 
-uilalis  nobis,  locis  Deo  diealis  aliquid  conferimus, 
id  nobis  ct  ad  morialem  vitaui  fciiciter  transigendam, 
et  ad  aeteinani  perpelnalitcr  obtinendam  profuiurum 
Iiquido  crcdimus.  Idcirco  notum  sit  omninm  iide- 
liinn  noslrorum  lam  praesenlium  qnam  et  futuiorum 
industrise,  quia  vir  venerabilis  Gotafridus  abbas  ex 
monasterio  sancti  Gregorii,  quod  alio  noniine  Con- 
flucns  vocatur,  poslulavit  nos,  ut  nosobuiilitatcm  ct 
uecessitaliim  fialrum  ibidcm  Dco  famulanliuni,  par- 

*  Vcl  potius  13.    Edit. 


fruanlur  arbitrio  faeiendi.  Et  ut  hoec  noslrae  aucto 
ritalis  donatio  alque  confirmalio  firmior  babcatur,  ct 
lam  noslris  quam  siiccessorum  nostrorum  tempori- 
bus  inconviilsam  alque  inviolabilein  oblineat  finnita- 
lcm,  manu  propria  subter  cam  firmavimus,  et  an- 
nuli  noslri  imprcssione  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  screnissimi  impcialoris. 

llirminmaris  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  reco- 
gnovi. 

Dala  pridic  Idus  Junii,  anno,  Christo  propilio,  10 * 
imperii  doiniii  Ludovici  piissimi  Angusli,  indiclione 
prima.  ActiimFranconofurli  palatio  rcgio  in  Deono- 
mine  feliciter.    Amen. 

CXXXIV. 

I)  PR.*XErTCM    LDDOVICl    ET    LOTIIARII     PRO     MONASTEr.lO 
PRUHIENSI. 

(Anno  826.) 
[Honlheim.,  Hist.  Trev.,  pag.  175.] 

In  nomineDomini  elSalvatoris  nostri  Jcsu  Christi, 
Ludovicus  et  Lotharius,  divina  ordinanie  providen- 
tia,  impcralores  Augusti. 

Notmn  esse  volutmis  cunctis  fidelibus  sanclrc  Dei 
Ecclesiae,  et  nostris,  praesentibus  seilicetet  futuris, 
qnia  vir  venerabilis  Tancradus  abbasmonastcrii,  cu- 
jus  vocabulum  cst  Prumia,  quod  cst  dicatum  in  ho- 
nore  Domini  et  Salvatoris  noslri  Jesu  Chrisli ,  et 
sanctae  Mariaa  sempcr  virginis,  quod  olim  bonre  me- 
moricc  avus  nosler  Pippinus  quondam  rex,  et   aua 


1159 


!  roOYlf.l  l  COGNOMENTO  PII 


IIGO 


nostra  liertrada   in  rebus  propriclalis  corum  :i   fun-  \  mant.  aul  ullas  redhibiliones,  aut  illicilas  oecasio- 


damentis  construxerunt,  misii  nobis  per  monacbos 
snos  auctoritatem  domini  prxdicli  Pippini  rcgis,  in 
qua  continebatur  inserlum,  qualiter  idem  monaste- 
viiini  i\nn  solum  rcbus  multiplicibus  ditaverinl,  ve- 
riuii  etiam  el  illud  sub  su.i  tuitione,  hxrcdumque 
snorum,  regum  videlicet,  constituerint,  noc  iion  et 
auctoritatem  domiui  ei  genitoris  nostri  Caroli  bonx 
memorix  prxslantissimi  imperatoris,  m  qua  erat 
exaratum,  qualiter  conslilulionem  piipalris  sui  con- 
firmaverat  et  constituerat,  ut  invillis,  velin  rclms 
prxdicti  monaslerii  nullus  judex  publicus  absqueejus 
jussione,  vel  hxredum  suorum,  ad  causas  audiendas, 
autfreda  undique  exigenda,  ncc.  fidejussores  tollen- 
dos,  nec  scaras,  vel  mansionaticos,  sen  conjectos, 


ncs  quxrcre ;  scd  liceat  rccloribus  prxdicti  mona- 
steiii  cum  omnibus  rebus  et  mancipiis  prxdicto  mo- 
nasterio  jnre  posscssis  quicto  ordine  vivere  ac  resi- 
dere,  quemadmodnm  in  prxdicli  Pippini  rcgis,  et 
doiniiii  atque  genitoris  nostri  auctoritate,  vcl  in  hac 
nostra  continelur,  noslro^ucccssorumque  nostrorum 
Gdeliler  parcre  imperio  ,  qnaliler  monachi  ibi  per 
successiones  degentes  liceat  qiiiete  viverc  ct  miscri- 
cordiam  Domini  prn  noliis  proleque  noslra  attentius 
cxorare.  Quidquid  cii:nn  dc  rebus  prxdicli  mona- 
stcrii  jns  fisci  cxigere  poterat,  tolinn  nos  proxlerna 
remuneratione  in  luminaribus  prxdi&i  monasterii  ct 
in  alimonia  pauperum,  vel  sustentationeni  peregri- 
norum  in   nostra  elcemosyna  percnnis  lempbribus 


tam  dc  carrigio  quamque  de  parafredis  exigerc  aut  B  concedimus.    Hxc  vero  aucloritas  lirmilatis  nostrx 


exactare  praesumeret :  sed  quidquid  exinde  dc  ho- 
minibus  francis  a  quamque  et  ecclesiaslicis,  seu  ser- 
vientibus,  quiinfra  agros, vel fmes,  seu  superterram 
prxdicti  monasterii  degere  videntur,  fiscusaut  frcda 
potcrat  sperare,  ex  ejus  indulgentia  in  luminaribus 
prxdicti  monasterii  cederenl.  Prxdictus  ctiam  ab- 
bas  deprecatus  est,  ut  non  solum  avi  et  palernx  au- 
ctoritatibus  firmitatis  gratiam  nostram  superaddere- 
mus  auctoritalera,  et  ipsum  monastcrium  cum  rebus 
et  hominibiis,  qux  prxsenti  (cmpore  in  quibuslibet 
pagis  et  lcrritoriis,  tam  per  traditionem  prxdicti  do- 
niiui  Pippini  regis,  ceu  et  genitoris  nostri,  vel  ex  li 
beralilate  Iiberorura  hominum,  tam  per  traditiones, 
commutationes,  vendiliones,  ant  ex  qualicunque  le-  p 
gali  ordine  prxsenti  tcmpore  prx.diclum  tencl  vel 
possidet  monasterium,  vel  quxdeinceps  in  jureipsius 
sancli  loci  divina  pietas  augeri  volueiit,  sub  nostra 
tuilionealqueimraunilalisdefensioncconslilueremus. 
Cujus  prcciluis  aiirem  placabilem  accommodamus : 
hos  nostros  imperiales  apices  fieri  jussimus,  pcrquos 
decernimus,  atque  jubcmus,  utquidquid  tamcxdo- 
iiatione  regum,  vel  tradilione liberorum  liominum  ad 
idem  monasterium  legibus  jure  cumulatum  cst,  et 
prxsenli  temporc  lcgaliler  tcnet  vel  possidct  mona- 
sterium,  vel  ea  qux  ai>  hinc  in  futurum  ibidem  jusle 
et  Iegaliter  traditura  fueril,  perennis  temporibus  re- 
ctores  prxdicti  monasterii,  absque  ullius  injusta  con- 
Irarielate,   tcncant  ei  possideant.   Insupcr  prxcipi 


ut  pcr  curricula  annorum  inviolabilem  obtincat  iir- 
raitalem,  ctiam  manibus  prnpriis  sublcr  (irmavimus 
et  anniili  noslri  impressione  signari  jussiiiius. 

Signum  Ludovici  imperaloris  f.  Signum  Lolharii 
gloriosissimi  imperatoris  f.  b  Sigiuun  Ludovici 
regis.  Megmgmaiius  nolarius  ad  vicem  Fridugisi 
rccog. 

Data  septimoKalcnd.  Feiir.,  anno,  Christopropitio, 
13  imperii  doiuini  Ludovici,  et  Lotharii  4,  serenis- 
sim.  August.,  indict.  IV.  Actum  Aquisgrani  palatio 
regio  •  in  Dci  nomine  fclicitcr.  Amen. 

cxxxv. 

TRO    SIONASTERIO    S.    MAXENTH. 

{Amw  8°27.) 

[Apud  D.  Bouqnet. ,  lom.  IV,  p.  550,  ex  cliarlularn 

Imjus  mouasterii.] 

ln  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Chrisli ,  Ludovicus  et  Lotharius,  divina  ordinante 
providentia,  imperatores  Augusti. 

Multis  siquidcm  in  imperio  Domino  opitulante  no- 
stro  cognitum  esse  non  ambigimus  qualitcr  quod- 
dam  monasterium  quod  dicitur  S.  Maxenlii,  situm 
in  lerrilorio  Pictaviensi,  ubi  S.  Lcodegarius  corpo- 
re  requiescit,  cuin  omnibus  rebus  sibi  juste  compe- 
tentihus  ,  per  beueficium  reguin  antccessorum  no- 
strorum  in  potcstate  coraitum  aliquaudiu  coustitu- 
luni  esse,  et  nos  noslro  lerapore  inspirante  divina 
misericordia  ideni  monasterium  ,  cum  quadam  por- 


miis,  aiquc  per  hanc  nostramauclorilatemsancimus,  d  lione  rerum  ad  se  pertinentium,  ad  slatum  pristinuni 


ut  nullus  judex  publicus,  vel  quislibet  es  judiciaria 
potestate  in  ecclesias,  aut  loca,  vel  agros,  scu  reliquas 
possessiones  prxdicti  monasterii  ad  causas  judiciario 
more  audiendas,  vel  sicul  in  prxceplo  domini  el  ge- 
nitoris  noslri  continei,  velfreda,  aut  fidejussores  lol- 
lendns,  aul  scaras,  \el  maosionalicos,  seu  conjectos, 
tain  de  carrigio,  quam  dc  parafiedis  exigendis,  aut 
boraines  ipsius  monasterii  tam  francos,  quam  eccle- 
siasticos,  vel  servientes,  qui  infra  agros,  vel  fines, 
seu  super  terram  prxdicli  monasterii  mancnt,  ban- 
liiim  aut  herebannum  exigere,  aui  exactare  prxsu- 

•  De  hominibus  [rnncis.  Hoc  cst  laicis  liberis 
fc  Signum  Litdovici  regis.    Scilicct  Bavarix,   qux 
magnam  Germanix  partein  sub  se  comprehendcbat. 


revocasse  ,  et  abbatcm  reguiarem  co  .stiluisse,  qui 
secundum  regulain  sancti  Benedicti  vitam  mouasli 
cam  degeret ,  et  sub  nullius  potesiate  aut  ditione 
consistcret ,  nisi  sub  nostra  filiorunique.  nosirorum 
Sed  quia  porlionem  rerum  prxdicli  monasterii,  quain 
adliuc  constat  esse  in  beneficiura,  prxdiclo  raonaslc- 
rio  propter  qoamdam  utilitatem  sivc  necessilatem 
regni  nostri  ,  qux  modo  imminet ,  reddere  prxsen- 
laiiter  nequimus,  ideo  eum  [id]  cum  porlione  rerum 
quas  nunc  possidet  ab  omnibus  sxculariura  el  pu- 
blicarum  rerum  impeditionibus,  id  est  ab  expeditio- 

Vid.  Slruv.,    Corp.   Hist.  Germ.,  Period.  iv,    Scct, 
2,  §  10. 


1(G1  DlPLOMATA  ECCLESIASTICA.  1104 

ne  exercitali  et  liannis  atqne  heribannis  et  operibus  A  est  Tumba  Rodiliana  ,   casale  Restani ,  et  casale 


publicis  sive  paratis  absolutum  et  quietum  esse 
omnimodis  prsecipimus ,  de  porlione  vero  rerum 
praedicti  monasterii,  quas  adbuc,  sicut  superius  di- 
ctum  est,  in  potestatc  diversorum  hominum  per  be- 
neficium  esse  conslat ,  pracipimus  alque  per  hos 
iraperiales  apices  noslros  sanciinus  alque  ilecerni- 
mus  ui,  saepe  dicto  monasterio  S.  Maxenlii  et  recto- 
ribus  ejus  nonas  et  decimas  atque  opera  pleniter 
persolvant,  donec  Doinino  adjuvanle  per  nos  ipsos 
sive  per  filios  et  successores  nostros  pradictam  por- 
tionem  rerum  ad  memoratum  venerabile  monaste- 
riuni,  ad  quod  per  justitiam  pertinet,  pleniler  atque 
inlegre  reddi  sive  reslilui  faciamus.  Et  ut  baec  con- 
lirmatio  noslra  per  curriculn ant  tcmpora 


Grummolo,  silva  Leguriano,  silva  Agularia,  casa 
Laulo,  campo  Kovirilo,  campo  de  Rusco,  Campo 
longo,  Bruniana  ,  civitas  Gemini  na  ,  quse  vocatur 
Flexiana,  Quarantole,  Ureniana,  Verminitica,  Ni- 
ratica,  Calendatica,  Pilliciana,  Corniola,  ad  perti- 
nencias  suprascriptas  res  jusla  fluvio  Moclena,  con- 
fines  civitatis  Geminiaua  ,  casale  Menterioni,  atque 
casale  Firmani,  et  casale  Alperti,  et  casale  Tassina- 
ria,  seu  casale  omne  Brixili ,  alque  casale  Bruxili, 
seu  Curlo ,  et  Tumbole,  atque  Fossa  Bruxola,  et 
Corrigio  Brancudo,  et  Valle  Alba ,  et  casale  Fonla- 
nellse,  et  Corrigio  Boni ,  seu  casale  Acus,  et  casale 
Tallolo  :  et  insuper  alia  fundora  vel  casalia ,  cum 
omnibus  ad  easdem  rebus  generaliter  vel  specialiler 


inviolabilem  atque  inconvulsam  obtineat  firmitatem,  B  pci  linenlibus  vel  adjacenlibus  ,  sive  tributarias  vel 

censurias,  sive  donnicatas  vel  colonicatas,  actoribus 
ad  easdem  ....  rebus  generaliter  vel  specialiter 
pertinentibus  vel  adjacentibus  in  ipsius  confines  et 
latera,  alque  ad  suprascripta  fundora  et  casalia 
pertinenles  vel  adjacentes  ,  vel  da  ipso  monasterio 
donnicatas  vel  colonicatas  in  ipso  vencrabili  mona- 
slerio  sint  privilegio  posilas  sine  aliquo  obslaculo 
vel  opposicionem  alicnjus  contrarietalis  nostra  ple- 
nissima  largicione.  Unde  ut  quoecunque  persoua, 
quae  nostro  prxcepto  statutum  esl,  conare,  invio- 
lare  aut  infringcre,  siat  se  composituruni  cognoscat 
mulcia  auro  obri/.o  mancosos  ccntum.  Noslra  ita- 
que  statula  inviolabiiiter  observare  pracipiraus. 

Dalum  sub  die  el  menseAugusto,  indicioncquiula. 

Lotharius  Augustus  imperator. 

CXXXYH. 


annuli  noslri  impressione  subter  signari  jussimus. 

»  Datum  vi  Kal.  Octobris,  anno,  Christo  propilio, 
13  [  Leg.  11]  imperii  domini  Ludoviri  imperatoris  et 
tolharii  6,  indiclionc  5.   Actum  Compcndio  palalio 
regio  in  Dei  nomine  fcliciler.  Amen. 
CXXXVI. 

I.OTHARISUS   AUC.    HONASTERIO   NONANTULAPiO    HUI.TA 
BONA    CONFKHT. 

(Anno  827.) 

[Apud  Muralori,  Anliq.  Ital.,  tom.  II,  pag.  197.] 

Domno  Lothario  Auguslo  pacifico  imperatore  Au- 

justo ,  serenissirao  Romanorum  patrieio,  a  Deo  co- 

ronato,  sedem  pacificam ,  bealitudinem  lenentem 

Romanain,  Longobardorum. 

Omnibus  imperii  sui  et  venerabilibits  locis  debe-  C 
re  cautum  est  vcnerabiliter  expositas  in  oinuibus 

legibus praceptum  in  venerabili  inonaslerio 

nobis  pro  . . .  livo  expositum  cst.  De  aliquantis  ita- 
que  rebus  a  nobis  concessis  el  tributis  in  ipso  vene- 
ravili  monastcrio,  vel  da  qiiilmscunquc  hominibus 
vel  personis  tributas  sint ;  aliquas  rcs  vel  concessas 
in  ipsam  religioncm  vel  ejus  patrimonio  atquc  pos- 
sessiones  lucrari  videtur.  ldeoquc  per  omnia  •>  in 
nostro  territorio  /Einiliaiiensi ,  vel  ad  partem  Moli- 
nenseni  infra  confincs  civilatis  Geminiana  ,  rebus 
noslris  donnicatis  vel  colonicatis,  sive  dc  publico, 
sive  de  privalo  ad  nostram  regalem  domum  perti- 
nentibus  vel  adjaccntibus,  ut  quod  ad  nostram  do- 
mum  debetnr ,  id  in  eodem  suprascripto  venerabili 


I T.O    UO.NASTERIO  DERVENSi. 

(Anno  827.) 
[Apud  Baluz.,  Capitul.  lom.  I,  pag.  651.] 
In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi. 

Ludovicus  el  Lolharius,  divina  ordinante  provi- 
denlia,  imperatores  Augusti. 

Si  petilionibus  servorum  Dei  justis  ct  ralionalibus 
divini  cultus  amore  favemus,  superni  rouneris  do- 
num  nobis  a  Domino  impcrtiri  credimus.  ldcirco 
notum  esse  volumus  cunclis  fidelibus  sanctse  Dei 
Ecclcsix  et  noslris,  pr;esenlibus  scilicet  et  fuluris, 
monaslerio  tribuitur,  da  confines  Fossa  Sclarola,  D  quia  adiens  sereiiitatem  culminis  nostri  vir  religio- 


seu  Fossa  Pavignana  ad  confines  Ripara ,  ripa 
Scoltenna,  et  fluvio  Moclena  per  usque  fluvio  La- 
ma  usqu«  in   Suleolc   per  usque  in   Bagnone,  id 

«  Simile  est  prxcepturn  Pippini  regis ,  dalum  co- 
dem  anno  Idibns  Januarii. 

•»  Veilia  illa  diligenler  animadverte  in  nosiro  ter- 
ritorio  AZmilianensi,  id  cst  in  provincia  scu  parte 
/f.'»ni/i<E  ad  nos  alipie  ad  Italicum  regnum  spectante; 
rel  nd  pnrlem  Motinensem  infra  confines  civitalis  Ge- 
miniana.  Eadcm  fint  Ciritas  Nova  ac  Geminiana,  uti 
etiam  constat  ex  riiplomalc  Ludovici  Pii  apud  Sil- 
lingarlum  et  Dgliellium.  Infra  repeiiiur  eivitas  Ge- 
miniana.  qmv  vocatur  civitas  Flextana.  Si  ila  inlcr- 

fmngendus  est  locos  iste,  prseter  Geminianm,  n]-pol- 
alionem  quoque  Flc.riana'  ca  civitas  detulif.se  vide- 
lur.  Fgo  tainen  rem  dubiam  reI:«iquo    Atque  liinc 
Patrol.  CIV. 


susllauto,  abbas  ex  monasterio  quod  vocatur  Pu- 
teolus  ,  quod  est  in  Dervo  conslructum  in  honore 
beatorum  Petri  et  Pauli,  suggessit  mansuetudini  no- 

eiiam  haurire  forlasse  possumus,  cur  liiparia  ( nunc 
IXivara,  villa  in  agro  Sancli  Felicis)  co  nomine  do- 
nata  fueril  :  nempe  quod  olim  foret  Ripa  Scottennw, 
a  quo  tamen  fluvio  nunc  aliquot  stadiis  distat.  Hxc 
annolasse  juvat  ad  illustrandas  Mutinensium  res, 
imo  et  Caroli  Magni  tabulas  postremas,  in  quibus 
hujus  ctuitalis  JVotw  mentio  est.  Qui  illas  falsi  su- 
spicione  resperserunt ,  secum  rcputenl,  fieri  vix  po- 
tuisse,  ut  posteriorum  sxculorum  impostor  in  illud 
testamenlum  conjicerel  civitatem  illam,  cujus  a 
tanlo  tempore  ne  vestigia  quidem  ruinaruro  super- 
sunt. 


37 


HG3  LLDOVICI  l  COGNOMENTO  PU 

stne  eo  guoil  prxJiclum  monaslenura,  ubi  ille  Dei  A  CXXXVHI. 

ntlior  ahbas  prxest,  aptum  esset  ad  monasteriem  iro  uonasterio  df.rvensi. 


41G4 


regulare;  quia  non  solum  idem  locus,  ubi  prxfatum 
monasterium  fandatum  est ,  verum  etiam  ei  omnes 
adjaccntias  congruas  baberel  servis  Dei  monasticam 
vitam  degere  volentibus.  Nam  el  priviiegia  qualiier 
ipsum  monaslerium  ad  monasticum  ordincm  pcrfi- 
ciendura  fundatum  csset,  ct  prxcepta  regalia  nobis 
nstendil,  ulii  li(|iiido  apparuit  quod  antiquitus  regu- 
lare  monaslcritnn  fuissel.  Nos  vero  hanc  rem  di!i- 
gcntius  scire  volentcs,  jussimus  vcncrabilem  virum 
Uehonem  Rhemensem  archiepiscopum  et  aliquos  ex 
suffraganeis  suis  ad  prxdictura  locum  ire,  et  dili- 
gentcr  intueri ,  non  solum  si  ipse  locus  aplus  esset 
ad  mouaslicum  ordinem  observandum  ,  verum  et 


(Anno  827.) 

DirimilUT  contcnlio  abbatem  inlcr  el  fiscum  regium 

de  tilva  Astenelensi. 

[Apud  Mart.,  ampl.  coll.,  lom.  II,  pag.  24.] 

In  noniine  Domini  Dei  ct  Salvaloris  nostri  Jesu 

Chrisii  ,   Ludovicus  et  Lotharius  divina  ordinante 

providciitia  imperatores  Augusli. 

Notum  esse  volumus  omniuui  fldelium  nostrorum, 
prxsentium  scilicet  et  fuluroruiii  ,  sagacitati,  quia 
Ando  abbas  monasterii  cujus  vocabulum  est  Stabu- 
laus  et  Malmundarium,  accedens  ad  aures  clementix 
nostrx,  expetiit  noLis  dicens,  qnamdam  conteulio- 
nem  iuler  se  et  Albricura  actorem  fisci  noslri,  qui 


utrum  clerici  i-lii  dcgentcs  monastice  vivere,  an  non.  B  xeetis  nuncupalur,  exorlam  esse,  de  quadain  scilicet 


Uli  vero  nostris  jussionibus  obtcmperantcs  ,  sicut 
nobis  prxdietus  Hebo  archiepiscopus  rcnuntiavit,  et 
aptum  locum  invenerunt  ad  normam  regtilarem  cu- 
stodiendara  ,  et  clericos  ibi  degcntes  sponte  vitam 
monasticam  ,  sicut  iUis  professi  sunt ,  susciperc  et 
perpctuo  observare  velle.  Sed  ut  prxdictus  ordo 
monasticus  in  eodem  loco  noslris  et  futuiis  tempo- 
ribus  ad  nostram  successorumque  nostrorum  per- 
pettiam  eleemosynam  digne  observaretur,  et  niona- 
chi  per  tempora  degentes  secundum  rcgulam  sancti 
Benedicti  vitam  degerent ,  prxdictus  Hauto  abbas, 
precibus  quibus  valuit,  rogavit  ut  nostrum  conflrma- 
lionis  prxceplum  idem  monasterium  habere  mere- 
retur,  sicut  cxlera  monasteria  monachoruin  in  re- 


silva  qux  in  loco  nuncupante  Astanetum,  inter  duos 
rivulos  Tailcrnion  et  Duhiosum  esse  videtur.  Nos 
quoque  hujus  contcntionis  cl  seditionis  qualitatera 
cognoscere  volentes,  misimus  duos  ex  fldclibus  no- 
stris  Jaslonem  videlicet  comitem  palatii  nostri  et 
Wirnilum  magistrum  parvulomm  nostrorum  ,  ut 
eum  locum  de  qua  lmjus  contentionis  intcnlio  age- 
batur,  inspicercnt,  et  per  circuiumaiientes  tilriusque 
pariis  rei  veritalem  iuquircrent ,  qui  reversi  renun- 
liaverunt  nobis  quod  cuni  niemoratus  Ando  abbas 
pcr  priscorum  regum  Francorum  donationis  prxce- 
pta,  necnon  et  fainilia  memorali  fisci  nostri,  ac  acto- 
res  ejusdern  proptcr  anliquara  consuetudinem  suas 
opportunitates  et  commoditates  in  eadem  silva  com- 


gno,  Deo  propilio,  noslro  habere  noscuntur.    Cujus  c  rauniter  nabere  debeant,  has  autem  opportunitates 


petitionem  justam  et  ralioiiabilem  jndicantes,  pcr 
hos  imperiales  apices  nostros  prxcipimus  atque 
jubemus  ut  abhinc  in  futurum  prxdictum  monaste- 
i  ium  sub  monastioo  ordiue  persistat,  et  monachi  ibi 
degcntes  sub  rcguia  sancvi  Bencdicti,  Domino  sibi 
adjuvanle ,  perennitcr  vitam  ducant  monasticam. 
Et  quandoquidem  divina  vocationc  prxdictus  abhas 
ab  hoc  sxculo  migraverit,  quandiu  ipsi  monachi 
inter  se  talem  cligere  potuerint  qui  illis  secundum 
regulam  prxesse  et  prodesse  possit ,  per  hanc  no- 
stram  auctorilalcm  licenliam  habeant  eligendi  ab- 
bates ,  qualiter  monachi  per  tempora  ibi  degentes 
pronobis,  conjugibus  ac  liberis  noslris,  seu  totius 


ct  commoditates,  propter  contentionesel  discordias. 
ne  abhinc  in  fulurum  fiant ,  placuit  nobis  in  hunc 
uiodum  determinarc  :  id  est,  ui  cum  prxccpla  rcga- 
lia,  qux  de  memoraia  silva  circa  prxscriptuan  mo- 
naslerium  a  priscis  Francoium  regibus  facla  fuc- 
runt,  inviolabilia  permaneant,  cum  ulraquc  pars 
monasterii  videlicet  et  fisci  nostri  eamdem  silvam  in 
pascuis  animaliutn  et  porcorum  utendis,  cum  in  ma- 
teriaminibus  faeiemiis  et  piscationibus  excrccndis 
sine  aliquolibet  alterius  parlis  impedimento  dimissa 
sibi  invicem  paslionalici  solulionem  xquabilitcr  et 
communiler  habeant,  ct  neutra  pars  nutlatenus  me- 
moraiam  silvam  ultra  exstirpare,  aut  mansioniles 


regni  nostri  stabilitate,  Doniini  misericordiam  inde-  ^  in  ea  facere  pnes,lmal.  £t  ut  hoc  noslrx  auctoritatis 

sinenter   exorare  delectentur.    Et   ul  bxc  nostrx 

aucloritalis  prxceptio  ac  conlirmatio  per  curricula 

annorum  inviolabilem  atquc  inconvulsam  obtineat 

lirmitatem,  manu  propria  subter  firmavimus  et  an- 

uuli  nostri  impressione  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  gloriosissimi  impcratoris. 

Signum  Lotharii  serenissimi  Augusti 

Durandusdiaconusadvicem  Fredugisi  recognovit. 

Data  11  Idus  Februarii,  anno  Cbristo  propitio  14 
imperii  domini  Ludovici  piissimi  Augusli ,  et  Lotha- 
rii  5,  Indict.  5.  Aclum  Aquisgrani  palalio  rcgio,  in 
Dei  nomine  fcliciler.  Amcn. 


conscriptum  verum  crcdatur  ac  diligentius  conser- 
vetur ,  annuli  nosiri  impressione  subler  eum  signari 
jussimus. 

Ego  Herminmarius  notarius  ad  vicem  Friducis  re- 
cognovi. 

Data  vin  Kalend.  Junii,  Christo  propitio.annode- 
cimo  quarto  imperii  domni  Ludovici  et  domni  Lo- 
tharii  quinto  piissimi  Augusti ,  indictione  5. 

Actum  Tectis «  palatio  regio  in  Dci  nomine  feli- 
ciler.  Amen. 


»  llujiis  palaiii  rcgii  nulla  occurril  menlio  in  libro  iv  Mabillonii  de  Re  diplomatica. 


«105  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  4  ItiS 

CXXXIX.  A  nario  ciijusdam  Dromedamii ,  et  decurrit  per  ripam 

pro  mcucENSi  s.  maxiui.ni  mojusterio.  Sancti  Ililarii  usquedum  cujusdam  Morlosii  nomine 


(Anle  annum  828. 

[Ex  cbartulario  Miciacensi,  apud  D.  Bouqnet.,  lom. 

VI,  pag.  554.] 

»  In  nomine  Domini  Dei  omnipoteniis  et  Salvaloris 
nostri  Jesu  Chrisli ,  Ludovicus  et  Lotharius  filius 
ejus  divina  ordinanle  providentia  imperalores  Au- 
gusti. 

Notnm  fieri  volumus  imprimis  succcssorilius  no- 
slris,  necnon  et  omnibus  fidelibus,  quia  postulavit 
magniludinem  noslrain  Jonas  fidelis  noster  Aurelia- 
nensis  prassul  Ecclesiae,  ut  divinae  servitulis  ob  bo- 
norem,  et  propler  monasticam  veraciler  religioseque 
servandum  ordinera  ,  nostrae  auctoritatis  privilegio 


vici  derodendo  fines  Ligeris  alveo  non  modico  invebi- 
tur,  lerniinanle  quadani  conclavi  terra:  allerius  ripai 
pra:dicii  monasterii  conlia  ubi  etiam  publica  via  est, 
intcr  quam  ct  alleram  terram  praedicli  ccenobii  pau- 
lulum  cxtendii  se  qurcdam  terrula  Sancta;  Crucis, 
necnon  ct  fliiviohis  Rollenus ,  qui  in  eodem  loco  ad 
pra-sens  invehitur  Ligcri.  Altcra  vero  ripa  pryedicti 
fluvii  Ligerici  semper  prredicti  coenobii  est  polestatis, 
quamvis  cujuscunque  tcrra  allerius  juris  desiiper 
habeatur.  El  in  civitate  Aurelianensi  possidel  pne- 
falura  coenobium  Miciacense  claustrum.quod  dicilur 
capella  Sancti  Maximini,  et  terra  ipsius  allodii  cxit 
extra  murum.  Et  alio  loco  in  civitale  babet  allodium 


committeremus  illi  quoddam  cuenobium  regiae  pote-  B  Motnberrk  inler  Sanclum   Stepbanum  et  Sanclam 


statis,  nominatum  Miciacum,  in  Aurelianensi  dice- 
cesi,  fundatum  in  honore  Dei  et  gloriosi  protomar- 
lyris  Slephani  a  Clodovco  primo  Christianissimo 
Francorum  rege,  et  posteriorum  munificentia  regum 
amplifice  sublimalum.  Idem  autem  vencrabilis  prae- 
sul  Jonas  praefatum  Miciaccnsem  locum  speciali 
amore  diligens,  ob  meritura  et  reverentiam  sanclis- 
simorum  Patrum  Euspicii,  Maximini,  Aviri  el  alio- 
rum  quamplurium  ,  qui  in  eodem  ccenobio  cum 
plurium  fralrum  numero  sub  monaslico  ordine  pro- 
babiliter  Deo  vixisse  et  placuisse  declarantur  testi- 
monio  evidenlium  miraculorum ,  non  ambitiosa  cu- 
piditate  aut  faslu  superbiae  expetit,  sed  ut  rcgularis 
ordo  monasticus  religiosissime  custodiendo  leneatur. 


Mariam  Boni  Nuntii,  et  ullra  fluvium  Ligeris  habet 
viliam  Berarii,  quae  dicilnr  capella  Sancti  Maximini, 
et  censiacum  cum  silva,  el  montem  Pastoris,  et 
montem  Thebaldi ,  et  villam  Marmanios.  Et  in  alio 
loco  habel  Cambiacum  villam,  cum  ecclesia  et  orani- 
bus  sibi  pertinenlibus.  Et  in  alio  loco  villam  quae  di- 
citur  Fontanas,  ubi  est  rivulus  aquas,  et  prope  illam 
habet  villam  quae  dicilur  Casellagi.  In  Secalonia  (la 
Sologne)  vero  possidel  curtem  Venuensem  cum  ec- 
ciesia,  mancipiis ,  lerris  cultis  el  incuitjs,  ct  silvam 
quaedicitur  Tassimala;  curtem  etiam  Litiiniacensem, 
quae  vulgo  dicilur  Monsteuranni,  cnm  servis,  silvis  ct 
aliis  rebus  sibi  adjacentibus,  ac  villam  Dardi  cum 
omnihus  sibi  pertincnlibus  ,  ac  villam  quae  dicitur 


Noslra  ergo  pielas  tali  ratione  committit  sibi  praefa-  ^  Fontenellas ,  cum  silva,  servis  et  omnibus  sibi  pcrti- 


lum  locum  et  successoribus  ejus,  ut  magis  per  eos 
spirituali  et  tcmporali  augeatur  incrcmcnto  quam 
minuatur,  et  ncque  ullam  tyrannidis  dominationem 
super  monacbos,  familiam,  mancipia  ,  servos  exer- 
ceant ,  et  neqne  ipse  aut  aliquis  successorum  ejus 
a  jure  et  potestale  praefali  Miciacensis  monasterii 
aliquid  rerum  suarum  mobilium  vel  immobilium, 
quas  nunc  Chrislo  propitio  possidet,  vel  in  futuro 
acquiret,  aut  in  domino  proprio  invadat ,  aut  quo- 
quomodo  subripiat  vel  sublrabat,  aut  alicui  iribuat. 
Ad  uolitiam  autem  futurorum  placuit  nobis  in  hoc 
pragmatico  ,  quod  in  praesentia  nostra  ipsc  Jonas 
episcopus,  una  cum  conniventia  metropolilani  sui 
Hieremiae  dictando  composuit,  et  scriptum  nostrae 
excellentiae  corroborandum  obtulit,  adnotari  posses- 
siones  terrarum  quae  in  praeceplis  rcgum  conline- 
bantur  quorum  munificentia  praedicto  loco  largike 
sunt,  quas  prsesentialiter  Dei  gratia  securc  ac  quiete 
possidet.  Prior  est  fundus  Miciacensis  cum  appendi- 
ciis  suis  ,  ac  fluvius  Ligeriset  Ligerici;  continiialim 
pertinet  aqua  ejusdem  ffuvii  Ligeris  ad  praedictum 
coenobium  ex  utraque  ripa,  ab  illo  loco  ex  quo  inci- 
pit  terra  ejusdem  supra  capcllam  Sancti  Maximini 
aDorieute,  donec  finiaturtota  adversus  occidentcm 
cum  fluvio  Rolleno.  Tantum  vero  fluvii  Ligerici  per- 
tinet  ad  praediclum  monasteriuin,  quanluin  hic  ad- 
notatur.  Incipit  enim  possessio  lluvii  Ligerici  a  fari- 


nenlibus.  Et  habct  ecclesiam  Sancti  Petri  in  Caudia- 
co,  et  ecclesiam  Sancli  Hilarii  ultra  Ligericum.  Ac 
in  Marogilo,  in  uno  loco  possidel  de  pratis  xxiv,  et 
in  alio  loco.  qui  dicitur  Ad  Renas,  in  allodio  ari- 
pennosiv;  et  in  prospeclu  Aurelianis  in  loco  qui 
dicitur  Ad  Porium  (le  Poriereau),  aripennos  de  vinea 
viii.  Haec  Clodoveus  primus  rex  Francorum  loco 
Miciacensi  jure  haeredilario  donavit.  Et  in  pago 
Bituricensi  infra  castellum  Sancli  Gundulfi  habet 
curtem  Piuliacuin  ,  cum  ecclesia  et  aqua  Nostiusa 
ac  omnibus  sibi  pertinenlibus.  Et  babct  alleram 
curtem  ibi  juxta  praediclum  Pauliacum,  qua?  dicilur 
Ad  Sanctum  Martinum,  cumecclesia  acoranibus  sibi 
pertinentibus.IbccClodomirusfilius  seniorisClodovei 
praefato  loco  concessit.  Habet  quoque  potestatem  qurc 
dicitur  Yienna,  cum  ccclesia  cl  silva  et  omnibus  sibi 
pcrlinentibus,in  qua  est  coilalimilus;  acpntestatem  , 
quae  dicitur  Villa  Mari33,  cum  omnibus  sibi  pertinenti- 
bus,  ac  silvam  quae  dicitur  Torsellis,  tenentcm  duas 
leugas.  Haec  Clotarius  rex  predicto  loco  concessit.  In 
BelsicaverohabelpotestatemArdreniputei(j4m;)«i/s), 
cum  omnibus  sibi  pertiuentibus.Bittiaco,  Montemui- 
chelb,  Pirario,  Sancino,  Nocumeuto,  ac  sibi  servis 
pertinenlibus ;  el  in  pago  Stampensi  villas  duas,  Ca- 
sellas  et  Castaneum  Villare.  Ista  rex  Chilpericus 
dedit.  Ac  in  Belvacensi  pago  habet  villam  qua; 
di<  iiur  Ad  Sanctum  Maximimim  cum  ecclcsia  in 


Insolita  invocatio.   Mulii  alii  naevi  boc  praeceplum  suspectum  reddunt. 


UC7  LLDOYICI  1  COGNOMENTO  PII  1168 

lionore  ipsius  dieata,  qu.e  vicina  esl  Sylvaneclcnsi  A  ut  nulla  sc  occasione  nequc  episcopos  ncque  quili- 


parochiae;  et  in  prospect»  Aurelianis  poiestaleiu 
ilruciias,  quae  dicitur  Ad  Sanctum  Dionysimn,  cuni 
ecclesia  in  ipsius  martyris  lionore  dicata,  cum  sibi 
pertinentibus,  Albarias,  Cavenlono,  Asrnaiias,  ser- 
vis,  terris,  pratis;  et  in  alio  Ioco  villam  Nemesim, 
ciim  aqua,  lerris,  pratis  et  omnibus  sibi  perlinenli- 
bus.  Ha>c  Dagobertus  rox  cst  largilus.  Et  juxta 
silvam  loiigam  babcl  villam  quae  dicilur  \illare 
Biagnum,  cum  ecclesia  sancla  [dicata]  in  honore 
sancti  Maximini.  Ac  in  pago  Donensi  cellam  habet 
in  loco  qui  dicitur  Mons  Lelardi  (Montliiar),  cnm 
aqua  Conida,  molendinis.  silva,  pralis,  terris  cullis 
et  inculiis,  pascuis  et  vineis .  mancipiis  el  servis. 
liiec  Theodoricus  rex  ex  hxreditate  Lupi  piissimi 


bet  regia;  potestalis  minisler  in  describendis  praevi- 
dendisque  acquisitis  acquirendisque  ejusdem  mona- 
sterii  rebus  pcrmisceat.  Abbalera  vero  cidem  mo- 
naslerio  non  alium,  quam  quem  dignum  moribus 
communi  consensu  congregatio  tota  poposccrit,  or- 
dinari  volumus  :  ac  orandi  tanlummodo  causa  ac- 
cedendi  ad  praefatum  locum  episcopo  liccntiam  da- 
mus;  aut  si  forle  ad  peragenda  sacra  missarum 
fuerit  invitatus  mysleria,  et  si  volueril  praediclo  coe- 
nobio  aliquid  de  episcopio  suo  dare,  nostra  regali 
ct  sua  pontificia  auctorilalc.  peragal ;  at  si  voluntas 
et  facultas  denegaveril,  de  iis  qua.'  eollatae  sunt  re- 
bus  nihil  invadere  pracsunial.  Porro  si  coiiligeril 
aliquod    infortuniuui    cujuscunque     perlurbalionis, 


ducis  praedicto  loco  conlulit.  Et  in  pago  Lemovi-  "  quod  ab  episcopo  possit  mimme   diffiniri,    vel  ipse 


censi  habet  ecclesiam  qua?  dicitur  Magniacus,  cuin 
ecclesia  el  aqua,  molendinis,  terris  cultis  et  incullis, 
vineis,  pratis,  silvis,  pascuis,  parvis  exilibus  et 
regressibus,  servis,  mancipiis.  Hanc  curiem  genitor 
noster  gloriosus  Augustus  Carolus  Magnus  impera- 
tor  contulit  Miciacensi  loco.  Ac  in  Pictaveusi  lerri- 
lorio,  in  portu  Vitrarioe,  in  pago  Herbadelico  super 
fluvium  Tannacum,  habet  areas  Salinarum  ad  one- 
randas  naves,  sive  ad  suas  necessitates  excludendas, 
ct  possidet  praedictas  areas  cum  vineis,  terris, 
pratis,  pascuis,  silvis  et  omnibus  sibi  pertinentibus, 
qu:c  Garotholenus  de  fisco  regio  habuit,  scilicel 
a  nostro  avo  Pippino   et  filio  ejus  genitore  noslro 


erga  ipsum  locum  male  agens  [agat],  jubemus  ut 
nostrorum  successorum  regum  auribus  declaretur, 
ul  regali  judicio  quidquid  depravatum  fueril  corri- 
galur.  Ne  crgo  putent  praesules  sedis  Aurelianis 
propter  hanc  commendationem  ad  adjutorium  ac 
defensionem  Miciacensis  cnenobii  a  nobis  pie  ac  mi- 
sericorditer  faclam,  quani  fideli  noslro  Jonx  epi- 
scopo  commiltimus,  eo  quod  praesentia  nostralonge 
remota  sit  ab  iliis  parlibus,  res  praefati  monaslerii 
qualibet  machinatione  alienare,  vel  ipsura  locum  in- 
quielare,  prsesertim  cum  et  praefatus  locus  regio 
beneficio  sit  fundatus,  el  res  ipsius  ccenobii  larga 
regum  inuiiificentia  sint  largitx.  Itaque  suramopere 


Carolo  regali   munilicentia    collatum   est  coenobio  ,  jubendo  volumus  ut  monachi  praedicli  loci  ad  divi- 

Miciacensi.  Nos  vero,  ne  inferiores  videreraur  prae-  ^1  nnm  servltium    honorificenlius  peragendum   rebus 

dictis  regibus,  beneficio  concessimus  praedicto  loco 

per  deprecationem  Dructesindi  abbatis  ipsius  loci, 

et  privilegio  auctoritatis  nosirae  corroboramus  dis- 

cursionem   trium  navium  per  diversa   nnperi;  no- 

slri  Ournina,  scilicetperLigerim,  Sequanam,  Mater- 

nam  [Matronam],  Caruni,  Vigennam,  Sarlam,  Me- 

duanam,  Lidum,  pro  quibuslibet  monasterii  neces- 

stlaiibus,  ul  secure.  et  libere  ire  ac  redire  valeanl, 

arc  non  reddant  ullum  teloneum  vel  ullam  consuetu- 

dineni  vel  aliquam  redhibitionem  :  et  ne  quislibet 

exactor  fisci  de  carris,  vel  carretis  vel  sagmariis, 

vel  de  quocunqne  vebiculo  sive  per  terram,  sive 

per  aquam  facio  ,    vel  de  quocunque  commercio 


supenus  memoratis  ditati,  rcgulariter  olium  san- 
etae  quietis  per  adjutorium  episcopi  et  per  hanc 
nostram  auctoriiatem  adepli,  in  his  in  quibus  se 
Deo  devinxerunt,  divina  juvante  gratia,  immobililer 
permaneant.  Et  pro  hoc  beneficio  a  nobis  irapar- 
tito  flagitamus  omuimodis  servos  Dei  praefati  loci 
monachos,  ut  pro  nobis  et  conjuge  nostra  Judilh  ct 
prole,  et  slabilitate  imperii  a  Deo  nobis  collati,  et 
per  euncta  saecula  per  successores  nostros  sua  gra- 
tissima  pietate  conservandi  semper  omnipotenli  Deo 
preces  fundant.  Hoc  auiem  pr.eceptum,  ut  plenio- 
rem  in  omnipotenlis  Christi  noniine  obtineat  vigo- 
rem,  et  a  successoribus  nostris  credendo  conserve- 


p.»rlinente  ad  praedictum  locum  exigat  vei  accipiat  y.  tur,  nomine  nosiro  ct  eorum,  qui  praesentes  aderant 


ullain  consuetudinem  :  nee  quibuslibet  negoiiis  fa- 
ctis,  vel  in  villis,  lerris,  aquis,  silvis  praedicti  mo- 
nasterii,  undecunque  potestas  judiciaria  aliquid  exi- 
gere  praesumat,  aiiquain  legem  vel  consuetudinera 
accipere  vel  exigere,  vel  quamlibet  motesliam  in- 
ferre.  El  obeunte  abbate  monasterii  ipsius,  volumns 

d  Corrigendum  essel,  anno  25,  ut  annus  imperii 
ciim  indictione  decima  quaita  el  cnin  anno  Cbristi 
856  conveniret.  Verum  hoc  diploma  ante  id  tem- 
pns  datum  evincunt,  1°  inscriplio,  in  qna  Ludovicus 
i-t  Lotharius  siinul  imperatores,  et  quidem  divina 
ordinanie  providintia  exprimnntur,  pra?ier  morem 
a  secessione  Lotharii  usnrpatum ;  T  consensus 
Hieremiae  archiepiscopi  Senonensis,  qui  se^tc^iio 
;mie  anntiBi  856  decesserat:  5J  subscriptio  Fridu- 
gi-,i  cancellarii,  qui  ainte  duos  annos  obierat.  Quam- 


titulare  voluimus,  et  annuli  nostri  impressione  si- 
gnari  jussinms. 

DatumxivRal.  Martii,  anno  Christo  propitio  24  » 
imperii  domini  Ludovici  piissimi  Augusti.  indi- 
ctione  14.  Aclum  Aquisgrani  palalio  rcgio  in  Dei 
nomine . 

vis  hoc  pcagmahcum  tot  naevis  maculetur,  Mabillo- 
nius  tamen,  lib.  xxxi  Annal.  Bened.,  num.  66,  illud 
non  contenmendum  putat,  quia  in  eo  quid  .Clodo- 
veus  Magnus,  quid  ejus  filii  Clodorairus  et  Clota- 
rius,  quid  Chilpericus  Clotarii  (ilius.  qiiid  Chilperici 
nepos  Dngobertus,  ipsiusque  Dagolicrii  itidem  nepos 
Theodeneus  terlius,  quid  denique  Pippinus,  Caro- 
ius  Magnos  ac  Ludovicus  Miciacensi  mouasterio 
contulerint,  singiilatim  expriinilur. 


116!)  DIPLOHATA  ECCLESIASTICA.  M70 

Durandus  diaeonus  ad  vicem  Fiidugisi  cancellarii  A  Waltmasla  "  ad  porcos  saginandtim  septenos  scxa- 


recognovil  3- 

CXL. 

PRO  MONASTEniO    SCIIWARTZACEHSI. 

{Amto  828.) 

C.onfirmatur  commutalio  bonorum  facta  inter  Waldo- 
nem  abbatem  Sclttvartzacenscm  et  Ercbengarium 
comitem  Nordgovia'. 

[Ex  anliquo  chartulario  abbalite  Andlaviensis  b.] 
ln  nomine  Domini  Dei  ei  Saivatoris  nostri  Jesu 

Christi  ,  Ludovicus  et  Lotharius  divina  ordinanie 

providentia  imperalores  Atigusti  «. 
Si  enim  ea  quoe  fideles  imperii  noslri  pro  eorum 

opportunitatibus   inter  sc  commutaverunt,    nostris 

confirmamus  edictis,  iinpeiialein  exercemus  consue- 


ginta  duos;  el  in  Zeinhaim  °  dc  vinca  aripennos  p 
duos;  cl  in  Wangon  t  similiter,  et  mancipia  r  nu- 
mcro  triginla  qualuor ,  his  nominibus  :  Auno ,  Wil- 
ligart  et  lilia  ejus  Feginbolt,  Vuitbert,  Duno,  Wana- 
hilt,  Pallo,  Trutger,  Rabrud,  Goltrut,  Hildefrit, 
Theacla,  Waldila,  Heginfrit,  Richilt,  Winilind,  Liu- 
thari,  Fridalind,  lrmanhilt,  Liapheri,  Wolfarlh,  Wil- 
lirat,  Liudolf,  Nortwib,  cum  filiis  tribus,  Waldgard, 

Ruadiud,  Helinsind,  Antrat Et  e  conlra  in  com- 

pensatioue  islarum  ronim  dedit  prafatus  Waldo  ah- 
ba  de  rebus  memorati  monastcrii  memorato  Erkin- 
gariocomiti,  acgenitrici  ct  fratribus  ejus,  Rotdrudi, 
Vuorado,  Bernaldo  el  Bernardo  pcr  nostram  sibi  da- 
tam  licentiam  in  pago  Alsacinse  in  villa,  vc!  marka 


tudinem,  et  hoc  in  postmodum  jure  lirmissimo  man-  R  Erboldisvillare  ,  in  loco  qui  appellalur  Zinziia 


siirum  esse  volumus.  Idcirco  noverit  omnium  ilde- 
liura  nostrorum,  prsesentium  scilicet  et  futurorum, 
induslria,  quia  Waldo  d  abbas  monasterii  quod  vo- 
catur  Svarzhaha,  nec  non  et  vir  illusler  Erkinga- 
rius  coines,  ac  genilrix  el  fratres  sui  Rotdrudis,  Vuo- 
radus,  Bcrnaldus  et  Bernardus  aecedentes  ad  aures 
clemenlioe  innotuerunt  celsitudini  noslrae,  quod  pro 
ambarum  partium  opportunitatc  quasdam  res  et 
mancipia  inter  se  commutassent.  Dedcrunt  igitur 
Erkingarius  comes,  ac  genilrix  et  germani  sui  Rol- 
drudis,  Vuoradus,  Bernaldus  el  Bcrnardus  per  no- 
stram  sibi  datam  liccntiam  Waidoni  abbati  ad  par- 
tem  prsefati  monasterii  sui  in  viila  Creuhesheim  « 
mansos  sex  et  jornales  septem ;  el  in  Ltilinhaim  f 


mansos  decem  et  septem,  et  prata  ad  carratas  quin- 
quaginta,  et  de  vinea  aripennos  qualuor,  cum  linibus 
et  tcrminis  eorum,  et  mancipia  nuraero  triginla  qua- 
tuor  quae  ita  nominantur  :  Adelbert,  Watto,  Dliegan- 
holt,  Hildigun,  Werinbold,  Hugibold,  Ingilbold,  Ot- 
gunt,  Weringunt,  Willibert,  Franco,  Horslolf,  Rual- 
ber,  Snelraib,  Hiltrad,  Ingilbert,  Engitman,  Niwrat. 
Trutlind,  cum  filio  suo,  Werhiid,  Ruathild,  Willisind, 
Ratgunt,  Ingilhrich,  Lonico,  Adalhild,  Libold,  Wil- 
ligunl,  item  D^ganbald,  Lipsind,  Liutsind,  Werin- 
bert,  Wacho.  Lnde  et  duas  commulationes  pari  te- 
nore  conscriptas  ,  manibusque  bonorum  hominunt 
roboratas  prse  manibus  se  haberc  profcssi  sunt;  sed 
pro  integra  Qrmitate  pctierunt  cclsitudini  nosirse,  tit. 


mansos  quatuor;  et  inter  Fedinhcim  8,  et  Lampar-  C  etc.  Reliqua,  ut  in  diplomaie  anni  823,  quo  Ludovi- 


iheim  b,  et  Techmheim  >,  mansos  duos  et  prala  ad 
carradas  i  triginta  quatuor;  et  ad  Mustridisheim  k 
sortem  l  unam,  et  ad  Fregistatt  m  sortes  duas  ct 

«  Mabillonius,  lib.  6  de  Re  diplom.,  "num.  80, 
memorat  prseeeplum  Lttdovici  et  Lotharii  pro  com- 
mutationc  ab  Hilduiuo  abbate  Dionysiano  facta  cum 
quodam  Lantfredo.  Adalulfus  diaconus  recognovil  ad 
vicem  Fridugisi.  Dalum  v  Kal.  ilartxi  anno  15  impe- 
rii  domni  Ludovici,  el  Lotharii  6,  Actum  Aquisgrani 
palalio  regio  ;  id  est,  anno  Chrisli  828. 

b  Edidit  Schcepflinus,  Alsat.  diplom.  tom.  I,  pag. 
72,  se  non  satis  correcte. 

c  Licet  Lotharius  die  31  Julii  817  consors  imperii 
factus  fuisset  el  conflrmalus  1  Maii  821  in  conventn 
Noviomagensi,  tamen  in  diplomatibus,  ubi  Ludovici 


cus  Pius  confxrmal  commulationem  faclam  inter  Ber- 
noldum  Argentinensem,  et  prwdictum  Erchtngartum, 
supra,  num.  CIX.  Etuthacc  auctoritas  firmior  habea- 

gentinense. 

'  Vicus  ignotus,  forsitan  Eckwersheim  prope  Vcn- 
denlieim  etLampertheim.  • 

i  Carrada  est  onus  carri,  quanluin  carro  vehi  po- 
test,  Gallis  charretee.  Ducange,  lom.  II,  pag.  547. 

k  Hodie  Meistersheim ,  quatuor  leucis  ab  Argeri- 
tina,  feodum  episcopatus  Argenlinensis,  ad  DD.  dc 
Landsperg  pertinens. 

1  Sors  erat  modtilus  agri.  Ducange,  in  Glossario, 
tom.  VI,  pag.  609.  Significabat  etiara  usuagium, 
sive  jus  ulenoi  foresta.  Ibid.  pag.  610. 

Hodie  Freystcvtt,  trans  Rhcnum,  magnus  vicus 


et  Lolharii  nomina  habentur  coiijuuctim,   primus     pertinens  ad  principem   Hasso-Darmstadiensem   in 
imperii   Lothariani  annus  repetitur  ab  anno  822,  j)  praefectura  Lichtenaviensi 


quo  in  Altiniacensi  conventu  mense  Auguslo  missus 
cst  in  Ilaliae  regnum.  Hujusmodi  diplomala  in  Alsa- 
lia  non  reperiiintur  anle  annum  826,  et  duo  tantiim 
hiijus  generis  exstant,  noslrum  anni  828,  et  alterum 
autographiim  an.  826  pro  monasterio  Gregoriano. 

d  Idcm  ac  Wido,  erat  ex  magna  familia  ei  quidein 
Lndovico  Pio  afiinis,  ut  opinalur  Eckarl,  de  Rcbus 
Franc.  Orient.  tom.  II,  pag.  481,  qui  asseril  illum 
fuisse  nepotem  Ernesti  ducis  et  propinquum  Ada- 
lardi  coniilis  palalii. 

«  Hodie  Griesheim,  vicus  pertinens  ad  episcopum 
Argentinensem 

f  Hodie  vicus  Utelnheim  sive  Ittlenhcim,  bihorio 
distans  Argentina,  in  quo  abbatia  Scbwarlzacensis 
gaudet  jure  decimarum  etpalronalus. 

s  Hodie  V endenheim ,  feodum  episcopalus  Argen- 
tinensis,  pertinens  ad  Dl).  de  Wuimser. 

h  Hodie  Lampertheim,  dimidia  leura  a  Venden- 
heim  dist.ins,  pertinens  ad  sunimum  capitulum  Ar- 


"  Id  est,  foresloe  usus  ad  saginandos  porcos,  a 
voce  mast,  quse,  teste  Wachlcro,  Glossarii  pag.  1056, 
significat  glans,  sive  sagina.  S'ox  vero  VValtmasla 
hucusque  fuit  Glossariis  incognita. 

°  Hodie  Zeinheim,  prope  Wilgolheim,  pertincns 
ad  episcopum  Argentinensem. 

r  Modus  agri,  unde  Gallica  vox  arpent.  Ducangp, 
in  Glossario,  tom.  I,  pag.  624  et  692. 

1  Hodic  vicus  Wangeu,  antiquum  abbaiiae  sancti 
Stephani  palrimonium. 

r   Schcepflinus  male  legit  marleya  pro  mancipia. 

>  Hodic  Zinsweiler,  vicus  Oberbronnio  semileuca 
distans.  Primo  nominatiis  fuit  Erboldisweiler,  sed 
brevi  nomen  suum  deperdidil,  et  a  rivo  Zinzela,  qui 
lllum  abluit,  vocatus  fuit  Zinsweiler.  In  Zinzila 
Odalricus  comes  scripsitanno  804  charlam  donaiio- 
nis  bonorum  villx-  Heinltaim  pro  abbatia  Fuldeitsi, 
quam  reiulit  Scbannat,  in  Tradit.  Fuldensibus,  pag. 
86,  num.  181. 


1171 


MDOVICI  1  COCNOMENTO  l'il 


1171 


lur,  de  annulo  nostio  subter  ean)  jussimus  sigillari.  A  rcquiescil  ipse,  construelum  in  suburbio  ipsius  civi- 


liinninniaris  noUHus  arl  vicem  Fridugisi  recognovi. 
Data  quarlo  Non.  Martii,  anno,  Chrislo  propitio, 
15  imperii  doinni  Ludovici  et  Lolbarii  G  piissimi 
Augusti,  indiclione  6.  Actuni  Aquisgrani  palatio  rc- 
gio  ",  in  Dei  nuniiue  feliciter.  Amen. 
CXLI. 

TRO    RESTAURATtONE    Hi  MMl.S.RI.MCvl  H     URBE 

DIVIONIS. 

(Anno  828.) 

JApudMabill.,  Ann.  ord.S.  Bened.,  tom.H,  p.516.) 

lu  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  noslri  Jcsu 

Cbristi,  Ludovicus  divina  ordinante  providentia  im- 

peralor  Augustus,  Amadeo  comiti,  Ileliae  et  Waldo, 

Isembardo  et  Barberto  vassis  nosiris.  Notum  sit  vo- 


tutis,  cum  omnibus  appendiciis  et  assentiis  beorum, 
qux  non  solum  idcm  genitor  nostcr,  verum  eliam 
praidecessores  ejus  reges,  ipsamque  sedem  sub  suo 
niunimine  et  dcfensione  cum  cellulis  sibi  subjeclis  , 
el  rebus  vel  bominibus  ad  se  pertinentibus  vcl  aspi- 
eientibus  consistercfccissent,  et  eorum  immuijilautm 
aucloritatibus  ab  inquietudine  judiciarfce  potcstatis 
eadem  munila  atquedefensa  fuisset  ecclesia.  Sed  pro 
rci  Brmitate  postulavit  a  nobis  prafatus  Sicharius 
archiepiscopus  ut,  parentum  seu  praedecessorum  no- 
strorum  regum  morem  sequentes,  hujusmodi  noslrae 
iminunilatis  prceccptum  ob  amorcm  Dei  et  reveren- 
tiani  ipsius  sancli  loci  circa  ipsam  ecclesiam  fleri 
censercmus.  Cujus  petitioni  libenler  assensnm  prac- 
bis  quia  volumus  ut  adjntorium  faciatis  Herlegaudo  B  buimus,  et  hoc  noslrse  auctoritatis  praeceptum  circa 


diacono  ad  restaurandam  ct  rccooperiendam  eccle- 
siam  sancti  Bcnigni  mariyris  Christi,  propter  illam 
scilicct  rationcm  ,  quia  compcrtum  nobis  est  quod 
vos  dc  ratione  ejusdem  ecclesiae  beneflcia  babeatis; 
et  nonas,  et  deeimas  in  omnibus  darc  faciatis  :  quia 
justura  est.  Propterea  constituimus  vobis  ut  ad 
restaurandam  illam  ecclesiam,  et  cooperiendam,  ad- 
jntoriura  prjestelis.  Videte  nt  omnino  impleatis,  at- 
que  expressim  vobis  demandamus  ut  nnliam  exinde 
babeatis  negligenliam,  si  graliam  nostram  vultis  ha- 
l:ere.  Et  ut  certiuscognoscatis  hancnostram  esse  jus- 
sionem,  de  annulo  nostrc  jussimus  sigillari. 
CXLIi. 

F-R0   BURBIfiAI.ENSI    S.    ANBRE*   ECCI.ESIA. 

(Ante  annum  828.) 

[  Apud  D.  Bouquet.,  tom.  VI,  pag.  557,  ex  Lopesio, 

Eccles.  iletrop.  Burdigal.,  pag.  377.] 

In  nomine  Dei  el  Salvaloris  nostri  Jesu  Christi, 
Ludovicus  divina  ordinaute  providenlia  imperator 
Augustus. 

Si  liheralitatls  nostrx  munere  locis  Deo  dicatis 
quiddam  conferimus  beneficii,  et  necessitates  eccle- 
siasticas  ad  petitiones  sacerdotum  nostro  relevamus 
juvamine,  id  nobis  et  ad  mortalem  vitam  leniporali- 
ler  transigendam,  et  ad  aelernam  feliciter  obtinen- 
dam.  profuturum  liquido  credimus.  Noverit  interea 
sagacilasseu  utilitas  omnium  fidelium,  tam  prsesen- 
liiim  qiiam  fulurorum,  quod  vir  venerabilis  Sicha 


ipsam  ecclesiam  immunilatis  atque  tuitionis  gratia 
pro  divini  cultus  amore  et  anima;  noslrae  rcmedio 
Oeri  decrevimus,  per  quod  praecipimus  atque  jube- 
mus  ut  nullus  judcx  publicus,  vel  quilibet  ex  judi- 
ciaria  potestate,  aut  nullus  ex  fidelibus  nostris  tam 
pr.xsenlibus  quara  futuris,  in  ecclcsias  aul  agros  seu 
reliquas  possessiones ,  quas  moderno  tempore  in 
quibuslibet  pagis  vel  territoriis  intra  ditionera  im- 
perii  nostri  juste  el  legaliter  memorata  tenet  eccle- 
sia,  vel  caqure  deinceps  in  jure  ipsius  ecclesiae  di- 
vina  pietas  voluerit  augeri,  ad  causas  andiendas,  vel 
freda  aut  tribula  exigenda,  aut  mansiones  vel  para- 
tas  facicndas,  aut  (idejussores  tollendos,  aul  homines 
ipsius  ecclesiae,  tam  ingenuos  quam  servos  ,  super 
terramipsiuscommanentes  injustedistringendos.nec 
ullas  redhibitiones  aut  illicitas  occasiones  requiren- 
das,  nostris  nec  futuris  temporibus  ingredi  audeat , 
nec  ea  qiiae  supra  memorala  sunt,  exigere  praesumat. 
Sed  liceal  meraorato  pr.xsuli  et  cuilibet  successori 
res  prxdictx  eccleshc  cum  cellulis  sibi  subjeclis  ct 
rebus  vel  hominibus  ad  se  aspicientibus  vel  perti- 
ncntibus,  sub  immunitatis  nostras  defensione,  remota 
totius  judiciaria»  poteslatis  inquietudine,  quielo  or- 
dine  possidcre,  et  nostro  fidcliler  parere  impcrio  , 
atque  pro  incolumitale  nostra  et  conjugis  et  prolis  , 
seu  etiam  lotius  imperii  a  Deo  nobis  collali,  et  ejus 
cleraentissima  miseralione  per  immensum  conser- 
vandi,  una  cum  clero  et  populo  sibi  subjecto  ,  Dei 


i  ius  Burdigalensis  archiepiscopus   adiens  nostram  f,  immensam  clemenliam  jugiter  exorare.  Et  quidquid 


prsesentiam,  oblulit  obtutibns  nostris  imnmnilatcm  ' 
domini  et  genitoris  nostri  Caroli  bonae  memoriae  se- 
renissimi  Augusti,  in  qua  continebatur  qualiter  ip- 
sam  sedem,  quae  est  in  honorem  S.  Andreae  et  S. 
Jacobi  apostolorum,  cum  raonastcriis  sibi  subjeclis , 
quae  dicunlur  Blavia  ,  quod  cst  in  honorem  S.  Ro- 
mani  conslitulum,  ubi  ipse  sanctus  corpore  requie- 
scit,  siUim  in  eodera  pago  Burdigalensi  super  flu- 
vium  Garonam;  nec  non  et  S.  Severini ,  ubi  etiam 

«  Mense  Februario  anni  828  a  Ludovico  Pio  et 
Lothario  filio  convenlum  habilum  esse  publicum 
Aquisgrani  narral  Aslronomus  in  Viia  Ludovici  Pii, 
apud  Bouq.,  lom.  VI,  pag.  109  (hujusce  voluminh 
tot.  927).   lbidem  quoque,  eodem  anno  et  mense 


de  prsefalis  rebus  ecclesia;  jus  fisci  exigere  poterit, 
totum  nos  perpelua  renuntiatione  conccssimus  ec- 
clesia?  isli,  ut  perennibus  temporibus  in  aliinoniam 
paupcrum  et  stipendia  clericorura  ibidem  Deo  famu- 
lanlium  proficiat  in  augmenium.  Hanc  itaque  auclo- 
ritatem,  ut  pleniorem  in  Dci  nomine  obtineat  vigo- 
reni,  et  a  fidelibus  nostris  diligentius  conservetuv  , 
manu  noslra  subterfirmavimus  ,  et  annuli  nostri 
irapressione  signari  jussimus. 

Martio.duo  imperatores  pater  et  filius  Sigehardo  ab- 
bali  monasterii  Cremifauensis  concesserunt  diploma 
datum  xi  Kal.  Aprilis. 
b  Legendum,  adjacentiis  vel  a&picientiit. 


1173 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  1171 

CXLIIL  [A     Durandus diaconus  ad  viccm  Fridugisi  rccognovi. 

PIIO   MONASTERIO   EREMlFANENSl. 


(Anno  828.) 

[Apud    Rettcmpachcr  ,     Annales    Ercmifaneiues  , 

pag.  50.  ] 

In  nominc  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Cliristi,  Ludovicus  et  Lolharius  divina  ordinanle 
providentia  imperatores  Augusli. 

Si  erga  loca  divino  cullui  mancipata  imperiali 
niore  beneficia  largimur  opportuna,  id  nobis  procul 
dubio  ad  stabilitatem  imperii  noslri,  et  animoc  salu- 
tein  proficere  minime  dubitamus.  Igitur  nolum  esse 
volumus  cunctis  fidelibus  sanctaeDei  Ecclesiac  et  no- 
stris,  prasentibus  scilicet  et  futuris,  quia  ad  dcpre- 
calionem  dilccli  filii  noslri  Ludovici  regis  Waioario- 


Datuni  xi  Kal.April.,  annoChristo  propitio  15  im- 
perii  doinini  Ludovici    screnissimi  imperatoris  ,  et 
Lotbarii  6,  indictione  0.  Actnm  Aquisgrani ,  palatio 
regio,  in  Dei  nomine  feliciter.  Amcn. 
CXLIV. 

TRO    MONASTERlO   S.    GALI.T. 

(Anno  828,  12  Feb.) 
Ludovicus  Pius  et  Lolliarius  imperatores  confirmant 
donalionem  u   Pippino   rege  monasterio    S.   Culli 
faclam. 
[Apud  ixeiig.irt.,  Codex  Alemannicus,  pag.  19G,  cx 

cod.  Tr,  nion.  S.  Galli,  pag.  172.] 
In  nominc  Domini  Dci  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Chrisli,   Ludovicus  et  Lotharius  divina  ordinante 
providenlia  imperatores  Augusti. 


rum  et  Ceroldi  comitis  concessimus  cuidam  mona-  B      Notum  sit  oinnibus  lidciibus  nostris,  praesentibus 

sterio  nostro,  cujus  vocabulum  esl  Chrcniisa,  quod 

esl  constructum  in  honore  ei  veneratione  Domini  et 

Salvaloris  noslri  Jesu  Chrisli,  situm  in  pago  Trun- 

gowc,  ubi  pr_esenti  tempore  vir  venerabilis  Sigebar- 

dus  abbas  pneest,  et  monachis  ibidem  per  tempora 

degcntibus  quoddam  territorium,  quod  est  in  pago 

Grnnzwiti,  juxta  monlem  Sumerberch,  quod  usque 

inodo  servi  vcl  sclavi  ejusdem  monasterii  ad  ccnsiim 

tenueriiiit,  qui  ad   partcm    comitis  solvebatur  ;  ubi 

ciiam  monachi  de  praefato  monasterio  ecclcsiam  ei 

domos  et  caetera  xdificia  construxerunt.  Quod  terri- 

lorium  ita  terminalur  :  incipii  enim,  ex  plaga  oricn- 

tali,  a  Snmerpcrch,  sicut  missi  Geroldi  comitis  de 

signavenint,  usque  in  Dr:cisma,  ad  locum  qui  voca 


scilicet  et  fuluris,  quia  Gauzbertus  vencrabilis  abbas 
ex  monaslerio  S.  Galii  permissum  siium  nobis  inno- 
tuit,  quod  avus  nosler  Pippinus  quondam  rex  ali- 
quos  liberos  homines  in  pago  Brisichava  *  quorum 
nomina  sunt  :  Williharius ,  Pulico  ,  Gauzbertus, 
Otarius,  Pillinus,  Haimo,  Hundo,  Wolfuvimis,  Mo- 
tharius,  Chrodarius,  Gangullfus,  Zuppo,  Gisalo , 
Drasainuiidus,  Harimundus,  Otini,  Grolzeo,  Swa- 
bulfius,  Biritoldus,  Griffo,  Wolantinus,  ad  eumdem 
monasterium  concessisset.  Eo  scilicet  inodo  ul  iidem 
libcri  bomines,  et  posleritas  corum,  eensum  quod 
ad  fiscum  pcrsolvi  solcbant,  parli  pr_cdicli  mona- 
sterii  exhiberent  alque  persolvcrent.  Sed  quia  super 
hac  concessione  praeceptum  avi  noslri  Pippini  regis 


tur  Hohoga,  Pketlehinn,  et  inde   sursum  usque  ad'1  conscriptum  non  habebanl,  jussimus  Liulhario  co- 


territorium  episcopatus  Pataviensis  ecclesiaj,  et 
cxinde  ad  plagam  australem  usque  in  Heribrnnnum. 
Deinde  cx  parte  occidenlali  iisque  ad  eum  locum  ubi 
Flinspach  cxit  de  silva ;  a  partc  aquiionis,  sicut  ipsa 
silva  pergil  usquc  ad  jain  dictum  montem  qui  voca- 
tur  Sumcrperch.  Memoratum  vero  territorium,  quan- 
tumcunque  infra  suprascriplam  tcrminalionem  con- 
sistit,  salvis  laraen  proprietatibus  liberorum  sclavo- 
iuiii,  reliquum  quidquid  infra  has  terminalioncs 
prasenli  tempore  ad  partem  comitum  perlinebat , 
omnia  supradicto  monasterio Chiemysa3  per  hanc  no- 
stram  auctoritalem  prasentialiler  tradimus  ,  et  de 
nostro  jure  in  jus  et  doininalionem  ejus  transfun- 


miti  b  hanc  causam  diligentius,  si  ita  esset,  inqui- 
rere.  Qui  Juxta  vcritalis  et  a;quitatis  ordinem  dili- 
genter  perscrutatum  renuntiavit  nobis,  quia  sicut 
pcr  illos  pagcnses  el  veraccs  homines  per  sacrainen  - 
tum  invcnire  potuit,  ila  esse  verum,  sicut  superius 
comprehensum  esl.  Quapropter  hoc  nosirse  auctori- 
talis  pra;ceptum  lieri  decrcvimus  :  per  quod  prseci- 
pimus  atque  jubemus,  ut,  sicut  prredicti  homines 
ingcnui  illud  censum  quod  annis  singulis  fisco  con- 
ferri  solebant,  cidcra  monastcrio  sancti  Galli  pcr 
constitulionem  avi  nostri  Pippini  rcgis  exhibuerunt, 
ita  abhinc  in  poslmodum  omnis  posteritas  eorum 
per  hoc  nostrum  praeceptum  ad  supra  dictuin  mona- 


dimus,  ita  videlicet  ut  quidquid  de  praefatis  territo-  D  sterium  sub  oinni  integritale  persolvant.  Nullusque 

••         _U     .. .!!,._. _.      !•__. ._.- . ,!  1        _ !«:!..._  ....I      n       nnnfm.npnl.  va\        1        ..!l_.l. 


riis  ob  utilitatein  et  profectum  prasscripti  monastcrii 
rectorcs  et  ministri  ejus  facere  vel  judicare  volue- 
rint,  libero  in  omiiibus  potiantur  arbitrio  faciendi 
quidquid  elegerint.  Et  ut  haec  auctoritas  nostris 
futurisque  tcmporibus  Domino  prolegente  valeat  in- 
convulsa  manere,  manibus  propriis  subterfirmavi- 
mus,  etanuuii  nostri  impressione  signan  jussimus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Signum  Lolharii  gloriosissimi  imperatoris  Au- 
gusti. 

«  Brisgovia. 

b  Liuthardi  comitis  meminemnt  Ermoldus  >'igel- 
lus  De  Rcb.  gest.  Ludovici  Pii,  vcrs.  274  et  375,  ac 
Asironomus  in  Vila  Ludovici  Pii,  tap.   13  cl   16, 


vel  a  comitibus,  vel  a  ccntenariis ,  vel  a  missis 
discurrentibus,  vel  a  quibuslibet  altcrius  ordinis  in- 
quietudines  aut  calumnias  pars  ejusdem  monasicrii 
exinde  patiatur  :  sed  sicut  ab  avo  noslro  Pippiuo 
rege  concessura  esl,  ila  ab  omnibus  fidelibus  nostris 
erga  prcedictos  homincs,  et  censum  qui  ab  eis  dcbc- 
tur,  invioiabiliier  conservctur.  Et  ut  hscc  auctoritas 
firiiiioi'  habeatur,  et  pcr  fulura  tempora  nielius  con- 
servelur,  annuio  noslro  subter  eain  jussimus  si- 
gillari. 

apud  Bouquet.  Rcr.  Gall.  Script.,  I.  VI,  p.  18,  20, 
91,  94  (huju*  voluminis,  col.  927).  An  luc  idem  sit 
cum  Lithuario  comile  hic  memorato,  noti  ausiin 
statuerc. 


«175  LUDOVICJ  I  COGNOMENTO  Pll  1176 

lliriniiimaris  nolarius  ad  vicem  Fridugisi   reco-  A  alque  jubemus  secundum  quod  in  illius  orJinalione 

continetur,  ut  dentur  -eis  annis  singulis  de  Irilico 
puro  niodii  inille  quadringenli  et  quadr.iginla  ;  el 
in  susceptionem  hospitum  modii  centum  octoginla, 
quod  sunl  simul  modii  uiille  sexcenli  viginti ;  de  vino 
raodii  duo  millia  ;  de  legumine  modii  centum  oclo- 
ginta  ;  de  caseo  pensas  cenlum  sexaginta ;  de  pin- 
guedinc  aulein  modii  viginti,  aut  porci  quinquaginla, 


gnovi  et  subscripsi. 

Dala  pridie  Idus  Februarias  anno  Chrislo  propi- 
tio   15  imperii   doiiini    Ludovici    imp.   el  Lotharii 
sexlo  a,  indictiunc  G.  Actum  Aquisgrani  >■  palalio 
regio,  in  Dei  nominc  felicilcr.  Amen. 
CXLV. 

PRO    MOIUSTEIUO  SANGERMANENSI. 

(Anno  829.) 
[Apud  Mabill.,  Annat.  ord.  S.  Bened.,  tom.  II, 

pag.521.] 
In  nomine  Domini  Dci  et  Salvaloris  nostri  Jesu 
Christi ,  Ludovicus  el  Loiharius  divina  ordinante 
providcnlia  imperalores  Augusti. 

Si  ea  qusc  fideles  imperii  nostri  pro  stalu  et  uti- 


qualcs  meliores  invcniri  possunt;  de  butyro  modii 
qualuor,  de  nielle  earrada  una  ex  modiis  oclo,  vel 
sicut  ex  ccnsu  dc  villa  Lucarias  persolvitur;  et  men- 
salem  de  duodecim  villis  melle  et  cera,  id  cst  uno- 
quoquc  niensc  scxtaria  quatuor,  el  ccraj  libras  duas  ; 
de  sale  modii  centum;  volatilia  cum  ovis  de  duobus 
feslis,  id  est  Pascha  et  Natalis  Domini.  Ad  vcsti- 


lilate  ecclesiarom  ac  servorum  Dei  lideliter  ac  de-  jj  menta  etiam  vel  omnes  eorum  necessitates,  sccun- 


vote  ob  Dei  amorcm  in  locis  sibi  commissis  statuc- 
runt,  nostris  conCrmainus  edictis,  hoc  nobis  procul 
dubio  ad  aeternam  bcalitudinem  et  tolius  regni  a  Deo 
nobis  commissi  tutelam  maiisurum  esse  credimns, 
el  relributorcm  Dominum  iu  fuluro  habcre  confidi- 
mus.  Igitur  notum  sit  omnibus  Odelibus  sanctae  Dei 
Ecclesiae  ac  nostris,  pncsenlihus  scilicet  et  futuris, 
quia  vir  vencrabilis  Ililduinus,  monasterii  Sancti 
Vincentii  ac  Sancti  Germani  abbas,  necnon  et  sacri 
palatii  nostri  archicapellanus,  noslrae  suggessit  se- 
renitali  quod  pro  Dei  omnipolenlis  amore,  et  futuro 
ejusdem  eongregationis  cavcndo  periculo,  ne  aliqua 
successoruin  suorum  ncgligenlia  aut  parcilate  [Forte 
rapacitate]  ordo  in  ea  futuris  temporibus  pcrturba- 


dum  regularem  instilulionem  procurandas,  consti- 
tuimus  illis  easdem  villas,  quas  ipse  pcr  suam  con- 
cessioncm  cis  visus  est  condonasse  :  id  est  Antonia- 
cum  (Antonij)  cum  ipsa  capella,  vel  quidquid  ad 
suum  opus  pra?senlialiicr  habuit,  vel  qtiidquid  inde 
homincs  per  precarias  teneut,  vel  quidquid  per  be- 
ncficium  illius  aliqui  adhuc  habcnt,  et  illic  perli- 
nere  videtur,  ut  post  eorum  disccssum  ad  usum  fra- 
trum  revertantur.  Alteram  ,  cujus  vocabuluin  est 
Cella  (ta  Celle),  quae  dicitur  Villaris,  cum  oranibus 
appendiciis  suis,  quantum  ipse  prsrsenli  tempore  ad 
suum  opus  illic  habuit,  vel  quidquid  liomines  per 
precaria  vel  beneOcia  illius  teuent,  ct  illic  pertinere 
videtur.  Tertiam,   quse  vocalur  Malriolas  (Marotles 


retur  monasticus,  slipendia  eorum  qua?  annuatim  in  £,  pres  Montercau),  cum  omni   integritate  sua.  Quar- 


cibo  et  potu  accipere  debebant,  necnon  et  quasdam 
villas,  specialiter  ncccssitatibus  illorum  deservien- 
das,  constituisset  ac  deputasset,  atquc  per  littera- 
ruin  seriem  el  largitionis  suao  chartam,  sua  aliorum- 
que  boiioriim  hominum  manibus  roboratam ,  eis 
concessisset  ac  dclegasset  :  qnatenus  nulla  occa- 
sione,  nec  rei  publicae  servilio,  quisquara  ex  suc- 
ccssoribus  suis  impedimentum  in  futuro  inferre  po- 
tuisset,  pro  quo  a  via  rectitudinis  et  observatione 
regulari  oberrare  necesse  esset :  sed  deputatis  sibi 
rebus  et  stipendiis  conteuli,  absque  necessitate  et 
inopia,  regularem  normam  lenere,  et  sine  praevari- 
calione,  quanlura  humana  sinil  fragilitas,  observare 
quivissent.  Unde  humiliter  peliit  ac  postulavit  cel- 


lam ,  quae  vocatur  Cati-cantus  (Catliant).  Quin- 
tain ,  cujus  vocabulum  est  Novigentus  ( Nogent 
1'Artuud),  cum  omni  integritate  sua.  Sextam,  cujtis 
vocabulum  est  Spinogilum  (Espigneul),  cum  ipsa 
capella,  vel  qtndquid  inde  »d  suum  opus  babuit. 
Seplimam,  Iocellum,  qui  vocatur  Valedronis  (Valen- 
ton).  Oclavam  ,  quae  dicitur  Agmantus  (Esmant), 
una  cum  ipsa  silva  qu;c  vocatur  Usta  [.4/.  Utta, 
Otte].  Has  ergo  villas  cum  appendiciis  et  reditibus 
suis  ut  diximus,  ad  omnes  ejusdera  congregationis, 
tam  inOrmorum  quam  scnum,  necessitates  facien- 
das,  et  sustentacula  morlalis  vitx  ministranda,  iin- 
periali  auctoritale  et  indulgentia  per  hoc  praceplum 
coiiCrmationis  nostne ,  sicut  prxdictus  venerabilis 


situdiiiem  nostram,  ul  pio  rei  Ormitate,  supcr  eam-  D  abbas  in  sua  pradicta  constilulionc,  stabili  jure  eis, 


dem  conslitutionera  auctoritalis  praaccptum  nostra?, 
pro  divino  inluilii  ac  ipsornm  sanctorum  reverentia, 
tieri  jubcremus,  per  quod  in  antea  stabilis  et  invic- 
latt  permancrcl.  Nos  vero  petilioni  illius,  quia  ne- 
cessaria  et  rationabilis  erat,  aurem  accommodanles, 
ct  qua  voluntate  ac  ralione  talia  tlementiae  nostra? 
suggereret,  perspicue  intclligenlcs,  veluti  postula- 
verat,  fleri  adiudicavimus.  Quapropter  slaluiraus 

a  Imperii  coronam  Lothario  Paschalis  papa  Roms 
imposuil  ipso  Paschatis  die  au.  825,  teste  Eginhardo 
in  Annalibus  ad  hunc  annum.  Cf.  Annal.  Fuld  et 
Chron.  Saxon.,  apud  Bouquet.,  Rer.  Gall.  Script., 
tom.  VI,  pag.  185,  208,  220.  Dicendum  ergo,  scnp- 
torcm  dipl  imatis  primum  annum  Lotharii  in  Natali 


concedimus  ac  conlirmamus  :  praccipicnles  ut  nullus 
ablias  per  successiones,  quod  salubri  egit  consilio, 
subtrahere  aut  minuere  audeat,  aut  ad  suos  usus 
relorqueat,  aut  alicui  in  beneCcio  tribuat :  sed  neque 
servilia  ex  eis  exactet,  neque  paraveredos  aut  ex- 
pensas  ad  hospitum  susceptiones  recipiat;  neqiic 
ullas  in  aliqua  re  exactioncs  inde  exigat  absqne 
inevilabili  necessilale,  prxler-mensuras  in  princi- 

Domini  aut  Kalcndis  Januarii  abrupisse,  alterum 
vero  ac  seqiicnles  inde  inciioasse. 

b  Imperalorem  hoc  tcmpore  Aqnisgrani  egissc, 
facile  colligitur  ex  Eginhardi  verbis :  t  Conveuiu» 
Aqni;grani  meuse  Fcbr.  faclus  cst.  > 


1177  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  1178 

pali   ccclesia  beali  Germani,  ct   111  ponle  Parisius  A  fcriinus.  Ila  videlicet  ut  quiilquiJ  rcclores  ct  ininisln 

prcedicti  monastcrii  sanctae  Marix*  semper  virginis  de 


longo  a  tempore  disposilas  :  et  si  augeri  adjudica- 
vcrit,  ct  numerura  monachorum  in  majus  augeri, 
amplilicari  pecunia  majori  liccnliam  habeat.  ILec 
aulcm,  ut  pulamus,  ad  usus  cenlum  vigiuii  mona- 
chorum  sulliciunt  :  distrahendi  autcm  aut  minuendi 
eas,  quas  pro  Dci  siatuimus  amore,  nequaquam 
prxsumat.  Sed  si  facerc  prxsumpserit,  el  post  dis- 
cessum  noslrum  hanc  nostram  confinnalionem, 
quam  supra  dicti  venerabilis  viri  Ililduini  constitu- 
tionem  fecimus,  violare  voluerit,  qucrcla  ad  suc- 
cessores  nostros,  qui  tunc  lcmporis  nobis  supersti- 
tes  fuerint  devenerit ,  ipsique- agnita  auctoritate 
nostra  statuta  nostra  defendant,  et  su;e  auctoritalis 
prxcepto  confirment  :  qualiler  futuris  tcmporibus 
fratres,  in  coenobio  supra  diclo  regulain  bcati  Bc-  B 
nedicli  servantes,  absque  perturbatione  libere  Deo 
deservire  queant,  nobisque  rnerces  exinde  in  pcrpe- 
tua  recompensetur  aeternitale.  El  ut  haec  auctoritas, 
quam  ob  amorem  Dei  et  animx  nostrx  remedium 
statuimus,  firmiorem  oblineal  vigorem,  et  deinceps 
inconvulsa  valeal  perdurare,  manus  nostrx  sub- 
scriptionc  eam  sublcr  Grmavimus,  el  anmilo  nostro 
sigillari  jussimus. 

Data  idibus  Januarii,  anno  Christo  propitio  sexlo 
decirno  imperii  domni  Ludovici  serenissimi  Augusli, 
indictione  septima.  Actum  Aquisgrani  palatio  regio 
in  Dei  nomine  feliciter.  Amen. 
CXLVI. 

PRO   MONASTERIO   FARFENSI. 

(Anno  829.) 

|  Apud  Chesniura,  Scripi.  Rer.  Franc.,  tom.  III, 

pag.  658.  ■ 

Ludovicns  el  Lolharius-  divina  ordinante  provi- 
dentia  imperatores  Augusti. 

Cum  locis  divino  cultui  mancipatis  largilionis  no- 
strx  raunere  quidpiam  conferimus,  id  nobis  ad  sla- 
bililatera  iinperii  nostri,  et  ad  xternx  vitx  prxmium 
capessendum  profuturum  liquido  credimus.  Proinde 
notura  essc  volumus  omnium  fidelium  nostrorum, 
pnesentium  scilicet  et  futurorum,  sagacitati,  quia 
uos  supcrno  amore  accensi,  pro  remedio  animx  no- 
stne  concedimus  quoddam  monasteriolum  situm  in 
finihus  Teatinx  sive  Vocitanx,  in  loco  cujus  vocabu- 
lum  esl  Lucana,  el  conslruclum  in  honorem  sancti 
Slephani  protomarlyris,  sub  omni  integrilate,  ad  " 
monasterium  nostrum  sanclx  Marix  semper  virginis, 
quod  est  situm  in  pago  Sabinensi,  ubi  in  prxsenti 
tempore  Ingoaldus  abbas  prxesse  dignoscitur.  Mo- 
nasleriolum  vero  supradictum  cum  omni  integritate, 
cum  ccclesiis,  ccllulis,  territoriis,  xdificiis,  familiis, 
jusle  perlinentibus,  casis,  amassariciis,  aldiariciis, 
bouillicariis,  vaccariciis,  Alpibus  Gaiis,  molendinis, 
squis,  decursibus,  pascuis,  paludibus,  ve!  quidquid 
prxscnti  tempore  juste  et  legaliter  pert.inere  digno- 
scitur,  ct  noslri  juris  atquc  posscssionis  jure  pro- 
prielatis  est,  totum  et  ad  iiilegritatein,  vcl  inexquisi- 
tum,  prxdielo  monaslerio  Sanclx  Marix  tradiinus, 
et  de  nostro  jurc  in  jus  et  rfominalioncm  illius  trans- 


supradirto  rnonasterio  Sancti  Stephani  secundum 
aucloritatem  canonicarn  ae  regularein  facere ,  ordi- 
nare  ac  disponerc  voluerint ,  libero  in  omnibus  po- 
tiantur  arbitrid  faeiendi  quidquid  clegerint.  El  ut 
h;cc  auctorilas  largitionis  nostrx  firmior  habealur, 
et  per  futura  tempora  meiius  conservelur,  manibus 
propriis  sublerlirmavimus  et  annuli  noslri  iinpres- 
sione  assignari  jussimus. 

DUrandus  diaconusad  vicem  Frigdngisi  recognovit. 

Dat.  x  Kalend.  Julii ,  anno  15  imperii  domini  Lu  • 
dovici  et  Lotharii  7,  indict.  7.  Actum  Aquisgrani 
palatio  regio  in  Dei  nomine  feliciter.  Amen. 

cxlvii. 

PRO   FLODEGARIO    ANDEGAVGMSI   EPISCOPO. 

(Anno  829.) 
[Daluz.,  Capiiul.,  tom.  11,  pag.  829.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvaloris  nostri  Jes'i 
Christi,  Ludovicus  et  Lolharius,  divina  ordinanle 
providentia,  imperatores  Augusti. 

Si  ea  qua?  Gdeles  imperii  noslri  pro  eorum  oppor- 
tunitatibus  inter  se  commutaverint  nostris  coufir- 
mamus  ediclis,  imperialem  exercemus  consuetudi- 
nem,  et  hocin  poslmoJum  jure  firmissirao  niansurum 
esse  volumus.  Idcirco  noverit  qmnium  fideliura  no- 
strorum  prreseiuiuru  scilieet  et  fiiturorum  induslria 
quia  dilectus  filius  noster  Augustns  Lotliarius  inno- 
luit  mansuetudini  noslrae  quod  Flodegarius  Andega- 
vensis  urbis  episcopus  pro  communi  utilitate  ei  com- 
^  pendio  nuperrime  de  quibusdam  mancipiis  cum  quo- 
dam  homine  nomine  Winnerado  commutationem 
fecisset.  Dexlit  igilur  praescriptus  vir  venerabilis  Flo- 
degarius,  Andegavensis  urbis  episcopus,  paribus  sa> 
pedicli  AVinneradi  de  ratione  ecclesia;  sua;  sancti 
Mauncii  de  villa  nuncupata  Chamberliaco,  in  ipsa, 
cum  consensu  Bertae,  qua;  ipsam  villam  in  beneficio 
habere  videtur,  raancipram  uoniine  Arediura  ad  suura 
proprium  habendum.  Et  e  contra  in  compensationc 
hujus  rei  dedit  jam  dictns  Winneradus  praediclo  viro 
vencrabili  Flodegario  episeopo  ad  parlem  prascriptae 
villa;  vel  domina?  Bertae,  quae  eodem  tempore  ipsam 
villam  in  beneficio  hatere  videtur,  de  proprio  suo 
raancipia  duo  his  norainibus  Reslaldum  et  Ermenal- 
dum.  IJnde  et  duas  commutationes  pari  tenore  con- 
scriplasmanibusquebonorumhominumrohoraiasillos 
prae  manibus  habereprofessus  est.  Sed  pro  integra  fir- 
niitate  petiit  ut  ipsas  coramutationes  denuo  per  no- 
slr;e  mansueludinis  prxceplum  pienius  conlirmare- 
mus.  Cui  peiitioni  denegare  noluhnus;  sed  sicut  uni- 
cuique  fidelium  uostrorum  jusle  peleniium,  ita  nos 
illi  eoncessisse  el  confirmasse  in  omnihus  cognoscite. 
Praecipientes  ergo  jubemus  ut  quidqtiid  pars  juste  et 
ralionahiliter  alteri  conlulit  parli,  deinceps  per  hanc. 
noslrara  aucloritatem  jure  firmissiino  teneat  atque 
possideat,  et  faciat  exinde  quidquid  elegcrit.  Et  ut 
hxc  auctoritas  nostra  firmior  babeaturei  per  futura 
lempora  melius  conservcliir,  de  annulo  nostro  scb- 
ler  sigillari  jussimus. 


1179  LUDOVICI  I  COGNOMENTO  PII  l|gO 

Signum  Ludovici  sercnissimi  imperatoris.  A  scnli  lemporc  pertinentibus,  quiete  viverc  ac  resi- 

;onjuge  proleque  nostra  atque 


Meginarius  notarius  ad  vicem  Fridugusi  recogno- 
vit  ct  subscripsit. 

Data  vi  Kalendas anno   Chrislo   propitio  i.j 

iinperii  Ludovici  serenissimi  imperaloris  et  Lotharii 
7,  indictione  7.  Actuni  Aquisgrani  palatio  regio  in 
Dei  nomine  feliciter.  Aiiicn. 

CXLVIII. 

•'RO     MONASTERIO    S.    ANDRE.E     JUP.EDENSIS   1N    DIOKCESI 
HELENENSI. 

(Circa  muium  8-29.) 

[Apud  D.  Bouquet.,   ibid.,   ex   Appcnd.  ad  Marcam 

llispan.,  col.  775.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 

Cliristi,  Ludovicus  divina  ordinante  providenlii  iin- 

peralor  Auguslus. 


dere,  el  pro  nobis, 
pro  staliiiitate  totius  imperii  noslri,  una  cum  mona- 
cbis  coium  Domini  misericordiaui  jngiler  exorare. 
Et  qiiaiuioeunque  divina  vocalione  memoratus  abbas 
ejiisquc  successores  de  hac  lnce  migraverint,  quan- 
diu  inler  sc  lales  inveniie  potucrint,  qui  eos  secun- 
dum  regulam  sancti  Benedicti  regere  et  ordinare 
valeanl,  licentiam  babeant  ex  se  ipsis  cligendi  ab- 
bates.  Et  ut  hae  nostrae  aucloriialis  litterae  ab  omni- 
bus  verius  credantur,  et  diligcntius  conscrvcnlur, 
de  annulo  noslro  subler  eas  praecepimus  signari. 
CXLIX. 

P-RO    HONASTERIO   EBERSIIEIMENSI. 

(Anno  829.) 


Notiim  essc  volumus  eunclis  fidelibus  sanclac  Dei  g  [Apud  Grandidier,  Hisioire  de  Sirasbourg,  tom.  II, 


Ecdesi;e  et  noslris,  piaesenlibus  scilicet  et  futuris, 
qualiter  vir  illuster  Gaucclmus  comes  a  ad  nostram 
accedens  clemenliam,  innotuit  celsitudini  nostrae 
qualiter  quidam  abbas,  nomine  Miro,  quondam  in 
terriiorio  Helenense  super  iluvium  Tacidum  in  quo- 
dam  loco  in  houorc  saucti  Andreae  monaslerium 
icdificasset,  et  monachos  secundum  regulam  sancti 
Benedicti  in  eodem  uionasterio  viverc  constiluisset, 
coque  rebus  humanis  exempto,  Sisegutus  abbas  in 
suo  et  loco  et  ministerio  subrogatus  fuisset;  deprc- 
catusque  est  nos  idem  vir  illuster  Gaucelmus  comcs 
ul  prajdielum  Sisegutum  abbalcm,  una  cum  mona- 
chis  suis,  et  praedictum  monasterium  suuin  cum 
omnibus  cellulis  ad  eum  perlinentibus  in  supi  adicle 


p.  190.. 

Innomine  sanelae  ei  individuae  Trinitalis,  Ludovi- 
cus  divina  favente  gratia  rex  Francorum  el  Longo- 
bardorum,  Romanorum  vcro   impcralor  Augustus. 

Si  erga  loca  divinis  cultibus  mancipata  propter  amo- 
rem  Dei.ipsique  iueisdemlocisfamulantibusbeneficia 
opporluna  largimur,  praemium  nobis  apud  Deum  a;ter- 
nx  remunerationisrependi  non  iliffidimus.  Idcirco  no- 
verit  omnium  fidelium  nostrorum  tam  prxsentium 
quani  fulurorum  industria,  ijuia  venerabilis  Theopal- 
dus,  abbas  monasterii  quod  nuucupalui;  Novientum 
sive  Ebersheim,  quod  est  situin  in  pago  Alsatiae  supra 
Illam  fluiueii  in  comitalu  Kircheim,  quod  vir  illuster 
Elhich  dux  in  honorem  Domiui  nostri  Jesu  Chrisli 


pago  Helenense,  unam  videlicet  in  honore  sancti  C  et  sanctorum   apostolorum  Petri  el  Pauli,  sancti- 


Martini  sitam,  in  qua  primitus  idem  abbas  cum  mo- 
uachis  habitare  ccepil,  ipsamque  vallem  cuni  prx- 
fata  ceilula  et  cum  omni  integritate  sua  concedere- 
iuiis,  necnon  et  aliam  celiulam  in  honore  sancti 
Vincenlii  constructam,  seu  et  villare  quod  dicitur 
Garrericis,  cum  ipsis  fiscalibus  lerris,  vel  etiam 
cum  rebus  vel  adjacentiis,  quas  praesenti  tempore 
in  pnedictis  locis  juste  el  legaliler  lenere  et  possi- 
dere  videntur,  in  nostra  cleemosyna  sub  tuilione  el 
defensione  nostra  consistere  fecisscmus,  quemad- 
niodiim  alia  monaslcria  infra  Scptimaniam  consistere 
videnlur.  Cujus  dcprecationi  assensum  praebentes, 
ita  nos  fecisse  omnium  Gdelium  nostrorum  cogno- 
scat  induslria.  Propterea   has  nostrse  auctoritatis 


que  Mauricii  sociorumque  cjus  conslruxit ,  prae- 
sentavit  nobis  immunitalem  et  privilegia  dorani  et 
genitoris  nostri  Caroli  bona;  memorix  Augusti.  Quae 
eum  perlecta  in  audientia  principum  fuissent,  conti- 
nere  videbantur  quod  idem  genitornosicr,  ob  amorem 
regni  coelestis,  specialiter  lamen  ob  reverentiam 
Thebaeorum  martyrum,  pracdiclum  monasterium  spe- 
ciali  quodam  affectu  sub  plenissima  defensione  regie 
immunitatis  semper  tutatus  sit.  Quapropter  rogavit 
nos  idem  praedictus  abbas  cum  domno  Vuifhaldo  advo  - 
catosuo,  ut  patenniramoremsequentesipsumsupra- 
dicti  cosnobii  locum  etipsiuspraecipuas  curtes  in  lute- 
lam  nostrae  imperialis  defensionis,  exclusa  omni 
couiiliali  seu  liscali  potestate,  reciperemus.  Nosergo 


lilteras  fnmitalis  gratia  lieri  et  ei  dari  jussimus;  per  D  majorum  nosirorum  exeinplo  provocati,    simulque 


quas  praecipimus  atque  jnbemus  ul  nullus  judex  pu- 
blicus,  aut  quislibet  ex  judiciaria  potcstate  in  eecle- 
sias  aul  loca  vel  agros,  seu  reliquas  possessiones 
praedicli  monasterii,  et  cellulas  superius  nominatas, 
vcl  quae  deinceps  in  jure  ipsius  loci  divina  pietas 
augeri  volueril.judiciario  more  ad  causas  audiendas, 
vel  freda  exigenda,  aut  mansiones  vel  paratas,  aut 
ullas  redhibiliones  vcl  illicitas  occasiones  requiren- 
das  ingredi  audeat,  vel  ea  quae  supra  mcmorata  sunt 
exigere  prxsumat :  sed  liceat  prjedicto  abbali  ejus- 
«|ue  successoribus,  absque  ullius  injusta  inquietu- 
dine,  cum  omnibusrebus  ad  se  juste  el  legaliter  prae- 
a  Gaucelmus  Ruscinonensis  comes,  lilius  sancti 
Willeimi,   frater  Bcruardi  Scptimaniac  diicis,  jussu 


ipsius  saucti  loci  utilitati  et  nostrss  saluli  providen- 
tes  petitioni  in  omnibus  annuere  dccrevimus.  Prae- 
cipientes  ilaque  imperiali  aucloritate  jubemus,  ut 
nullus  judex  pulilicus,  nulla  judiciaria  poteslas,  no- 
stris  etfuturistcmporibusipsuin  supradictum  locum 
vel  curtes  ipsius  potestativc  ingredi  praesumat,  nec 
paralas  aut  mar.siones  ibi  faciat,  nec  quemquam 
hominura  constringat,  ncc  quidquam  in  jure  fisci 
nostri  inibi  requirat,  sed  pracdictus  abbas  Thoopal- 
dus  et  omnes  successores  cjus  ipsas  curtes  ex  hoe 
et  deinceps  potestativc  et  totaliter  cum  omni  immu- 
nilate  sua  possideant.  Hoc  est,  in  Hiltesheim  b,  curlis 
Lolharii  imperatoris  anuo  831  capilc  plexus  Cst. 
''Hodie  Hiliilicim. 


HSI  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  1182 

dominica  cum  omnibus  pertineutiis  suis,    bannus  A  quatemis  fratrcs  inibi  Doniiuo  servientes  pro   salute 


totaliter,  ecclesia  cum  decimis  suis  :  retinuimus 
ctiam  nobiset  judicibus  noslris  in  ipsavilladimidium 
mausum,  ne  quidquam  impedimenti  ipsum  cceno- 
bium  in  curtesuasustineat;  judiciariaveropoleslasad 
abbalem  et  ad  judicessuos  potestative  pertineat.  ln 
Wittcnsheima,curtisdominicaeum  perliiienliis,  ec- 
clesiacumdecimissuis,  retinentes  nobis  quartam  par- 
tem mansi,  eo tenore quo supra.  In  Gruzenheim ",  cur- 
tis  dominica  cum  omnibus  perlineuliis  suis,  ecclesia 
cum  decimis  suis,  trespartes  banni  ciimjudiciariapo- 
testate;  nobis  vero  et  judicibus  nostris,  ne  aliquot 
impedimenlum  ,  ut  supra  diximus,  coenobium  in 
sua  curte  sustineat,  unum  mansum  retinuiinus.  In 
Arlolvesheim  c,  curlis  dominica  cum  omnibus  per- 
tinentiis  suis,  bannus  totaliter,  ecclesia  cum  deci-  B 
inissuis.  ln  Mutlersholtz  d,  curtisdominicacuni  om- 
nibus  pertinentiis  suis,  ecclesia  cum  decirais  suis. 
In  Svabesheim  ,  curlis  dominica  cuinomnibus  per- 
linenliis  suis.  Ecclesia  in  Nivratesheim  f  cum  deci- 
mis  suis.  In  Beckensbeim  6,  curtisdomimca.  InWil- 
re  n,  curtis  dominica,  ecclesia  cuin  decimis  suis.  In 
Binrenheim  ■  curtis  dominica  cum  banno  ipsius  al- 
lodii,  ecclesia  cum  decimis  suis.  In  Kagenheim  i 
curiis  dominica.  ln  Ebersheim  k,  curlis  dominica. 
In  Utenheim  l,  cuilis  dominica,  ecclesia  cum  de- 
cimis  suis.  In  Valva  m,  curtis  dominica.  Itaque  prse- 
diclus  Tbeopaldus  abbas  et  omnessuccessoresipsius 
has  prsedictas  curles  absque  ulla  contradictione, 
seu  convulsione,  vel  diminulione  alicujus  judiciariae 


nostra  ac  pro  statu  impciii  nostri  frcqucntius  exo- 
rent.  Et  ut  hxc  noslra  imperialis  auctorilas  noslris 
el  futuris  tempoiibus  stabilis  et  inconvulsa,  Christo 
largiente,  permancat,  manu  propria  signaviraus,  et 
sigilli  nostri  impressione  sigillavimus. 

Data  Mus  Junii,  anno  Dominicae  incarnationis829, 

indictione  septima,  anno regni  domni  Ludo- 

vici  serenissimiregis.  Actum  in  Foracheim  n  incurle 
regali,  in  Chrisli  nomine  feliciter,  Amen. 

Signum  domini  Lndovici  serenissimi  regis.  Alber- 
tus  cancellarius  ad  vicem  Diolhmari  archicapellani  • 
recognovi. 

CL. 

PRO   MONASTERIO  CENTIJLENSI  SIVE    S.    RlttURII. 

(Anno  830.1 

[Apud  D.  Bouq.  ibid.  pag.  562,  ex  Acherio  tom.  IV 

Spicil.,  pag.  478.] 

In  nomine  Domiui  [Dei]  el  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus  divina  ordinanle  providentia  im- 
peralor  Augnstus. 

Notum  esse  voluraus  cunctis  fidelibus  sanctx  Dei 
Eeclesise  et  noslris,  praesentibus  scilicet  et  futuris  , 
quia  dum  nos  orationis  causa  in  beatissimi  confes- 
sorisChrisli  Richarii  basilicam  adveniremus,  adierunl 
celsitudinem  nostrammouachi  ex  mouasterio  eodem, 
deprecantes  ut  super  rebus  quas  moderno  tempore 
in  quibuslibelpagisettenitoriis  iufra  ditionem  impe- 
rii  nostri  ad  viclum  et  vestitum  eorum  habent , 
nostram  aiictorilatem  firmilatis  gralia  fieri  jubere- 


potesiatis,  seu  saecuiaris,  sive  spiritualis  per  muni-  C  mus  ;  per  quam  decernereraus  ut  neque  abbates  pei 
ficentiam  nostra  imperialis  auctorilalis  largitatera  tempora  ibidem  degentes,  ncque  ministri,  aut  alia 
ineliorando,  augmentando,   poteslative  possideant,      quadibet  superioris  vel  inferioris  praedicla  [Forte 


■  Wittiskeim,  sive  Witzen. 
b  (irusenheim , 

c  Artelsheim. 

d  Mietersholz. 

'  Hodie  vicus  Schiuabsheim,  ad  cpiscopum  Argen- 
linensem  pertinens,  duabus  a  Selesladio  leucis. 

»  Niffern. 

g  Vicus  ignoius,  nisi  forte  Bv.rglteim  in  aliischar- 
lis  Ebershcimensibus  tuemoratus. 

u  Hodie  Weiler,  sive  Viler,  perlincns  ad  D.  de 
Choiseul-Meuse. 

■  Bindern. 

i  Kogenheim. 

k  Hodie  vicus  Ebershcim,  ad  summum  capitulum 
Argentinense  pertincns. 

1  Utenlteim. 

»  Valff. 

n  Nullum  exstat  inte.r  Ludovici  Pii  diplomata, 
quod  datum  fuerit  Foracheim.  Dein  imperatorem 
liunc  mense  Junio  anni  829  Aquisgrani  versatum 
fuisse  patet  exdiplomate  regio  Ludovici  et  Lolharii 
pro  Ingoaldo  abbale  Farfensi,  apud  Ducliesne,  tom. 
III  Scripior.  Francix,  pag.  658.  ObServandum  est 
etiam  diplomala  hnjus  anni  nunquam  dala  fuisse  a 
solo  Litdovico,  sed  semper  conjunctim  cura  lilio 
Lothario. 

0  Albertus  et  Diothmarus  onininosunt  ignoti  inter 
rancellarios  Ludovici  Pii.  Uterqueinnoteseitincbar- 
tis  Aruiilphi  imperatoris.  Deotmarus,  sive  Theodma- 
rus  archiepiseopus  Salisburgensis  sub  Aruulpho  et 
Ludovico  III  ejus  lilio  gessit  honorem  archi-cancella- 
riatus,  et  TheodmaiiviresrppiusrecognovilAlbertus, 
qui  rectius  Asperlus  scribitur.  Mallinkrol ,  de  archi- 


C3iicellariis,  apud  Wencker,  incolIeclisArchivi,  pag. 
245  et  244.  Evslat  aulhenticum  Arnulpbi  regis  di- 
ploma  pro  abbatia  Ebersheimensi  infra  referendum, 
sic  desinens  :  <  Data  Idus  Junii,  anno  Dorainicx  in- 
carnalionis  889,  indiclione  7,  anno  secundo  regni 
domni  Arnolti  serenissimi  regis.  AcluminForacheim, 
in  curte  regali,  in  Christi  nomine  feliciier,  Amen. 
Signum  domini  Arnolfi  serenissimi  regis.  Albertus 
cancellarius  ad  vicem  Diothmari  archicapellani  re- 
cognovi.  i  Quisnon  videteffictorem  diplomalisLudo- 
vici  Pii  prae  ocubs  habuisse  hanc  chartam  Arnulphi 
regis  anni  889.  lnde  magna  nobis  venit  suspicio 
adiilleriiium  LudoviciPiianni  829dipIomadescriptum 
fuisse  in  ipsomet  aulograpbo  Arnulphianni  889quod 
I*  ideo  periit.  llujus  euun  tantum  apograiiha  exstanl 
turain  arehivo  episcopatus  Tabcrnensi,  lum  in  ipso 
Aprimonasleriensi  tabnlario.  Ab  efllctore  vero  tolum 
Arnulphi  diploma  ejiiscoporum  Argentineiisiuin  ju- 
ribus  nimis,  ulputabat,  lavens  deletnm  est,  et  in 
ejus  locuni  scripsit  de  ingenio  putatiliam  Ludovici 
Pii  chartam.  Cum  vero  eam  sic  violarel  improba 
manus,  in  delendis  forniulis  finalibnsars  non  poluit 
adhibevi ;  imle  remanentia  exstantis  olim  Arnulphini 
diplonulis  signa.  Probanl  h;ec  inler  alia  caracleres 
diversi,  litterarum  ductus  alii ,  atramentum  magis 
nigricans,  liuoroe  crassiores.  Probant  in  numeris 
dccclxxxix  deletse  litterae  lx,  ut  inde  conficerelur 
annus  dcccxxix,  quo  vixit  Ludovicus  Pius.  Probat 
deletus  annus,  quo  designabatur  regnum.  Probat  et 
ipsum  sigillum,  cujus  pvotome  cleganter  impressa 
et  optime  conservata  est  in  cera  alba  :  sed  litter.e 
circa  caput  scripiae  sunt  erasae.  Id  arte  fecit  chartaer 
conuptor,  ne  in  sigillo  deiegcrelur  nomen  Arnulphi- 


1183 


LUDOVICI  I  COGNOMENTO  PH 


1181 


dignilalis]  persona,  de  eisdem  rebus  aliquid  abstra-  A  monaslerii  sancti  Philibcrti  patroni  nostri  et  prae- 


here  aut  minucre,  vel  in  alios  usus  rctorquere  pra- 
sumat.  Quorum  pelilionem  justam  ac  rationabilem 

judicantes,  lios  imperiaies  apices  noslros  (irmitatis 
gratia  circa  scrvos  Dei  ibidem  per  tempora  labentia 
degentes  lieri  jussimiis,  per  quos  dccernimus  atque 
omnimodis  sancimus  ul  nullus  reclor  praedicli  nio- 
nasterii,  aut  ministri  cjus,  dc  rebus  quas  modeiiio 
lempore  111  quibuslibel  pagisct  territoriis  infra  di- 
lionem  imperii  nostri  ad  usus  ct  victum  alquc  vesti- 
nicutiim  eoriun  habent,  quarum  hxc  sunt  nomina  r 
Cininicurlem  cnm  Bronoilo,  Aldulficurtem  ,  Valles, 
Drusciacum,  Novamvillam  ,  Mons-Angclormn,  Wi- 
berentium,  Bagardas,  Curticellam,  Crux,  Langora- 
turn,  Altegiam,  Sidrutem,  Niviellam,  Verculf,  Con- 


clarissimi  confessoris  Christi,  quod  cst  silum  el  ab 
eo  constructum  in  Herio  maris  insula,  pcr  largilatem 
sancla:  recordationis  domni  Caroli  genitoris  nostri  et 
prxstantissimi  imperaloris  [est]  adeptus,  ut  ordo 
regularis,  qui  olim  in  eodem  loco  a  prafato  sanclis- 
simo  viro  instiiulus,  et  multis  postea  temporibus 
laudabiliter  ac  dcccnter  conserratus,  et  partim  per 
lorporein  pracposilorum,  partim  vero  per  segnitiem 
subjectorum  fuerat  depravatus,  ad  pristinum  revo- 
caretur  statuin  :  di>ino  admonilus  inslinclu,  et  viro- 
ruin  rcligiosorum  adminiculo  suflullus,  pro  viribus 
salagere  curavit,  et  genitoris  nostri  ac  nostrum,  ut 
ejus  pia  devolio  effectum  ol>linerel,obnixis  prccibus 
auxilium  imploravit.  Scd  quia  priusquam  ejus  ralio- 


cilium,   Rocconis-Montem,  Maris;  vel   quidquid  ad  B  uabilis  postulalio  et  pia  devolio  et optatumobli- 


supradicta  loca  praesenli  tempore  juste  et  legaliter 
aspicere  videlur,  aliquid  abstraliere  aut  tninuere , 
aut  in  alios  usus  convertere,  aut  paralas,  aut  lidi- 
monium,  aut  hoslilicium,  aut  alias  quaslibet  redhi- 
bitioncs  exigcre  autexactarcpraesumat :  scd  eo  modo 
atque  tenore  quonunc  slatuimus,  leneaul  atque  pos- 
sideant,  ita  nosiris  ct  futuris  teniporibus  secure  at- 
que  quiete  liabeaul  et  fruantur;  quatenus  ipsos  ser- 
vos  Dei  in  praedicto  monasterio  famulantes  prouobis, 
conjuge  proleque  iioslra,  alque  stabilitate  totius  im- 
perii  noslii  perpctim  Dei  misericordiam  cxorare  de- 
lectet.  El  ut  ha;c  auctoritas  per  futura  tempora 
inviolabilcm  atque  inconvulsam  oblineat  finnitatem, 
manii  propria  siibtcrfirmavimus,  ct  annuli  nostri  im- 
prcssionc  signari  jussimus , 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Data  iit  Non.  Aprilis,  anno  Christo  propilio  27 
imperii  domini  Ludovici  piissimi  Augusti ,  indi- 
clione  8.  Actum  monasterio  S.  Gualarici  feliciter. 
Amen. 

Durandtis  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  recognovi 
et  subscripsi. 

CLL 

PRO   IIERENSI    S.    Pllll  1IIERT1    MOMASTERIO. 

(Anno  830.) 

[Apud  D.  Bouquet.  ibid.,  exscbedis  mss.  bibliothecae 

S.  Germani  a  Pratis.] 

In  nomine  Domini  Dei  el  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus  et  Lolharius  divina  ordinante 
providentia  imperatores  Augusti. 

Si  enim  a  Deo  nobis  collatara  poteslatem  divinis 
cullibus  famulari  facimus,  ct  Dei  servorum,  cum  in 
boc  sseculo  maligno  posili  sumus,  quietera  nostro 
studio  procuramus,  ut  videlicet  a  mundi  procellis 
pernostram  provideutiam  quanlum  in  nobis  est,  luli 
residere,  et  libere  suam  professionem  tenere,  Deo- 
que  sanctissimis  desideriis  ac  piis  studiis  dcvota 
tranquillitate,  remolis  perturbationibus  s;cculi,  jugi- 
ler  inha;rere  valeant;  id  nohis  ad  Dci  misericordiam 
prnmereudam,  et  ad  criminum  nostrorum  absolulio- 
nem,  vel  ad  regni  noslri  stabilitatem  pertinere  non 
ambiginius.  Igitur  noiuin  sitomnibus fldelibus  sanciae 
Dei  Ecclesiae  ac  noslris,  praesentibus  scilieel  et  futu- 
ris,  qualitor  vir  vcuerabilis  Atho  quondam  cpiscopus 


neret  eflectum ,  idem  episcopus  diem  clausit  exlre- 
nmm  ;  et  variis  emergenlilius  causis,  ejusdem  loci 
congrogalio  a  sui  proposili  obscrvatione  mullis  occa- 

sionibus  praepedita araore  succensa,  ac  ferven- 

tissimo  desiderio  ignila ,  spiritali,  ut  ita  dicara,  vio- 

lentia  nitereiur ceperat  ac  Dco  devoverat  regu- 

larem  professionem,  adeo  ut  nulla  quaclibet  terape- 
stiva  saeculi  perturbatio  vel  persecutio  posset  eos 
quoquomodo  compellere,  ut  a  suo  exorbitarel  pro- 
posito. .....  illorumque  tribulationibus  spiritualiter 

compassi,  quia  muudo  mortui  Dco  viverc  satagebant, 
libenter  eis  propter  Christi  amorem,  cnjus  vestigia 
sequi  ardentissime  conlendebant,  auxilium  eis  oppor- 
tunum  prabuimus,  ct  optatam  illis  quietem  ac  liber- 

q  tatem  [indulsimus],  atque  abbalem  ex  ipsis,  qui  eos 
[valeat]  regere,  eis  conslituimus  :  et  nostram  impe- 
rialem  auctoritatem,  per  quam  idera  monasterium 
et  omnes  res  ad  eum  [ipsum]  juste  periinentes,  cuin 
omni  integrilate,  sub  nostra  successorumque  nostro- 
rum  plenissiraa  defcnsione  ct  immunilatc  et  tuitione 
perpelualiter  consislerent,  fieri  jussiinus  :  et  ne  ulla 
tributa,  freda,  censa,  mansionatici,  vei  ullsc  quselibet 
redbibitiones  ab  codem  loco  ullo  unquam  tempore 
qualibet  occasione  exigerenlur,  similiter  nostra  au- 
cloritale  inhibuimus.  Et  quidquid  fiscus  exigere  vel 
sperare  poterat,  vel  quod  ad  nostrum  publicum  obse- 
quium  exinde  pertiuere  videbatur,  ut  in  fratrum 
stipendiis,  in  pauperibus  alendis,  in  restaurationi- 
bus vcl  luminaribus  concinnandis  lotura  omnino 

D  cedcret,  libeniissime  concessimus.  Et  ut  semper  ab- 
balcm  ex  ipsis  habeant  licentiam  eligendi,  qui  eis 
regularitcr  prseesse  et  prodcsse  posset,  ut  idem  lo- 
cus  sine  ulla  lemporum  allcratione  sub  monaslico 
perpclualiter  consisteret  ordine ,  nihilorainus  pcr 
nostrum  praiceptuni  confirraavimus.  Hajc  quidem 
orania  illis  devotissime  propler  Dei  amorem  praesti- 
timus,  ut  a  piissimo  Domino  seterna  nobis  in  ccelcsli 
palria  gratuita  ejus  miseratione  fieret  recompensalio, 
eosque  apud  divinara  clementiam  adjutores  atque 
intercessores  habereraus  perpctuos.  Sed  cura  idem 
locus  piratarura  incursionibus  creberrimc  coepisset 
infestari ,  ct  ipsi  monaehi  multas  incommoditatcs 
atque  molestias  jugitcr  propter  hoc   palerentur  : 


H85 


DIPLOMATA  ECCLESIASTIC.A. 


II8G 


|cumque]  oimii  anno  ipsa  necessitas  eos  compulisset  A  publicis  ac  palalinis  omni  temporc  idem  locus  abso- 


f-umdem  locum  ab  initio  verni  usque  ad  finem  au- 
lomni  temporis  deserere,  et  quasi  desolaluni  sinc 
divino  officio  relinquere,  el  omne  minislcrium  eccle- 
siae,  vel  universam  monasterii  suppellectilem  foras 
cogere  cum  gravi  dispendio  et  labore;et  aliud  a 
novo  monaslerium  conslrucre ;  ne  memoratus  locus 
pcnilus  destitueretur  vel  annullaretur,  el  monacho- 
rum  devotio  lam  diutina  agitalione  concussa  ac  prre- 
pedita,  quod  bac  procellosa  pcrturbalione  ex  parie 
amiserat,  recuperare  valcret,  pelierunt  celsiludini 
nostra?  ut  in  circuitu  novi  monaslerii  casirum  illis 
Deri  perniitteremus,  ut  in  eo  tuli  possenl  eodem  in 
loco,  ubi  professionem  regularcm  fecerant,  suum 
propositum  observare   et  optala  Deo  miserante  frui 


lutus  csset  per  lianc  nosirani  tonfirmationem  modis 
omnibus,  cunique  renim  suarum  integrilate  irrefra- 
gabiliter  consistat,  sinc  ulla  qualibet  inquietudine, 
infestatione,  vel  cujuslibet  redhibitionis  exactione; 
ut  ab  omnibus  iinpcdiuieniis  mundi  monacbi  ibidem 
Deo  militantes  pcr  nostruin  sludium  liberi  ac  quieti 
effecti,  Dco  ferventissime  et  laudabiliter  deservire, 
et  pro  nobis  et  prole  nostra,  vel  ctiam  tolius  regni 
stabilitate  internis  votis  ac  jugibus  precibus  valeanl 
Doniinum  exorare.  Et  ut  hsec  auctoritas  perpetuo 
inviolahilis  perseveret,  eam  propriis  nmiibus  subler 
firmavimus ,  ac  annuJi  nostri  impressione  signan 
jussimus. 

Signum  Ludovici  sercnissimi  imperatoris  ct  Lo 


quiete.  Quorum  petitionem,  qnia  illis  valde  neccssa-  "  tharii  gloriosissimi  Augusti. 


riam  [novimus,]  suscepimus,  et  ut  ita  facerentper- 
misimus.  Porro  divina  opitulatione  in  lidelium  fulti 
adjutorio,  instantissimoque  studio  prout  poluerunt 
adhibito,  idem  opus  ad  effectum  Dco  cooperanle 
perductum  esl.  Sed  ut  idcm  opus  patralum  ulile  fo- 
ret,  el  ab  incursionibus  inimicorum  tutum  consistere 
valeret,  petierunt  obnixe  ui.  concederelur  illis  a 
nostra  seremtate,  ut  homines  ejusdem  monasterii, 
sive  liberi  sive  servi,  ad  eum  pcrpetualiter  tuendum 
specialiter  deputarentur,  et  ab  aliis  publi>:is  obse- 
quiis  per  noslraiu  largitatem  iinmunes  consisterent. 
[Quod]  libentcr  propter  pnedictorum  servorum  Dei 
quielera  concessimus,  alque  ut  ita  in  futurnm  eon- 
servaretur,  per  hanc  nostram  auctoritatem  confirma- 
vimus,  quia  utilius  ita  fieri  judicavimus,  qnatenus 
semper  par  lidelium  nostrorum  ad  cumdem  loeum 
custodiendum..,.  et  idem  locus  hac  occasione  non 
penitus  deslruerelur.  Proinde  hos  imperialcs  apices 
ei  fieri  decrevimus,  per  quos  omnibus,  sicul  pra>- 
missum  est,  nolum  facimus,  quia  volumus,  et  om- 
nino  uta  successoribus  noslris  conservetur  rogamus, 
ut  raemoratum  monasterium  ejusque  congregatio 
sub  speciali  noslra  a  successorum  nostrorum  tuilione 
atque  defensioue  consistat ,  et  peculiariter  quo- 
dammodo  tueatur.,  et  cuncta  qus?  illi  propter  divinum 
amorem  concessimus,  et  per  alia  nostra  scripta  con- 
firmavimtis,  inviolabihter  conserventur,  et  homines 
ejusdem  monasterii,  sive  liberi  qui  beneficia  exinde 


Data  in  Nonas  Augusti,  anno  Christo  propitio  \~1 
imperii  donini  Ludovici  piissimi  Augusti,  Lotharii 
Ca?saris  8.  Actum  Silviaco  palatio. 

Ilirminmaris  nolarius  ad  vicem  Fredugisi  reco- 
gnovit. 

CLII. 

PBO  MONASTERIO  BF.SUENSI. 

(Anno  850.) 
[Apud  D.  Bouquet.  ibid  ex  Spicilegio  Dacberii.] 
In   nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi.Ludovicuset  Lotharius  divina  crdinante  pro- 
videntia  imperatores  Angusti. 

Si  petitiouibus  servorum  Dei  juslis  et  rationabkli 
bus  divini  cultus  atnore  favemus,  superna  nos  gratia 
muniri  non  diflidimus.  Proinde  comperiat  omnium 
fidelium  nostrorum,  prsesent.ium  scilicet  ac  futuro- 
rum,  solertia,  quia  suggessit  mansuctudini  uostra? 
vir  veuerabilis  Albericos  Lingonensis  Ecclesia?  pw- 
sul,  qualiter  quamdam  abbatiam,  cujus  vocabuluni 
est  Fons  Besuus,  ex  rrbus  videlicet  episcopatus 
sui,  ubi  quemdam  monachi  regulariter  viveutes  fue- 
rant,  sed  moderno  tempore  penitus  crat  deslructa, 
a  fundamenlis  reaedilicavit,  a?dificia  congrua  con- 
struxit,  monachos  adunavit.  abbatem  eiiam  nomine 
Seraphim  praefecit.  Et  ut  monachi  in  codem  loco, 
Domino  adjuvante,  congregali  raelius  et  liberius 
sub  norraa  sanctsR  regul*  Deo  militarent,  non  so- 
lum    res    qua:    ad    prsedictam    abbatiam    legaliter 


habere,  vel  snper  ejus  terras  commanere  noscunlur,  n  pertinebant.  ibi  reddidit,  sed  etiam  aliasrcs  de  pra? 


sive  coloni  vel  servi  ad  eum  juste  pertinentes, 
cunctis  publicis  obseqniis  ad  uos  pertinentibus  im- 
munes  ad  tuitionem  ejusdem  loci  vcl  servitium  me- 
morala?  congregationis  omni  lempore  sint,  absque 

alicnjus    imperio atque   subtraclioiie  deputali 

al<|ue  constituli.  Et  quoniara  modica  cxindc  annua- 
tim,  dona  priusquam  idem  ordo  ibidem  conslituere- 
lur,  exire  consueverant,  ne  forle  pia  nostra  devotio, 
donatio  atque  constitulio  gravis  ad  conscrvandum 
nostris  stireessoribas  viderelur ,  ut  omnis  occasio 
illam  violandi  penitus  auferretur ,  instituimus  ut 
sex  librie  argenti  omni  anno  ad  regiam  cameram 
•■xinde  persolvantur,  ca  videlicel  conditione  ut  ab 
omiiibus  donis  vel  obseqniis,  se»  a  cunctis  operibus 


fato  episeopatu  ibidem  subjecit ;  sed  et  coustttutio- 
nis  ehartulam,  quara  ipse  una  per  consensum  me- 
tropolitani  sui  Agobardi  archiepiscopi,  et  suffraganeo- 
rum  suorum,  nec  nonet  cleri  sibisubjecti.etquorum- 
damlaicorumiiobiliumconfirmaverat,  nobisostendit, 
in  qua  plenius  coiiscriptum  erat,  non  solum  rcs  ad 
jani  diclam  abbatiam  legaliter  pertinentes  lbi 
reddidisse,  verum  eliam  ei  quasdam  rcs  de  memo- 
ralo  episcopatu  suo  ibidera  sulyecisse.  Quarum  hsc 
sunt  nomina  :  Pauliacura  cuiii  appendiciis  suis, 
Bellenavum  vicura  cum  suis  appendiciis,  Arconera 
cum  appendiciis  suis.  Istas  villas  cum  omnibns  ad- 
jacentiis,  seu  et  omni  re  superposita,  campis,  pra- 
lis,   silvis  ,  pomiferis,   pascuis  ,  accessibus,  aqms 


1187 

aquarumque  decursibus,  et  omnes  redditus,  totuui  A 
ad  integrum,  una  cum  manripiis,  liherlis,  cum  omni 
peculio  ipsorum,  una  cuin  accolabus,  dedit  ad  scr- 
vilium  monacliorum  jure  perpetuo  ad  possideuduni  : 
erclesiam  etiam,  qiue.esl  in  ipsa  Bellenavo  villa  in 
lionore  sancti  Stephani  prorsus  ab  omni  consuetudi- 
nali  exactione  liberrimam ;  ceclcsiam  quoipie  de 
villa,  qu:c  dicitur  Danbrum,  cuni  appendiciis  suis; 
et  villam  Danblim  cum  ecclesia  et  oinnibus  appeu- 
diciis  suis ;  et  villam  Trescasas  cuiu  ccclesia  cl  om- 
nihus  appendiciis  suis.  Item  ecclesiani  de  villa  qu:c 
S.  Sequani,  cum  appendiciis  suis ;  et  ecclcsiam  de 
villa  Morniacocum  omnibus  ad  eani  pertinentibus  ; 
necnon  ecclesiam  quae  est  in  valle  Verona,  in  lionore 
S.  Mauricii ;   ccclesiam   de    villa   Beria  in  bonore 


LIDOVICI  I  COGNOMENTO  IMI  1188 

CLHI. 

PRO  CARROFF.NSl  MONASTERIO    AI'l'D     PICTttlES. 

(Anno  830.) 
[Apud  1).  Bouquet.  iaid.,  cx  tabulario  Carrofensi.j 

ln  uomiiic  Doniini  Dci  et  Salvaloris  noslri  Jesu 
Cliristi,  Lndovicns  et  Lotharius  divina  ordinanle 
providentia  imperatores  Augusti. 

Si  erga  loca  divinas  cultibus  mancipata  propter 
amorem  Dei,  ejusque  in  eisdem  locis  Deo  famulan- 
tibus  quiddam  bcnelicii  largimur,  id  nobis  procul 
dubio  adslabilitatem  imperii  noslri  el  aniinx  salu- 
lem  proficere  ininiine  dubilamus.  Iilcirro  notum 
esse  volumus  cunclis  fidelibus  sancue  Ecclcsiae  et 
nostris,  pnesentibus  scilicet  et  fuliiris,  quia  sugge- 
rente   supradicto  filio  dilccto   nostro  Lothario  Au- 


sancli  Laurentii   cum   omnibus    appendiciis    suis.  j{  gusto  et  consorte  imperii  nostri,  communi  voluntale 


Prseterea  in  lenilorio  Divioncnsi  decimas  illaruin 
vinearum,  quas  donaverat  huic  ecclesise  donmus 
Amalgarius  dux  et  fundator  hujus  sacri  coenobii  : 
apud  villam  qure  dicilur  Fiscinis ,  vinearum  non 
niodicara  quantitaiem,  cum  pratis,  et  campis,  et 
ancillis  ad  ea  excolenda  :  et  in  villa  Fisciaco  vineas 
siniiliter  cl  in Marcennaco  similiter.  Horuin  omnium 
facta  donatione ,  precibus  quibus  valuit  exorans 
iioslram  clementiam,  ut  super  eamdem  constitutio- 
nera  nostram  auctorilatem  (irmilatis  gralia  mere- 
renlur  habcre,  qualitcr  prxdiclus  locus,  quem  pro 
divino  amore,  et  nostra  eleemosyna  restauravit,  et 
monachos  ibi  congregavit,  qui  pro  nobis  ct  cuncto 
populo  nohis  subjecto  perpctim  Domini  misericor- 


parique  consensu,  pro  mercedis  noslrae  aiigmenlo 
etaeternse  relributionis  fructu,  concedimus  ad  mo- 
nasteiium  CarrolT,  quod  est  situm  in  pago  Piclaven- 
si ,  conslructum  in  honore  Domiui  et  Salvatoris 
nostri  Jesu  Christi,  ubi  eliam  prxsenti  lempore  vir 
venerabilis  Gunbaldus  abbas  prseesse  dignoscitur, 
quasdam  res  proprielatis  nostrae  quae  sunt  in  tribus 
locis,  id  esl  :  in  pago  Belvacensi  villam  quas  dicitur 
Fraxindus ;  el  iu  pago  Khemensi  villam  quoe  dicitur 
Dominica  Villa;  et  in  pago  Mcldensi  villam  Monti- 
niaco.  Has  vero  res  superius  conscriptas  cum  ap- 
pcndiciis  earum,  quanlumcunque  ad  eas  pnesenti 
tenipore  juste  et  legaliter  aspicerc  videtur,  et  nostri 
juris  alque  posscssionis  jure  proprietatis  est,  totum 


diam  exorent,  nostra  aueloritate  confirmaius  essct.  q  ct  ad  integrum  vel   inexquisitum,  cuni   ecclesiis, 


Videlicet  ut  si  cuilibet  successorum  ejus  animo  sede 
rit,  ut  alias  res  ibi  supcraddere  velit,  in  suo  jurc 
et  polestate,  salva  diserclionis  ratione,  id  faciendi 
permaneret  :  sin  autem,  sua  devotio  [donatio],  quae 
per  consilium  tanlorum  bonornm  virormn  facta  et 
confirniaia  est,  nostro  liberalitalis  praeceplo  tirma 
ct  stabilis  permaneret.  Cujus  petitionem  dignara 
ac  rationabilem  judicantes  hos  noslros  imperiales 
apices  fieri  jussiraus  per  quos  dccernimus  atque 
jubemus  ut  memoratus  ordinationis  raodus,  qucm 
prcedicius  venerabilis  Albericus  cpiscopus  in  prx- 
faio  loco  conslituit,  inviolabilis  perinaueat,  et  nullus 
rcclor,  qui  in  eodcm  loco  successcrit,  liccntiam 
habeat  pncscriptura  ordincin  permutare,  aut  res 
quas  ibi  reddidit  sivc  subjecit,  ullo  modo  auferre  :  D 
sed  cjus  constitulio  per  hanc  nostram  confirmalio- 
nem  firma  ct  stabilis  permaneat.  Et  ut  ha>c  auctori- 
tas  confirmationis  nostrae  pcr  futura  tempnra  invio- 
labilera  atque  iuconvulsam  obtineat  firmitatem,  de 
annulo  nostro  subter  illam  jussimus  assignari. 

Signum  Ludovici  imperatoris. 

Sijnum  Lotharii  filii  ejus. 

Actum  e  anno  ab  incarnalione  Domini  octingen- 
lcsimo  trigesimo,  indictione  7,  epacta  15. 


Incarnationis  annus  additu?  est. 


domibus,  a;dificiis,  terris,  vincis,  pratis,  silvis,  pa- 
scuis  ,  aquis  aquarumve  decursibus ,  molendinis, 
exitibus  et  regressibus,  de  nostro  jure  in  jus  et  po- 
testatera  praedicto  venerabili  monastcrio  solcmni 
donatione  concedimus  :  ita  videlicet  ut  quidquid  ab 
hodierno  die  et  tempore  de  pra;dictis  rebus,  vel  qu.ie 
adeasjure  aspicere  videntur,  rcctores  et  ministri 
priedieti  monasterii  facere,  disponere  atque  ordina- 
re  voluerint,  libero  in  omnibus  potiantur  arbitrio 
faciendi  quidquid  elegerinl.  El  ul  ha;c  auctoritas 
largitiouis  noslrx  per  futura  tcrapora  inviolabilero 
atque  inconvulsain  obstineat  Ormitatem,  nianibiis 
nostris  sublerfirmavimus,  et  annuli  nostri  iniprcs- 
sione  signari  jussiraus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Signum  Lotharii  gloriosissiini  Augusti. 

Durandus   diaconus   ad    vicem   Fridugisi    reco- 
gnovi. 

Data  Idibus  Augusti,  anno  Christo   propilio  17 
imperii  doraini  Ludovici  serenissimi  imperaloris,  t»i 
Lotbarii  Augusti  8 ,  indictione  8.  Acturo   Salmon- 
ciaco  palatio  regio  in  Dei  nomine  feliciter.  Amen. 
CLIV. 

PnO   CARROFKNSI     BONASTERIO    APDD    HfTONES. 

(Anno  830.) 
[Apud.  D.  Bouquet.  ibid.,  pag.  f>67,  cx  Carrofensi 
tabulano.]. 
In  uomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jcsu 


1189  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA 

Chrisli,  Ludovicus  divina  ordinanle  providenlia  im-  A 
perator  Auguslus  . 

Si  peiitionibus  servoruin  Dei  pro  quibuslibcl  ec- 
clesiasticis  necessitatibus  aures  nostras  pulsantium 
libenter  annuimus,  et  ad  divinae  potentiae  fin]  locis 
Deo  dicalis  uberius  famulandum  auxilium  porrigi- 
mus,  id  nobis  procul  dubio  et  ad  mortalem  vilam 
temporaliter  deducendam,  et  ad  futuram  felieiter 
obtinendam ,  commodum  provenire  conlidimus. 
Nolum  igitur  esse  volumus  cunetis  fidelibus  nostris, 
episcopis  videlicet,  abbalibus,  ducibus,  comilibus, 
domesticis,  grafionibus,  vicariis,  cenlenariis,  lelo- 
neariis,  actionariis,  missis  nostris  discurrentibus, 
nec  non  et  reliquis  fidelibus  sanciae  Dei  Ecclesi;e, 
prajsenlibiis  scilicel  et  fuluris,  quia  vir  venerabilis 


nyo 

CLV. 

PRO     PARTHLNONE   SANCT*     MARI*    FOROJULIENSI. 

(Anno  830.) 
[Apud  Mabill.,   Ann.    Ord.  S.  Bened. ,  tom.  II,  p. 

/57 ,  ex  apngrapho  illustrissimi  Philippi  a  Turre 

episcopi  Adnensis.] 

In  nomine  Domini  et  Redemptoris  noslri  Jesu 
Christi  ,  Ludovicus  et  Lotharius  divina  ordinante 
providenlia  imperatorcs  Augusti. 

Si  liheralitatis  nostrae  munere  aliquid  locis  Deo  di- 
catis  auxilii  conferimus  ,  id  nobis  procul  dubio  ad 
stabilitatem  imperii  nostri  et  ad  animac  cmolumen- 
tum  profuturum  liquido  crcdimus.  Proinde  noverit 
experientia  omnium  Qdelium  sanctae  Eeclesiae  nostro- 
rumque,  lani  praesentium  quam  futurorum  ,  quia  ve- 


Gunbaldus  abbas  monasterii  Carroff,  quod  cstsitum  B  T"*  '"  p,'a>scnl.iam  culminis  nostri  Maxenlius  Ec 


in  pago  Piclaviensi,  super  fluvium  Carentoriae,  con- 
structum  in  honore  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri 
Jesu  Christi  missa  pelilione  per  vimm  venerabilcm 
fialdcnum  religiosum  monachum  ,  obsecrans  nn- 
stram  clcmentiam  ut  eidem  monasterio  et  con- 
gregationi  ibidcm  Deo  famulanli  telonenm  de  tribus 
navibus  quae  per  Ligeris  fluvium,  sive  per  cseiera 
flumina,  nec  non  el  per  mare  ob  utilitates  et  ne- 
cessitates  ipsius  congregationis  discurrere  viden- 
tur,  ob  emolumentum  anima?  noslr;c  coneederemus. 
Cujus  precibus  ob  amorem  Det  et  reverentiam  ipsius 
sacratissimi  loci  libenter  acquievimus,  et  benefl- 
cium  quod  nobis  postulavit,  monasterio  suisque 
recloribus  fieri  jussimus  ;  per  quod  cunctis  lidelibus 


elesia:  Aquileiensis  patriarcha,  precibus  quibus  va- 
luit  nostram  imploravit  clemenliam,  uti  monaste- 
rium  puellarum  quod  dicitur  Sanctae  Mariae  ,  quod 
est  situm  juxla  basilicam  Sancti  Joancis,  constru- 
ctam  infra  muros  civilatis  Forojuliensis,  in  loco  qui 
dicitur  Vallis,  praedictae  matri  eeclesiae  sancli  Marci 
evangelistae  et  sancli  Hermachorae  martyris  atque 
ponlilicis  ,  ubi  auctore  Deo  ipse  patriarcha  praeest, 
traderemus,  quod  ila  et  nos  fecisse  ouuiium  vestrum 
cognoscat  induslria.  Et  ideo  ob  firraitatis  studium 
hos  nostros  imperiales  apices  praedictae  niatri  eccle- 
siae  fieri  jussimus,  perquos  praecipimus  atque  jube- 
mus  ut  praediclum  monastcrium  puellarum  ,  cum 
rebus  et  hominibus  ad  id  juste  etlegaliter  praesenti 


sanctas  Dei  Ecclesiae  noslrisque  juhemus  atque  om-  G  temPore  aspicientibus,  ahhinc  in  futurum  in  jure  et 


nino  praecipimus,  ut  ubicunque  praedictae  tres  naves 
qua:  per  Ligeris  fluvium,  ut  diximus,  et  percateca 
flumina,  nec  non  el  per  mare  discurrere  videntmr, 
advenerint,  aut  aliquem  accessum  habuerint,  nul- 
lum  teloneum,  aul  ripalicum  a,  aut  pontatictim  b, 
aut  salutaticum  c ,  aut  nullum  censum  vel  redhibi- 
tionem  ab  ipsis  aut  ab  hominibus,  qui  eas  praevi- 
dere  debent,  accipere  aut  exaclare  praesumant  , 
scd  liceal  ipsis  hominibus  qui  eas  pra:videre  debent, 
pacifice  discurrcrc ,  et  negotia  sua  lihere  pera- 
gere ,  et  ad  quascuiique  civilales ,  castelia  aut 
portus  ,  villas  vel  loca  accessum  habuerint ,  aut 
aliquid  mercati  fuerint  aut  vendiderint,  nullain  in- 
quietudinem  aut  detentionem  aut  contrarietatem  ab 
aliquo  paliantur  :  sed,  sicut  diximus,  cum  omni  se-  D 
curitate  et  tranquillilale  liceat  et  bomines  qui  eas 
prxvident,  in  quamlibet  partera  ire  et  redire  :  et 
nihil  ab  eis  prorsus,  ut  dictum  est,  a  quoiibet  flde- 
lium  nostrorum  exigalur.  Et  ut  ha:c  auctoritas  prae- 
ceptionis  nostrae  lirmior  habeatur,  et  a  Cdelibus 
sanclae  Dei  Ecclesiae  et  nostris  diligentius  conserve- 
tur,  annuli  nostri  impressione  eam  jussimus  assi- 
gnari. 

a  Ripaticum,  ttroit  de  rivnge,  erat  tributum,  quod 
solvebalur  in  ripis,  vel  pro  aggeribus  riparum 
tuendis,  vel  pro  mercibus  qu;e  in  ripis  exponeban- 
tur,  \el  etiam  pro  facultate  lerendi  ripas  ad  subve- 
hendas  navienlas. 

1  Pontaticum,  pontuge,  erat  veciigal  pontiuni  vel 


polestate  praediclae  ecclesi*  et  reclorum  c>s  con- 
sistat:  ita  videlicet,  ut  quidquid  rectores  et  ministri 
raemoralae  ccclesise  ob  utilitatem  et  profeclum 
ejus  canonice  ordinare  atque  disponcre  voluerint, 
libero  in  omnibus  perfruanlur  arbitrio  faciendi  quid- 
quid  elegerint.  Et  ut  hasc  auctoritas  largitionis  no- 
strac  lirmior  habeatur,  et  per  futura  tempora  melius 
conservetur,  manibus  propriis  subter  lirmavimus, 
et  annuli  nostri  impressione  assignari  jussi- 
mus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Signum  Lolharii  serenissimi  Augusti. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Fridogisi  reco- 
gnovit. 

Data  iii  Idtis  Novembris,  anno  Cbristo  propitio  17 
domni  imperatoris  Ludovici  serenissimi,  el  Lolharii 
Augnsti  9.  Aetum  Niumaga  palalio  regio  iu  Dei  no- 
mine  feliciter.  Amen. 

CLVI. 

PRO   HONASTERIO    SITIIH  NSI. 

(Anno  830.) 
[Apud  Mabill.,  de  Re  diplomat.,  pag.  632.] 
In  nomine  Domini  Dei  et  Salvaloris  nostri  Jesu 

telonium  nayium  quae  sub  pnntibus  transibant. 

c  Salntaticum,  droil  d'heureux  abord,  erat  jus 
exigondi  salutes,  sive  xenia  vel  prae-tationes,  quas 
fiebant  ulira  debitum  censum  aut  debitam  pnesu- 
tionem. 


1191 


LCDOVICI  1  COGNOMENTO  Pll 


1192 


Chrisii,  Ludoviciis  divina  ordinanle  providemia  im-  A  tam  Ingenuos  quam  et  scrvos,  distriugcndos,  nec 


perator  Auguslus. 

Cum  locis  divino  cullui  mancipalis  ob  divinae  ser- 
vilutis  aruorem  opem  congruam  ferinius  ,  cl  impe 
rialem  morem  decenter  implemus  ,  et  id  nobis  pro- 
fulurum  ad  aHernae  rcmunerationis  praunia  capes- 
senda  veraciler  credimus.  Idcirco  noium  esse  volu- 
mus  omnibus  lidelibus  sanctse  Dei  Ecclesiae  et  no- 
slris  ,  prajsenlibus  scilicet  ct  futuris,  quia  monaclii 
ex  monastorio  Sitliiu  ,  quod  est  situm  in  pago  Tai 
vavvinse ,  constriictum  in  honore  sancta:  Dci  gcni- 
tricis  semperque  virginis  Marke  et  beatorum  apo- 
stolorum  1'eln  et  Pauli ,  in  quo  corpora  healormn 
confessorum  Christi  Audomari  et  Berlini  requie- 
scunl ;  ubi  etiam  praesenti  tempore  vir  venerabilis 


ullas  rcdbibitioncs  aut  illicilas  occasiones  requiren- 
das^  ullo  unquain  tempore  ingrcdi  audeat,  vel  ea  qu;e 
supra  memorala  sunt  penitus  cxaclare  pracsuitwl  : 
scd  liceat  niemorato  abhati  suisque  succ.cssoribns 
rcs  prccdloti  monasterii,  vel  sicut  in  pracepto  domni 
cl  genitoris  nostri  continetur  ,  cum  omnes  fredos  et 
bannos  sibi  concessos  sub  immunitatis  nostrac  defen- 
sione  quicto  ordme  possidere  quatenus  ipsos  servos 
Dei ,  qui  ibidcm  Dco  famulantur,  pro  nobis  et  prole 
nostra.  vcl  eliam  pro  slabililalc  lotins  imperii  noslri 
a  Deo  nobis  concessi  atqne  conscrvandi ,  jugitcr  Do- 
mini  misericordiam  exorare.  dclectet.  Et  ut  ha;c 
auctorilas  noslris  futurisque  temporibus  Domino 
protcgenlc  valeat  uiconvulsa  inanere,  manu  propria 


Fridugisus  auctore  Deo  abbas  prajest  :   obtulerunt  1$  subtereain  Grmavimus,  et  annuli  nostri  inipressione 
oblutibus  nostris  auctorilatem  immunitatis  domni  et      signari  jussinius . 


genitoris  nostri  Caroli,  bonae  memoricc  seronissimi 
imperatoris,  in  qua  continebatur  insertum  quod  non 
solum  ipse ,  verum  etiam  ct  antccessores  ejus , 
priores  regcs  vidclicct  Francorum  ,  prsedictum 
nionasterium  ob  amorem  Dei,  tranquillilatcinque 
fralrum  ibidem  consistentium ,  semper  sub  plenis- 
sima  defensione  et  immunitatis  tuilione  habnissent : 
sed  pro  firmitatis  stadio  poslulaverunt  ut  non  solum 
paternum  sen  prsedecessorum  nostrorum  regum  mo- 
rem  scquentes,  liujuscemodi  nostrae  auelorilaiis 
praeeeptum  erga  ipsum  monaslerium  immunitalis 
alque  tuitionis  gratia  lieri  juberemus,  scd  etiam 
percenseremus  ut  omnes  cellas  et  villas  seu  caeteras 


Signum  Ludovici  serenissiini  imperatoris. 
Durandus  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  recognovi 
ct  subscripsi. 

CLVII. 

PRO  UONASTERIO  PRUMIENSI. 

( Annv  851.) 

[Apud  Marlen.  ampliss.  Colt.,  1. 1,  p.  85,  ex  charlario 

Prumiensi.j 

In  iiominc  Domini  Dei  ct  Salvaloris  nostri  Jesu 

Cbristi,  Ludovicus  divina  ordinantc  providentia  im- 

pcrator  Augustus 

Si  euim  ea  qua:  lideles  imperii  nosiri  pro  eorum 
opportunilatibus  inler    sc   cominulaverint,  nostris 


possessiones  prccdicti  monasierii  sanctae  Mariae  et  C  confirmamusedictis,  impcrialein  exercemus  consue- 


sancti  Petri  el  Pauli  ,  alque  beatorum  Audomari  et 
Bertini  ,  quse  in  quibuslibet  pagis  el  territoriis  in- 
fra  ditionem  imperii  nostri  constant ,  nullus  succe- 
dentiuin  nostrorum  dividere ,  aut  in  alios  usus  con- 
vertere  proesumeret ;  et  ut  familia  ejusdem  mcna- 
slerii  nullis  quibuslibet  hominibus  foderum  daret. 
Quorum  petitior.ibiis  libenter  acquievimus,  et  ita 
concedimus,  atque  per  hunc  praeceplum  in  omnibns 
coiifirmaraus.  El  ideo  successores  nostros  admone- 
mus  ut  sicut  nos  pnedicto  monasterio  sanctae  Mari* 
et  sancli  Petricl  Pauli  atque  beatorum  Christi  eon- 
fessorum  Audomari  et  Bertini  concessimus,  ita  illi 
ralum  et  stabile  permanere  permittant ;  ut  uullam 
divisionem  in  monasteriis  aut  cellis,  vel  viilis,  seu 
caeteris  posscssionibus ,  in  quibuslibet  pagis  aut  ter- 
riloriis  consistant ,  faciant  aut  facere  permittant , 
aul  in  alios  usiis  ipsas  res  retorqueant.  Sed  et  hoc 
per  bos  imperiales  apices  sancimus  atque  decerni- 
inus  ut  nullus  judex  publicus  ,  aut  quislibet  ex  ju- 
diciaria  potestate  in  ecclesias  aut  loca,  vel  agros 
seu  reliquas  possessii.ncs  memorati  monasterii  quas 
moderno  tempore  in  quibuslibet  pagis  et  lerritoriis 
iiifra  ditionem  imperii  noslri  jusie  et  legaliter  pos- 
sidel,  atque  deinceps  injure  ipsius  sancti  loci  volue- 
rit  divina  pietas  augere ,  ad  causas  judiciario  more 
audiendas ,  vel  freda  cxigenda  ,  aul  mansiones  vel 
paratas  faciendas  ,  aut  foderum  exigendum,  aut  fide- 
jussores  lollendos  ,   aut  homines  ipsius  monasleiii , 


ludinem,  et  boc  in  poslmodum  jure  firmissimo  man- 
surum  esse  voluinus.  ldcirco  noverit  oninium  ide- 
iium  nostrorum,  pnesentium  scilicet  et  fulurorum, 
industria,  quia  vir  venerabilis  Marcoardus  ex  mona- 
sterio  nostro  Prumia  abbas,  suggessit  serenilali 
nostrx  eo  quod  cuin  quodam  honiine  nomine  Liu- 
doldo  el  conjiige  sua;  Irmbirgain  ,  de  quibusdam  re- 
bus  et  mancipiis  pro  communi  ulilitaleetcoiiipendio 
inter  se  coinmutationem  fecissent.  Dedil  igilur  pra- 
diclusvirvenerabilis  Marcoardus  abbas  perconsensu 
et  conhibentia  fratrum  in  eodem  monaslerio  degen- 
tiuin  prsedicto  Liudoldo  et  conjuge  suae  Irmhirgua?, 
in  pago  Spirense,  in  villa  seu  marca  qux  dicitur 
Mekkimheim,  occlesiam  unam  cum  atrio.  curte  et 
casa,  simul  cura  diversis  mansionibus  per  circuilti, 
cum  mancipiis  ibidcm  commanenlibus,  quoriim  htcc 
sunt  iiomina,  Griinbertum  ,  Botgildum  ,  iHgirion  , 
Liudbirgam,  Diularium,  Wolfariom,  Willeniannuin, 
Kicbertum,  Ricbaldum;  et  de  lerra  arahili  jornales 
xcv,  de  vineis  jornales  iv  et  diniidium,  de  prato  uhi 
possuot  colligi  feno,  carrailes  vi ;  ei  in  alio  loco  in 
villa  scii  marca  quae  dicilur  Fridolvesheim  curtilem, 
et  de  terra  arabili  jomales  lxxiii,  de  prato  ad  oara- 
das  vi  :  etiam  et  in  marka  Wakkenheim  de  viricis 
inler  totum  jornales  v  et  pratum  unum  qui  conjaoei 
mter  Altripio  et  Geginheim  ad  illuni  pontum  qnerii 
Reginhardus  et  Ekkibaldus  babuerunt  in  beneficium 
cum  tenninis  el  laterationibus  earum,  quemadmo 


4193  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  1194 

dum   in  cisdem   comrautaiionihus   coniinciur.   F.i  A  lempore  Pippini  avi  nosiii  quamdam  silvam  qux 
ccontra  in  compcnsalionc  liarum  rcrum  dedil  mc- 


moralns  LuidolJiis  ct  conjux  sua  Irmbirga  jam  dicto 
Marcoardo  abbali  ad  partcm  monasterii  sui  S.  Sal- 
vatoris  Prumiacensi,  vel  rectorum  in  eodem  mona- 
sterio  per  lempora  degentium,  rcs  corum  proprias 
sitas  in  pago  Caroasco,  iu  villa  qux  dicitur  Huosa, 
quaiUumcunque  in  prxdicta  villa  vel  marca  ipsius 
villx  prxscnii  tempore  habcre  visi  sunt,  ct  sui  juris 
alque  posscssiouis  in  eorum  prnprio  fuit,  cum  domi- 
bus,  ajdificiis,  mancipiis  dcsuper  cotnmanentibus, 
qiiortim  hxc  suiil  noiliina  Wulger,  Wolfgoz,  Rac- 
cholf,  Lanlfiid,  Wicbolt,  Bcringer,  Roduin,  Wala- 
burc,  Adafolt,  Gomalint,  Steingarl,  Litttgart ,  Ri- 
colf,  Willolf,  Wieldrud,  Reginfrid,  Irmfrid,  Guolrat, 


conjungilur  ad  Silvam  nostram.qux  dicilur  Colum- 
)>arias,a  prxdicla  cellula  abslra\issct  cl  (isco  noslro 
sociassct.  Cujus  nos  rci  veritalem  cupicntes  scirc, 
direximus  missum  noslrum  Haganum  vasallum,  qui 
hanc  causnm  in  nostra  cleemosyna  invesligasset  et 
nobis  reuunliasset.  Qui  jussioncra  noslram  explens, 
sicut  nobis  renunliavit,  invenil  per  legem  et  jusli- 
tiain  jam  dictam  silvain  ad  supra  diclam  cell.im  le- 
gibus  pertincrc  cl  perforiiam  cxindeablatam  fuiss''. 
Et  dum  nobis  prxdietus  vasallus  iia  rcnunliarci , 
placuil  scrcnilali  nosltx  ,  ob  inercedis  nostrx  au- 
gmentum  et  xlernx  retributionis  fructum,  pi-xdi- 
clam  silvam  cellulx  S.  Petri  superius  nominatx  prac- 
senlialiter  rcddere,  et  super  hanc  redditionem  bos 


Berachtt  at,  Hildral,  llordrat,  Liuifi id,  Liutran,  llil-  B  noslros  imperiales  apices  fieri :  per  quos  praecipimus 

digarl,  Thiatgoz,  Nilran,  Gundila,  Zeiza ,  Liutmun , 

Berahlran.Rcginfrid,  Liofgunt.Adalilrud,  Rimidru  I, 

Berahgunt,  cum  pralis,  silvis,  pascuis,  stirpis,  aquis, 

aquarumve  decursibus,  omnia  et  cx  omnibus,  tntiun 

etadintegrumvcl  inexquisitum  pcrpciualiter  prx- 

diclo  monastcrio  ad  habendum  iraiiderunt.  Unde  et 

duas  commutalio  es  pari  lcnorc  eonscriptas,  mani- 

busque  bonorum  hominiim  roboralas  se  prx  mani- 

bus  habere  professus  est.  Sed  pro  iutegra  firmilale 

peliit  celsitudini  noslrx  ul  ipsas  commutationes  de- 

nuo  per  nostrx  mansuctudinis  prxceptum  plenius  in 

Dei  noniinc  conlirmare  deberemus,  cujus  petitioni 

denegare  noluiiuus ;   sed  sicut  unicuiqiie  lidelimn 

nostrorum  justc  pelcnlium,  ila  nos  illi  concessisse 

atque  in  omnibus  confirmasse  cognoscitc.  Prxcipien 

tes  ergo  jiibemus  utquidquid  pars  juste  el  rationabi- 

liter  alteri  contulit,  ita  deinceps  per  hanc   nostram 

auctoritatcm  jure  fumissinio  tencal  alquc  possidcat, 

vel  quidquid  exindc  facerc  voluerit,  libero  in  onini- 

bus  perfruatur   arbitrio  faciendi  quidquid  clegerit. 

Etut  hxc  auctoritas  confirmationisnostrx  per  curri- 

cula  annoi  um  inviolabilcm  atqiic  iiiconvulsamobtineat 

firmilateni, deannulo nostro  subter  jussimus sigillaii. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Fridugisi  recognovi. 

Data  vii  Idus  Januarii,  anno,  Christo  propitio,  17 
imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti  et  Lothaiii 
9,  indictionc  9.  Actum  Aquisgrani  palalio  rcgio,  in 
Dei  noniinc  lelicitcr.  Auien. 
CLMII. 

PRO  CELLA   DE    BAMSIACO    MO.NASTERIO  EI.NONENSI  SUB- 
JI.ifA    IN    DIOECESI     LADDUHEEiSI. 

(Anno  831.) 

lApud  Mabill. ,  Act.  ord.  S.  Bened. ,  part.  i,  sxc.  iv, 

pag.  C7.] 

In  nomine  Dei  et  Salvaloris  nostri  Jesu  Christi, 
Ludovicus,  divina  ordinantc  providentia,  imperator 
Augustus. 

Omnibus  fidelibus  sanctx  Dei  Ecclesiae  ct  nosiris, 
pnesenlibus  scilicct  ct  fuiuris.nolum  sil  quia  fidelis 
nosler  Lco ,  qui  celliilam  qux  dicitur  Barisiacus, 
qux  est  constructa  in  honore  sancti  Peiri  principis 
apostolorum,  largilionis  nostrx  habcns,  queslus  csl 
eo  quod  major  dc  fisco  Barisiaco  per  fortiam  [vim] 
1'atbol.  CIV. 


atquejubemus  ut  nullus  quilibet  parle  fisci  noslri 
eamdcm  silvam  de  jam  dicla  ccllula  abslrahere  aul 
minuere,  aut  ullam  calumniam  prxnominata;  cellulx 
facerc  vel  ingerere  prxsumal ;  sed  sicul  a  nobis  red- 
dilum  alque  per  hanc  nostram  aucloiilatem  conlir- 
matum  est ,  ila  perpemis  temporibus  maneal  incon- 
viilsum.  Et  ut  hxc  auctoritas  reddilionis  nostrx  fir- 
mior  habealur,  et  pcr  futura  tenipora  uiclius  con- 
servelur,  dc  noslro  annulo  subtcr  jussimus  sigillari. 

Durandus  diaconus  ad  vicem  Fiidugisi. 

Dala  xv  Kal.  Februarii,  anno,  Christo  propitio,  17 
imperii  domni  Ludovici  serenissimi  imperatoris  et 
Lolbarii  Augusli  8,  indictionc  9.  Aclum  Aquisgrani 
e  p  palatio  rcgio  in  Dci  nomine  feliciter. 
CLIX. 

TRO  MONASTERIO  SANCTI    ANDREjE  V1E.NNF.NSIS. 

(Anno  831.) 

[Ex  chartulario  ecclesix  Viennensis  ,  apud  Baluz. 

Capit.,  t.  II,  p.  1438.] 

lo  nomine  Douiini  Dei  ct  Salvatoris  nostri  Jcsu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinanle  providentia, 
imperalor  Augustus. 

Si  sacerdotum  ac  scrvorum  Dei  petitiones,  quas 
nobis  pro  suis  nccessitatibus  innoluerinl,  ad  eOe- 
ctum  perducimus,  non  solum  consuetudinem  regiam 
exercemus  ,  verum  etiam  ad  beatitudiuem  retribu- 
tionis  profuturum  confidimus.  Proindc  comperiat 
omnium  fidelium  nostrorum  induslria,  prxscntium 
jj  sciliccl  et  fiilurorum  ,  qualiter  vir  venerabilis  Ber- 
nardus,  Viennensis  Ecclesix  prxsul,  veniens  ad  no- 
stram  serenilalem  detulit  nobis  astrumenta  charta- 
i-ii i ii  per  qux  Anscmundus  et  conjux  sua  Ansleu- 
bana  ct  filia  eorum  Rcmila  vocabulo  Eugenia  mona- 
slerium  sancli  Andrcx  subtcrioris  sancto  Mauricio 
condonaverunt  et  tradiderunt ,  alquc  prxdicli  con- 
ditores  ob  lirmitalis  studium  sancto  Lconiano  con  • 

signaverunt,  el  sub  potestate  et  ordinalione 

Episcopi  Ecclesix  Yicunensis  et  successonim  illius 
utili  actione  omni  tempore  maneat.  lusuper  cl  prar- 
cepla  piorum  regum  oslendit,  Tcuderici  scilicet  ct 
Gunlranni,  pcr  qux  ipsi  sanclo  Mauricio  confirma- 
vcrunl  Grmius  ad  habendum.  Sed  prxdictus  Ber- 
nardus  cpiscopus  rctulit  celsitudini  nostrx  ipsuin 
38 


IJ95  LUDOVICI  I  COGNOMENTO  1*11  lltfG 

nionasterium  propler  cupidiuiem  malorum  homi-  A  clorilatem  ficri  juberemus  :   quod  et  nobis  seoun 
Nos   i|imipie      iliim   ejusdem    pclilionem  lieri  placuil  :  per  quam 


num  ab  eailem  Eeclesia  subtraclum 
justam  imo  rationabilem  petilionem  illius  judican- 
les,  restitnimiis  ipsiim  nionaslerium  saucto  Mauricio 
el  Barnardo  illius  loci  episcopo  per  nostrai  auctori- 
tatis  prxceptum  pro  merccde  ei  remedio  animsc  no- 
stra  alque  lotius  imperii  noslri  emoliimenlo ,  ut 
tam  ipse  quani  stiercssores  sui  absque  cujusce  con- 
Iradictione  ipsum  inonasterium  ordinent  atque  dis- 
ponant  secundum  voluntatem  Dei  et  beati  Mauricii 
ab  hodierna  die  et  deinceps,  et  sit  sub  immunitate 
nostra  sicul  el  alix  res  sancli  Mauricii.  Prxcipientes 
ergo  jubemus  ut  niillus  judex  publicus  neque  judi- 
ciaria  polestas  ad  causas  audiendas ,  vel  freda  exi- 
genda,  aut  mansiones  vel  paratas  faciendas,  aut 


prxcipimus  atque  jubemus  ul  nullus  ex  successori- 

bus  ejus vidclicet  ejus.lem   monaslerii   pa- 

troni  nostri  beatissimi  sancti  Martini  qnalibcl  occa- 
sione  de  jure  memorati  monaslcrii  Cormarici  ullo> 
unqiiam  tempore  camdem  villam  abstrahcre,  vel  ali- 
quid  de  his  quoe  ad  cam  juste  pertinent,  nunuere 
pracsumat :  sel  sobomni  integritaie,  sicut  a  memo- 
rato  venerabili  Fridtigiso  ad  idein  niouaslerium  tra- 
dita  ac  delaia  fuit,  perpelua  stabililate  in  ejus  jure 
consistat.  Et  quidquid  abbates  el  fratres  ac  agentes 
ejusdem  monaslerii  de  eisdcm  vcl  in  eisdem  rebus 
jure  ecclesiaslico  faceredecreverinl,  libero  in  omni- 
bus  perfruantur  arbitrio  faciendi.  El  ut  bxc  auclo- 


fidejussores  tollendo3 ,  ant  homines  ejusdem  mona-  B  ritas  confirmationis  nostrx  tam   noslris  quam  et 


sterii  tani  ingenuos  quamque  servos,  qui  super  ter- 
ram  ipsius  residere  videnlur ,  distringendos  ,  ncc 
ullas  reilliiliiiioues  requirendasullounqiiam  terapore 
ingredi  audeat ;  et  ipiidquid  inde  fisctis  exactarc  po- 
terit,  totum  pro  xterna  remuneratione  eeelesi*  san- 
cli  Mauricii  toncedimus.  Et  ut  hxc  auctoritas  lar- 
gitaiis  nostrre  inviolabilem  obtineat  vigorem,  manu 
propria  subler  fi.nnavim.us  et  annuli  nostri  impres- 
sioue  signari  jussiinus. 

Signum  Ludovici  seremssinii  imperaloris. 

Dala  v  Nonas  Marlias,  anno,  Chrislo  propitio,  18 
domni  Ltidovici  serenissiiui  Augusli ,  indiciionc  0. 
Actum  Aquisgrani  palatio  regio  in  Dei  nomine  feli- 
citer. 

Helisacbar  recognovr. 

CLX. 

PRO   MONASTERIO  CORMARICENSI. 

{Anno  831). 

[Es  charlubrio  S.  Mariini  Turon.,  apiul  D.  Bou- 

quet.,  lom.  VI,  p.  572.] 

In  nomine  Domini  Dci  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
(-hristi,  Ladovicus,  divina  ordinantc  providenlia, 
imperalor  Auguslus. 

Notum  esse  volumus  omnibus  fidelibus  nostris, 
prxsenlibus  scilicel  et  fulitris,  quia  fidelis  noster 
vcnerabilis  Fridugisus  abbas  luouasierii  S.  Martini 
innotttit  mansuetudiui  nostrx  quod  antecessor  suus, 
noiiiine  llerius,  quondaiu  ejusdem  monasterii  abbas, 


futuris  tcmporibus  inviolabilem  el  inconvulsam  obli- 
neat  (irmiiatem,  manu  propria  subtcr  eam  firnia- 
viinus,  et  annuli  nostri  impressione  signari  jussimus. 
Signum  Ludovici  serenissimi  Augusli.' 
Dala  vi  Idus  Martias,  anno.Chrislo  propitio,  18  im- 
perii  domiui  Ludovici  piissimi  Augusti,  indictione  9. 
Actum  Aquisgrani  palaiio  regio  iu  Dei  nomiuc  felici- 
ler.  Amen. 

CLXl. 

PBO    ENPHA.N.0    .ItliVll.  MONASTERIl  VINCENTII  DE  VBL- 
TURNO. 

(Anno  851.) 
[Apud  Chesnium,  Script.  Rer.  Franc.  t.  III,  p.  686.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  Jesu  Chrisli, 
£  Ludovicus,  divina  ordinanle  providentia,  iraperator 
Augustus. 

Omuibus  episcopis,  abbatibus  et  ducibus,  emniti- 
bus,  castaldeis,  actionariis,  vicariis,  ccntenariis  cx- 
terisque  fidelibus  nostris,  prxscnlibus  scilicct  et  fu- 
turis,  noium  sit  quia  venerabilis  Epiphanius  abbas 
■uonaslerii  S.  Vincentii  marlyris  ,  quod  situm  est  in 
lerritorio  Bcnevenlano  super  fluvium  Vuliiiruiun,  per 
legalos  stios  direxit  ad  nos  qiiamdam  confirmatio- 
nein  quam  Lupus  quondam  dtix  monasterio  mcmo- 
rati  S.  Vincenlii  marlyris,  de  quibusdam  casis  in 
Amiterno  et  Savino  fecerat,  necnon  et  quatuor  ju- 
dicala  dc  quibusdam  servis  et  ancillis  ex  viila  Trila, 
qui  se  subtrahere  a  debilo  scrviiio  quasi  per  prx- 


quoddam  monasicrium  ,  cujus  vocabulum  est  Cor-  ..  cepta  ducum  Dilebanlur.  Qux  iu  prxsenlia  Supponi 

:„....        _...,_..     *-._._-.__-    rt....: * " :-■  __¥! _,(_.'       IIM_!._!         ...      »._.____-.• ti 


inaricus,  super  Angerera  fluviitra  a  novo  opere  con- 
slruxerit,  alque  ibi  monachos  sccundura  normam 
sancti  Benedicti  vivere  instituerit,  ubi  prxsenti  tera- 
pore  Jacob  abbas  esse  dignoscitur.  Sed  quia  habila- 
cula  frairuiu  inibi  degenlium  non  secundum  id  quod 
regula  sancii  Benedicti  cxposcebat,  constructa  habe- 
banlur,  eadein  babilacula  idem  ipse  Fridugisus  me- 
lius  et  bonestius  reformavit,  et  ad  decorem  et  ho- 
nestalein  ejusdem  monasterii  ecclesiam  anovoopere 
inibi  construi  fecit ,  et  de  rebus  sancti  Marliui  qux 
sunt  in  Turonico  pago,  id  esi,  de  villa  qux  vocalur 
Mardoui  (Nunc  Brunomium),  eaindem  ecclesiam  do- 
taveril.  Propter  boc  petiit  ac  deprecatus  cst  nos,  ul 
super  ejusmodi  faeto  hanc  noslrx  pra.ceplionis  au- 


comitis,  ac  Benedicli,  Hilpiani,  et  Ansfridi  caslaldo- 
rum  caeterorumque  scabinorum  ,  de  prxdictorum 
hominum  slatu  acla  fuerant.  El  peliit  ut  firmitatis 
gratia  nostrx  coufirmationis  aucloritatem  supcr  ea 
fieri  juberemus.  Cujtis  petitionem  exaudientes,  super 
iiominatam  confirmalionem  ac  judicala  hoc  nostr.c 
conlirinalionis  prxceptnro.  fieri  decreviinus ,  per 
quod  decernimus  atque  juberous  ul  niillus  veslruui, 
aut  successorum  vestrorum  de  memoratis  locis ,  in 
quihus  secundum  memoraiorura.  legalorum  assertin- 
nem  casx  viginti  quatuor,  cum  lolideiii  horainibus 
in  eis  consistenlibus  ,  silx  esse  noscuntur  ,  quorum 
noniina  hxc  sunt  Joannes  ,  Theopo  ,  item  Joannes, 
Corluliis,  Pelrus,   Theodobertus,  Iliso,  Maio,  Ace- 


1107 


DIPLOMAIA  rXCLESlASTlCA. 


IIDS 


pertus,   llisimundus  Roppolus,  Marinus,  Georgius,  A  balur  quod  idcm  domnus  «t  genitor  nostcr  Karolus 


Halo,  Audaclus,  Audebertus  ,  Aitdoaldus,  Hildulfus 
Paulerissi,  Robertus  filius  Marlx ,  cum  Barbano, 
Sico,  Alaysio,  Senepergas,  atque  Gemula.  Ilaec  de 
slatu  piicdictorum  hominuin,  qui,  sicut  dictum  est 
dc  memorata  Trita  villa,  se  a  debilo  servitio  quasi 
pcr  praecepta  ducum  subtrahere  nilebantur,  ad  pri- 
slinum  servilium  revocati  sunt ,  ullain  inquietudi- 
ncm,  aut  contrarietatem  injusle  facere  prsesumat. 
Sed  liceat  agenlihus  et  minisiris  cjusdem  monasterii 
mcmoratas  casas  cum  hominibus  in  eis  consislenli- 
r«s.  KC  servos  qui  ad  mcnioratam  Tritam  villam  per 
3  r'-?i  '.alom  geniloris  nostri  domui  Caroli  pnestan- 
lissinii  impeialoris  ad  debitum  serviliuin  revocaii 
sunt,  (|uielc  possidere,  et  juxta  opporlunitatcm  ct 


pro  emolumento  animic  su;e  eidem  Strazburgensi 
Ecclesia;  conccssisset,  ut  ubicunque  per  civilates  vel 
vicos ,  castclla ,  aut  trajectus,  vel  portus ,  excepto 
Quentowico,  Dorestato,  atqueclusas  d,  homines  me- 
moratx  Ecclesia:  navigio  aut  lerrcno  ,  id  cst,  cum 
carris  et  saumariis  negotiandi  gratia  ircnt  el  rcdi- 
rent,  nullum  teloneum  quisqiiam  reipublica;  admini- 
stralor  ab  eis  exigeret.  Pro  firmitatis  namque  stu- 
dio  petiit  idem  Bernaldus  venerabilis  episcopus,  ut 
paternaj  auctoritati  hanc  nostram  superadderemus 
auctnrilntcin :  cujus  petiiioni  libentissime  annuimus, 
et  hoc  nostrse  auctoritatis  prxccptum  fieri  jussimus, 
per  quod  omnibus  comitibus  «,  vicariis  f,  centena- 
iis  6,  vel  oninibus  rem  publicam  administrantibus 


vlilitatcm  ejusdem  nionasterii  ahsque  cujuslibet  con-  B  scu  cunctis  fidclibus  nostris  pnecipimus ,  ut  nullus 


trarielatis  impedimento  quidquid  dc  eisdem  ,  vel  in 
eisdem  rebus  ct  hominibus  jusle  facere  vel  ordinare 
decrcvcrunt,  libero  in  oinnibus  perfrui  arbilrio  fa- 
cietidi.  Et  ut  b;cc  nostra  conlirmationis  auctoritas 
ab  omnihus  verios  ccrtiusquc  crcdatur,  ac  diligcn- 
tius  conscrvetur,  manu  propria  sublcr  eam  signavi- 
mus,  el  annuli  noslri  iiiiprcssionc  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  screnissimi  impcraloris. 

Data  Kal.  Aprilis,  anno,  Christo  propitio,  18  im- 


vestrum  de  rebus  quas  navigio  aut  tcrreno,  id  est, 
cum  carris  et  saumariis  pcr  regna,  Deo  propitio,  no- 
stra,  homines  ejusdem  Strazburgensis  ccclesix  ne- 
goliandi  gratia  duxerint,  nullum  teloneum  h,  aut  ri- 
paticum,  aut  porlaticum,  aul  ponlalicum,  aut  salu- 
lalicum,  aut  cespitalicum,  aut  rotaticum,  aul  cena 
ticum  ,  aut  pastioncra,  aut  laudaticuin  ,  aut  traba- 
licuni,  aut  pulvcralicum  ,  aut  ullum  occursum ,  vel 
ulluin  censum ,   aut  ullam  redhibitioncm  accipcre, 


perii  domniLudovici  piissimi  Augusti,  indiclionc vel  exaclare  audeat,  aut  hominibus,  qui  eadcm  mer- 


Aclum  in  palalio  regio  in  Dci  nomine.  Amen. 
CLXH. 

PRO   ECCI.ESIA  AnGENTIXENSI 

(Anno  851.) 
^Apud  Grandidier  ,  llisl.  de  iEgtite  dc  Slrasbourg, 

tom.  II ,  pag.  195,  ex  aulographo  archivi  episco- 

palis,  Tabcrnensis  ».| 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvaloris  noslri  Jcsu 
Cbrisli,  Ludovicus,  divina  ordioantcprovidenlia,  im- 
perator  Augustus. 

Notum  igitur  essc  volumus  onmibus  fidelihus  no- 
stris,  pnBsenlibus  scilicet  ct  futuris ,  qnia  vir  vene- 
rabilis  Bernaldus  Stratiburgensis  b  episcopus  adiens 
serenitatem  culminis  nostri  obtulit  obtutibus  nostris 
quaindain  prseceptionis  aucloritalem  domni  et  geni- 
toris  Caroli  praslanlissimi  Augusti  °,  in  qua  conii- 

«  Excerplum  hujuschr.rla?  dederuntGuillimannus 
dc  Episcopis  Argenlin.  pag.  121,  et  Coinlius,  Annal. 


Ecclesiast.  lom.  VIII,  pag.  181.  lntcgram,  sed  men-  n  i0m.  et  col.  ut  supral 

jtnCQm  ll'l  II  liTllllD       I    1      llllilli.  Uielnira       As  ilen^a       *"  „    i^» .. 


cimonia  praevident,  ullaro  inquietudinem,  aut  impc- 
dimentum  facere  prxsumat.  Sed  liceat  eis  pcr  hanc 
noslram  auGtoritatciu  cum  navihus  et  caHeris  vehi- 
culis  absque  ullius  conlrarietale,  vel  iinpedimcnto 
per  universum  impcrium  noslrum,  ubicunque  cis 
ncccssc  fuerit,  libcre  et  secure  ire  et  redire.  Et  si 
aliquas  moras  in  quolibet  loco  fecerint,  aut  mercati 
fuerint,  vel  vendiderint,  nibil  ah  eis  prorsus,  ut  di- 
ctum  est,  tclonei  exigalur.  Et  ul  haec  auctorilas  in- 
violabilem  et  inconvulsam  oblincat  firniitalem,  sigillo 
noslro  subter  cam  jussimus  sigillare.  Hirininmaris 
nolarius  ad  vicem  Fridugisi  recognovi  ftt  subscripsi. 
Data  vin  Idus  Junias ,  anno,  Christo  propitio,  18 
imperii  domni  Ludovici  piissiini  Augusti ,  indiclionc 
nona.  Actum  Ingclinheim  >  palalio  regio,  in  Dci  no- 
mine  ffclicitcr.  Amcn. 

XCVII,  col.  937,  intcr  Opera  Caroli  Magni]. 
.  d  Vide  notas   supradicli   diptomatis  [Patrologia; 


dosam  ,  rclulerunl  La  Guille ,  Histoire  d'Alsace, 
prcuves,  pag.  19,  Bouquetus,  lom.  VI,  pag.  572,  Gal- 
liaChrisliaua,  tom.  V,  instrum.  pag.  462,  et  Sehoep- 
fiiniis ,  Alsat.  diplom.  tom.  I ,  pag.  74.  Referiuius 
corrcctam  ex  ipso  aulographo. 

k  Civitas  Argentoratensis  dicilur  Strazpuruc  in  co- 
dicc  anliquissimo  savuli  oclavi  abbatia;  Wesso-Fon- 
tanae  in  Bavaria,  quem  transcripsit  doclissimus  vir 
Christianus  Fridericus  Pfeffel  inler  Monumenla 
Boica ,  tom.  VU,  p.  376.  Monumenta  Boica  novcm 
volurainibus  in  4°  const  mlia,  et  ex  variis  abbatiarum 
tclrarchix  Monacensis  chartis  et  documentis  conllaia 
cdidit  elecloralis  Boica  Monachii  scicniiarum  Aca- 
dcmia,  cui  nos  electorali  diplomate  de  die  13  Februa- 
rii  1777  fuimus  ascripli.  Gralam  hic  praestiti  honoris 
mentem  publicc  teslificamur. 

*  Allcgatuin  Caroli  Magni  diploma  dc  mense  Dc- 
cenibri  775  exslal  supra,  iiiun.  68  |Patrologke  tomo 


Coinitiim  munus  erat  jus  dicere ,  atque  tributa 
el  vecligalia  colligere,  de  quibus  consule  Schcepfiini 
Alsat.  illust.  tom.  I,  pag.  776. 

'  Vicarii,  sive  vice-comites  priores  comili  asside- 
bant,  et  comite  absente  Judiciis  pra;crant.  Vicaria- 
tus  nomen  in  Occitania  adhucdum  sub  nomine  tii- 
guerks  exstat. 

6  Cenlenarii  erant  judices  inferiores,  qui  per  cen 
tcnam  sive  ceniuin  familias  jus  dicebant.  Sihoepfli 
nus,  Alsat.  illust.  lom.  I,  pag.  791.  Centenarii  apud 
Germanos  vocabantur  hundreler ,  ul  comites  el  vi- 
carii  gravcn  ct  schceffen. 

i»  De  horuin  teloneorum  gcncribus  leganiur  nota; 
diplomatis  pvredicti  Caroli  Magni,  pag.  cil.  cxvn. 

>  Ludovicum  Piuni ,  peracta  Aquisgrani  solemni- 
tate  paschali  anni  831,  adlngelhciin  pervcuisse  lesla- 
lur  Astronoinus  in  Vita  ejusdem  impcratoris,  §  46 


1 100 

Cl.Xlll. 
PBO  MONASTERIO  FAB.IR1F.NBI. 

(.iniio  851.) 

lApud  Grandidier,  ibiJ.  pa«.  I'J7,  ex  aulographo  ab- 

batia:  Fabariensis,  sivt;  Pfeffers  In  Helvelia  ».] 

ln  nomine  Domini  Dci  ct   Salv.iloris  nostri  Jesu 

Christi ,  Ludovicus  ilivina  ordinanlc  clemeuiia  im 

perator  Aiignslus. 

Notum  igitur  esse  volumus  onmibus  fidelibus  pra'- 
sentibus  et  futtiris,  quin  ad  serenilatcm  culminis  no- 
slii  Joanncs  Fabariensis  monaslerii  b,  quod  esl  con- 
slriieluni  in  honorem  sancla:  Mari:e  in  pago  Rhetiae, 
ahbas  tum  monachis  suis  innolult  mansueludini  no- 
Strse  quod  a  quodani  quondam  comile  nomine  Ro 
dericus  infestationes  el  praejudicia  ac  tanta  detri- 


LUDOYICI  I  COG.NOML.YIO  1*11  12  0 

A  loea  perlinenlibus,  dc  potestale  ejusdem  dicti  mona- 
sterii  subtractas  essc  indicaverunt.  Quod  cum  iis- 
dem  niissis  renunliauliluis  ita  vcrum  esse  COgnovis- 
seinus  ,  placuit  nobis  casdcm  res  cidcm  Fabaricnsi 
inonasterio  cum  omni  integrilale  per  hanc  nostras 
eonscriptionis  auclorilatem  restiincre,  per  quamju- 
bentes  deeeininiiis  ut  eastlem  res  in  jure  ipsius  pr;e- 
dicti  monasterii  etim  omni  integritale  consislaht,  ct 
nullus  fidelium  nostrorum  memoralo  Joanni  abbati, 
vel  suecessoribus  ejus  aliqiiod  impedimcnlum  vel 
contrarielalem  in  prsedictis  rebus  facere  pnr.suinat, 
atque  cuiquc  consentiat ,  sed  liccat  cis  easdem  rcs 
quietc  lencrc  ct  possiderc.  Prxcipimus  etiam  onini- 
bus  sanctae  Ecclesiae  fidelibus  ,  prasenlibus  seilicet 
et  fuluiis,   per  hoc  noslrae  auctoiitalis  pra'ceplu:n. 


menta  ipsi  ct  familiae  eorum  pertulissent ,  ut  non  ]j  ut  nultus  judex  publicus,  nec  episcopus,  nec  coincs, 


solum  rebus  quas  ad  pr.cdictum  locum  Deum  timen- 
tcs  homines  pro  remedio  aniniarum  suaruni  inona- 
stcrio  contulerunt ,  cxspoliati  essent,  sed  et  idcni 
ipse  prxnominatus  abbas  pene  omnem  potesiatein 
monasterii  sui  amissam  haberet.  Ad  hanc  causam 
diligenti  examine  invesligamlani ,  nobisquc  renun- 
liandam  missos noslros  r,  Bernolduni  scilicet  vene- 
rabilem  episcopum  Strazburgenscm,  ac  etiam  Gode- 
friJum  saneli  Grcgorii  abbalcm  ,  nec  non  el  Reitia- 
rium  coniitem  deslinavimus.  Illique  secundum 
jussionem    nostram    ad    memoratnm   monasterium 


vcl  quiiibct  ex  judiciaria  potestale  conslilulus,  ali- 
qiiani  poiestatem  exerceat  supra  abbatem  vel  supra 
monachos  prsedicti  monaslerii,  supcr  eorum  causas, 
nec  supra  familias  eorum  intiis  vel  foris  consessas, 
nee  ad  causas  audiendas,  nec  ad  mansionaticos  vel 
paratas  faciendum ,  nec  ullas  redhibiliones  requi- 
renuum  ;  scd  ejtisJem  monaslerii  abbas  pofcstative 
cuni  suis  monachis  ad  illorum  necessarios  usus  res, 
qux  moderno  tempore  ad  prascripium  moiiastcriuni 
hahcre  vidcnlur,  possideat.  Et  ul  haec  nostra  aucto- 
ritas  lirinior  habcatur,  et  per  fulura  tempora  a  fide- 


pervenienles  et  sublili  indagine  invcstigantes  inve-      hbus  veriuscredalur  aediligentius  observetur,  manu 

neruiit  non  soluni,  sicul  superius  dictum  est,  me-      prorirja  snbter  eam  firmavimuset  annuli  nostri  im- 

moratnm  Joannem  abbalem   ininislerium  suura  in      pressione  assignari  jussimus. 

quibusdam  amisisse,  scd  ct  quasdam  res  juris  prae-  Q      Signum  Ludovici  imperaloris  Augusti. 

dicti  monasterii  in  pago  Curwallcnse,  id  cst,  car-         Hirminmaris  notarius  ad  vicem  Fridugisi  reco- 


tein  inNezudre,  alque  colonias  quinque  inZurigOS  et 
Montanioios  cum  omnibus  adjacenliis  suis,  in  eaque 
ecclesiam  Sanctx  Marke  cuni  curticnla  cum  on:ni!us 
ibi  perlinenlibus ,  uec  nonvillam,  qua:  appellatur 
Frastenestum,  ecclesiam  sancti  Sulpitii,  atque  fami- 
liam  cnrticelTam  ciim  omuibus  ad  eam  pertinenlibus, 
vcl  aspicientibus,  curtein  Birn-.enlo  ,  aiquc  lcllurem 
cum  omnibus  rebus  alquc  homiuibus  ad  praediela 


gnovit. 

Dnta  v  Idus  Junii,  anno,  Christo  propitio,  18  im- 
perii  domni  Ludovici  piissimi  Aug':sti ,  indictione 
nona.  A(tuii)  Eugclheiin  palatio,  iu  Dei  nomiiie  feli- 
citer.  Anien. 


apud  Bouquetum,  tom.  VI,  pag.  112.  Ibidem  circa 
Kalendas  Maii  conventum  habuisse ,  quo  veniens 
tiliusLotharius  honorilice  a  patre  susceptus  est,  seri- 
buni  annales  Bertiniani,  apud  Muratorium,  in  Scri- 
ptor.  Ber.  ltalic.  tom.  li,  part.  i,  pag.  520.  De  Cac- 
sareo  Ingelheiniensi  palatio  disseruit  Schoepflinus  in  D 
actis  Academia:  Tbeodoro-Palatinae  Mannhcimensis, 
lom.  I,  pag.  300  et  seq.  Amplissimae  quotpie  grates 
hic  nobis  praeslandaB  sunt  perilluslribus  el  doctissi- 
mis  dictae  Academia:  Tlieodoro-Palaiinae  Mannhci- 
mensis  viris  academicis  ,  quorum  communi  calculo, 
el  ctoralique  diplomate  in  publico  tliei  decima:  Maii 
1777  conventu  inter  socios  exlraordinarios  fuimus 
coopiati. 

*  Hoc  diploma  Mabillon.,  lib.  xxx  Annal.  Benedict  , 
nnm.  CG,  tesiJlur  se  legisse  in  libro  tle  Antiquitati- 
lius  monasterii  Fabariensis,  auetore  Auguslino  Stok- 
lino  Fabariae  abbale,  qui  illud  anno  1628  composue- 
rat.  Sed  illud  nou  retulit  Mabillon. 

1  Fabarium ,  seu  Fabaria ,  Germanice  Pfeffers, 
conditum  fuit  in  honorem  sancta:  virginis  Mariae  Dci 
genitricis.  Fabariensis  abbatia  sua  incrementa  debet 
Heddoni  abbati  Divitis-Augiae,  dein  episcopo  Argen- 


linensi.  Annus  fundationis  dedticendus  est  ex  Chro- 
nico  Hermanni  Contracli,  qui  illam  ponil  ad  anuum 
731.  Monasleriuni  Fabariense ,  tesie  Bruschio,  de 
Episcopat.  Germ.,  tom.  1,  pag.  13,  situm  est  prope 
Rhenum  in  Alpibus  Rhcti.e,  supra  Mariaefclduni. 
Multuin  celebrantur  thermae  Fabarienses  :  catalogum 
scriptorum,  qui  de  iis  scripserunl,  recenset  D.  Ilal- 
ler,  in  krilischen  Verieichnisse  aller  Schriflen,  wel- 
cke  die  Schweiz  bclrcffen,  tom.  II,  pag.  186-209. 

c  Hoe  est  exemplum  niissorum  doininicoruin,  qui 
a  rege  conslituti  erant  ut  in  ducum,  comituui,  caste- 
rorumque  inagistratuum  provincialium  niores  et  acta 
iuquirereit.  rormulas  secundum  quas  judicium  a 
missis  inslitutum  excrcebatur,  cxhibent  chartae  non- 
<iull:e  monasteiii  Sancti  Galli  a  Goldasto  editae,  in 
tom.  II  Scriptor.  Rer.  Alem.,  part.  i,  pag.  55  et  seq. 
Vide  prueslans  opus  Fruncisci  de  Roje  de  missis 
dominicis  anno  1672  impressum.  Exstat  apud  Balu- 
zium,  lom.  1  Capilul.,  col.  653,  et  Bouquelum,  lora. 
VI,  pag.  343,  Ludovici  et  Lotharii  imperatorum  an. 
828  epistoia  encyclica  de  raissis  per  totum  regnum 
railtendis. 


120»  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA 

CLXIY. 

ri\0   TURONENSl    S.    MARTIM   ECCI.F.SU. 

(Anno  831.) 
A'e  Turomnsis  episcopns  dominari   pnvsitmat  apud 
S.  Martimm,  el  itt  fratres  liberam  habeant  (acul- 
laten  etiaendl  abbalis. 


1-202 


[Apml  Mailen.,  Ampl.  C.otl.,  tom.  1,  p.  8(i,  cx  char- 
tario  S.  Marlini.j 

In  noniine  Doniini  Dei  ei  Salvatoris  noslri  Jesu 
Chrisli,  Ludovicus,  divina  ordinanleprovidenlia,  ini- 
perator  Aiigiislus. 

Si  locis  Deo  dicatis  quiddam  honoris  conferimus, 
cl.  Deo  in  eis  ramulaiitium  paeis  et  Iranquillilalis 
curam  gerimiis,  et  ail  minislcrium  suiira  liberius 
cxsequendum  opem  feriinus,  lioc  nobis  procul  dtibio 
ail  slaturo  regni  terrcni  corroborandum,  ct  ail  xter 


A  tione,  ea  lanlum  con  liiioue  prxmissa  ut  quamliu 
Fridegisus  ahbas,  cujus  etiam  consultu  aclum  cst  ul 
lianc  coiifirnnlinncm  fieri  slattie.remus,  memoralum 
monasterium  habuerit ,  nullum  prajudicitim  aut  in- 
quietudinein  de  qiiibiislibet  causis  patiatur.  1'osl 
illius  vero  deccssum  memorati  fratrcs  balieant  fa- 
cultatem  eligendi  dc  ip.is  abbalem,  qucm  optimum 
et  nobilitate  generis,  el  probitate  morum  et  in  scri- 
pluiisemditum  juuicaverinl.  Et  si  talis  inibi,  quoil 
non  optamus,  rcperiri  non  poleril,  tunc  imperiali 
potestati  id  reservaudum  slatuiraus.  Monemus  quo- 
quc  omncs  qui  nobis  in  iniperio  a  Deo  nobis  com- 
misso  successuii'  sunt,  ul  sicut  illorum  slatuta  a 
successoribus  suis  conservari  velint,  ita  in  omnibus 
Iianc  no-tram  constilutionem  perpctuis  temporibus 


ikc  vitx  bcalitudincra  capesscndam  profulurum  esse  B  conservare  sludeant  ad  iliorum  et  nostram  comrau- 


creilimus.  ldcirco  notum  (ieri  vobimus  omnibus  fule- 
libus  saucUe  Dei  Ecclesix  cl  nostris,  prxsenlibus 
scilicet  et  fuluiis,  quia  ad  petilionem  fratrum,  in 
monaslerio  sancti  Martini  confcssoris  Cliristi  alque 
pontilicis  Deo  (ideliter  dcservienlium,  dilccla  conjux 
noslra  Judilh  augusta  nobis  suggessit  per  privile- 
gitim  patris  nostri  domni  Caroli  pije  recordationis 
imperaloris  serenissimi,seu  cxlera  regalia,  ncc  non 
eliam  apostolica  privilegi.i,  quomodo  idem  monaste- 
rium  a  duminalioiie  episcopi  Turonicx  urbis  libe- 
rum  nunc  usque  erat,  qualiterqne  procul  dubio  Ii- 
cenliam  habueril  eligendi  cx  seipso  abbatem  dignis- 
simum,  pctiitque  culmen  digniUtis  nostrx  ul  proplcr 
amorem  et  honorem  Domini  nostri  Jcsu  Chriati,  et  n 
ob  reverentiam  beali  Martini  pnntificis  patroni  nostri 
pecnliaris,  eailem  nostra  auctoritate  imperiali  fir- 
inarc  dignarcmus.  Nos  quoque  ejusdcm  dilectx  con- 
jngis  nostr.r  Judith  salubri  suggestione  commoli  si- 
mul  et  horlatu  ,  atque  intervenlu  venerabilium  no- 
sirorura  ad  boc  perficiendum  commonili ,  hanc  no- 
strx  aucloritatis  confirraationem  memorato  mona- 
sterio  atque  fratribus  in  eodem  Deo  descrvienlibus 
conscripsimus,  ac  dare  decrevimus,  per  quam  con- 
stituimus,  atque  perenniler  firmum  fore  decernimus, 
ut  in  supra  fato  monastcrio,  sive  fralribus,  primus 
episcopus  Turonicx  urbis  non  plus  dominari  prae- 
snmat,  aul  licenliam  dominandi  habeat,  vcl  aliquid 
certe  novi  introducat,  aut  in  vicis  vel  viilis  man.sio- 


neni  salulem.  Et  ut  b:ec  noslrx  auctoiitatis  prxcc- 
ptio  et  constilulio  privilegii  Grmior  habealur,  ct  per 
fuliira  tempora  niclius  conservettir,  manu  propria 
cain  subscripsimus,el  de  bulla  noslra  sublcrsigillari 
jussimus. 

Signiim  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Hirminmaris  notarius  ad  viccm  Fridugisi  reco- 
gnovi. 

Data  vNon.  Novembris.anno,  Chrislopinpilio,  18 
imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti ,  indictionc 
10.  Acliun  Thcodoois  villa  palatio  regio,  in  Dci  no- 
mine  feliciter.  Amen. 

CLXV. 

TRO  VICTORE    EMSr.OPO    CIRIENSI   EJtiSQUE  LCCLESU. 

(Anno  831.) 
[Apud  C.randidier,  Hisl.  de  CEglite  de  Strasb.,  loro. 

II,  p.  !!):),  cx  autographo  tabularii  ecclesix  Cu- 

riensis  °.] 

In  nomine  Doraini  Dci  Salvatoris  Jesu  Chrisli,  Lu- 
dovicus,  divina  ordinante  providentia,  imperator  Au- 
gustus. 

Si  crga  loca  divinis  cullibus  mancipata  propter 
aroorem  Dei  ejusque  in  iisdcm  locis  famulaiilcs  be- 
nelicia  poliora  largimur,  prxmium  apud  Dorainum 
xlernx  rcmunerationis  impcndi  non  difiidimus.  Igi- 
tur  notuin  esse  volumus  cunclis  fidelibus  noslris, 
prxsentibusscilicetel  futiiris,  quia  vir  vonerabilis  Yi- 
ctor  sanctxCiiriensiseccIesixcj>isenpusbqu:r  constat 


naticos  aceipiat,  seu  quicunque  nrbis  ejusdem  suc-  p  esse  construcla  in  honorc  sanclx  Mariac  sempervirgi- 


cessor  exstilerit,  quam  prxdecessores  sui  tempore 
rjusdcin  genitoris  nostri  domni  Caroli.siveavi  nostti 
gloriosi  Pippini  regis  fecerunt.  scd  sub  ipso  eodcm- 
que  modo  charilalis  sive  dileclionis  cum  jaui  ine- 
moralis  fratribus  in  Deo  vivat,  absque  qualibet  uo- 
vitatis  molcsiia.  Simililer  sine  dubio  statuimus  at- 
que  perpetuo  firmissimum  esse  volumus,  ut  memo 
rali  monaslerii  fratres  liccntiam  habcant  de  seipsis 
eligendi  abbateni,  qui  eis  pneessc  ct  prodcssc  possil 
in  omni  moruin  honestate  ct  Scriplurariim  crudi- 

0  Diploma  hoc  anecdottim  coinmnnicavil  Domi- 
nusde  Jostex  ipso  autoerapho  descriptum. 

h  Inde  patct  crrov  ;Egidii  Tschudii,  Gallix  Co- 
malx  lib.  li,  parl.  i,  cap.  9,  pag.  316,  et  Joaticis  Ja- 


nis,  missapeiitionedeprecatiiscsiiios.ut  eamdem  se- 
<lem  suam  cum  omnilms  ad  se  jusle  et  legaliler  nio- 
derno  tcmpore  perlincntibus  vel  aspieientibus  sub 
nostra  luilioncet  immunitalis  ilefiMisioiie  cum  rebus 
et  mancipiis  conslilueremus ;  quod  ita  et  fecisseom- 
liium  nostrorum  eognoscat  induslria.  Prxcipientes 
ergo  jubemus  ut  nullus  judex  publicus,  vel  quislibet 
ex  judiciaria  polestale  in  ecclesias ,  aut  loca ,  vel 
agros ,  scu  reliquas  pessessiones  memoratx  ecclesix, 
qtias  moderno  lcmpore  in  pago  Ctiriensi  videiicet, 

cobi  Leu,  Ilelvciischcs  Lexicon,  tom.  V,  pag.  263, 
qui  inortcni  ejusdem  Victoris  ud  aunum  825  assi- 
guant. 


1203  LLDOViCI  I  COGNOMENTO  Pll  120  > 

ct  Alsaccnsi,  ct  in  ducatu  Alamannico,  nec  in  lioc  A  siico  lenerent  atque  possiderent,  lios  imperiales  api- 
quod  pcr  uoslra;  conscriptionis  aucloritatem  eidem 


ccclesioe  reddidimus  a,  ad  illud  quod  nunc  justc  ct 
legaliier  memorata  ecclesia  tenet  el  possidet,  vel  ea 
qu;u  deinceps  jure  ipsius  divina  pielas  augeri  volue- 
rit,  ad  causas  judiciario  modo  audiendas,  vel  freda, 
aut  tributa  exigeuda,  vcl  paralas  faciemlas,  aut  lidc- 
jussores  lollendos,  aut  liomines  ipsius  eeclesia;  su- 
per  tcrram  ipsiuscoininauentes  injiisledislriugendos, 
aut  ullas  redhibitiones,  aut  illicitas  occasiones  ullis 
lemporibus  ingredi  audeat,  neve  bona  qune  supra 
nieiuorata  suni,  pcuitus  exigere  pnesumat;  sed  li- 
ceat.  mcmoralo  prsesuli  suisque  successoribus  res 
prxdicUB  ecclesia:,  cum  omnibus  ad  eam  juste  pcr- 
(iaenlibus  vel  aspicicntibus,  remota  loliiisjudiciait.n 


ces  lieri  jussimus,  per  quos  dcccrnimiis  atquc  sanci- 
mus  ut  ipsum  vicum  ct  res  quas  ibidcm  hactenus 
praescriplus  Abbo  habuilct  ad  cumdem  vicum  atquc 
ad  easdcm  ecclcsias,  qua;  ilii  fuerunl  djcatie  in  hono- 
rem  et  vcneraliom  m  sancli  Andrea;  apostoli  et  san- 
cli  Komani  Marlyris,  pertinenl,  ita  rectores  suprano- 
iiiimiij'  sedis  teneaut  alque  possideanl  sicut  cxtcras 
res  qux  ad  supradiclum  episcopium  pcrliiicnt,  cl 
faciant  exinde  quidquid  elegerint  jure  ecclcsiaslico. 
1 .1  ut  Ii.it  auctoritas  conGrmationis  uostra:  per  fu- 
lura  tempora  inviolabilem  atque  inconvulsam  obti- 
neat  finnitatem,  annuli  noslri  imprcssionc  signari 
itissimus. 

Ourandus  diacouus  ad  viccm  Fridarii  [Fridugisi] 


potestal°s  inquietudiue,  lenere  ct  possidere,  quatenus  B  recognovit. 


cum  congregalione  sibi  commissa  pro  nobis,  conjuge 
prolequc  noslra  atque  lolius  imperii  nostri  a  Deo  no- 
bis  collati  Douiini  misericonliam  attenlius  cxorare 
delectet.  Et  ut  haec  auctoritas  inviolabilem  et  incon- 
vulsain  nostris  el  futuris  temporibus  obtineat  lirmi- 
tatein,  nianu  propria  subter  eam  firmavimus,  et  an- 
nuli  noslri  impressione  signari  jussimus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  Augusti. 

Data  v  Idiis  Junii,  anuo,  Chrislo  propitio,  18  im- 
perii  domni  I.udovici  piissimi  Augusti,  indictionc 
liona.  Actum  (ugclinheini,  in  Dei  nomine  felicitcr. 
Ainen. 

CLXVI. 

DE    VICO   QlJl    DICITIR    ErAOMS    IN    DIUECESI    VIENNENSI. 

(.4;mo  831.)  ( 

[Apud  Baluz.,  Capitul.,  tom.  II,  pag.  1-433.] 

In  nomine  Domini  Dci  et  Salvatoris  noslri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinantc,  providcntia  im- 
perator  Augiislus. 

Si  crga  loca  divinis  cullibus  mancipala  ob  amorem 
Dei  [sanetorum]  eorunique  rcvercntiam  benclicia 
opportuna  largimur,  id  nobis  procul  dubio  ad  xlcrna; 
rctribiilionis  prsemia  capessenda  piofuturum  liquido 
crediiuus.  ld<  irco  noium  cssc  volumus  cunclis  lide- 
libus  sancUe  Dei  Ecclesiac  ct  nostris,  pracscnlibus  sci- 
liccl  et  futuris,  qnia  sponianea  voluntale  adiens  se- 
renilatem  culiuinis  nostri  vir  illuslris  Abbo  comcs, 
qui  et  vicum  qui  dieitur  Epaonis,  qui  erat  ex  ralionc 
Sancti  Mauricii  ex  episcopatu  Vicnncnsi,  ubi  nuiic 


Data  v  Nonas  Mariias,  anno,  Christo  propitio,  18 
imperii  domni  Ludovici  serenissimi  Augusli,  indi- 
ctione  8.  Actum  Aquisgrani  palatio  regio  in  Cbrisli 
nomine  felicilcr.  Amcn. 

CLXVIL 

PRO    DERVENSI    MONASTERIO. 

(Amw  832.) 

[Apud  Mabill.,  Anuat.  ord.  S.  Bened..  lom.  II,  pag. 

737,  ex  chartario  Dervensi.  ] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  noslri  Jesu 
Chrisli.Ludovicus,  divina  ordinante.providenlia  im- 
perator  Augustus. 

Si  locum  quo  olim  monastieus  ordo  vigucral ,  in 
auiificiis  relcvari ,  et  eamdcm  vitam  monaslicam 
reformari  facimus ,  et  liberalilatis  nosirae  muncre 
de  benefuiis  a  Dco  nobis  collatis  cidcm  loco,  uude 
scrvi  Dei  inibi  consislenles  in  hanc  mortalcm  viiam 
aliquod  subsidium  habcrc  valeant,  aliquil  conferi- 
mus,  id  nobisetad  hanr.  transitoriam  vitam  feliciler 
pcragcndam  ,  et  ad  aHcrnam  perpclualitrr  obtincu- 
dam  profulurum  liquido  crcdimus.  Idcirco  nosse  vo- 
liimus  omnium  fidclium  nostrorum,  tain  prascnlium 
quam  et  futurorum,  industriie,  qualiter  Haudo  venc- 
rabilis  abbas  monasterii  cujus  vocabulum  cst  Ders, 
quod  conslal  esse  construclum  in  pago  Pertense  su- 
per  fluvium  Viera  ,  quod  olim  vocabatur  Puieolus, 
ci  dicalum  iu  honore  sancti  Petri  principis  apostolo- 
i  iiin  ,  ac  sancti  Bercharii,  cujus  corpus  ibidem  re- 
quiescit;   quique  idein  ipsum  monastcrium  a  novo 


auclore  Deo  Bernardus  arcbiepiscopus  procsul  esse  ])  opcre  construxerat ,  et  monachos  sub  regula  sancli 


dignoseitur,  bencliciario  muncre  ex  noslra  largilione 
habebat,  ubi  crant  ecclesix  destruct;cet  discooperLe, 
quanim  snnt  vocabula  sancti  Andreae  apostoli  ct 
sancli  Bomani  inarlyris,  precibns  quibus  valuit  no- 
stram  obsecravit  clcmentiam  ...  qiianluiiicumque  ipsc 

ibi  ex  beneficio ccclcsi;e  sancti  Mauricii  Vien- 

nensis  redderemus.    Qrod  ita fidelium  no- 

slrorum  cognoscat  industria.  Pro  firmitatis  vero 
s-tudio,  ut  lioc  quod  supradictus  Abbo  in  supradiclo 
vico  habebat,  et  nos  ad  cjus  deprecationem  sa>pe 
diclo  Bi-rnardo  archiepiscopo  imo  ejus  sanctas  sedi 
reddidimus,  reclores  eoruin  pcrpcluo  jure  ecclcsia- 


Itenedicti  vitam  degentes  collocaverat ;  nostram 
adiens  serenilalein ,  innoliiil  mansuetudini  nostra; 
quod  eadem  monastica  vita  penitus  in  codcm  loco 
abolita  esscl,  el  in  canouicuiu  ordinem  transicral  : 
petiiique  ac  supplici  poslulalione  deprecalus  esl  ul 
nostra  auctoritale  eamdem  monasticam  vitain  rcfor- 
mari,  et  habitacula  ad  hanc  vilam  congrua  refi- 
cicndo  aptari  permittcrcmiis.  Cui ,  sicut  digmim 
cral,  gratias  egimus,  et  ea  qu;c  dcprecabatur  ei  fieri 
pcnnisiinus.  Insuperet  ut  hoc  quod  i.lem  ipsc  depre- 
cabatur  melius  peragerc,  et  servi  Dei  qui  inibi  de- 
gere  constituti  et  constitucndi  erunl ,  aliquod  sub- 


Vidc  supra  diploma  Ludovici  inp'raloris  pro  co'cm  Victore  Curiensi  cpiscopo  anui  8"25. 


1205 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 


1205 


siiliuin  ex  noslra  laigilione  habentes  libentius  Dco  A  quamque  idem  Abbo  comes  liactcnus  in  bcncfn  io 


scrvire  potuissenl,  complacuil  nobis  pro  mercedis 
nostrae  augracnto  ct  aelerna;  retributionis  fructu 
quasdam  res  noslra  proprietatis ,  sitas  in  comitalu 
Dreonense,  id  csl  villam  ac  beneflcium  illud  eujus 
vocabulum  esl  Dodiniaca-curtis,  habentera  mansos 
duodecim ,  qiiam  baclenus  vassallus  noster  ,  nomine 
Ilisimbertus,  nosira  largilione  in  beneficium  ha- 
btiisse  dignoscilur,  cum  omni  integritate,  id  est 
cuin  mancipiis  utriusque  scxus,  cum  domibus,  a-di- 
ficiis  ,  ecclesiis  ,  terris  cultis  et  incultis  ,  silvolis  , 
pralis,  pascuis,  aquis  aquarumve  dccursibus,  mo- 
lendino ,  vcl  quidquid  ad  tleiioniiuatam  villam  juste 
et  Iegaliter  pertinere  dignoscitur  ,  el  noslri  juris  ac 
possessionis  in  re  proprietatis  est,  totum  et  ad  inte- 


babebat;  sed  quoniam  eadem  piscalio  atque  absquc 
familiis,  qua;  ad  ejus  provisionein  depulala;  fuerunl, 
fratribtis  prxdicli  coenobii  non  admodum  ulilis  esse 
poterat,  idcirco  trigitila  duas  familias,  et  quidquid 
ad  eam  piscationem  perlinens  soepe  dictus  Abbo  in 
beneficio  habuit,  totura  ct  ex  intcgro  in  proprietaleni 
jam  tlicti  monasterii  conccdimus,  quatenus  ibidem 
servientes  monachos  sine  cessatione  divinara  cle- 
menliam  pro  nobis  exorare  dclectet.  Et  ul  hxc  ces- 
siwiis  nostrae  auctoritas  firinius  habealur,  et  per  fu- 
tura  tempora  a  fidclibus  nostris  vcrius  credatur  ac 
diligentius  observetur,  manu  noslra  subler  eain  fir- 
mantcs  annuli  nostri  impressione  jussimus  sigillari. 
Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 


grum  per  hoc  noslr*  auctorilatis  conscriptum  ad  B      Hirminmarus  notarius  ad  vicera  Tbeogonis  rcco- 
antediclum  monastcrium ,  quod,  sicut  diximus,  Ders      gnovi. 


nuncupatur,  soleinniter  delegare,  ea  videlicet  con- 
ditione  ut  a  pralalis  et  monachis  Deo  inibi  mili- 
tantibus  perpetua  possessione  teneatur  ac  possidea- 
tur.  Et  ut  haec  nostne  concessionis  atque  largitionis 
auctoritas  inconvulsam  et  inviolabilem  obtineal  lic- 
mitatem  ,  manu  propria  nostra  subter  eam  firmavi- 
inus  ,  et  annuli  noslri  impressione  assignari  jussi- 
mus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Data  xiv  Kal.  Mar.,  anno,  Chrislo  propilio,  19  im- 
perii  domni  Ludovici  piissimi  Augusli,  indictionclO. 
Actum  Aquisgrani  palatio  regio  in  Dei  nomine  felici- 
ter.  Amcn. 

CLXVIIL 

PHO   HONASTERIO   «'.OIIHI.R    NOV.E. 

(Amio  832.) 
[Apud  Schalen,  Ann.  Paderbom.,  p.  90.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Chrisli,Ludovicus,  divina  ordinante  providenlia,  inrt- 
perator  Auguslus. 

Si  ecclesias  et  loca  divino  cultui  dicala  nostris 
largitionibus  providerc  satagimus,  atque  ibidein  as- 
sidue  Deo  famulanlibus  solatia  cleraenter  impendi- 
nitis,  non  solum  bonorificam  regalis  munificentiae 
coiisuetudinem  exercemus,  sed  et  lemporalium  ero- 
galione  dononim  pcrpelua;  nos  mercedis  prscmia 
promereri  posse  confidimus.  Quapropter  noverit  om- 
niuin  fidclium  iiostromm ,  praesentium  scilicct  ct 
fuluroriim,  industria,  quod  pio  amore  divino,  atque 
animae  nostrae  remedio,  atl  monasterium  quod  voca- 
tur  nova  Corbeia,  quod  construximiis  in  Saxonia  in 
honore  S.  Slephani  "  protomartyris,  cui  modo  prx- 
cst  fidclis  etpropinquus  nosterWarinus,  primus  sub- 
slitiitus  abbas,  concessiinus  piscationemquamdamin 
lluvio  Wisera,  in  pago  Wimodia  uuncupaio,  cui  con- 
finis  est  villa  Luisci  vocata,  in  comitatu  Abbonis, 
quoe  quia  in  similitudinem  palorum  quos  incola:  ho- 
cas  vocaul.construitur,  gentililio  nomine  ab  indigenis 
Iloewar  nuncupatur,  qua:  ad  jus  noslrum  pcrtinebat, 

■  Lego  in  alio  exemplaii,  in  honore  S.  S'cphani  et 
Viti;  Sed  D.  Viti  rcli<iitiar-  po«t  quadriennium  pri- 
iuuin  illai.-r,  unde  Vitinomen  alicna  manu  irrepse- 


Data  xvi  Kalend3s  Julii,  anno,  Christo  propitio, 
18  imperii  Ludovici  sercnissimi  Augusli,  indiclionc 
10.  Actum  Franconovort  palatio  regio,  in  nominc 
Domini  feliciter.  Amen. 

CLXIX. 

rl»0    REFOBXIATIONE   MO-NASTERIl    DlONKSll. 

(Anno  852.) 
[Apud  Mabill.  Ann.  ord.  S.  Bened.,  tom.  II,  p.  549.] 
In  nomine  Domini  Dei  el  Salvaloris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicusrdivina  ordinanteprovidentia,  im- 
peralor  Angustus. 

Divinis  pra-ceplis  el  apostolieis  monitis  incitamur, 
sed  et  imperatorii  regiminis  ofiicio  comtnonemur,  ut 
^  pio  Ecclesia*  statu  atquc  sancta:  religionis  augmento 
impigro  semper  vigilemus  afleclu,  ac  perneccssario 
seu  fructuoso  studiosoque  laboremus  effectu;  et  si 
quid  usquam  rcprehensioni  invenitur  obnoxium,  re- 
gise  auctoritatis  solticiiiidine  corriganius  :  qualcnus 
avia  revocantes,  superflua  ampuiantes,  collapsa  quo- 
que  reparenius  ,  alque  reparala  et  ab  ecciesiaslicis 
viris  apostolorumque  Domim  succcssoribus,  Spirilu 
sancto  regenle ,  bene  stalnta  edictis  impcrialibus 
conlinnenius.  Quia  dignum  profecto  est ,  ut  quod 
sacerdotalis  dignitas  divino  illuminata  Spiritu  cor- 
pori  Chiisti,  qued  est  Ecclesia,  ejusdem  Dei  ac  Do- 
niini  et  Saivaloris  nostri  reilempla  sanguine,  adin- 
venit  in  salule,  vcl  rclbriiiata  siatuit  in  religionis 
augmento,  id  imperialis  majcslas  inviolabiliter  per- 
mansurum  in  perpetuuin  potestatis  suae  studeal  ro- 
borari  praecepto,  quoniam  quitlquid  iu  bujusceniodi 
negoliis  laboratum,  seu  pio  cultui  a  nobis  fuerit  de- 
dicatum,  hoc  procul  dubio  nostrue  mansueludinis 
regno  et  populo  regendo  credimus  specialius  profu- 
lurum.  Idcirco  nolum  essc  volumus  omnibus  fideM- 
bus,  prascnlibus  scilicet  et  fuluris,  quia,  poslquam 
Deo  auspice  imperium  patemum  susccpimus,  studii 
nobis  inaxime  semper  fuit,  ut  Domini  Ecclcsia,  ma- 
gnificentia  ejus  humilitati  nostrae  div iititus  rcgenda 
luendaquc  commissa ,  fclicibus  polleret  suecessibns, 

ril  :  neque  Ludovir.us  imperaloi  Corbeiani  in  hono- 
rem  S.  Viti  construxit. 


12117 


LUDOVIC.I  1  ( 


caraqite  quanttim  noslrx  atiinot  augusue  devolioni 
incessanlcr  ad  raeliora  pruvebere,  el  ab  illa  qtiiil- 
quid  noxium  crat  cradicarc,  atque  in  ea  increnicnla 
virlutum  plantare.  Quaproplcr  sxpissime  saccrdotcs 
Domini ,  quorntn  id  officii  esse  novcramus,  admo- 
ncre  curaviinus ,  ac  noslram  principalem  aticloiV.a- 
tem  adjiilriceni  ad  corum  ministerium  juxta  volun- 
laiem  Dei  cxsequendum  proinpte  exhibuimtts ,  ut 
qtiidquid  in  ordiuibus  ecclcsiaslicis ,  vel  in  qtiacun- 
que  pcrsona  eiiiendalionc  dignum  invenirent,  pasto- 
rali  auctoritate,  poslposita  qualibet  lorpor.s  negli- 
gcnlia  vcl  pcrsonarum  acceplione ,  incitictanler 
corrigereul,  ct  ad  slatum  reciiiudinis  penlticere  de- 
rertarcnt.  -Verum  cum  ipsi,  nosira  sedula  exhorta- 
lioneadmoniti,  suaque  9olcrli  vigilaniia  de  sialu  el 
prcfcctu  sanctx  Ecclesix,  et  sacris  ordinibus,  et  his 
qtix  emendatione  digna  videbanttir,  conventu  apud 
Parisios  jussione  uosira  babito  strenoa  ct  devota 
pcrspicacilatc  traciarent ,  inler  cxtera  vistim  est 
illis,  til  innnaslcritim  prxclarissimi  ct  cximii  Ghrisli 
marlyris  beati  Dionysii  sociorumqtie  ejus,  quod  con- 
stal  tantornni  marlyrum  nomine  Deo  dedicatum ,  cl 
a  rcgilins  Kiancortim  progcniloriliusque  glorix no- 
slrx  amplissimis  rebus  dilalum,  qtto  in  eo  monasli- 
cus  ordo  religiose  Dco  descrvircl ,  magna  emen- 
datione  ct  correctione  opus  haberct,  quoniam  ab  eo 
idem  ordo  ad  nutllorum  discriitien,  nulla  necessilaie 
prxpediente,  nullius  rei  inopia  obsistentc ,  penil.s 
erat  avulsus.  Quam  causam  ,  tam  pcr  sc  qtiamqtte 
ct  per  vcncrabilcm  prudentcmque  vircm  HilJuinum, 
iiicmorati  monasterii  rcligiostim  ablatcm,  noslrx 
serenitatis  aurihus  ii.timaverutil,  uti  noslra  piissima 
imperiali  poleslalc  pcr  corum  aucturitatcm  corrige- 
retur.  Unde  dignilas  imperii  nostri  tantorum  viro- 
ruin  saluherrimam  fldmonilionem,  el  ejttsdem  vcnc- 
rabilis  abbalis  tlildiiini  preces  iiumilliinas  moie 
tranqnillilatis  noslrx  so'.ilo  gralanler  benigiicqne 
suscipiens,  alqtie  in  omnibus  cmendabile  judicans, 
netanli  ordinis  collapsio  salutis  noslrx  quoquo  tno- 
do  fieret  damn.tlio,  »d  cosdem  pnesnles  Ecclcsiarum 
idem  censuimus  referri  negotium,  ut  noslri  princi- 
p.tttts  aueloiitate  corumquc  judicio,  qtiibus  lanla 
cst  collala  pot'  stas  a  Domino,  idcm  or.lo  in  eodcin 
loco  absipte  relraclalione  rcstitueretur.  Venientes 
ei"go  Altlricus  tuctropolita  Senonicus  cum  suffraga- 
ncis  suis,  ttec  non et  Elo  metropolita  Durocorioruni 
cum  suffraganeis  suis  ad  mcmoratum  monasterium, 
babilo  convcntu  ,  priinum  qttod  idem  monaslerjum 
or.tiui  uionastico  constructtim,  dedicatum ,  ei  lelins 
ditattim  fuerit,  et  in  eo  ipse  ordo  usquc  ad  lempus 
qtio  scL-ptra  impcrialia  ,  supcrn.t  largiente  grali.i, 
clcinculia  nostra  susoepil ,  el  snpra  memorali  Hil- 
duini  abbalis  prxlalionem  ibidem  ulcunqtic  viguerit, 
ntauifcstis  indiciis,  rcgumque  antiquis  et  modernis 
pr.cceptis,  et  episcoporum  privilegiis,  ac  fidelinm 
donaiionibus,  palam  cunctis  cs1  faclum.  Dciiide  tii- 
ligenlem  inquisitionem  fccerunl  supcr  his  qui  in  co- 
dem  loco  regulareni  proinissioncm  fcccrunt.  Ex  qui 
bus  qnidan ,  qni  eamdcm  professionem  fecerant, 


OGN0MENT0  Pli  Ii08 

A  dcscrlores  ejusdem  proposili  effeili ,  rcbus  liumania 
jam  erant  exempti :  qtiorum  perdilio  nou  sine  magno 
aniini  ferti  polesl  mcerore.  Quidam  ctiam  nott  eatn- 
dem  p:ofcssioncm  se  fecisse  menlili  sunt  :  scd  icsli- 
bus  palcnter  convicli,  pro  sua  contumacia  canonicte 
ptcnilcnlix  sunt  subacti.  Quidam  vcro,  imo  inaxima 
pars ,  qui  hactruus  in  apostasiam  prolapsi  fuerant, 
coram  vcuicntcs ,  soloquc  se  prostrantes,  confessi 
sunt  camdem  professioncm  in  eodcm  loco  regulari- 
ler  sc  promisisse,  suique  miscrcri ,  et  a  Domino  vc- 
niam  pro  tanto  admisso  dari  hiimiliter  fiagilavere; 
qua  cnnfessione  facta ,  cucullis  sui  prnposili  coram 
cttHu  episcoporum  ct  caelerorum  sacerdoium,  cun- 
ctique  sequentis  ordinis  cleri,  nnbiliiimquc  viroriiin 
non  modica  circum  assistente  turba,  sc  induerunt, 

D  aique  in  commune ,  ne  aliquantJo  sicuii  sibi  aliisqce 
jam  in  eodcm  loco  conligeral,  ab  sancUe.  prnfcssionis 
proposilo  diabolico  propttlsarcntttr  instiuctu,  regu- 
laicm  proinissionem  ileravcrunt.  Pars  deniquc  qux- 
daui  eoriim,  illi  scilicel  qui  diviux  inspiralionis  mu- 
nere  acti,  et  atnure  devincli  in  sanctx  religionis 
proposiio  et  habilu,  apprime  absque  u!b  rcfraga- 
tione  atit  inlcrpolationc  elegcrunt  virililcr  petina- 
nere,  ct  in  cclla  cjusdem  majoris  niouastcrii ,  p;is!- 
quaiii  cxleri  monaslicani  vitam  ei  habilum  deserue- 
runt,  usque  ad  banc  nostrx  demandaiionis  synodum 
babilam  dcgerc  ,  anle  jain  mcmoralos  vcnerabilcs 
palres  vcncrunt ,  locumque  pristinum  ,  iu  qtio  pro- 
missionem  lcceraui,  et  regulariter,  licel  niinus  per- 
fecle,  vixerant,  sibi  et  se  petierunl  loco  reslitui, 
qttortim  «cmolio  ob  id  acciderat,  qnoniam,  ut  prxdi- 
ximus,  mox  ut  divin.t  dignaiio  nos  patcrna  scdc  su- 
sccpta  imperialibus  sccptris  iuniii  voluit ,  pix  in- 
tcittionis  nostrx  solliciludo  exsequi  procuravil ,  ut 
religio,  decor  et  omnis  honcstas  a  domno  et  gcni- 
tnrc  nostio  divx  mcmoiix  Carolo  cocp'a  ct  inslitula, 
liquido  et  vcraciler,  rcmola  omni  simiilalione ,  in 
propriis  quibttsqne  manerct  ct  vigeret  ordinibtts. 
Unde  ad  monaslicx  instilulionis  norniain  corrigcn- 
dam,  ditos  religiosos  el  vencrabilis  vilx  viros,  Bcnc- 
diclum  el  Arnulfum  abbatcs ,  consliluimus,  qui  pcr 
noslium  a  Dco  guhernaiidcm  el  conservandum  im- 
perittui  seduli  liuic  ncgotio  sludiosc  iusislercnt.  li- 
dent  vero  boni  et  dcvoti ,  scd  simplicissiini  patres, 
supra   menioratorum  fralrtim   calliditate  ct  duriti.t 

D  suaquc  simplicitate  abducti ,  non  sludio,  sed  ininus 
sitblili  et  necessaria  investigatione  el  providenlia, 
fallenles  eos  qui  in  soliditate  sttx  professx  salvatio- 
nis pcrdtiiaverunt,  a  monasterio  rcmoverunt,  alque 
in  memorala  cclla  collocaverunl;  et  illos  qui  pro- 
prix  volunlalis  libilus  non  \irlute  scd  vcrstttia  qux- 
sieruut,  ac  collo  dc  sttb  jugo  regulx  excusso  loro 
disligaiioiis  vilx  soluti,  ampliori  itincrc  coelestcin 
patriam  pctere  stini  conati ,  in  domiciliis  reverendi 
babitus  cl  vii:c  monaslicx  reliquciunt.  Sed  lautlabi- 
litts  hi  patres  Ecclesix  aucloritatc  sua  dign.e  pcti- 
tioui  frairum,  quos  in  su.c  religionis  virtute  dixinius 
permansisse,  quia  sic  noslri  assensus  jussio  fucrat, 
annuentes  ,  rationabililer  etcanr-nice  satisfccerunt, 


«209 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 


1210 


cl  ob  suggcslionis  nolitiam  ,   ut  nostrrc  panderetur  A  Ipsi  de  cxtero  fratres  ,  respcctu  divino  processu 


celsituilini  ,  qualiler  vel  quo  ordinc  tam  devolissi 
mum  factum  ab  eisdem  religiosissimis  viris  sit  celc- 
bralum  ,  duas  super  hoc  jure,  pari  tenore,  conscrip- 
liones  fecerunt ,  easque  manibus  firmaverunt  pro- 
priis,  ut  allera  earuni  in  arcbivo  ipsius  monasterii 
o!)  memoriam  el  stabilitatem  inibi  hujus  ordinis  pcr 
futura  tempora  servarctur,  alteram  nostrae  magni- 
ludini  direxerunt,  ut  illam  palatinis  soriniis  jnbere- 
mus  recondere  ob  monumcnium  et  isiius  rite  facli 
perpetuam  lirmilatem.  Scd  cum  idem  ordo,  Deo  an- 
ntienle,  quantiini  divinitus  videri  dabalur,  in  eodem 
loco  fcliciter  incederet,  antiquus  salutis  humanae 
iuimicus  quosdam  ex  ipsis  fralribus  sua  organa  efli- 
eic.ns,  adeo  insidiarum  suaruin  furiis  exagitavit,  ut, 


lemporis  corda  illonun  tangenle,  propositi  sui  stre- 
nui  et  praeleritarum  negligcntiarum  pcenitentiae  de 
voti  exseculores  effecti,  consensu  salubri  et  prudenii 
tres  chartulas  eonscripscrunt,  ut  una  earum  ad  ca 
put  gloriosissiinorumCbristi  martyrum  fierel,  altera 
rogiae  dominationis  nostrae  custodia  servari  deman- 
daretur,  tertiam  vero  ipsius  monaslcrii  nbbas  babe- 
ret  :  in  quibus  se  a  beato  patre  Bencdicto ,  docenle 
sancto  Spiritu  ,  descriptam  regulam  sunl  servare 
v/elle  profossi ,  ul  unusquisquc  eorum  nomen  pro- 
piium  cum  gradu  et  monachi  appellalionc  eisdem 
chartis  subtcr  iirniavil :  quarum  iinam  henignilatis 
noslrx  praesentiae  exbibuerunt,  humililer  poslulan- 
les,  sicut  et  sacpe  meitiorati  vencrabiles  patrcs  a 


conspirationc  et  conjuratione.  facta ,  et  propositum  B  quibus  synodales  dilunitiones  celebratoc  stint,  aucto- 


monasticum  abncgarent ,  et  sine  licentia  sui  abbatis 
propriique  episcopi  ac  metropolitani ,  eorum  legati 
dignitalis  noslrae  dominalionem  adirent,  et  mole- 
stiam  supcr  bac  ratione  contra  canonicam  et  propo- 
siii  sui  instilulionem  serenilatis  nostrae  auribus 
inferre  prxsumerent,  offerentes  nobis  tomiim  in  ac- 
rusaiionem  el  blasphemiam  episeoporum ,  qui  se  de 
apostasia,  in  qua  versabantur,  paterna  sollicitudine 
nostra  3iictoritate  correxerant,  et  ad  propositum 
quod  abdicaverant ,  redire  suaserant  :  addenle» 
etiam  in  cadem  schedulu  alia  quas  digna  non  sunt 
imperialibus  noslris  scriptis  interseri.  Porro  nostra 
solerlia,  audilis  eoruni  querimoniis,  supramemorato 
venerabili  viro  llilduino  nostia  jussit  clementia,  ut 


ritatemnoslrani  sedulo  petierunt,  qualcmis  hoc  quod 
lam  subtili  et  diligenli  investigationc  inventum,  et 
justa  ratione  diffinitum,  seu  salubri  restitiilione  rc- 
paralum  ,  alque  canonica  auctoritale  staiuliim  esse 
dignosciiur,  amplitudinis  nostrae  privilegio  scriptis 
imperialibus  confirmarcmus  ,  ut  quod  canonica  do- 
cet  auctoritas  ,  et  vota  regum  cunclornmque  fide- 
lium,  qui  ipsum  locum  propler  monaslicnm  ordinem 
ibi  servandum  rebus  suis  dilaverunt,  dciuoiistrant, 
cum  nequaquam  ab  eo  sinepericulo  et  regis  ct  regni 
possitavelli,  nostiv  imperialispotestasconfirmalionc 
provideat ,  nc  ex  codem  loeo  modernis  futurisquc 
temporibus  idem  ordo  deslituatur,  sed  potius,  Cbri  - 
sto  Doiniuo  largiente,  ad  cumulum  mercedis  noslra?. 


eosdem  episcopos  contra  qnos  querebantur,  nec  non  ^  conjugis  quoque  ct  prolis,  eorumque  salutem  quo- 


et  alios  ab  accusatione  imniunes,  jussione  noslra 
ad  ipsinn  venire  mandaret  monasic-rium.  Et  quia 
ad  nolitiam  nostram  ipsi  fratres  suos  misere  clanio- 
res  ,  unde  nil  ainbiguum  et  sine  juslx  difiinitionis 
decreto  fas  est  abscedere,  complnrium  episcoporum 
diligenli  cxaminc  rem  reventiiari  et  eanonice  difli- 
niri,  ct  consopiri  pracepimus  :  non  qu.isi  de  prae- 
fata  memoratorum  patrum  sentenlia,  quae  excellen- 
ti;e  nostrx  bene  manebat  per  omnia  cognita,  vel  in 
aliqim  dubitantcs,  sed  nl  inajor  CbristoDomino  Deo 
noslro  de  percalcato  hoste,  qui  jain  dictos  excila- 
verat  fratrcs,  triumphus  lieret,  et  in  eodeni  loco 
firmiori,  quia  ilerala,  stipulalione  idem  ordo  confir- 
uiaretur.  El  quoniaui  super  pastores  Ecclesiaj  digni-  , 
tati  nostne  impcriali  quxcunque  ingerebatur  accu- 
salio  ,  non  sine  certo  et  ralionabili  oblilcraretur 
judicio,  qui  ad  condiclum  tempus  et  dieni  ad  supra- 
scripttim  venere  monasterium  ,  et  ipsis  accusatori- 
bus  cum  scripto  quod  clemenlioe  noslrx  tulerant 
boram  exhibitis  ,  cuncta  quaj  in  corum  accusationc 
dixerani  vel  scripserant,  falsa  esse  veiis  assertioni- 
bus  iJoneisque  prolatis  testibus  probaverunt ,  sicut 
ex  ordine  inscriplo  manifeslalur  :  quod  ex  h.ic  cansa 
a  secunda  coustilutionis  noslrae  synodo  arclrtvo  no- 
Blri  palatii  cum  chartulis,  quae  nomiiia  testinr.i  con- 
tiiient  qui  titrisquc  conventibus  interfuerunt,  dire- 
ctis ,  ob  gestorum  memoriani  conservalur  :  undc 
a!!'id  ctiam  ab  ipsius  monastcrii  scriniis  rcliuetur. 


rum  post  tantuin  lapsum  reparalio  facta  est,  nec 
non  ct  eorum  per  quos,  Deo  annucnte,nostra  aucto- 
ritate  eadein  reparatio  celebrata  est,  simul  rt  illo- 
rum  informationcm  qui  post  ad  monasliciim  ordi- 
ncin  Doinino  inspiraule  ad  eumdem  confluxeriiit 
locum  ,  rcmola  omni  simulatioiic  senipcr  in  eotiem 
monastcrio  regularis  ordo  permaneat ,  floreat  et 
felicilms  successibus  Deo  opem  ferenle  polleat.  Et 
ul  haee  auctoritas  ,  quam  ob  Dei  aniorcm  cl  anima; 
nostrae  conjugis  ct  prolis ,  ut  praediximus,  salutem 
alque  imperii  nostri  sUitum  constituimus,  Drmiorem 
obtineat  vigorem  ,  el  dcinceps  iuconvulsa  valeat 
perdurare,  duas  iude  pari  leuore  conscriptas  firma- 
liones  fieri  jussimus,  ut  una  imperialis  auhc  recon- 
ditorio  palatinis  salvetur  excubiis,  altera  ab  ipsius 
monasterii  custodibus  in  pcrpctuum  ditigenli  cura 
dclieat  provideri,  easquc  manus  noslne  subscriptione 
subter  lirmavimus,  et  de  annulo  nostro  sigillare  jus- 
simus. 

S  gnuni  Ludovici  sercnissimi  imperatoris. 

Hirmiiiiiiaris  notarius  ad  vicem  Theotonis  reco- 
gnovi  el  subscripsi. 

Dala  \u  Kalendas  Septcrabiis,  anno,  Chrislo  pro- 
pitio,  10  imperii  domni  Ludovici  serenissimi  unpera- 
ioiis,  iutliclione  10.  Actum  monasterio  sancti  Dio- 
nvsii  in  Dci  nominc  feliciter.  Amcn. 


1211 

CI.XX. 

PR0    P.VKTITIO.VE    BU.NORUM   MONVSTIiRII    S.    DIONYSIl. 

(Anno  832.) 
[Apml  Habill.,  de  lie  dijilom.,  p:ig.  408.] 

ln  nominc  Domini  Dei  et  Salvatoris  noslri  Jesu 
Chrisli,  Ludovicus,  divina  ordinante  ptovidenlia.im- 
perator  Augiisiiis. 

Si  ea  quoc  lidelcs  imperii  nosiri,  pro  statu  et  utili- 
late  Ecele>iaruni  ac  servorum  Dci,  lideliter  ac  devote 
ob  Dei  ainorent  in  locis  sibi  commissis  staluerunt, 
nostris  confirmamus  edictis,  lioc  noliis  procul  dubio 
ad  ajternam  bealiludinem,  ct  lotius  regni  a  Deo  nohis 
commissi  tutelam  mansiirum  esse  credimus,  et  re- 
tributorem  Dotuinum  exinde  iu  futuro  babere  confi- 
dimus.   Igilur  noluni  sit  omnibus  fidclihus  sanct; 


I.UDOMCI  I  COGNOMENTO  PII  |^13 

A  de  sig.ile  modia  nongenla,  de  vino  puro  ad  eorum 
et  hospitum  supraseriptorum,  seu  ad  omnes  necessi- 
tates  ipsorum  modia  duo  millia  quingcnla  ,  bracii 
per  modia  duodecim  triginta,  ei  exceptis  bis  bracii 
Ires  de  spelta  secundum  consuetiidinem  per  modia 
iriginta.  Inler  Pascba ,  Nalale  Domini ,  ct  sancli 
Dionysii  Missani  lcguminum  modia  trecenta ;  de 
formatico  peiisaj  trecentx  triginta  ;  de  adipe  modia 
triginla  quinque ;  dc  sale  modia  ducenta  ,  cum 
ipso  inodioquod  solvitur  in  salinis.  Ad  cordcvesos- 
et  solas  eorunl  componendas  uncti  ducenli ;  de  bu- 
tyro  sestaria  triginta  ;  volatilia  aiilem  inter  Pascha 
et  Natalem  Domini  de  villis  (sicut  in  constiluiionis 
charta  prajfati  vcnerabilis  viri  scripluni  habetur) 
coni  intcgritate,  qua;  super  annum  cx  eis  omnibus 


Dei  Ecclesia;  ae  nostris,  prajsenlibus  scilicet  et  fu-  ^  eo  tenore,  quo  ibi  scriptum  et  ordinatum  est, 


luris,  quia  vir  venerahilis  Hilduinus,  abbas  mona- 
slerii  aposlolorum  Principis  ,  excellenlissimoruin- 
que  Cbristi  marlyrum  Dionysii ,  Rustici  ct  Eieu- 
tberii,  qui  peculiares  patroni  nostri  adesse  videntur, 
nostne  suggessit  serenilati ,  quod  pro  Dci  omnipc- 
lentis  amore  et  futuro  ejusdem  congregationis  ca- 
vendo  periculo,  ne  aliqua  successorum  siiurum  ne- 
gligenlia  aut  parcitate  ordo  in  ea  monasticus  fu- 
turis  temporibus  perturbarelur ,  sicut  praeteritis 
temporibus  manifestum  esl  contigisse,  veluti  syno- 
dales  conscripliones  super  rcstitulione  istius  sancli 


cum  censu  qui  in  volaiibus  de  molendinis  et  cainbis 
debet  exirc,  sicut  a  longo  tempore  mos  fuit ,  sive 
indoniinicatae ,  sivc  in  beneficio  donatx  fuerint , 
dari  coiistituimus  et  conGrmamus.  Saponem  vero 
de  ipsis  villis  (sicul  in  pra;fata  confinnatione  rae- 
morati  viri  constitutum  habetur)  fralrum  usibus 
persolvi  imperiali  roboralione  dccrevimus.  De  li- 
gnis  dentur  eis  mensura; ,  qu*  midi  appellantur, 
mille  centum ;  de  melle  secundum  consuetudi- 
nem;  de  tribillo  carra  duo  ;  de  roodiis  scdecim; 
olera   quoque  ,  fruges  arborum ,  pix  ,  carpentarii , 


ordinis  in  eodem  monasterio  et  nostra;  imperialis  circuli  ad  vasa  vinaria  pneparanda ,  et  operi- 
potestalis  confirmatio,  nec  non  et  prxfati  venerabilis  menta  tectorum  ;  sed  et  a;diiicalio  et  restaurati» 
abbatis  Hilduini  conscriptionis  cliartaplenilernarrat  r  oflicinarum  ,  secundum  quod  iii  sa-pedicta  con- 
cx  ordine  (quod  ideo  prxlennisimus ,  quoniam  in      scriptione  supramemorati  bonorabilis  viri  contine- 


cisdem  locis  liquide  ct  exacte  constat  esse  descrip- 
tum,  uti  cunclorum  pene  declaral  nolitia)  stipendia 
eorum  qua;  annuatim  in  cibo  accipere  debeant, 
nec  non  et  quasdain  villas  spccialiter  ncccssitatibus 
oorum  deserviendas  conslituisset  ac  depulasset  ; 
atque  per  litlerarum  seriem  el  largitionis  sua;  scri- 
ptum  sua  aliorumque  bonorura  hoininum  manibus 
roboralum  eis  concessisset  ac  delegasset ,  qiiatemis 
nulla  occasione  nec  reipuhlicue  servitio  quisquam  ex 
successoribus  suis  impedimenlum  illis  in  futuro  in- 
ferre  potuissel,  pro  quo  a  via  rectitudinis  el  ohser- 
valione  regulari  eos  aberrare  nccesse  foret ,  scd 
deputatis  sibi  rebus  et  stipendiis  contenti ,  absque 


tur,  dictante  necessitate,  ministretur  et  fiat.  Ad  ve- 
stiraenta  etiam  vel  onines  eorum  necessitates  secun- 
dura  regularem  instituliouem  procurandas  confirma- 
inus  illis  casdem  viilas,  quas  ipse  pcr  suara  conces- 
sionem  cis  visus  esi  ccndonasse,  id  est  Mnrnum  (ul 
antiquitus  vocabatur,  nunc  autem  Cella  sancli  Dio- 
nysii),  Tosonisvallem  cum  Flaviaco  et  omnibus  ap- 
pendiciis  suis,  excepto  Temeriaco-curte ;  Cella  sancti 
Martini  in  monte  Jocundiaco  cum  omni  integritate; 
villam  Pratariam  cum  suis  omnibus,  Pralariolam 
cum  Sichaldicurle  et  onn;ibus  ad  se  pertinenlihus ; 
Nucitum  superiorem,  cum  appendiciis  suis;  Fran- 
corum-villam,  Maflare,  mcdietatcra  de  Baliolo,  Mu- 


necessitate  et  inopia    regularem   normam   lenere,  rj  cellam,  Bedolitum,  Villarem,  Wasconera-villam  cum 

et  sine  prsvaricatione,  qiiantum  humana  sinit  fra- 

gilitas,  observare  quivissent.  Unde  humiliter  peliil 

cclsitudinem   noslram,   ut  pro  rei  finiiitate  super 

eadem  constitulione  auetoritatis  nostrae  praceptum 

pro  divino   intuilu ,  et   ipsorum   sanctorum   reve- 

rentia  ficri  juberemus,   per  quod  inantea   slabilis 

ct  inviolata  permancret.  Nos  vcro  petitioni.  illius, 

quia  necessaria  el  rationabilis  erat,  aurem  accom- 

modanles ,   veluti  poslulaverat  lieri  adjudicavimus. 

(Juapropter  statuimus  atque  jubemus ,   secundum 

quod  in  illius  ordinatione  continelur,  ut  denlur  eis 

amiis  singulis  de  trilico  puro,  ad  eoruin  et  bospitum 

i!»   rcfcctorium  vcnienliiini  ojins  ,    modia  dno  millia 

ceiiiuii'    Ad  pra:ljcndam  faiuulorum  illis  scrvcntium 


integriiale  sua  et  omnibus  appendiciis ;  et  omne 
teloneum  atque  censum,  quod  de  mercato  anniver- 
sali  per  festivitatem  sancti  Dionysii  eiire  consuevit, 
sicut  bonae  beateque  memoria;  domnus  avus  noster 
Pippinus  per  suum  prxceptum  eis  dcdit ,  quidquid 
exinde  pars  lisci  poterat  exaclare,  nec  non  et  Trim- 
lidura  ac  Villara-pictam  cum  omni  integritale  ac 
omnibus  appendiciis  ad  cas  pertinentibus;  Majorem- 
viliam  cum  iiitegrilate  :  in  ipso  vico  mansos  duos, 
et  mansionile  in  monle  Saulia  cuni  adjacenliis  stiis; 
super  Sequanam  veio  Capellam  sancli  Audocni  ad 
retia  piscatoria  emendanda  vel  ordinanda ,  cum 
manso  uno  in  Bonogilo  cum  inlegritate  sua;  in  Al  • 
vcrnis  mansos  duos,  et  in  Campimago  mansos  duos 


1213  DIPLOMATA  ECCLESIASTtCA.  121* 

ad  piscationem  ;  Villam  Exoiiam  cum  censu  ct  inle-  A  tam  stude.tnt  cuslodire  ;   et  spc."iali  soilicitudinis 
grilate  sua ;  scn  cl  mansos  ct  vineas  in  Belna  ,  quas 


Franci  homines  ipsius  congregationis  fralribas  deio- 
gaverunt;  nec  non  in  Vanicolas,  sieut  continetur  in 
memorato  scriplo;  consum  eliam  solitum  de  venna, 
quae  est  supcr  fluvium  Loch  ,  ct  de  pago  Ponliu  , 
atque  censum  de  Flandriis,  sictit  eonsuetudo  fuit ; 
villam  siqnidcm  qu;e  dicitur  Brincvallis,  nec  non  et 
marcs  ct  piscaturam  in  Tellis  cum  omni  intcgrilate 
lam  in  censu  quam  in  appeudiciis  eorum ;  et  mansos 
in  Bracio ,  ct  Gabaregium  in  Bagasino  cuni  oinni 
inlcgrilate  et  appendieiis  suis,  de  quibus  quoedam 
conjacent  in  pago  Constantino  ad  capiendum  cras- 
sum  piscem.  Has  igitur  villas  cum  appendiciis  et 
reddilibus  vel  inancipiis,  sive  cum  omnibus  quae  per 


ctira  provideant,  ne  aliqua  anliqui  bostis  satagentc 
callidilatc  inde  sacer  ordo  amovealur,  aul  ininus 
perfecte  quam  humana  sinil  fragilitas  in  eodem  loco 
praevalenle  negligenlia  gradiaiur;  sed  sicut  nos  sin- 
gularem  curam ,  quia  ita  praedeeessores  et  progeni- 
tores  excelleniiae  nostrae  habuisse  compcrtum  esl , 
quam  inibi  pia  sepultorum  corjMjrum  amplcctitur 
eorum  memoria ,  nos  etiam  inde  habcre  videmur, 
sollicite  sludeant  divino  inluitu,  ne  lalium  rectorum 
manihus  jam  dicttim  sacratissimum  locum  commil- 
lanl,  quorum  versulia  aul  negligentia  ab  eo  religio 
decidat ,  et  inopia  vel  lorporis  negligenlia  crescat, 
sed  potius  ita  eumdem  sacratissimum  locum  sollicite 
pieque  tractent,  quateuus  nobis  et  illis  aeternx  bea- 


precarias  aut  per  beneficia  exinde  homines  relinent,  B  litudiuis  gloria  inde  ChrisSo  opem  ferenle  maneat  ct 

ut  post  eorum  decessum  ad  usus  fratrum  et  slipendia 

mcmorata  revertanlur,  fratribus  ipsius  congrcgatio- 

nis  ad  speciales  eorum  necessilates,  imperiali  aucto- 

ritate  et  indulgentia  per  hoc  prsecepliim  confirma- 

tionis  nostrae ,  sicut  praedictus  venerabiiis  abbas  in 

sua  confirmavit  conslitiitione,  stabili  jure  eis  conce- 

dimus  et  confinnamus  :  pracipientes  ut  nullus  abba- 

liun  per  successiones  quod  salubri  egit  consilio  ei 

nostro  esl  roboralum  edicto,  subtrahere  vcl  minuerc 

audeat,  vel  ad  usus  suos  relorqueat,  vel  alicui  quid- 

d&in  inde  in  bcneticium  tribual ;  sed  ncque  servitia 

ex  eis  villis  exactet,  neque  paraveredos  aut  expensas 

ad  hospilum  susceptioncs  rccipiat,  aut  ullas  in  aliqua 

re  exaclioncs  aut  mansionaiicos  inde  exigat  absque 

inevitabili  necessitate,  prseter  consuetudiiiarias  ope-  C 

rationcs  quae  in  saepedicla  mcmorati  viri  conslitu- 

lionis  pagina  descriptae  habcntur,  quibus  nihil  addcre 

quisquam  unquam  praesumat.    Suprascripla  anlem 

ad  centum  quinqunginla  monachorum  numerum  sunt 
ordinata  :   ex  quibus  nil  cuiquam  abbalum  Iicebit 

■uiqiiam  sublraherc ;  augere  vcro  qui  forte  voluerit, 
multiplicatis  ad  usuir»  corum  opibtis ,  accumulet  et 
gerviiii  divini  cullores  :  qui  vcro  facere  aliter  prae- 
sumpserit,  el  post  disccssuin  nostrum  hanc  nostram 
confirmalionem  quam  super  praedieti  venerabilis  viri 
liil.luiui  constitutionc  fecimus,  violare  voluerit,  que- 
rela  ad  suecessores  nostros,  qui  lunc  temporis  nobis 
siipcrslilcs  fuerinl,  deveniat,  ipsique  agnila  auelori- 
late  nostra  nostrac  conslilulionis  statula  defendanl, 
ct  sux  aucloritatis  pracceplo  conlinnenl ,  sicut  a  se 
hcne  gesla  dcfendi  el  confirmari  a  suis  suecessoribus 
Deo  annucnle  volucrint,  qtialiler  ftituris  temporibus 
fratrcs  iu  coenobio  supradiclo  regulam  beati  Bene- 
dicli  servantes,  absqne  perturbationc  Deo  libcre  de- 
scrvirc  qucant ,  nobisque  pro  rata  confirmatione 
merces  in  pcrpelua  recompenselur  aeternitate.  Oh- 
nixe  eliam  ac  devotissinie  omnes  successores  nostros 
per  omnipolenteni  Dominum  et  aatcrna;  rctribntionis 
amorem  et  piain  reverentiam  istorum  spcciulium 
protectorum  noslrorum  in  hoc  sancto  reputavimus 
loro,  nec  non  el  lianc  conslilutionis  confirmationem, 
ijtimii  ad  monaihorum  proviilend.is  regtilares  neces- 
sil.ilcs  imperiali  (iiinavimtis  aiiclorilatc,  intemcra- 


accrescal.  El  ul  haec  aiictorilas,  quam  ob  Dei  aino- 
rem  el  aniinae  nostra;  remediuut  statuimus,  firinio- 
lem  obtineat  vigorein,  et  deinceps  inconvulsa  valeat 
perdurarc,  maiius  noslrae  subscriptione  eam  sublcr 
lirmavimus,  et  aiiuulo  nostro  sigillari  jussimus. 

Signum  Ltulovici  serenissimi  imperatoris. 

Hirminmaris  notarius  ad  viecm  Tlicotonis  rcco- 
gnovil  el  subscripsit. 

Dala  vn  Kal.  Septemb.  anno,  Christo  propilio,  19 
imperii  domni  Ludovici  serenissimi  imperaloris,  in- 
diclione  10.  Actum  inonaslerio  sancli  Dionysii  in  Dei 
nominc  feliciter.  Amen. 

CLXXI. 

PRO    MONASTERIO   SXNCTl    HARTINl    T!  iWSENRIS. 

(Amw  832.) 

[Ex  CUartario  S.  Martini,  apud  Mai  t. ,  Thesuur.  anecd. 

tom.  I,  pag.  29.  | 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinanle  providentia,  im- 
pcrator  Augustus. 

Si  locis  Deo  dicatis  quiddara  honoris  conferimus, 
ct  Deo  in  eis  famulantium  pacis  cl  tranquillilatis  cu- 
ram  gerimus,  et  ad  ministerium  suum  liberius  ex.- 
sequendum  opem  ferimus,  hoc  nobis  procul  dubio  ad 
statum  rcgni  nostri  corroborandum,  et  ad  aelernu: 
vitc  bealitmlinem  capesscndam ,  prtfuturum  csse- 
crcdimus.  Idcirco  notum  ficri  voluraus  omnibus  fide- 
libus  sanclae  Dei  Ecclesi;e  et  noslris,  prasentihus 
scilicet  el  futuris,  quod  venerabilis  abbas  Kridegisus 
monasterii  S.  Marlini  palroni  nostri,  in  quo  ipse 
corporc  requiescit,  innotuit  celsitudini  nosli;e  quali- 
ter  idem  ipse  parlim  per  ignoranliam ,  parlim  vero 
per  suggestionem  quorumdani  hominum,  quasdam 
villas  ejusdem  raonasterii  sibi  servieniibus  in  bcne- 
ficium  dedisset,  quae  ad  usum  fralrum  iu  eodem  mo- 
naslerio  degentium  olim  depulatae  fueraul;  et  ob  boe 
vestimenta  et  sumplus  necessarios  eis  pleniter  ini- 
aistrare  non  posset.  Qnamobrem  idem  ipsc  et  omnis 
congregatio  Sancli  Martini  peliit  nostne  conscriplio- 
nis  auctoiitatem  sibi  dari,  pcr  quam  repulsa  omnis 
ociasio  uoslia  concessione  atque  permissu  easdem 
villas  in  suiiiii  doiuiiiitim  idem  abbas  revocarel,  et 
t.ur.  ipsc  qnam  et  suctcssorcs  cji!s  co  modo  cis  de- 


1215 


LUDOVICl  I  COCNOMENTO  PIJ 


I2IG 


biia  slipeudia  el  vestimenta  subminislrare  possent,  A  tum  uberius  exsei|uenJum  sustolliinus,  dignx  remn- 

queniadmoilum  tempoiibus  prxdccessoriun  ejus  fra- 

tribus  qui  lunc  teniporis  inibi  consistebant  minislra- 

bantur.  Quoriim  pelilioni  libenlissime  annuinms,  et 

hanc  noslrx  conscriplionis  auctorilatem  fieri  eisdem- 

cpie  fratribus  dare  decrcvimus,  per  quam  deceniimus 

alque  jubcmus  ut  memoratus  abbas  suique  sucresso- 

res  id  boc  easdcm  villas  in  usnin ,  dispositioncm  et 

ordinalioncm  habcanl,  Ut  inde  fratribus  qui  et  pr.e- 

senli  et  futuris  temporibus  inibi  Deo  mililaverinl,  sic 

plemter  viclualia  et  vcslimenla  ministrari   faciant, 

qucniadmodum  temporibus  geniloris  nostri  Caroli  eis 

a  Wulfado  el  Ilherio  hujus  monasterii  abbatibus  CX- 

liibila  atquc  ministrala  fuerunl.  De  cxlcris  vcro  vil- 

lis  qux  in  beneficiiini  datx  sunt ,  jubemus  ul  terlia 


iieralionis  prxmio  nos  a  Domino  rcmuneraii  lidcliter 
credimus.  Igitur  omnium  fidcliiiin  noslrorum,  tam 
prxscntium  quam  ct  futurorum ,  induslrix  nntum 
essc  volumus,  qualitcr  dilecla  conjux  noslra  Judiih 
Augusta  suggessit  nobis  ut  quamdam  villaui,  nominc 
Camhoiicm,  qux  esl  in  pago  Bliseuse  vel  Dti'iensc, 
monastcrio  S  Martini,  quod  esl  eonstructum  in  pago 
Turonico  snper  ripam  Ligci is,  ct  vocatur  Major  Mo- 
nasterium ,  in  quo  ideni  ipse  prxclarissimus  confcs- 
sor  Chrisli  regulariler  cum  turma  moiiacborum  Do- 
mino  militavit ,  per  nostrx  conscriplioiiis  auctorita- 
tein  concedimus»  b  ad  emenda  fralrum  ibidem  Dco 
famulaiilium  vestimenla.  tJndc  prxscntix  nostr;c 
strumentum  protulerunt,  qualiler  jamdudum  ad  mc- 


pars  de  volatilibus  cum  ovis  eisdem  fratribus  iiiinis-  B  moratum  monasterium  quxdam   Deo  sacrala,  Oda 


tretur.  Volumus  oliam  alque  eisdcm  fratribus  conce- 
diimis,  qui  ct  prxscnli  lempore  inibi  degere,  et  fu- 
luris  lemporibus  ad  inhabitandum  ct  Deo  serviendum 
aggregari  voltierint  :  ul  de  omnibus  qux  ad  sepul- 
crum  bcatissiuii  palroni  nostii  S.  Martini  a  Deum  ti- 
menlibus  cotiferuntnr,  terliam  parlem  accipiant  ad 
nccessitalcs  sibi  consnlcndas,  cxccplis  de  his  vesli- 
mentis  ct  spcciebus  qux  ad  sepulcrum  illius,  dccoris 
ct  honestalis  catisa,  pcrpetuo  retinenda  crunt.  Cera 
autem  et  oleum  ad  luminaria  in  cadem  ecclesia  con- 
cinnanda  dccernimus  ut  retineantur.  Slatuentes  crgo 
per  hauc  nostram  aucloritatem  prxcipimus,  ut  nul- 
lus  prxlatorum  aut  auctormn  hnjus  monasterii  pa- 
troni  nostri  beatissimi  Martini  hanc  nostram  conccs- 


nomine,  uxor  Eodonis  ducis  pcr  vcndilionis  littiium 
eamdem  viliam  cum  suis  appendiciis  condonaverat. 
Cujus  petitioni  propter  amoremet  honorcmae  vene- 
ralionem  memorali  patroni  nostri  beatissimi  Martini 
libenter  acquievimus,  el  mcmoratani  viltam  Cambo- 
nem,  quam  in  prxscripto  pago  Blisense  vel  Dunensc 
sitam  esse  diximus,  cum  his  loccllis  qux  ad  eam  pcr- 
liuere  noscunlur,  id  est  Caliaco.  Binirilias,  Varen- 
nas,  Ciilluras,  villain  Aitardi,  vel  eiiaiu  cum  tcrminis 
cl  oranibus  rebus  ad  se  pertiiicniibus,  videliccl  basi- 
licis,  domibus  cxlerisque  xdificiis,  vineis,  silvis,  ler- 
ris,  pratis,  campis,  pascuis,  aquis  aquarumve  dccur- 
sibus,  molendinis,  cultis  locls  et  incultis,  mobilibus 
rebus  et  immobilibus,  ac  seipsas  moventibus,  cnm 


sionem  alque  slaluta  convellcre,  a-it  nulluin  in  nio-  C  mancipiis  et  accolabus  divcrsi  sexus  et  xtalis,  ad 


dum  immulare  prxsumat,  scd  perpetuis  lemporibus 
inviolabiliter  ca  conservcnt  cl  sibi  conservari  fa- 
ciant.  Et  ut  hxc  nostrx  concessionis  et  constitutio- 
nis  auctoritas  firmum  et  inviolabilem  obtineat  v  go- 
rein,  manu  propria  subter  eam  firmavimus,  ct  more 
nostro  signaculo  bullx  insigniri  jussimus. 

Signum  Ludovici  sercnissimi  imperaloris. 

Hirininmariis  uotarius  ad  vicem  Theotonis  reco- 
gnovi. 

Data  xviti  Kalendas  Deeembiis,  anno,  Christopro- 
pilio,  19  imperii  domni  Ludovici  piissiini  Angusti, 
indiclione  11.  Actum  Turonis  monasterio  S.  Martini 
in  Dci  iiominc  feliciler. 

CLXXII. 

a    PHO   MUOIU    MONASTERIO. 

(Anno  832.) 

[Ex  Chartularip  ejusdem  monasterii ,  apud  D.  Bou- 

quet.,  Recueil  des  liisl.,  lom.  IV,  pag.  585.] 

In  nomiiie  Domini  Dci  et  Salvatoris  noslri  Jesu 
lUinsti,  Ludovicus,  divina  ordinante  providentia,  im- 
,)crator  Atiguslus. 

Si  iilius  amore,  ciijus  muncre  cxleris  mortalibus 
prxlali  sumus,  loca  divino  cultui  consecrata  con.- 
gruis  mumficentix  nos-rx  benefiuis  ad  divinum  cul- 

»  Ilujus  prxcepti  meminit,  illudque  male  Iribu" 
amio  833  Labhcus  in  Miscell.  Curios.,  pag.  457;  il- 
liul  refert  Cointius,  toni.  VII!  Annal.  ecclcs.,  pag. 
I8J),  ad  aiiiiini:  851,  a  cujus  mcnse  Scplcinbri  iuci- 


mcmoratuin  monasteiitim  venerandi confessoris Chri- 
sti  sancti  Martini,  quod  constructum  essc  in  memo- 
rato  pago  Turonico  super  ripaia  Ligeris  diximus; 
ubi  prxsenti  temporc  vcneral  ilis  Theoto  abbas  Deo 
descrvientis  congregationis  paslor  el  rcclor  essc  co- 
gnoscilur,  per  hanc  noslrx  largilionis  auctorilalem 
donamus  atquc  tradimus,  ea  videlicet  ratione  ut  per- 
peluo  jure  ipsius  monaslerii  consistat  ad  emenda,  ut 
praediximus,  vcslimenta  fratrum  ibidem  Dco  famu- 
lanlium  :  ct  iiullus  lidclittm  nostrorum,  vel  cliam, 
Deo  disponente,  successorum  nostrorum  ullam  ha- 
beal  potesiaiem  camdcm  villam,  vel  iila  qux  ad  eain 
pcrlinere  noscuntur,  de  jure  ejusdem  monastcrii 
abslraliendi  vel  diminorandi  :  sed,  sicut  supra  inser- 
"  tum  est,  memorata  congregatio  successorcsque  co- 
iiini  ad  id  quo  I  prxfali  sumus,  de  eadem  villa  cuin 
suis  appendiciis,  quidquid  inde  quolibet  mndo  exigi 
potest,  hahcant  potestalem  faciendi ,  ordinaudi,  exi- 
gendi  tam  prxsenlibus  quam  futuris  lemporibus, 
disponendi  atquc*faciendi.  Sed  et  si  quis  ex  ftdel  bus 
imperii  noslri  eis  ad  tiiijus  rci  necessilatem  ali(|tiid 
angere  vel  lilulare  placuerit,  volumus  ut  a  nullo  cis 
auferri  liceal ;  qualenus  eis  liberius  pio  noslra  suc- 
cessorumque  nostrorum  salute  Domini  misericor- 

\.\:  bat  m:  li:  o  ditina    ■nitiumqje  ;mperli  Ludovitj 

lik  repelil  ab  anno  NI5. 

>'  Sic  lc^iiur  iu  chartulario;  legendum ,  conce- 
dcremus. 


1217  DIPLOMATA  ECGLESJAS1 ICA.  121» 

itiam  implorare  dclectet.'  Et  ut  hxc  nostrx  donalio-  A     Dala  iv  Kal.  Jantiar.,  anno,  Cbristo  propilio,    18 
nis  alque  tradilionis  auetoritas  perpetuum  et  invio- 


laliilcm  ohtinea.t  vigorem,  nianu  propria  subler  cam 
liniiaviuius,  ct  annuli  nostri  impressione  signari 
jiissimus. 

Signum  Ludoviei  serenissimi  imperaloris. 

Mirminmaris  notaiius  ad  vieem  Theolonis  re- 
cognovil. 

Dala  xni  Kal.  Deeemb.,  anno,  Christo  propilio,  19 
iiupcrii  domni  Ludovici  piissimi  Aiigusli ,  indictione 
10.  Actum  Caduppa  villa  in  Dei  nomine  fcliciler. 
Amen. 

CLXXIH. 

PRO   ABBATIA    VINCENTII    APIID    CENOMANOS. 

(Amw  852.) 
[Apud  Baluz.,  Miscell.,  tom.  1,   pag.  84.] 

In  nomine  Domini  Dci  et  Salvaloris  nostri  Jesu 
Cliristi,  Ludovicus,  divina  ordiuante  providenlia,  iin- 
perator  Augustus. 

Omnibus  fldelibus  sanctx  Dei  Ecelesix  et  nostris, 
prrrsenlibiis  scilicet  et  futuris,  uotum  esse  volumus 
quatiler  ad  nolitiain  nostram  de  tribus  cellis  perven- 
lum  est,  qux  una  earuni  intra  muros  Cenomanis  ci- 
vitatis  sita  est  et  dicata  iu  bonore  sancli  All.ini,  reli- 
qux  vero  duae  in  suburbio  memoratx  civitalis  con- 
struclx,  et  altera  earum  in  honore  saucii  Vincenlii, 
altera  vero  in  bonore  sancli  Audocni  dicala  babekar, 
qnas  prxsenti  tempore  Aldricus  episcopus  sub  jure 
prxseriptx  urbis  possidebat,  qnod  non  juste  ad  eani- 
dem  urbem,  sed  ad  publicuin  nostrum  pertinere  de- 


imperii  Ludovici piissimi  Augusti,  iiidiclionedecima. 
Actuni  Cenomanis  civitaie  in  Dei  nomine  ftliciter. 
Amen. 

CLXXIV. 

rltO   EADEM    ABBATIA    S.    VIHCEMTII. 

(Anno    832.) 
[Apud  Baluz.,  ibid.1 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Chrisli,  Ludovicus,  divinaordinanteprovidentia,  im- 
pcrator  Auguslus. 

Si  suppliealionibus  sacerdotum,  quando  pro  suis 
vel  ecclesiarum  sibi  coinmissarum  necessiialibus 
aliqtiid  nobis  intimare  volucrint,  aurem  benigniter 
atque  iibcnter  accommodaimis,  coruinque  jnstns  el 
B  rationabiles  petitiones  ad  optalum  effeclum  perve- 
nire  facimus,  non  solum  regiam  atque  impcrialem 
consuetudinem  in  hoc  exercenms,  sed  etiam  eos- 
dem  sacerdoles  ad  Domini  misericordiam  pro  nobis 
exorandam  promptiores  alque  devotiores  faeimus. 
Idcirco  notum  fieri  volumus  omnium  fidelium  no- 
strorum,  tara  prxsenlium  quam  futurorum,  indu- 
striye  qualiler  cum  nos  de  Aquitania  reverteremurct 
in  urbem  Cenomanis  pervenissemus,  Aldricus  ejus - 
dem  urbis  venerabilis  episcopus  aecedens  ad  aures 
nostras  retulit  nobis  de  quadam  villa  qux  Brogilus 
vocatur  et  Novavilla  nominatnr,  qtix  ante  bos  com- 
plures  annos  de  jure  ejusdem  ecclesix  cum  appcn- 
diciis  et  omiiibus  ad  se  perlinentibus  subtracta  atque 
ad  publicum   nostruiu    redaeta ,   moderno  teinpore 


, r „„ ,.„. — . — „  r „.._,   — , 

berent.  Ad  quam  causam  diligenler  per  meliores  et      ah  Heremberlo  vassallo  nostro  in  benefieinui  data 


veraciores  homines  circumquaquc  menioratx  urbis 
consislentes  inquirendam  nobisqtie  renuntiandam 
destinavimus  fidclem  nostrum  Widonem  noinine ; 
qui  cum  ad  nos  reversus  esset,  rctulit  nobis,  sicut 
rclatione  bonoruin  bominum  circa  fines  roenioralx 
civitatis  consistentiiim  cum  sacramenli  assertione 
invenerat,  quod  praiscriplae  cellae  non  ad  publicura 
nostrum  pertinebant,  sedsub  jure  memoraloe  Ceno- 
manis  ecclesiaejuste  et  legilimc  esse  deberent.  Cum- 
que  ex  memorati  fldelis  noslri  Widonis  relatione 
per  omnia  ita  verum  esse  cognovissemus,  propter 
futuras  occasiones  ct  resultationes  penitus  rcpclleu- 
das  el  abjicieudas,  complacuit  nobis  hoc  noslrx  au- 


possideretur,  et  sic  prxcedenti  tempore  de  manibus 
reclorum  prxdictx  urbis  eanulem  viliam  cuin  ap- 
pendiciis  et  omnibus  ad  se  pertinentibus  elapsam 
esse.  Sed  cum  nos  ad  rei  veritatem  diligenlius  ve- 
stigandam  fideles  nostros  Simonem  prcsbyterum  et 
venerabilem  abbatem  et  Hildemannum  vassallum 
noslrum  mitteremus,  renuntiaverunl  nobis  per  om- 
uia  ita  verum  esse.  Cumqtie  eorum  relalione  memo- 
ratum  bcncficium  Heremberli  non  ad  publicum  no- 
slrum  scd  ad  jus  prxdiclx  ecclesix  Cenomanis  jusle 
pertinere  cognovissemus,  complacuit  cleraentix  no- 
strx  prxfatum  beneficium  Heremberti,  id  cst,  fore- 
stem  illara  qux  Gauciacinsis  dicitur,  ciim  duabus 


cloritatis  alque  memorix  conscriptuiu  super  hujus-  r»  forestulis  qux  Dovera  et  Tulpiacus  vocanlur,  cum 


cemodi  factum  conscribere,  per  quam  prxcipiinus 
atque  jubemus  ut  repulsa  omnino  publiea  et  judicia- 
ria  potestale  prxfatx  celle  perpetuo  in  jurc  me- 
moratx  Ccnomanis  ecclesix  consistant,  easquc  me- 
moralus  Aldricus  prxsul  suique  successorcs  jure 
ecclesiastico  babeant,  teneant  alque  possideant,  et 
inde  faciant  quidquid  pro  commodo  vel  ulilitate 
inemorauc  Cenomanis  eeclesix  faciendum  esse  de- 
creverint.  Et  ut  hxc  nostrx  aucloritatis  conscriptio 
firmior  babeatur  et  a  fldelibus  nostris  melius  creda- 
tur  et  diligentius  couservelur,  de  annulo  nostro 
subtus  eam  jussimus  sigillari! 

Birminmarus  notarius  ad  vicem  Tbetonis  reco- 
gnovi  et  subscripsi 


xdificiis  in  eadem  constructis,  qux  Brolius  noraina- 
lur,  necnon  el  Novamvillam  ciiin  oranibus  ad  se 
perlinenlibus,  id  est,  Salvariam,  Colonicam,  Cau- 
queriolas  curlem  llerilavan.  Felrarias,  villarein 
Saviniacum,<Buxarias,  in  Monlieellis  capellam  unam 
cum  omnibus  ad  se  pertinentibus,  et  in  Caliniaco 
dimidium  mansum,  et  in  Vincariis  mansum  unuiii, 
et  in  Cipido  atque  Belino  eos  quos  juracntarios  di- 
cunt,  cum  rcdditione  census  quem  singulis  annis 
solvere  noscuntur,  id  est,  mel  et  ceram,  cl  in  Caba- 
nido  eos  quos  porcarios  vocnnt,  ct  eos  qui  in  illa 
ruba  qux  cst  conlra  orientem  raanere  noscuntur, 
necnon  et  illos  qui  super  fluvium  qui  diciiur  Sartba 
consistere  noscuntur,  siraililer  ct  medietalem  telo- 


«?I0  LUDOMCl  I  COGNOMLNTO  PII  122A 

nei  qnod  de  illo  porlo  :innis  singulis  pcrsolvitur,  et  A  rcbus  decimx  et  nonx  parlibus  prxscriptx  ecclcsi* 


qnemadmoduin  sxpedictus  Heremberlus  memora- 
tinu  beneGcium  cum  omni  integritate,  sicul  illa  die 
siib  jure  nostra  dominationis  crat  quan  'o  a  largi- 
lione  nosira  ipsmn  henelicium  aeeepisse  constat,  pro 
«molumenlo  animx  nostrx  memorato  venerabili 
AiuYico  episcopo  ad  partem  prxscriptx  snx  ccclesijc 
reddere,  ul  in  perpctuum  in  utilitaics  et  usus  ejus- 
dem  ccclesix  Deoqne  in  ea  dcservieuiium  perli- 
ne:;'.  Idcirco  suggerenle  aiquc  rogantc  prxdido 
vcnerabili  episcopo  hanc  noslrx  confirmationis  at- 
quc  reddilionis  prxceptionem  ei  vel  ad  parlem  jam 
dictx  urbis  fieri jussimus,  pcr  quam  deccrnimus  at- 
que  jubemus  ut  nullus  fiileiiuiu  iiostrorum  de  pra> 
dicta  villa  vel  de  his  omnibiis  qux  ad  prxfata  loca 


Sancti  Gervasii  et  fralrum  inibi  coiisistentiimi  ple- 
niler  ct  absque  ulla  dilatione  persolvcrentur,  et  xdi- 
ficia  ejusdcm  ecclesix  sivc  domus  episcopalis  ac 
fr&trum  inibi  degentium  refeclx  ct  rcstauratx  fle- 
rciit  ■>.  Insupcr  liumiiiter  flagiiantcs  postularunt  ut 
viilarum  nomina  ex  qai!  us  nonx  ct  decimrc  ad  su- 
pradiclatn  ecclcsiam  persolvi  (lc'.icnt  in  nostr.c  au- 
cloritalis  prxccpto  nominatim  ascribi  prreciperc- 
iniit,  ne  al.qtio  malo  ingcnio  aut  qualibet  callidilate 
aul  polentia  alicujus  divilis  vel  polcnlis  hx  villx 
vel  h:c  rcs  a  jure  cjusdem  ccclesirc  alienatre  fu- 
luris  lierent  tcmporibiis  aut  nonx  vel  dccimx  sive 
censtis  vcl  rcslaiirationcs  jam  dielx  ccclcsi.e  ablalx 
fieri  possent.  Qiiorum  deprecaiiones  propter  amorcm 


pcrlinere   noscuiilur  mcmorato  venerabili   Aldtieo  B  lici  libenter  audivimus,  et  sicut  dcprecali  sunt,  mo- 


episcopo  sivc  succcssoribus  ejus  ullo  unquain  tem- 
pore  inqiiietudinem  facere  aui  quaialibet  calumniain 
ingererc  prxsumat;  sed  liceat  ei  et  successoribus 
ejus  quieto  ordine  memorata  loca  cum  omnibus  ad 
se  periiiicntibiis  jure  ccclcsiastico  tcnere  et  possi- 
dere,  et  quidquid  pro  opporlunilate  cl  commoditatc 
prxfatx  ecclesix  exinde  facere  decreverint,  liberam 
in  omnibus  habeant  potcstatem  facicmli.  Ut  autcm 
lixc  noslra  aucloritas  perpeluam  obtineat  firmita- 
lem,  de  annulo  nostro  jussiuius  sigillari. 

Hirminmarus  notariusad  vicem  Theotonis  rccog- 
novi  et  subscripsi. 

Uata  vi  Idus  Januar.,  anuo,  Christo  propilio,  17 


nasteria  vel  ccllulas  seu  vicos  vcl  viilas  quas  noslra 
largitione  ex  jure  prxfixx  ecclesirc  nostri  fidcles 
habere  dignoscunlur  nominatim  in  hoc  prxceplo  in- 
serere  jussimus,  nl  futuris  teiiiporibus  in  jure  et 
dominatione  jam  diclx  ccclesix  cum  oinni  integri- 
tate  pcrinaneant :  id  est,  monasteriiim  Sancti  Pelri 
quod  Bertranus  episcopus  xdiGcavit,  cum  mouaste- 
riolo  Sancli  Mariini  in  Ponleleuve,  et  monasterio- 
lum  Sancti  Victurii ,  in  quo  ipse  don.nus  Victurins 
corporc  requiescit,  et  mon  isteriolura  Sanctx  Marix 
quod  est  conslructitm  intra  murum  civilatis  et  flii- 
vinm  Sarihx ,  cum  monasteriolo  Sancti  Ricomcri 
ulira  fluvium  Sarlhx  ad  eum  pertinenle,  et  mona- 


imperii   domini    Ludovici   piissitni    Augusii,  indi-      sterium  Sanctx  Scholasticx,  et  monasteriolum  San- 
riione  10.  Actum  Ilcs  villa  in  Dei  nomine  feliciter.  G  ei\  Germani  ullra  fluvium  Sarthx,  el  nionasterio- 

lum  vel  synoilochium  Sanctx  Marix,  in  quo  domnus 
Paduinus  requiescit  in  corpore,  et  cellulara  Sancii 
Victurii  infra  civitatem,  et  monasterium  Sancti  Cari- 


Amen. 

CLXXV. 

PRO  E.VDEM    XBIIATIX  S.  VlNCENTIl. 

(Anno  833.) 
[Apud  Baiuzium,  ibid.] 

In  noniine  Domini  Dei  et  Salvaloris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinante  providentia,  ira- 
peralor  Augiislus. 

Si  his  qui  Deo  dcbimm  exhibent  faraulatum  quid- 
<lam  honoris  conferimus,  et  ad  suum  ministeriitm 
liberius  exsequenduin  opem  feriuius,  hoc  nobis  pro- 
cul  duhio  ad  slalum  terreni  regni  corroboianduin  et 
ad  xlernx  vilx  be.atitudinem  capesscndam  profiitu- 
rum  csse  confidimus.  Notum  igitur  esse  volumus 


lcfi ,  in  quo  ipse  domnus  requiescit  in  corpore,  et 
monasterioltim  Sancli  Juliani,  in  quo  ipsc  requiescit 
in  corpore,  el  monasterium  Sancti  Georgii,  monaste- 
i  ium  lllidi ,  et  nionasterium  Tussiaco,  et  monaste- 
rium  Sancti  Joanuis  et  Sancti  Trechii  in  Buxiolo  : 
et  monasteriolum  Sancli  Martini  in  Diablentico,  ct 
inonastcriiim  Sanctx  Marix  in  Aurionno,  et  mona- 
slerium  Buxido,  et  eellulam  Semiliaco,  ct  monaslc- 
rium  Caladon.  Hxc  omnia,  sicul  diligenter  inquisi- 
tum  habemus,  cum  omnibus  ad  se  pcrtincniibus  et 


omnibiis  lidelibus  noslris,  prxsentihus  scilicet  et  fu-      in  scriptis  aullienlicis  Sancli  Gervasii  invenimus,  ad 


turis,  quia  nos  de  Aquilania  revertentes,  cum  in 
iitbcin  Ccnomanis  pcrvenisseraits ,  quam  Aldricus 
venerabilis  episcopus  regere  videtur,  clerici  ct  Dei 
servi  inibi  consistentes  iu  noslram  advenerunt  prx- 
sentiani,  et  conquesli  sunt  quod  nonas  et  dccimas, 
unde  nccessarios  sumplus  habere  deliebanl,  fideles 
nostri  qui  res  Sancti  Gervasii  munere  beneficiario 
possidebant,  aul  negligenter  persolverent ,  aut  pe- 
nitus  reddere  diflenent;  petieruntque  et  suppliciter 
dcprecati  sunt  nos  ut  nostra  imperialis  potestas  ef- 
ficerei  qnaliter  seeundura  antiquam  consuettidinem 
el  jnssionem  domini  et  genitoris  nostri  Caroli  prrc- 
stantissimi  Augusli  ae  nostram  plenilcr  de  cisdem 
»  ViJc  lib.  i  Capitul.,  c.  137,  ct  lib.  u,  c.  21,  22. 


prxdiciain  ccclesiam  sancti  Gervasii  juste  cl  legalitcr 
pertinent.  Ex  quibus  }ubentes  prxcipimus  ut  festi- 
vitatibus  illorum  sanctoruin  in  quoruiu  mcriioriis 
ipsa  cuenobia  dicala  esse  noscttntur,  per  singulos 
annos  ad  pixlixam  matrem  et  civitaiis  ccclesiam 
census  ab  ipsis  qui  eadem  coenobia  noslro  beneficio 
tenenl  libenter  ad  opus  episcopi  vel  fralrum  ibi  de- 
gentium  et  ad  ipsam  ecclesiam  resiaurandam  et  nunc 
et  futuris  lemporibus  persolvantnr,  el  refectio  ca- 
nonicis  Sancti  Gervasii  oplima  ab  codem  abbate  qui 
ipsum  coenobium  tunc  temporis  habere  videiur,  in 
prxdicla  feslivitale  lilienti  animo  fial,  sicut  noslram 
gratiam  el  ipsa  benefieta  balierc  voliieiiiit;  ul  nobis 


»22! 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 


seu    dccessoribus  vel   geniloribus    nostris  propler  A  Corma,  ct  Noviomor.  cl  Bosliliaco  vicis  publicis. 


ablalionem  vel  minoralioneni  barum  rerum  jam 
dictx  ecclesiae  aliquod  detrimentum  aut  periculum 
ragni  non  accrescat,  scd  pcrennis  temporibus  sub 
jure  ejusdem  ecdesiac  pcrmaneant.  Divitis  a  cnim 
canonicis  omnibus  et  eeolesiis  baptismalibus  in  prsc- 
diclae  urbis  parochia  consistenlibus ,  cujuscunque 
juris  sint,  census  cunctos  lam  in  olco  quam  in  cera 
sive  denariis  pleniter  parlibus  prxfatae  ecclesiae, 
sicut  in  plenariis  el  breviariis  ejnsdem  matris  ec- 
clesise  continentur,  per  singulos  annos  absque  ulla 
contradictione  aut  mora  persolvi  praecipiinus.  De 
vicis  vero  publicis  ac  propriis  vel  villulis  jam  dictac 
ccclesiae,  quas  fideles  nostri  nostra  largitione  ha- 
bent,  omnino  praecipimus  ut  nonac  et  decimae  par- 


Hacc  autem  omnia  qine  nomiuatim  supra  inserta 
sunt,  ul  jam  dictum  esl,  evidentius  et  diligentius 
invcstigaium  habemus,  el  in  auiheniicis  ejusdcm 
ecclesiae  scriptis  ipsis  clerieis  nnnobslanlibus  repe- 
rinius,  sive  alias  villas  quae  propter  prolixitalem  vel 
propter  ignorantiam  noininum  villarnm  in  hoc  prae- 
cepto  iion  sunt  insertse,  ad  jam  dictam  ecclcsiam 
juste  cl  legaliler  pertinere;  super  quibus  bas  nostra; 
auctoritatis  litleras  lieri  decrevimus,  per  quas  sla- 
luentes  omnibus  qui  in  praesenti  tempore  aut  futuris 
tcmporibus  ex  memoratae  matris  ccclesiae  beneficia 
assecuti  sunt  aut  assequi  potuerunl,  prsecipimus  ut 
de  omnibus  conlaboralionibus  terrse,  tam  feni  quam 
annonse  omnium  generum,  tam  de  sua  dominalions 


tibus  praescriptae  matris  ecclesiae  ab  eisdem  fidelibus  B  <luam  cl  ^  vassallorum  suorum,  de  vivcrieiis  quo- 

que  el  perdonato,  de  pastionibus  et  pascuariis,  de 
herbalicis  et  pullis,  de  piscationibus  et  pastionati- 
cis,  id  est,  de  glandelicis,  dc  melle,  et  collaboratio- 
nibus  qnse  in  liortis  sunt ,  dc  nulriminibus  anima  - 
liuin  et  caseis  qui  flunt,  dc  vaccaritiis  dominicalis; 
ac  de  omnibus  redditionibus  quae  ab  hominibus  mc- 
moratx  malris  ecclesiae  recipiuntur,  excepto  hosti- 
lcnse,  id  est,  de  bubus  et  conjecto  ad  carros  con- 
struendos.  De  his  autem  omnibus  prsecipimus  et  cen- 
sum  legitiuium  et  nonas  ct  decimas  annis  singulis 
partibus  praescriptse  malris  ecclesiae  absque  ulla 
marrilione  vel  dilatione  reddere,  insuper  reslaura- 
liones  lam  in  prsefixa  ecclesia  quam  in  domibus  juxta 
eam  adjacenlibus  in  tcgumentis  et  restaiiralionibus 


nostris  libenter  et  plenitcr  persolvanlur,  et  sediftcia 
ejusdem  ecclesiae  sive  domornm  ad  eam  infra  civi- 
tatein  peiXinentium  resedificare  vel  restaurare  fa- 
ciant,  id  est,  de  villa  Tavida,  de  villa  Lugduno,  de 
villa  Baladon,  de  villa  quae  Brogilus  sive  Novavilla 
nunciipaliir,  de  villa  Pradcllis,  de  Murniaco,  de  villa 
Guilis,  de  tertia  parte  de  cella  Sancti  Almiri,  de 
tertia  parte  de  cella  Sancti  Uifacii,  ct  de  terlia  parte 
de  cella  Sancti  Rigmii  i ,  de  villa  Boulido,  de  An- 
gono,  de  Solemnis  villa,  et  vico  et  cella  Yirmero; 
el  de  villa  Apiliaco,  et  de  Ablrino,  et  Clausido,  de 
Noviliaco,  et  Fanisnonia,  et  campo  Sigirico,  Lu- 
ciaco,  et  montc,  et  de  Commis  cella  Sancii  Leode- 
garii,  Augor,  et  Boulir,  de  Vinogabron  cuin  suis  ap 


D » n~.,*v— ~     D ,  -r  -  „  -- 

pendiciis,  et  Ailino  vico  publico,  et  Bruslor  et  So-  ^  pro  possibilitate  rerum  quas  in  beneficium  exinde 


gonna  vicis  publicis,  et  Silviaco,  et  de  villa  Viliaco 
ct  Triciono,  el  Silgiaco,  el  Sabololio,  et  Vinonio 
vico  publico,  et  de  villa  longua,  et  de  villa  Campa- 
niaco,  et  de  Tonedralio,  de  Geneda  vicis  publicis, 
et  de  villa  Didas,  et  de  Tredento,  et  Vitlena,  Tauri- 
miaco,  Caisano,  et  villare  de  Yerno  et  Adillanitse  ct 
Yigra,  et  Fontauas,  ct  Sanmuro,  et  Brafialo,  Fol- 
caria,  Domnoiorio,  et  parlem  de  Fraxinido,  Man- 
daria,  Dirigeto,  villare  de  Yerno,  Clermicio  et  Ca- 
■niliaco,  de  Traximarias,  et  Coxiaco  vico  publico, 
et  villa  Anloniaco,  de  villa  Bonalfa,  et  de  oinnibus 
villis  quae  ad  cellani  Sancti  Martini  infra  murum  ci- 


possidel  facere  non  negligatis,  si  graliam  nostram 
ct  eadem  beneficia  unusquisque  vostrnm  habcre 
volnerit.  Praescripta  vero  beneficia  volo  ut  lideles 
nostri  supradiclo  censu  cum  consensu  et  benevolen- 
tia  ejusdem  ecclesias  episcopi  teneant  usque  dum  illa 
cum  eis  quae  ex  nostra  datione  habere  videntur  mu- 
larc  possiinus  et  saepediclae  ecclesiae  quae  juste  et 
legitime,  ut  inquisitum  habemus,  debentur,  auxiliant^ 
Domino,  rcstitui  atque  reJdere  mcreanmr.  Et  hoc 
omnibus  vobis  notum  sil ,  quod  si  aliquis  veslrum 
exstiteril  qui  hanc  jussionein  noslram  aul  conlem- 
nendo  aut  negligendo  adimplere  distulcrit,  quia  vo-. 


vitalis  pertinent,  et  de  Caugiaco  vico  publico,  et  de  luinus  atquc  prajcipimus  ut  praescript:B  urbis  epi- 
villa  Limbriaco,  el  Verincella,  et  Yerniaco,  et  villa  scopus  in  jure  cjusdein  ecclesiae  sua?  in  suam  vel 
de  Ferciaco,  et  de  Ponciaco,  de  Cariliaco,  Priliaco,  ' 
dc  Yigra,  et  de  beneficio  Hadingi,  et  de  villare  et 
de  valle  Bovonis,  et  de  Breviaco.  et  de  Carbonariis, 


et  de  Builiai  o,  et  de  Sidrego,  et  de  Paciaco  porlu 
super  Garronam,  et  de  Gaureco,  ct  de  cella  quae 
Longolin  vocatur,  et  de  Gajureco,  et  de  Floreco,  et 
de  vico  Diablentico,  et  de  cella  Arciacas,  et  de  villa 
Camariaco,  ct  Eviriaco,  et  Calla,  et  Comnioriaco, 
et  de  villa  Andoliaco,  et  de  villa  Giiniaco,  et  Marti- 
niaco,  et  Liverolas,  cl  Sisciaeo,  et  de  cclla  Domo 
regis  et  de  pago  Ardunense,  in  quo  sunt  manenles 
villas  Sancti  Gervasii,  et  de  cnrle  Busane,  et  de  No- 
viomo,  et  Scomoiaco,  et  Camiliaco,  cl  Comaco,  ct 
a  Vox  corrtipla. 


canonicorum  suorum  potestatem  vel  dominalionem 
easdem  res  revocare  facial  usque  dum  illi  qui  jam 
dicte  ecclesia:  res  vel  beneficia  nostra  largitione 
Uabebant  in  nostram  venianl  praesenliam  pro  eadem 
negligenlia  atque  conteinpiu  rationes  reddere.  Et 
praevideat  unusquisque  ne  illam  ibi  audiat  senten- 
tiam,  Qui  negligii  censum,  pcrdat  agrnm,  et  per  hanc 
auclorilatem ,  sive  pro  eorum  negligentia  vei  con- 
temptu  ipsa  perdanl  beneficia11.  Et  ut  haec  jussio  110- 
stra  verius  credatur  et  diligcntius  conservetur,  atque 
per  oninia  a  vobis  perficiatur  et  firmius  fuluris  teni- 
poribus  tencatur,  de  annulo  nostro  subter  has  litteras 
nostras  jussimus  sigillari. 

b  Vide  Capitularia  Caroli,  tit.  7,  c.  C9. 


1223  Ll°DOYIfI  I  COCNOMENTO  Pli  1224 

Hirraiomarus  notarius  ad  vicem  Tbeotonis  rcco-  A  Vnlvinus  nomine,  cum  episcopo  Biixianx  Ecctesia 

gnovi  ct  subscripsi. 


Data  II  Kal.  Januar.,  anno,  Clirislo  propitio,  10  im- 
perii  domni  Ludovici  piissimi  Aiigusti,  indiclione  10. 
Actuin  Ccnomauis  civitaie  in  ivi  nominc  feliciter. 
Amen. 

CLXXYI. 

DIN.OMA  I.OTHARll    PRO  MONASTERIO  VERONERSI. 

(Annn  833.) 

[Ughelli,  Itiiiia  sacra,  tom.  V,  pag.  717.] 

In  nomine  Domiui  nostri  Jesu  Christi,  Lotbarius 

Augiisius  invictissirai  domini  impcratoris  Ludovici  fi- 

lius. 

Quidquid  enim  in  noslra  vel  procerum  nosirorum 
prxsenlia  recto  tramile  secundum  legem  definitum 


Chuniberlo  nomine  commutaverat,  ct  c  conira  sibi 
placitam  acceperat  commulationem :  qux  dum  utilia 
post  aliquot  ilies  idem  Rataldus  vener.  episcopus 
prxfalx  S.  Zenonis  Ecclesix  esse  cognovisset,  da- 
tis  in  recompcnsalione  pacti  prxdictx  Brixianx  cc- 
clesix  congruentilms  rebus,  ac  mancipiis  a  Petro 
quondam  cjusdcm  ecclesiac  episcopo  cpmmutatis , 
pacti  prxnominatx  S.  Zenonis  ecclcsix  conquisivil 
ad  babendum  :  sed  quia  regiae  potestatis  missus  intcr 
has  defuerat  commulationes  pro  bujusmodi  occasio- 
nihiis  adimendis,  nc  ideo  ah  eadem  ecclesia  auferan- 
tur,  quoniam  legaliter  absque  regio  misso  non  potc- 
rant  commutari ,  hanc  nostram  auctoritatem  supcr 
praefalas  comniutationes  addere  libuit ,  per  quas  ju- 


fucrit,  oporlet  noslris  confirmare  oraculis,  iit  jure  j{  bcmus  sanuin  mansurum  :  sancimus  ut  nullus  fidc- 


firmissimo  maneat  inconvulsum.  Igitur  nntum  sit 
omnium  fiilclium  nostroruin,  praesenlium  scilicet  ct 
futurorum,  sagacitali,  quia  cum  missi  nostri  in  Pi- 
scaria  ad  universorum  causas  audiendas,  et  rectc 
judicia  lerminanda  rcsedissent,  ibique  veniens  Lco 
abbns,  et  advocatus  Sancti  Zenonis  Garimbaldus  no 
mine,  nnde  i.lcm  Leo  per  ordinalionem  RataUi  ve- 
nerabilis  episcopi  esse  videbatur,  interpellavisse  Ra- 
gilcusum,  cl  Ragiiierluni  advocalos  Goradi  comitis, 
dicenles,  quod  pars  pnefali  Goradi  silvam  qux  dici- 
iiir  Hostilia,  ct  pascua  pertincnlem,  etjurc  S.  Zeno- 
nis  suo  jure  occupasse  illicite  et  contra  legem; 
quam  rem  dmn  prxfati  missi  nosiri  pcr  se  niinime 
definire  poluissent,  in  nostram  banc  pleniter  delihe- 


iium  sanolx  Dci  Ecclesix  uoslrorumque,  ab  hinc  in 
antea  indc  aliquam  pacti  sxpe  dicti  monasterii  S. 
Zenonis  infcrre  prasumat  contrariclalcin,  sed  liccat 
ei ,  ut  justo  traniite  acquisivit,  quiete  rectoribus 
ecclesix  ordinare  atque  disponere  quidquid  utilitus 
prxdictx  diclaverit  ecclesiae.  Si  vero,  quod  fuiit- 
rum  noii  crcdimus,  aliquis  dux,  conics,  aul  cusjtilibct 
adminislrationis,  aut  privata  persona  conlra  omnia 
supradicta  moliri  aliquid  pracsumpserit,  scu  infrin- 
gore,  vei  corrumpere  ex  parte,  aut  ex  toto  teniave- 
rit,  sciat  sc  composilurum  niillc  mancusos  auri 
obryzi,  medietatcm  camerae  nostr.e,  et  medielatem 
jam  ificto  uionasterio  S.  Zcnonis,  si  aliqua  contra- 
rietatis  violenlia  illala  fuerit.  Et  ut  hoc  ccrtissime 


randa  jussimus  vcnire  prxsentiam.  Qua  de  re  dum  p  credatur,  ct  diligentius  observelur,  manu  propria 

diligeuti  adhibila  invesligatione  rei  veritatem  inqui-      rohoravimus,  et  annuli  noslri  impressione  insiguiri 

rercmns,  dclulit  praedictus  ahbas  optatis  [ohtutibus] 

noslris  prxcepta  anliquorum  regum,  ncc  non  cl  bo- 

n:c  mcinorix  avi  nostii  domini  Caroli  prxstanlissimi 

iinperatoris,  vernm  cliam  et  avunculi  nostri  Pipp°ni 

quondam  gloriosi  regis,  dominique  et  gcnitoris  no- 

stri  Ludovici  serenissimi  Augusli,  qiise  duin  relegi 

fecissemus,  coinperimus  jusle  ct  rationabilitcrpacla 

monasterii  S.  Zenonis  in  omnibus  pascuorum ,  et  ca- 

puli,  scu  decimx,  et  omnem  exaclionem  pertinere 

ahsquc  qualibet  in  p.irte  aliquod  rcdhihilionis  dehi- 

tuni,  salvo  suo  jure  in  inlegrum  terrilorio,  ubi  Ho- 

stilia  nuncupattir,  cujus  fincs  suul,  a  Pado  usque  in 

campmn  Turmioni ,  et  a  fossa  Lubia  usque  ad  fos- 

sam  Regiam,  et  pollicincm  juvta  castrum  Revcri.  D 

IJcoque  ad  prxfatum  sanctum  ac  vencrabilem  bos 

noslrx  aucloritatis  apiccs  fieri  jussimus,  per  qnos 

absque  qualibel  inqnietudine  abhinc  in  futurum  no- 

slra  auctoritate  lencat,  justcque  fruendo  possideat. 

(nsuper  retulil  nobis  Ratallus  episcopus,  cui  pr;cfa- 

Itiin  monasterium  nostra  auctoritatc  ad  rcgendum 

commissum  erat,  eo  quod  Goradus  comes  aliquas  ci 

inferat  contra  causalioncs  de  quibusdaiu  rebus,  ct 

mancipiis,  qnx  olim  prxdcccssor  prxfati  Coradi, 

»  Haec  donatio  facla  est  a  Ludovicn  Augusto  in 
gratiam  oralorii  beaix  Marix,  quod  Hilduinus  anic 
y.edes  beatorum  mariyrum  xdificaverat,  uiiiiii  iim  in 
crypta  subterranea,  ubi  cliain  nunc  oraloriuin  islud 


jussimus. 

Dructemirius  subdiaconus  atque  not.  ad  viccm 
Hcrmenfredi  scripsi. 

Data  xvni  Kal.  Fchr.,  anno,  Chnslo  propitio,  im- 
pei  ii  dom.  Ludovici  serenissimi  imperat.  20,  et  Lo- 
tbarii  11.  indict.il  [12].  Aclum  Mantux  in  palatio 
regis  in  Dci  noniinc  fcliciler.  Amen. 
CLXXVII. 

I>BO   M0NASTERI0    SANDIO.WSIANO. 

(Anno  833.) 

LODOVICI    IMP.    PRXCEPTOK. 

Mintriacus  in  pago  Parisiensi  Hilduino  abbali  Dio- 

ntjsiuno  concedilur  °. 

[Apud  Mahill.,  de  Be  diplom.,  pag.  541.  j 

In  nomiiic  Doinini  Dci  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi  Ludovicus,  diviua  ordinantc  providentia,  iin- 
perator  Augustus. 

Solliciludine  impcriali  ct  Christianx  religionis  ar- 
dore  ac  cultus  divini  studio  permonemur  pro  vene- 
raiiilium  locorum  cogilare  augmcnto  el  mansuro  sla- 
bilimenlo ,  quoniam  spiritualium  prxmiorum  est 
munificeniia,  cum  Dei  in  Ecclesia  piis  et  locis  revc- 
rcndissimis  a  nobis  Cbristo  auspice  potestate  coit- 

visilur.  De  Mintriaco,  Milry,  mentio  est  in  libello  Dc 
translatione  sancti  Viti,  num.  16  in  sxculi  iv  Benc- 
diclini  parle  i  ,  pag  555. 


1225  DIPLOMATA  ECCI.ESIASTICA.  PHf- 

missa  largitate  promplissima  festinatur  concurrerc  :  A  quqndam  cam  per  noslrum  benefioium  habuit,  sive 


pr&serlim  cum  niliil  credamus  minui  ab  reipublicje 
jure,  quolies  donis  impcrialibus  aliquid  sanclis  Do- 
mini  (quorum  virlute  post  Dimiinicam  pielalcm 
malcr  lerra  videtnr  contineri  et  orbis  universus 
misericorditer  regi,  bumana  quoque  fragililas  sublc- 
vari,  ct  nostrum  I>co  faventc  impcrium  gubcrnari) 
manu  locupleli,  ut  imperia|om  eondcpetniaiestalem, 
fuerimiis  largiti ,  cjus  pr.ocipuc  providenlia  illiquc 
polius  alacri  animo  ct  devotionc  debila  opuferenlcs, 
qui  Sanclus  sanclorum communem  papiivilalem  no- 
stram  redemit,  etcos  sanctificatos  gratia  coronavit, 
alque  nostrum  ipso  auclqrc  regnum ,  si  jussis  insi- 
stamus  operibus ,  ad  pcrpelquni  promisit  scpundum 
potentiam  suam    traiis.ferre  impcrjum.  Tanto  cnim 


iii  cadem  ipsa  villa.scq  alicubi  ad  jani  diclani  portio- 
neni  qiiicque  pciiincnlia  fuerint .  tam  mancipia 
quam  cuncta  quac  cidcm  attincrc  lcgilime  dignosci 
valuerint ,  cum  omni  integrilale  pcr  lioc  auguslat 
aucloritalis  noslrae  pracceplum  Jesu  Cbristo  trium- 
pbatori  noslro  alque  gcnitrici  ipsius  Domini  Dci 
aicrni  ,  sanclo  deniqup  Pejro  plavigcri  ac  sanotis 
pretiosissiniisqne  Cliristi  maiiyribus  Dionysip,  llu- 
Slico  et  Eleutherio,  nec  non  omnibus  sancljs  Dei, 
quoruni  in  eodem  sacratissimq  Jcmpio  palrociiiia  tc- 
nenlur  cum  lionore  recondila,  propraesenli  et  perpe- 
tua  nostra  salule,  conjugis  atquc  prolis,  sive  imperji 
slatu  trailidi  prae.sentaliter  in  possossionemaeternam, 
excepto  ca  qiiT  ad  pracfalam  domum  rcvercndissi- 


plus  regis  ampliuulini   res  propcnsiori  incremento  ]}  wam  de  rebus  i|1sius  malris  EcctesSse  una  cum  pri 


proficiunt ,  quanto  ex  eis  studio  piclatis  locis  vcne- 
rabilibus  fuerit  commodaiiim  :  quia  ideo  credita  I)o- 
mino  miseranle  suscepimus,  utoplima  dispensationc 
cjus  omnipotenliae  non  riiibilcntur  restiiui ,  et  nos 
pro  collatis  possimqs  fjdiipiam  adipisci  in  saipqlis 
supervenientibus  praemia  aHerpa  le.ne.ndi.  A  palerna 
equidcm  praevaricatione  iiotum  cst  liumanum  gcnus 
corporcT  moiiis  ultione  mullari.  Quaproplcr  qui 
ccrlus  cst  quandoque  venlurus  tcrmintis  et  incerlus 
forniidatui- cvenlus ,  in  bujus  xrumnosae  caecitalis 
ignoraiitia  rcdimendiim  est  lcmpus  mullis  largitio- 
nibus ,  placandus  est  Dominus  noslris  oblationibus, 
ct  sancli  ejiis  conciliandi  sunt  nobis  devotis  dona- 
tionibus  :  quippe   quoniam,  etsi    snepius    bencficia 


vilegio  jam  dicti  vcnerabilis  viri  Hilduini  nostris  ora- 
culis  confirmare  sluduimus  :  qualiter  ex  isla  pro- 
prietatis  nostrac  dationc  et  rebus,  ut  pnediximus  , 
confirmatis  sccundum  ordinaliqncm  quam  idem  vir 
Domini  consensu  nostro  in  sua  cpnfirmalionc  dis- 
posucrat,  plenilcr  vjdeatnr  adinipleri ,  ad  luminaria 
scilicel  exmde  ibi  providcnda  ,  et  ornatum  in  ca  con- 
gruum  et  dignuni  procurandiim,  vel  quidquid  in  re- 
paralione  el  eraen Jalionc  sui  necessarium  fucritper- 
agenduro ;  et  ut  in  festivitatibus  ,  Purificatione  vi- 
delicel  sanctse  Mariae.acdic  martyrii  beatissimq- 
rum  Petri  et  Pauli ,  el  pro  bonorc  omniuni  Apostn- 
lorum  el  soleinnilate  gloriosissimi  Cbrisli  marlyris 
Sebasliani,  alque  in  annivcrsario  noslro,  ct  dilecue 


s.Tcularibus  impcnsa  ncgoliis  digna  minimis  vicissi-  C  conJuSis  "«stnc  ludilli ,  quando  boc  Deus  volucrit , 

ludine  defraudantur,  nullus  pro  certo  cst  qui   du- 

bilet,    quod    ca    qu.T  snperno  intuitii  peragiintur, 

aelcrns  vitae  remuncraiione  rcppndanlur  ;  etiam  et 

apud    sacculum    impuraloria  religio  clatis  laudibus 

nullalenus  deficit,  pum  Dei  Ecclesia  augmcptaiio- 

nibus  pro  Cbristi  amore  novorum  operum   ac  do- 

nis  uberrimis  prnficit.  Idcirco  notum  esse  volumus 

omnibus  sapptae  Ecclesiie  Dci  fidelibus  ac  noslris, 

praesentibus  scilipet  el  futuris,    quia  vir  vencrabi- 

lis  Hilduinus   abbas    rcligiosus    monastcrii    sancti 

apostolorum  Principis,  excellepiissiinorumquc  Chri- 

sti  martyrum  Dionysii ,   Rustici  el  Eleuiherii  spe- 

cialium    prolcclorum   nostrorum  ,    ceelesiam    anle 

pedcs  eorumdem  bcatissimorum  mariyrum,  ad  lau- 


ex  jam  diclis  rebus  inonachi  ipsjus  sancti  cccnobii 
in  ainorc  Dci  omnipotentis  el  honore  sanctorum  ap 
nos.tra  memorja  refectionem  habeanl,  semotis  sola- 
tjis  eharilatis  ,  quae  de  rebus  Ecclesiae  in  solcmni- 
talihus  cieputatis  ad  hoc  nostra  aucloritate  confir- 
ntatis  habebunt.  Et  in  iisdem  diebusjuxta  possibi- 
litatem  ex  his  paupcruni  refectio  fial  :  quatenus 
sicuti  pro  prx'decessoribus  noslris  rcgibus  fratr.es 
illius  congregationis  privatorum  Lcneficiornm  com- 
modilatc  spcciales  orationes  more  laudabili  el  quo- 
lidiano  celcbrare  sunt  soliti  ,  sic  pro  hac  nostra 
speciali  bcnedictione ,  dum  in  corpore  vivimus,  sa- 
hnem,  ct  post  obiium  aoternam  nobis  benediclioncm 
precibiijj  satagaiit  impetrare.  Dccernirans  eiiam  pcr 


dem  Dei  ac  Dqmini  ti  Redemptoris  noslri  Jcsu  Chri-  D  potestatem  Regis  regum,  qui   nobis  quantam  volnit 


sti ,  in  bonorc  sancue  ct  inviolatae  semper  Virginis 
cceli  toliusquc  niundi  reginse,  gloriosissimac  geni- 
tricis  ejusdem  Domini  omnipotentis  Mariac,  ac  sancli 
Pr.xcursoris  Cbristi,  alque  sanctorum  Apostolorum, 
Martyrum  quoque  et  Confessorum  ,  Virginum  ,  om- 
niumqiic  Domini  elecfnrum  djvino  respeetu  elsnpcr- 
norum  civium  veneratione  pro  nostra  ,  conjugis , 
eiiam  prolis,  ac  salute  sua  perpetua  aediflcavit ;  in 
qua  auxiliante  Domino  suoquc  laudabili  studio  iabo- 
rante  pcrmulia  ct  preliosissima  sanclorum  pignora 
oollocavit ,  ad  quam  ecclesiam  gratia  Salvatoris 
nostri  inspirante  plenissima  delibcratione  partera 
villan   quac  Mintriacus  dicitur ,    sicul   Fredcbaldus 

Patbol.   CIV. 


polestatem  misericorditer  contulit  ,  in  oujus  mann 
corda  sunt  regum ,  pcr  interminationcm  el  obtesta- 
tionem  ejus  futuri  judieii .  nnlli  licerc  succcssoruin 
noslrorum  aut  monaslerii  ipsius  rectorum,  vel  alii 
cnilibel  magnac  vel  parvae  personae ,  haec  qua?  a 
nobis  pia  intentione  tradita  decreta  et  promulgatn 
sunl ,  in  quoquam  convellerc  ,  aut  res  ipsas  in  bcnc  - 
ficium  darc  ,  vel  ubi  et  ubi  distrahere  ,  sive  pen  ■ 
sioncs  aut  exenia  vcl  exactiones  ,  redditus  qunqnc 
seu  funcliones  carum  in  suos  suorumque  usus ,  nec 
non  quocunque  ingcnio,  callidilate  vcl  artc  aliqua 
atque  occasione  in  quamlibet  aliam  partem ,  nisi , 
ut  prxfali  sumu»,  in  ulilitate  ipsins  sanctsc  Eeelesioi 
39 


1227 


LUDOViCI  1  COCXOMENTO  PII 


12-28 


et  elcemosynainoslrx  augmcnlo  dispendere,  cl  sicni  A  auctorilatem  ,   propler  revercnliam  memorato 


sncpe  si  ripli  fidclis  noslri  obseqnio  ralionabili  pro- 
vidcri  annnimiis  :  scd  suh  spccialis  cuslodis  ,  qui 
fidclis,  rcligiosns,  etregularis  cidem  divino  domi- 
cilio  semper  abbatis  1 1  fi  almm  elcct;onc  dcpulabilnr, 
dispeusatione  cl  orJiiialione  hajc  donatio  noslra  so- 
lerti  soliiciludinc  procurata  pro  destinatisel  debilis 
aetcrna!  rclributionis  obtentu  fldeiiter  conferatur. 
Success  in  s  nibilominus  nostros  obnixe  dcposcimus, 
i,i  sicuti  ca  qn.o  ipsi  pro  sna  salute  stalucrint,  a  suis 
dcccssoribus  voluerinl  observari,  ita  banc  conslilu- 
lionem  nostram,  quam  pro  prosperitatc  nostra,  con- 
jugis,  el  piolis,  et  slalu  imperii  confirmamus,  iirma 
slabililaie  inconvulsam  manere  ,  ct  line  tenus  per- 
petuis  lemporibus  inviolalam  conservare  procurcnt. 


sanctorum,  ctaetcrnsc  retribulionis  frucliim,  nostra 
ronfirmaremus  auctoritate.  Cujus  pclilioni  libentcr 
annuenlcs,  postulata  concessimus ,  c(  ca  pcr  hanc 
noslram  auctorilalem  coufirmamus.  Quapropter  pne- 
cipicnles  jubemus  ut  nullusjudex  publicus,  vcl  alia 
quadibel  judiciariae  potcstatis  pradila  pcrsona ,  iu 
iri  lesias,  anl  loea,  vel  agros,  s^u  reliquas  posses- 
siones  mcmorriti  mooasterii,  quas  moderno  lempore 
in  quibuslibct  pagis  ct  tcrritoriis  infra  ditionem  im- 
perii  nostri  jtistc  ct  legaiiler  possidel,  vel  qu.T  dcin- 
<cps  ia  jurc  ipsins  sandi  loci  volucrit  divina  pictas 
augcri ,  aii  causas  judiciario  more  audiendas,  vel 
freda  exigenda,  aut  mansiones  xel  paratas  facicndas, 
aut  fidcjussores  tollendos,  aut  homincs  ipsius  nio- 


1 1  vero  pleniorcm  oblineat  firmitatis  vigorem,  eam  ''  naslerii,  t.uti  ingenuos  quam  el  scrvos,  super  tcrram 


manu  noslra  subter  flrmavimus,  et  de  annulo  nostro 
sigillarc  jussiiims. 

Signum  Lndovici  serenissimi  impcratoris. 

Hirroinmaris  notarius  a !  viccm  Tbeolonis  reco- 
gnuvi  el  subscripsi. 

li. ii.)  decimo  tcrtio  Kalendas  Pcbruarii  .  anno, 
Cbristo  propitio,  dccimo  t.ono  imperii  domni  Ludo- 
\:.i  piissimi  Atigusli,  in  lictione  !1  Aclum  Vern  pa- 
latio  regio  in  Dei  nominc  feliciler.  Anien. 

CLXxvin, 

pno  sekonensi  s.  collmh.e  monastekio. 

(Anno  855.) 

[F.x  aulograpbo,  apud  D.  Couqucl.,  lom.  VI.] 


ipsius  i- manenics  ihjustc  distringendos,  aui,  sicut 

in  praedicta  auc.toritalc  domni  impcraioris  continetur, 
consuetudinarios  distringendos,  aui  leloneum  tollen- 
ilin.i.  :mt  ullas  redhibitiones  aut  illicilas  occasiones 
requirendas,  ullo  unquam  lempore  ingredi  audeal  , 
vel  ca  quac  supra  memorata  suiil  penitus  cxigere 
prsesumat.  Sed  liccal  memorato  alibaii  suisqne  suc- 
cessoribus  rcs  pncdicli  monasterii  suii  immnnilatis 
nostrse  defensionc  quielo  online  possidcre.  Ei  quid- 
quid  eximie  fiscus  sperare  polerit,  totum  nos  pro 
;cterna  remuneralione  priEfa'lo  monasterio  concedi- 
mus,  ui  in  alimonia  pauperum  el  stipemlia  mona- 
chorum  ibidem  Deo  famulantium  perenniter  proflciat 
io  augmcntis.  De  villis  vero  superius  nominatis,  >el 


ln  nomine  Domiui  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu  C  de  omnibus  rebus  pracsenli  tempore  juste  possessis, 


Chrisli,Ludovicus,  divina  ordinante  providcntia,  im- 
peralor  Augustiis. 

Si  pclilionibus  servorum  Dei  justis  et  rationabi- 
lilms  diviui  cultus  amorc  favemus,  dignse  retributio- 
nis  pr.imiio  nos  a  Domino  rcmunerari  Gdeliler  crc- 
dimus.  Ucirco  novcrit  omnium  Gdelium  nostrorum, 
lam  prajscnlium  quara  el  futurorum  solerlia ,  quia 
vir  vencrabilis  Sulpieiiis  abbas  monaslerii  S.  Co- 
iiiini):e  martyris  Chrisli  ,  in  quo  ipsius  et  S.  Lupi 
etmfessoris  Chrisli  corpora  humata  venerantur,  de- 
Lnlil  obtutibus  nostiis  quamdara  aiictoritalem  im- 
inunitatis  domni  el  gcniloris  noslri  Caroii  lion.r. 
mcmoria:  piissimi  Augusti ,  in  qua  erat  inserlum 
qualilcr  idem  ipse  <■'.  antecessorcs  cjus,  reges  vide- 
licel  Francorum,  pnediclum  monasterium ,  ob  amo-  D 
i-eni  Dei  tranquillilatemquc  fratrum  ibidcm  consi- 
slcntium  ,  suii  plcuissima  tuitione  ct  imraunitaiis 
defcnsione  iiabuissent.  Conlinebalur  etiam  in  eadem 
aucloiitale  quod  Lotharius  el  Dagobertus  quondam 
reges  cidem  monasterio  quasdam  villas  concessis- 
senl,  quarum  vocabuia  sunt,  Cersiacus  ct  Grandis- 
Campus :  easdemque  villas  vel  quidquid  co  lempore 
juste  et  ralionabiliter  prxdictum  posstdcbal  mona- 
slcrium,  idcm  ilomnus  iiupcrator  per  camdem  con- 
(irmavit  auctorilaiein,  ut  suo  ei  sutcessorum  lempo- 
ribus  jure  perpetuo  a  prcelatis  et  agentibus  ipsius 
monasterii  possidercntur.  01»  finniiutem  lamen  rci 
postulavii  nos  praediclus  Sulpicius  abbas  ut  palernam 


sic  in  diiiniie  ipsius  monasterii  perpetno  pcrmaneant, 
sicut  in  aucloritate  domni  ct  genitoris  uosiri  vcl 
prcedecessorum  regum  conlinctur :  qualenus  ipsos 
monachos,  qui  iliiilcm  Deo  famulanlur,  pro  noliis  et 
conjuge  proleque  nostra,  atquc  st.iliiiitale  totius  inir 
perii  nostri  a  Deo  nobis  concessi ,  ejusquc  clernen- 
lissima  miscratione  pcr  inimcnsum  conservandi, 
jugiier  Domini  miscricordiam  exorarc  dclectct.  Ilanc 
iiaque  aiictoritalem  ,  ut  pleniorem  in  Dei  nomine 
obtiueal  vigorem,  el  a  fidelibus  sanctx  Dei  Ecclesiae 
e.l  nostris  verius  credatur,  et  diligentius  conservetur, 
liiaim  propria  subler  flrniavimns ,  ct  amiuli  nostii 
impressione  signari  jussimus. 

Signum  Lndoviei  screnissimi  iinperaloris. 

Maginarius  nularius  ad  viccm  Tlisotoiiis  reco- 
gnovil. 

Di  a  iv  IJ;!s  Jtii.u  mno,  (  b:  io  ,.->  propitm.  20  impe- 
rii  domni  Ludovici  serenissimi  iinpciaioris, indictione 
1  i .  Actiiin  Wormalia  civilalc  in  Dei  nomine  feliciler. 
Amen. 

CLXXIX. 

PBO   MONASTCIHO    CilRBEI/E    NOV*. 

(Anno  S"..) 
[Apud  Scbaten,  Annales  Pttderbornenses,  p.  91. j 
In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jcsu 

C.hiisti,  Ludovicus,  divina  ordinante  providenlia,  im- 

perator  Augustus. 
Oinuibus  saneUe  Dci  Ecclesix ,  noslrisqiie  lidcli- 


1-2-29 


DIPLOMATA  ECCLESIASTJCA. 


\  »r,o 


lnis,  prsesenlibus  s  ilicet  et  fuiiiris ,  notuni  esse  A  quantumcunqne  in   cod  m  salc  liabere  visi  suinus, 


volumus  quomodo  Corbeiense  monasterium  in  Saxo 
nia,  propitianle  Doiniuo,  cum  consensu  fidelium 
nostrormn  ,  in  honore  S.  Stephani  protomartyris 
Clnisti  devotissima  intentione  fundavimus ,  et  ibi 
competentia  subsidia ,  quxque  pra  mauibus  inveni- 
iuus,  debila  largitate  prxdiclo  sanctificalionis  Ioco 
noslra  in  eleemosyna  contulimus  :  insuper  eliam  , 
quia  iocum  mercationis  ipsa  regio  indigebal,  incne- 
tam  noslra;  auctoritalis  publieam  ultra  ilii  scmper 
inessc  Christo  militantibus  proficuam  staluimus , 
quatenus  cum  omni  integritatc,  absque  ullius  con- 
tradictipne  vel  impcdimenti  occasione,  locus  ipse 
sanctilaiis  omnem  inde  reditum  nostra  auctoritatis 
publicum  possideat .  et  ulilitatibus  monaslerii  pe 


perpetuo  consistat,  siout  diximus,  ad  necessitates 
servorum  Dei  in  meinoralo  monasterio  degentium 
fulciendas.  Et  ut  hoec  nostrae  largitionis  aucloritas 
firmior  habeatur,  de  anuulo  nosiro  subter  cam  jus- 
simus  sigillare. 

Haginarius  notarius  ad  viccm  Theogonis  reco- 
gnovi. 

Data  vi  Idus  Junii  [Al.  ms.  teius,  vi  Kal.  Jnnii], 
anno,  Christo  propilio,  20  imperii  domni  Ludpvicj 
sercnissimi  imperaloris,  indicl.  II,  in  Dei  nomine. 
Amcn. 

CLXXXI. 

r.OFNOIlirSI   GI.ANMAFOLIENSE  TOSSATKNSI   SUBJICITUR. 

Anno  853.) 


peiuis  lemporibus  mulliplicalum  noslrum  hoc  largi-  R  [lialuz.,  CapituL,  tom.  II,  pag.  1456,  ex  chartulariq 


tionis  doniim  proficiat.  Et  ut  fiduciali  perpeluitate 
lucc  omnia  aucloiitaiis  noslra  dona  sibi  polialur  et 
leneat,  annuli  noslri  impressione  subter  roborando 
firmare  decrevimus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Hirminmarus  notarius  ad  vicem  Tbeogonis  rcco- 
gnovi  el  subscripsi. 

Data  Kaleml.  Jumi,anno,  Chrislo  propilio,  20  iin- 
perii  domni  Lndovici  piissimi  Augusii ,  indict.  II. 
Actum  Wormalia  civilale  in  Dei  nomine  feliciler. 
Amen. 

CLXXX. 

PRO  EODKM  MONASTF.RIO. 

(Anno  831.) 
[Apud  Schaten,  ibid.,  p.  02.] 

In  noinine  Doniini  Dei  cl  Salvatoris  noslri  Jesu 
Clirisli,  Ludovicus,  divina  ordinante  providenlia,  im- 
pcrator  Auguslus. 

Si  liberalilatis  iioslne  munere  dc  hencficiis  a  Deo 
nobis  collalis  locis  Deo  dicatis  aliquid  confcrimus, 
id  nobis  ct  ad  noslram  mortalem  vilam  feliciter 
transigendam,  et  ad  sclernam  perpctualiter  oblincn- 
dam,  profuturum  liquido  credimus.  Idcirco  notum 
lieri  voliimus  omniuui  Odelium  nostrorum,  tam  et 
prxsentium  quam  et  futuroruin,  soleriiie,  quia  cum 
nos  monaslerium  in  Saxonia  propiljanle  Dominocum 
consensu  fideljum  nostrorum  in  liouorc  S.  Stephani 
protomartyris   Christi  devolissima   intentione  fun- 


monasterii  Fossatensis.J 

In  nomine  Dei  ct  Salvatoris  nostri  Jesu  Christi, 
Ludovicus,  divina  ordinanle  providentia,  imperator 
Augustus. 

Si  pclilionibus  servorum  Dei  justis  et  rationa- 
bilibus  divini  cultus  amore  favemus,  superna  nos 
graiia  inuniii  non  difildimus.  Novcrit  ergo  omnium 
lidelium  tam  praesentium  scilicct  quam  futurorum, 
solerlia  quod  venerabilis  comes  Rorigo  nomine  re- 
tulil  sereniiati  nostrse  qualiter  quoddam  ccenobiuni 
in  pago  Andegavo  in  loco  qui  dieilur  Glannafolium, 
situm  super  fluvium  Ligerim,  quo  venerabile  corpus 
sancii  Mauri,  patris  Benedicli  discipuli,  jacet  liuma- 
lum,  ubi  olim  ipse  Deo  dilectus  lum  sibi  subjeelis 
^  itiultis  fralribus  suhsancla  Regula  deguit,  ucslructum 
inveniens,  ailmonilione  divina  commotus,  ob  redem- 
plionem  su:e  animoe,  eumdem  locum  cum  sua  con- 
jnpje  Bilehildc  assnropto  labore  restaurare  et  ad 
prislinum  statum  pro  posse  rcsliluere  curaret.  Post- 
niodiim  vcro  venerabilem  abbatem  Engilbertnni  coe- 
nobii  Fossalensis  evocavit,  cidcmque  et  sibi  subjcelis 
fralribus  commisit  ut  religio  regularis  de  divinis, 
sicut  dudum,  perpeiuo  conservaretur.  His  ergo  ita 
noliis  palcfactis,  exhortalus  est  magnitudinis  nQstrx 
cxccllenliam  nt  ipsum  locum  suli  noslra  suscipere 
dignaremur  defcnsionc  et  immunitatis  luitione,  et 
quemadmoilum  csetcri  abbales  monachorum  per  iin- 
perium  nobis  divinitus  conccssum  consistunt,  ita  ct 


dalum  habuissemus,  nomenque  !Sov:c  Corbeise  aptas-  y\  illum  ciim  abbate  et  monachis  et  rpbus  vel  bominibtis 


senius,  alque  ibi  compelcnlia  subsidia  quxque  prae 
nianiliiis  invencrainus  deliila  largiiate  pradicto  san- 
ctifieationis  loco  in  noslra  cleemosyna  contulissemus, 
Warinus  qucm  in  eodeni  inonasterio  abbatem  proc- 
fecimus,  suggerendo  petiit  celsitudini  noslr.e,  ulin 
inemorato  ducatu  Sa\oni;c  locum  provideremus  ubi 
sal  fieri  ad  cibos  monachoruin  in  eodem  monasterio 
pcr  tcmpora  degenlium  saliendos  alque  condiendos 
poluisset ;  quod  et  per  lioc  nostroc  auctorilatis  pr.e- 
cepltim  in  ducaiu  Budinisvelt  ,  quantumcunque 
juris  nostri  in  illo  salc,  quoi!  cst  super  fliivium  [Al. 
ms.vetus:  noslri  in  illo  et  fonte  qui  cst  super  flu- 
viuin]  Wisera,  crat  in  pago  Logi.  Per  quod  sla- 
tuentcs  decernimus  ut  sub  jurc  islius  monaslcrii, 


eidem  mouasterio  jiisle  siibjcctis  consislcre  face- 
remus,  ctper  nostros  imperialcs  apices  abhati  jam- 
diclo  Fossatcnsis  coenobii  cunctisque  ejus  suceesso- 
ribus  providentiaiii  et  dominalionem  alque  subje- 
ctionem,  nca  regularis  ordinis  Iramitc  amplius  de- 
ciilat,  habere  concedcreiiius.  Cujiis  petilionem,  quia 
ralionabilem  imo  Deo  amabilem  esse  cognovimus, 
libcnler  suscepimus,  et  simt  pctiit,  ila  el  conces- 
sinms.  Yolumus  ergo  ui  proedictus  abbas  sive  re- 
clores  supradicti  monasterii  aique  fratres  Deo  devoli 
ipsius  loc.i  ipsum  locum,  de  quo  ratio  agifur,  videli- 
cet  Glanna,  perpeluo  babeant.  teneant  alque  poosi- 
deant  et  gubernciit,  magnamque  providentiam  sem- 
per  de  eoilem  loco  habeant,  inslaniiam  sure  r.ollicilu- 


LLDOMCI  1  COGNOML.NTO  Pll 


liji 


diuis  i  'iii  loco  quam  pongregaiioiii  vigilanli  curam  A  membrans  nno  lenore,  ui  una  sub  ilieca  sancii 


omnibns  adhibcanl.  T.des  qnoque  ibulom  prxpo- 
nani  provisores  alque  reciorcs,  magistros  ct  prx- 
positos,  qtiontm  nulu  aique  disposilione  cuncla  sc- 
cundum  Dei  volunlatcni  atqne  secunduiu  rcgulam 
sancti  Bencdicli  inlciius  cl  cxlerius  pcrflciantur,  ct 
ad  inoduni  cl  similitudinem  Fossalensis  monastcrii 
Chrislo  Den  dcvole  famulcntur,  cl  in  omnibus  eam 
scctenlur  formaui  ulctinctis  peculiaribus  postposilis 
juxi.i  traditionera  apostolicam  cuncla  possideaul 
communia,  ut  sibi  salutem  mercantur  pcrpctiiam 
acquirere,  atquc  scmper  dominalioni,  gubernatioui 
oi  potcslali  unius  abbalis  subjicianlur  ac  obcdientcs 
cxislara.  El  quoniam  in  jam  diclo  loco  Fossaiensi 
ncnio  mortalium,  absquc  cis  qni  ibi  in  Clirislo  mili- 
tant,  nuilam  consuetudinem  aut  redbi)  itionem  ie-  II 
quirero  nisi  injusle  valet,  in  simili  ratione  cumdcm 
locum  commandamus  persislcrc.  Cuneta  aulem  qux 
iiunc.  haberc  noscuntur,  vei  deincepsjustc  acquirerc 
potcrint,  sub  noslra  dofeiisione  cl  immunitatis  lui- 
lione  persistant.  Ei  jubemus  atque  modis  omnibiis 
dccernimus  ut  nullus  nobis  successor,  non  rcx,  non 
npiscopus,  non  aro.hidiaconus,  non  comes,  non  jndex 
publicus,  vel  quilibet  ox  judiciaria  potestalc,  quid- 
quid  cx  bis  qnac  ipsius  loci  sunt  vc!  fuerint  in  sua 
dominationc  redigere  praesumal,  nec  in  ccclcsias 
aut  loca  vel  agros  scu  reliquas  posscssioncs  p-x- 
dicii  monaslerii,  quas  modcrno  lemporc  juste  ct 
ralionabiliter  possidere  vidctur  in  quibuslibcl  pagis 
et  lefritoriis,  quidquid  ibidem  pvopler  divinum  amo 


Mauri  habealur,  ct  altera  a  prxdiclo  abljato  Engil- 
borio  in  Fossaionsi  coenobio  conservctur.  Si  quis 
auiiMii  insanus  et  Deo  contrarius  fuerit,  qui  hoc  no- 
sir.c.  aucioiitaiis  prxceplura  violare  pr.csumpseril, 
a  lirainibus  sanc.tx  Dei  Ecclcsix  cxpulsiis,  el  ab 
omnibus  episcopis  lolius  Galli;c  excommunicatus,  a 
coeiu  Christi  fidclium  sit  segregalus,  etcumCaipha 
ct  Pilalo,  Juda  quoque  Iradilore  Domini  ,  peenas 
xteinas  sustincal,  atque  cum  principe  dxmenioruni 
sedem  gehennalein  ,  cum  a  corpore  cjus  anima 
cxieiil,  sibi  paralam  inveniat.  Li  orgo  hxc  aucto- 
ritas  obiineat  Qrmitatem  per  sxcula  induslria  [Forle, 
inconvulsam]  hujusmodi  manu  firmantcs  propria, 
c.im  annulo  noslro  jussimus  sigillari. 

Signum  LuJovici  impcraloris. 

Gloritis  nolarius  ad  viccm  Hugonis  rccognovit. 

Data  viu  Kal.  Septcmbr.,  anno,  Chrislo  propitio, 
imperii  domini  Ludovici  serenissimi  impcratoris  20, 
iudiclionc  II.  Actum  Aquisgrani  pakttio  regio  in  Doi 
nomine  feliciler.  Amcn. 

CLXXXII. 

i  ii  i  n  \r.ii  rn.ECEcTcu  riio  ecclesu  ahetima. 

(Anno  833.)] 

[Ughelli,  Italia  $acra,  tom.  I,  pag.  113.] 

In  nomine  Domini  nostri  Josu  Christi  Dei  xlcrui, 
Lotharius,  divina  ordinante  providcntia,  impcrator 
Augusins. 

Quidquid  divini  amorib  duclu  locis  eonferimus  Deo 
devotis,  id  vcris  et  xlernis  munificcntiis  respondendo 


rem  collalum  fuit,  quxque  cliam  dcinceps  in  jurc  G  minimc  dubitavimus.  Igilur  noium  sit  omnibus  fide- 


i.isius  saucli  loci  voluerit  divina  pietas  augeri,  ad 
causas  audiendas,  vel  freda  exigenda,  aut  mansiones 
vcl  paralas  faciendas,  aut  Gdejussores  lollendos, 
ncc  homines  ipsius  loci  tam  ingenuos  quam  et  servos, 
qtii  super  terram  ipsius  residere  videntur,  injuste 
distringendos,  ncc  ullas  redhibiliones  aut  illicilas 
ocoasiones  rcquirendas,  ullo  iinquara  tempore  in- 
gredi  audeal,  vel  ea  qux  s<ipra  memorata  sunt  pe- 
nilus  exigere  pfxsumal.  Qiii.lijuid  autcni  de  rebus 
pra:fati  monaslerii  fiscus  spcrare  potoral,  lotum  nos 
pio  acterna  remunerationc  ipsi  loco  concedimus,  ut 
perennis  lemporibus  iu  alimoniam  paupemm  ct  sti- 
pendium  menacborum  ibidem  Deo  famulanlium  pro- 
lieiat  in  augmentum,  ci  semper  habeat  defensionis 
nostrx  r-egalis  lihei  talcm  absque  militari  servitio, 
a  quo  eumdcm  locuin  absoivimus  pcr  omnia.  Et 
quandoquidcm  divina  vocationc  supradictus  abbas 
Engilbertus  vel  suceessores  ejus  ab  bac  lucc  migra- 
verint,  ille  qui  substitiilus  fucrit  ci  eamdem  pote- 
slatera  et  dominalionem  possideat  quam  el  prxdc- 
cessor  suus,  dum  vixii,  babuit.  Prxcipicntcs  ergo 
auctorilamus  atque  confirmamus  ut  nulius  judex, 
non  impcr.Uor,  non  rcx,  nou  episcopus,  non  eomcs, 
aut  judiciaria  polestas  boc  nosirx  excelleniix  prx- 
ceplum  auiloat  violare ;  scd,  hac  visa  auctoritate, 
sicut  sna  voluerit  acta  essc  firma  el  stabilia,  ita  ei 
Iuk  noslrum  sinani  factum  manere  inviolatum  ;  ila 
vidclicct    ut   sub   hac  raliono    dux    conscribantur 


bus  sanctx  Dei  Ecclesix  et  nostris,  prxsenlibus  sci- 
licel  et  futuris,  qnia  nos  ad  precationem  Pctri  vcn. 
Arelincnsis  Ecclesix  episcopi,  conccssimus  ad  ecclc- 
siam  S.  Donali,  ubi  ipse  in  corpore  requicscit.  ct 
sedes  episcopi  esse  dignoscitur,  pro  emolumenio 
animx  nostne,  quamdam  ecclesiam  in  honorem  S. 
Pclri  constitutam,  cum  omuihus  pertineniiis  cl  ad- 
lixrentiis  suis,  sitam  in  ioco  qui  dicitur  Caslellus  in 
territorio  Arelincnse  :  cam  videlicet,  quam  pridem 
avunculo  noslro  Pippino  gloiioso  regi,  Barbalianns 
quondam  presbyter,  e.x  sua  proprietate  conlulerat 
ad  habcndam,  el  prxsenti  lempore  Aliprandus  pres- 
byter  sub  annaicm  redditioncm,  et  nostra  munificen- 
lia  habere  dignoscitur,  scd  pro  firmitatis  graiia,  ad 
"  oumilcm  sanclum  ct  vener.  locum,  hanc  noslra  auc- 
toritale  fieri  jussimus,  ut  nuilus  quilibel  vol  quxli- 
bct  public.i  pcrsona,  prxfatx  cccl.  vel  rectoribus 
ejus,  ulio  unquam  lempore,  de  prxfata  eccicsia,  eum 
omni  perlinentia,  vel  adbxrcntiis  suis,  ae  periincn- 
liis,  quamlibci  prxsuinat  inferre  molcstiam  ,  aut 
controvcrsiam,  sed  quicte  et  secure  liceat  eamdem 
ccclesiam,  cum  omnibus  suis  pertinentiis  ci  adbx- 
renliis,  recloribus  ejusdem  possidere,  atque  sccun- 
dum  illius  loci  ulililalem,  prout  tibuerit,  regere  al- 
quc  disponere.  Et  ut  hrcc  auctorilas  largilionis  no- 
strx  pleniorem  in  Dei  noniine  obtineat  vigorem , 
manu  propiia  subler  scripsimus,  ei  armuli  noslri 
imprcssione  assigna-i  jussimus. 


I253  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA 

Sinutim  Lolharii  iinpcraloris  invidissiiui  A.igusti.  A  gilius  abbas  un:i  ciim  Furvo,  et  Urso  advocali*  si 


ir.l 


Prntomus  subdiacoinis  alque  iiolarius  scripsi. 

Data  ii  NonasOctobris,  anno,  Ctirisii  propilio,  83^, 
Imperii  D.  Lotharii  iinpcraloris  13,  indicl.  4,  apud... 
Iil  Dci  iioiiiinc  felieiter. 

CLXXXIH. 

pr,0   EHSCOPO    ARF.TINO. 

(Amio  835.) 

Acta  controversitr  inter  Velrum  cpiscopitm  Aretinum 
et  Vigilium  abbatem  monnsterii  S.  Anthemii  iho 
monasteho  S.  Petri  de  Axo,  coram  AgiprundoHo- 
rentino  aliisque  episcopis  et  missis  Lotharii  I  impc- 
ratoris,  cum  sententia  pro  episcopo  Arelino. 

[Apud  Muratori,  Amiquit.  Italic.  tom.  V.  p.  323.] 
In  Dei  nomine  per  exeellentissinio  donno  cl  piis- 

simi  ct  a  Dco  coronato  Illolario  Aiiguslo  inagno  iin- 


Vcrilas  cst ,  quia  babcmus  ct  tencmus  prcdicio 
monasterio  sancli  Petri  de  Axso  cum  petliiieuiia 
sua,  sed  non  contra  h-go,  ncc  malo  bordlne,  pro  eo 
quod  ccce  preceptum  sancie  recordationis  domni 
Caroli  rcgi  pre  manibus  habemus,  ijiialitcr  pro  sua 
mercis  pcr  locas  designatas  concessit  Cngin  iilo,  qui 
vocatur  Ciciliano,  ad  parle  sancli  Anlcmi,  ct  infr.i 
ipsas  loc:;s  designatas  ipso  mouasterio  esl  conslru- 
cluin.  >  Et  dum  nobis  suprascripti  missi  ipso  pre- 

ccpto  relegi  fecissemus in  eum,  qualiler  domnui 

Carolas  rex  concesseral  suprascripto  Cugio  ad  parte 
sancli  Antemi,  per  locas  denominative  designatas,  ct 
infra  locas  designalas  quodquod  eoncesserat  dcno- 
minatim  concesscrat.  Scil  miniinc  ibidcm  co::tinebal 


peratore,  dirccti  fuissemus  nos  Agiprandus  »  sanclx  B  de  supradiclo  monasicrio  saircti  Petri  ad  Axso,  quod 


Florenlinc  Ecclcsie  episcopus,  sco  Petrus  sanctc  Vo- 
loterrcnsis  Ecclesic  episcopus,  pro  causa  beati  Do- 
nali  Areline  F.cclesic,  ct  Pctroni  episcopi  cjusdcin 
ceclesic,  inquireiidiim  inlcr  ipsum  Pelronem  cpisco- 
pum,  nec  iion  et  Vigilius  abbas  cx  monaslerio  sancti 
Antcmi  lerritorio  Clusino.  Et  diim  coiijuuxissemiis 
Sen-a  civitate,  ct  rcsederemus  nos  in  judicio  Donmi 
Seu»  et  Ecclcsia ,   una  cum  veuerabilis  Anaslasius 

episcopus  ejusdcm  civilati,  sco  Adeiricus  conics 

Walcbari  cl scavinus  prcdkte  civitatis,   atqne 

Dalo,  Crisliano,  Alexandro,  Odelfrido  scavinis  Arc- 
lice  civitatis,  siinnlqiic  Ringn,  Rodolfo  scavinis  Vul- 
tcrrunensis  :  hubi  ci  nobisciim  adcranl  Wilerus,  ct 
Anserum   de   Seua ,   Anseprand ,  Camarino ,  vassi 


cum  conccssisset ,  icut  ct  reliquas,  quod  in  co.leni 
lege.balur  precepto.  Et  dum  preceptum  ipsum  rele- 
clum  fuissct,  tuiic  ipse  Wilcriud  et  Agimundo  advo- 
caii  dixerunt.  «  Ccrie  prcccplo  isto  nec  nobis,  nec- 
quc  ad  partc  sancti  Donati  nulla  impedit,  quia  quod 
conccssit,  nominative  conccssit.  Et  si  ttinc  ipso  mo- 
naslerio  domnus  Carolus  rex  cencedcrc  voluisset, 
nominalive  cum  concessissct,  sicuti  et  rcliquas  res 
et  causas  conecssit.  >  Diclum  est  boc.  Tunc  nos  su- 
prascripti  missi  cl  judices  interrogavinnis  ipso  Vigi- 
lio  abbas,  el  suprascripio  Advocato  ejus,   cl  dixe- 

riinl :  «  corum  ecte  postquam  preceplo  isto  ad 

ista  ralio  nulla  inpcdit tione,  pro  qua  ratio  aut 

ad  parle  sancli  Antcmi  teneat,  aut  istius  abbali.  > 


domni  imperatoris.  Ansiprand  el  Tbeudici  gcrinanis,  ('  Tunc  ipsc  abbas  inlerrogatus  dixit :  «  Ccrte  domniis 


Perisindo,  et  Liindifredi  germanis,  Angelo,  Francico- 

nus,  Al cives  Aritini,  Guiprandus,  vcl  reliquos 

plures  bomines  habiles  lain  Franciscos  quam  et  Lan- 
gobardicos  de  singulis  preilicte  civilalibus.  Ibiquo 
anie  nos  omnes  veuiens  Petroncin  episcopum  Arc- 
tine  Ecclesietiuarwn  Wilcriud.elAgiinumlolilioboiie 
incinoric  Tachinramli  de  Sena,  seo  Agimundo  filio 
bonc  memoric  Ariprandi  de  Arith»  ,  advocali  sui, 
«atis.itionem  habentes  ronira  predictum  Vigilius  ab- 

bas  ex  monastcrio  sancli  Anlemi ,  sitoValleSt 

lcrrctorio  Clusino;  seo  Furvo Sciiensc,  et  Urso 

de  Clusio,  advocati  predicii  monasterii  et  abbati  : 
ecperunt  liis  ipsi  Willeriudet  Agimundo  dicerc  conlra 


predicti  advocati  sancti  Antemi :  «  Parle  inonasterii  r»  sepe  tficte  Ecclesiae  ostenditindiculum  piissimi 


Carolus  rex  euin  conccssil  in  benelicio  pcr  suum 
preceptum  Tanimundi  quondam  abbati,  siinulquc  et 
bonc  memorie  Apollenaris  abbati.  Deinde  cum  post- 
modtun  mihi  conccssit  in  beneficio  dbmnus  Illudo- 
xvichus,  et  Hlotaiius  imperatorcs  nec  non  pro  parte 
sancti  Antemi.  >  El  dum  taliter  dixisset,  inlerrogavi- 
mus  eum,  sc  precepta  ipsorum  iinperalorum  luissei 
aul  in  successores  eorum  aut  iu  parte  sancti  Anlemi; 

et  «  certe  minime  in  successores  eorum  fuerimt 

nisi  solus  in  ambobus  corum  persouis,  et  mihi  solus 
pcr  benelicio  est  concessum,  et  nullum  alio  preceplu 

exinde  non  babeo de  ipso  Cugio.  > 

Hoc  dicto  et  refutato,  iunc  ipse  Petrus  cpiscopus 

dom- 


sancti  Antemi abbali,  contra  lege  et  inalo  hor- 

dinc  invaserunt,  et  dctinuerunt  mouasterio  sancti 
Petri  de  Axso  cum  pertincnlia  sua  .  tuidc  queiinius, 
ut  inler  nos  exinde  judicium  detis,  et  jtisiitiam  fieii 
faciatis  ad  parte  sancli  Donali,  quia  legibus  sancli 
Donali  periinuit.  »  Ad  contra  rcsponderunt  ipsc  Vi- 

a  Ughellius  ad  hxc  tempnra  episcopum  Floren- 
linum  profert  Aliprandum,  sive  Ramhaldum.  Cer- 
manum  nomcn  illius  ex  ista  charia  ediscimus,  vide- 
licet  Agiprandum.  Praeterea  Anastasius  Scncnsis 
episcopiis,  eidem  Ughellio  ignolus,  ailjungcndus  crit 
in  posterum  calalogo  prxsuium  illius  urbis,  el  for- 
tassis  indc  expungendiis  erit  Tliomas,  ad  annum 
830  episcopus  ci  civitali  dattis.  Ilaqiie,  ut  vhlimus, 
conlrovcrsia  iUa,  quanquam  inter  duasccclcsiasticas 


ni  Illotharii  imperatoris.  Ou'  dum  nobis  relectum 
foissct.  contincbat  in  ca,  qualitcripsc  domnus  Au- 
gusto  nobis  Agipramli  ct  Petroni  cpiscopi  injunxerat 
adque  innniuerat,  qtiod  Pctrus  episcopus  de  Aritio 
eidem  innoluerat,  qualiter  Vigilius  abbas,  quando 
cellulam,  qua:  cst  conslructa  in  onore  sancli  Pclii 

nersonas  agilata,  judiccs  habuit  missos  sive  legatos 
Lotbarii  I  Augusli.  Ncque  enim  reponas,  ambos  eos 
jiulices  episcopali  dignitate  ornatos:  judicimn  enim 
illud  iioii  propria,  sed  delegata  ipsius  Lotharii  im- 
pcratoris  auclorilatc  ii  instiluerunt,  et  sentcntiam 
lulcriml.  I«l  quippc  aperte  constat  ex  soepo  lrpelita 
formula  illa  :  juxta  jussioiwm  et  inciicnlum  domni 
impcruloris. 


1235  LUDOVICJ  I  COl 

super  fluvi  Axso,  pertineret  ad  suum  episcopalum,  \ 
ei  ol>  nullamaliani  occasionem  cumleneret,  nisiquod 
Apollenaris  abba  pcr  beneficiiim  regule  habuisset. 
Ita  cc  falenles  ipse  jam  diclns  cpiscopus,  precepta 
ei  iiioniniina  se  dixissct  babere,  pro  quibus  nobis 
per  eundem  indiculum  precepit,  ut  eos  pariter  si- 
iimlqiie  ciim  eoiiim  advocatis  vcnire  fecissemus,  et 
suhlililcr  investigasscmus,  si  VigilinS  abbas  inde 
aliquam  poteral  boslenjere  firmilatein,  per  qna  ad 
monasterium  sibi  commissiini  periincrel  :  sin  atitem 
boc  non  invenissenms,  et  sc  beneficii  auctorilatere- 
clamasset,  tunc  suum  decrelum  el  voluntas  jussio- 
ni,  ut  jamdicla  moiiimina  ilc  ipso  Pelrone  cpiscopo 
nobis  prcseniare  fecissemus.  Et  si  iiivenisseinus 
i|iioil  ad  prelictum  episcopatum  pertinuisset ,  lunc 
absque  allqua  dilatalione  eum  revestire  feeissemus  " 
eum  oinnia  ad  jam  dieta  eellulam  aspieientem  sicuti 
et  fecimus  nobis  ipsc  inonimiiia  hostendere.  Tunc 
ipse  Petrus  cpiscopus  una  cum  prcdietis  advocatis 
suis  oslendil  precepta  ct  monimina.  Primo  judicato 
ostcnso  et  rclecto  continebalur  qualiter  temporc 
Liudprandi  regis  Luparcianns  episcopus  ante  misso 
Ipsius  Liudpramli  regi  adviqucrat  da  Deo  lalo  epis- 
copus  monaslcrio  sancli  Petri  ad  Axso  ad  partc 
sancti  Donati  cum  reliquas  paiTochiasecclesias  bap- 
tismalis,  sicut  in  ipsojudicato  legetur.  Post  bochos- 
tendit  preceptiiin  predicli  Liudprandi  regi ,  quod 
cum  relectum  fuisset,  contincbalur  quod  ipso  judi- 
i  alo  de  ipso  monaslerio  et  parrochias  confirmave- 
ral  per  suum  preceplum  ad  parte  Aritine  Ecelesia;. 
Alium  quidem  ostendit  jmlioalo,  qui  sigiiilicante  de-  J 
cbtrabnt  qualiter  Jain  dictum  Liudprandi  rex  direx- 
scrai  quattuor  episcopos  missos  suos,  pro  predicta 
Causa  et  monaslcrio  atque  parrochias  deieiniinan- 
dum  ;  in  eorum  prescnlia  ci  per  eoriiiu  judicio  ipse 
Luparcianus  episcopus  conviqueral  da  parle  Senensis 
Eeelesio  ad  parte  sue  Aretine  Eeelesic  prediclo  nio- 
naslerio  sancli  Petri  ad  Axso  cum  reliquas  parro- 
cbias,  sicut  in  ipso  legebaiur  judicalo  :  ita  et  per 
preceptuni  simili  mo  lo  ipse  Liudprando  rex  ipsuin 
judicatuni  cl  monasterium  cuiu  ipse  parrochias 
confirmaverat  ad  partc  Aritine  Eeclesie.  IJcirco 
el  oslendit  brevilegium  bone  memorie  Stefani  pape 
urbis  Rome,  qualiler  ad  petitione  Stavili  quondam 
episcopi  Aritine  Ecelesie  per  suuni  preceptum  brevi-  i\ 
legium  confirmaverai  ad  parteni  Aritine  Ecclesie 
tam  pradictas  judicatas  de  tempore  Liulprandi  regis, 
qitam  et  pradictas  preeeptora  ejusdem  Liudprandi 
regi,  sive  de  jam  memorato  monasterio  sancti  Petri 
ad  Axso,  quam  et  de  predictas  parrocbias,  sicut  in 
ipsas  continebatur  judieatas  et  preceptoras.  Quam- 
obrerii  et  ostendit  brevilegium  quod  Leoni  pape, 
qualiler  el  ipse  per  suum  brevilegium  et  preceptum 
per  petitionem  quod  Areperti  sanete  Aretine  Eccle- 
sie,  et  per  consenso  domni  et  piissiini  Caroli  impc- 
raloris  in  suum  sinodum  pacificum,  inler  quod  An- 
drea  sanclc  Scnensis  Ecclcsie  episcopus,  cl  ipsiun 
Arcpertuin  Aretine  Ecclesie  episcopuin,  clpcr  sumn 
confirmavetat  prcceplum  ad  parte  Aretine  Ecclesie 


NOME.NTO  PII  123« 

tain  prediclas  parrochias,  quam  et  siipradictn  mona- 
sleiio  saucli  Petri  ad  Axso,  sicul  in  ipsas  contineba- 
tiir  judicatas  et  precepiora  a  lempore  Langobardo- 
rum  cmissas  ad  jam  memorato  Liudprando  ie\. 
Denique  et  ipse  piissiinus  sancteel  gloriose  mcmoric 
domniis  Carolus  rex  per  siium  preceplum  comlrmavit 
ipso  precepto  quod  l.eoni  pape,  el  omnia,1  sicut  su- 
perius  adnotatum  esl,  ad  parte  Areline  eeelesie, 
slcut... .  dictas  judieatas,  preccptora,  el  brevilegia 

coniinetiir niemoralas  parrochias  et  monaslerio, 

sicut  a  priscis  temporibus  couvicte....  Ecclcsie.  Ideo- 
que  el  ostendit  nobis  preceplum  douini  Hludovici 
imperatoris  Augusti,  qualiler  et  ipse  per  suu.n  pre- 
ccplum  conlirmaverat  tain  ipsum  preceplum  gloriose 
niemorie  Caroli  genitore  suo,  quam  et  ipsuni  Leoni 
quondam  pape,  sicut  et  reliquas  judicalas  ct  pre- 

ceptoras  sepe  memoratas ad  parie  Arcline  Ec- 

clesie,  sive  de  parrochias  quam  et  predicto  monastc- 
rio  eiiin  reliquas  monasterias,  sicut  ad  priscis  tein- 
poribus  convictas,  adque  possessas  fuerunl. 

Jinlicatas  et  preceptoras  oslensas  el  reiectas,  sicut 
ab  ordine  superius  declaravimus,  timc  nos  supra- 
seripti  missi  et  episcopi  inlerrogavimus  ipso  Vigi- 
lius  abbas,  et  Eurvo,  et  Ursri  ailvocati  ejusdem,  ul 
si  alierenl  aut  prcccpliim  vel  judicdlum  aut  tesleni, 
vel  qualibed  factionem,  quoil  ipse  monastcrio  sancii 
Petri  pertincret  ad  parte  sancii  Antcuii,  iia  osten- 
dere.  Qui  et  ipsi  partem  una  cum  ipso  Abbatc  refu- 
laverimt  et  dixscrunl  :  «  Certe  nec  judieato  nec  pre- 
cepto,  nec  milla  faclioncm,  necque  per  nulla  ratio- 
nem  non  babemus,  per  quos  ipso  monisterio  saneti 
Petri  vel  rebus  ad  eum  pcrlinenlibus  eontendaniiis, 
aut  ad  parte  saneli  Antemi  defenderc  possumus,  nisi 
ut  prius  dixsimus,  qnod  per  benefieio  domni  lllmlo- 
vici  et  lllotlarii  iinperalorum  eum  habuimus.  *  Ei 
cum  taliter  refutasserunt,  diximiis  nos  suprascripti 
missi  ipsius  abbati  :  t  Certe  per  isla  ralio  eiim  te- 
nere  amplius  non  valebis,  quia  doninus  iinpcrator 
nobis  per  jam  dicto  indicuTum  preeepii,  ut  si  tu  fir- 
niitalem  talem  uon  oslcndissil,  quod  ad  parie  mona- 
slcrii  tibi  commissum  pertenUisset,  el  nos  per  ipsas 
moniminas  istitis  Petroni  episcopi  invenissemus , 
qtiod  ad  episcopatum  Arctine  Ecclesie  perlinuisset, 
absque  ulla  dilalione  revesliri  fecissemus.  Post  boe 
dictum,  ideoqueetpro  saiisfactione diligenler  invesii- 
gassemuslegeprodieliscausisipsiusabbali  quoddice- 
bam,  quod  posl  pfeceplora  ipse  parte  sancti  Donatiet 
Areline  Ecclesie  veslitura  de  ipso  monaslerio  non  fuis- 
set. »  Tunc  nos  suprascripti  missi  feeimus  venire  vera- 
ces,  quas  ipsePelrusepiscopusnobisdenominavit.  Ila 

et  ipsi  laici  omnes  ad  Dei  Evangelia prefeci- 

mus interrogassemus  de  ipsa  vcstilura,  et  illi 

seirent,  nobis  certuin  dieerent  veritatem.  Ita  et  ipsi 
sacerdoles  eoiijuravimus  eos  in  suum  saccrdotiilin 
et  Gdelitatem  ,  quas  ad  parte  domni  iiuperatoris  ju- 
ratum  habebant,  ut  quid  vera  eximle  seirent,  veri- 
tatem  ut  et  ipsi  declararent  de  predieta  vestitnra. 
Qui  et  in  primis  omniiim  veniens  Gumpraudus  arri- 
dineonus   Aretine   Ecclesic ,    interrogalus  a    nnbis 


inn  DIPLOMATA  c 

li\si>  :  <  ILene  seio  el  recordo,  el  ibidem  fui,  quando 
Anghelhcrliis  misso  domni  Caroli  regi  reveslivit  Ari- 
perimn  episcopitm  <le  monasterio  sancti  Pelri  sito 
Avso  posl  confirmalioue  domni  Leoni  pape.  Ita 
tcmporc  prcceplniri  kemissnm  ejusdem  domni  Caroli 
rcg:,  ct  ipse  Aripcrlus  e.piscopus  Iiordinavi  in  ipso 
monasterio  ahbates  nomine  Aiigustino,  Arnicauso, 
Johannis,  Landoari.  »  Arciprcsbiteri  siiniliter  dixse- 
runt  Vanipcrl,  Lucius  senes  liomo,  Romaldus,  Lain- 
perlus  oumes  unanimiter  una  singiilalim  simililer 
teslilicali  simt ,  cl  dixserunt ,  sicut  et  Gumprandus 
arcidiaconus  superius  dixsit.  Teslimonias  inquisilas 
el  judicalas,  adqne  prcceploras  relectas,  ci  omnia 
al>  ordine ,  qualilor  supcrius  declaravimus,  et  per 
veram  legcm  inquisita,  ci  cognoscenlcin  dum  per 
veram  lcgem  invcnisseinns  ila,  et  juxta  jussionc  ct 
indiculum  piissimi  donrni  impcraloris ,  quod  ipsc 
moiiaslerio  sancti  Pclri  ad  Avso,  ctim  rebus  ad  enm 
pertinenlibus  perlincret  a  parlc  Arctine  Ecelcsie, 
juxta  ipsiim  imiiculum  e!  jussio  doinui  iniperaloris, 

feeimus  nos  ipst  missi  ad rcvcslire  ipsi  atlvo- 

cati  Pclroncin ,  Willcradum,  ct  Agimundo  de  ipso 
monaslcrio  sancli  Petri  cum  perlinentia  sua  adparte 
Arctine  Ecclcsie.  Proindc  lianc  notitiam  lievi  fcci- 
mus 

domnorum  noslrorum  llludovici  ct  Hlot- 

larii  imperalorum  vigcsimo  ct  quartodecimo,  ntcnsc 
Octobris,  indictione  duodecima. 

>J<  Ego  Agiprandus  episcopus  ex  jussione  domni 
imperaloris  Iianc  inquisilio  fcc.i  et  intcrfui. 

>J<  Ego  Petrus  episcopus  cx  jussione  domni  im- 
pcraluris  lianc  inquisitio  feci  et  subscripsi. 

>J<  Ego  Anaslasius  episcopus  ilti  liti. 

>Jt  Ego  Adelrat  comes  ibi  fui. 

*  llic  dicitur  pnrs  Coradi  comitis  silvam  illain  oc- 
cupassc  illiciic,  ci  contra  legem.  Erant  comilibus 
allodia,  sed  eraut  et  sna  jura,  ac  slati  retlilus  ex 
ofilcio comitatus  cnjusciinque  urbis,  diversi  a  iiibu- 
lis  ac  reditibus  regio  lisco  debitis.  Inccrluin  cst  iiiiin 
is  inter  allodia  soa  nunierarel,  an  potius  ad  jus  sui 
muncris  spectare  silvain  illam  Goradus  comes  con- 
lcndcret.  Prodit  aulcm  cbarla  isla,  insignc  monas- 
tcrium  sancti  Zeiiouis  in  Commendam,  ut  minc 
aiunl,  fuisse  concessiiin  Ralaldo  episcopo  Veroncnsi, 
pro  more  illorum  lemporum,  a  Lothario  I  Aiigusi.n; 
etcutti  satis  apertc  binc  dcduci  possit,  ipsum  Ralal- 
dtim  tune  in  vivis  fuisse,  proinde  emeudaiida  vidclur 
t  bronologia  episcoporum  Vcronensium  apud  Ughel- 
lium  tomo  V  llalia:  Sacra:.  llle  ettiiti  statuere  vidcltir 
Rataldi  mortem,  quem  Rotaldum  is  appellat,  circiter 
aiinum  820,  cui  siiccessisse  ait  Audoncm  episcopuin. 
Tiim  refert  poslremas  labulas  ejusdem  Audouis 
amio  850;  scriptas,  imperante  Ludovico  Pio;  atqiie 
ail  atmiim  840  alteitmi  Rotaldllin  iu  calalogtmi  Ve- 
lOiiensium  antislituin  iufcrt.  Veruin  cx  diplomate 
miiic.  prodiiclo  consiare  potest  Iladaldum  episcopum 
adlme  llortiisse  aimo  853.  Ncipie  ullus  Ralaldus  se- 
cundus  excogitandiis  erat,  cum  unns  ante  Audonem 
Veronenseni  Ecclesiam  rcxerit,  uti  Panvinius  egre- 
gie  auimadverteral.  Fallitur  autem  1'gliellius,  testa- 
inentuni  Audonis  referens  ari  tcinpora  Ludovici  Pii, 
cum  scriptuni  fuerit  imperanle  Dnmino  nostro  Ludo- 
vico  maijno  imperatore,  anno  II  sith  die  15  Angusti, 
indiclione  8,  alquc  atleo  iilud  spcetel  ad  teinnura 
Ludovici  II  impcratoris,  scilicct  ai  annum  8<J0,  ut 


CCLESIASTICA.  '258 

A      ►£  Ego  Ansprandus  vassus  domni  imperatoris  ilii- 
dem  liti. 

>I<  Fgo  Camarino  vassudomni  inipcratoiis  ibi  fui. 

>J<  Ego  Ringo  ibi  liii. 

>J<  Ego  Pcrircndo  ibi  fui. 

>J<  EgoGundifridi  ibi  fui. 

>J<  Ego  Aliprantlus  ibi  fui. 

►J<  Ego  Lirso  scavino  ct  vasso  domni   impeiatoris 
ibi  fui. 

>J<  Ego scavino 

>J<  Ego  Tato  scavino  ibi  fui. 

>j<  Ego vassus  domni   impcralori   intcr- 

fui. 

>J<  Ego  Rodulobo  ibi  fui. 

CLXXXIV. 

15  PIK)   MON.VSTI.KIO  VERONESSI  S.  ZEN0N1S. 

(Anno  823.) 

Contra  occupatores  jurium  ejusdem. 

[Muralori,  ibid.  ,  tom  1,  pag.  4.VJ.| 

In  nominc  Domini  noslri  Jesu  Clnisti  Dei   ailcrui, 

Lolharius  Augusius  iuviclissimi  domni  imperaloris 

Ludovici  filitts. 

Quidquid  cnim  in  nostra  vel  proccruin  noslroruin 
prxsenlia  rcclo  tramite  secunduni  legem  difiinitum 
lueiit,  oporlet  nostiis  conflrmare  oraculis,  ul  juic 
firmissimo  maneal  incoiivulsuiii.  Igitur  iiotinu  sit 
omnium  fidelium  nostrorum,  pioeseniiuui  scilicel  ac 
futurorum  sagacitali,  qtiia  cum  missi  noslri  in  Pis- 
caria  ad  universorum  cansas  audiendas  ac  rccla 
judieia  lerminanda  resedisscnt,  ibique  veniens  Leo 
C  abbas,  ot  advocattts  Sancti  /.enonis  Garibal  !us  no- 
mine,  unde  iricm  Leo  per  prdinatione  Ralaldi  vene- 
rabilis  episcopi  esse  videbatur,  interpellaverunt  Ha- 
gileitsum  ct  Ragimperlum  advocatos  Goratli  comilis, 
dicentes,   t[uod  «  pars  procfati  Coradi  silvam   quas 

propterca  videas,  posl  Ralaldum  prxfuissc  Vcroncn- 
si  Ecclesiae  Aginum,  qui  Anaslasio  Bibiiothccario 
teste  anno  8i4,  Roin;e  inti  ifnit,  cum  in  regcm  Ita- 
liie  iiiimctiis  csl  iricm  Ludovicus  II,  Lolharii  I  lilins, 
poslea  iinperalor.  Post  Agintim  vero  statucndns  esl 
Atido  cpiscopus.  El  cnm  in  diploinate  per  eunidcm 
Ughellium  evulgalo,  ubi  Ando  ijiiondam  Veronensis 
episcopus  nominalur,  revera  lcgatur  Ludovicus  -111111111 
imperutor  Augustus,  diploma  illud  supposiliouis  ar- 
guere  unicuiquc  las  est  :  scd  fortassis  aliler  se 
I>  charta  babeat,  ei  germanum  sit  illnd  moniimcutiim, 
quod  emiserit  Ludovicus  II  Augustus  post  Aitdonis 
mortcni.  Ad  lein  iiostrain  regrediainur.  Sydva  Osti- 
lia  amplissiinus  ager  litii,  nequc  inlegru  ad  monaslc- 
rium  Veronense  Saucti  Zentfnis  perlinebat,  ciini  Xo- 
nanlulanum  Mulinense  monasteiiiim  i!  i  quoquc 
suam  poiiionem  possiderct.  Tcstcs  habeo  alias  la- 
bulas,  i|uas  e  Ferrariensibus  pergamenis  hausit  sin- 
gularis  ainiciis  meus,  alilii  laudattis,  Joseph  Anle- 
norScalaliiiiiins  Rector  eccleshc  Fcrrariensis SancUe 
Marie  dc  Bucca.  Ex  iis  inleltigimus, ob  islam  i|iio(|iie 
portionem  ab  Hucpoldo  comiic  Veronensi  niolestiaiu 
illatani  fuisse  monacbis  Nonanlulanis  anuo  820.  Vc- 
riiui  Rataldus  idcm  Veronensis  episcopus,  auclorilalc 
a  Ludovico  Pio  Augusto  accepta,  oti  ejusdeiu  missus, 
comilem  ad  placitum  adduxit,  cuuiquc  silere  jussil. 
Egregium  cst  monumenluin,  cum  prxscnli  adncxuui 
forlasse  seriein  aliquot  coniilum  Veronensiuiu  nobi^ 
exhilieal,  ac  piatteiea  Amlrt  am  Vicentiiiuiii  Episco- 
puni,  ai)  Ughcllio  in  Italia  Sacra  prutlcrmissuui,  vila; 
nominis  reslituat.  (Vide  diploma  114,  supnt.) 


|-i59  LUDOYiCi  I  COGNOMK.NTO  PII  1*40 

dicilur  lloslilia,  el  pascua,  pertinentla  exjdre  San-  A      Dructemirus  subdiaconus  atqne  notarius  ad  vicem 
<ti  Zcnonis  suo  jure  occupasset  illicilc  el  conlra  le-      Hcrmenfrcdl  scridsi. 


gein.  Qiiatn  rein  duni  prefati  niissi  noslri  pcr  se 
niiiiinic  diflinire  potuisscnt,  in  nostram  hbc  pleuiler 
i!elil  erauda  jussimus  venirc  prxscntlain.  Qua  de  re 
duui  diligenti  adhibita  irivestigalione  rri  vcrilalem 

perquircremus prxdiclus  abbas  Oblulihus 

nostris  pnecepta  antiquorum  rcguin,  nec  non  et 
honx  memorix  avi  nostri  doinni  Caroli  prxslantis- 
simi  iniperaloris,  vcruin  etiam  et  avunculi  nostri 
Pippini  quondam  gloriosi  rcgis,  domiiique  ct  genllo- 
rls  nostri  Ludovici  screnissimi  Augusli.  Qux  dum 
relegi  fecissemus,  comperimus  justc  ct  raiionahiliier 
parli  monaslerii  sancli  Zenonis  in  omnibus  pascua- 
tuiu  et  capuli  seu  dccimx,  cl  oninem  exaclioncm 


Data  xvin  Halendas  Fcbruarii,  anno,  Chrislo  pro- 
pilio;  impcril  doinui  Ludovici  scrcnissimi  imperalo- 
ris 20 et Lotharii   II,  idditttidnc  II.  Actum  Maniua 
palatid  regio  in  Dei  nomitic  fclicilcr.  Anien. 
CI.XXXV. 

PllO  hONtSTLHlOSANtTISIONIALIUII  TICI.NENSIUM  DOD0SI. 

{Anno  833.) 
[Apud  Muratori,  ibid.,  t.  V;  p.  531.] 
in  ndiiiinc  domiiii  nostri  Jesu  Christi  Dci  xlerni, 
Lotbarius  Augustus   iuviclissimi  domni  iinperatoris 
Ludovici  lilius. 

Cuni  pclilionibus  servorumctancillarum  Dcijustis 
el  rationalibus  divini  cultus  amorc  favcmus,  super- 


Jicrtinere  absque  qualibetin  parte  aliquid  redbibitio-  B  ui  muneris  doiium  nobis  a  Domiiio  iinperliri  credi- 

nis  deliitum  salvo  suo  jurc  iu  inlegrum  terrilorio, 

ubi  Hostilia  nuncupatur,  cujus  lines  sunl   a  Pado 

usque  in  Caput  Turuiofni,  ct  a  Fossa    Lubia  usque 

ad  Kossam"  Regiani  el  Pollicinem  juxla  Chsti  um  Ite- 

veri.  Idedqdc  ad  prxfalum  sanctum  ac  venerahilesn 

hos  nostrx  auctoritalis  apices    fieri  jussiimls,   per 

quos  absqne  qualibet  inquieludine  ab  hinc  iu  futu- 

lum  nostra  auctoritate  teneat;  justeque  fruendo pos- 

sideat;  lusupcr  retulil  uobis  Ralaldus  erjiscopus,  cui 

rjrxfalum  roonasleriuui  nostra  auclorilate  al  regea- 

dum  comtnissum  erat,  eo  quoi  Goradus  comes  ali- 

quas  ei  inferat  contra  causationes  de  quibusdam 

tebus  et  mancipiis,  qux  olim  pr;edecessor  prxfati 

Goradi   Yulvinus  nouiiue   cuui    cpiscopo  Brixianx 


liius.  ldcirco  notuui  sit  omniuiu  sanctx  Dci  Ecclcsiu 
prxsentium  et  fulurorum  solertix,  qualiter  Asia 
venerabilis  abbatissa  cx  monastcrii  Dotlosi,  quod 
est  silum  iutra  muros  civitatis  Papix,  nostraiu  pctiit 
ciementiam  obnixe,  ut  ctimdcm  nionastcriuin  una 
cum  omnia  sibi  perlincntia  sub  nostra  cinunilalis 
tuilione  ac  defcnsione  ob  ainorcm  Dci  et  reverdn- 
tiam  saucti  loci  illius  prxcipererads;  Cujus  pciitioncnt 
libenler  acquievimus,  et  ita  ut  petiit  conccssimus, 
atque  per  Iioc  nostrum  imperiate  prxbepiuni  conflr- 
mavimus.  Quapiopler  prxcipimus,  ut  nullus,  elc. 
Sed  liceat  memoralx  abbatissx,  successoribusve 
suis  res  prxdicli  monasterii  sub  immunilalis  dcfen- 
sionis  nostrxquieic  et  ordiue  possidere,  et  quidquid 


Efcclesi;n  Chtlnibcrlo  noinine  connnutaverat,  etecon-  C  exindc  fiscns  noster  sperare  polerat,  lotuni  nos  pro 


tra  sibi  piaVitum  aecepeiftl  commuiationem.  Qux 
dUm  tuilia  post  aliquot  dics  idcm  BalaldUs  Venera- 
bilis  episcOpus  prxfalx  sancli  Zenonis  Ecclesiae  esse 
cOgnovisset,  dalis  in  recompensationc  parti  predictx 
Brcxanx  Ecclcsix  congi  uentibus  rebus  et  mancipiis 
a  Pctro  qudndam  cjusdcm  Ecclesix  episcopo  cOia- 
mulatiOnis  Ordinc  parti  prxnoniinatx  sancti  Zeno- 
nis  Ecclesix  conquisivit  ad  babendum.  Sed  quia  re- 
gix  potestatis  tnissus  inter  has  defuerat  coinmuta- 
Iiones,  pro  rmjuSirtodi  becasionibus  adimcndis,  ne 
idco  ab  eadera  Ecclcsia  auferanlur,  quoniainlegaliler 
•bsque  rcgio  misso  non  polerant  conimutari,  hanc 
noslram  auctorilatcm  surJcr  p"rxfatas  cOraniutaiiOncs 
addere  libuit,  per  quas  jubemus,  et  mansuruni  san- 
eimus,  ut  nullus  fideliura  sanclx  Dci  Ecclesix,  no- 
strorumquC  ab  hinc  iu  anlea  indc  aliquam  parli 
sa:pe  dicli  Sancli  Zcnoiiis  inferre  prxsuraat  coutra- 
rietatem  sed  liccat  ei,  ut  justo  traiuilc  acquisivit, 
quiete  rectoribus  ipsius  Ecclesix  ordinare  alque 
disponere  quidquitl  utilitas  prxditlx  dielaveril  Ec- 
clcsix.  Si  vero,  quod  fuluruin  noh  crediraus,  ali- 
quis  dux,  comes,  aul  cujuslibcl  adminislralionis,  aut 
ptivata  persona  contra  orania  6uprascripta  moliri 
aliquid  prxsumpserit,  seu  infrangere  vel  corrura- 
pere  ex  parte,  aut  ex  toto  tcnlaverit,  sciat  se 
cotnpositurum  millo  raancosos  auri  obryii,  medic- 
Utem  'caraerae  nOStr«\  ct  mcdictatera  jara  dicto 
monatterio,  etc. 


xterna  rcraiiucrationc  pr;cfato  monastcrio  coucedi- 
mus,  ut  in  alimonia  ancillarum  Dci  ibidem  sub  re- 
gula  sancli  Bencdieti  Dcn  famulaniium,  elc.  Merara- 
nuin  quoque  vencrabilem  abbatcm  iu  eodcm  loco 
consliluimus  inspcclorera,  qualcnus  diebus  vilx 
sux  studio  in  oranibus  rcgula  ibi  cxsequalur  sancti 
Benedicti,  etc. 

Signum  Lotharli  gloriosissimi  Augusti. 

Luillicasus  ad  vicem  Ermenfredi  rccognovi. 

Data  xv  Kalendas  Maias,  anno,  Christo  propitio, 
21  iraperii  domni  Ludovici  serenissimi  imperatoris, 
regnique  Lotharii  gloriosissiini  Augnsti  in  Italia  11, 
indictione  II. 

Aclura  Papia  civitale,  palalio  publico. 
CLXXXVI. 

rRO  SIAXfcNTIO  PATMAIICHA  AQUILEIENSI. 

(Aimo  853.) 
[Apud  Muratori,  ibid.,  t.  V,  p.  977.] 
ln  notninc  Domini  nostri  Jcsu  Chrisli  Dci  xlerni, 
LuihanUs  Auguslus  iuvictissimi  domini  imperaloris 
Ludovici  filius.  Si  erga  loca  divinis  cultibus  manci- 
pata  proptcr  amorera  Dei,  ejusque  in  eisdem  locis 
fainulanlibus  bcneflcia  opporluna  largimur,  prx- 
niiuiu  nobis  apud  Douiinuni  xlernx  rerauuerationis 
rcpendi  non  diflidimus.  Igilur  notuin  sit  orauibus 
fideiibus  sanclx  Dei  Ecclcsix  et  nostris,  prxsentibus 
scilicet  et  futuris,  quia  adiens  sereuitatem  nostram 
vir  venerabilis  Maxentius  Aquileiensis  Ecclcsix  Pa- 


1341 

tnarclia  ' 

saDdi  Petri  principis  aposlOlorum,  scu  et  sancli 
Marci  coiistrucla,  detulitnobisquasdam  prseceptiones 
aticiorilaluiu  domni  el  geniloris  nostri  Ludovici 
prceslantissimi  imperatoris,  in  quibus  continebalur 
eo  quod  bbnre  menioriae  Garolus  piissimus  Augustns, 
idcmque  dohmus  et  genitor  nosler,  prxfalatn  Eccle- 
siam  cum  cellulis,  ct  rebus  sil.i  subjcctis,  sub  in- 
munilalis  suue  defensione  consistere  fecissent,  et 
quod  liccnliam  dedissent  ejusdem  rivilatis  clero  ct 
populo  sccundum  canonicam  inslitulioiiem  de  ponti- 
lice  sibi  eligendo  el  in  prcefata  sede  siibsliluendo. 
Continebatur  eliam  in  cisdem  ab  cis  sancilum,  ut 
nec  homincs  ejusdem  Ecclesia;  de  annona  et  pcculio 
suo  deciinam  in  partem  fisci  darenl,  nec  de  peculio 


DiPLU.MATA  liCCLFSJASTlCA. 


1-2.2 


lu.-e  ebt  sanclu;  Dei  geuitricis  Mariae,  et  A  lam  ingenuos  quani  setvos  super  lerram   ejusdeffl 

cominanentcs  distringendos,  nec  ulias  redhibiiiones, 
aut  illicitas  occasiones  requircndas,  ullo  unquam 
teraporc  ingrcdi  audeat.  vel  ea  qtta;  supra  ineniorata 
sunt,  penitus  exigere  prcesumat.  Sed  liccat  prrefato 
pontilici.  suisque  successoribus  res  precdictx  Ecclc- 
si*  sub  immunitalis  noslne  luitione  quieto  online 
possidere,  et  noslro  fidcliler  parere  imperio,  atque 
pro  incolumilale  nostra,  conjugis,  ac  piolis,  vel  to- 
tius  inipcrii  a  Deo  nobis  collati,  atque  per  iinraen- 
sum  conservandi  slabilitate  una  cum  elero  et  populo 
sibi  suhjecto,  Dei  misericordiaui  jugiter  exorure,  ct 
quidquid  de  rcbus  pnrfala;  Ecciesix*  fiscus  cxigere 
poteral,  in  inlegrum  prxdicke  concessimus  Ecclo- 
si.e  ;  ut  nostris  fulurisque  teiuporibus  in  eodeni  lo- 


ipsius  Ecclesi;e,  quod  ad  parles  Istiienses  in  pascuis  ^  t0  ibideni  Deo  famulantibus,  ad  Dei  servitium  per- 


mittcbauUir,  ullum  solvereut  berbaticiiin;  et  quod  a 
prcefataj  Ecclesia;  boniinibus  maiisionallcuS  vel  fo- 
dorus  nullatenus  acciperetur  vel  eugerelur-,  nlsi 
quando  eorum,  aut  lilii  sui,  adventus  ad  eamdem 
lierel  civilatem,  vel  quando  prsesidium  illic  propflcr 
inimicorum  insidias  arcemlas  poueretur.  Pro  firmita- 
lis  nainque  studio  poslulavit  nobis  idem  venerabilis 
patriarcha,  ut  iiiorem  pr;edecessorum  sequentes, 
nostrani  etiam  aucloritatem  eirca  lpsum  sanclum 
ioctim  fieri  decerneremus.  Cujus  petitioni  ob  amorem 
Dfei  et  anim;e  nostne  salutcm  libenler  aniiuimus,  et 
hoc  uostr.e  auctoritatis  prcereptum  circa  ipsum 
sanctuni  locum  fieri  ceiisuimus.  P.-r  quod  couslilui- 
mus  atque  perenniter  firmum  fore  volumus,  ut  uie- 
moratac  civitatis  elerus  ei  popiilus  licentiam  habeant 
secundum  instilutionem  canonicam  eligendi  sibi  pon- 
tificcm.  Pnecipimus  etiam  atq^re  jubemus,  ut  nemo 
firielium  nostrorum,  vel  quistvbete.\aeio'i\  aut  aliq  is 
es  judiciaria  polestate,  nec  de  peculio  praefatas  Ec- 
clesia»  herbaticurn,  nec  de  annona  ct  peculiO  homi- 
num  ipsius  Ecclesiae  decimaiu,  nec  ab  eis  mansiona- 
ticus  aut  fodorus  peniins  accipere,  vcl  exigere 
prdcsumant,  nisi  forle  quaudo  noster,  aul  a\iciijiis 
lilii  nostri,  illic  fuerit  advenlus,  ve!  quando  illic 
prccsidium  positum  fuerit  ad  inimfcorum  infestatio- 
nem  propeliendain.  Sed  et  nullus  quilibet  ex  fuleli- 
Lus  nostris,  vel  judex  publicus  in  monasteria  prae- 
faUe  Ecelesi*  subjeeta,  et  xcnodoeliia  et  ecclesias 


agendiim;  augmentum  ct  supplementum  liat.  Ilanc 
vero  auciorilalem,  ut  pleniorem  in  Dei  nomine  obti- 
ncal  vigoiem,  ci  o.  liflelibus  sauciae  Dei  Ecclesia:  et 
nostris  verius  certiusque  credatur,  nianu  propria 
subter  lirmaviinus,  ct  amiuli  nostri  impressione 
signari  jussimus. 

Signuin  Lothaiii  gloriosissirai  Aiigusti. 

Liuth.irdus  ad  vicem  Ermenfrcdi  recognovi. 

Dala  n  Kalendas  Decembris,  aimo,  Cluislo  propi- 
tio,  imperii  domui  Ludnvici  screnissimi  imperaloris 
20,  regnique  Lotharii  gloriosissimi  Augiisti  in  Italia 
13,  indictionc  !l. 

Actum  Papia  civilale,  palatio  pubiico»  in  Dei  110- 
luinc  feliciter.  Anien. 

CLXXXMl. 

Mt.fiCKPTUM  LUDOVICI  CEKMAMCI  PRO  tOSBLHTO  AflOATl 
S.    C.ALLI. 

(Auiio  355,  19  Octobr.) 
[Apud  Ncugart.,  Codcx  Alemannicus,  pag.  2P2.] 
<n  nomine  sanclx  et  individux  Trinitalis,  Ludo- 
vicus,  divina  favente  gratia,  rex. 

Si  crga  loca  divinis  cultibus  mancipata  proptcr 
amorem  Dei  eorumque  iti  eis.Iem  locis  sibi  famu- 
lantibus  bcneficia  opportuna  largiraur ,  pea-tiiium 
nobis  apud  Dominum  in  aeterna  beatitndme  rccipere 
conlidiimis.  Quaproplcr  compcrial  nlililas  atque 
iuduslria  omnium  fidelium  nostrorum,  pnescntium 
scilicet  et  fulurorum,  quia  vir  vencrabilis  Gozbertus 


parochiales,  ae  titulos  earum,   vel  rxterorum  pos-  D  abbas  ex  iiioiiaslerio  Sancti  Galli,  quod  est  situm 


sessioncs,  quas  moderno  justc  et  rationabiliter  iu 
quibuslibel  pagis  et  lerritoriis  infra  ditionem  lm- 
perii  noslri  meniorala  lenet  vcl  possidel  Ecclesia, 
t.im  ex  muncre  regum  vel  ducum  quamque  e.<  colla- 
tione  cxlcrortini  fidelium,  nec  non  et  ex  oblationi- 
lius,  einptionibus,  et  commiitMlionibus,  vet  in  cas 
res  quas  deinceps  a  catholicis  vii  is  collal*  fuerint 
Ecclesiie,  ad  causas  audieudas,  vel  freda  aut  tributa 
exigenda,  aut  mausioues  vcl  paiatas  faciendas,  aul 
fidejussores  lollcndos,  ncc  fcomines  ipsius  Ecelesiae 

»  Habemus  hic  Maxeiitium  palriarcham  Aquileien- 
setn  anno  835  privilegio  donatum  quare  ustii  alicui 
erit  monumentum  hoc  ad  restitucnilam  aut  firmaii- 
daru  chronologiam  prxsuluin  Aipiileiensium.  Sole- 


pago  Turgange,  super  fluvium  quod  dicitur  Petrosa, 
dettilit  excelleiili.c  nostrie  qu;edam  pr.ecepia  avi  no- 
slri  Caroli  imperalorisT  nec  i.on  domini  et  genitoris 
nostri  Ludovici  Augusti;  iu  quibus  continebatur  iu- 
sertuni,  qualiler  Sidouius  Constantije  urbis  episco- 
ptts,  nec  nou  et  Joannes  praedicli  mooasterii  abbas, 
propler  futuram  dissensionem  vel  quietem  monaiho- 
rum  inler  se  statuissent  ut  annis  singulis  partilus 
ejusdem  sedis  abbates  ipsius  monasterii  Sancti  Calli 
unci.tiii  auri,  el  cabaUum  unum,  valenlem  libram 

bant,  inquaii',  et  loca  sacra  fodium  el  paralam 
prxstare  imperatoribus  eoruroquc  ruisbis  quoties- 
cunque  tlluc  proficisiebantur. 


iiii.iin.  persolvercnt,  ct  niliil 
f.itic  civitatis  de  rchus  jam  dicli  monasterii  exigc- 
rcul,  i'i  liccrct  cosdem  monaclios  sectire  vivcre 
absquc  alicujus  iufeslalioiic,  vcl  rerum  suarum  dimi- 
noralioiie.  Kt  poslca  avus  noster,  alquc  dominus  et 
genilor  noster,  eamdcm  constittttioncm,  ut  in  fniii- 
rum  rala  manercl,  oraculis  suis  confirmarunt,  ct 
(|iioil  idem  genilor  nosler  prsedictum  monasterium  S. 
Galli,  cura  monacliis  ibidem  Deo  militantibus,  et 
cuin  rebns  et  hominibus,  ad  se  jiistc  ci  le^alitet 
aspicicntibus,  vel  pcrlinenlibus,  snb  sna  coiistitnis- 
scl  defensione,  et  immunilatis  luitione.  Et  quando 
divina  vocatione  abbas  ipsius  monasterii  ab  liac  lncc 
migrasset,  licentiam  babercnt,  secundum  regulam 
Sancti  Benedicti,  eligcrc  abbalem,  et  nulla  dona  ex 


LUDOVICI  I  COCNOMENTO  I'll 

i*  episcopi  pra>  A  dos,  ant  homines  ipsi 


lam  ingcniios 
quam  ei  servos,  supcr  lerram  ipsius  commanentes 
irrationabilitcr  dislringendos,  ncc  ullas  redbibitiones 
aut  illicitas  occasiones  requircnJas,  noslris  ct  fulu- 
ris  lemporibus  insredi  ainlc.it,  vcl  ca  qux  supra  mc- 
inorala  sunt,  penilus  exigcre  prresumat.  Sed  liceat 
memorato  abbali  suisquc  succcssoribus  res  praedicti 
monasterii  cnm  oinnibus  sibi  subjectis,  et  rebus  vel 
hominibus  ad  s  •  jtiste  iiispxiemibus  vel  pcrlinenti- 
bus,  sitb  luilionis  atque  imiriunitalis  nostrae  defen- 
sionc,  reniota  lotius  jiidiriari.e  poleslat  s  inquielu- 
(iioc,  quicto  ordiue  possidcre,  el  noslro  fideiiler  pa- 
rcre  imperio  '«,  ct  qnandoquidem  divina  vocationc 
supradiclus  abbas  vel  successorcs  ejus  obicrint , 
qnandiu  ipsi  monacbi  inler  sc  lales  iuvenire  potuc 


inde  regibus  darent,  nisi  forle  abbales  qui  per  tcm- ^  rint  qtii  ipsam  congregalioiicm  secnndum  regulam 


pora  fuerint,  gratis  o'  tnlcrint.  Seil  nec  quilibetpon- 
tifex  ultra  qnain  in  clcctione  eoriini,etconstitutione 
genitoris  noslri  cotnprchenstim  cst,  oppressor  vei 
exaelor  existerc  debcret,  scd  si  ccrta  necessitas,  aut 
pix  devolionis  voluntas  cumdem  venerabileni  locum 
episcopo  adire  nccessum  fuerit,  cinn  discreto  nttmcrO 
hominum,  ne  idem  monasterium  gravetur,  boneste 
veniat,  et  quidquid  agendnm  est,  eadem  placita  Deo 
honeslatc  peragat,  inoxque  domum  rcdeat.  Scd  m 
supra  nominata  conslilutio  et  confirmationes  prasdi- 
ctortim  Augustorum  pcrpeluis  lemporibus  inconvulsa 
■nanerent,  prasdictns  abbas  precibus  quibus  valuit 
nostram  obsecravit  clementiam,  ut  super  easilem 
confirmationes  nostram  eliam  jungeremus  auctorita- 
tem.  Ctijus  pctitioni  propter divinum  amorem  liben-  C 
ler  aurem  accommodavimus  et  hanc  auctoritatcm 
conlirm.-.tionis  nostra:  circa  ipsimi  monaslcrium  ejus- 
qne  rcctores  fieri  jussimus,  per  qnam  decernimus 
a:que  ju!  emits,  ul  (posl)  inspeclas  auctorilates  avi  et, 
guniloris  nostri,  sicut  per  eas  plenius  declaralur,  ita 
omni  terapore,  absque  alicujus  infestatione  aui  con- 
Irarietate,  Domino  annuente,  perpciuo  inconvulsum 
pennaue.it.  Et  [ul]  niiMns  judex  publicus,  aut  quili- 
bet  superioris  aut  inferioris  ordinis  reipubiicx  pro- 
curalor,  in  ccclcsias  aul  loea,  viilas  vcl  agros,  scu 
reliqnas  possessioncs  memorati  monasterii,  quas  uio- 
derno  lempore  infra  regnumdiviiiitusnobiscollatum, 
jnste  et  ralionabiliter  possidet,  vcl  quse  dcinceps  di- 
vina  pietas  ibidera  augcri  voltierit,  ml  causas  judicia- 
rio  more  audiendas  vcl  freda  ■>  cxigenda,  aut  man- 
siones  vcl  paratas  facicndas  aut  liilejussores  tolien- 

a  Fredum,  a  voce  Gcrm.  frtden,  mulctam  siguifi- 
cat,  qua  persolula  retis  pacem  a  principe  conscque- 
baltir.  Frcdura  ct  lisco  rciiio  et  judicibus  quandoque 
soluluiu.  Ducang.  boc  vcriio. 

idein  formtiia  habelur  quoquc  in  alio  di 


sancii  Benedicti  rcgcre  valcant,  per  hanc  nostrara 
auctorilatem  ct  conseusum  et  secnndum  quod  in  air 
clorilate  geniloris  nostri  continelur,  licentiam  ha 
licaut  eligendi  abbatem,  quatcnus  monachi  ibidem 
Deo  faimtlanlcs  pro  nobis  ct  slabililatc  rcgni  noslri 
Domini  misericordiam  jugiter  exorare  valcant.  Hasc 
vcro  auctorilas  tit  per  diulurna  tempora  inviolabi- 
lem  obtincat  Grmitatem,  manu  propria  sublcrlirma- 
vimuSj  el  anuuli  noslri  impressione  signari  jussinms. 

Signum  Ludovici  gloriosissimi  regis. 

Adalleodus  diaconus  ad  viccm  Grimaldi  r  re- 
cognovi. 

Data  xiv  Kal.  Novemb.,  anno,  Cbristo  propiiio, 
primo  regni  domini  Ludovici  regis  in  orientali  Fran- 
cia,  indiclione  12.  *  Acium  Franconofurt  *'  palalio 
regio  iu  Dci  nominc  fciiciler.  Amcn. 

clxxxvih. 

I'll0    HONASTERIO    C.lltlBI  I.E    NOV*. 

[Anno  854.) 
[Aptid  Schaten,  Amwlet  Paderborn.,  94.] 

In  nomine  I>ci  et  Salvatoris  nosiri  Jesu  Christi, 
I.tnloviciis,  divina  rcpropitiantcclcmenlia,  imperator 
Auguslus. 

Si  liberalitatis  noslr:c  mimerc  i!c  bencficiis  a  Dco 
nobis  collatis,  locis  Deo  dicatis  aliquid  conferimus, 
iu  noliis  et  ad  mortal  •!!!  vilam  feliciler  transigcn- 
dam,  et  ad  astcrnam  pcrpetualiter  oblinendam  pro- 
fiilurum  spcramus.  I  lcirco  noluui  ficri  volumus  om- 
iiiuin  fidclium  noslrorum,  tara  pricsciitium  quam 
futurorum,  sagaciiati,  qtiia  pctettle  Warino  vencra- 
bili  abbale,  qui    monasieriiiiu  quod   dicilur  Nova 

Conslantiniana. 

e  Patct  binc  Ludovicum  Germ.  prius  Francofur- 
tur.i  venisse,  quara  tradit  Theganus  de  Gestis  Lutlo- 
vici  Pii,  n.  45,  ap.  Bouquet. ,  Rer.  Gall.  Script., 
tom.  VI,  pag.  85,   ulii  :   <   De  Compcndio,  inquit, 


plomate  Ludovici  Germanici  ap.  D.  Grandidier,  Ilist.      postea    duxerunl  piissimum   principem    (Ludovic. 
Eccl.  Argenl.,  tom.  II,  prob.,  n.  115.  imp.  )  ad  Aquisgrai 


Grunaldus  archicapcllanus  Ludovici  Gcrin.    et 
postea  abbas  S  Galli. 

11  Amiuin  855  Ludovicus  Gcrm.  post  patris  exau- 
cloraiioncm  priraum  sui  rcgiminis  in  Orienlaii 
Francia  miiucrali.ii.  Ciirrcbat  liinc  indiclio  II  aKal. 
J.uiuarii,  ponlificia  dicta :  ab  vm  Kal.  Oct.  autem, 
feu  vicesima  quarta  Soptembris,  qua  et  Ludovirus 
1  ius  ct  cjuslilii  usi  stuit,  indiclio  12  Cxsarea,  s:ve 


iii  palalium.  Iloc  audiens  requi- 
vocus  filius  ejus,  recessil  a  Bawaria,  magno  doiore 
compulsus  ol>  injuriam  Palris.  0_ui  veiiicns  ail  pa- 
I.itium  Franconofur!  ,  s,.itini  inde  diivxit  legaios 
snos,  c'c.  >  Maiu  aticlor  Vil.c  Ludovici  l*ii,  loc.  cit. 
pag.  114,  lcstalur  l.oiharium  imp.  cmii  palrc  h.i- 
lcitiiis  Octobris  Conipciidiimi  venisse,  indeque  dis- 
cessissc  Aquisgraniiiii ,  expleto  liric  nejjo.io  missj 
sancli  Maitmi,  id  es!  und  ti.i.    Novembns. 


HiT,  DIPLOM.VTA  ECCLESIASTICA.  I2i6 

C.orbeia  nostra  concessione  in  rcgiminc  habcru  ili-  A  dicilur  Nova  Corbeia,  ubi  pnescnli  lempore  Warinus 

gnoscilur  ,  complacuit  celsiludini  nostr.u  quamdam 

cellam  juris  nostri  vocataui  Meppiam  ,  qu;e  csi  con- 

sirttcia  in  pago  Adegrindo,   memorato  monastcrio 

jier  hanc  nosiram  auctoritalcm  tradere,  ut  perpetuo 

•.nb  cjus  dilione  cuni  omnibus  ad  se  perlinentibus 

ennsislat  :  Hanc,  ut  dixiinus,  cellulam  sub  integri- 

t-ate  cum  omnibus  relius  ad  se  pertincnlibus  et  as- 

picientibus,  id  cst,  basilicis,  domibus  caeterisque 

gediflciis,  terris,  pralis,  silvis,  cultis  lncis  cl  incullis, 

inobilibus  rebus  et  iinmobilibus,  mancipiis  diversi 

sexus  et  a-latis,  memorato  nionasterio  subJitam  esse 

Iacimus ,  alque  per  Iianc  noslram  auetorilatem  iti 

coiulonanlus  et  tradiuius,  ut  in  jure  cjusdem  ae  mo- 

ii.ii  biinim  ibidcm  per  tempora  Deo  servientium  in 


venerabilis  abbas  paslor  et  reclor  essc  dignoscitur, 
.sub  integiltatc  per  hane  nostram  auctorilatem  de- 
legare,  ut  nosiris  ct  successornm  nostroium  lempo- 
ribns  in  ditione  ejusdcm  monastcrii  perpelualiter 
consistant,  ad  stipendia  monachorum  inibi  constito- 
toruni,  ct  neccssitates  ejnsilcm  monastcrii  prdcuran- 
das  atque  sublevandas.  Ilas,  ut  diximus,  villas  cum 
oninibus  rebus,  appendiciis  et  lerminis  suis,  el  eum 
omnibus  ad  sc  perlinentibus,  idest,  domibus  cseteris- 
que  icdificiis,  lerris,  pratis,  silvis,  caiupis,  pascuis, 
aquis,  aquarumve  decursibus,  ctiltis  loc.is  cl  incul- 
tis,  mobilibus  rcbus  ac  se  ipsas  inoventibtis,  manci- 
piis  diversi  sexus  ac  aetatis,  pradicto  moiiasterio 
conccdimus  atque  confirmamus,  ut  ab  bac  ilie  in  fu- 
diversis  necessitatibus  ad  divimim  culluin  propcu-  U  tuniin,  sicnli  ilictum  est,  in  jure  etpolestate  ipsins 


sius  exsequendtim  absque  cujuslibel  diminulioiie  ae 
retractatione  permaneat ,  ct  ntillus  Qdelium  nostro- 
rum  ab  eorum  doininatione  ct  potestate  cam  quo- 
quo  niodo  auferre,  aul  in  aliam  quamlibct  partein 
quacunquc  occasione  transferre  pncsumat,  sed  liceat 
memoralo  abbali,  ejusque  succcssoribus,  ac  mona- 
cliis  in  memor.ito  monasterio  pcr  tempora  degenli- 
busjam  dicta  cella  cum  oinnibus  ad  eain  pertinenti- 
bus  ad  Dei  ac  Domini  nostri  Jesu  Chrisli  fainulatiim 
diligcnlius  perageiidmn  Uli  absque  cujusquam  con- 
trarielate,  et  quaecunque  ad  suos  in  Doraini  nostri 
Jcsu  Uirisli  militia  usus  et  ncccssiiates  pertinent 
adornare ,  disponere  jusleque  elTicere,  qiiatenus  pro 
nobis,  conjuge  proleque  nostra,  et  pace  ac  slabili- 
tate  lolius  iuiperii  a  Deo  uobis  commissi  alacrius  eos  J 
iiidesincutcr  Domini  misericordiam  exorare  delectet. 
Et  ut  hajc  nostra  aucloritas  inviolabilem  et  inconvul- 
sam  obliueat  firmilatem,  maiiu  propria  ascripsimus, 
ct  aunuli  nosiri  imprcssione  assignari  jussimus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Ilirminiiianis  nolarius  ad  vicem  Htigonis  reco- 
gnovi  cl  subscripsi. 

Dala  vii  Idus  Decembr.,  anno,  Chrislo  propilio,  21 
impcrii  doiniii  Ludovici  piissimi  Augusli,  indictione 
12.  Actum  Blauciaco  in  nomine  Domini  feliciter. 
Ainen. 

CLXXXIX. 

IMIO   EOIIF.M    MONASTERIO. 

(Anno  83i.) 
lApud  Scbaten,  ibid.,  p.  97.] 

In  noinine  Doniini  Dei  el  Salvatoris  noslri  Jesu 
Christi,  Ludovicus  divina  repropitiante  clementia 
imperalor  Augustus. 

Si  liberalitatis  nostrae  munerc  de  beneficiis  a 
Deo  nobis  collalis,  locis  Deo  dicatis  quiddam  con- 
feriuius ,  iil  nobis  cl  ad  mortalem  vitam  fclieiter 
transigeiidam ,  ei  ad  a-ternam  perpetualiier  obti- 
neitdaiii  piofuiuriini  liquido  credimus.  I  lcirco  no- 
t ii iii  ficri  voliuntis  omniuin  ftdciiura  noslrorum, 
tam  pncsenliuin  quain  el  futurorum,  solerlias,  quia 
coinplacuit  sercnitati  noslr.e,  quasdam  villas  juris 
noslri,  silas  in  Angariis,  in  Logni,  quariiin  vo- 
cabula  smil  Sulbichi  cl  Ifcniliou,  monaslerio  quoi 


perpetuo  permaneant,  ahsquc  ctijuslibel  comitis,  vel 
publici  judicis,  aut  cujuslibel  personte  coulradictionc 
vel  refragalione.  Et  ut  Ikec  noslrae  donalionis  alque 
coricessionis  auclorilas  inviolabilcm  ei  inconvulsain 
obtiucat  lirmilatcrn,  manu  propria  subler  eani  lir- 
inavimus,  ct  annuli  noslri  imprcssione  assignari  jus- 
sinitis. 

Signum  Ludovici  serenissinii  imperatoris. 

liirminmarns  notarius  ad  viccui  Tbcogonis  reco- 
gnovi  et  subscripsi. 

Data  ldus  Maii,  anuo,  Christo  propilio,  21  impcrii 
doinni  Ludovici  piissimi  Augusti  ,  indiclione  12. 
Aclum  Aquisgraui  palatio  regio  in  Dei  noniinc  fcli- 
ciier.  Anien. 

CXC. 

PltO    ECCLESU    GERUNDESSI. 

(Annn  83i.) 

[Florez;  Espuiin  sayrada,  tom.  XLIII,  pag.  575,   es 

archiv.  episcopii  Gerundcnsis.] 

In  nontine  Doinini  Dci  et  Salvaloris  noslri  Jesu 
Christi.Ludovictis,  divina  propiliaulc  clcmentia,  im- 
pcralor  Augustus. 

Si  erga  loca  diviuis  cultibiis  niancipata  propler 
amorem  Dei  ejusque  in  eisdem  locis  inibi  Dco  fa- 
mulriniibus  benelicia  opportuna  largitnur,  prxmiiim 
apud  Dnmiiium  a-tcrna;  rcmuneralionis  nobls  rcpcndi 
non  diflidimus.  lgiiur  notuui  essc  volumus  oinnium 
fidelium  nostrorum,  taui  prxsentium  quam  et  fuiu- 
y  rorum,  induslrise,  quia  venerabilis  Wimer  sancta' 
Gerundensis  Ecclesix  episcopus  nostram  adieus 
celsitudinem  petiit  ut  memoratam  sedem  cttm  villis 
et  hoiiiinibus  a  domno  cl  genitorc  noslro  Carolo 
aliisquc  devolis  bominibus  cidem  sedi  collalis,  quas 
nunc  possidere  dignoscilur,  id  est,  iu  pago  Cinpu- 
ritano  villam  nuncupalam  Olianns  cum  suis  terini- 
uis,  et  villam  vocantem  Cacavianus,  ac  villarem  an- 
tiqiium  Celsianum,  cum  villula  nova,  qnam  vocant 
Vellosos,  cum  castello  suoque  termino,  et  in  pago 
Gcriiinlcnse  medielalem  de  villa  Mollero,  ct  Millia- 
saiii  vill.un,  caUerasquc  res  quas  a  iongo  lcmpore 
inibi  possidere  dignoscitur,  sitnul  cuni  tcrlia  paiie 
de  pascuaiio,  Ct  leloneo  de  ipso  pago,  ;  liasque 
villas,  qitarum   vocabula  suut  Caslcllum    tracluin, 


I2i7  LLDOYICI  1  COGNOMENTO  Pll  1218 

et  1'arieies  Ruftliu,  cuin  tcrtia  parte  de  pasquatio  A     Data  quarlo  Nouas  Decembris,  anno,  Christo  pro* 
ct  tcloneo  (Je  ipso  pago,  Cl  villa  qux  cst  in   pago 


Bisuldlihense,  et  VoCatur  Boscara,  cum  suis  villari- 

bu5  Ct  suo  tcruiino,  nec  noii  el  Arcas,  ct  villarem 

vocaiiteni  Spedulias,  et  alium  villare  (fuod  est  irtfra 

mcmoratarum  villaruin  tcrniinos.  Villas  etiam  alias 

qUx   vocanlur  CrispianUs  ct  Miliarias,  c.uin  terlia 

partc  de  pasctiario  el  telunco  dc  ipso  pago  propter 

infeslalionem    malevolorum   liomitiuiu   suli   nostra 

luilionc  ci  immunitaiis  dcfcnsione  constiluissemus. 

Cujus  pctitioni  annucntes  propler  amorcm  Dei  mc- 

raoratam    sedem    cum  supradiclis  villis  pra:senti 

tempore  in  jurc  ejus  consistentibus  sub  nostra  tui- 

lioiie  coilsliluiimis,   el  hanc   nostram  auctorilatem 

circa  eamdem  sedem  lieri  decrevimus,  prr  quam 

decernimus  u(  nullusjudex  publicus,  vel  quilibetex  1} 

jucjiciaria  potestate  major  minorquc  pnedicta  per- 

sona  in  ecclesias  aul  loca,   vel  agros  seu  reliquas 

possessioncs  menioratx  sedis,  quas  moderno  teut- 

pore  infra  ditionem  iinpciii  noslri  fegaliter  possidct, 

vel  qiuc  deinc.eps  in  jurc.  ipslus  loci  ilivina  pietas 

adgeri  voluerit,  ad  causas  judiciario  morc  audien- 

das,  vel  discutiendas,  aul  freda  exigenda,  aut  man- 

siones  vel  paratas  faciendas,  atit  fidcjttssores  tollen- 

dos,  aut  homines  ipsius  Ecclesi;e  conlra  rationis 

ordiucm  dislringendos,  nec  ullas  redbibitioncs  vel 

illicitas  occasioncs  ullo   unquam  lemporc  ingrcdi 

audeat,  vel  ea  quse  supra  memorata  sunt  penilus 

exigcrc,  aut  undecunque  tnodo  legaliter  vesliluram 

iiabet  abslrahere  pracsumal ;  sed  lice.it  memoralo 

episcopo  suisque  suecessoribus  res  pradiclse  Eccle-  C  tum  effectuni  pervenire  faciutus,  non  solum  ad  Dci 


pitio,  vicesimo  ptimo  imperii  domni  Ludovici  sere- 
ntssimi   imperatoris. 

CXCI. 

r-no  MONVSTEBIO  CAMriDOMENSt. 

(Auno  854.) 
[Neugart.,  Codex  Alemannicut,  pag.  217.] 

*  Diplonta  Ludovici  Pii  quo  «  monasterium  cujus  vo- 
cabulum  est  Capidona  ■>,  ubi  prxscnle  lempore 
vir  venerabilis  Tatto  abbas  pastor  et  rcclor  esse 
dignoscitiir,  qued  rebus  paupcrrimum  esl  c,  et 
non  modica  pars  iiioiiachoruni  in  co  ad  Deo  d«- 
scrvieiulum  collocata  habctur,  sub  suo  muudi- 
burdio  et  defcnsione  i  constituit',  et  ab  ommbus 
publicit  funetionibut  aliisauc  oneribus  immune  de- 
clarat. 

Signum  domiiii  Ludovici  piissimi  iinperatoris. 
Hirmlnhardus  d  uotarius  ad  vicem  Hugouis  rcco- 

gnovi  el  subscripsl. 
Dala  v  Non.  Julii ,  anno,  Christo  propitio,  21  im- 

perii  domini  Ludovici  piissirui  Augusli,  indiclione 

12  e.  Aetum  Aquisgrani  '  palalio  regio  in  Dei  no- 

mine  fcliciter.  Amen. 

CXCIL 

I'll0    MONASTtniO    PBUUIF.NSI. 

(Anno  854.) 

|\pud  Marten.,  Ampl.Collect.,  pig.  90,  ei  chartario 

Prumiensi.J 

In  nominc  Dei  et  Salvatoris   nostri  Jcsu  Christi. 

Ludovicus,  divina  e  repropilianlc    clemenlia,    im- 

perator  Augustus. 

Si  servoruin  Dei  ralionabiles  pcliliones  ad  opla- 


six  cum  oinnibus  qtia:  possidel  quielo  ordine  possi- 
("erc,  et  nostro  fideliter  parere  imperio,  et  pro 
iiobis,  ac  conjuge,  liliisquc  ac  lolo  populo  Chri- 
gliano  nobis  coiiimissoDoinlni  misericordiam  jugiler 
exorarc.  El  ut  hccc  auctoritas  cOnfirnialionis  nostrx 
per  curricula  annontin  inviolabilem  atque  iiicon- 
vulsam  obiiueal  firmitalem,  manu  propria  subter 
firmaviiiius,  el  aiiuiili  noslri  impressione  signari 
jussimus. 

Signmn  serenissimi  imperatoris  Ludovici. 


miscricordiam  pro  nobis  exoraudum  eosdem  servos 
Dci  prouiptiores  ct  devotiores  facimus,  sed  ejusdciu 
Domini  pro  hoc  fac:o  clemciitissiniam  pictatcm  pro- 
merendam  csse  confidimus.  Igititr  noverit  omnimn 
fidelium  nostrorum,  lam  pncsentium  quam  et  futuro- 
lum.  induslria,  quia  Marcoardus  vcnerabilis  ab!>as 
monasterii  quod  in  honorc  Salvatoris  Domini  nostri 
Jcsu  Cbristi  a  beaUe  niemoria:  avo  uostro  Pippino 
gloriosissimo  rege  iu  .Vrduenna  uovo  opcre  supcr 
fluvium  Prumia  fundatum  liabetur,  eum  quibusdam 


Maginarius  ad  vicem  Hugouis  recoguovil  et  sub-     monachis  cx  ejusdein  monasterii  congregatioiie  no- 
scripsit.  slram   adiit  cclsiludincni ,  aique  ciemenlia:  noslnc 


"  Edilum  ex  prototypo  a  R.  P.  Maxim.  Rasslero 
S.  J.,  in  Appciul.  ad  Vmd.  contra  vindicias,  etc, 
pag.  2(3.  Exstat  quoque  in  Refulalione  gravaininum 
civilaiis  Campidonensis,  inscripta  :'  Des  Uoch\unt. 
Slifls  Kempten  grundliche  Widerletjung ,  elc,  an. 
1757,  Probat.,  pag.  15.  Fragincntum  refert  D.  Bou- 
Hiet.,  Script.  Rer.  Gall.  tom.  VI,  pag.  595.  Eius 
evorditim  :  «  ln  nomine  Domini  Dei  cl  Salvatoris 
JesuChristi,  Ludovicus,  divina  rcpropitianle  clcmen- 
lia,  imper.  AugUSlUS.  > 

t>  Kemptcn-,  ducalis  abbalia  ad  Hilaram  (1.  iu  Al- 
govia. 

c  Res  Campidonensium  inde  ab  anno  817  fuisse 
accisas,  palel  Cx  constitulo  Ludovici  Pii  eodem 
anno  Aquisginni  edito,  ubi  nionaslcriuin  CampiUi  in 
Alcmannia  adhuc  iti  eorunl  numcro  recenselur,  qu;e 
tantuin  dona  dare  debent  sinc  inilitia.  Conslitu- 
tum  edidenttit  Sirmondus,  Conc.  Gall.  tom.  U,  pag. 
685,  Ducltesn..  Script.  Rer.  Eranc,  lom.  II,  pag. 
525;  Baluzius,  Capit-  reg.   Franc,  tom.  I,   pag. 


589;  Maliillonius,  Annal.  Bened  ,  lib.  xxviu,  pag. 
450;  Bouquet.,  Script.  Rer.  GalL,  lom.  VI,  pag. 
4u7. 

d  Leg.  Ilitminmaris,  aut  Hirminmarus. 

''  ludiclio  cl  anmis  imp.  conciuunt. 

'  Ludovicum  Piiini  a  nlio  xquivoco  manibus  Lo- 
tharii  ereptum,  ac  solio  restitulum,  hoe  lempore 
Aquisgrani  egisse,  batid  obscure  colligitur  ex  nar- 
ratione  Thegani  de  Geslis  Ludovici  Pii,  cap.  48 
seqq.  Ail  eniin  iitrumqiie  ibidem  sauclum  Pascha  Do- 
miiti  celebrasse,  ac  imperatorem  codem  anno,  qui 
est  annus  regni  ejus  21,  omnibus  iiidulgenliain  prau- 
stilisse  qui  eum  coacli  rcliquerunt. 

s  Oliservat  Mabillonius  de  Be  diplom.,  1.  l,  cap. 
5,  n.  15,  Ludovicum  Piuin  m  suis  diploiuatibus  post 
su.iln  iu  thronuni  restilulioncm  datis,  non  uli  voce 
ordinante  vel  propiiianle,  ul  antc;  sed  repiopiliante ; 
itt  pote  qui  Deutii  sibi  iteriiin  propitiuui  cxpertus 
ftierat. 


liid 


DIPLOMATA  F.CCLESIASTICA. 


mo 


indicavit  qnaliler  Balericus  vassullus  nostcr,  dum  A  s.iggessit  mansuctiidini  noslr;c  dc  episcopo  memo- 


in  mcmoratu  monaslerio  monasticc  dcgcre  dclihe- 
rassct,  quamdani  villam  sui  jmis,  quam  nuperrime 
a  noslra  largitione  in  propriiun  perceperat,  qu;c 
vocatur  Madalbodi-Sperarius  solemni  more  per  tc- 
slainciilum  donalionis  manu  sua  ct  virorum  illu- 
striiun  manibus  roboralum  eidetn  monasterio  dele- 
gasset.  Nam  ut  nobis  iia  faclum  cxstiiisse  palcscc- 
ret,  obtnleriint  prxscnlix  nostra?  largitionis  aucto- 
rilaleiu,  pcr  (|iiam  cadcin  villa  memoralo  Balcrieo 
in  proprium  a  nobis  concessa  fuerat,  ct  leslamcn- 
tum  donationis  atquc  traditionis,  pcr  quod  banc 
camdein  villam  dum  monasiicaiii  espetercl  vitara, 
prxscriplo  monaslerio  et  monaclris  inibi  consisten- 
libns  delegavit,   simulque   peticruirt  ac  deprccati 


raUe  urliis  jam  olim  sibi  a  nobis  ad  plcbein  Domini 
nostri  Jesu  Christi  rcgendam  commisso,  quod  valde 
cuin  inlrinsccus  et  exlrinsecus  tam  in  divinis  olisc- 
quiisqnam  iu  humnnis  ofliciis  ct  ministeriis,  lam  in 
canonicorum  inslitutionihus  sanclxquc  vitx  regutis 
quam  in  xdificiis  aliisque  rebus  ncc  ssariis,  pariim 
rcclorura  incuria,  parlim  voro  prxpositorum  igna- 
via,  destiiutum  et  nullo  pcne  reclx  orJinationis  tra- 
mite  prxmunilura  invencrit,  scd  ct  sanclo,  ni  opor- 
lebat,  justo  magnoque  labore,  summis  viribus,  prout 
Dominus  possc  dare  dignalus  cst,  et  ingenti  sludio 
ad  recliludinis  decorisqne  normam  perduccre  cnra- 
verit,  et  canonicorum  vilam  ibidcra  Doinino  famu- 
lanlium  in  canonicis  institutionibus  humanxq-ic  fra  • 


sunt  nos,  ul  propier  tcrgivcrsationes  malevolorum  B  6ililali  stipendiis  neceas.niis,  aiquc  diversaruni  s;>e- 


supcr  casdem  conscriptiones  nostr.c  aucinritatis 
prxceptum  firrailalis  gratia  fieri  jubercmus.  Quoruni 
petilioni  annuentcs  hanc  neslrx  auctoritatis  prx- 
ceptioncm  niemoraio  Marcuardo  venerabili  abbati, 
vel  ad  paiiem  jam  dieti  monaslerii  siii  fieri  jussi- 
nnis,  pcr  quam  decernimus  atque  jubemus  ut  nullus 
fidelium  nostroriiiii  dc  prxdicta  villa  meraorato  Mar- 
cuardo  aut  successoribus  ejus  ullo  unquain  tempore 
inquieludiucm  faceic,  aut  quamlibet  calumniam 
ingerere  prxsumat :  sed  sic  cam  perpetua  posscs- 
sione  pars  jam  dicti  monasleiii  possideal,  qiiemad- 
modum  a  nobis  memorato  Baderico  in  proprium 
concessa  vel  tradita  fuit ,  vcl  queraadmodum  ab 
eodem  Baderico  pcr  testanicnlum    sux  traditionis 


cierum  babitaculisct  claustris  appnme  exornaverit, 
ut  in  posterum  eorum  vita  in  nullo  deeidcrct,  non- 
nullis  raemoratx  sedis  villis  el  rebus  salfulserit,  tri- 
buciulo  scilicet  illis  in  cjrcuiui  murorura  e'usdcm 
civilalis  colonias  duas,  et  in  uoJeiq  pago  Lingoni 
cam  villam  vocatam  Marcilliacum  cum  ecclesia  et  ap- 
pendiciis  suis  ;  et  eodein  pago,  villara  nuncupalam 
Ilurbaniacum  qnantumcunquc  de  jure  sancti  Main- 
raetis  iii  cadem  villa  esse  dignoseilur,  necnon  et  il- 
lud  quod  exterius  cssc  cognoscilur  ad  eaaidcm  vil- 
iam  pertinens,  cxceptis  his  rehus  qux  snb  jurc  ac 
potestate  sanclorum  Amatoris  cl  Ferrcoli  cssc  nos- 
cuntur;  simililcr  in  eodem  pa^o  in  loco  ipii  dieitur 
Radalenis  pons,  coloni.is  dyodecim  cum  omnibus  ad 


eidcm  monaslerio  delcgata  fuit,  liceatque  memnrato  C  easdera   eolonias  perlinenlibus  simulque  cuin  ca- 


Marcuardo  vencrahili  abbali  et  successoribus  ejtis 
atque  raonachis  in  codeni  monasterio  per  terapora 
dcgenlibus,  de  eadera  vel  in  eadem  villa  facere 
quidquid  censura  monastiea  facicndum  csse  de- 
cievcrii.  Ei  ut  hxc  noslrx  confirmationis  aucloritas 
perpeluam  ohlineat  firmitatem,  de  anniilo  noslio 
suhter  eain  jiissimus  sigillarc. 

Signum  Ludovici  screnissimi  Augnsti. 

Dala  xiu  Kal.  Aiigusti,  anno,  Christo  propitio,  21 
imperii  dorani  Ludovici  piissimi  Augusti,  indiclurae 
12.  Actiini  Theodonisvilla  palatio  rcgio  in  Dei  no- 
inine  fclicifcr.  Amcn. 

CXCIII. 

PKO   U.BER1C0   LIKCONENSI    EPISCOPO. 

(  Anno  854.  ) 
[Kx  Gallia  Christiana,  tom.  IV,   pag.   130,   prob.l 

ln  nofflilie  Domini  Dei  cl  Salvatoris  nostn  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  repropitiante  elemenlia, 
impcrator  Augustus. 

Si  sacerdotum  ac  servorum  Dei  justis  et  rationa- 
bilibuspelitionibiis  adeffcetum  perducimus,  non  sc- 
ium  regiam  et  impcratoriara  exercemus  eonsueln- 
dincm,  scd  ctiam  eosdcm  pro  excessibus  nostris  ad 
Doinini  misericordiam  exorandani  dcvotiores  et 
promptiorcs  facimus.  Igitur  omnibus  fidclibus  san- 
clx  Dei  Ecclcsia^  ct  noslris,  prxsentihus  seilicet  et 
futuris,  nolum  sji  quia  Albcricns  venerabilis  Lingo- 
nicx  urbis  episcopus  noslram  adiens  celsimdincm 


pella;  et  in  codein  pago  villam  qux  dicitur  curlis 
Gregorii,  sub  omni  integritate  sua  ;  et  in  Ciddcu- 
naco  coloniam  imam;  et  in  eodem  pago  in  nonnullis 
locis,  iljud  quod  nobiles  personx  aJniensain  cleiico- 
riini  solenmi  donaiione  contulcrant;  nec  non  et  il- 
lam  coloniara  quae  cst  in  Primiaco  villa  cumvineis; 
ct  in  pago  Boloniense,  in  villa  vocata  Heiuotie,  tam 
mlcrius  quam*  exterius  culonias  scx  ;  ei  iu  pago  Atoa- 
riorum  ct  Divioncnse,  ulique  in  locis  qu;c  dicunlur 
Sueconicus,  Brigendonis  atque  Salcis,  quantumcun- 
<jue  in  eisdem  locis  Fluviolus  colonus  sancti  Hamx 
visus  fuerit  possidere;  el  in  pago  Belnense,  in  villa 
Givriaco,  ccclesiam  cum  coloniis  IreJecim;  cl  in  eo- 
dem  pagn  in  villa  qux  vocatur  Godolcui-Cuitis,  co- 
D  lonias  septem  cum  omnibus  ad  eas  pertinenlihus;  ct 
in  centena  Hoscarinex,  in  villa  Fisemis,  crclcsiani 
et  colonias  novem  ciiin  oimiibus  ad  easdcm  colonias 
perlinenlibus,  ct  vineam  qua?  vocatur  Planlas  ;  et 
in  eadein  centcna,  in  loco  Spernaro  coloniam  ur.ain  : 
obuixe  nostram  iinperaloriaj  niajestatis  deprecans 
cxcelleutiam  ut  suam  nullatenus  improbandam  dis- 
posilionem  atijue  ordinationem  nostr.e  auctoritalis 
muniiuinc  fulcircinus,  atque  ut  deinceps  finna  pc- 
rennibus  valerel  temporibus,  roborare  dignaremur. 
Cujus  supplicatioiiibus,  quia  digims  jwlicavimus,  an- 
nucre  placuit,  et  quidquid,  ut  prxdiclum  cst,  postu- 
iavit,  ad  affectum  perduccrc  non  incongrutim  duxi- 
mus.  Proinde  hos  nostra'  aucioritatis  apices,  crga 


\m 


LLDOVICI  l  COGNOMENTO  PH 


I ,,,-t  nam  scdcm  canonicosque  inibi  Domino  per  tliit-  A  subsidium  necessarium  habere  poluissent,  m  nostra 


iiirna  lempora  inililantes,  divino  inspirali  amorc 
licri  jussimus ,  pcr  quos  ilcccrnimus  atque  sanci- 
iiius,  ut  loca  prrescripta  cum  omnibus  adsejuslc  ac 
lcgaliter  pcrtinentibus,  sirnt ;,  sxpe  dicto  Alberico 
venerabili  jam  dictae  scdis  p|»isco|>o ,  cis  collata 
iiiit,  ita  per  lianc  noslram  auctorilatcm  iu  eorum 
jure  ct  potestate  snis  vidclicct  usibus  divcrsisque 
necessitatibus  ad  divinum  propensius  cultum  cxsc- 
qucndum,  famulanlia,  absque  cujusliliet  diminu- 
lione  aul  relraclalione  permancanl,  et  nulius  sncccs- 
sorum  suorum  rcclorum  videlicct  mcmoralx  Eccle- 
siae  ab  eorum  doniinationc  ca  qnomodo  auferre  aut 
in  aiiam  quamlibct  partem  quacQnquc  oceasioue 
iraosferrc  prresumai,  sad  liceat  eisjam  dic.lis  rebus 


elcemosyna  eidem  contulissemus  monaslerio.  Cujus 
precalu  permoii,  simul  et  oratn  atqnc  inlerventu 
fiJelis  noslri  Nominoe  comnioniti,  complacuit  scrc- 
nil.li  nnsli.e  plchcm  illani,  in  qua  idem  ipsum  mo- 
naslerium  constat  cssc  conslructum,  quae  Bain,  s.e- 
ul  superius  dictuin  est,  nominatur,  cmn  omni  inte- 
gritatc  sn;i ;  nec  non  el  in  eodem  pago  loccllum,  qui 
nominatur  Lant-Degon.pcrhanc  nostram  auctorita- 
lcm  mcmoralo  monasicrio  atqup  monacbis  inibi  Deo 
per  diulurna  lempora  inililanlibus  tradere  :  per 
quam  decemimus  ut  in  coruin  jnre  ae  potcstale  suis 
videlicet  usilnis  diycrsisquc  neccssiiatibus  ad  divi- 
nuni  'propensius  rulluni  exscquendiim  |  pr:edicl;e 
res]  absque  cujuslibcl  diiuiiioralione  aul  retracta- 


ad  domiiiicuin   Dci   uostri  famulatum    peragcndum  B  lione  perpetuo  consislani. ;  et  niillus  eas  ab  corum 

absque  cujusquain  conlrarietalc  uli,  et  quseennque  doroinalioncquoquomodoauferrc,.iuliiialiamquam- 

ad  suos  in  Domini  nostri  Jcsu  Chrisli  militia  usus  libetparlem  quacunquc  occasionc  transferrc  iir;csu- 

et  ncccssitatcs  pertinent,  ordinare,  disponere,  jnsie-  mal.  Sed  liccatcis  cas  lem  villas  ad  Domiui  Dei  no- 

q„e  .11 rc,  quatenns  sublata  o.nnis  indigenlia?  slri   famulalum  diligenlius  peragcndum  absque  cu- 

pe.niria,  pro  nobis,  conjugc,  proleque  nostraet  pace  jusquam  conlrarielate  uli,  et  qusccunqiie  ad  suos 
ac  stabilitale  totius  imperii  a  Deo  nobis  commissi 


alacrins  eos  indesinentcr  Doniini  misericordiam  cxo- 
rare  dclcclel.  Et  ut  kcc  noslra;  largilionis  alque 
concessionis  auctorilas  Grmiler  habcatur,  el  per  fu- 
lura  tempora  inelins  conserveiur,  de  annulo  noslro 
subter  eani  jussimus  sigillare. 

Hirininmanis  notarius   ad  vicem  Hugonis  rcco- 
gnovi  ct  subscripsi. 

Data  undccimo  quartoKalcndas  Septembris  aiino, 
Christo  propitio,  21  imperii  domni  Ludovici  piis-  C  n>us;,  ct  annilIi  no*lri  impressione  assignan  jiiSS1- 
sinii  Augusti,  indiclione  12.  Aciuni  Lingonis  civitate 


in  Domini  noslri  Jesu  Christi  militia  usus  ct  neces- 
sitates  pcrlinent,  ordinare,  disponcre,  jiisteque  clli- 
cere  :  qualenus  sublata  omnis  indigciiti.c  pcnuria  , 
pro  nobis,  conjuge  proleque  nostra,  et  pacc  ac  sta- 
bilitate  totius  imperii  a  Dco  nobis  commissi  alacrins 
cos  indesincnler  Domini  misericordiam  cxorare  de- 
leclct,  Et  ut  hsec  nostrse  largilionis  alque  consen- 
sionis  auctoritas  incommutabilein  et  inconvulsam ob- 
lincat  firmitalem,  manu  propria  sublcream  flrmavi- 


in  Dei  nomine  fcliciler.  Amen. 
CXCIV. 

PllO    KOTONENSl    S.     SVLVATOIUS    HONASTERIO. 

{Anno  834.) 

[Apud  D.  Bonquel.,  Recual  des  Hisl.,  lom.  M,  pag. 

J>i)7,  ex  prob.  Hist.  Britann. ,  pag.  29.] 

In  nomine  [Domini]  Dei  et  Salvaloris  Jesu  Cbri- 
sti,  Ludovicus,  divir.a  repropitianle  clenienlia,  im- 
perator  Auguslus. 

Si  illins  amore  cnjus  muncre  caHcris  morlalibus. 
pr.ehiii  s.iuius,  loca  divino  cullui  consecrala  con- 
gruis  magnificcntiae  nostr;c  bcneficiis  ad  divinum 
cultuin  uberius  cxsequendnm  suslollimus,  divina; 
rctributionis  praemio  nos  a  Domino  rcmuncrari  Pidc- 
liter  credimus.  Igitur  omnium  lidelium  nostrorum  , 
ta.n  praescnlium  quam  et  fuluroruin,  induslria:  no-      imperalor  Augnstus. 

lum  esse  volumus  quod  Conwoion  venerabilig  abbas  Cuin  locis  Deo  dicatis,  in  quibuscunquc  indigue- 

monasterii  cujiis  vocabulum  e$t  Hoton,  qnod  ipse  rint,  consulere  satagimus,  ejus  graliam  cujus  amore 
\n  pago  Drowerocb,  in  loco  qui  dieitur  Bain  ",  no-  idnoscimur  eflicere,  abundanlius  nospromereri  con- 
stra  permissione  a  fundamenfo  construxerat,  et  vi-  fidimus.  ldcirco  nomni  esse  volumus  cunetis  fidclibus 
ros  religiosos  secuudum  monasticam  vilam  degere  sanctac  Dci  Ecclesiae  ei  nostris,  procsenlilms  scilicel 
iiistituerat,  nostrajnadiit  celsitudinem,  subnixispre-  et  futuris,  quia  Hildigisus  abbas  ex  monasterio  Du- 
cibus  postulans  ut  pro  ainore  Domini  noslri  Jcsu  scrensi  ad  noslram  accedcns  mansiicludinem ,  sug- 
Clirisli,  in  cujus  bonore  idem  monasterium  constat  gessil  noslrx  elcinentiie  quod  Warnarius  quonda.u 
esse  dicatuui,  aliquidde  rebus  nostra:  propriclatis  ,  comes  eidem  monastcrio  dedisset  quanidam  viilam, 
unde  fratres  in  eodcm  monaslerio  Deo  descrvientcs      nomine  Masteces,  quse  est  in  pago  Tricaslincnsi, 


Sigiium  Ludovici  serenissimi  impcraloris. 
Ilirniiiiinaris  notarius   ad  vicc.n  Hugonis   reco- 
gnovi. 

Data  v  Kal.  Deccmbris,  anno,  Christo  propilio,  21 
iinperii  domini  Ludovici  serenissiini  imperatoris  , 
indiclione  15  '".  Aclnm  Atliniacopalatioregio  in  Dei 
iioiniiie  [feliciler].  Ainen. 

CXCV. 

rno  piserf.nsi  MON.vsTEnio. 

(Anno  8u;i.) 

[Apud  Rhifflctium  in  probat.  a.l  Hisi.  ubb.  Trenor- 
ciensis.  pag.  262,  ctapud  D.  Bouq.,  tom.  VI, 
pag.  598.] 

ln  nominc  Domlni  Dei  et  Saivatoris  nostri  Jesu 
Cbristi,   Ludovicus,  diviua  repropitianle  clemenlia. 


Nunc  ecclesia  paro'er.ilis  prnpe  Botonas. 


>>  Indiclio  inchoanda  ;.  mense  Scplembri 


123 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  1254 

[icrtinenlibus ,  vcl  A  lia  illic  consislentcs,  pro  nobis  ,  conjuge  ac  pro!.; 
justc  et  legaliter  nostra,  ct  stabilii  iie  tolius  impcrii  a  Deo  nobis  corn- 
niissi,  libcntius  ac  ilcvotius  ejus  inisericorJiam  ex- 
orare  delectct.  Et  ul  ha:c  nostrx  reddilionis  atquc 
confirmationis  auctoritas  noslris  futnrisquc  lempo- 
ribus,  Dominoprotegenlc,  valeal inconvulsa  manere, 
dc  aniiulo  noslro  sublcr  eam  jussimus  sigiliare. 

Hirminmarius  notarius  ad  vicem  Hugouis  reco- 
gnovi. 

Data  viii  Kal.  Sept.,  anno,  Cbrislo  propitio22,  im- 
perii  domni  Ludovici  piissimi  Aiignsli ,  indictione  15. 
Aclum  Cirsiaco  a  palatio  regio  in  Dei  nomine  l'e- 
liciler.  Amcn. 

CXCYI. 

PRO  MONASTKRIO    PRUMIKNS!. 

(Anno  835.) 
I{        [Apud  Honthcim,  Hisl.  Trevir.  t.  1,  p.  178.] 

In  nominc  Domini  ci  Salvatoris  nostri  Jesu  Chii- 
sti,  Ludovicus,  divina  repropiliante clementia,  impe- 
rator  Augustus. 

Si  liberalilalis  nostnc  munerc  loeis  Deo  dieatis 
qnoildain  confcrimus  beneficium ,  et  necessitates cc- 
clcsiaslicas  ad  pelitionem  servorum  Dei  noslro  re- 
levalionisjuvaminesublevamus,  id  nobisad  aHernam 
bealitudincm  felicitcr  obtiuendam  profuturumliquido 
confidiiucs.  Novcrit  igitur  sagacitas  seu  ulilitas  om- 
iiiiiin  ficlelium  sanctie  Dei  Ecclesi.e  noslrorumque , 
taiu  prsesentium  quam  et  futurorum,  quia  concessi- 
iniis  ail  proprium  monastcrio  qiio.l  ilicilur  Pruinia, 
et monacbis inilji  Dco  famulanlibus,quil>us  el  h  Mar- 
cuardus  venerabilis  ablias  pracssc  dignoseitur,  no- 
siras  proprielatis  res,  quxsunl  mpago  Wormaceusc, 
in  loco  (|ui  dicitur  c  Albulfi  villa,  mansum  vidclicet 
indominicatum ,  sed  et  in  Gomnrilhcsbcim,  ncc  non 
et  in  Slutin,  inler  b;ec  pi;escripta  loca  iiiansi  xm 
cum  mancipiis  utriusqiie  sexus  dc  pcr  coramanenti- 
lms,  nec  iion  el  basilicam  in  eadem  Albulli  villa  con- 
slructa,  cum  dccirais  cx  suprascriptis  villis  ad  eam 
jtire  perlinentibus,  ad  proprium  monasterio  Prumia; 
concedimus,  cum  domibus,  acdiQciis,  vineis,  terris, 
.silvis,  pralis,  aquis  aquarumve  decuisibus,  ex-itibiis 
et  regressibus  quaniumcunque  vidclicet  in  memorala 
villa  in  rcbus  proprielalis  noslii  juris  esse  dignosci- 
lur,  tolu.ii  el  a<l  inlcgrum  pia:dicto  monasierio  mo- 
nacJiisque  in  eo  Domino  mililancibus,  ad  corum  di- 
,.  versas  sublcvandas  nccessilates,  divino  lacli  amore 


cum  mancipiis  ct  oinnibus 

quantiimciinque  in  eodcm 

jnre  ipropriclario   \is:is    fnit  habcre.  Sed  quoniam 

memoralus  comcs,  Warnarius  nominc,  easdem  res 

ex  partc  cnm  uxorc   ingenua,  nominc  Hcldisnota, 

illaquc  dcfuncla,  postquam  ancillam  noslram,  no- 

mine  Bellildim,  sibi  sociaverat,  cx  parte  cum  ea  ac- 

qnisiveral;  mctuens  nc  conncxio  cjusdem  ancilla:  de 

cisdera  rebus  silii  aliquid  contrarictalis  inferre  pos- 

set,  nostram  bumilitcr  cxpclivit  miscricordiam,  ut 

nostram  aucloritalem  supcr  hac  re  percipcre  mere- 

retur,   pcr  quam  absque  cujiislibet   conlradictione 

saepedictas  res  ci  mancipia  rectores  cjnsdeni  mona- 

sterii  perpclualiter  possiderc  valcani.  Cujus  pelilioni, 

ijiiia  dignam  judicavimus,  ob  diviuuin  amorem  an- 

nucrc  libuit,  et  hanc  noslra;  auctorjiatis  conlirma- 

lionem  ficri ;  per  quam  decernimus  atque  jubcmus 

iii  prsescriplam  villani  cum  mancipiis  et  omnibus 

relnis,  appendiciis  et  tcrminis  suis,  et  cum  omnibus 

ad  se  jusie  et  legaliter  pcrtincnlibus  ,  vel  quantum- 

cunque  in  praenominato  pago  juste  et  legaliter  jure 

proprietario  visus  fuii  possidere,  sieui  eas  praMictus 

quondam  comes  Warnarius  eidcm  monasterio  no- 

slro  contulit,  in  cjus  rectorunique  illius  polestateet 

dominatione,  absquc  cujuslibet  inquietiidine  autcon- 

trarielale,  perpctim  consistant;  neque  a  quojibel  fi- 

sei  nostri  vel  alteiius  cujuscunquc  poteslalis  jiuliee 

sive  administratore  quidqiiam  dimimiliojiis  aut  in- 

festaiionis  sc  de  eisdem  rebus  et  mancipiis ,  vel  om- 

nibus  ad  se  perlineiiiilnis  dcinccps  perpeti  pertime- 

seant :  quateniis  monaehos  ibidem  Deo  famulanlos, 

pro  uobis,  conjugu  ac  prole  nostra,  et  stabilitate  lo- 

lius  impcrii  a  Deo  nobis  commissi  attentius  Domiui 

miscricordiam  exorure  deleclet.  Et  ut  in  posterum 

iiosti;c  mujcstatis  redditio  staliilis  haberetur,  hanc 

ttoslram  auctorilatcra  circa  prafatum  monasterjum 

s.  Bencdicti  et  rectores  atque  monachos  illie  per 

lcmpora  labenlia  dcgentcs  fieri  deerevimus,  per  quam 

pruicipimus  atquc  jubcmus  ul  mcmorats:  villulsc  cum 

onmi  inlcgritate   iu  rectorum  ejusdcm  monastcrii 

polcslaieetguljcrnalionc  consislaut,  neque  a  quolibel 

fiilclium   sanctae  Ecclesise  nostrorumque  ab  ejusdcm 

monasterii  dominalionc  ctpolcslatedivelluntur  alquc 

snblrahantur  :  sed  usibusillic  mouachorum  Deo  mi- 

litantium  absque  cujuslibet  contrarictatc  descrvianl : 

quatenus  fratres  m  Domini  nostri  Jesu  Christi  mili-  "  et  honore  conccdimus  :  ita  videlicet  ut  quidquid  in 


«  Lcgil  MabiHonius,  Cnsiaco,  Mein  lamen  snpra 
dixeiat  :  <  Laudalum  ravenio  diploma  Ludovii  i  Au- 
j;usti  pro  monasterio  Floriaccnsi,  datum  iinpei  ii  anno 
22,  Circiaco  patalio  :  quod  ipsum  esse  Carisiacum 
uon  diibilo.  »  Itelhiendum,  Ctniuco  .seu  Crisiunt, 
(|iini!  ir.it  palutium  regium  iu  Arduenna,  ubi  Ltido- 
vieus,  teste  annalista  Bertjniano,  autumnalem  vena- 
tionem  exercuit. 

^Marcuardus.  IJnjns  dcccssorem  Tancradum  adbuc 


M.irevvardi  propinquum appellat.  Crcterumex  cjusdem 
Lupi  epist.  .'>.">  intclligilur  Marcwardum  coclui  Keira- 
riensi  ascriptum  fuissc.  In  ea  Lupus  petit  Marcwardi 
inteicessionem  apud  impcralorcm;  t  quoniam  ile 
loco,  inquil,  nostro  sitis  ,  a  quo  vos  corpore  duu- 
taxntecclesiastic«ulilitasal)duxerit.  » 

■•  Albulji  vitla.  Jloe  palatium  juxta  vicum  Albe- 
sticim  ad  lluviolum  Prumiam  propc  Kirclieim  siuim 
liiisse,  docet  Cbron.  Goltwiccn.,  pag.  881.  Ihi  quippe 


videramus  anno  820.  Al  anno  829  obiisse  traditur  in  e  regione  dicli  viei  supersunt  Gavcrsheim  el  Siw- 

Ghronico  Rheginonis;  eique  successisse  Marcwar-  ten,  qua;  hic  nominantur  Gomuritliesheim  et  Stetin. 

dns.  vir  prudens  et  sacra  religioni  dcditvs.  Quo  ex  In-Cacsarii  abbatis  Prumiensisrcgislro, apud LcibniU 

monasterio  Jiic  assumplus  s;t,  non  proditur.  Oliservat  jn   Collect.  Etymolog.,  parl.  n,  pag.  5")U  scriliilnr 

tanicn  Mahillonius  Aniial.  Bcncdict.  lib.  \\\ ,  n.  5i,  scqq.  Alvesheim;  cujnsjus  patronatits  t.  ■(.''(.'  a  l'ru- 

aflinem  fuissc  Lupi   abbatis  Kcrrariensis,  in  Gallia  miensi  itt  fcndo  comes  de  Lctningen. 
nati,  qni  episl.  !>1  liliuui  Guagonis  nepotem  suum,  ac 


1253 


his  vcl  do  his  jure  ccelesiastico  r 
cjusdeiu  ccanobii  facere  volucrint,  liberam  i»  omni- 
bns  babeant  potesiatem.  E)tutbxc  nostr;n  iargilionis 
atque  cancessionis  auctorilas  invioiabilcm  atque  in- 
convulsam  oblineat  firmilatem,  mann  propria  subicr 
eam  firmavimus  ct  anntili  noslri  imprcssione  assi- 
gnari  jussimus. 

Signum  Ltiijovici  screii.  imp, 

Hirminmaris... 

Data  vin  Kal.  Jnnii,  anno,  Christo  propitio,  22  im- 
pcrii  ilomini  Ludovici  piissimi  Augusii,  indictjone  i3. 

CXCMI. 

PRO    ECCLF.SIA    CENOMVNENSI. 

(4»»r>  855.) 
[Apud  Baluz.,  MiscctL,  (om.  I,  p.  80 


I  IDOYICI  I  COCNOMENTO  PII  1955 

torcs  ct  ministri  A  ut  nullus  aqt  noslris  aut  successrirum  nostrorum 
lcmporibus  eamdem  ccllam  indc  abstrabcre ,  usur- 
pare  aut  iuvadcre  pra;suniai.  sed  in  saepedictx  Ec- 
clesi.T.  c\  antedicti  Aldrici  ejusdem  ceclcsia:  pontiQ- 
cis  succcssorunique  suorum  poiitificuiii  ditione  jmv 
pcrpettto  consistat  ad  ca  qua;  supr.i  diximus  exse 
quenda  ct  perficienda.  Et  ut  hsc.c,  nosinc  conccssio- 
ins  tradilionisve  auctoritas  sui  vigoris  perpctuam 
obtineat  (irmitatem,  nianti  propria  subter  eam  fir- 
mavimus  et  annuli  noslri  impressionc  assignari  jus- 
simus. 

$ignum  Ludovici  screnissimi  imperatoris. 

Hirminmarus  nolarius  ad  vipem  llugonis  recognovi 
et  subscripsi. 

Data  xvi  Kalendas  Aprilis,  anno,  Cbristi  propilio, 


ut  nomi.ie  Domini  Dei  et  Salvaloris  nosiri  Jesu  1-  25  imncrii  dom"'  nos""'  Ludovici   P»ssimi  Augusti. 


Christi,  Ludovicus,  divina  rcpropiiiantc  clemenlia, 
tmperalor  Augustus, 

Si  illius  amore  cujus  munere  cateris  mortalibug 
jpr.elaii  sumus,  ioca  divino  cultui  consecrata congruis 
raunificentia?  nostra  liencficiis  ad  divinum  cultum 
nberius  cxsequendum  sustollimus,  digna1  relributio- 
nis  pr.Tinio  uos  a  Domiuo  remunerari  fidelitcr  cre- 
dimus.  Quapropter  omuiuin  fideliiim  noslrorum  1)6, 
nevolentix  lam  prxsenlium  qnam  et  fulurorum,  epi- 
scoporum  videlicet ,  abbatum  ,  ducum,  comilum, 
domesiicormn,  cl  coruui  superioris  et  infcrioris  or- 
dinis  lam  ccclesiasiic.c  quam  rcipub.  administrato- 
rum  notum  essc  volumus  quia  complacuit  celsitudmi 
nosirx  quamdam  cellam  sitam  in  pago  Cenomanico 


indictione  14.  Aclum  Aquisgrani  palalio  rcgio  in  Dei 
nomine  feliciter,  Amcn, 

CXCVHI. 

l'RO   EXDEU    ECCLESIA. 

(An/io  835.) 
[Apud  l!aiu7..,  ibid.,  pag.  87.) 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Cluisii,  Ludovicus,  divina  repropitianle  clemenlia, 
imperalor  Aiigustiis. 

Si  sacerdolum  servorumque  Dci  juslis  et  raliona- 
biiibus  petiiionibiis  aurcm  accommodamus  easqne 
ad  oplalum  eflectum  pcrducimus,  non  solum  regiam 
et  imperatoriam  cxercemus  coiisiftiidincro.sedcliam 
eosdem  pro  excessibus  nostris  Domini  misericordiam 


in  suburbio  ipsius  civilatis,   id  est,    inlra  fluvinm  ^"  -xorando  devoliores  promptioresque  facimus,  atque 

perboc  immcnsam  Dci  miserieordiam  facilius  nobis 
conciliandam  osse  conlidimus.  Idcirco  notum  esso 
volumus  Gunclis  fidelibus  sancla:  Dei  Ecciesia-  ci 
nostris,  pncsenlibus  et  futuris,  quia.Aldricus  vene- 
rahilis  Cenomanic;e  orbis  cpiscopus  suggessit  no- 
str;c  excellenliac  monaslerium  saneta:  Hariae  ct  sancti 
Petri  situm  exlra  muros  memoratae  urbis,  a  deces- 
sore  suo  Innoccnle  qiiondain  cpiscopo  in  rcbus  et  ex 
rebus  sui  cpiscopii  fundalum  atque  conslructum, 
deinceps  quibusdam  inlervenientibus  causis  a  jurc 
jam  dicfce  su;c  sedis  suhtracluin,  ct  ab  illius  domi- 
isaiione  haclcnus  fuisse  dilatum.  Utque  quod  asserc- 


Sarthx  et  murum  prxfatx  urbis,  qu;c  est  construcla 
et  dedicata  in  honorc  sancla?  Dei  genilricis  Marix  cl 
sancti  Pctri  apostoji  atque  aliorum  sanctorum  quo- 
rum  reliquiae  et  memorix  inibi  vcneranlur,  sul>  in- 
legrilale  cum  omnibus  rcbus  appendiciis  et  terminis 
snis,  et  cum  omnibus  ad  se  pertincntibus,  id  est, 
basilieis.  domibus  calerisqtie  a:dificiis,  vincis,  tcrris, 
praiis,  silvis,  campis,  pascuis,  aqnis  aquarumque 
decursibus,  molendinis,  Iocis  cultis  ct  incullis,  mo- 
bililius  rcbus  el  iuimoliililius  ac  seipsas  moventibiis, 
mancipiis  diversi  sexus  cl  sctalis,  matris  ct  civitalis 
ecclesiae  Cenomanicx  scuioris,  qus  est  fuudata  et 
dedicala  in  honore  sancti  Salvaloris  ct  prrefixa:  san- 


bat  veraciter  nobis  patesccret ,  detuiil  obtutibus 
cia;  Harix  scnipcr  virginis  et  sanctorum  martyrum  y.  majcslaiis  nostrse  qusedam  charlarum  monumenta 
Cervasii  et   Protasii  alquc    sancti   Siephani ,   ubi      regumque  dccessorum  vidclicet  nostrorum  auctori- 


prnesenti  tempore  vir  venerabilis  nobisque  fidelis 
Aldricus  cpiscopus  pastor  et  rector  csse  dignoscitur, 
nostra  largilione  traderc  aique  concedcre,  et  de  no- 
slrgjure  in  jus  ac  potestatem  illius  solemni  dona- 
lionc  transfcrre,  ea  vjdcliccl  ralione  ul  famulis  scr- 
visque  Dei  inibi  consistenlibus  et  slipendia  nec.essa- 
ria  iibciiiis  ministrentur  ,  et  nccessilates  cjusdem 
eeclesi.T  tam  cxte.iius  quani  cl  jnterius  facilius  pro- 
curentur.  Per  hanc  quoqnc  auctoritatem  nostram, 
pc  quam  mcmoratam  cellam  eum  omnibus  ad  se 
pcrtiiicntibus,  sic.ui  supcrius  dictum  cst,  prajscripuc 
matris  et  civitatis  ecclesia?  ac  prxfali  Aidrici  cjusdcm 
scdis  episcopi  delcgamus,  praeipientes  interdicimus 


tatcs  quasdam;  quibus  inspectis  alque  evidenler 
ostendilur  prxdiclum  monasterium  juris  sxpediet.e 
scdis  Cenomanicx  sibi  commissse  csse  et  in  ipsius 
dominatione  debere  persisterc,  bumiliter  uostram 
implorans  mansueludinem  ut  quod  tam  evidentibus 
indiciis  deelaratur,  nostra  quoque  assenlione,  imo 
aucloritate  denuo  roboretur.  Qua;  ita  liquidius  co- 
gnoscentes  eique  ob  amnrcm  Dci  et  cjusdem  sancix 
sedis  revercntiam  favorem  nostri  culminis  adbibeie 
dignum  judicantes,  liauc  auctoritaiis  noslra;  pra?- 
ceptioneia  ci  sujsque  per  tempora  succcssoribus  fieri 
ac  dari  jussimus,  per  quam  decernimus  atque  sau- 
cimus  ul  memoralum  monaslcrium  sanclx  Mariic  ac 


mi 


DIPLOMATA  ECCLESLASTICA. 


ms 


sancli  Petri,  qnod  aliquandiu  ab  eornm  jure  el  di-  \  rcddidimusecclesix,  necnonel  deiisquas  anto  ipsatu 


tionc  subtractum  fuerat,  abhiuc  in  poslerum  ha- 
bcanl  atquc  possideant,  el  quidquid  more  ecclesia- 
stico  de  co  disponere  voluerint,  liberam  habeant 
potestateni,  nequc  ullo  deinceps  tcmpore  a  jure  prx- 
scriptx  sedis  scu  ejus  rectoram  qualibet  occasione 
aut  violeniia  segregetnr,  sed  semper  in  illius  recio- 
rumque  ejus  poieslate  et  dispositione  ac  voluntatc  ad 
divinum  cultuni  propcnsius  exsequendum  cum  onmi- 
bus  ad  se  pertinentibus  integerrime  sinccrrimequc 
perpeluo  consislat.  El  ut  ba:c  noslrx  redditionis 
aucioritas  perpeluam  obtineat  firmiialem ,  manu 
prnpria  sublcr  cam  linnaviinus,  et  de  annulo  nostro 
jussimus  sigillari.  Ludovicus. 

Uirminmarus  riolarius  ad  vicem  Hngonis  rccognovi 
e-,  subscripsi. 

Dala  xi  Kalend.  ApriL,  anno,  Chrislo  propiiio,  23 
imperii  Ludovici  piissimi  Augusti,  indiclione  I  i. 
Actum  Aquisgrani  palatio  regio  in  Dei  nomine  fe!i- 
citer.  Amen. 

CXCIX 

PHO    EADEM    ECCLESU. 

(Anno  854.) 
[Apud  Baluz.,  ibid.,  pag.  87.] 
In  nomine  Domiui  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  repropitiantc  clementia, 
imperator  Augustus. 

Si  pelilionibus  sacerdoluin  pro  qtiibuslibet  eccle- 
siasticis  neccssitaiibus  aures  nostras  libeuter  accom- 


reddiiionem  jure  el  legaliter  memorata  tenebai  cc- 
clesia,  nostrx  auclorilatis  atque  emunitatis  prx- 
ceplum  circa  ipsum  sancluin  locum  firmilalis  gratia 
ficri  dcerevissemus,  pcr  quod  firinius  el  sccurius 
memoralas  res  modernis  futuiisqne  temporibus  ipsa 
leneat  et  po-,sideat  aique  dcfendat  ecclesia.  Oslendit 
etiam  nobis  prxceptum  bonx  reeordalionis  beali 
genitoris  nostri  domni  Caroli,  ii>  qno  et  eadem  con- 
lincbantur  singillatim  nominata qux ct  innoslro,  nisi 
lanlum  ea  qux  nos  pos:ea  ex  jurc  prxfatx  ecclesix 
propler  aniorem  Dei  et  reverentiam  sanctorum  prx- 
diclo  venerabili  Alurico  episcopo  et  suprasciipl» 
raatri  per  noslrx  auctorilatis  prxccpla  reddidimus 
ecclesix.  Cujus  petiiioni  ob  aniorem  Dci  et  reveren- 
B  iiam  ipsius  sancti  libenler  annuiimis,  et  hoc  prx- 
cepium  autloiilalis  noslrx  circa  ipsum  sancium 
locuni  facere  censuimus  :  per  quod  juhemus  utipsas 
cellulas  e!  res  et  mancipia  cum  omnibus  ad  se  per- 
tinentibus  vcl  aspicientibus,  qux  moderno  icmpore 
jusle  et  iegalitcr  ipsa  lenet  ecclesia,  sive  cas  qtias 
genilor  noster  et  nos  eidem  re  idi  limus  ecclesix,  nec 
non  et  eas  qux  antea  in  jure  ipsius  episcopii  con- 
sistebant,  firmiler  atquc  inviolabiliter  per  hanc  no- 
stram  auctoritatem  ipsa  tencat  atque  defendat  eccle- 
sia;  id  est,  cellulam  sancti  Vincentii  cum  oninibus  ad 
se  pei  tiuer.libus,  et  cellulain  sancti  Albiui,  seu  ccl- 
lulam  saucli  Audoeni,  et  cellulam  sancti  Bigo- 
meri,  et  ccllulam  sancti  Almeri,  ct  cellulam  sancti 


modanius,  et  eas  cum  Dci  auxilio  ad  effectum  per-      Llfacii,  et   cellulam   sancti  Baumadi.    Hxc  omnia 
ducimus,  id  nobis  ad  xlernx  remunerationis  prxmia      cum  omnibus  ad  se  periinenlibus,  eum  vicis  cano- 


capesscnda  profuturuni  liquido  crcdimus.  Igilur  no- 
tuni  esse  volumus  sagaciiati  fidelium  nosirorum, 
prxsentium  videlicet  cl  futurorum,  ncc  non  successo- 
rum  noslrorum,  quia  adiens  serenitateni  nostram 
Aldricus  Cenomanicx  urbis  episcopus  innotuii  nobis 
qualitcr  olim  pcccatis  prxpedientibus  sancta  mater 
ccclcsia,  qux  in  eadem  urbe,  in  honorc  sanctx  Dei 
genitricis  Marix  et  sanctorum  Gervasii  et  Protasii 
martyrum ,  Christi  Dco  est  dicata,  ul :  multx  res 
duduni  erant,  adeo  humiliala  et  rebus  suis  sit  exi- 
nauita.utet  thesaurus  ipsius  ecclesix  a  cbrisiianissi- 
mis  principibus  de  ea  ablatus,  et  quxdain  sirum  nia 
chartarum,  per  qux  res  et  mancipia  eidcm  ecclesix 
fuerant  delegatx,  di>ersorum  casuum  eventibus  ma- 
gna  ex  parte  ibi  deperierunt,  ncc  non  paupertalis 
causa  prxpediente  divini  cultus  officium  miserabili- 
ler  fueril  destituium,  el  in  eadem  miserabili  colla- 
psione,  imo  destitulione  tandiu  ipsa  perstiterit  ccclc- 
sia,  donec  inspirante  Domino  domnus  el  genitor 
noster  sanctx  memorix  Carolus  nobilissimus  ortho- 
doxus  imperalor  aliqua  monasteriola  et  villas  quas- 
dam  juris  ejusdem  episcopii  cum  rebus  aliis  per 
inlercessionem  nnbiliiun  multorum  et  optimatum 
suorum  cidem  reddiderit  ecclesix,  quibus  ipse  sanctus 
ailminiculatus  locus  libere  atque  inexcusabiliter  di- 
vinx  nunc  famulalur  potentix,  postulavit  atque  nos 
prxdictus  pontifex  ut  de  eisdem  cellulis  et  rebus, 
sive  quas  memoraUis  genitnr  noster  el  nos  postea 

1'AT'IOI..    CIV. 


nicis,  id  est,  Salicam,  Monliniacum,  Cocciacum, 
Placiacum,  et  Oxellum,  Anciacura  quoque.el  Arli- 
nis,  um  cum  aliis  vicis  quorum  nomina  in  plenai  iis 
prxfatx  matris  ecclesix  habentur  inserta,  cum  villis 
scnioribus  et  aliis  villulis  ad  eas  pertinentibus,  sicut 
in  plenariis  jam  dictx  matris  ecclesix  contincniiir, 
idest,  Bupiacum,  Cananiim,  Culiuras,  Baliavalian- 
cion,  Colonicam,  Vetusiacum,  et  Cclsiaeum  vicum 
canonicum ;  el  villam  ejusdem  episcopii,  Aloniacum 
quoque,  el  Asinarias,  atque  Vo  lebeis,  Callemariium 
scilicct,  sive  alias  villulas  quarum  nomina  in  prom- 
ptu  non  habentur,  sed  in  plenariis  jam  dicix  sanc- 
tx  roatris  ecclesix  tenentur  inserta,  et  census 
j,  omnium  vicorum  in  eadem  parochia  consistentium, 
sicut  in  plenariis  et  breviariis  ejusdem  ecclcsix 
habetur  inscriptnm,  insuper  ct  nionaslcrium  sancti 
Carilefi  situm  in  condita  Labriccnse  cum  omnibos 
ad  sc  perlinentibus,  el  monastcriolum  quod  et  si- 
tum  intra  murum  prxfixx  civitatis  et  fluvium  Sar- 
thx,  et  est  constructum  atque  dicalum  in  honore 
sancli  Salvatoris  et  sanctx  Dei  genitricis  Mari.n 
ct  sanctoruro  apostolorum  atque  aliorum  sanctorum. 
Hxc  autem  duo  monasteriola  propter  amorem  Dei 
et  dilectionem  jam  dicti  Aldrici  episcopi  prxfaUe 
cum  omnibus  ad  se  perlinentibus  reddidimus  matri 
ecclesix  perpctualiter  possidcndum  atque  tencndum. 
Rcddidimus  ctiam  prxscriptx  ecclesix  ct  Conedra- 
lium    vicum  c.inonicuni   ciim   omni   inlegrita:e ,  et 

40 


1-2-.9 


LUDOUCl  1  COGNOMKNTO  IMl 


iitjij 


villam  qux  Brogilus  vel  Novavilla  nuncupatur,  cum  \  piat.  Et  si  :ib  ipso  episeopo  neque  a  suis  minislris 


forestibus  el  villulis  sive  oiunibus  aJ  se  pertiiienli- 
bus.  Rcddidimus  ei  el  Lugdunum,  ct  Calisam  et 
Tridcntcm,  ac  Bonallara,  atque  Baladon,  etbeneli- 
cia  quinque  vassallorum  nostrorum,  id  cst,  Vestadi- 
gliei,  Miindi,  Wolfardi,  Bodonis,  ct  socii  ejus,  cum 
omnibus  ad  se  pertinentibusvcl  aspicientibus,  sicutin 
prxceplis  nostrisqua^  de  jam  dictis  monasteriolis  et 
villulis  ascripta  sunt  vcl  perlinentibus  jani  diclo  M- 
drieo  pontilici  facere  et  scribere  jussiinus  conlinetur 
insertum.  Hxc  vero  onmia  propter  amorem  Dei  ct  reve- 
rcntiam sanctorum  venerabiii  AJdricoprxfixo  episco- 
poct  antedictxmatri  ecclesix,  quamprxdiclusAldri- 
cus  immajoravit  ci  quasi  a  fundamento  rexdificavit, 
nobiiitcrquc  ornavil,  et  in  honore  Domini  Salvatori: 


suam  juslitiam  accipere  nequiverit,  postmodura  li- 
centiam  babeat  ut  in  mallo  publico  suas  qnerelas 
Jusleet  rationabiliter  atque  legaliter  quxrat.  Seil  si 
antequam  feceril  illud,jam  dictx  seiJis  ecclesiae  epi- 
scopum  et  suos  ministros  et  advocatos  in  mallo  ct 
cujusdam  condilionis  publico  placito  accusare  aut 
pulsare  prxsumpserit,  quia  nostram  jussionem  at- 
que  noslrnm  prxceptum  ct  indiciara  contempsil 
sive  prjcvaricavit,  bannum  nnstrum  ex  boc  nobis 
componat,  ei  prxdiclx  ecclesix  episcopo  vcl  suis 
ministris  solidos  centum  argenli  coraponat,  et  suam 
juslitiara  poslmodura  absque  legc  aut  aliqna  com- 
positione  recipiat.  Prxdiclas  enini  causas  mcmoratx 
ccclesix  pontificibusque  atque  servis  Dei  inibi  Do- 


ct  sanctx  ejusdcin  Dci  genitricis  Harix  atque  san-  p  mino  famulantibus  pro  Dei  amorc  et  rcverentia  san- 


ctorum  martyrum  Gervasii  et  Protasii  sive  sancti 
Stcphani  solcmnitcr  consecravit  el  reconciliavit , 
causa  jtistilix  in  nostra  elecmosyna  reddidimus  et 
conlirmavimus  et  in  jnre  cjusdcm  ecclesix  ac  domi- 
nalione  rectorum  ejus  tenenJum  el  ecclesiastice 
gubernandum  esse  censuimus.  Memorata  igitur  nio- 
nnsteriola  el  memoraias  cellulas  el  villulas  cum  om- 
nibus  rebns  et  mancipiis  aJ  se  pertinentibus,  quas 
moJo  jusie  et  lcgaliter  memorata  tenet  ecclesia,  per 
banc  nostram  auctorilatem  eidcm  stib  noslrx  emu- 
nilatis  luitionc  iterum  conflrmamus  eeclesix.  Prx- 
cipientes  ergo  jubemus  ut  nullus  judex  publicus, 
neque  quislibet  ex  judiciaria  polestate,  nec  aliquis 
cx  fidelibus  nostris  in  diclis  villis,  locis,  vel  agris 


ctorum  conccssimus,  concessuraque  tuturis  tempon- 
bus  esse  volumus.  Itcrutn  ilcrumquc  jubentes  prx- 
cipimus  ut  nuilus  ex  Gdelibus  noslris,  aut  judex 
publicus,  vel  etiam  quxlibet  immissa  vel  subrogala 
persona,  aliquam  inquietudincm  aut  injustam  con- 
trarictalem  de  prxdiclis  monasteriolis  sive  eellulis  ei 
rebus  ct  mancipiis  ac  censibus,  ncc  non  et  dc  liis 
qu:c  sive  a  nobis  sive  a  successoribus  nostris  vel  a 
reliquis  Deum  limenlibus  eidem  ecclesix  divina  pie- 
tas  deinceps  augeri  voluerit,  nostris  fulurisque  tem- 
poribus  mcmoralx  ecclcsix  facerc  prxsumat;  scd 
sub  hoc  nostrx  confirmationis  ct  luilionis  pnccepio 
in  jure  ejusdem  episcopii  omni  fcmpore  in  nostra 
eleemosyna  quieic  acpatificc  et  juste  possideri,  et 


seu  reliquis  possessionibus  meraoratx  Ecclesix,  qttas  q  legaliler  tueri  valeaot,  ita  videlicet  ut  quidquid  rc- 


moderno  lempore  in  quibuslibet  pagis  et  territoriis 
infra  dilionem  regni  nostri  justc  habere  et  possi- 
derc  cognoscitur,  quxque  etiam  deinceps  in  jure 
ipsius  sancti  loci  divina  voluerit  pietas  augeri,  nemo 
ad  causas  audicndas  vel  inferendas,  requirendas, 
.nut  tributa  vci  freda  exigenda,  aut  mansiones  vel 
paratas  facicndas,  aut  teloneum  esigeudum,  nec  DJe- 
jussores  tollendos,  aut  homincs  ipsius  ecclesix  lani 
ingenuos  quam  et  servos  qui  supcr  terram  cjusdem 
residere  videntur  injuste  distringcndos,  nec  ullas 
probibiliones  aut  illicilas  occasiones  requircndas 
ullo  unquam  temporc  ingredi  audeal,  ve!  cxaclare 
prxdicta  ex  prxfalis  rcbus  quodam  in  loco  pracsu- 
inat.  El  quidquid  ex  rcbus  jam  diclx  Ecclesix  fi- 


ctorcs  vel  ministri  ipsius  ccclesiae  pro  oppo  tunilaie 
et  utililale  de  prxfalis  rebus  faccre  voluerint,  libero 
in  omnibus  perfruantur  arbilrio  faciendi,  qualenus 
pontifices  ipsius  sedi=  cum  grcge  sibi  commisso  pro 
incoluraitatc  nostra,  conjugis  ac  prolis  ,  et  stabilitate 
impcrii  a  Deo  nobis  collali  sua  graiissima  miseralionu 
per  imiiieiisum  oonservandi  jugiter  Domini  implo- 
rcnt  misericordiam-  Et  ut  hxc  aucloritas  per 
curricula  aunorum  inviolabilcm  aiqne  inconvulsam 
oblineat  firniitatcm,  manu  propria  subler  eam  firma- 
vimus, et  annuli  nostri  irapressionesigillari  jussinius. 

Signum  Ludovici  piissiini  imperatoris. 

Haginarius  uolarius  ad  vicem  Iltigonis  recognovi 
et  subscripsi. 


scus  sperare  poterat,  totuin  nos  memorntx  Ecclesix  D      D:lia  Kal.  Marl.,  anno,  Chrislo  propitio,23  imperii 

domini  Ludovici  piissimi  Aqgttsti,indict.  5-ActumPi- 

ctavis  civitate  publica  in  Dei  nouiiuefeliciter.  Atnen. 

CC. 

TRO   MOMASTERIO   ANTISSIODOKENSI. 

(Anno  835.) 

[Apud  HabiU.  Act.  ord.  S.  Bened. ,   sxc.  iv,  parle 

11,  pag.  57ti.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatons  nostri  Jesu 

Christi,  Ludovicus,  divina  repropitiante  clemeulia, 

imperator  Auguslus. 

Si  petitionibus  servorum  Dci  justis  el  rationabili- 
bus,  quas  inajeslatis  nostrx  auribus  insinuavcrint, 
divini  cultus  amore   favemus,   illius  misericordiam 


concedimus.  Insuper  et  illud  in  hoc  prxcepto  inse- 

-ere  deprecante  jani  diclo  episcopo  jussimus,  sicut 
et  in  bonx  memorix  Domini  et  gcnitoris  nostri  Ca- 
roli  imperatoris  prxcepto  insertum  reperiinus,  ut 
nnlliis  judex  aut  comes ,  aul  quislibet  homo  vel  qux- 
libet  persona  prxdictx  ecclesix  minislros  vel  advc- 
catos  inmallo  publico  acrusare  prxsumat,  anlcquam 
cunvenial  miuistros  reruin  et  judices  villarum  atque 
hoiniuum  a  quibus  lxsus  est,  ut  ab  eis  familiarem 
ct  jttstam  accipiat  justiliam  ;  et  si  a  prxdictis  mini- 
stris  suain  justitiam  accipere  non  valuerit,  ttinc  con- 
veniat  episcopum  jamdietx  Ecclesix,  tit  ab  ipso  suam 
justitiam  familiarcm  et  bonam  atquc  jusiam  acei- 


12GI  DIPLOMATA  ECCLES1ASTICA.  12G2 

nobis  propcnsius  conciliandam  omnino  conGdimus.  A     Si  fidelium  noslrorum  justis  et  rationabilibus  pe- 


Quapropter  notum  esse  voluinus  cunctis  lidclibus 
sanctxDei  Ecclesix  cl  noslris,  praesentibus  scilicet 
et  fuluris,  quia  Cbrislianus  vcneraliilis  abbas  mo- 
nasterii  sancti  Germani  eonfessoris  Chrisfi,  qnod 
estsitumin  suburbio  Anlissiodorensium,  adiens  se- 
renitatcm  culmiois  noslri  suggessil  mansuctudini 
nostrje,  anteccssorem  suiun  abbalem,  Densde.lit  vo- 
cabulo,  noslram  jamdudum  petivisse  clemenliam,  ut 
nostrxauctoriiatisprajceptolieentiam sibi  monacbis- 
que  iu  eodem  monaslerio  sub  suo  regimine  degcnti- 
bus  daremus,  abbalilius  more  bumanx  (ragilitatis 
decedentibus  ex  semetipsis  secundum  sancli  Bene- 
dicti  regulara  eligcndi  abhalcm.  Nosque  ejus  ralio- 
naliilibus  prcciliHS  annuentes,  non  solum  eamdcm  li- 


tilinnibus,  quas  pro  ecclesiarum  silii  commissarum 
necessilatibus  nostris  auribus  inlimare  voluerunt, 
aureni  accoramodamus,  easque  ad  npiatum  elfcctum 
perducimus,  noiisoluiu  rcgiara  et  imperaloriamexer- 
ccmus  consuetudinem,  scd  eliam  eosdcm  lidelcs  no- 
stros  ad  lidelitatem  circa  paries  nostras  propensius 
conservandam,  sacerdotesque  ac  servos  Dei  in  eis- 
dem  ecclesiis  pro  nostris  excessibus  Domini  miseri- 
cordiamexorantes  promptiores  atque  dcvotiores  rcd- 
dimus.  Proinde  nolum  esse  volumus  oinnium  sanctc 
Dei  Ecclesise  nostrorumqiie  fidelium  lamprsesenlium 
quam  et  Aiturorum,  imlustri:c,  quod  Garinus  comes, 
sub  cujiis  cura  alque  rcgiiniiie  monasterium  S.  Mar- 
celli,  quod  cooslat  esse  coiistructiim  in  vico  qui  dici- 


ceiiliam  ob  divinum  amorem  tribuisse,  sed  nostro  B  turHuhiliacus.commissum  habcmus,  noslrain  adien-i 


imperiali  pr;cceptoeam  denuo  contirmasse.  Sedqno- 
niam  quibusdam  emergentibus  advers;e  partis  turbi- 
nibus  idem  noslre  confirmutionis  scriplum  nobis 
fidelitcr  obe.licndo  excidisse  seque  amisisse  profes- 
sus  est,  buniiliiniis  precibug  noslras  supplicavit  clc- 
menlia?,  ut  memoratam  auctoritatem  nostri  favoris 
beiiignitatisque  abiindantia  rcscriptam  recipere  inc- 
reretur.  Cujus  siipplicationes  dignas  ac  rationabiles 
judicantes,  aurem  illi  accommodare  libuit  :  et  idcirco 
bos  nostra;  auctorilatis  apices  circa  memoralmn 
Cbrislianum  abbalcm  ac  mouachos  iu  sa>pedicto  mb- 
naslerio  S.  Gerniani  confessoris  Doinini  per  tempora 
la'  entia  sub  regulari  liabiiu  degenlibus  fieri  dariquc 
decrcviraus  :  per  quos  prxnpimus  atque  jubemus 


cclsiuulinem.  indicavit  maiisueludiiii  noslr;e  qualiter 
canonieis  in  eodcm  raonaslerio  Dco  dcscrvientibus 
quasdam  res  ejusdem  monaslerii  ipse  etanlecessores 
sui  adeoriim  diversas  neccssitates  fulciendas  alque 
sublevandas  triliuissenl,  videlicel  villam  qua;  dicilm 
Floriacus,  silam  n>  pago  Maguimontense,  cum  oinui 
iulegritale  sua,  vel  cum  omnibns  ad  se  pertinenti- 
bus;  el  in  pogo  Caliiloncuse,  io  loco  qui  dicitur  Bo- 
seronti,  mansos  sn  cum  orauibusad  se  pertineuti- 
bus  :  obuixc  uostrara  impcratoriam  raajestalis  dc- 
precans  excelleiiliam,  ulcorum  facta  nostra  roliora- 
remus  confirmatione,  quatcnus  deinceps  inviolabilia 
percnnibus  temporibus  perseverent.  Cujus  supplica- 
lioni,  quain  digiiain  judicavirnus,  aunucrc  placuit  ; 


ut  quandocunque  quispiam  abbalnm  cjusdem  mona-      et  a.uou'  >  ut  praedictum  est,  postulavit ,  ad  effe- 

sterii  divina  vocafione  rebus  humanis  excesseril, 

licentiain  babeant  ex  semetipsis  ,   si  talis  inter   eos 

invcniri  poterit,  qui  eis  secuudum  regiilarem  ordi- 

nem  preesse  valeat  et  prodcsse,  abbalem   eligere  : 

qualenus  rcgularis  ordinis  norinam  ejus  sanctissiraa 

administralione  inlegeriimcconservantes,  imo  adim- 

plcre  stiulentes,  pro  nobis,  conjnge  proleque  nostra, 

ac  slabililate  el  pacc  totius  imperii  a  Deo  nobis  com- 

raissiattenlius  eosquictiusque  Domini  misericordiam 

indefcssis  precibus  exorare  dclectet.    Et  ut  haic  no- 

stra:  prxccptionis  auctorilas  noslris  et  sueccssorum 

nostrornm  temporibus  inviolabilem  et  inconvulsam 

oblineat  firmitatem,  manu  propria  nostra  subteream 

firmaviinus,  etannulli  nostri  impressione  assignari  n 

jussimus . 

Data  quarlo  Kalendas  Augusti,  anno,  Cbristo  pro- 
pitio,  vigesimo  secundo  imperii  domni  Ludovici  p:is- 
simi  Augiisli,  indictione  deciina  lertia.  Actum  Luco 
villa  in  Dei  nouiine  feliciler.  Amen. 
CCL 

PfiO  CABILONENSI  S.    HABCELLI    ECCLESIA. 

(Anno  855.) 

[Ex  cbarlulario  hujus  ecclesise,   npud  D.  Douquet., 

toni.  VI,  pag.t!OI.| 

In  nominc  Domini  Dei  et  Salvatoris  noslri  Jesu 
Chrisli,  Ludovicus,  divina  repropitiante  clementia, 
imperalor  Augustus. 


cium  pcnluccre  non  incungruum  duximus.  Pro- 
inde  hos  nostra;  auctoritatis  apices  crga  prajfa- 
tos  canouicos  in  racmorato  monaslerio  Domino 
per  diulurna  lempora  mililanlcs,  divino  inspirati 
amore  fieii  jussimiis,  per  quos  decernimus  atquc 
sancimus  ut  praescriptas  res,  «  videlicet  prsenomi- 
natae  villae',  ac  anle  diclos  mansos,  cum  omnibus  ad 
se  juste  etlcgaliter  pertinentibus,  sicut  ab  ante  dicto 
Warinoconiite  aiquc  pnedcccssorihus  suisjam  dictis 
canonicis  eollata;  sunl;  ila  per  banc  nostram  aucto- 
ritatera  in  coruin  jure  ac  polestate,  suis  videlicct 
usibus  diversisque  necessitalihus  ad  divinum  pro- 
pensius  cultum  exsequendum  faiuulanics,  absquc 
rujiislibct  diminorationc  aut  retractionepennaneanl: 
et  niillus  succcssorum  suorum  ,  rectorum  videlicet 
pra'dicti  monastcrii ,  ab  enriiiu  dominalione  cas 
quoquomoiio  auferre  ,  aul  in  quamlihet  parlem  qua- 
cunque  occasione  transferrc  prasumat.  Sed  liceat 
cis  jam  dictis  rebus  ad  Domini  et  Dei  noslri  famu- 
latum  diligentius  pcragendum  absque  cujusquara  con- 
trarielatc  uti;  ct  qu:ecunque  ad  suos  in  Domini 
nostri  Jesu  Christi  miiitia  usus  et  necessitates  per- 
linent,  ordinare,  disponerc  jusleque  eflicere  :  qua- 
tenus  sublala  oir.nis  indigentis  pcnuria,  pro  nobis 
ac  conjuge  nostra ,  el  pace  ac  stabilitale  totius  im- 
perii  a  Deo  nobis  commissi  attentius  eos  indesi- 
nenter   Domini   raisericordiam  cxorarc  delertet.  Et 


"  Legendum,   prwsaipta?  res  .  .  .   .  ac  anledicli  mansi. 


{<:,:,  lldovici  f  cognomknto  pu  ua 

■it  bxc  noslrae  conflrmalionis  auctoritas  perpcluum  \  monasterio  pradicto  sanctoe  Marix  et  sancti   Petri 


dbiincut  vigorem,  dc  annulo  oostro  subtcr  eamjussi- 

nms  sigillaro. 

Signiun  Ludovici  serenissinii  Augusli. 

Hirmiumarus  notarius  ad  vicem  Hugonis  rao- 
gr.ovi. 

Dala  vi  Kalendas  Augusti,  anno,  Christo  propilio, 
22  impeiii  domni  Ludovici  piissimi  Angusti  in  Dei 
nomino  feliciler.  Amcn. 

CCII. 

rllO    MONASTr.lIIO     SITKIF.NSI. 

(Anno   855.) 
[Apud  Malnll.,  de  Re  diplomatica,  pag.  033.] 

In  Domine  Domini  Dci  et  Salvatoris  Jesu  Christi, 
Lu.lovicus,  divina  r^propitiante  clemenlia,  imperator 
Aiignstus. 

Si  preces  Gdelium  nostrorum  dcvote  nobis  famu- 
lamium  ad  optatum  effecium  solita:  benignitalis  li- 
beralilate  pcrvcnirc  concedimus,  abundanlius  cic- 
dimus  oporleie  suggestiones  dilectissimi  frairis 
nostri  Hugonis  venerabilis  abbatis,  quas  omnino 
ratione  plenas  esse  non  dubilamus,  dignissimo  hono- 
rifieentioe  proprire  effectu  perficere,  easque  proeci- 
pue  quae  manifeslo  siue  dcvolionis  fervore  ad  divi- 
mini  cultu.n  propensiusexseiiuendum  pertinerc  no- 
scuntur.  Qnapropter  noveritonmium  lidclium  sancla: 
Dei  Ecclesix  noslrorutnque,  tain  prasenliuin  quam 
ct  fulurorum  industria,  quia  mcmoratus  dilcctus 
frater  noster  Hugo  sacri  palalii  noslri  archinolarius 
el  vcncrabilis  abbas  monasterii  Sitbiu  sili  in  pago 


cl  Pauli  atque  bcatorum  Clnisti  confessorum  Ando- 
mari  et  Berlini  concessimus  :  ita  illi  ratum  etstabile 
pcrmanerc  pcrmiltant,  ul  nullani  divisionem  in  mo- 
naslcriis aul  cellis,  vel  villis,  seu  eaHcris  possessio- 
nibus  in  quibuslibet  pagis  et  tcrriloriis  consislant, 
f;iciant  aut  facere  permittant,  aut  in  alios  nsus  ip- 
sas  rcs  retorqueant.  Scd  ct  boc  per  bos  impcrialcs 
apices  sanrimus  atque  decernimus  llt  nullus  jndex 
publicus  aut  quislibet  e.v  judiciaria  potcslale  in  cc- 
dosi.is  aut  loca  vel  ajjios,  seu  rcliquas  posscssiones 
memorali  monastcrii,  quas  moderno  tempore  in  qui- 
buslibel  pagis  el  territoriis  infra  dilionem  impcru 
nostri  justeet  legaliler  possidel,  vel  quae  deinceps 
in  jurc  ipsius  sancti  loci  voluerit  divina  pioias  angc- 
B  ri,  ad  causas  judieiario  more  audiendas  vel  freda 
exigenda,  aut  mansiones  vel  paraias  faciendas  aut 
fodcium  esigendum,  aut  fidejussores  tollendos,  ant 
bomines  ipsius  monastcrii  tam  ingenuos  quam  cl 
servos  dislringendos,  ncc  ullas  redhibitiones  aut  il- 
licitas  oceasiones  requircndas  ullo  unqiiam  lempore 
ingredi  audcat,  vel  ea  qua;  snpra  memorata  sunl 
penitus  exaclare  prasumat  :  sed  lieeal  mcmorato 
abbati  suisqne  successoribus  velpraedicli  monaslerii, 
sicut  in  pra:cepto  domni  ct  geniloris  nostri  conline- 
lur,  cum  omncs  fredos  et  bannos  sibi  concessos  snb 
immunitatis  nostra:  defensionc  qnielo  ordine  possi- 
dere  :  qualenus  ipsos  servos  Dei,  qui  ibidem  Dco 
famulanlur,  pio  nobis  ac  prole  noslra,  vel  ctiam 
pro  staliilitatc  tolius  imperii  nostri  a  Deo  nobis  con- 


Tervanninsi,  conslrucli   in  honorem  bcat.-c  semper  C  cessi  atque  conservandi  jugiter  Domini    misericor- 


virginis  genitricis  Domini  nostii  Jcsu  Chrisli  Maria: 
ac  beatoruni  apostolorum  Petri  el  Paitli,  inquoctiam 
corpora  Chrisli  confessorum  Audomari  alque  Ber- 
liisi  liimulala  noscunlur,  nostra:  innotuit  celsiludini 
qualiter  jam  dudum  ieiiipoiepr;edec.-ssoris  stii  Fri- 
dugisi  abbalis  eidem  monastcrio  nostram  fecissemus 
auctoritatem,  per  quam  illud  cum  omnibus  ad  sc 
pertiiienlibus  niorempatcrnumavitumquesequentcs, 
viib  nostra  constitueremus  dcfensione  et  mundebur- 
do,  atque  iiiiniiuiilatis  tuitionc,  necnon  omnes  ccl- 
I.ts  et  villas,  seu  caeteras  possessioncs  qnoe  in  qui- 
buslibet  pagis  ct  territoriis  infra  diiionem  impcrii 
nostri  cunsistunl,  ut  nullus  successorum  nostroruni 
divideret,  aul  in  alios  tisus  convcrteret,  utqtic  fami- 
lia  cjusdem  monastcrii  nnllis  quibuslibet  liominibtis 
foderum  darct,  imperiali  ancioiiiate  decrcvimus , 
pelens  ut  eamdein  nostram  auciorilatcm  suo  quoque 
nomine  rcnovari  jubcremus.  Mos  itaquc  ob  amorcm 
divinum  ct  revcrentiam  atque  honorem  eorumdem 
sauclorum,  necnon  ct  monitioncm  ejusdem  fratris 
nostri,  memoratam  auctoritalem  noslraincircaeum- 
ilcm  locum  rectoresque  pcr  tempora  labentia  sibi 
succedentes  renovari  censuimus,  et  ea  qua:  illic 
«iccreta  fucnmt.pra-scnli  ctiam  auetoriiaterohoiare. 
Piuindc  hos  nostros  impcrialcs  apices  ficri  jussimus, 
[«.i   quos  successores  noslros  admonemtis   ut  sicut 

»  Repropilianle   gratia ,    aptid   Mabillonium  ,  qni 
illud  pceceplum  ediuit  lib.  vi  dc  Re  diplom.,  p.  522. 


diam  exorare  delectet.  El  ul  ha:c  auclorilas  nostris 
futurlsquc  lentporibus  Domino  protegentc  valcal  in- 
convulsa  permancrc,  manu  propria  subtor  firtna- 
vimus  ct  aniudi  noslri  imprcssione  signari  jtissiinus. 

Signuin  Ludovici  serenissinil  imperatons. 

Hirminmaris  notarius  ad  viccm  Hugonis  abbati» 
recognovi  el  suhscripsi. 

Data  Id.  Augiisli,  anno  21  imperii  donini  Ludovici 
piissimi  Aiigusli,  indictione  10.  Actum   Aquisgrani 
palatic  regio  in  Dei  nomine  feliciter.  Amcn. 
CCIIL 

PUO  COJ.NOBIO  FLOIUACENSl. 

(Anno  835.) 
[Apud  D.  Botiquel.,  pag.  601.] 

In  nomine  Domini  Dei  ct  Salvaioris  nostri  Jesu 
Cbristi,  Ludovicus,  divina  propitiante  clcmenlia  •, 
imperator  Augustus. 

Ctim  pctitionibus  servomni  Pei,  quas  auribus 
clemenlia:  nostrae,  compellente  oos  qnalibct  neces- 
sitale,  insinuare  studucrunt ,  favorcm  imperialis 
exceilentiae  cjus  amore,  cttjtis  militia:  jugiler  dcser- 
vire  noscuntur,  accommodare  cHramus ;  illiusprocul 
dtibio  misericordiam  conciliari  credimus ,  cujus 
honore  ct  amorc  id  efficaciler  b  procuramus.  Igitur 
iiotum  cssc  voluitius  omnibus  (ideiibus  sanctac  Dei 
Ecclesia:  nostrisque,  pr:esciiiibus  scilicel  et  futuris, 

k  Apud  cuuulem,  id  ffti.ere . 


126$ 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 


qualilcr  Boso  vencrabilis  abbas  ex  monasterio  saneli  A  rum,  lam  pr.-esenlium  quani  et  fuliirorum,  iudustiia, 

Benedicti,  quod  est  conslructum  in  pago  Aurelia- 

ncnse,  una  cum  congregatione  sibi  cominissa,  noslrx 

innotuit  cclsiludiiii  eo  nuod  avus  noster  bonm  me- 

inoris  Pippinus  rcx  de  salute  animx  sux  ac  fratris 

sui  Carolonianni  cogitaus.  et  de  abolendis  amboruro 

peccalis,  beatxque  el  perpetux  vilx  prasnriis  con- 

sequendis,  quaniiiam  villain  juris   sui,  qux   dicitur 

Suiicanipus  •-,  cum  appendiciis  et  villis  ae  tcrminis 

ad  se  pertinentibus,  memorato  lnonasterio  S.  Bene- 

dicti  per  auctorilatis  su;e   prxccptum  dclegasset : 

eoque  lunc  divina  vocalione  rebus  bumanis  exemplo, 

quidam  vasallus  ejus,    nomine  Gislearius,   qui   me- 

moratam  villam   jure  bencficiaiio   posscderat,  post- 

quam  legitima  traditio  atque  vesiitura  de  cadem 


quoJ  Marcuardus  venerabilis  abbas  monasterii 
cujus  vocabulum  est   Prumia    innotuit   celsitudini 

nostne  co  quoJ  ciirn  quibus  'ani  linmiuibus  ,  qui 
Heberarius  el  Hebrardus  nomin  iitur,  quasdam  rcs 
et  mancipia  pro  ambarum  partium  commodilalibus 
coininulasset.  Dcdit  igitur  noslra  pennissione  prx- 
fatus  venerabilis  Marcuardus  abbas  ex  rebus  pric- 
nominati  monaslerii  in  pago  Andegavinse  et  Rotbi- 
ncnse,  in  locis  qui  dicuntur  Hulmontillus,  Carmarias, 
Boscus  et  Tilius  prxfalis  Heberario  et  Hebrardo 
ad  proprium  perpctualiter  halieudum,qualumcunque 
inilii  de  jure  ejusdem  monasterii  habeatur.  Ei 
e  contra  in  compensalione  earumdem  rerum  deJc- 
runl  s;epe  dicti  Heiierarios  et  fralei  suus  Hebrardus 


lla,  cum  omnibus  ad  sc  peniiicntibus  vel  aspicien- B  tie  rculls  propriis  memoralo  Marcuardo  venerabili 


t.bus  ad  partein  ante  dicti  nionasterii  S.  Beuedicli 
f.icta  fuerat,  quas.lam  viilu'as  ad  memoralam  villam 
aspicientes  vcl  periincnies,  quarum  vocabula  sunt 
Mairulfi-villa,  Sigini-villa,  Haderbaldi-villa,  Enveri- 
\illa,  Calonis-villa  el  Frondonis-villa  •>,  jure  betie- 
liciario  ad  habendum  usurpasset,  atque  injuslc  oc- 
cupassel :  el  sic  proccdcnle  tenipore  de  jure  sxpedicli 
monasterii  elapsas  esse.  Sed  cum  ad  banc  causam  in- 
vesiigandain  nobisquc  renuntiandam  missos  uostros, 
Jouam  vidclicet  venerabilem  Aurelianenscm  episco- 
pnm,  ct  Hugoncm  illustrem  comitem  destinassemus, 
ct  tam  ex  eorum  relatione  qnani  et  ex  mcmorati 
avi  nostri  praecepii  lectionc  luee  ciarius  nobispate- 
fieret,  memoratas  villasde  jure  sxpe  dicti  monaslerii 


abbali  ad  partem  sxpe  dicii  monasiern  sm  in  pago 
Nanvinse ,  in  vil|a  qux  dicilur  Roccesheim,  quan- 
tumcunqiic  in  eadem  viila  vel  ipsius  villae  inarka 
jure  proprielario  possidcbant ,  iil  est  curtitcin  domi- 
nicatum  cum  xdiliciis  desuper  positis,  ha'.  cntcin  de 
terra  aratoria  dominicata  jornales  lxxxu  el  p:o- 
prisos  J  vi ,  in  quibus  sunt  joruales  c  et  xx ,  cum 
mancipiis  desuper  commanenlibus  ,  quoruin  r.umc- 
rus  et  nomina  in  commulationibus  ab  eis  factis 
pleniter  continentur.  Dederunt  etiam  in  villa  vocante 
HusGIeidesbeim  cuvtilem  unnm  ,  ad  quem  aspiciunt 
dc  terra  aratoria  jornales  svin,  de  prato  in  quo 
coliiguntur  feni  carradse  tres,  ei  de  porprisa  silva 
jornales  octo,  et  aliam  cominunem  siivam  non  pro- 


ujuste  abstiact.is  fuisse  :  placuit  nobis  pro  rcmcdio  ^  prisam.  Similiter  eliain  ct  in  pago  Wormacinse  in 


aninue  nostrx  eas  cum  omnibus  rebus  ad  se  perti- 
iienlibus  eidem  reddere  monasterio.  Et  ut  h:ec  au- 
ctoritas  donationis  nostrae  iirmior  babeatur,  et  pcr 
futura  tempora  melius  conservetur,  de  annulonostro 
subter  eain  jussiinus  sigillare. 

Ego  Hirminmaris  nolarius  ad  viceni  Uugonis  reco- 
gnovi  et  subscripsi. 

Dala  ii  >ionas  Januarias ' ,  anno,  Christo  propilio,  22 
iinperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti,  indictione 
13.  Actum  Theodonis  villa  palalio  regio  in  Dci  110- 
inine  feliciter.  Amen. 

CCIY. 

PRO   UOfUSTElilO    ITiUMlEMSl. 


villa  vocanle  Haskmundesheim  curlilem  unum  et 
jornales  xxvm  de  vineis  in  quibus  coliigunlur  vini 
carradx  tres,  et  in  Dionenheim  ct  Rodullisheim  de 
vineis  ad  vini  carradas  duas  coliigendas.  Et  in  B.i 
lenheim  curlile  i  etde  vinea  ad  unam  carradam  vini 
coiligendam.  H;ec  autem  superius  denominata  cum 
mancipiis,  pralis,  silvis,  pascuis,  aquis  aqnarumve 
decursibus ,  sicut  in  commutalionibus  ab  cis  factis 
eontinetur  tottim  el  ad  inlegrdra  ,  qnxsitum  et  ad 
inquirendutn,  sicul  prxmissum  est ,  prxscnptis  ho- 
ininibus  Hcberario  et  Hebrardo  antedicto  Marcuardo 
venerabili  abbati  ad  parlem  prxdicti  monasterii 
tradidernnt,   ul  in  ejus  jure    perpetuo   consistat. 


(Anno  835.) 
tto  qvoil  (ecerunt  Eberharius  ei  Marcuar-  jj  L'"de  el  duas  fommutaiioncs  quarum  menUoncin 

fecimus  pari  tenore  couscriptas,  manibusque  suorum 


dus  abbas 

[Apud  Marlen.    ampl.  Colicct.,  lom.  I,  col.  94-] 
in  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Chrisli,  Ludovieus,  divina  repropitiante  clemenlia, 
imperator  Augustus. 

Si  qux  lideles  imperii  nostri  pro  eorum  opportu- 
uitaiibus  intur  sc  conunulavcrunt,  nostris  conlirma- 
imis  ediciis,  tmperialein  exereeraus  consneludincm, 
et  hoc  in  postmoduin  jure  Qrmissimo  mansurum  esse 
volumus.  Idcirco  noverit  omnium   fidclium  noslro- 

a  Apud  Mabill.,  Suncantus,  vulgo  Souehamp- 
•'  Apud  eiundcm,  Murrulfi-villa,  Sigivi-vilta,  Ha- 
drebledi-villa,  Numeri-vUta,  Calhenis-villa  et  Fron- 
ilonis-vitla,  vulgo  Mairouvitle,  Sainville,  Aiboutitle, 
tlvrinviile,  Chalonville  et  Frouville. 


ct  aliorum  bononun  hominum  manibus  roboratas  , 
obtutibus  noslris  ad  rclegendum  allatx  simt.  sed  j>ro 
integr.i  firmitate  petierunt  cclsitudinem  nostram  ,  ul 
easdem  commutationes  deuuo  per  nostrx  raansuc- 
tudinis  prxccptum  plenius  confirmare  debcreiuus. 
Quorum  petilionibus  assensum  denegare  noluimus  . 
sed  sicnt  unicuique  fidelium  nostrorum  juste  et 
ralionabililer  petentium  ,  ita  nos  illis  concessisse 
alque  in   omnibiis  confirmasse  coguoscile.  Prxci- 

■'  ilic  inifiuin  regni  a  mcnsc  Seplembri  amii  815 
accersendiim. 

1  Prnprisus  seu  porprisum  et  purprisum  esl  vox 
Teiitonica  ,  quain  Goldastus  inlerpretalur  invasum 
seu  viotcnter  oceupalHm. 


1261  LLDOYICI  l  COGNOMEMO  PII  1'jGC 

pieulesergo  jubemus  ul  quidquid  parsjustc  el  ra-  A  bililms  episcopis  conlirinalo  coinliluluiii  esse  con- 


lionabiliter  alteri  conttilcrit  parti,  deinceps  per  hanc 
iioslram  auctoritatem  jure  firmissimo  leneat  atquu 
possideat ,  et  quidquiil  exinde  facere  decreverit , 
iiberoinoronibus  polialur  arbilrio  faciendi.  Etutha.-c 
confirmalionis  nostrae  auctoritas  inviolabilis  perse- 
verct,  de  annulo  nostrosubter  eam  jussimussigillarc. 

Iliriuininarus  notarius  ad  vicem  llugonis  reco- 
guovi. 

Pata  iv  Idus  Scptembris,  anno,  ChristO  propitio, 
-2  impcrii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti,  in- 
dictione  15.  Aetum  rconaslerio  Prumiae,  in  Dei  no- 
mine  feliciter.  Aim.ii. 

CCV. 

PRO  .11  ni;n  ll    SEHOISENSI    Alu .1111  PISI  Dl 0    Dt    ABIUTIA 
S.  REMIGII. 

(Anno  835.) 

[Ex  schedis  mss.  bibliothecsc  S.  Germani  a  Pralis, 
apud  D.  Bonqnet.,  lom.  VI,  pag.  605.] 

Ii>  nomine  Dci  et  Sarvatoris  nostri  Jesn  Christi, 
I.udovicus,  divina  repropitiaute  clcmenlia,  impcrator 
Aiigustus. 

Si  enim  quod  ad  servornm  Dei  quietem  pertincl 
devolissima  sollicitudine  el  impcriali  providentia 
procuramus,  ad  cniolunieiilum  animae  noslr.T,  vel  ad 
nternam  beatiludinem  capessemlam,  hoc  procul  du- 
hio  pertinere  non  dubitanius.  Idcirco  noium  fieri 
volumus  omnibus  sanctrc  Dei  Ecclcsue  fidclibus  no- 
strisqne,  praesentibus  scilicetet  fuiuris,  quia  Aldricus 
venerabilis  Senoiuea*  urbis   arcbiepiscopus  nostrse 


stabat.  Verimi  licel  ccclesiastica  alque  pontificalisi 
constilutio  sua  inioquc  divina  auclorilate  lirma  esse 
prxvideat,  tamen  non  indeccns  alque  incongruum 
judicavit,  si  noslra  etiara  imperiali  auctoritatc  sua 
constitutio  firma  essc  perpetuo  sancirelur.  Proindc 
hos  nostrx  aucloritalis  imperialcs  apiccs  erga  s.cps- 
dictum  monasteritim  ficri  decrevimus ,  per  quos 
decernentes  pracipimus  alque  snncimus  ut,  sicut  a 
niemoraio  venerabili  Aldrico  arcliiepiseopo,  consen- 
tientibus  reverendis  dignissinio  bonorc  coepiscopis 
suis,  constituium  ac  piivilegio  eorumdem  aliorum- 
que  eomplurium  sacerdotum  Christi  alque  abbatum 
manibus  roliorato  conlirmalum  csl :  ila  deinceps  per 
hanc  nostram  auctoritatem  lixum  atqne  inconvul- 
"  suin  inviolabiliter  permaneat.  Nec  qnispiam  r.pisco- 
porum  in  memorata  urbe  per  lempora  labcntia  Chri- 
sto  propilio  succedenliiim  quidquam  de  his  minuere, 
imrniitarc,  aul  quidpiam  servitii  amplius  quam  in 
sa-pedicto  privilegio  inserlum  est,  augcre  praesumat ; 
sed  liceat  monachis  per  tempora  inibi  Domino  mili- 
tantibus  sub  condilionibus  in  jam  dicto  privilegio 
taxatis  quiele  regulariterque  vivere,  et  pro  nobis, 
conjuge,  proleque  nostra,  ac  stabililale  imperii  a 
Dco  nobis  commissi  atque  conservandi  jugiter  Do- 
inini  misericordiam  propensius  exorare.  Et  ut.haec 
nostrsc  confiraiationis  anctoritas  lam  nostris  quam 
el  succcssorum  nostrorum  temporibus  inviolabilera 
atque  inconvulsam  obtineal  firmitalcm,  de  annulo 


suggessit  mansuetudiiii  de  quodam  moi.astcrio  me-  r  nostro  su,llor  eam  »uss,mus  assignan. 
roorati  episcopii   sui,  qnod  juvta  muros  ejusdem  Signum  Ludovici  sercnissimi  Augusli. 


«ivitatis  in  honorcm  beati  Remigii  confcssoris  Chri- 
sti  posilum  fucrat,  eo  quod  propter  impcdiincnta 
qtiaedam  quic  ex  propinqiiiLUe  atque  assiduilate  prae- 
l.itae  urbis  monachi  illic  Domino  famulanles  perpeti 
videbanlur,  ipse  in  alleruin  locum,  cujus  vocabulum 
esl  Yatlicnlas  \M.,  ValliliasJ,  oclavo  scilicet  ab  urbe 
cadem  milliario,  euin  feceril  transmutari.  Quem  eiiam 
loi  uni  Ilruii.  iiin  quondam  Meginarii  comitis  uxorem 
supradicto  sancti  Reroigii  monasterio,  ob  suam  vi- 
riqnc  sui  requiem  atque  remcdium,  donatkinis  ti- 
lulo  delegavisse  leslatns  est.  Scd  ne  quamlibet  con- 
Irarielalem  aul  inquietudinem  a  prajsnlibus  per  tem- 
pora  labentia  in  eadem  sede  sibi  succcdenlibus  mo- 
nachi,  quos  a  meinorato  loco  transmigrare  fecerat,  t»  Augustus. 


Hirminmaris  notariu3  ad  viccrn  Ilugonis  reco- 
gnovi. 

Data  xvi  Kalendas  Decembris,  anno,  Christo  pro- 
pitio,  22  impcrii  domiui  Ludovici  piissirai  Augusli, 
indiclione  13.  Aclum  Aquisgrani  palalio  regio  in  Dci 
nomine  feliciter.  Araen. 

CCVI. 

LOTIIARII    PR.£CEPTltM    pro    monasterio   s.   amorosii 
MEMOLANENMS- 

{Anno  835.) 
[Ugbelli,  Italin  sacra,  tom.  IV,  p.  80.] 
ln  nomine  Doniini  nostri  Jesu  Chrisli,  Dei  a-lerni, 
Lotharius,   divina  Ordinante  providontia,  impcrator 


quolibet  tempore  pei  peti  cogerenlur,  privilegium  eis 
eciiesiastica  atictoritale,  in  urbe  Wangionuin  una 
cum  venerabilibus  cocpiscopis  fidelibus  noslris  diver- 
sarum  ecclesiarum  constitulus,  se  fecissc  professus 
est,  sicut  cliani  eo  perspecto  alque  rclcclo  manife- 
stissime  claruit.  In  quo  firmissime  consensu  omniuin 
sanxerat,  ut  nullus  pontiOcum  sibi  suceeilenlium 
quidpiain  de  rebus  quas  in  priore  loco  dcgenles 
pussederant,  imminuere,  aut  majora  illi  serviiia, 
qiiam  sub  eo  pertiilerant,  infcrre  prsesumeret ;  sed 
liceret  illis  rcs  ad  memoratum  nionastcrium  reli- 
giosissima  devotione  fidcliura  delegatas  quielo  ordine 
possidere,  nihilque  cis  oneris  amplius  imponere, 
q'iam  in  raemoratu  privilegio  cum  eisdera  venera- 


Quanlo  praecellentius  huma.nitas  viget  praelata, 
tanto  sludiosius  divinis  exsequi  dcbel  obsequiis,  ct 
qu.-elibet  poslulata  fulelium  ad  hoc  pertinentia  de- 
vota  obaudircvoluntate  atque  perficere  decertatione ; 
qualenus  ex  conimissis  largiloris  benetractans  pla- 
cilis,  ejus  opitulante  clemenlia,  et  prasscnlia  felici- 
ter  iransire  valeat,  et  aslerna  incnarrabili  pictate 
cullata  felix  feliciter  adipiscere  mercalur.  Dcniqiie 
diiui  dibcta  conjux  nostra  llirmingardts,  divinarum 
solliciia,  studiosissime  nosiram  sedulo  monere  pro- 
curaret  clementiam,  ut  locis  Deo  dicatis  nostram 
suilimareinus  miiiiilicenliam,  occasiune  actuata  ex 
dilectione  frairis  sui,  pucrili  elegantia  dtlati,  Hugo- 
ni?  norainr,  instantius  hoc  suadere  dccertavit  ;  ul 


1269  DIPLOMATA  ECCLESIASllCA.  1270 

Bugmeutum  pielatis  nostrae,  et  einoluitientum  mer-  A  Lotharius,  divina  ordinanle  providcntia,  impcralor 
cedis  in  loco  quo  ipse  corpore  buniatus  exstitit,  cce-      Auguslus. 


meierio  scilicel  S.  Ambrosii,  ad  dccorem  lumiuis, 
ob  procurationem  ecclesue  ornamenta  quaedam  con- 
ferremns  beneficia  pro  mercedis  nostrac  augmento  et 
prsefati  pueri  cumulo  beatitudinis.  Quapropter  cun- 
ctorum  comperiat  fidelium  sancLe  Dci  Ecclesia:  no- 
sirorumque,  prxsenlium  scilicct  etfuturorum,sagaci- 
las,  quianosejusdemdilecta:  conjugis  nostrse  benepla- 
citis  precibus  dignare  volentes,  assensum  praebuimus : 
ideoque  eideni  sanclo  loco  pro  remcdio  ejusdem 
pueri  nosiram  beneficentiam  conferamus  quaradam 
curtem,  nomine  Lemonta,  cum  cura  indomnicata,  ct 
capcliam  ad  se  aspicienlcra,  dicatam  scilicet  in  bo- 
nore  sancli  Gcnesii,  nec  non  oliveta,  vcl  mansa,  sed 


Si  pctilioniljiis  scrvoruiii  Dei  ,  in  quas  nostris 
auribus  patcfeccrint,  libenler  annuimus,  et  eas  ad 
eficclum  perducimus,  hoc  nobis  procul  dubio  ad  mer- 
cedis  nosira:  augmcimim  ctoelernam  beatitudinem 
capcssendam  oeriinere  confidimns.  Igiiiirnotmn  sit 
omnibus  fideliiius  sanctae  Doi  Ecclesiae  nostrorum- 
que,  praesentibus  scilicet  et  futnris,  quia  omnes  pres- 
byteri  et  parochia  Crcmoncnsis  lam  de  plcbibus 
qiiainqiie  et  de  oraculis,  anie  ooslram  venienles prx- 
scntiam,  noslrae  innolueruntcelsitudini  qnod  para- 
freda  et  carra  ad  nostram  camcram  deportandam 
injustc  dedisscnt.  Quam  causam  diligenter  Ructaldo 
sacri  palatii  capcllano  noslro,  nec  non  et  Maurino  co- 


ciiin  mancipiis  ibidem  commanentibus,  vcl  aspicieu-  "  milipalatii  nostri,  seu  et  Adalgiso  comiti  inquirere 


libus,  triginta  qualuor  vel  omnibus  perlinentus  seu 
adjacentiis  suis,  ita  ut  ab  bodierna  die  futura  pro 
tcmpore  rectores  ejusdem  loci  cam  ad  decorem  !u- 
minis,  et  ornamenta  ecclcsiastica  procuranda,  pro 
remedio  animac  pracdieli  pneri  sub  pertincnlia  ejus- 
dem  loci  lcneanl  atque  possideant,  et  ut  caetcras  rcs 
ejusdem  ecclesi.e  secuudum  utiliiatem  ipsius  loci  dis- 
ponant.  Pro  Gnnilalis  namque  gralia  circa  eumdem 
sanctum,  et  venerabilem  locum  solemni  munerebas 
nostras  litteras  fierijussimus  :  per  quas  decernimus, 
rateqite  mansurum  constituimus,  ut  nullus  fidelium 
sanetae  Dei  Ecclesiac  iiostrorumque,  pnesentium  sci- 
■icet  et  futurorum,  praefatse  sanctae  ccclesiae  ex  bac 
siiprascriplacurle,  suisquepertineniiis,  vel  adjacen- 
liis,  quamlibet  infcrre  pnesiunat  molesliam  aut  eon-  « 
trarietatem;  sed  rectores  ejusdem  loci  perennis 
tcmporibus  eum  quicto  ordine  frueiiles,  et  sccundum 
utilitatem  ejusdem  ecclesise  gubernautes  attcntius 
praedicli  pueri  exorent  veniara,  et  aslerna;  beatitu- 
dinis  glorite  perccplionem,  nostramque  divinitus  de- 
precentur  felicissimara  incolumitalcm.  Et  ut  haec 
uostra  auctoritas  pleniorem  in  Dei  nomine  obti- 
ncat  vigorem,  et  a  fidelibus  sancla:  Dei  Ecclesise 
nostrisque  diligentius  conservetur  veriusquc  cre- 
datur,  manu  propria  subter  eani  firmavimus,  ct 
aunuli  nostri  impressione  subter  assignari  jussimus. 

Signiim  Loihaiii  gloi  iosissimi  Augusti. 

Druclemirus  ad  vicem  Egilmari  recognovi  el  sub- 
scripsi . 

Datum  iiono  Kal.  Februarii,  aimo,  Chiisto  pro- 
pitio,  imperii  domini  Lotharii  imperatoris  12,  in- 
dictione  15.  Actum  Papiae  civitate  iu  Dei  nomine  fe- 
liciter.  Amen. 

CCVII. 

1110  CI.EBICIS  DIOF.CFSISr.lir.VO.MINSIS. 

(Anno  835.) 
Lothariui  I  impernlor  clericos  diwcesis  Cicntoncnsi.i 
conquerentcs  quod  parafrcda  ct  currus  prwstare 
coacli  fuissent  ad  servitium  camerm  intperialis,  fa- 
clainquisitionc jitsiitiw,  ab hujusmodi  onere  absolvit. 
[Muralori,  Aniiquitatis  Italicee  tom.  II,  pag.  61.] 
In  nomine  Domini  nostri  Jesu  Clirisii  Deiatterni, 

■■>  Vocalnr  Kamno  in  eodem  praccepto,  quod  Balu- 
zius viliatumjam  edidcrat;  sel  corrigcnduui  vidctur, 


praeeepimus,  si  per  justiliam  ipsa  parafreda  vel  ipsa 
carraadnostrum  servilium  peragendum  daredelmis- 
scnt,an  non.  Sed  diligentissime  hoc  perquirentes  no- 
bisrenunliaverunl  quod  contrajustitiamsupramcnio- 
rata  parafreda  vcleadem  carra  ipsi  sacerdotes  dedis- 
sent.  Quaproptcr  onmibus  fidelibus  nostris  prxcipi- 
miis  u l  niiilus  dcinceps  cis  de  ipsis  parafredis  vel 
carris  nullam  contrarietalem  infcrre  prnesumat,  nee 
a.J  noslrum  peragendum  servitium,  nec  ciiam  alicui 
personae  :  sed  liccat  eis  qui;lem  possidere,  el  pro 
nosira,  el  uxoris  et  Gliorum  nostiorum  incolumitatc 
Domini  clementiam  dclectabilius  exorare.  Et  ul  hacc 
nostra  auctoritas  omni  in  lempore  firmior  habeatur, 
et  pcr  futura  tempora  inviolabiliter  conservetur,  de 
annulo  nostro  subler  sigillari  jussimus. 

(Non  «rf.'s(  subscriptio  imperaloris.) 

Dructeniiriis  subdiaconus  atque  nolarius  ad  vicem 
Abumari  recognovi. 

Data  Nonas  Martii,  anno,  Chrislo  propitio,  ira- 
perii  domiui  Lolbarii  pii  imperatoris  I"  ,  indi- 
ciione  13.  Aetuin  Sexpilas  palatio  regio,  in  Dci  no- 
mine  felicitcr.  Amen . 

CCVIII. 

PftO  ECCLESIA   HELENENSI. 

(Anno  836.) 

[  Apud  Baluzium  m  Appcnd.,  ad  Uarcam  llisp., 
col.  773.  j 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  propitiante  [repropitiante] 
clementia,  imperator  Augustus. 

Si  erga  loca  divinis  cultibus  mancipata  proptcr 
amorem  Dci  eisquc  in  eisdem  locis  famulantibus  he- 
neficia  opportuna  largimur,praemium  apud  Dominum 
actemne  remunerationis  nobis  rependi  non  diffidimus. 
Igilur  iioiiiiu  esse  volmnos  cunclis  fidelibus  nostris, 
prsescntibus  scilicet  et  futuris,  quod  venerabilis 
Fulmo  »  eccleuae  Uelenensis  episcopus  deprecalus  cst 

Salomon,  qui  anno  832  jam  erat  episcopus.  Beriiiga- 
rius  cnim  conics,  corara  Salomotie  cpiscopo,  Biibilaiio 


IS7»  LLDOYICI  1  COGNOMENTO  PIl  iili 

iuijcsUtis  uostrx  miseiicor.liam  ut  prxdiclam  sedcm  A  Ludovicus,  divina  repropiliaiileclcinenlia,  iiuperalor 
rum  omnibus  ad  sc  juste  ct  legaliter  moderno  tem-      Atigustus. 


pore  pcrlinenlibus,  sub  nostra  tuilione  et  immuni- 
talis  defensione  cum  omnibus  rebus,  id  esl  cella  S. 
Felieis,  cum  omnihus  lerminiis  et  appcndiciis  suis, 
ol  villa  qnx  dicitur  Torrente,  et  alio  vocabulo  Ala- 
manis,  etspeduli.i,  et  pro  congrucntia  ecclesix  sux 
lerritoriuni  a  Pelrafita  usque  super  sua  r.iaustra ,  el 
rellulam  etiam  S.  Juliani,  vel  lerras  qnas  sui  liomi- 
ues  cx  eremo  traxerunl ,  necnnn  niediam  partem 
pulveraiici  ex  rafiea,  et  e\  mcrcato  similiter,  seu  de 
pnscuario,  consiilneremiis  :  quo  ita  ct  nos  fecisse 
oiniiiiiin  vcstrum  cognoscat  industria.  Prxcipienles 
ergo  jubemus  ut  nullus  judex  pubticus  vel  quislibet 
cx  judiciaria  potestale  in  ecclesias,  villas,  loca  ,  vel 


Omnibusfidelibiis  sanctx  Dei  Ecclesix  ac  nostris, 

prxsenl.bus  el  futuris,  nolum  sit  quia  \ir  vcnerabilis 
Aldricus  Cenomaiiicx  urbis  episcopus,  divino  ho- 
nore  fervens  parilcr  et  amore,  monasleriolum  in  sua 
parocbia  novo  opere  suoqueproprin  sudorc  ct  labore 
in  houore  Dei  ct  Salvaloris  noslri  ac  sanclx  ejus- 
dem  genitricis  Markc  bcatorumque  nLirtyrum  Ger- 
vasii  el  Prolasii  atque  Slephani  cunclorumque  gene- 
raliter  sanclorum  in  loco  i]iii  prius  vulgo  Broialus  vo- 
cabatur,  construere  studuit,  et  ad  optalum  dignum- 
que  decorem  alque  pcrfcctioncm  sumino  studio  per- 
ducere  procuravit,  congruoquc  temporc  dedicavit 
solenmiler,  et  de  rebus  jam  dieLe  scdis  sibi  divini- 


;ros,  scu  reliquas  possessiones  meinoratx  ecclesix,  B  tus  commissa!  sullicieiaer  ad  necessitales  varias  mo- 


quas  moderno  tempore  possidet ,  vel  qux  deinccps 
Injnrc  ipsius  loci  voluerit  divina  piclas  augeri,  ad 
causas  judieiario  more  audiendas  vel  discutiendas, 
vel  freda  exigenda,  aut  mansiones  vel  paratas  faeicn- 
das,  aul  fidejussores  tolleudos ,  aut  homiues  ipsius 
«clcsix  contra  rationis  ordiuem  dislringendos  ,  nec 
ullas  redhibilior.es  nec  illicilas  occasiones  requireu- 
das,  ingredi  audeat.  Prxcipimus  etiam  atque  jubemus 
iit  rcs  quas  motlerno  lempore  jusle  et  legaliter  pos- 
sidel,  vel  qux  ibidcm  divina  pietas  augcri  voluerit, 
in  eornni  jure  ct  dominatione  absque  ciijuslibel  in- 
qtiietudinc  aul  illicita  contrarielate  persistant,  neque 
ullam  indebitam  calumuiam  aut  repeiitionem  de  eis 
a  quoquam  ullo  unquam  teiupore  patiantur ;  sed  li- 


nachorum  in  co  Domino  inilitantiumabundc  futcien- 
das  atque  supplendas  diiare  non  disiulit.  Unde  et 
scriptura  quo.ldain  sua  cxterorumque  venerabilium 
episcoporum  rtliquorumque  ordinum  Deo  servien- 
tiuni  nec  non  laicorum  religiosorumque  pariter  ac 
nobilium  manibus  roboralum  uostrx  majestatis  ol- 
tutibus  ofterens,  humiliter  nostrx  supplicavit  clc- 
mentix  ut  quod  ipse  divino  tactus  amore  pia  reli- 
giosaque  devotione  superno  fulius  auxilio  fecerat , 
noslra  impcriali  auctoritateroborareatqiie  inperpe- 
tuum  absque  cujuslibet  convulsiotie  aut  tergiversa- 
tione  firmissiinumpermancre  deberct  dccernere  slu- 
dcreraus,  et  ut  monachi  inibi  degcntcsunacuni  con- 
scnsu  suo  succcssorumque  ejus  licentiain  inter  se 


ceal  eis  memoratas  res,  cum  omnibus  ad  se  juste  el  C  eligendi  habereutabbates  qui  eossecundura  regulam 


legalilcr  pertinentibus,  absque  alicujus  injusta  con- 
tradictioue  quielo  ordine  possidere,  et  de  cis  jure 
«■cclesiaslico  disponere  quiilquid  voluerinl;  quatenus 
nostro  juvamiuc  divinuin  cultum  copiosius  exsequen- 
tes,  pro  nostra,  conjugis,  prolisque  noslrx incolumi- 
tate,  el  stabilitate  imperii  nostri  eos  Doiuini  mise- 
licordiam  altemius  exorare  delectet.  El  ut  hxc 
auctorilas  nostra  prxsentihus  futurisque  lemporibus 
inconvulsa  pcrmancat,  raanu  propria  eam  subter  fir- 
mavimus,  et  annulo  nostro  sigillari  jussimus. 

Siguum  Ludovici  serenissimt  imperatoris. 

Hirminmarus  nolarius  ad  viccm  Htigonis  rccognovi. 

Datam  Nonas  Martias,  anno,  Christopropilio,23  ° 


sancti  Benedicti  regerent.  Cujus  piissimis  Deo  ama- 
bilibus  el  nobis  admoduni  ainplectendis  supplicalioni- 
bus  aurcm  favoris  libenlissime  accommodautcs,  hanc 
nostrx  auctorilatis  conscriptioncm  ci  fieri  ac  dari 
prxcepiinus,  pcr  quam  decernimus  alquc  sancimus 
ii t  memoratum  opus  rcligiosissimis  ab  co  patralis 
studiis  omni  tcmpnre  Grmum  cl  stabile  pcrmaneat, 
qtiemadmodura  in  inemoiato  devolionis  sux  scriplo, 
quod  nobis  pblulerat  ad  relegeiiduin,  ipse  complexus 
est,  neque  de  re  us  quas  ad  idem  monasterioluni 
contuiit,  a  quoquam  ullo  unquani  teihporc  quippiam 
niiuualur,  aul  conditiones  iuibi  studio  ejus  inditas 
qualibcl  occasionc  convellere  aul  ullat  iiiis  quisque 
negligere  prxsumat,  sed  qucinadmoJum  ab  eo  pie 


iinpcni  donmi  Ludovici  piissimi  Augusii,  indiclione  D  re|igi0Seque  sancila  sunl,  ita  per  hauc  noslram  au 


H  b.  Actuni  Aquisgrani  patalio  regio  in  Dei  noinine 
feliciter.  Ainen. 

CCIX. 

LlllOVII.l    rll    DITLOMA    pno    ECCLESIA    r.EN0MA.\F.\sI 

(  lnno836.) 

[Apud  Baluz.,  Hiscell.,  toni.  I,  p.ig.  97.} 

!n  nomine  Dei  ct  Salvaloris  nostn  Jesu  Chrisii  , 

Arulensi  abbaii  res  ejus  monasterii  in  inlegrum  resti- 
tuit,  facta  eidem  charta  revesliloria  iv  Nonas  Fe- 
bruarias,  anno  19,  imperante  domno  noslro  Lmlovico 
imperatore.  Vide  Marcam  Hispanicam,  pag.  709. 

■  Pessiine  in  exemplari  vitiato,  anno  20.  Domnus 
Vaissetins,  tomo  I  Historix  Occitania',  pag.  755, 
tol.  !,  coriigenduin  censcl  «»;rtc  8,  ut  quadrcl  indi- 


ctoritatem  inconvuisa  perenniler  mancaut.  Quando- 
qiiidem  aulem  divina  vocatione  abbas  qui  prxsenli 
tempore  prxfeclus  est,  aul  qui  futuris  temporibus 
subrogandi  sunt,  ab  hae  luce  inigraverint,  una  cum 
consensu  ejusdcni  Aldrici  episcopi  successoruraque 
ejus,  prxsulum  videlicet  memoratx  sedis,  licenliani 
li.ibeant  ex  seipsis  cligendi  abbatcs,  si  lales  inlei 
cos  repcriri  potucrint  qui  eis  merilo  vilx  el  scienlix 

clio,  ei  pr.ccoptuni  refeit  ad  auuiim  821  ;  scd  non 
ani.nadvertit  vir  doctissimus  Uugonem ,  ad  cujus  vi- 
cem  recognitu.n  esl  pi  rceptuni,  nomusi  anno  834 
Theotoni  m  cancellarii  munus  successisse. 

b  Sic  resiituiunis  exemplari  viliato.  Male  in  edilo, 
uuiiciionc  15, 


*2~3  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  i:7i 

secundum  regulain  sa;;cti  Benedicli  prxesse  ei  pro-  A  Chrisli ,  Ludovicas,  divina  rcpiopiiiauie  ciomer.iia, 
desse  possini.  Et  ut  h;cc  noslrx  conflrmationis  au-      imperalor  Augustus. 
ctnritas  perpcluam  nosiris  successorunique  noslro- 
tum  temporibusoblincalfirmitatem,  de  aniiulouosiro 
subler  eain  jussiiuus  sigiilari. 

Hiiicmiiimarus  notarius  ad  viccm  Hugonis  reco- 
gnovi  ct  subscripsi. 

Data  xvu  Kal.  Julii,  anno,  Clirislo  propitio,  23  im- 
pcrii  donini  nostri  Ludovici  piissiuii  Augusii,  indi- 
clione  15.  Actum  Cundulfi  villa  in  Dei  iiomine  feli- 
citer.  Amcn. 

CCX. 

l>RO    F.AIIFJI    ECCLESIA. 

(Anno  850.) 
[Apud  Baluz.,  ibid.,  pag.  100.] 
lu  nomiue  Domiui  Dei  et  Saivaloris  noslii  Jesu  n 


Chrisli ,  Ludovicus,  divina  repropitiante  clemcnlia, 
imperator  Augustus. 

Notum  igilur  esse  voluinus  omnibns  fidelibus  no- 
slris,  prxsenlibus  et  fuluris,  quia  Aldricus  Ceno- 
inanicx  urbis  vencrabilis  episcopus  chlulil  ad  rele- 
gendum  inajeslalis  noslra?  obtutibus  quoddam  devo- 
lionis  atquc  dispositionis  sux  scriplum  quo  slatuerat 
alque  religiosa  distributione  disposuerat  qualiter  res 
qua?  lempore  sux  decessionis  in  episcopio  sibi  com- 
misso  invenirentiir,  in  sua  eleemosyna  secundum 
voluntatem  modumque  a  se  ecclesiastice  descripium 
lideliler  largirentur,  petens  humiliter  ut  quod  a  se 
pia  devotione  votoque  religiosissimo  constabat  dispo- 
situm,  nostra  imperiali  auctoritate  ficrel  inconvul- 
sum.  Cujns  venerabilibus  supplicationibus  annuentes  C  onJinis  !?u  W™  c*  i<»'«ciaria  potestatc  in  cur- 


Si  sacerdotum  servorumque  Dci  justis  ct  raliona- 
bilibus  petitionibus  aurem  accommodarous ,  corum- 
que  jnslas  el  ralionabiles  postulationes  ad  optaluio 
effectum  perducimus,  non  soluni  rcgiam  et  impera- 
loriam  excrccmns  consueludinem,  sed  cliam  eosilem 
pro  execssilms  noslris  Doniini  miscricordiam  exo- 
randos  devotiores  promptioresque  facimus,  aiq:ie. 
per  boc  immensam  Dei  misnricordiam  facilius  nobis 
conciliandain  csse  couiidimiis.  Idcirco  notuin  essc 
vo'.umus  cunclis  fidelibus  sanclx  Dei  Ecclesix  no 
slrisque,prttseiilib(isscilic._telfiiluris,  quiaAldricus 
venerabilis  cpiseopus  obtulit  nobis  quasdam  aucto 
riiates  regum  Fraucorum  videlicet  deccssonim  no- 
slrorum  erga  mouasierium  suum  quod  extra  moros 
ejusdem  urbis  i:i  houore  sanctx  Dei  gcnilricis  Maria. 
ct  sancti  Petri  apostolorum  principis  alioruoique 
sanciorum  situm  atque  consecralum  est  lactas,  per 
quas  cum  immunem  a  quibuscnnque  publicis  functio- 
nsbus  statuenlcs  sub  sua  imniunitate  el  defensione 
constituerunl,  suppliciter  postulans  ut  pia  facta  an- 
tecessoruni  uosirorum  consueta  benignitate  et  man- 
suetudine  noslrx  ceJsitudinis  roboranda  imperiali 
aucloritale  sanciremus.  Cujus  precibus  aurem  fa- 
voiis  libentissiine  accommodan.es,  has  auctoritatis 
nostrx  litleras  circa  mcmoralura  monaslerium  ficri 
jussimus  ;  per  quas  prxcipientes  volumus  aiq;:c 
jubemiis  ul  iiiilius  quislibct  majoris  aut  inferioris 


haiic  nostra:  auctorilatis  conscriplionem  ei  fieri  jus- 
simus ;  per  ijuam  decernimus  alque  sancimus  ut 
quemadmodum  ab  eo  per  memoratum  scriptum 
disposilum  atqne  dislributuin  conslat ,  iia  moiiis 
omnibus  observetur  atque  firmissiine  teneatur,  ne- 
que  ciijnslibel  cupida  improbilas  improbaque  cupi- 
dilas  id  ullo  astu  convellere  audeat,  aut  quippiam  in 
suos  usus  retorqueat,  sed  sicut  ab  co,  utdiximus, 
religiosissime  slaluliim  liquido  cemitur,  ita  ab  his 
quos  aii  eamdem  distributionem  impetrandam  ele- 
geril,  incunctanter  atque  inirepido  perficiatur;  qua- 
tenus  et  ipse  tantx-  dispositionis  fructum  in  iclerna 
bealiludinc  ab  omnium  retribuforc  percipiat,  cl  nos 
ejnsdeui  beatitudinis  consortium  copiosius  consequ 


tes  et  villas  seu  loca  aut  agros  ejusdem  monastcrii 
ad  causas  judieiario  rnore  audiendas  et  infercnda 
exigenda ,  aut  teloncos  requirendos,  nec  freda  aut 
fidejussores  lollendos ,  seu  mansiones  aut  paralas 
faciendas ,  aut  bomines  ipsius  monasterii  tam  inge- 
nuos  quam  servos  distringendos ,  ncc  ullas  rcdliil.i- 
liones  requircndas  scu  exigendas,  ullo  unquani  lem- 
pore  ingredi  prxsumat  aut  exigere  audeat ;  scd 
quidquid  exinde  fiscus  sperare  poterat ,  totum  in 
luminaria  ejusdem  ecclesi;',1  alque  necessitalcs  con- 
gregationis  in  co  Domino  militantis  sublevaudas  ac 
fulcieudas  perpetuo  cedat  alque  profieiat,  quatenus 
memoralain  congregationem  pro  nobis,  conjuge, 
ac  proie  nostra ,  et  stabililate  totius  iniperii  uostri 


mereamur.  Ut  igitur  hxc  nostra  auctorilas  inviola-  D  l)l)m,Bi  miscricordiam  atlcnlius  exorare  deleclet. 


bilem  obtinere  valeat  vigorem  ,  de  annulo  nostio 
subler  eam  jussimus  tigillari. 

IHrminmarus  nolarius  ad  vicem  llugonis  recogoovi 
ct  stibscripsi. 

Dala  vn  Idus  Septemons,  anno,  Cliristo  propiiio,  23 
imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti,  indiclionc 
prima. 

Actum  Carisiaco  palatio  regio  in  Dei  norainc  feli- 
titer.  Amen. 

CCXI. 

PRO   LADt.M    ECCI.ESI.V. 

(Anno  856  ) 
[Apud  Balii/..,  ibid.] 
In  nomine  Domini  Dei  el  Salvatoris  nostri  Jesu 


Si  quis  aulem  jiuliei.irx  poteslalis  tam  temerarius 
exstiterit  ut  hanc  nostram  cornmque  prxcepliones 
violare  conetur,  novcrit  se,  sicul  in  prxdccessorum 
noslrorum  immunitatibus  continelur,  oc  sol.  esse 
multandum,  ex  quibiis  duab  partes  rectores  memo- 
rati  mcnaslerii,  lertiam  vero  fiscus  noster  recipiat. 
Lt  ut  Uxc  nostr.i  auctorilas  inviolabilem  ct  incon- 
vulsam  obtineal  firmitateni ,  manu  propria  subter 
eam  firmavimus,  et  annuli  nostri  impressionc  ;'.s_,i- 
gnari  jussiiniis. 

Signtim  Ludovici  piissimi  impcratoris. 

uirmmmarus  nolarius  ad  vicem  Hugonis  recogi.o- 
vit  et  subscripsit. 

Dala  x  lial.  April.,  anno,  Christo  prcpilio,  23  irtt- 


1-275 


LUDOVICI  I  COCNOMLNTO  111 


peni  domni  noslri  Ludovici  piissimi  Augusii,  indi-  A  suimd  pracepluia ,  propria  scilicel  sua  mann  ro- 


Ctione  4. 

Acium  Aquisgrani  palatio  rcgio  in  Dci  nomine  fe- 
liciter.  Amcn. 

CCXIl. 

PHO    F.ADKM    ECCLESIA. 

(Anno  856.) 
I  Apud  Iialuz.,  ibid. 
In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi ,  Ludovicus,  divina  repropitianle  tleinenlia, 
imperator  Augustus. 

Si  petilioniluis  sacerdolism  servorumquc  Dci  , 
justis  et  rationalibus  postulalionibus  pro  quibusli- 
bet  ecclesiarum  sibi  commissarum  negotiis  et  neces- 


boralum,  ei  annulisuiimprcssionesignalum,  fnturis 
temporibus  jure  ecclesiaslico  possidendum,  ui  vere 
quod  asserebat,  veraciier  nobis  per  omnia  patesceret, 
o'  inlit  oblutibus  majestatis  nostrx  qu.vdam  inslru- 
mcnta  sanctorum  propriis  subscriptionibus  firmata  , 
monumenta  videlicet  charlarum,  ct  praedicli  domni 
cl  genitoris  nosiri  Caroli  piissimi  Augusii  inquisilio- 
ncm  atque  supranominatum  praeceplum,  perquod.ut 
jam  dictum  est,  praescriptum  Anisolae  monastcrium 
memoralse  inatris  ecclosia:  solemniter  ct  legalitcr 
reddidit.lnsuperdetulitnobisnonnullaaliorum  regum 
praecepta  non  pauca  decessorumqnc  noslroruro  re- 
gtim  videlicet  Francorum,  propriis  inanibus  corro- 
borala  ,  ct  sigillis  eorum   subier  sigillala;  quibus 


sitatibus  eorum  aures  nostras  libenter  annuimus,  et      inspectis  aiqtie  rcleciis  evidenter  oslendilur  pnedi- 


cas  cum  Dci  auxilio  ad  eiTectum  perducimus,  non 
solum  rcgiam  cl  imperaloriam  cxereemus  consuc- 
tudinem  ,  sed  id  nobis  ad  a'lern;e  remunerationis 
praemia  percipienda  profuturum  liquido  credimus. 
Idcirco  notum  esse  volumus  cunclis  iidelibus  sano  Uc 
Dei  ccciesite  et  nostris  ,  pracsentibus  scilicel  et  fu- 
luris ,  qiioniam  adiens  serenilalein  noslram  Al- 
dricus  venerabilis  Cenoinauicae  urbis  episoopus  in- 
notuii  nobis  quod  monasterium  Anisolse  siunii  infra 
lerminos  parochire  suae,  in  quo  eliam  sanclus  Ca- 
rilepljus  corpore  requiescit,  a  jam  diclo  domno  Ca- 
rilepho  concedente  alque  ordinante  domnolnnocente 
prcescripta;  urbisquondamcpiscopo  derebus  lain  sui 
cpiscopii  quam  et  dc  rebus  aliorum  bonorum  homi- 
iuiiii  lam  regum  quam  ct  aliorum  nobilium  virorum 
niemorato  domno  Carilepho  traditis  ,  quas  el  ipse 
postca  por  inslrumenta  chartarum  el  per  liccntiam 
sive  permissum  atqae  consensum  Childeberti  rcgis 
Francorum  atl  matrem  et  eivitatis  ecclesiaro  ,  qnae 
esl  construcla  in  lionorc  sanctae  Mariaa  Dei  genilri- 
cis  el  sanctorum  martyrum  Gcrvasii  el  Prolasii  , 
instante  el  confirmanle  jusso  prxdicli  Childeberti 
regis  Francorum  ,  et  tradidit  atquc  canonice  et  le- 
galiler  conlirmavil,  in  quibus  rebus  pracdictuin 
monasterium  fuudatum  a  jain  dictis  sanclis  viris 
aique  construclum  cst,  el  a  prsedictae  setlis  pontifi- 
cibus  canonice  iegibusque  longo  tempore  possessuni 
atque  dominatum  ,  scd  quibusdam  intervenientibus 


clummonasteriumjuris  sccpcdicta;  sedis  Ceuomanicse 
sibi  oommissa;esse,el  in  ipsius  domiiiatione  jurc  fir- 
missimo  debere  persistere,  qua  de  re  humiliter  im- 
plorans  nostraru  clcmcntiam  ut  quod  lam  evidentibus 
indioiis  declaratnr,  nostra  quoquc  assensione,  imo 
auctoritate  declararetur.  Quoe  ila  liquitlius  cogno- 
sccntes,  eisquc  ob  amorem  Dei  cl  ejusdem  sanctae 
sedis  reverentiam  favorcm  noslri  culmiuis  qdhihcrc 
dignum  judicantes,  hanc  auctoritalis  noslrae  pracce- 
plionem  suis  per  leinoora  successoribus  fieri  ac  dari 
jussimus,  per  quam  deccruimus  alque  sancimus  ut 
roemoratum  monastcrium  Anisolae  quod  aliquandiu 
ab  corum  jure  ct  diiionc  subtractum  fuerat,  abhinc 
in  posicrum  babeant  el possideanl ;  ut  quidquid  more 
1  ecclesiastico  dc  co  disponerc  voluerint,  libcram  ha- 
beant  poiestatem,  neque  ullo  deinccps  tempore  a  ju- 
re  praiscriptx-  sedis  ojusque  reclorum  qualibct  oc- 
casione  aut  violentia  segrcgctur,  sed  semper  in  illius 
rectorumque  cjus  potestale  et  dispositione  ct  volun- 
tate  ad  divinum  cultum  propensius  cxsequendum  ciun 
omnibus  ad  se  perlinenlibus  integerrime  sincerissi- 
meque  perpetuo  consistat.  Et  tit  haec  nostrae  reddi- 
tionis  aucloritas  inviolabilem  et  inconvulsam  perpe- 
tuamque  obtineat  firmitalem,  manu  propria  subler 
finiiaviiiiiis  ,  et  aunuli  nostri  impressione  assignari 
jiissimus. 

Signum  Ludoviri  piissimi  imperatoris. 

Uirminmarusnotariusad  vicem  Hugonis  recognovi 


causis  postmodum  a  jure  prsefata?  malris  ecclesise  jj  ct  suDsciipsi. 

subtractum  ct  aliquo  lempore  injustc  fuisse  alio- 

natiim.  St;d  hsee  omnia  ,   ul  nobis  a  Drogone  fralre 

et    archicapcllano   nostro   et  a    rcliquis    fidelibus 

missis  nostris  ,  quibus  hoc  invesligare  el  diligenter 

inquirere  prsecepimus,  veraciter  renuntiatum  est  et 

scriptis  manifestatum  a  bonae  raemoriae  domuo  et 

gonitore  nosiro  Carolo  gloriosissimo  rogo  Francorum 

ad  liquidum  olim  fuisse  tam  per  se  quam  per  fule- 

lissimos  missos  sttos  perscmlata  et  diligenterinvesti- 

gata  ,  et  post  rei  veritatem  veraciter  investigatain 

pienitcrque  per  omnia  cognitam  ad  jus  et  doniina- 

tionein  procscriptDC   Cenomanicac    roalris    ccolosi;c 

Franconi  ejusdem  ecclcsiae  episcopo  Anisokc  mo- 

nasterium  canonice  et  iegalitcr  reddilttm  ,  ot  pcr 


Datavu  Idus  Septcmb.,  anno,Chrislo  propilio,  2r» 
imporii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti ,  indictione 
prima. 

Acluni  Carisiaco  palatio  regio  in  Doi  nominc  feli- 
citer.  Amen. 

CCXIII. 

MO   ALIlRICO    CENOMANENSl    EPISCOPO. 

(Anno  836.) 

1'rivitegium  monettr  ei  ejusque  succcssoribus  concc,- 

ditur. 

[Apud  lialuz.,  iiW.] 

In  uniniiic  Domini  Doi  et  Salvatoris  nostri  J;'su 

Christi,  Ludovicus,  diviua  repropitiante  clemenlia, 

iinpi  i.ilor  Atiguslus. 


1277  DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 

Si  Sacerdolum  servoruraque  Dci  juslisetraliomibi-  A 
libusp'-tiiionilius  adoptalumaiirem  aecommodamus, 
non  soluin  regiam  et  imperatoriam  exercemus  00:1- 
suetudinem,  sed  eiiam  eosdem  proexcessibus  nostiis 
Domini  misericordiani  exorandos  de voliores  promp- 
tioresqne  facimus,  atque  per  hoc  imniensam  Dei  nii- 
sericordiam  facilius  nobisconciliandam  esse  confidi- 
inus.  Idcirco  notum  esse  volnmus  cunctis  fidelibus 
sanctae  Dei  Ecclesia:  iioslrisque.praesentibus  seilicel 
el  fnturis,  quia  vir  venerabilis  Cenomanicu;  urbis 
episcopus,  Aldricus  nomine,  nobis  innoluit  eo  quod 
anteccssores  sui,  Mcrolus  sciliccl  el  Gauzciolenus  , 
atque  praedecessores  eorum  ,  in  pwdicla  urhc  1110- 
nelam  publicam  per  praeccpla  bouae  memoria;  domni 
et  genitoris  nostri  Caroli  et  Pippini  avi  nosiri  sive 


1278 
CCXIV. 

PUO   HOMASTERIO   S.  CAKILtPIII. 

(Anno  80G.) 

[Apud  lialuz.,  ibid.] 

In  noiniiie  Domini  Dci  et  Salvaloiis   nostri  Jesu 

Cbrisli,  L.udovicus,  divina  repropitiante  clemenlia, 

imperator  Augustus. 

Si  sacerdotum servorumqne Dci  justis  et  rationabi- 
libus  petitionibus  aurem  accommodamus,  corumque 
justas  el  rationabiles  poslulationes  ad  oplatuni  ef- 
fectum  perducimus,  nou  solum  regiam  el  imperato- 
riam  exerccmus  consucludiiieni,  scd  eiiam  eosdem 
pro  excessibus  nostris  Domini  misericordiam  exo- 
rando  devotiores  promptioresque  facimus ,  atque 
per  hoc  imniensam  Dei  misericordiam  facilius  nobis 


Tlieoderici   regis  atque  aiilcriorum    reguni    plena  «  conciliandam  esse  eonndimus.  ldcirco  notum  esse. 


coium  auctoritate  conccssam  pradictam  monelam 
balmissent,  quae  propler  ablationem  rcruin  pr.edictae 
sedis  ec.clesia;,  sive  proptcr  vastationem  earum  ,  ali- 
quo  tempore,  licet  parvo,  nostroquesivein  finegeni- 
toris  nuslri  praedicta  moneta  dimissa  etpropter  pra> 
dictarum  rerum  inopiam  atque  desolationem  ccs^ata 
rsset;  quam  ncque  nos  ,  nequc  doninus  Carolus 
genitor  noster,  neque  ullus  missus  nnster  nostra  nut 
sua  aucloriiale  probibuit ,  sed  solummodo  propter 
praefatam  indigentiam  dimissa  esscl.  Oblulil  eliam 
antedictus  episcopus  oblulibus  nostris  praecepta  re- 
gum  praedecessorum  nostrorum  videlicet  Francorum, 
in  quibus  conlincbaliir  quod  praedicta  moiieta  anle- 
cessoribus  praedicii  Aldrici  episcopi  a  praescriptis 
regibus  concessa  anliquis  et  niodernis  leinporibus 
fuissel.  Quae  et  nos  relegentes  tanta  invenimws,  et 
signa  atque  sigilla  regum  pradecessorum  quoque 
nostrorum  in  eis  inspicientes,  vera  essc  qua:  dicebat 
cognovimus.  Idcirco  praecipienles  jubemus  ut  nullus 
inissusnoster  vel  coniesipsiusprovincia;  aut  quislibet 
ex  judiciaria  potestate  ei  successoribusque  suis  e.x 
prsefala  inoneta  ullo  unquani  lempore  aliquam  calum- 
niani  aut  molestiam  aul  injuslam  pulsaiioncm  sive 
causationem  atqne  machiualionera  facere  pisesumal, 
sed  nostris  futurisque  temporibus  praoscripia  ninneta 
in  praefala  urbe  saepedicto  episcopo  atque  ejus  suc- 
tessoribus  permaneat ;  ita  lauicn  ul  boc  pracvideat 
lam  praefixus  Aldiiens  quam  el  sui  successores,  ut 


volumtis  cunctis  fidelihus  sanciae  Dei  Eeclesiae  no- 
slrisqne,  prxsentibus  si  ilicet et futuris,  quiaAldricus 
venerabilis  tubis  Cenomanicae  episcopus  obtulitnobis 
quasdam  auciorilales  rcgum  Francorum  decessorum 
videlicet  nostrorum  erg.i  monasterium  siium  quod 
infra  tcrminos  prcedicla;  uihis  parocliiae  in  loco  qui 
vocatur  Anisola,  in  quo  saiiclus  Carilcpbus  corpore 
requiescit,  in  honore  prwdicti  sancli  Carilephi  alio- 
ruinque  sanctoruin  situm  atque  consecratum  est 
faclas  ,  per  quas  eum  immuncm  a  quibuscunque 
puhlicis  fuiiclioiiibus  statuentes  sub  sua  immunilate 
et  defensione  consiituerunt ,  suppliciter  postulans  ut 
pia  facla  aiiteeessoruin  iiostrorum  consuela  benigni- 
tate  et  mansuetudine  nostrx  celsiludinis  roboranda 
imperiali  aucioiitate  sanciremus.  Cujtis  prccibus 
aurem  favoris  libenlissime  accommodantes  ,  bas 
auctnritatis  nostrae  litteras  circa  mcmoralum  mo- 
iiaslerium  fieri  jussimus  ;  per  quas  praecipientes  vo- 
luniiis  alqtie  jubemus  ,  ut  iitillus  quislibct  majotis 
aut  inferioris  ordinis  seu  quisquam  ex  judiciaria 
potestate  in  curtes  vel  villas  seu  loca  aut  agros 
ejusdem  monasterii  ad  causas  judiciario  more  au- 
dicndas,  vel  inferenda  exigenda,  aut  leloneos  rcqui- 
rendos ,  nec  freda  aut  fidcjussores  lollendos  ,  seu 
mansiones  aut  paratas  faciendas,  aut  homines  ipsius 
monaslerii  tam  ingenuos  quam  scrvos  dislringendos, 
nec  ullas  rcdhibiliones  requirendas  sive  exigendas 
ulio  unquara  teinpore  ingredi  praesumal  ,  aut  ex- 


aliqua  falsitas  in  ipsa  moneta  nonappareat.  Elulhaec  n  quirere  audeat ;  sed  quidquid  exinde  fiscus  spenre 


conc.essio  nostra  de  praedicla  moneta  luturis  eon- 
servelur  lemporibus  ,  quam  nos  pro  Dei  amore  et 
pro  reverentia  ipsius  Ioci  fieri  jussimus,  el  verius 
credalur  et  diligentius  conservetur  ,  mauu  nosiia 
subter  firmavimus  .  ct  dc  annulo  noslro  sigillari 
jtissimus. 

Signum  Ludovici  piissimi  imperaloris. 

liirminmartis  nolarius  ad  vicein  lliigonis  reco- 
gnovi  et  suhscripsi. 

Data  xi  Kal.  Aprilis,  anno,  Christn  propitio,  23 
imperii  domni  Ludovici  piissinii  Augusli ,  indic- 
lione  14. 

Aetum  Aqnisgrani  palatio  regio  in  Dci  nomine  fe- 
iiciier.  Amen. 


polerat ,  totum  in  luminaria  ejusdem  ceclesiae  alque 
nea;ssitates  congregationis  in  eo  Damino  militantis 
sublevandas  ac  fnlciendas  perpetuo  cedal  atque 
proficiat,  qualenus  nieinoralam  congregationem  pro 
nobis,  conjuge,  ac  prole  nostra,  el  slai  ilitate  totius 
imperii  nostri  Domini  misericordiam  atlenlius  exo- 
rare deleclel.  Si  quis  autem  judiciarise  potestatislam 
lemerarius  cxsiiierit,  ut  hanc  nostram  eorumque 
praeceptiones  violare  conctur,  noverit  se,  sicui  in 
praedecessornm  nostrorum  immunilatibus  conlinehir, 
dc  sol.  essc  mullanduiii,  ev  qnibns  duas  parles  reelo- 
res  memorali  nionaslerii ,  teriiain  vcro  fiscus  nosler 
accipiat.  Et  ut  b.cc  nosiia  auctorilas  inviolabilem 
cl  inconvulsam  obtineat  firmitalcm,  manu  propria 


Ii73  LliDOYlU  I  COGNOMENTO  1*11  1280 

tubter  eam  firmaviraus  et  annuli  uostri  irapmsione  A  reddidimus ,  ui  in   perpeluo  in  ulilitates  et  usus 
«ssignari  jussimus. 


Signum  Ludovici  piissimi  imperatoris. 

Uirminmarus  nolarius  ad  vicem  llugoms  recognovi 
ei  subscripsi. 

Data  vii  Ulus  Septembris,  anno,  Christo  propitio, 
Sj  imperii  doinui  Ludovici  piissimi  Augusti ,  indi- 
ciione  prima. 

Actum  Carisiaco  pakuio  regio  in  Dei  nomine  feli- 
riler.  Amen. 

CCXV. 

VILLA    LLCDUM1M    DATUII    KCCLESIjE    CENOUANICjE- 

(Anno  836. 
tApuil  Baluz.,  ibid.) 
ln   noniinc   Domini  Dei  et  Salvaloris   nostri    csu 


ejusdem  ecclcsiaj  Deoque  in  ea  deservientium  per- 
maneat.  Idcirco  suggerenlibus  alque  huinililer  po- 
siulantibus  prxdictis  fidelibus  nostris ,  memoralo 
videlicet  Aldrieo  vencrabili  epiicopo  ct  Banzlegbo 
jam  dicto  fideli  nostro  boc  confirmalionis  nostra 
utque  redditionis  prxceplum  sxpediclo  Aidrico  epi- 
scopo  vel  ad  parlcm  jam  dictx  urliis  fieri  jussimus  , 
per  quud  decernimus  alque  jubcmus  ut  nullus  sub 
ditione  imperii  nostri  degens  uilo  unquam  tempore 
de  pradicta  villa  vel  de  omnibus  ad  cam  pertinen- 
libus  iu  quiljuscunque  pagis  vel  Ioeis  sa'pedielo 
Aldrico  episeopo  suisque  succcssoribus  uilo  unquaiu 
tempore  inquietudinem  facere  prxsumat  aut  quam- 
iibet  calumniam  iugercre  ,  sed  liccat  ei  ct  successo- 


Cbristi,  Ludovicus,  divina  repropitiante  clementia,  B  ribus   suis  quieto  oruinc  memoratam  villam  cuin 


imperalor  Augustus. 

Si  Cdeliiini  nostrorum  justas  et  ralionabilcs  peli- 
tiones  ac  postulationes  ,  quas  pro  utililate  et  exal- 
lalione  sanclx  Dei  Ecclesix  exposcont,  ad  optatum 
cffectum  perducimus  ,  non  solum  regiain  atque  ini- 
perialem  consucludioera  in  boc  exercemus  ,  scd 
etiam  eos  nobis  promptiorcs  ,  ut  crediraus,  aique 
devotiores  faciraus.  Idcirco  oronibus  sancta?  Dei 
Ecclcsix  lidelibus  et  nostris,  prxsenlibus  scilicct 
H  fulnris  ,  notum  esse  volumus  quia  Banzlegbus 
comes  ct  Saxonix  palrix  marchio  nosler  nobis  in- 
noluit  quod  quamdam  villam  sitam  iu  pago  Ceno- 
manico,  nomine  Lugiluniini,  dejurc  canonicx  matris 
ecclesix  per  nosirum  bencficium  possiderct,  dcqua 


pcr  singulos  annos  nonas  ct  lcgitimos  census  atque  G  prima. 


omnibus  locis  et  territoriis  sive  maucipiis  el  cuin 
omuibus  ad  se  perlinentibus  jure  ecclesiaslico  te- 
nercet  possidere;  et  quidquid  pro  opporlunitale  et 
commodilate  prxfalx  sedis  ecclesix  exinde  facere 
decreverint ,  liberam  in  omnibus  babeanl  futuris 
temporibus  potcstatcm  faciendi.  Et  ut  hxc  nostrx 
redditionisauctoritas  perpetuam  oblineat  firmitalein, 
manu  propria  sublcr  cam  firniavimiis  ct  de  annulo 
noslro  sigillari  jussimus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Birminmarus  nolarius  ad  viccm  Hugonis  recogno- 
vi  et  subscripsi. 

Dala  xi  Kalend.  Apriiis,  anno,  Cliristo  propitio,  25 
imperii  dontni  Ludovici  piissimi  Augusti ,  indictiouc 


decimas  partibus  prafalx  matris  ecclesix  et  ejusdem 
rectoribus  persolverel.  Qua  de  rc  memoratus  Banz- 
lcgbus  perlraclans  casum  humanae  fragilitatis  ,  et 
paveseens  ulliinuni  vocationis  diem  ,  timensque  nc 
prafata  villa  aliquo  cupiditatis  su;c  stimuio  vel  quo- 
libct  ingeuio  a  jurc  prxscriptx  inatris  ecclesix  alir- 
nala  lieret ,  ideoque  fervens  amore  divino ,  adiit 
clementiam  noslram  suppliciter  deprecans  ul  memo- 
ratani  villam  nomine  Lugdunum  cum  omnibus  ad 
scperlincnlibus  parlibns  pradictx  Cenomanicx  scdis 
ecclesix  et  Aldrico  ejus.Iem  urbis  venerabili  ponli- 
flci,  prasentaliiei  noslra  imperiali  auctoritale  red- 
dercmus  ,  et  hanc  redditionem  per  noslrum  prxce- 
ptnm  futuiis  temporibus  flrmius  ei  lem  ecclesix 
suisque  rectoribus  possidendam  coufirmassemus.  ^ 
Cujus  pelitionem  ob  amorem  Dci  et  rcverentiam 
ejusdem  sancti  loci  servorumquc  Dei  inibi  Domino 
(amulantium  libenter  audivimus  ,  et  deprecationem 
ac  pium  desideriuhi  ejns  ad  oplatura  cftectum  ailiin- 
plere  dignum  duximus.  Quapropter  pcr  boc  noslra 
aucloriialis  scriptum  staiuenles  decerniuius  atque 
jubemus  ut  quemadmodum  sxpedictus  Banzlegbus 
flJelis  nostcr  memoratam  villam  cum  omni  integvi- 
late,  sicut  illa  die  sub  jure  nostr;e  potestatis  erat 
quando  a  largitione  nosira  ipsum  bencficium  acce- 
pisse  constat  pro  eiooluniento  animx  nostrx  et  sta- 
l.iliiate  imperii  nostri  memorato  venerabili  Aldrico 
episcnno  ad  pnrtem    snx   ecclesix   pixscntialitcr 


Actum  Aquisgrani  paialio  regio  in  Dei  nomiiic  fe- 
licitcr.  Amen. 

CCXVI. 

mo  sr.NONK.NSi  s.  columb/l  monastf.rio. 

(Anno  838.) 

[Ex  seheJis  mss.  bibliothecx  S.  Germani  a  Pralis 

apud  D.  Bouquet.,  tom.  VI,  pag.  010.] 

In  noinine  Domini  Dei  ct  Saivatoris  noslri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  propitiante[reprupitiaiitcJ 
cleinentia,  ipiperalor  Auguslus. 

Notum  essc  volumus  cuiidis  fidelibus  sanciae  Dei 
Ecclesix  et  nostiis,  praesentibus  scilicel  el  futuiis, 
quia  olim  dum  mouaslicum  urdincm  usqurquaque 
dcpravatuin  csse  constaret,  et  ad  eum  oorrigeiiduni 
alque  emendandum  ,  imo  ad  prislinum  debilumque 
modum  et  rectitudincm .  auxiliante  Dom.:no,  redu- 
ceiulmn,  quemdam  abbatcm  ejusdem  ordinis  ferven- 
lissimum,  Benedictum  cognomine,  per  monastena 
imperii  a  Deo  nobis  commissi  dcstinaremus ;  eontigii 
eum  ad  monasterium  qnod  dicitur  S.  Columbx , 
liand  proeul  ab  urbe  Scnonensi  devenire  :  in  quo 
eum  cxtera  regulariter ordinare  satageret,  quia  lunc 
temporis  abbatem  canonicum,  Jacob  vocabulo,  inibi 
praesse  contigerat,  quasdam  villas  qux  priscis  lciu- 
poribus  ;ul  ustis  fralrum  ibidcm  Deo  famulantiuiu 
fuerant  deslinatx,  segregavit,  ut  absque  regali  aui 
publico  servitio,  vel  quolibel  aubalis  dono  aul  exa- 
ciione  usibus  coium  perpcluo  dcscrvircnl,  id  est 


Ii8l 


D':Pl.OMAT.V  ECCLESIASTICA. 


42S-2 


villim  qux  dicttur  Morus,  cnm  omnibus  ad  se  per-  \  inonasterii  robus  ut  irrefragabililcr  reficiantur,  de- 


tinenlibus ,  ct  villam  qn;e  dicitiir  Sarmasia  ,  cum 
omnibus  ad  se  pertinentibus ;  simjliter  el  Tauriaci 
villam  cnm  omnibus  ad  sc  perlincnlibus ;  similiier 
\illam  Patrh ii  cum  omnibus  ad  se  pertinentibus  ; 
siuiilitcr  et  villam  qnx  Longa-Aqua  nuncupatur,  cum 
oannibus  ad  se  pertinentibus ;  similiter  et  illa  omnia 
qnx  in  bis  viliis  pars  prxdicti  monasterii  habere 
dignoscilur  :  quarum  nomina  h:cc  sunl  .  Gromcn 
villa,  Aurosi  villa ,  Hesseriaci  villa,  Canapi  viila, 
Coriaci  villa,  Gravunciaci  villa,  Floxi  villa,  Curtennis 
viila,  Spiriaci  vil!a ,  Abonis  villa,  Bandrici  villa, 
Paciaci  villa ,  Luponis  villa ,  Syncleriaci  villa ,  P«e- 
guiaci  villa  ,  necnon  dcsup^r  iluviiim,  quod  dicilur 
Fullonis,  hospitiola  duo,  atque  eliam  illud  quod 
Auffridus  et  Donatus  ncpotes  Jcremix  qnondarn  Sc-  r, 
noniox  urbis  episcopi  ad  prxfalnm  monasterium  le- 
galiter  coiitiilerunl.  :  siniiliter  vineas  el  lerras  aralo- 
rias  ac  prata  quac  in  circuitu  memorati  monasierii 
S.  Columbx  esse  noscunlur;  atque  hospitiola  qux  in 
loco  qui  diciiur  Canalis,  esse  noscunlur.  Scd  quo- 
niam  deinceps  memoraUim  monaslerium  per  sub- 
reptionem  quorumdam  Ecclesix  Senonicx  siihdiium 
fuerat,  licel  boc  denuo  liquidius  cognosccntcs,  iu 
suo  eum  [ipsum]jure  et  dominatione  ac  propriorum 
abbatum  regimine  consiituissemus ;  vcnicns  venera- 
hilis  vir  Supplicius  ejusdem  abhas  cconobii  ad  nostrx 
majestatis  prxsenliam  humiliter  nostram  supplicavil 
clemenliain,  ul  nostram  mercretur  percipcre  prx- 
ccptionem  ,  per  quam  noslris  futurisque  lemporibus 


cernimus  alquejubemus.  Et  ut  hxc  nostrxconfirma- 

tionis  auctoritas  nostris  successcrumquc  uostioruni 
temporibus  inviolabililer  conservetur,  manu  propra 
nost.-a  cam  siihtcrfirmavimus,  ct  annuli  noslri  im- 
pressione  assignari  jussimus. 

Signum  Ludovici  scrcnissimi  imperatoris. 

Dula  iv  Nonas  Aprilis,  anno,  Clnisto  propilio,  23 
imperii  donuii  Ludovici  piissimi  Augusti,  indicliono 
13  ".  Actum  Aquisgrani  palalio  rcgio  in  Dci  nom.nn 
feliciter.  Amen. 

CCXVII. 

ITIO    KOTONENSl    S.   SALVATORIS    MONASTERIO. 

(Anno  836.) 

[Ex  prohationibus  llistoriir  Brilnnnia,  pag.  30,  apud 

D.  Bonquct.,  ibid.} 

In  nomine  Dornini  Dci  ct  Salvaloris  nostri  Jesu 
Chrisli  ,  Lndovicus,  divina  rcprnpitiante  ciementia, 
imperalor  Augustus. 

Si  illius  amorc,  elc.  b.  Cujus  prccalu  permoti , 
simul  ei  hortatu  alque  inlervenlii  fidclis  nostri  No- 
minoe  commoniti,  complacuit  serenitati  nostrx  p!e- 
bcui  qiue  Rannac  nominatur,  cum  onini  integritaie 
sna,  nec  non  et  locellum  qui  nnniinatur  Plaz,  imo 
ct  plcbiculam  qux  iioiuinatur  ArJon,  pcr  hanc  no- 
stram  aucloritalem  mcmorato  nionasterio  aiquc  nio- 
nachis  ibidem  Deo  per  diuturna  tenipora  inililautibus 
tradere,  etc.  c 

Data  m  Kal.  Scplemhris,  anno,  Cliristo  propilio, 
23  imperii  domini  Ludovici,  indictione  15  *.  Aclum 


Karisiaco   pa!a'.io   rogio    in    Dei    nomine    feliciter. 
ldem  nostrum  ronstitiituin  lirmum  atnuc  inviolanile  f  ,  c 

.  .     .       f        ii-  ^  Amen. 

pprmaneret.  Gujus  pctiliomhus  favcmlum  dignuiii  ac 


ralionahile  judicantes,  hos  nostros  imperiales  apiccs 
crga  sxpcdiclum  monaslerium  ficri  jussinius,  pcr 
quns  prxcipimus  atque  sancimus  ut  nulli  ccclesi;e 
siihdiium ,  sed  in  suo  snorumque  rcctornm  dominio 
et  gubcrnationc  degens,  nihil  obsequii  aut  solulionis 
vel  qiiidqiiani  servitii  de  memoratis  villis  ullo  un- 
quani  lempore  sotvat ,  aut  solvere  compellalur  :  sed 
semper  absque  u!la  sui  dimiiiuiione  in  usus  fratriMi 
inibi  Dco  militantium  variisqne  illorum  necessitati- 
luis  deservianl  ;  ncc  quispiam  carum  quidquam 
cjusdcm  aut  altcrius  professionis  abhas  in  beneficium 
cuipiam  darc  prxsumal :  scd,  sicut  diximus,  eorum 
usibus  pauperuinquc  rcoopiionibus  pcrcnniter  obse- 


CCXVHI. 

PRO   VFRE.Nr.ARIO   CURIENSI    EPiSCOPO  *. 

(Anno  830.) 

[Apud  Grandidier,  H.sl.  de  VEglise  de  Slrasbourg , 

tom.  II,  pag.  203.] 

In  nomine  Domini  Dci  Salvaloris  nostri  Jesu  Chri- 
sli,  Ludovicus,  divina  repropiliante  ciementia,  impc- 
rator  Augustus 

Notum  sit  igitur  eunctis  fi.lelibus  sanctx  Ecclesix 
nostrisque,  prxsenlibus  scilicct  cl  futuris,  quia  di- 
lcctus  fraler  noster  Drogo  f  archicpiscopus  et  sacri 
palatii  noslri  archicapellanus,  ncc  non  HatalJus  f 
ilidem  episcopus,  noslram  adcuutes  mansueludinem 
innotucrunt,  co  quod  dum  divino  judicio  quorumdam 


quanlur.  Ea  vero  quaj  ad  sarcienda  cjusdcm  mona-  D  malevolcntia   et   factione   honoribus   coelilus    nobis 
sterii  lccta  ncccssaria  fueriut,  de  communibus  ipsius      collatis  dilati  fuissemiis  h,  ct  Vercndarius  '  venera- 


°  Corrig.  indict.  11. 

k  lll  supra  in  prxcepto  pro  eodein  monasterio , 
col.  1251. 

«  Ut  supra  ibid. 

<•  Corrigcndiim,  indiclionc  li. 

'  EdidildiplomaSchoBpflinus,  Alsat.  diplom.  tom.  I, 
pag.  77,  cx  codice  ms.  Christiaui  Urslisii ,  qui  est 
B.isilex,  sed  maxime  incorrcclum  et  muiilum.  Illud 
hic  datuus.  quale  e\  aulograplio  descripf.im  D.  de 
Jost  nobis  communicavit. 

'  Drogo  filius  Caroli  Magni ,  cpiscopus  Uetensis 
jn.  818  faclus,  sempcr  (idclis  remansil  fratri  Ludo- 
vico  Pio,  ul  probanl  Annalcs  Bertiniani,  apud  Bou- 
qiielum,  tom.  VI,  pag.  195.  Tilulus  archiepiscopi  ei 
bonoris  causa  fuit  delatus.  ln  Actis  concilii  Thco- 
donis  villx,  quo  Eb!  o  Rhcmeusis  an.  835  fuit  depo- 


situs,  primus  inter  omncs  subscripsit  Drogo  archi- 
episeopus.  Nnminalur  Drogo  fratcr  el  aichicopcllanus. 
no.slcr  in  diplomatc  Ludovici  Pii,  quo  an.  838  mona- 
stcriiiin  Anisolx  reddil  imperator  AJalrico  Cenoina- 
ncnsi  cpiscopo ,  apud  Baltuiuin,  lib.  ni  Miscellan., 
pag.  90. 

B  Rataldus,  sivc  Rothadus  episcopus  Suessionensis 
inleifuit  quoque  deposilioni  Ebhonis  Bhcmcnsis, 
illumque  jiissu  impcraloris  duxil  in  abbatiani  Ful- 
deusein,  ui  narrat  Flodoardus,  in  ITistoria  Ecclesix 
Rhemensis,  lib.  n,  cap.  20.  Et  Ralaldum  ad  annos 
831,  837,  838  memorat  Eccar.lus,  Francix  orientalis 
tom.  II.  pag.  250,  209  cl  509. 

•''  Alliiilil  imperalor  l.ndoricus  Pius  ad  suam  de  so- 
lio  anno  1^53  nefande  faclam  dcturhationcm. 

1  De  Vcrcndario  sequcnlia  tradit  Fortunatus  Spre- 


1283  LLDOVICI  1  COGNOMEKTO  PII  *£S* 

Itilis  Ctiria.'  opiscopus  eausa  fidelitaiis  nobis  consor-  A  cus  divina  fa vente gratia  Komanorum  impcrator  Au- 
vatas  honoribus  propriis  privatus  exsilioquc  trusus     gnstus. 


consisterei,  praeceptuin  quoddam  domini  et  genitoris 
nostri  Caroli  serenissimi  imperatoris,  per  quod  eidem 
ecclesiae  quasdam  res  proprielatis  suae  solemni  do- 
naiione  contulerat,  perditum  ct  ajure  ejusdcm  cc- 
clesiae  penitus  abstraclum  fuisse.  Scd  quoniam  nostri 
causa  momoratum  episcopum  cxsilio  deportatum 
constat,  et  eodem  inlcrstilio  memoratam  auclorila- 
lem  domini  el  genitoris  nostri  amissain  tandein 
div .i;a  nnser  joHia  nehis  pnstino  honcn  res?.itults; 
memoralo  quoque  cpiscopo  proprioe  eeclesi;e  reddito, 
quia  sine  imperi  ili  auctoritate  memoratas  res  quae 
sunt  in  pago  Elisacensc,  in  loco  qui  dicilur  Selezi- 
slaia  »,  capella  videlicet  ciini  omnibus  ad  sc  perli- 


Si  ioca  ilivino  ciiltui  mancipata  reformaverimtis, 
ct  qiuc  corrigenda  sunt  pia  intenlione  correxerimus, 
hoc  procul  diihio  ad  staiibilitatem  regni  nostriet  im- 
pcrii,  ei  ;ul  remuneralionem  oetemara  recipiendam, 
talia  facerc  non  dubitanius.  Quapropter  novcrit  om- 
niiiiu  nostrum  ctomnium  Qdetiura  Christtanorom  in- 
dustria,  qood  fratrcs  de  ecclesia  Glanderiensi,  quae 
in  honore  sanclae  Dci  genilricis  Mariae  el  sanctorum 
confessorum  Martini,  Digni,  Bodagisli,  atque  Lndo- 
nis  consecrala,  eonquerendo  adieruni  nostram  prae- 
scntiam,  diccntcs  ecclesiam  suam  spolialam  fuisse  a 
regibus  qui  anle  progenitorem  nostruin  Carolum 
Magnum  exsliterunt,  ilc  curiis  ct  viilis,  et  bcneliciis 


nentibus,  ci  in  Curia  civitate  tclonium  ab  itincran-  jj  a  Domino  Bodagislo  palre  beali  Arnulphi  Metensis 


libus  suh  Ormitate  juris  suae  ecclesiae  nullatenus 
poterat  detinerc,  petiverunt  noslram  similiter  celsi- 
tudinem  ut  super  cisdeni  rebus  nostrum  merereiur 
accipere  conscriptum  ,  per  quod  ,  absque  cujuslibct 

illicita  coulrarietaic  aut  inquieludine ,  cas  partes 
saepe  dicii  episcopii  in  posterum  possidere  ae  jure 
legitimo  disponerc  potuissct.  Quorum  ralionabilibus 
precibus  annuentes  ,  hos  noslrse  auctorilatis  apices 
meinoralo  cpiscopo  suisquc  per  lempora  labentia 
successoribus  ficri  ac  dari  decrevinnis,  pcr  quas 
pr.Tcipiinus  atquc  juheinus  ut  deinceps  sa'pedictae 
res  cum  omni  integritale ,  ct  tcloneus  de  oranibus 
ilinerantibus  aci  eeclesiam  dominae  sanctac  Mariae , 
rectorumque,  Clirislo  propitio,  illius  perennilcr  ma- 


episcopi  ccclesiae  Glanderiensi  collaiis,  et  quse  ipsi 
constrtictores  loci  beatus  Dignuset  Lndo,  a  tyrannis 
crudelilcr  ablata  fuissc.  Aurem  ergo  nosirae  ciemen- 
tioe  eisaccomraodantes,  cl  propter  illud  maxime  quia 
ad  imperium  pertinebat  ipsuni  crenohium,  consilium 
principum  imperii  supcr  hoc  qiiaesirimus,  qui  judi- 
cio  curise  cis  reddcndnm  essc  quod  injnste  eis  abla- 
lum  fuit;  quod  judicium  libenti  et  grato  animo  au- 
divimus.  Per  interventum  igitur  conthoralis  nosirae 
Gruingardis  reginse,  et  filiorum  noslrorum  Loiharii 
Cacsaris,  et  Pippini,  atque  Ludovici,  et  Angiiramni 
arcbicapellani  palalii,  ct  cpiscopi  Metensis  urbis,  e! 
principum  Curiae,  rcddimus  eis  curtem  quamdam 
Grundsial,  cum  ecclesia  et  dote  ejus,  ac  alias  duas 


neant,  et  quidquid  de  eis  jure  ecciesiaslico  agere  C  ecclesias  de  Mertenshein,  et  de  Vetiemberg,  el  dote 


voluerint,  liberam  in  omnibus  habcant  poteslatem, 
ucqiie  ullanv  calumniam,  aut  diminutioncm ,  sive 
delcntioncm  pro  ejusdem  domini  et  gcnitoris  nostri 
auctcritalis  amissionc  ullo  unquam  tempore  a  quo- 
quam  se  perpeli  pertimescant ,  qualenus  eos  pro 
riostra  noslrorumque  omnium  salute,  atque  iiuperii 
a  Deo  nobis  collati  stabililate  Domini  clcmentiam 
libcrius  exorare  delectct.  Et  ut  nostra  auctoritas  in- 
dissolubilcm  obtineat  lirmitatem,  de  annulo  nostro 
sublcr  eam  jussimus  sigillari. 

Data  vi  Idus  Januarii,  annn,  Christo  propilio,  22 
imperii  donini  Ludcvici  piissimi  Augusti,  indictione 
14.  Aclum  Francdvurl b,  in  Dei  nominc  feliciter. 
Amen. 

CCXIX. 

PRO   SIO.NASTER10   LONOOVILLANO. 

(Inuo  83C.) 

[D.  Calnict.,  Hisi.  Lothar.] 

In  nornine  sanctseet  individuae  Trinitalis,  Ludovi- 

cherus,  in  Rhctia,  lih.  m,  pag.98  :  «  Victori  episcopo 
Curiensi  suffectus  Verendarius  Ludovico  charissi- 

mus Episcopatu  ct  praefectura  a  filiis  Ludovici 

privalur Liher  auleui  faclus  imperalor  Verenda- 

rium  restituit,  ipsiquc  omnia  privilegia  in  Khaetia, 
idem  de  parochia  et  bonis  Selesladii  in  Alsatia  et 
aliis  confirmat,  i  etc.  Eauidem  Selestadii  traditionem 
ineuiorant  ad  annmn  835  Bucelinus,  in  Ilhelia  sacra 
et  profana  ,  pag.  175  ,  el  ad  annum  836  Tschudius, 
Gatlia:  comala:  lib.  i,  paii.  iv,  cap.  6,  pag.  233,  et 


earuni,  ct  sicut  genitor  nosier  ,  Carolus  scilicct,  ct 
nos  lenuimus,  sic  reddinms  eam  ex  inlegio  Deo  1 1 
sanctae  ejus  gcnitrici  Mariae,  et  beatis  confessoribus 
Chrisli  Martino,  Digno,  Bodagislo  alque  Undoni, 
cum  omnibus  appendiciis  stiis,  cum  horainibus  suis  ei 
mulieribus,  cum  redilibus,  cum  censu,  cum  agris  et 
molcndinis,  quacsiiis  ct  inquireiidis.niohilibuset  im- 
mobilibus,  exitibus,fonlibus,elillisomnibus  consue- 
tudinibus  quibtis  ca  usi  fuimus,  ipsis  fralribus  per 
auctoritatem  iinperialem  etjudiciura  principum  red- 
dimus.  Si  quis  autem  de  successoribus  nostris,  rcgi- 
bus  vel  imperaloribus,  vel  potcntes  aliqui,  vel  tyran- 
nus,  vel  malefactor,  ipsam  ctirtem  quam  reddimus, 
pcr  potentiam  vcl  violeutiain  ,  vcl  oceasionem  au- 
"  ferre,  vel  invadere,  vel  coinambire  [Forte,  concam- 
bire],  vel  in  precariara  dare,  vel  abalienare  tenta- 
verit,  vel  iropedierit,  sanctam  Mariam  scntiat  sihi 
adversalrieem,  el  in  omnibus  beali  confessores  Chri- 
sti  Mariinus  ,  Dignus,  Undo  atque  Bodagislus  sinl 
ejus  pervcrsilatis  inimici  etjudices.  Ilancergo  char- 

inter  monumenla  Helvetico-Tugiensia  D.  L.  B.  dc 
Zurlauben  manuscripla,  tom.  VI,  pag.  57,  et  Len, 
Helveliscbcs  Lexicon,  lom.  V,  pag.  204,  qui  mortem 
cjus  ad  5  Octobris  811  constiluit. 

■  Hodie  Schelesladt  Alsati;e  oppidum. 

k  Schuepflinus  male  legit :  Aquisqrani  palatto  regio, 
loco  Francofurt.  Addit  quoque :  Ilirminmarius  nota- 
rius  ad  viccm  tlugonis  recognovi,  quae  verba  non  le- 
guntur  in  autographo. 


1235  DIPLOMATA  ECCLESLISTICA. 

tam  videntibus  principibus   lotius  imperii,  fratribus  A 
ecclesue  Ganderiensis,  w  Sacrario  sancti  Pclri  con- 
servandam  et  nosiro  sigillo  jussimus  eam  msigniri. 

Signum  Ludovici  imperaloris  piissiini. 

Hubaldusad  vicem  Angelramni  archicapellani  suli- 
scripsi. 

Aclum  Vormatiae  Idus   Maii,  anno  Dominicae  in- 

carnationis  856,  indict.  7,  Ludovico  piissimo,  anno 

consecratiouis  ejus  8  ,   in  regno   Francorum   impe- 

rante. 

C.CXX. 

pr.O   MONASTEMO  IIOHENBURGENSI  ". 

(Anno  837.) 
[  Ex  transumpto  Vidimalo   anui  1585,  in  tabulario 

episcopali  Tabernensi  b,  apud  Crandidier,  Hisi.de 

CEglise  de  Strasbourg,  lom.  II,  pag.  205.  ] 

Ludovicus  Dei  gratia  Romanorum  imperalor  sem-  r> 
pcr  Augusius  a:l  perpetuae  rei  uiemoriam. 

Pium  esse  censemus  et  coiisoiuun  rationi  arbitra- 
niur,  ut  ea  quae  a  genitore  nostro  Carolo  piissimo 
impcralore  personis  ecelesiasticis  et  religiosi  status 
provide  sunt  eoncessa,  ne  alicujus  calumniae  patian- 
tur  incommoda,  confirmalionis  noslrac  robore  munia- 
mus.  Accedens  iuajestalis  nostrac  praesentiani  dile- 
clissiraa  conjux  noslra  Judith  semper  Augusta  el 
devoia  petivil  quasdam  litteras  et  privilegia  reiiovari 
lelicis  rccordationis  venerahilis  ducis  patris  sanclae 
Odiliae  virginis.  Ejtis  quoquo  pelitionem  libentis- 
sime  adimplenles,  hocnoslrae  auctoritatisct  immuni- 
tatis  praeceptuin  (ieri  jussimus,  et  dccerniimis  atque 
sancimus,  ut  monastcrium  cujus  vocabulum  est  llo- 
hcnburg,  cum  omniims  ad  se  perlineniibus  vel  aspi- 
cientibus,  in  nostra  defensione  consislant,  sicut  sub 
tuitiune  et  defensioiie  pali  is  nostri  permansisse  con- 
stat.  Ipse  quoque  princeps  honorosus ,  ortu  genero- 
sus,  mente  virtuosus,  devolione  gloriosus  dtix  Adel- 
ricus,  alio  nomine  Ethicus  ,  suse  aninise  consulens 
saluti  ad  vacandum  Dco  lociim  raagis  ab  hominibus 
sequesiratum,  pr&falum  mouiem  llohcnbuig  elegit 
habitaculuin,  non  vallcm,  ibiqne  ad  serviendum  Deo 


l-28o 
cl.uistruin  feiiiinaruin  sivc  dominaruin,  ibique  pe- 
renniter  permanentium  ,  instiluit  et  construxit  in 
omni  honore  et  dccenlia,  sicut  decuit.mente  elpie- 
late  tradcns  eis  omnem  dignilatem,  dominium,prin- 
cipatum  cura  omni  jure  ad  hujusmodi  pertinentem , 
cl  dotando  resignavil  altari  beata;  virginis  Maria^ 
ibidem  omnia  bona  imraobilia  et  alia  quae  liabuit, 
specialitcr  Ehenhcim  Supciius  c,  Rodesbeim  d,  cura 
quindccim  villis,  quas  voluit  sub potestate  pracdicla- 
ruiii  domiuarum  tempore  pcrpetuo  perrcanere.  Com- 
mendavit  ecclesiam  praedictae  \  illa;  &ua:  sanctae  Odi- 
li;e,  pr.tdietum  claustrum  sive  collegium  Hobcnburg 
cum  omni  jure  ct  attineniia,  bonis  et  cum  aliis  supe- 
rius  expressis  pro  utilitate  dictarum  doniinanuu  , 
sicut  fecit  et  lideliler  donavit.  Tradidit  ctiam  praeJi- 
cla;  filia;  suae  et  ejtis  posteris  jure  perpeluo  possi- 
demiam  jtirisdiciionem  in  curia  dominicali  supcriori 
Ehenheim,  et  causas  judiciarto  more  audiendas  ct 
discutiendas,  cum  ccclesia  in  eadem  cttria  sila,  ejus- 
dem  ecclesiae  jns  palronatus  e,  ae  jura  ad  diciam 
ecclesiara  pertinentia  cuui  oinni  jure  el  liberlate  re- 
signavit.  Ilis  el  pluribus  aliis  a  pracdiclo  duce  per- 
aclis,  et  post  ejus  inorleni  iniilto  lempore  ct  annis 
elapsis  pluribtis.  sancla  OJilia  virgo  propterloci  apti- 
tudinem  inferius  clauslrum  r  in  valle  construxit , 
quodcumdignitate.jure  et  pielateabbatissaeetcaeteris 
dominabus  in  Hohcnburg  iti  nullo penitus  derogaret. 
Et  sciendum  esi  quod  sancta  Odilia  et  posterae  ejtis 
abbalissa?  quam  plures  eam  sequentes  in  Hohenhiirg 
plurihus  annis  el  multo  tcmpore  quaelibet  sola  post 
dicti  claustri  consuinmattonem  ambo  claustra  fiJcli- 
tcr  guhernabal  et  prociirahnt.  Et  h;cc  probantel  af- 
lirmant  quod  eaJcin  jura  ct  polestalcs,  dignitates, 
principalus  et  Jomini.i  a  palre  sanctse  Olilia;  sa-pe 
dicto  ciaustro  in  Hohcnburg  tradita  permaneant  ct 
debcanl  inviolahiliter  permaiiere.  Et  h,TC  sunt  bona 
et  nomina  villarum  qu;e  praedictus  dux  donavit  et 
contulit  ecclesiac  inHohenhurg  :  Brunstatt  *,  Hfurt1', 
Hemmersdorf  >,  Limmiswiler  i,  Hirsingen  k,  Karol- 


a  Stylus  et  formule,  Ludovico  Pio  inconsuct.e  , 
diploma  hoc  multum  suspectum,  si  uon  falsum  om- 
niuo,  arguunt. 

*>  Vidimatum  hoe  diploma  reperitnr  in  cbarta  ju- 
diciali  mcmbranacea  anni  1487  tabularii  Tabernen- 
sis,  qn.e  pro  tilulo  babct  iuscripiioneni  :  Acla  und 
llundtumj  zwischen  dem  Ciosler  Hohenburg,  und  dcu 
von  Moersberg.  Vidimalmn  ibi  dicilur  die  4  0ctobris 
l3S."ia  nolario  pulJico.  llluJ  jam  retulerunt  Diony- 
sius  Albrecbt ,  Histori  von  Hohenburg ,  inter  prob. 
p.tg.  10,  et  Schccpflinus,  Alsat.  diplom.,  tom.  I.pag. 
100,  qui  illttd  mciito  inter  diplomata  inlerpoiata 
roinmemorat :  ambo  veroincorrectum  edidcre.  Ejus- 
dcm  diei  et  anni  cxslat  cliarta  imniiiuilalis  aiillien- 
tica  LudoviciPii,  quam  damusiafra,  nuin.  sequenli. 

c  HoJie  Oberelienlieim,  impetialium  Alsatia;  civi- 
tatum  soxta,  ad  montis  Hohenburg  radices  sita,  sie 
tlicit  ab  Ebno  intcrfltiente.  lioc  oppidum  munilicen- 
lia  Adalrici  ducis  ad  abbatiam  llobcnburgensem 
pervcnit,  tolumque  oliin  ad  abbatiam  eamdem  per- 
tinuit,  tlonec  sxculo  duodecimo  ab  imperatoribus 
illi  fuerit  ablatnm. 

d  Hodic  Itosheim,  inier  imperiales  civitatesordine 
septima,  uuius  leuere  spatio  tlistaus  ab  Oberehenhe- 
uiio,  cum  quo  eamdeni  soitcm  sacculo  xn  est  exper- 


la.  Ctiriam  dominicalem  dictam  Gulerthausen  ctim 
quibusdam  immunilatis  juribus  ex  antiquo  dominio 
Roshemii  retinuit  abbatia  Hohenburgensis,  a  qua  a.l 

cpiscopum  Aigcntinenscm  pervenit. 

e  Hoc  jus  patronatus  hodie  exercct  episcopus  Ar- 
gciitinensisbonorum  llobenbiirgensiumpossessor.  Ec- 
S)  clesia  Je  qua  hic  lit  mentio,  esl  in  medio  nrbis  01  e- 
rehnhcim  sita  prope  curiam  senatoriam.  Olim  eral 
ecclesia  malrix  :  vocatur  hodic  Ctippet-Kirch,  deJi- 
caia  beatse  Marioc. 

f  Nidermnnster  diclum. 

K  Iiiunstiitt,  Sundgoviae  vicus  prope  Mulhusitun  , 
inter  possessiones  inferioris  monasleni  uommalus  in 
teslamento  sanctas  OJili;e. 

'■  Vicus  supra  Mulhusium,  sinistrac  Elli  rip:c  im- 
positos. 

'  Hotlie  lleimersdorf,  vicus  propc  Pbicrretum.  A 
curia  in  Ai  lisbeim  inferiori  monaslerio  assignata  pe- 
peiidisse  Heimersdorl'  teslaliir  teslamcntum  Odilia- 
num. 

i   Luemscheweiler  iu  Sundgovia. 

k  Hirschingen  in  Sundgnvia  intcr  Pliirretum  et 
Alikiicbiuni  situs,  appendictum  curiae  Ailisbeimeu- 


IJS7 
tlesp  ich 


LliDOVICi  I  COGNOMENTO  II)  1285 

Reiningeni,  Kiramenheim  c ,  Gundolfs- A  nini  constat  essc  dcdicatum,  tuitionis  immunitatis- 


lieim  '' ,  Regcshcira  e,  Rulcchescheim ',  Baltcrs- 
heim  K,  Helwilcr  >> .  Omncs  homincs  a<l  ecclesiam  Ho- 
henburg  perlincntes,  sive  longe,  sive  propc  inancn- 
tes  debcnt  dare  ecelesuc ,  quod  vulgariter  dicilur 
Val  ■,  etcensum  dc  corporc  sno;  exceptis  ministe- 
rialibus,  ijui  tenentur  defendere  honorrm  et  liberta 
tem  ecclesioe.  Nos  vero  ad  utilitatem  ei  profectum 
pnedicti  claustri  Hohenburg  pcragendum,  quatenus 
ancillas  Dci  inibi  I)co  famulanles  pro  nobis  eadem- 
qne  conjuge  nostra  ac  prolc,  loliusquc  imperii  divi- 
nilns  nobis  collati  stabilitate  et  pace,  Dei  immensam 
clemenliam  jugiier  exorare  deleclct;  ot  h.vc  no- 
stras  auctorilalis  inviolabilem  el  inconfusam  obti- 
ncat  Grmitatem,  manu  nostrapropria  subscripsimus, 


que  gratia  fieri  jusscrat,  pctivitque  ul  eam  more 
consueto  rcnovari,  prscscriptoque  monastcrio  tribui 
juberemus.  Ejus  quoquc  pctitioncm  libentissime  ad- 
implcntes,  lioc  nostrse  auctoritatis  ct  immunitatis 
praeccplum  lieri  jussimus,  per  quod  dccernimus  at- 
que  sancimus  ut  memoraium  monasterium  cum 
omnibus  ad  se  pertinenlibus  vel  aspicieniibus  in 
nostra  defensione  alque  immunitatis  luitione  con- 
sistat,  nullusque  judex  publicus,  nec  quislibet  ex 
judiciaria  potestate,  aut  etiam  alia  major  minorve 
pcrsona  in  ecclesias,  aut  lcca,  vc!  agros,  seu  reii- 
qnas  possessioncs,  quas  modcrno  lemporc  in  qi:i- 
buslibcl  pagis  vel  lerritoriis  iu  traditionem  imperii 
nostri  juste  ct  legaliter  possidet,  vel  ea  qux  dein- 


confirmavimus  et  sigilli  nostri  appensione  assignari  B  ccps  jure  ipsius  voluerit  divina  pictas  augeri ,   ad 


jussimus. 

Datum  in  palalio  noslro,   anno  Domini   octuage- 
simoi ,  tricesimo  septimo,  indictioncdccima,seplima 
IJus  Mariii,  regnorum  nostrorum  anno  duodecimo. 
CCXXI. 

CRO     AHBATIA    IIOIIENBERCENSI. 

(Anno  837.) 
lEx  veleri  ssccuii  noni  apograpbo  raembranaceo  in 
tabulario  episcopali  Taberncnsi  k,  apml  Grandi- 
dier,  ibid.] 

tn  nomine  Domini  Pei  rt  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christl,  Ludovicus,  divina  rcpropitianle  '  clemcntia, 
iinperalor  Auguslus. 

Cum  locis  Deo  dicatis  in  qiiibuscunqne  indiguorint 


causas  judiciario  more  audiendas  vel  discuiieudas, 
vcl  paralas  faciendas,  aut  fidcjiissores  lollendos, 
aul  homines  ipsius  lam  ingennos  quam  et  servos,  et 
super  lerram  ipsius  eommanenles  injuste  distrin- 
gendos,  vel  freda  exigenda,  nec  ullas  redhibitiones, 
aut  illicitas  occasioues  °  requirendas,  nostris  nec 
futuris  lcmporibus  ingredi  audeal,  nec  ca  qux  supra 
meniorata  sunt  pcnitus  exigere  prxsumat.  Sed  rc- 
mota  tolius  judiciariae  potestatis  aique  pravorum 
liominum  inquieludine ,  idem  nionasterium  cum 
omnibus  rcbus  cl  raancipiis  ad  se  periincntibus, 
sieut  dicium  cst,  sub  nostra  imperiali  protectiono 
et  iiumunitaiis  defensione  semper  quietum  consistat. 
Quidquid  autera  de  eisdein   rebus  jus  fisci  exigerc 


consulere  salagimus,  ejtis  gratiam  eiijus  araorc  id  C  poteral,  lolum  nos  in  nostra  clcemosyna  cidem  con- 


p.oscimur  eflicere  abundantius  promereri  conlidimus. 
I  lcirco  notum  lieri  volumus  omnium  fidclinm  sanctac 
Dei  Ecclesi.T.  nostrorumque,  iam  prxsenlium  quara 
c.t  fiilttrorum,  iuduslrire,  quia  dilectissiiua  conjux 
nostra  Judith  m  semper  Augusta  offerri  fecit  obluti- 
bus  majcslatis  noslrae  quamdam  aucioiiiaiis  prae- 
ceptioncm  quam  domnus  cl  genitor  noster  Carolus 
piissimus  imperator  "  ciga  monasterium  cujus  voca- 
buliini  esl  Ilohciiburg,  quc)  in  honore  genitrieis 
I».  N.  Jesti  Chrisli  cl bcati  Peiri  principis  apostolo- 

■  Karstbach  propo  Allkirchium. 

b  Reiningen,  in  Mulhusio  leucae  spatio  distans. 

c  Kunheim  in  ballivatn  Kochcrsbergensi,  pertinens 
a  I  episcopum  Argenlinenscm. 

J  Gundelsheim  prope  Rufacum. 

«  Rexheim  prope  Ensishemium. 

'  Rurelsheim,  non  procul  ab  Ensishemio 

*  Battersheim,  etiam  in  vicinia  Ensishemii. 

h  Vicus  ignotus  ,  nisi  forsiljn  Geriweiter  prope 
Barr  ab  amanuensi  male  scriptiis,  qui  memoratiir 
in  testamenlo  sanrUe  Odilix. 

'  Vat,  sive  Fall-Zins,  vox  medii  xvi,  erant  cen- 
sus  quolibet  anno  in  certa  die  praestandi  sub  poena 
caducitalis  fundi.  Haltuw,,  in  Glossario  Gennan., 
pnrj.  -122. 

i  Legendnm  octingcntesimo.  At  ctim  anno  Cbristi 
837  non  quadrantnec  irnliclio  dccima,  quse  occurril 
annis  817  el  852,  nec  annus  duo .lccimus  Ludoviei 
Pii,  qui  fuit825.  Anno  857  concurrelial  indictio  15. 

k  Aiitogiaphum  non  evstat :  apographuin  vero  sae- 
eulo  nono  vel  salleni  deciiuo  cxaratuni  fuissc  eon- 
siat  ex  litierarum  dttclu  ct  niembran.e  velustate  : 
auiogrjpbura  vero  dici  non  potest.  cum  nullse  rema- 


cessimus  monaslerio,  sicut  donmura  ct  genitorem 
nostrum  fecisse  consiat  ad  uiililatem  et  profcctum 
ipsins  peragendum,  quatcnus  ancillas  Dei  lnibi  Deo 
famulantes  pro  nobis,  cademquc  conjuge  nostra  ac 
proie  p,  loliusque  imperii  divinilus  nobis  collati  sta- 
bilitatc  et  pace  Dei  immensam  clemenliam  jugiter 
exorare  delectet.  Et  ut  h;cc  nostra  auctoritas  invio- 
I.tbiiem  et  mconvulsam  obiineat  firmitatem,  manu 
propria  subter  cam  Grmavimus,  et  annuli  nostri  iin- 
pressionc  assignari  jussimus. 

neant  exslanlis  olim  sigiUi  nola\  Une  picce  qui  se 
dil  sccltie,  aiunt  auclorcs  Galiici  Nov.ne  Diploma- 
tirx,  tom.  VI,  png.  355,  el  i/ni  ne  monlre  nnl  vesligr 
de  seeau,  nest  ordinairement  quune  copic.  Diploma 
retuierunt,  seJ  viiiose,  Gallia  Chrisliana,  toin.  V, 
1  pag.  ib.3,  ct  Schrrpflinus,  Alsal.  diplora.  lom.  I, 
pag.  78. 

1  Ludovieus  Pius  ab  anno  85i,  quo  post  exaueto- 
rationeni  stiam  in  solitim  fuit  restilulus,  consuetam 
forrnulam  relinuit,  sed  Ioco  vocis  ordinante,  seu 
propitianle  usus  esl  repropuianle,  quia  in  restilu- 
tionc  itcrum  propitium  cxpertus  est  Dcum,  qucra 
primoc  evectionis  atictorem  agnoscebat. 

m  Ludovicus,  mortua  Irmengarde  regina,  uxorcm 
anno  819  duxil  Judith,  liliam  Welphi  comitis,  de  qua 
multa  habcnt  illius  tcmporis  annales. 

"  Periit  diploma  allegatum  Caroli  Magni. 

0  I.l  est  praeslalioncs,  qu:e  propler  occasiones 
bellorum  vel  aliarum  nccessitalum  imponebanlur. 
Ducange,  in  Glossario,  lom.  IV,  pag.  1511. 

r  1  I  est,  p.o  Carolo  dicto  Calvo,  quein  Ludovictis 
Pius  anno  822  habuit  ex  uxorc  sua  Jtiditb,  qucnique 
auno  858  Neustiue  rcgem  pater  coronavit. 


1-289 


Dl  1'LOM A  TA  r.c.(  ;lesia  stic  a  . 


I-290 


Daia  vn  lilus  Maitii,  anno,  Ciiristo  propiiio,  91  A  lant,  et  ncino  in  lioc  refragando  lemeiila'.era  adhi- 


imperii  domni  Lndovici  piissinii  Augusti,  iudiclione 
15.  Actum  Aipiisgraiii  palaiio  regio,  in  Dei  nomine 
feliciler.  Amen  a. 

CCXXII. 

PRO   MONASTER10  PiONANTULANO  . 

(Anno  837.) 
Lolharii  I  Augusli  diploma,  per  quod  pracipit  ut  is 

tamummodo  monasterio  Nunantutuno  preesil  quem 

tx  sua  cungrcgatiunc  monachi  elegerinl. 
iApud    Muratori  ,    Antiquitates    llatica? ,    tom.    VI, 
pag.  508.] 

In  noininc  Domini  noslri  Jesu  Chrisli  Dci  xlerni, 
Lotbarius,  divina  ordinante  providenlia,  imperalor 
Ailguslus. 

Oportet  gloriu  imperiali  prxlalos  tanto  studiosius 


lieat,  quatenus  noslro  studio  omni  piocurala  quie- 
tudine  pro  nobis  ac  stabilitate  eulminis  nostri,  seu 
salvatione  conjugis  ac  prolis,  atque  in  sinum  sanclx 
matris  nostra?  calholicx  Ecclesix  quiescentium  pro- 
tectione  seu  defensione  attentius  exorare  Domini 
miscricordiam  eadera  delectetur  congregatio.  Et  ut 
hoc  nostrx  concessionis  munus  a  nostris  successo- 
vibus  verius  credatur ,  et  a  fidelibus  diligenlius 
conservelur,  raami  propria  subter  lirmavimus,  ei 
annuli  nostri  irapressionc  snhter  assignaii  jnssimus. 

Signum  Lotharii  gloriosissimi  \ugiisti. 

Druclemirus  subdiaconus  atque  notarius,  ad  vi- 
cem  Egilmari  recognovi  et  subscripsi. 

Dataui  iNonas  Februarias.anno,  Chiislo  propitio. 


divinarum  assequi  obsequiorum  cumulo,  quanto  per  -B  imperii    domni    Lotharii    imperatoris    18,    indi- 
fectius  opulenlia  altitonanlis  sal  aposlolicis  docu-      ctione  lo. 


inenlis  sibi  cxcellenliorem  deinonstratam  viara  ,  ul 
illios  raisericordia  prxsentium  cumulentur  felicita- 
les,  ct  inenarrabili  pietale  feliciler  xlernorum  coro- 
nenliir  sine  line  manenlium  gaudiorum,  cujus  araorc 
utililatem  decertare  et  salvationcm  procurare  sub- 
ditorum.  Igilur  cunctorum  tideliuui  sanclaeque  Dei 
Ecclesix  nostrorumque,  prxsentium  et  fulurorura  , 
cognoscal  solcrlia,  quia  dura  nos  amore  sacratissi- 
m*  genitricis  Dei  et  Doraini  nostri  Jesn  Christi 
Marix  perpetux  virginis,  et  sauctissimi  confessoris 
Christi  Silveslri ,  ac  desiderio  sanctx  congregatio- 
nis  in  eorura  comobio  divina  railitatione  dedicaUe 
causa  orationis  raonaslcrium  adissemus  Nonanlulx, 


Actura  Nonantula,  in  Dei  nomine  feliciler.  Anicn. 
CCXXHI. 

NOTITIA   DE    MONASTERIO   S.    CARILEPKI. 

ln  generati  synodo  in  Carisiaco  patatio  regio  (acla 
ab  Aldr.co  episcopo  per  judicinm  episcoporum  ac- 
cepta,  sicut  in  ea  continetur  inserlum. 
(Anno  858.) 
[Baluz.,  Miscelt.,  tom.  I,  pag.  109.J 
Cuni  in  iioraine  Domini  Dei  et  Salvaloris  nostri 
Jesu  Christi  domnus  Ludovicus  imperator  anno  in- 
carnationis  Dominicx  858  ad  univcrsorum  causas 
audiendas  vel  recta  judicia  terminanda  in  Carisiaco 
palalio  publice  resedisset,  et  conventum  geueralem 


tantamque  dcvolionera  divino  munere  ibidem  m  di-  C  totius  populi  una  cum  Pipino  et  Carolo  filiis  suis, 

gloriosis  videlicet  regibus,  et  synodum  episcoporum 
et  reliquorum  sacerdotum  ibidem  generaliter  ad  ec- 
clcsiaslica  sivc  mundana  ncgotia  tractanda  nec  noti 
et  ad  utilitatem  sauclx  Dei  Ecclesix  fulciendam 
coadunatum  haberet,  ibique  venicntcs  monachi  tle 
monasterio  Anisolx,  in  quo  sanctus  Caiilephus  cor- 
pore  requiescit,  ante  prxdielum  domnum  Ludovi- 
cnm  imperatorem  amplius  quam  viginti  una  cuui 
Sigemundo,  qui  dudum  eoruin  abbas  fuerat ,  qui  st: 
injuste  reclamaverunt  dc  eorura  monasterio  ejectos 
esse,  quorum  causara  domnus  imperator  in  gene- 
rali  convenlu  ibidem  habito  diligenter  discutere  et 
enucleatim  inquirere  prxcepit.  Cum  autem  in  con 
speclu   episcoporum  ei  ahbatum  et  reliquorum  sa- 


viuis  cognovlsseraus,  ut  eorum  oraliones  profuturas 
ad  regni  stabilitatera  et  noslrara  pcrpetuam  fclirita- 
tem  indubilanter  judicaremus  :  placuit  divino  spi- 
rante  suffragio  ad  exhortandum,  et  quietudinera 
bonilatis  ibidera  nostra  auctoiilate  tale  conferre 
munus,  ut  anni  curriculum  per  succcssioncs  lempo- 
rum  concordia  ibidcm  Deo  servienlium  raonacho- 
rum  t\  eadera  congregalione  talis  eligalur  abbas  , 
qui  sccuudum  regulam  sancti  Benedicti  tanta  con- 
grcgalione  prudenter  regere  valeal,  et  salvationem 
animaruiii  ,  seu  ulililatem  et  Ecclesix,  principis 
constitutionc  procuret,  ct  nullo  in  temporc  alicui 
coramittatur,  nisieorum  eleclioneetconsensu,nostra 
et  successorura  noslroruiu  ordinaiione  e.v  eadem 


seiuper  congregatione  babeaul  pastorera,  aniraarum-  "  cendolum  se  pro  prxdicta  causa  advcnientcs  recla- 

marent,  interrogatum  est  Aldrico  corum  el  Ceno- 
manicx  parochix  episcopo  et  ejusdem  raonasterii 
abbati  si  eos  ejecisset  ex  eorum  raonasterio,  aul  a 
quo  cjecli  laliter  vaganles  discurrerent,  relicto  lcco 
in  quo  sxculo  renuntiaverunt,  in  quo  eiiara  eccle- 
siasticis  vel  sxcuhribus  negoiiis  diebus  vitx  eorum 
permancre  deberent.  Qui  respondcns  ait :  Nec  e^o 
ejeci  eos,  nec  scivi  eos  ejectos  esse.  Tunc  allala  esl 
coram  rege  et  optimatibus  ejus  tradilio  sancii  Can- 
lephi,  quam  fecit  sancto  Innocenli  episcopo  per  li- 
graphis  deprehenditur  :  unde  non  mirum  qnod  etiam 
m  apographis  desini.  Daria  exempla  prostant  quin- 
quagihta  tria  inter  2i5  q.ix  retulit  Bouquetus.  Lu- 
dovici  Pij  iliplomata. 


queecrum  providum  prudentemque  rectorem.  Unde 
pro  firmilatis  gratia  hoc  nostrx  aucloritatis  prxce- 
plum  circa  eumdem  sanclum  locum  iieri  decrevi- 
mus,  pcr  quod  nostros  successores  deposcimus,  ut 
sicuii  ipsi  sua  pia  facta  a  suis  conservari  volunt,  ita 
pro  Dei  amore  et  sanclorum  reverentia  hanc  no- 
slram  concessionem  perpetue  conservent ;  nostris- 
que  fidelibus  expresse  prxcipimus  firmiterquc  man- 
surum  constituimus,  ut  sicuti  supra  a  nobis  ibidem 
concessum  est,  rate  illibateque  mansurum  permit- 

•  Quxdam  exstare  diplomata  ,  in  quibus  tum  Lu- 
dovici,  tura  nolarii  et  canccllarii  subscriptiones  omit- 
tuntur,  amiolat  Bouquettis,  in  Scriptoribus  Rer. 
Callicar.  tom.  VI,  pag.  450,  quod  cl  i:i  ipsis  auto- 

PiTROI .    CIV. 


41 


12-91 


LlibOVlCI  1  COGNOMENTO  Pll 


ii  -2 


(('1111.1111  ct  consensum  Childeberli  rcgis,  et  aliae  A  scoporum "qui  in  unaquaque  civilate  sunt  secundum 


iiiultae  aiictoritaics  quas  enumerare  longuiu  esl,  tle 
quibus  ssepedictus  pontifex  coram  omuibus  in  eo- 
ilein  concilio  consistcnlibus  liabuit  suos  lest.-s,  tam 
saccrtloles  qiiam  et  veridicos  laicos  nobiles  ct  bonos 
et  legitimos  sufflcienter ,  qui  eadcm  instrumcnta 
charlarum  approbaverunt :  et  ea  infra  legitimos  an- 
nos  canonice  ct  legilms  vestita  vidcruni,  et  plenitcr 
.iU[iie  legibus  testificabantur  plus  pcr  justitiam  et 
legem  canonicam  et  mundanam  praediclum  Anisoke 
monaslerium  cum  omnibus  ad  se  pertinentibus  ad 
jus  Cenomanicae  matris  ccclcsicc  pertinere  quam 
aliubi,  aut  fiscus  dominicus  aut  proprium  dnmini 
imperaloris  aut  alicujus  hominis  esse  delierc.  Scd 
nullus  invcntus  cst  qui  contra  haee  aliquid  iliceie 


sanctorumPalrum  traditiones  potestale  permaneant, 

neque  per  contuinaciani  ab  episcopo  suo  dissiliaul. 
Qui  vcro  audent  evertere  hujusmodi  formam  quo- 
cunque  modo,  nec  proprio  subjiciuiitur  episcopo,  si 
quidem  clerici  sunt,  canonnm  correplionibus  sul>j:»- 
cebunt ;  si  vero  laici  vel  monachi  fuerint,  commu- 
nione  priventur.  >  Perlccla  aulem  liac  scntentia, 
iterum  inlerrogati  sunt  si  adhuc  essent  ita  in'»bc- 
diciiies  ut  prius.  Uti  vero  in  cadem  perliuacia  pcr- 
manentes,  tunc  judicio  omnium  episcoporum  et  uui- 
versalis  sancli  concilii  secundum  hanc  sentenliam 
ab  oranibus  episcopis  et  reliquis  sacerdotibus  ex- 
clusi  smii  ab  oiimi  saccrdolali  catalogo  et  comnm- 
nione,   ct  extorres,  si  irrevocabiles  persislerent,  a 


aufprobare  voluissct.  Tunc  praefalus  domnus  Drogo  >>  catholica  Ecclesia  facti  sunt.  Tunc  ergo  ab  omnibus 

archiepiscopus  ct  scnior  capellanus  et  caetcri  qui 

pra?terito  temporc  Aquisgrani  palatio  fuerunt  quando 

haec  ratio  ventilata  estct  ad  liquiduro  perscrutata  ca- 

noiiicequectlegibusdefinila,  rcspondcntcs  dixcruni: 

Non  est  necesse  bacc  modo  ileruin  per  oinnia  renio- 

vere  neque  singula  rctractare,  quia  scimus  te  cano- 

nice  et  lcgibus  mcmoratum  monasteriuni   babere 

conquisitum  ct  evindicatum  :  sed  dc  istis  monachis, 

qui  modo  se  reclamant  cjeclos  esse  dc  corum  mo- 

nasterio,   quod  doinnus  imperator   nobis  iiiquirere 

praccepit,  modo  agendum  est.  Sed  postquam  per- 

scrulalum  est  pr;escriptos   monachos  nullius  cje- 

clione,  ncc  aliqua   indigenlia,  nec  culpa  aut  facto 

praedicli  Aldrici  episcopi  exisse  ab  corum  monaste- 


cpiscopis ct  reliquis  Dei  servis  si ve  a  generali  convenlu 
judicatum  est  ut  recipcrel  prsefatus  Aldricus  epi- 
scopus  suos  monachos,  et  faceret  ex  eis  quidquid 
ei  libitum  fuerit,  et  aliqui  ei  pcr  manus  a  sancto 
concilio  redditi  sunt.  Et.  judicatum  est  ei  ab  uni- 
versa  sancla  synodo  quod  legibus  evindicatam  ha- 
bebat  suara  causain  et  praefatum  monasierium 
cum  omnibus  ad  sc  pertinentibus  canonice  et  iegi- 
bus  conquisituro,  el  ecclesiae  sibi  commissae  fuiuris 
temporibus  suisque  successoribus  lucratum,  ctquid- 
quid  inde  ecclcsiastico  ordine  facere  et  disponere 
Domino  annuente  decrevcrit,  liberam  in  omnibus 
babeat  potcstatem  faciendi.  Idcirco  neccsse  fuit  ut 
praefatus  episcopus  et  minislri  sroie  sedis  ecclesise 


rio,  scd  eoruin  libitu  et  contumacia  boc  eos  perpe-  C  hoc  evindicatum  vel  hanc  notiliam  consilio  et  judi- 


irasse,  ct  ut  jam  liiclum  monasterium  praediclo  epi 
sc  po  auferrenl  et  a  jure  sux  sedis  ecclesiic  quo 
quo  mo  !o  pottiisseiil  sublraberent  vcl  alienarent  si- 
bique  evindicarent,  tunceis  proeceplum  est  ul  rever- 
terentur  ad  eorum  monasterium  quo  renuntiave- 
runl,  ibiquc  jejuniis  et  orationibus  iusislereut  et 
Doioino  rcgulariter  militarent.  llli  vero  contra  slo- 
machando  respouderunt.atque  illuc  rcvcrti  nolle  dixe- 
runt.  Tunc  videnlcs  eos  oiiines  cpiscopi  ct  reliqni 
sacerdotes  lante  stullitiae  csscct  taliterdomno  impe- 
ralori  cl  oroni  sancl33  synodo,  atquc  eoruin  proprio 
episcopo  inobedientcs  existerc  eorumque  jussionibus 
et  piis  ac  justis  consiliis  resistere,  prxcepcrunt  af- 
ferre  regulam  sancti  Benedicti  et  in  conspectu  om 


cio  omnium  ad  praedictain  synodum  convcnientiuin 
episcoporum  ct  reliquorum  sacerdoluin  acciperent ; 
ut  si  post  hunc  diem,  quod  fieri  minime  credirous . 
de  bac  causa  aliqua  causatio  vcl  repetitio  vei  qu.c- 
dam  calumnia  insliganlibusmalevolis hominibus  oria 
fuerit,  eoram  omnibus  hoec  notitia  vel  evindicalio 
declarata  appareat,  ut  quod  rcpelii.  evindicare  non 
valeal,  sed  prajsens  conscriplio  omni  lcmporc  vcl 
notilia  lirma  ci  slabilis  pcrmaneat.  His  praesentibus 
actup.i  fuit.  Drogo  arcbiepiscopus  et  senior  capella- 
nus  subscripsil.  Aulcarius  archiepiscopus  subscri- 
psit.  Agobardus  archiepiscopus  subscripsit.  Ber- 
nardus  archicpiscopus  subscripsit.  Berncgarius 
[Bartholomaeus]  Narbonensis  archiepiscopus  sub- 


sententias  cjus  Iegcre,  quibus  in  omnibus  D  scriisil.    Agiulfus  Biluricrc    urbis   archiepiscopus 

subscripsit.  Notbo  Arelatensis  arcbiepiscopus  sub- 
scripsit.  Abladus  Genevensis  episcopus  subscnpsit. 
llarinbcrtus  Bajocensis  episcopus  subscripsit.  Fre- 
culfus  Lexoviensis  episcopus  subscripsit.  Theodori- 
cus  Cameraccnsis  episcopus  subscripsit.  Erardus 
Tungrcnsis  cpiscopus  subscripsit.  Bagenarius  Am- 
possunl,"  ferro  abscindi  necesse  est.  Et      bianensis  episcopus  subscripsit.  Eccardus  Novioroa- 


repugnabant,  ct  ad  ullimum  de  humilitalis  gra- 
dibus  scntentiam  legcre  jusserunt ,  de  quibus 
cis  nullmn  tcnere  visum  est,  sed  magis  propriis 
voluntatibus  inservire  et  eorum  libido  inservire  ct 
insislcre.  Quain  regulam  tunc  considerantes  dixc- 
iunt,  quoniam  ca  quae  levi  et  blando  medicamme 


pneceperu;it  affcrre  canoncs,  e  quibus  in  prxscn- 
lia  omnium  in  plenaria  synoilo  ivlecia  est  senieniia 
concilii  Cbalcedoncnsis  de  clcricis  qui  prssunt  plo- 
cbiis  vcl  monasteriis,  capitulum  8  continens  bxc  : 
<  Clcrici  qui  praficiuntur  ptocliiis,  vel  qui  ordinan- 
tur  iii  monasteriiset  basilicis  marlvrnm,  siib.cpi- 


ensis  cpiscopus  subscripsit.  Ebroinus  Pictavicnsis 
episcopus  subscripsit.  Gundacber  Limoticincnsis 
cpiscopus  subscripsit.  ionas  Aurclianensis  urbisepi- 
scopus  subscripsit.  Moduinus  Osludunensis  episco- 
pus  subscripsit.  Hcribaldus  Altisiodorensis  episc.n- 
p:is  snbscrinsit.  Adalbertns  Tricacensis  qiiscnpus 


t-2<>3  DIPLOMATA 

subscripsil.  Dodo  Andegavensis  episcopus  subscri- 
psil.  Herchenradus  Parisiacx  nrbis  cpiscopus  sub- 
scripsil.  Humberlus  humilis  cpiscopus  suhscripsit. 
Fulcariiis  bumilis  episcopus  snbscripsit.  Godofredus 
Senlilensis  episcopus  subscripsit.  Favvo  Cavilonen- 
sis  episcopus  subscripsit.  Hildi  Virduneusis  cpisco- 
p'.is  subscripsit.  Lupus  Cadolonensis  episcopus  sub- 
scripsit.  Slcphanus  humilis  episcopus  subscripsit. 
Walafridusdiaconus  rogatusreeoguovi  etsubscrfpsi. 
Data  vin  Idus  Seplembris  anno,  Christo  propilio, 
impcrii  doinni  Ludovici  piissimi  Augusli  23,  indi- 
clionc  I.  Actum  Aquisgrani  pal.ilio  regio  in  Dei  no- 
inine  fclicilcr.  Amen. 

CCXXIV. 

PRO  ECCLESIA  CENOMAMC*  URBIS    ET  ALDKICO  EJUS  EPI- 

scoro. 

(Anno  838.) 

[Apud  Baluz.  ibid.] 

In  nomine  Domini  Dei  ct  Salvatoris  nostri  Jcsu 
Christi,  Ludovicus,  divina  rcpropitiante  clementia,  im- 
pcrator  Augiislus. 

Si  fidelium  nostrorum  justas  et  rationabiles  peti- 
tiones  ac  posliilationes,  quas  proutililateet  exactione 
sancUe  Dei  Ecclesix  cxposcunt,  ad  opiatum  effcctum 
perducimus,  non  solum  regiam  atque  imperialem 
consuetudiiiem  in  lioc  exercernus,  sed  eliam  eos  no- 
bis  promptiores,  ut  credimus,  atquedevotiorcs  faci- 
mus.  Idcirco  oinnibus  lidelibus  sanclx  Dei  Ecclesix 
et  nnstris,  prxsentibus  scilicet  et  futuris,  notuni  esse 
voluinus  quia  Bavo  vassalius  noster  nolis  innoluil 
quo.l  quamdam  villain  sitam  in  pago  Cenomanico 
noiuine  Tridentem  dejure  Cenomaniex  matris  eccle- 
six  per  nostrnm  beneficiuin  possideret,  de  qua  pcr 
singuios  annos  nouas  et  decimas  et  legilimos  census 
partibus  prxfatx  matris  etclesix  el  ejusdera  recto- 
ribus  pcrsolveret.  Qua  de  re  memoralus  Bavo  per- 
iracians  casum  fragilitatis  humanx,  ct  pavcscens  ul- 
timum  vucationis  diem,  timensque  ne  prxfala  villa 
aliquo  cupiditatis  sux  stimulo  vel  quolibel  ingenio 
a  jure  prxfatx  matris  ecclesix  alienata  fieret,  idco- 
quc  diVino  fervens  amore,  adiit  cleiuentiam  no- 
sliam,  suppliciter  deprecans  ut  meinoratam  villam 
uomine  Tridentem  cum  onmibus  ad  se  periineiiiibus 
parlibus  prxdiclx  Cenomanicx  matris  ecclesix  et 
Aldrico  ejiisdem  urbis  vcneiabili  pontiflci  prxsenla- 
litcr  nostra  imperiali  aucloritate  redderemus,  et 
hanc  redditionem  per  nostrum  prxceptum  futuris 
temporibus  lirmius  eidem  ccelesix  suisque  rectori- 
bus  possidendam  conlirmassemus.  Cujus  pelitionem 
ob  amorcm  Dei  et  revereiitiam  ejusilem  sancti  loci 
servorumque  Dei  inibi  famulantiiim  libenter  auiiivi- 
mus,  el  deprecaliouem  ac  iiium  desiderium  ejus  ad 
optatum  effeclum  adimplere  dignum  duximus.  Qua- 
propter  per  hoc  noslrx  aucloritatis  scriplura  sia- 
tceiiles  decernimus  atque  jubemus  ut  quemadmorlum 
scpedictus  Bavo  fidelis  noster  memoratani  villam 
cnm  omni  integritate,  sicut  illa  sub  noslrx  jure 
potestalis,  quando  a  largitione  nostra  ipsum  bene- 
ficium  accepisse  co:istat,  pro  emolumento  animie 
noslrx  etslabiliiatf  iivpcrii  no>tri  mcmorato  vcne- 


ECCLLSIASTICA.  129  j 

A  rabili  Aldrico  episcopo  adpatrem  prxscriplx  eccb;- 
six  sux  pnesentaliter  rcddidimus,  ulin  perpetuufo 
in  ulilitates  et  ejusdem  eeclesix  episcopi  Dcoque  iu 
ea  dcservientiuin  pcrmaneat.  ldcirco  suggerentibus 
atquc  hurailiter  postulantibus  prxdietis  lidelibus  no- 
slris,  mcmorato  videliccl  Aldrico  episcopo  ct  Bavo- 
ne  vassallo  nostro,  hoc  noslrx  confirmaiionis  atque 
redditionis  prxceptum  sxpedicto  Aldrico  episcopo 
vel  ad  partem  jam  dicUe  urbis  fieri  jussimus,  per 
qnoddecernimus  atque  jubeniusiil  nullussiib  ditione 
imperii  noslri  degcns  ullo  unquam  temporc  de  prx- 
dicla  villa  vel  de  omnibus  ad  eam  pertinentibus  in 
quibuseuiique  pagisvel  locis  sxpedicto  Aldrico  epi- 
scopo  suisque  successoribus  ullo  unquain  temporc 
inquietudinem  facere  aut  quamlibet  calumniam  in- 
B  gerere  prxsumat;  sed  liccatei  et  successoribus  cjms 
quielo  ordlne  memoratam  villam  cum  omnibus  lo- 
cis  el  tcrriloriis  sive  mancipiis  et  curr.  omnibus  ad 
sepertinentibus  jure  ecclesiastico  tcnere  ct  posside- 
re,  et  quidquid  pro  opporlunitate  et  commoditate 
prxfatx  sedis  ecelesix  exinde  facerc  decreverint, 
liberain  in  omnibus  habeant  fuluris  lemporihus  pote- 
statcm  faciendi.  Et  uthxc  nostrx  redditionis  auclo- 
ritas  perpetuam  obtineat  firniitateni,  manu  propria 
subter  eam  lirmavimus,  et  dc  annulo  noslro  sigillari 
jussimus. 

Signum  Ludotici  serenissimi  imperaloris. 

Hirminmarus  notarius  ad  vicem  Hugonis  rccogno- 
vi  el  subscripsi. 

Data  ix   Kalend.   Maias  anno,  Chrislo  propitio,  25 
^  iinperii    dorani    Ludovici  piissimi    Augiisli,   iudi- 
clionc  prima. 

Aclum  Aquisgrani  palatio  regio  in  Dei  nominc  feli- 
citer.  Amen. 

CCXXV. 

I>RO    EADEM   ECCLESIA. 

(Anno  858.) 
[Apud  Baiuz.,  ibid.,  pag.  117.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  noslri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  repropitiante  clemenlia, 
imperator  Augustus. 

Si  precibus  saccrdotum,  quando  pro  suis  vel  ec- 
clcsiaruiu  sibi  cominissarum  necessitalibus  aliquid 
intimare  volucrint,  aurem  libenler  accomniodainns, 
j>  eorumque  juslas  ac  rationabiles  petitiones  ac  postu- 
lationes  ad  optatum  effcctum  perveniie  facimus, 
non  solum  regiain  atque  imperialem  consuetudinein 
in  hoc  exercenius,  sed  etiam  eosdem  sacerdotes  ad 
Domini  raisei  icordiam  pro  nobis  exorandam  prom- 
ptiores  atque  devoliores  facimus.  Idcirco  notum  fleri 
volumus  omnium  Cdelium  no»trorum  tam  prxsen- 
tium  quam  ct  futurorum  industrix  quia  Aldricus 
venerabilis  Cenomanicx  urbis  episcopus  acccdcns 
ad  aurcs  nostrx  pietalis  retulit  nobis  de  quibusdam 
heneficiis  qux  anle  complures  annos  de  jure  sux  sc- 
dis  cum  appendiriis  eoriiin  fuisscnt  sublracta  et  ad 
publicum  nostrum  redacta,  qux  modo  Gberimiii<!n^, 
Beribadns,  Vulfardus,  Bodo,  et  sccii  ejus  vas^alli 
nostri  in  her.efieium  data  possider.t,  cl  sic  rr*ce- 


Itt>5 


tjemi  tenipoie  do  manibus  reclorum  prxdictx  urbis 
liieiiioraiorutn  vassallorum  lienelicia  cum  appendi- 
ciis  et  omnibus  ad  se  pcrlinenlibtis  clapsa  csse.  Sed 
cum  nos  ad  rei  vcritalem  diligentlus  invesligandam 
fidelcs  nussos  nostros  Helisacharum  venerabileni 
ahbatem  et  Widoncm  comitem  mitleremus,  renun- 
liavernnt  nobis  per  omnia  ila  verum  esse  Cinnque 
eorumdcaa  relalione  prxdirtorum  vassallorum  benc- 
licia  non  ad  publicuin  nostrum,  sed  ad  jus  prxfa- 
tx  Cenomanicx  ecclesix  justc  pertinere  cognovisse- 
mus,  complacuit  rlonientix  noslrx  suprascriptorum 
vassailorom  beneficia  cuin  omni  inlegrilate,  quem- 
admodum  ipsos  ea  per  singula  loca  a  largilione  no- 
slra  accepisse  constat,  pro  cmolumento  aniinx  no- 
slne  memorato  vencrabili  Aldrico  episcopo  ad  par- 
teni  prxdictx  ecclesix  sux  redderc,  ul  perpetuo  in 
utilitates  ct  usus  ejnsdem  ecclesix  Deoque  in  ea  de- 
servientium  permancal.  Idcirco  siiggerente  atqne 
rogantc  prxdicto  venerabili  episcopo  banc  nostrx 
-confirmationis  atque  reddiiionis  prxceptionem  ci 
vcl  ad  parlem  prxdiclx  urbis  fieri  jussimus;  pcr 
quam  decernimus  alque  jubenms  ut  nnllus  fidelium 
noslrorum  de  jamdictis  bcneficiis  vei  dc  his  omni- 
bus  qux  ad  prxdictorum  vassallorura  nostrorum, 
qiiibusrunque  in  locis  consislant,  beneficia  perlinere 
noscuntnr,  memoralo  Aldrico  vcnerabili  episcopo 
sive  suceessoiibus  ejus  ullo  iinquam  tempore  in- 
quietudinem  facere  aut  quamlibet  calumniam  inge- 
rcre  prsesumat,  sed  liceat  ci  et  successorihus  ejus 
fpiielo  ordine  memorata  loca  cum  omnibus  ad  se 
pcrtinentibusjure  ecelcsiastico  tenere  et  possidere, 
et  quidquid  pro  opportunilate  et  commoditale  prac- 
fatx  ccclcsix  cxinde  facere  decreverint,  liberam  in 
omnibus  habeant  potesialeni  faciendi.  Et  ul  haec  au- 
ctoritas  nostra  perpctuam  obtiucal  firmitatem,  manu 
prnpria  subier  firmavimus ,  ct  dc  annulo  nostro 
(ussimus  sigillari. 

Signum  Ludovici  piissimi  imperatoris. 

Ilirminmariis  notarius  ad  vicem  Hugotiis  reco- 
gnovi  et  subscripsi. 

Dala  vin  Kal.  .lulias  anno,  Christo  propitio,  22  a 
imperii  domni  Ludovici  piissimi  imperatoris,  indi- 
clionc  15. 

Actum  Stramiaco  supra  fluvitim  Rhodanum  in  Dei 
noniine  feliciter.  Amcn. 

CCXXVI. 

PRO   L\DE!rt   ECCLESIA. 

(Annu  858.) 
[Apud  Baluz.,  ibid.,  pag.  H8.J 

ln  nomine  Domini  Dei  el  Salvaloris  noslri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  repropitianle  clemenlia, 
imperaior  Augustus. 

Si  (idclium  nostrorum  justas  et  raiionabiles  peti- 
tioncs  ac  postulationes  quas  pro  utilitate  el  exalta- 
lione  sancUc  Dei  Ecclesi.e  exposcunt,  ad  oplatum 
effeclum  perdudnius,  non  solum  regiam  atque  im- 
perialem  consuetudiiicm  in  hoc  exercetnus,  sed 
etiain  eos  nobis  promptioies,   ut  credimus,  atque 

•Lcgcnduni  \idctur24. 


LIIDOVICI  1  COGNOMENTO  Pll  1206 

A  devoiiorcs  facimus.  Idcirco  omnibus  fidelibus  sau- 
ctac  Dei  Ecclesix  ct  nostris,  praescntibus  ci  futuris, 
notum  esse  volumus  quia  Agbertus  comes  et  ostia- 
rius  atque  consiliarius  noster  nobis  innotuit  quod 
quamdam  villam  sitam  in  pago  Cenomanico  nomine 
Calisamen  de  jure  Cenoinaoiex  matris  ecclcsix  per 
nostrum  hcneficium  possideret,  de  qua  pcr  singnlos 
annos  nonas  et  dccimas  atquc  legitimos  census  par- 
tilms  pracfatx  matris  ecelesiae  et  ejusdem  ecctesis 
recioribus  persolveret.  Qua  de  re  mcmoratus  Ag- 
berlus  perlractans  easum  fragiltaiis  humanx , 
el  pavescens  ultimum  vocalionis  dieni,  timcnsqiie 
ne  pracfaia  villa  aliquo  cupidilatis  sux  slimulo  vel 
quolibet  ingenio  a  jure  praescriptac  matris  ecclesix 
alienala  fierel;  ideoquc  divino  fervcns  amore,  adiit 
B  clemeiitiain  nostram  suppliciter  deprecans  ut  me- 
moratam  villam  nomiiic  Calisaraen  cum  omnibus 
ad  se  perlinentibiis  parlibus  prxdictx  Cenoniauic;e 
sedis  ecclesix  et  Aldrico  ejusdem  urbis  venerabili 
episcopo  prxsenlaliler  noslra  imperiali  auctorilaie 
redderemus,  et  hane  reddiiioncm  pcr  nostrum  prae- 
ceptum  futuris  temporibus  finnius  eidem  ecclesix 
ejusque  rectoribus  possideiidarn  confirmarcmus.  Cu- 
jus  petitionein  ob  amorem  Dei  el  revereutiam  ejus- 
dem  sancti  loci  gervorumque  Dci  inibi  Domino  fa- 
mulanliuni  libentcr  audivimus,  el  deprecationem  ac 
pium  desiderium  ejus  ad  opiatum  effeclum  perduccrc 
dignum  duximus.  Quapropler  per  boc  nostrae  aucto- 
rilalis  pneceptum  staluenles  decernimus  atque  ju- 
beraus  ut  quemadmodum  saepedictus  Agbcrtus  fide- 
lis  noster  mcmoratam  villam  cum  onini  integritate, 
sicut  illa  die  sub  jure  nostrx  poteslalis  erat  quando 
a  largitionc  nostra  ipsum  beneficium  accepisse  con- 
stat,  pro  emolumento  animx  nostrx  et  stabilitate 
impcrii  nostri  niemorato  venerabili  Aldrico  episcopo 
ad  pariem  prxscriptx  suae  sedis  eeclesix  praesenta- 
liter  reddidimus,  ut  in  perpetuo  in  uiilitates  et  ttsus 
cjusdeni  ecclesix  Deoque  in  ca  deseivicntium  per- 
maneat.  Idcirco  suggerenlibus  alque  huuiiliier  po- 
Btulatitibus  prxdictis  fidelibus  nostris,  memoralo  vi- 
delicet  Aldrico  venerabili  episcopo  et  Agberto  jam- 
diclo  fideli  noslro,  hoe  nostrx  conlirnialionis  atque 
redditionis  pracceptum  sacpedicto  Aldrico  episcopo 
vel  ad  parlem  jam  dietae  urbis  fieri  jussiinus,  per 
_  quod  dcccrnimus  atquc  jubemus  ut  nullus  sub  di- 
lione  imperii  nostri  degens  ullounquam  tempore  tle 
prxdiela  villa  vel  de  omnibus  ad  eam  pertinenlibus 
in  quibuscunquc  pagis  vel  locis  sxpedicto  Aldrico 
episcopo  suisquc  successoribus  ullo  unquam  tcm- 
pore  inquietudinem  facere  aut  quamlihet  calumniam 
ingerere  praesumat :  sed  liceat  ei  et  successoribus 
ejus  quieto  ordiue  memoralam  villam  cum  omnibus 
locis  et  tcrritoriis  sive  mancipiis  et  cum  omnibus  aJ 
se  periinentibus  jure  ecclesiastico  lenere  et  possi- 
dere,  et  quidquid  pro  opportuuitate  et  commoditalc 
prxfatx  sedis  ecclesix  exinde  facere  decrcveriut, 
liberam  in  omnibus  habeant  futuris  leinporibus  po- 
teslatem  faciendi.  Et  ut  hxc  noslrx  redditionis  au- 


1 297 


DIN.OMAT.V  ECCLKSIASTICA 


ctorilas  perpetuam  oblincat  Gruitatem,  manu  pro-  A  dientein  invcuire  minime  posscl,  ut  haberet  Iicei» 


pria  subler  eain  tirniaviiiius,  el  dc  annulo  nostro  si- 
gillari  jussimus. 
Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 
Maginarius  natarius  ad  viceiu  llugonis  recognovi 
cl  subscripsi. 

DataxviKal.  Decembris,  anuoClirisln,  propitio,  20 
imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti,  indictionc 
secunda. 

Actum  Tictavis  civitate  publice  in  Dei  nomine 
fciicitcr.  Amen. 

CCXXVH. 

rno  alokico  ehscopo. 

(Anno  838.) 

[Apud  Baluz.,  ibid.,  pag.  1 19. J 


tiam  undecunque  et  quenicunque  de  nostris  fldelibus 
vellet  iam  infra  palalium  quam  exlra  palatium  sibi 
ecclesiseque  sibi  eommissic  eligere  adjutorem  ct  de- 
lensorem,  ct  quoliescunque  nccesse  fuerit  mutare, 
ct  mcliorcm  vc!  utiliorem  stalnerc.  Cujus  precibus 
aurem  favorislibentissime  aceonimodanles.praescri- 
plis  suis  pclitionibus  assensum  pracbuimus,  et  pn- 
stulationes  cjus  ad  effectum  usquc  perduximus.  Con- 
cedimus  quippc  memoralo  pontiflci  per  bas  auctori- 
lalis  nostrae  lilteras,  quas  ei  fieri  jussimus,  conces- 
sumque  in  fuluro  esse  volumus  ut  prefatus  episcopus 
quiete,  dum  voluerit,  in  sua  resideat  pnrochia,  ct 
pro  nobis  et  pro  commisso  nobis  a  Deo  populo  Do- 
niiiium  exoret,  suos  vero  homines  cum  suo  oeco- 


Innomine  Domini   Dci  et  Salvatoris  nostii  Jesu  B  nomo  vel  quemcunque,  el  ul  dictum  est,  elegerit, 


Chrisli,  Ludovicus,  diviua  repropitianlc  clementia, 
iinpcrator  Augustus. 

Si  sacerdolum  Dci  justis  el  ralionabilibus  petilio 
nibus  aurcm  libentcr  accommodamus ,  casque  ad 
oplatum  efloclum  perduciinus,  non  solum  rcgiam  et 
imperaloriam  excrcemus  consuetudinem,  scd  etiam 
cosdem  pro  noslris  cxccssibus  Domini  misericor- 
diam  exorandos  devoliorcs  promptioresque  facimus, 
atque  per  lioc  iinmcnsam  Dci  misericordiam  faci- 
lius  no!)is  eontiliandam  csse  coiilidimus.  Idcirco 
iiolum  essc  volumus  omnibus  fidelibus  sanctac  Dei 
Ecclesia:  ct  noslris.prxseniilnis  scilicet  atque  fulu- 
ris,  quia  Aldricus  venerabilis  Ccnomanicae  urbis 
episcopus  iunoluit  cclsitudini  nostra:  quod  multa  cx 


ubicunque  noslra  fuerit  jussio  vel  necessitas  ingrue- 
rit  dirigat.  Pracipientes  crgo  per  hoc  noslrae  au- 
ctoriialis  praeceplum  volumus  atque  jnbemus  quod 
si  jam  dictus  episcopus  nobis  supersles  fuerit,  ut  uul- 
lus  filiorum  aul  successorum  vel  fidelium  noslrorum 
prescripto  pontilici  eeclesiocque  sibi  commissae  ul- 
lam  perlurbationem  aut  calumniam  ingercre  prae- 
sumal,  aut  facere  volenlibus  consenliat,  scd  miui- 
deburdum  vcl  defensioiiem  pro  Dei  aniore  et  pro 
nostra  revcrcntia  ci  plenilcr  faciant,  m  quiele  tt 
pacillce,  ut  pra-sciiptum  est  et  ei  3  nobis  conccs- 
sum,  in  sua  ecclcsia  absque  ullius  impediinento  ei 
residere  et  suum  minislerium  agere  liceat  :  quate- 
nus  memoratum  ponlificem  pro  nobis  et  pro  liberis 


his  qua;  in  sua  parochia  agere  debebat,  et  ad  suuin  *-*  nostris  sive  pro  slabiliiale  et  pace  imperii  a  nobis 


ininistcrium  pertiuebat,  proplerea  quod  jam  assidue 
in  nostro  servitio  vel  etiam  nubiscum  ueteutus  tan- 
diu  cornmorabatur,  neglccta  crant  tain  in  praedica- 
tione  seu  confirmaiioue  atque  doctrina  quam  ct  in 
restauratione  ecclesiarum,  vel  pravorum  liomiuum 
correctione,  sive  in  aliis  atque  in  aliis  ecclesias  sibi 
commissae  utililalibus,  et  cleri  vel  populi  necessila- 
lilms.  liinoiuil  etiam  quod  matcr  ccclesia  iufra  pne- 
dictam  civilatem  a  multis  temporilms  constructa 
propter  maceriarum  imbecillitatem  quotidic  ad  ca- 
snni  se  pracparabat,  quam  idco  a  uovo  fundarc  et  in 
melioreiii  statum  et  locum  aedificare  se  velle  dice- 
bat.  Lacrymabiti  quoque  vultu  coram  nobis  et  lidc- 
iilms  nosuis  asscrcbal  quod  si  alilcr  ad  suum  per- 
agendum  ministcrium  otium  a  nobis  impetrare  non 
posscl,  magis  vellel  honores  sibi  rollatos  diiiiiiteie 
quam  cierum  et  populum  sibi  commissum  negligere, 
et  propterca  in  perdilionem,  quod  absit,  iucidcre. 
Quapropter  iiuiniliter  deprccatus  esl  nostram  cle- 
menliam  ut  liceret  ei  juxla  canonicmn  auctoritatcm 
habere  (economum  qui  pro  illo  exteriores  curas  ge- 
rerel,  et  nosira  servitia  atque  itinera,  prout  melius 
posset,  sua  vice  faceret,  cl  praedictus  episcopus  ad 
e  i  quae  Dei  sunl  inlendeiet  et  ad  suum  ministerium 
perflciendum  cerlaret.  Deprecatus  est  ctiam  ut  si  in 
proprio  clero  ct  in  sua  parochia  talem  oeconomum 
qualcin  volebat,  aut  qualein  necessc  erat,  sibiquc 
sccundum  eanonum  iustilutioncm  pci    omnia  olic- 


Dco  cominissi  altcnlius  exorare  dcleetet.  Et  ut  Ikcc 
nostra  auctoritas  inviolabilem  et  inconvulsam  obti- 
neat  firmitatem,  manu  propria  subter  e.im  firmavi- 
mus,  ct  annuli  nostri  impressione  assignari  jus- 
simus. 

Signum  Ludoviri  piissimi  impcratoris. 

Magiuarius  notarius  ad  vicem  Hiigonis  rccognovi 
et  subseripsi. 

Data  xv  Kal.  Marlias,  anno,  Cliristo  propilio,  27  im- 
perii  domui  Ludovici  piissimi  Augusii,  indictione 
tcrtia. 

Acliim  Piclavis  eivitate  publica  in  Dei  nominc  fe- 
liciler.  Amen. 
(  CCXXVIil. 

rr.0  ECCLESIA    CENOMANICA. 

(Anno  838.) 
[Apud  Bahiz,,  ibid.} 

iu  noniiiie  Doiniui  Dei  el  Salvatoris  nostri  Jesu 
Cliristi,  Ludovicns,  divina  repropitiante  clemcntia, 
imperalor  Augustus. 

Si  fidelium  imstrorum  justas  et  rationabiles  peti- 
tioncs  et  postulationes,  quas  pro  ulililate  el  exalta- 
tioue  sanetie  Dei  Ecclcsia:  exposcunt,  ad  optatum 
cflectum  perducimus,  non  solum  rcgiain  atque  im- 
pcriaiem  consuctudinem  in  boc  exercemus,  sed 
etiam  cos  nobis  prompliorcs,  ut  credimus,  atque 
devotioies  facimus.  Idcirco  omnibus  lidelibus  sanctaB 
Dci  Ecclesix  et  nostiis,  pr«sentibus  sciliect  ct  futu- 


1299  I.UDOVICl  I  COGNOMENTO  Pll  T00 

ris,  notum  esse  voluinus  quia  Adalbertns  comes  ei  A  jurc  ccclesiastico  teuere  et  possidere,  et  quidqnid 


consiliarins  noslcr  nobis  innotuit  qnod  quamdam 
viliam  siiam  in  pago  Carmicense  nomiue  Iionnlla  dc 
jure  Ceraomanicx  mairis  ccclesix  per  nostrum  bcnc- 
ficium  possideret,  de  qua  per  singulos  annos  nonas 
ctdccimas  et  legitimos  census  partibus  prxfatx  ma- 
iris  ecclesiae  et  ejusdem  cec!esi;e  rectoribns  persol- 
veret.  Qua  de  re  idem  Adalberlus  pertracians  casum 
humanx  fragililalis,  etpavescens  ultimum  vocatio- 
nis  dicm,  liiiiensquc  ne  prxfala  villa  aliipjo  eupidi- 
tatis  siKE  slinvulo  vel  qnolibet  ingenio  ajurc  prx- 
tcriplx  inatris  ccclcskc  alienata  fieret ;  iJeoque  di- 
vino  fervcns  amore  ad  clementiam  nostram  suppli- 
citer  rleprecans  accessit  ut  inemoralain  villam 
noniinc  Uonallam  cum  omnibus  ad  se  perlincntibus 
partibus  prxdietx  Cenomanicx  malris  ecclcsix  et  B 
Aldrico  ejusdera  urbis  venerabili  ponlifici  prxsen- 
taliler  noslra  imperiali  auctoritatc  redderemus,  et 
lianc  reddilioncm  per  noslrum  prxeepluni  fuluris 
temporibus  firmius  eidcm  ecclesix  suisque  rcetori- 
bus  possidendam  confirmassemus.  Cujus  petilionem 
ob  amorcm  Dei  ct  reverentiam  ipsius  sancli  loci 
servorumque  Dei  inibi  Dco  famulantium  libenter 
audiviraus,  et  deprccalionera  ac  pium  desiderium 
cjus  ad  opiatum  eficctum  adimplere  dignuin  duxi- 
mus.  Qnapropter  pcr  hoc  nostrx  auctoritalis  prx- 
eeplum  staiuentes  decernimus  atquc  jubcmus  ut 
quemadmodum  sa>pediclus  Adalbertus  fnlelis  noster 
memoratam  villam  cum  onini  integritate,  sicut  illa 
die  sub  jure  nostrx   polestatis  erat  quando  a  iargi 


pro  opporlunitalc  el  commoditate  prscfalx  sedis  ec- 
clesix  exinde  facere  decreverinl,  libcram  in  omni- 
Iuib  fnliiris  teniporibus  babeant  potcstatem  facicudi. 
El  Ut  h.cc  nostrx  reddilionis  auctoritas  perpetuara 
obtineat  firmiiatem,  manu  propria  subter  cam  fir- 
mavimus,  et  de  annulo  nostro  sigillavimus. 

Signuiii  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

llerininmarustiotarius  advicem  llugonis  recognovi 
ct  subscripsi. 

Dala  xv  Kalend.  Maias,  anno,  Cbristo  propitio,  27 
iinperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusli,  indiclione 
prima. 

Actmn  Aquisgraui  palatio  in  Dci  noniine  fcliciter. 
Amcn. 

CCXXIX. 

■    CONCAMBIUM    A    TATTONF.    AliUATE    CAMWDONENSI    CUM 
WANINGO  COMITE    INITUM   CONFIRMATLR. 

{Anno  838,  14  Junii.) 
[ApudNeutgart.,  Codex  Alemannicus,  pag.  231.] 
In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Cbristi,  Ludovicus,  divina  repropitiante  clemenlia, 
imperator  Augustus. 

Si  ea  qux  fideles  nostri  pro  eorum  opportunitati- 
bus  intcr  se  conimutaverint ,  nostris  conlirmamus 
cdictis,  imperialeni  excrcemus  consueiudincm,  et 
boc  in  postmodum  jure  firmissinio  raansurura  esso 
volumus.  Idcirconoverit  onumimfidelium  noslrorum, 
tara  prxscnlium  quain  et  futurorum,  industria,  quia 
dilcctus  lilius  et  xquivocus  nostcr  Ludovicus  glo- 


tioiie   nostra  ipsnni  bcneficium  accepisse  constat,  ^  riosus  rex  nobis  innoluil  co  quod  Talto  venerabiiis 


pro  emolumento  aniuue  noslix  et  stabiliiate  imperii 
noslri  memorato  vencrabili  Aldrieo  episcopo  ad  par- 
tem  prxscriptx  sux  sedis  ecclesix  prxsenlalilor 
reildidimus,  ut  in  pcrpetuo  in  utilitales  et  usns  ejus- 
dem  ec;l  'six  Deoque  in  ca  deservienlium  perina- 
ncat.  Idcirco  suggerenlibus  atque  buinililcr  postu- 
lantibus  pr:e;!ielis  fidelibns  nostris,  mcmorato  vide- 
licet  Aldrico  cpiscopo  et  Adalberto  jam  dicio  fideli 
noslro,  boc  nostr;e  confirmalionis  atque  rcdditionis 
pra?ceptum  sa?pedicto  Aldrico  episcopo  et  ad  partem 
jara  diclx  urbis  fleri  jussimus,  per  quod  decerniinus 
atque  julieinus  ut  nullus  sub  diiionc  imperii  nostri 
degens  ullo  unquam  tempore  de  prxdicta  villa  vel  de 


abbas  monasterii  vocabulo  Campidona,  nec  non  et 
Waningus  comes  b  quasdara  rcs  pro  ambarum  par- 
tium  opportunitate  commntassent.  Dedit  igilur  no- 
stro  perinissu  praedictus  Tatio  abbas  ex  rebus  prx- 
dicti  monaslerii  sui  prsenominato  Waningo  comiti  ad 
proprium  quidquid  juris  ejusdem  iuonasterii  in  locis 
(|ii;o  dicuntur  Plczza  c,  P.izeinliova  d  ,  lloruuanc  % 
el  in  Suntheim  f  babel.atur,  excepta  marka  silvx  el 
curlili,  qnru  pro  AlJrico  6  ad  memoratum  monasle- 
rium  delegala  cst,  et  exceptis  illis  pratis  in  Gundi- 
leusee  h,  et  Culiinwanc  >,  reliqua  omnia,  qux  in 
supra  diclis  locis  in  jurc  prxseripti  nionaslcrii  pos- 
sidebantur  ,    cum  markis  et  omnibus  appenrtieiis 


omnibus  ad  eam  pertinentibus  in  quibuscunque  pa-  rv  suis  pradicto  Waningo  coraiti  commutando  tradidit, 

gis  el  locis  sxpedicto  Aldrico  episcopo  suisque  snc- 

cessoribus  ullo  unquam  tempore  inquieludinem  fa- 

cere  aut  quamlibct  calumniam  ingerere  prxsumat; 

scd  liceat  ei  et  suc<cssoribus  ejus  quielo  ordine  me- 

moralam  villaiu  cum  omnibus  locis  et   terriloriis 

sive  mancipiis  ct  cum  omnibus  ad  se  pertinentibus 

u  Ex  cliartulario  antiquissimo  abbatix  Campido- 
nensis  in  lucem  produxit  R.P.  Uasslerus  in  Append. 
ad  Vindical.  contra  Vindic,  p.tg.  27. 

b  Waningum  inter  comites  Nibelgovix  censeo, 
quod  iu  alii^  cbartis  aperle  ad  dictura  pagtim  rcfc- 
laUir. 

r  Dlcss,  nd  dextram  Hilarx  ft.,  infra  Memmingcn. 

•'  fiatzeuliofen,  prope  Augustam  Vindelicoruni. 

>  ihnbliri:.c>: ,  iti. 


et  e  conlra  in  coinpcnsatione  carumdem  rerum  dedit 
sxpe  diclus  Waningus  comes  ex  rebuscomitatus  sni 
aniedicto  Tattoui  abbati  ad  partem  prxnominati  mo- 
nasterii  sui  quidquid  in  villa,  vocabulo  Reoda  i  tam 
lcriisquam  ct  pratis,  atque  etiani  silvis,  aquis ,  et 
raarkis,  vcl  oinnibus  rebus  ex  jure  cnmilalus  sui  in- 

'  Sundheim,  ad  C.unzain  fluv. 

B  Aldricus  presbyter,  cujus  cella  memoratur  in 
alio  Ludovici  diplomale. 

b  Culpa  amanuensis,  nt  videlur,  pro  Gundilensee; 
bodie  Gunt&eck,  inler  Ililarani  et  Gunzani. 

>  Goltenau  prope  Sundhcim.  Loca  hucusque  re- 
ceu^iia  ad  dioecesim  Auguslanain  pertinent,  trans 
Hilaram  sila. 

j  Ricdcn,  supra  rniifliioiiiein  Eitrachx  ei  |Iilara\ 


«501 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA. 


mi 


ibi  possidere  dignoscitur ,  similiter  et  quulquid  in  A  monachorura  inibi  Deo  laiuulantiuui  fulcicmlus,  m>- 


loco  qui  dicilur  Eitraha  "  dejure  prxfati  comitatus 
sui  possidebat.  Unde  et  duas  commutationes  pari  te- 
nore  conscriptas,  maiiibusque  suorum  ,  et  aliorum 
honorum  hominum  manibus  roboratas,  pra*  nianibus 
se  habere  professus  est,  sedpro  integra  Grmitate  pe- 
tiit  celsiludinem  uostram  ut  casdcin  comnmtationes 
dcnuo  per  nostrae  uiansuetudinis  prscceptum  plenius 
conflrraare  deheremus,  cujus  petilioni  denegare  no- 
hiinuis ,  sed  sicut  unicuique  fidelium  nostrorum  ju- 
tte  ct  rationabiliter  petentium  ,  ita  nos  illis  conccs- 
sisse  ,  alque  in  omnibus  conlirmasse  cognoscite. 
Praecipicntes  ergo  jubemus ,  ut  quidquid  pars  juste 
tt  rationabiliter  alteri  parti  coutulit ,  per  hanc  no- 
stram  auctoritatein   deinceps  jure  firmissimo  teneat 


strai  auctoritatis  prxceptum  tradere,  utque  ut  in 
ejus  jure  perpctuo  consistat  per  camdeni  auctorita- 
lem  delegarc,  cum  omnibus  ad  sc  perlineniibus,  vi- 
delicet  domibus,  ulrisque  cedificiis,  teiris,  vineis, 
silvis,  pratis,  campis  ,  pascuis,  aquis  aquarumquc 
decursibus,  cultis  locis  et  incultis,  mobilihus  rebus 
et  immobilibus,  ac  seipsas  movenlibus,  mancipiis 
ntriusque  sexus  eiaHatis,  totum  et  ad  integruin, 
vel  in  exquisilum  quanlumcunque  ad  eum  pisesenti 
lempore  juslc  el  legaliter  pcrlinerc  cognoscitur,  ac 
per  hoc  libuit  celsiiudini  nostra;  memoratam  miini- 
ficentiae  nostrae  liberalliatem  imperiali  auctoritais 
iirmare ,  el  regali  sanctione  solemniler  roborare. 
Proinde  hos  nosirac  majestatis  apices  fieri,  aique 


atque  possideat,  et  quidquid  exinde  facere  decrcvc-  B  Audacro,  qui  nunc  idem  monasterium  regere  digno- 


rit,  libero  in  oinnibus  poliatur  arbitrio  faciendi.  Et 
ut  haec  noslrae  confirmationis  auctorilas  inviolabilis 
persevercl,  de  aunulo  nostro  subter  eain  jussimus 
sigillare. 

Signum  domni  Ludovici  imperatoris  Augusti. 

Bartholoraseus  '■  notarius  ad  vicem  Ilugonis  reco- 
gnovi,  et  subscripsi. 

Data  xvm  Kal.  Julii, anho, Christo  propilio,  2*'ini- 
perii  domini  Ludovicii  c  piissimi  Aiigusti,  indictione 
prima  ''.  Actum  Noviomago  •  palafio  regio  in  Dei 
nomiiie  feliciter.  Ainen. 

(XXX  X. 

I>nO    HONASTERIG  CORMERIACENSI. 

(Aimo  838.) 
[Apud  Marten. ,  Thes.  Anecd.,  tom.  I,  pag.  28.] 
lu  noiiiine  Doniini  Dei  et  Salvaloris  uostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  propitiante  clcmentia , 
imperator  Augustus. 

Si  servoruni  Dei  eorumque  necessitatcs,  qui  cx 
loto  sarculum  rcliquisse  noscuniur,  consulimus,  ct 
cas  pia  solliciludine  et  imperiali  providentia  procu- 
ramus,  ad  emolumentum  animx  nostre  et  ad  acler- 
nani  beatitudinem  capcssendam  hoc  procul  dubio 
peiiinere  confidimus.  Idcirco  noluni  ficri  volumus, 
Deo  disponenle  ,  successoribus  nostris,  rectoribus- 
que,  aique  agenlibus,  monastcrii  S.  Martini  patroni 
nostri ,  ubi  ipse  pretiosissimus  Cliristi  confessor 
corporc  requiescit,  prasenlibus  et  fuluris,  quia  di- 
vino  tacli  amore  ,  complacuit  celsitudini  nostrac, 
quamdara  villara  juris  ejusdem  monaslerii  nomine 
Cusciacus  ad  cellam  Sancti  Pauli ,  quae  ruslico  no- 
niine  Cormaricus  dicitur,  quam  ltherius  quondam 
abbas  ejusdem  rnonaslerii  in  propriis  rebus  novo 
opere  conslruxii ,  atque  memoraio  monaslerio  dele- 
gavit ,  ob  utilitales  ejusdein  cellac,  et  necessitales 

»  Eitrack,  vicus  ib.  in  dicecesi  Constant. 

■•  Itefert  Schannatus,  Tradil.  Fuldehs.,  p.  170, 
aliml  diploma  Ludovici  Pii  xin  Kal.  Martias  an.  2(j 
impcrii  datuin,  atque  a  Bartholemaeo  nolario  ad 
vieem  Hugonis  rccognitum  et  subscriptum.  Barlho- 
lomaeum  abbatem  S.  Martini  in  Insula  Barbara  (iiue- 
cesis  Lugdunensis  fuissc  arbilror,  his  verbis  in  in- 
dicc  societatuin  monasterii  Augiensis  memoraium  : 
<  Ex  monasterio  S.  Marlini  lnsulae  Barbara?  Barlhnto- 


scitur ,  successoribusquc  ejus,  palribus  videlicet 
ejusdem  celhe,  dare  decrevimus,  per  quos  sancimus 
alque  omniniodis  pracciphnus ,  ut  memorata  villa 
cum  sui  integritate  abhinc  in  fuiurum  in  jure  et  do- 
miuationc  memoratae  cellae  monachorumque  inihi 
Deo  per  successiones  famuiantium  consistat,  et  quid- 
quid  publicis  vel  privaiis  ohsequiis,  abbatibus  recto- 
ribusque  memorati  monasterii  S.  Marlini  impen- 
tlere  dchuit,  lotuni  ad  jus  ei  profectum  pracfalac 
cellue  proflciat,  quam  in  honore  S.  Pauli  dicatam  csse 
diximus,  qiialenus  fabricae  ejusdem  ,  nionachorum- 
que  inibi  usibus  Deo  famulaniiuin  deservial,  atque 
in  augmenlis  proficiat ,  ct  ejusdcm  beati  aposioli 
Christi  gloriosis  interventionibus  nobis  divina  pro- 
L  pitiatio  gloriosius  cu...  El  ul  haec  noslrac  delegalionis 
auctoritas  perpetuis  lemporibus...  ds  annulo  nostro 
subter  cam  jussimus  sigillarc. 

Hirminmarus  noiarius  ad  vicem  Hugonis  recognovi 
ct  snbsciipsi. 

Dala  xviKalcndas  Julii,  anno,  Christo  propitio,  24 
imperiidomniLudovici  Augusti,  indiclionel5.  Actum 
Theodonis  villa  palatio  regio  in  Dei  nomine  feliciter. 
CCXXXI. 

CONFinMATUn  COMMUTATIO  QUORUMDAB  PR.EDIORl'M 
INTF.lt  IIILDUI.NUM  ABDATfM  DIOH VSIANUM  KT  F.RSIEN- 
TRUDF.1I    ABBATISSAM   JOTRENSFM. 

[Anno  850.) 
[  Apud  Mabill.,  de  llc  diplomatica,  pag.  oi5.  J 
In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
"  Christi ,  Ludovicus,  divina  repropiliante  clementia, 
imperalor  Augustus. 

Si  enim  ea  qtifc  fideles  imperii  nostri  pro  eorum 
opporlunitalibus  intcr  se  commutaverint ,  noslris 
confirmamus  edictis,  imperialem  exercemus  consuc- 
ludinem,  et  hoc  in  postmodum  jnrc  firmissimo  nian- 

maeus  abbas  «  Mabillon.,  Vet.  Analect.,  fol.  J2G. 
col.  2. 

c  Errore  scriploris  cbarlularii  nro  Ludovici;  ut 
superius  marka  et  markis,  pro  marca,  marcis. 

d  Anno  858,  vicesimo  quinto  Ludovici  Pii,  curre- 
!i.it  indictio  1. 

«  Ludovicum  Pium  filiumque  cognominem  hoc 
inensc  Noviomagi  versatos  fuisse  constat  ex  Annal. 
Bertin.ad  hnuc  annum.  Cf.Annal.Metens,,  Fuldens. 


{303  LlJDOVICl  I  COGNOMENTO  Pll  1504 

sururo  esse  volumus.  lilcirto  novcril  omnium  fide-  A      Oatum  x  Kal.  Februar.,  indictionc  11,  iu  Doi  no- 
liuui   noslrorum,  latn  prxsciitium  quani  ci  futuro- 


ruiii,  induslria,  qnia  llildiiinus  vir  vonorabilis  ,  mo- 
nasUrii  Sancti  Dionysii  abbas .  nobis  innotuit  co 
quod  cum  Ermcntrudi  monasterii  sanclx  Marix  Jo- 
•lcrensis  abbatissa  pro  ambarum  partium  opportuni- 
tale  de  quibusdam  rebus  comuiutationom  fecisset. 
Dedit  igttur  noslro  permissu  prxdicta  Ermentrudis 
abbatissa  de  rebus  Sanctx  Marix  sibi  commissis 
partibus  monaslerii  Sancli  Dionysii  vcl  Hilduini  ab- 
balis  in  pago  Meldensi  el  in  villa  qux  vocatur  Cucia- 
cus  curliles  n.liabentes  inler  ipsos  curtilcs  et  vincain 
plus  niinus  bunuarium  unnm  et  arpennum  iinum ;  in- 
«er  terram  arabilem  et  pratum  ac  concitos  bunuaria 
xi  ct  arpennum  unum.  Contra    in  recoinpcnsatione 


ininc  feliciler.  Amen. 

CCXXXH. 

PRO  ABUVIIA    CAttPlDOMENSI    •. 

(4mio839,  18  April.) 
[Apud  Ncuigart.,  Vodex  Alemannicus,  pag.  237.] 
Iu  nomine  Domini   Dei  et  Salvaloris  nostri  Jesu 
Cbristi,  Ludovicus,  divina  repropitiante   cleinenlia, 
iinperator  Auguslus. 

Si  locis  Doo  dicalis,  etc.  Idcirco  noverii  industria 
ouiuiuin  fldelium  nostrorum,  prxsenlium  scilicet  et 
luturorum,  quia  ad  deprecationcm  dilectissimi  fra- 
tris  noslri  Drogonis  b  vencrabilis  archiepiscopi,sa- 
crique  palatii  noslri  suinmica|ieUani,  quamdam  cel- 
lulain  appcllalam  Aldrici  cella  r,  qux  domino  ac  ge- 


bujus  merili  dedit  jam  dictus  vir   vencraliiiis  Hildui-  •>  nitori    nostro   Carolo    prxslanlissimo     iinpcratori 

nus  abbas  ex  rebus  monasterii  sui  jam  fali  parlibus 

Sanctx  Marix  monasterii  Joderensis  seu  Ermenlru- 

dis  abbatissx  in  ipso  pago  et  iu  villa  qux  dicitur  Li- 

niacus,  de  rebus  Sancli  Dionysii  curliles  tres,  ba- 

bentes  inter  ipsos  curtiles  et  vineam  plus  minus  bu- 

nuarium  unum  et  dimidium,  inler  pralmn  et  terram 

arabilcm  bunuaria  xi  ct  arpennura  unum.  Unde  et 

duas  commulaliones   pari  lcnore  conscriptas,  mani- 

busque  bonorum  hominum  roboratas   se  prx  mani- 

bus  babere  profcssus  est  ■  sed  pro  integra  firmitatc 

peliil  celsiludinem   nostrara  ut  easdem  commutatio- 

ues  deuuo  per  noslrx  mansuetudinis  prxceptum  plc- 

nius  coiiGnnarc  deberemus.  Cujus   petilioni  dene- 

gare  noluimus  ;  sed  sicut  unicuique  fidelium  nostro- 


tradita  est,  qux  in  ducatu  Alainannix  sita  esl  in 
pago  Albigoi  d  ad  quoddam  monasterium  quod  di- 
cilur  Campidona,  ubi  prxsenti  tempore  venerabilis 
Taltoabbasprxest,  ob  emolumenlum  animx  noslrx, 
et  xternx  retributionis  fructum  subdere,  et  de  no- 
stro  jure,  in  jus  et  polcstatem  prxdicti  luoiiaslerii 
solemni  donatione  nobis  transferre  placuit.  Pro  hoc 
ilaque  nostrcfavore  atque  licentia  deditjam  dictus 
venerabiiis  abbas  Talto  ex  ratione  monaslerii  sui 
Ratulfo  presbytero  atque  capellano  nostro,  qui  jam 
pridem  eamdem  cellulam  noslra  largitione  lcnuit, 
ad  babendum  in  beneficium  diebus  vitx  sux  inpago 
Keltenstein  «,  in  loco  qui  dicitur  Hruodoldisbova  f, 
sex  obas  vestitas  sub  integritale  earum,  et  in  alio 


„ — , ., „ „ 

rum  jtiste  el  ralionabiliter  pclciilium ,  ita  nos  illis  ^  loco  iu  pago  Augustgoi  s  quamdam  cellulam  nuncu 


concossisse  atque  in  omnibus  confirmasse'  cogno- 
scite.  Prxcipienles  crgo  jubeinus  ut  quidquid  pars 
jusle  et  rationabiliter  alteri  contnlit  parli,  deinceps 
per  hanc  nostram  aucloritalem  teneat  atque  possi- 
deat,  et  faciat  exinde  jure  ecclesiastico  quiuquid  cle- 
gerit.  Et  iit  hxc  auctorilas  commuialionis  fumior 
babeatur,  ct  per  futura  tempora  plenius  conscrve- 
tur,  de  annulo  nostro  eam  subtcrjussimus  sigillare. 

f.lorius  notarius  ad  vicem  Ilugonis  recognovi  et 
Mibscripsi. 

Actum  Attiniaco  palatio  regio  ,  anno  26  imperii 
domni  noslri  Ludovioi  piissimi  imperatoris. 

»  Integrum  ex  veteri  chartulario  vulgavit  P.  Ras- 
sIim  in  Append.  ad  Vindical.  contra  Vindic,  pag. 
29;  cmendalius  veroMabillonius  ex  ipso  arohetypo,  D  Chron.  Goilwic,  lib.  iv,  pag.  649 

'  Rudertshofen  propc  Kanfieuren. 


palam  Uerilescclla  '■  cuin  omnibus  ad  se  pertinenli- 
bus,  eo  videlicet  modo  ut  prxfalas  res  monasterii, 
diebus  lantuni  vitx  SUX  baboat,  et  post  obitum 
suum  rcvertanlur  ad  prxnominalum  monasterium 
porpetualiter  possidendx. 

Sigiium  Ludovioi  serenissimi  imperatoris. 

Hirminmaris  •  nolarius  ad  vicem  Hugonis  rcco- 
gnovi  et  subscripsi. 

Data  xiv  Kal.  Maias,  anno,  Chrislo  propitio,  26 
imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusli,  indictione 
secunda.  Actum  Bodoma  i  regio  palatio  io  Dei  no- 
mine  feliciter.  Amen. 

'■  Pagus  a  rivo  Geltnach  dictus,  qui  in  dioecesi 
Augustana  supra  oppidum   Kaufbeuren  orilur.  Cf. 


Vet.  Analect.  fol.  448.  Exslat  quoquemendisquibus 
dam  compersum  ap.  Lunigium,  Spioileg.  eccles., 
lom.  III,  pag.  170,  et  Dan.  Eberlh.  Bariug.  Clavis 
diplom.,  p.  ro.  365. 

»  Dmgonem  episcopum  Metensem,  fratrem  Ludo- 
vici  Pii,  ctiam  arcbiepiscopiencomio  colebratauctor 
Annal.  Bertin.  ad  an.  835,  et  Hincmarus  in  poste- 
riore  opere  adversus  Gothescaloum,  c.  36.  Piimus 
etiam  subscripsit  Aolis  gcneralis  convenlus,  an. 
838  in  Carisiaco  p.ilatio  habili.  <  Drogo  arcliiopi- 
scopus  et  senior  capellanus.i  Ap.  Bouquet,  lom.  VI, 
pag.  197,  255  et  502. 

■  Exstant  supra  et  infraCampidonam,  ad  sinistram 
«rain  Hilarx,  duovici,  qiioruin  alter  Martiuszell, 
aller  KrugzeU  vocalur.  Prioreni  bic  indicari  vcro- 
similius  videtur,  quod  possessonim  nomina  locis 
coiijuiicla  iioniiiinquam  iiiiiiiutaia  fucrint. 

A  Hoiiie  AlgOTia,  Algaii. 


*  Teiininos  hiijus  pagi  ila  dcscribit  revercndissi- 
mus  Bcsselius  :  «  Augustow  tractus  ille  tcrrx  esso 
videlur  qui  hodiedum  snpra  Auguslam  Vindelicoi  uiu 
inler  fluvios  Licuin,  Wertach  et  Sinkcl  prolcndilur, 
ac  campus  Lici  (das  Lechfeld)  appellalur. 

11    Hirscclt  prope  Kaufbiiram  in  eoiieui  tractu 

>  Ap.  Rasslorum  mstie.Hirminhardus. 

i  Bodama,  Bodoma,  hodie  Bodman,  ad  infiinam 
oram  lacus  .Bodaniioi,  villa  olim  regia  ac  palatium, 
omissum  a  Mabillonio  de  Kediplom.,  lib.  iv.  Bedon- 
nia  vocatur  ab  auctore  Vitx  LudoviciPii,  ap.  Bou- 
quet.,  lom  VI,  pag.  122.  Ludoviouni  Pium  tenipore 
Quadragesimx  Bodomam  venisse,  ac  festuin  Pas- 
cbatisibidem  hoc  anno  celebrassc,  leslantur  Anna- 
ies  Berliniani,cl  Hcrinannus  Contradus  ad  buncan- 
num. 


1306 

CCXXHl. 

PKO  MO.NASTEHIO  CAMPIDONENSI.    » 

(Anno  839,  i  Sepiemb.) 
[Apud  Nengart,  Cadex  Alemannicus,  pag.  259.] 
In  noinine  Domini  Dci  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  ordinante  providentia  '•, 
imperator  Augustus. 

Si  erga  loca  divinis  cullibus  mancipala,  etc.  Id- 
c.irco  notum  esse  volumus  cunctis  lidelibus  nostris, 
prusculibus  scilicel  et  fuluris,  quia  concessimus 
inonasterio,  quoil  dicitm  Campidona,  quod  est  con- 
slriiclum  in  bonore  sanctse  Maria:  semper  virginis  , 
ct  saiiclorum  Gordiani,  et  Enimachi  martyrum  c  , 
quosbonx  memorise  Hildcgarda  mater   nostra  d  ad 


DIPLOMATA  ECCLESIASTICA.  1306 

A  Si  liberalitalis  nostne  munerc  de  beneliciis  a  Deo 
nobis  collatis,  locis  Dco  dicaiis  aliquid  conlerimus  , 
id  nobis  el  ad  inorlalein  vitam  feliciler  transigen- 
dain,  et  ad  aetcrnam  perpetualitcr  obtinendam  pro- 
futurum  liquido  credimus.  Idcirco  uolum  esse  volu- 
inus  cunttis  (idclibtis  sancta;  Dei  ccclcsia;  et  uostris 
llam  prasentibus  quam  et  fuluris,]  quia  divino  tacti 
amore  centulimus  ad  monasterium  Deas,  in  quo 
sanetus  Philibertus  confessor  Christi  corpore  re- 
quicscit,  construclum  in  bonore  beatissimorum  Pe- 
tri  ct  Pauli  apostolorum,  ubi  venerabilis  vir  Hilbodus 
abbas  prsesse  dignoscitur,  quamdam  villam  juris 
nostri,  nomine  Scobrit,  quse  est  in  pago  Pictavo,  in 
vicaria  Racinse,  cum  omuibus  ad  se  pertinentibus 
vcl  aspicientibus,  et  cum  inaucipiis  ulriusque  sexus 


cuiudem  locum,  pro  divinis  cis  ofiiciis  adbibendis  B  Vel  «taiis.  Memoratam  itaque  villam,  cum  ecclesia 


collocavit,  ubi  et  nunc  vencrabilis  abbas  Tatlo  prae 
est ,  ut  quandocunque  divina  vocatione  praedictus 
abbas  vel  successorcs  ejus  de  hac.  luce  migravcriut , 
pro  divinae  aucloritatis  gratia  et  amore  prsefata: 
Hildegardx  matris  noslrae.monachi  ibidcm  Deo  mi- 
lilanles  licentiam  habeant,  quandiu  inter  se  talcs 
invenire  potuerint,  qui  ipsani  congregationem  se- 
cundum  regulam  sancti  Benedieti  regere  valeant , 
per  hanc  nostram  auctorilatem  el  consensum  eli- 
gcndi  abbates,  etc. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperaloris. 

Hirminmaris  notarius  ad  vicem  Hugonis  reco- 
gnovi  et  subscripsi. 

Data  Kalcnd.  Septembris,  anno,  Christo  propilio 


Sancti  Vitalis.  domibus  cxterisque  oedificiis,  lerris 
cultis  et  incultis,  vineis,  pratis,  pascuis,  silvis,  sali- 
nis,  molendinis,  exitibus  ct  regrcssibus,  quantum- 
cunque  ad  prxdictam  villampertiuei,  et  nostri  juris 
atque  possessionis  jure  proprietatis  est,  totum  et  ad 
integrum  vel  incxquisitum,  de  nostro  jure  in  jus  et 
dominationem  pra:uicti  monasterii  iransferimus  :  ila 
videlic.et  ut  quidquid  ab  hodierno  die  et  deinceps 
reetores  atque  ministri  ejusdem  monasterii  de  pras- 
dicta  villa,  vel  [de  iis]  qux  ad  eam  pertinent,  fa- 
cere,  ordinare  atque  ad  utilitatem  ejusdem  monaslc- 
rii  facere  elcgerint,  liberam  atque  ftrmissimam  in 
omnibus  babcant  polestatcm  faciendi.  El  ut  ba;c  no- 
strse  largilionis  atque  concessionis  [auctoritas]  pcr 


20  imperii  domni  Ludovici  piissimi  Augusti,  indi-  *-•  diuturna  tempora  inviolabilem  atque  inconvulsam 


ctione  2  °.  Actum  Cabalauno  '  civitate  paialio  regio 
in  Dci  nomiiie  feliciter.  Amcn. 

CCXXXIV. 

PRO   MONASTEMO   DEENSI  s- 

(^mio  839.) 

[ApiidCbifflctiiim  in  probat.  ad  llist.  abb.  Trenorcien- 
tis,  pag.  194,  et  apud  D.  Bouquet.,  Recueil  dcs 
Uist.,  loui.  VI,  pag.  628.] 

In  nomine  Domini  Dei  cl  Salvaloris  noslri  Jesu 
Cbristi,  Ludovicus,  divina  reprcpilianle  clemcntia, 
impcralor  Augustus. 


obeincat  firmitaiem,  manu  propria  noslra  eam  subler 
rirmavimus,  et  annuli  nostri  imprcssioiic  assignari 
jussimus. 

Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris. 

Ego  Megiuarius  notarius  ad  vicem  Hugonis  reco- 
gnovi  et  subscripsi. 

Datav  K;den<iasDecembris,  anno,  Christo  propitio, 
26  imperii  domni  Ludovici  serenissimi  imperatoris, 
iudictione  tertia.  Actum  Pictavis  iu  Dei  uoraine  fe- 
liciler.  Amcn. 


•  ExstatapudMabillon.,  Vet.  Analecl.,  nov.  ed. 
fol.  448,  etLunigium  Spicileg. eccles.,  part.  ni.cap. 
5,  pag.  169.  Fragmentum  exhibet.  D.  Bouquet.  , 
tom.  VI,  pag.  626. 

Hnsolitaqiiidem  est  hsec  forinula  post  annum833. 
Supraenim  vidimus  aliudLudoviciPii  diploma,  abba- 
lise  Campidonensi  concessum,  u.232,  ubi  consucta  ab 
eo  tempore  habetur,  divina  repropitiante  clemeniia, 
quaquedeiiicepsusumfiiisseLudovicumPiumipsemet 
testalur  Mabillonius,  de  Re  diplom.  I.  n,  c.  3,  n.  13. 
Asserit  tameu  vir  eruditissimus  in  suo  Itinere  Ger- 
manico,  Analectis  prxmisso,  se  pleraque  vidisse  hu- 
jus  abbatiae  diplomata,  etiam  autbentica,  quorum 
aliqua,  qua;  inter  et  prxsens  esl,  in  consequentibus 
referenda  sint.  Neqaidquam  igitur  dc  inlegra  liiijus 
diplomatis  fide  addubitavit  vir  in  discerneudis  in- 
strumenlis  publicis  pcrilissimus. 

c  Corpora  horiimsanclomui  »n.774  Roinain  AIc- 
maniiiam  ac  quidcm  in  Campidonense  monasle- 
rium  rceens  nempc  cxslruvtum,  delata  csse,  tcsta- 


tur  Hermannus  Cont.  in  Cliron.  ad  Iiunc  annum. 
D  J  Non  obscure  vel  ex  hoc  loco  colligitur  abbatiam 
Campidoriensem  ab  Hildegarde,  Caroli  Magni  uxore, 
fundatam  fuisse,  etiamsi  pro  gcnuino  non  habeatur 
diploma  ejusdem  imperatoris.editum  in  Lunigii  Spici- 
leg.eccl.loc.  cit.,  ubi  annus773  cum  indictione  2  ad 
linein  legiiur  contra  morcmcjus  asvi.  Patronos  simul 
ac  impugnatores  illius  recenset  Dan.  Eb.  Baringius, 
Clav.  diplom.  p.  38,  ed.  Hanov.  an.  1754. 

«  Indictio  cum  anno  imperii  Ludovici  Pii  optime 
cohajret. 

f  Id  est  Cabilone,  Ch&ions-sur-Sabne .  Consentit 
auclor  vilae  Ludovici  Pii,  cap.  61 .  Narratis  enini  quae 
hoc  anno  acciderani :  i  Imperator  ilaque,  porro  ad 
dit,  uli  condiverat,  tempore  autumnali  Caliiloneii- 
sem  urbem  petiit,  el  lam  ccclesiastiea  quam  publica 
pro  suo  niorc  disposuit.  > 

6  Vnlgo  Dce  seu  Grand  Lieu,  luine  prioralus  in 
diceccsi  Namnelensi. 


4507 


CCXXXV. 

t'IIO  UU  ABCATISSA. 

(jifino859.) 

Privilegium  Lolharii  I  imperaloris,  quo  Asiiv  abha- 
tissa:  monuslerii  Ticinensis  Sanctce  Matiee,  cui  no- 
mcn  Theodota1,  concedil  lerram  pusilam  inter  mu- 
rum  et  antemurale   civitatis  Ticinensis. 

[Muralori,  Antiquit.  Italicai,  toni  I,  pag.  918.] 
In  nomine  DoDiini  noslri  Jcsu  Christi  Dei  aeterni, 
Lolharius,  divina  ordinantc  providenlia,  imperalor 
Auguslus,  ctc. 
Igilur  oiniiiuin  lidelium  sanctae  Dei  Ecclesiae  no- 

slrormnqne  cognoscat  solertia,  qnaliter 

nomine  Asia  abba  de  ccenobio  qnod  dicilur  Theodole, 
quoil  estfachrai  iu  liuuorc  D.i  genilricis  semperque 
virginis  Mariae  degeus  sub  regula  cximii  sanctis- 
simique  Patris  Bencdicti,  petiit  piam  celsitudinem 
nostram  ut  ob  Dei  revereniiam  el  aniimc  noslrae 
mercedcm,  ad  nugmcntum  utilitatis  ejusdem  sancti 
loci,  et  suppleinentum  necessilatum  ibidem  Deo  fa- 
mulantium,  quoedam  lerra  ibidem  neccssaria  inler 
murum  civitatis  ei  antemuralem  conferremus.  Cujus 
petitionem  nos  animae  noslrae  merccdis  proficuam 
i  ecolentes  Libenter  annuinius,  effectuosaque  delibera- 
lione  perenniter  inansurum  ac  nostra  auctoritate 
perfecimus;  sed  ut  futura  pcr  lempora  nullam  refra- 
gationem  indc  quis  inferre  audeat,  el  rei  collalae 
rationem,  et  ipsis  adjacentiis  in  hac  uostra  auctori- 
late  inserere  dccrevimus  :  terminia  vero  dc  praefata 
len -a  haec  sunt  :  de  superiori  capite  porta  quae  dici-  £ 
tur  Marenca,  usque  ad  turrira  ipsius  inonasterii,ubi 
est  oratorium  in  honorc  sancti  archangeli  Michaclis, 
cum  ingressibus  et  egressibusque  in  viapublica.  lu- 
super  eiiam  ex  subleriori  parte  turris  jam  dictae  us- 
que  territoria  monasierii  saepe  dicti :  de  uno  latcre 
terra  ipsius  monasterii,  de  alio  latere  via  publiea 
habet  in  longo  pedes  numero  lxxx  et  vm  et  in  Iato 
pcdes  xxix.  Petiit  etiam  serenitatem  culminis  noslri 
ul  et  coinnralatioiiem,  quam  nostra  auctoritalc  se 
praefata  dbbatissa,  ncc  non  et  Teutberga  de  res 
sanctae  Mariae  seniper  virginis  de  suprascripto  mo- 
nasterio  Deado  et  monasterium  novum,  quod  est  si- 
tum  in  honore  sanctae  Agathae,  congruam  commulatio- 
ncm  ac  ralionabilem  suh  pixscnti   nostra  auclori- 


LUDOVICI  I  COGNOMENTO  PII  1508 

\  niillam  inferre  praesumat  moleslinm  nut  contraric- 
talem,  sed  sub  omni  inlegritaie,  sicut  ibidem  a  no- 
bis  concessoe  sunt,  et  a  noslra  aucloritate  condonatac 
pereimiier  ibi  in  ulililate  ejusdcm  monastcrii  absque 
cujuslibet  rcfragntione,  nut  qunlibct  inquieludine 
permaneant.  Si  quis  vero  contra  hujus  nostri  pra?- 
cepli  securitatem  violentiam  aliquain  vcl  occasioncm 
inferre  tentaverit,  sciat  se  composituruni  auii  opti- 
ini  libras  lx,  medietatem  palaiio  nostro,  et  medie- 
tntem  parli  ejusdem  monasterii.  Et  ut  haec  nostra 
aucloritas  pleniorem  inDei  nomine  obtincat  vigorem, 
manu  propria  snbler  firmavimus,  et  annuli  nostri 
impresiione  jussiraus  insigniri. 

Signum  Lotharii  serenissimi  Augiisli. 

Druclcmirus  suhdiaconus  alque  nolarius  ad  vicem 
B  Algimari  recognovit. 

Dala  pridie  Nonas  Maias,  amio,  Cbristo  propitio, 
imperii  domni  Lotharii  pii  imperatoris  19,  indi- 
ctione  i 

Actum  Papia  palatio  regio,  in  Dei  noniine  felicl- 
tcr.  Amen. 

CCXXXVI. 


DIPLOMA  I.OTHA.MI  1MP.  PBO    MOWSTLBI0  LUCERNEKSI  *. 

(Anno  S39.) 
[Apud  Neugart,  Codex  Alcmannicus,  pag.  213.  j 

iii  nomine  Domini  Jesu  Chrisli  Dei  aeterni,  Lo- 
Iharius,  divina  ordinante  providentia,  imperator  Au- 

gustus. 

Novcrit  industria  umnium  fidelium  noslrorum 
quia  vir  venerahilis  Sigimarus  b  abbas  ci  mona- 
stcrio  quod  dicilur  Vivarium  peregrinorum,  silum- 
que  est  in  ducalu  Alsacense  super  fiuviuni  Morbac, 
detulit  nobis  sacra:  memoriac  geniioris  nostri  I.u- 
dovici  auctoritatem,  in  qua  erat  insertum  qualiter 
atavus  noster  Pippinus,  quoudam  rex,  ct  ipse  post- 
niodtim  in  sua  elecmosyna  conccssisset  monasteriuin 
Luciaria  c  vclmouachis  ibidem  degentes  homincsin- 
gcnuos  quinquc  his  nominibus  Vualdonetn,  Vulfa- 
rium,  Vulliuuin,  Vuolfoldum  ct  Vulbertum,  cum 
filiis  et  posteris  eoruin,  comraaiienles  in  loco  nun- 
cupante  villa  Eman  d  super  fluvium  Riusa  e  in  pago 
Arcgava  videlieet,  at  illud  quod  ad  partem  publicam 
facere   consueverant,   ad  praedicium    monasterium 


late  conlirmaremus,  ac  iirmissiino  jure  ex  utraque  D  fecissent.  Praecipienles  igilur  jubemus,   elc.   Et  ut 
parte  rohorarcmus,  sicuti  el  fecimus.  Pnecipicnles      haec  auclorilas  noslra  lirmior  et  per  futura   tempora 
crgo  jubciuus,  sicuti  el  perenniter  inansurum  volu-      melius conservetur.de annulo  noslrosubler  jussiinus 
iuus,  ut  neino  fidelium  nostroruin  parti  praescripli     sigillari. 
monasterii  de  his  oiniiihiis  rc.bus   quolibet   tcmpore  Eichardus  ad  vicem  Agilmari  recognovi. 


»  Typis  mandatum   in  Me.  Tsehudii  Gallia  Co-      n,  pag.  238,  ex  schedis  sibl  communicatis  vulgavit, 


rnaia,  pag.  149,  atque  a  Guillimanno,  Her.  Helvet.  , 
lih.  iii,  eap.  4;Lunigio,  Spieileg.  ecclcs.  ,  part.  m, 
cnp.  5,  pag.  178;  Bouqueto  Rer.  Gall.  Script.  ,  tom. 
VIII,  pag.  3GG;  Schoepllino,  loc.  cit.  ,  ex  aulhenlico 
Murbacensi. 

b  Sigimarus  Murbaccnsis  in  catalogo  abbalum  hu- 
jus  monastcrii.  qucm  P.  Bucelinus  Germ.  Sac.  part. 


pcrperam  ihidem  dictus  Sigismundus,  sexto  loco 
ponendus  cst. 

c  Lucerna. 

J  Lcg.  Eman  (die  Entmat),  Emma,  Emiueta,  mnjor 
el  niinor,  in  pago  Lucernensi. 

•  Leg.  llnisa,  vel  Husa,  ui  legerunt  Tschudius  cl 
Giiiliimannus;  vulgo  die  Ituss,  Heitts. 


1300  LPISTOL.E.  1310 

Data  vin  Kalend.  Augusli,  amio,  Christn  propitio,  A  3  b.  Actura  Slrazbur  civiiale  in  Dei   noiuine  felici- 
imperii  domni  Loiliarii  pii  imperatoris  21  °,  indict.      tcv.  Ameu. 


a  Anni  regni  Lothariani  in  Italia  ab  an.  820  re- 
petuntur,  quo  regem  istius  provincix  declaratum 
esse  Lotharitim  necesse  est ;  cum  iu  aliis  diploma- 
tibus  lntjus  imperatoris,  ubi  annus  iuiperii  et  regni 
separatim  designanlur,  hic  vicenario  numero  illum 
semper  excedat,  quamvis  enim  Bernhardus  Lango- 


bardorum  rex  jam  anno  818  obierit,  non  lamcn  illico 
compressi  erant  subdili,  ejus  parlibus  addicli,  ul 
conjicit  ChiUlclius  in  probationibns  Hist.  Tornuc, 
pag.  208.  Cf.  D.  de  Saint  Marc,  Abrtgi  chronolvgi- 
que  de  1'liistoire  tjinerale  d'ltalie,  tom.  I,  pag.  4(i7. 
b  Indictio  3  respondet  anno  840. 


LUDOVIGI  PII  EPISTOL,£. 


EPiSTOLA  PRIMA 

UIDOVICI   AD  MAGMJM   ARCIUEPISCOPOM  SE.NONENSEM. 

Uittit  exemplum  •  regulm   canonicorum  decretx  in 

concilio   Aquisgranensi. 

(Anno  816.) 

[Baluz.,  Capitul.,  tom.  I,  pag.  454.] 

Gloriosissimus  Ludovicus,  supeino  munere  victor 
semper  Auguslus,  venerabili  in  Christo  Magno,  Se- 
nonicae  urbis  archiepiscopo,  in  Domino  salutem. 

Sicut  vobis  nuperrime  in  sacro  convenlu ,  quem 
Deo  annueule  Aquisgrani  palalio  aggregavHiius  , 
ubi  niulta,  favenle  Christo  ecclesiastice,  imo  catho- 
lice.acta  sunt,  meminimus  promisisse,  misimus  , 
liiai  veneranda;  paternilati  per  praisentes  missos 
nostros,  Ermenfredum  videlicet  et  Haytnoncm,  for- 
niulam  canonicx-  instiiulionis  quam  idero  sacer 
convcntus  ex  sanctorum  Patrum  sparsim  digestis 
senieniiis  colligcre  atque  in  ununi  congerere  stu- 
duit  :  quam  quia  vobis  transcribendi  angusiia  teni- 
poris  facultatem  denegavit ,  studii  nostri  fuit  eam 
diligenter  transcribi  jubere  ,  ut  absquc  ulla  depra- 
valione  aut  detruncalione  textus  ejus  ad  vos  usque 
incolumis  perferrelur.  Proinde  has  litteras  ad  luam 
direximus  sanclitateni,  per  quas  jubemus  ut  memor 
admonitionis  noslra?  ,  suffraganeos  tuse  diceceseos 
loco  et  leinpore  competenti  ad  te  convocare  stu- 
deas,  et  eamdem  Institutionem  per  singula  capitula 
coraui  ecclesiasticis  ordinihus  prailegi  facias  ,  ct 
qualiter  eam  sacer  conventus  ob  cmolumentum  ani- 
inarum  instruere  salubriter  curaverit,  patenter  edo- 
ccas,  et  his  qui  canonic*  professionis  censentur 
nomine,  secundum  lninisleriuro  libi  divinilus  colla- 
lum,  el  noslraj  auctoritatis  praiccptum  ,  coram  me- 
raoralis  missis  nostris  observandam  percenseas. 
Eorum  autem  qui  tardioris  sunt  ingcnii ,  et  eara 
forte  plene  intelligere  neqyeunt,  tuo  sive  compro- 
vincialium  ttiorum  episcoporutn  dono  scientiae  pol- 
lentiura  slndin,  ejus  nolilia  sensibus   perfundatur. 

a  Tam  landabile  Lttdovici  Pii  consilium  ,  quod 
auctores  illortim  lemporum  summopere  celebrarunt, 
alii,  re  minus  considerata  ,  reprobarunt  postcrio- 
liluis  sieenlis;  el  ut  opinioni  sua;  potiorem  fidem 
conciliarent ,  quidam  finxerunt  vocem  insigni  pro- 
digio  ccelitus  cidem  exprobrasse  Ludovico  ,  quod 
Ecclesiai  venennm  aildidisset.  Quapropter  Cointius 
anuo  817  ,  num.  140  el  seqq.,  exaininatquid  Pelrus 
Damiani,  qui  seripsit  opusculum  x\iv  contra  cano- 
i"<  "  ,  <;;:i  litft  'i:   i  ommune  frurtibus  ccclcMariim 


Nam  et  tuam  nihilominus  providam  voiumus  esse 
beatiludinera,  ut  eam  solerti  cura  prxdicti  missi  uostri 
omnes,  prout  insinuavcris,  transcribcre  absque  ulla 
depravalione  et  detruncatione  prxmoueatit ;  qtto- 
niam  qualilcr  diligenter  studioseque  ,  distincte  ct 
apertc  transcribatur  ,  ilios  salis  inslituimus.  Cujus 
nempe  exemplar  idcirco  in  armario  palatii  nostri 
rccondi  fecimus ,  ut  per  hoc  nosse  et  inquirere 
possemus  ulrumne  ab  aliquo  negligenler  transcripta 
fuerit;  qttia  ,  ut  comperimus,  dum  in  eodera  sacro 
concilio  peiiegeretur ,  antequam  coram  nobis  ab 
eodem  concilio  prolata  ,  et  necdum  mensura  cibi  et 
polus  plane  statuta  fuisset ,  invidi  magna  ex  parte 
illam  detruncanles  ,  quaidam  capilula  inconsulte  ex 
ea  transcripserunt.  Unde  necesse  est  ut  si  aliquem 
in  tua  dioecesi  tale  fecisse  repcreris  ,  hujuscemodi 
factum  roram  provincialiura  tuoittm    cpiscoporiim 

C  convenlu  ,  el  coram  praescriptis  niissis  noslris  , 
fruslreris  ,  et  lianc  autiienticam  ,  ut  praimisimus  , 
diligenter,  sictit  missi  nostri  eis  insimiavcrinl  , 
trauscribi  percenseas.  Volumus  ergo  ut  omnes  prae- 
lati  canonicorum  diligenter  illain  transcribant,  stu- 
diose  intelligant,  eflicaciter,  quantum  Dominus  eis 
posse  dederit ,  ob  suam  subditornmque  ulilitalem 
opere  adimpiere  procurent  ;  ut  quando  nos  ,  sicut 
in  eorum  sacro  ct  venerabili  concilio  generaliter 
omnihus  diximus,  missos  nostros  hujus  negotii  in- 
quirendi  gtalia  per  universum  imperium  nostrum  , 
Kalendis  Seplembris  venturis ,  direxerimtts,  onmes, 
prxlati  videlicel  et  subditi,  jiixta  capacitatem  et 
possibilitatem  suam  ,  eadem  instructioue  informati 
atque    instructi ,    ejusdem  operatores   inveniantur 

"  strenui.  Quoniara  diligenti  indagine,  vita  comitc,  iu- 
quirere  jubebimus  qualiler  unusquisque  prxlaioruin 
ministeriiim  suum  expleat ,  qualiter  jussioni  nostra; 
in  claustris  et  caeteris  canonicorum  necessariis  ha- 
bitationibus  ,  et  in  eorum  stipendiis  tlandis  ,  et  ro- 
ceptaculis  paupcrum  praeparandis  obletnperaverint, 

alercntur,  pecuniam  aliaque  bona  scorsum  posside-. 
bant;  quid  Joannes  Manhurnus ,  qui  Livriacensi 
ntonasterio  dieecesis  Parisicnsis  pravral  anno  1500, 
in  regulam  Aqiiisgranensem  et  iu  ipsunt  Ludovicum 
scripsit  :  eosqne  hac  in  rc  deceptos  esse  ostendit, 
ut  ibidem  legere  cst.  Vide  etiam  Pagium  ad  an.  XIO. 
iiiiin.  10  et  17.  Duasalias  epistolas  de  eodem  argu- 
iiiento  mis.it  Ludovicus  ,  alteram  Sichario  archiep. 
Burdegalensi  per  Adalelmum  ,  alleram  Arnoui 
arehiep.  Salzburgensi  per  Nothonem. 


1511 


LliDOVifi  1  COCNOMLNTO  Pil 


1312 


vel  quis  cleruru  suum  secumluin  hujus  insliluliouis  A  ut  stiamus    quibus    gratiarnm   acliones    rtferre  , 


norniam  cl  caetcra  spiritalia  exercilia  informare 
studueril ,  aut  si  quis  qucm  eorum  quos  in  Dei  scr- 
vilio  rationabiliter  gubernare  poluil ,  eausa  avarilia: 
abjecerit  :  quia  ul  hxc  qus  prxmisimus ,  absque 
nllius  difficultalis  opposilione  ,  in  locis  in  qnibiis 
facta  needura  erant ,  ficri  opportunissime  posscnt , 
unius  anni  spatium  ,  sicut  nosti,  ad  lucc  peragenda 
tribuimus.  Qui  voro  hoc  annuo  teinporc  nostrx  , 
iinoque  Dei  jussioni,  juxta  vires  obtcmperare  nc- 
glexerit,  cxteris,  ne  talia  facerc  audeani ,  tcrrorem 
piocul  dubio  inculiet.  Misimus  ilaque  libi  institu- 
lionis  formam  quara  idem  sacrum  et  venerabile 
conciliom  ex  sanctorum  Patnmi  sententiis  diligenter 
excerpsit,  et  sanctiinonialibus  in  uno  collegio  cano- 


quosquc  ctiani  dignis  correplionibus  corrigerc  de- 
beamus.  Si  vcro  aliquig  tux  dicecesis  cidem  inslitu- 
tioni  noslrxque  admonitioui  procaciter  reniti  volue- 
rit,  ct  ca  qux  ab  eodem  sacro  et  venerabili  concilio 
constilula  atque  decrela  sunt ,  quantuin  Dominus 
cis  posse  dederit,  observare  contempserit ,  prxcipi- 
iiius  ut  si  antea  hujosmodi  non  se  correxerit ,  qui- 
cunque  ille  est,  anle  prxsentiam  nostram  tua  vel 
missorum  nostroium  admonitione  venire  festinet ; 
qualenus  a  nobis  juxta  quantitatem  ciilpiu  dignc 
corrigalur.  Direximus  praeierea  tibi  pondus  et  mcn- 
suram  sccundum  quam  clericis  c-t  sanctiraonialibus 
panis  ct  polus  xqualiter  tribuenda  sunt,  qux  ul  ab 
oinnibus  firmissime  alque    inviolabiliter     lenealur 


nice  degcnlibus  obscrvandam  pcrcensuit    :   quam  B  \Leg.  vid.  teneantur  J ,   decernimus,  et  ne  quid  in,- 


sive  per  te  ,  sivc  per  comprovinciales  luos  episco- 
pos,  in  oinnibus  tux  diceceseos  puellaribus  monas- 
tcriis,  in  quibns  canonice  vivitur,  studiose  prxscri- 
ptam  haberi  volumus.  Sed  et  hoc  decernimus  ut 
a  vobis  tam  abbatissis  quam  cxtcris  sanclimoniali- 
hus  tradatur,  et  qualiler  cam  tenere  dcbeanl  vestro 
studio  inforiuentur.  Cxterura  nisi  aliquam  abbatis- 
sarum  quando  nos  ad  prxsentiam  noslram  venire 
jusscrimus,  alio  tempore  volumus  ut  abbatissx 
propriis  in  monaslcriis  resideant ,  el  secundura 
hanc  institutionis  formam  vivere  sibique  subjeclas 
gubcrnare  decertenl ;  ct  nullis  illarum  per  villas 
residendi,  aul  foras  qualibet  occasione  accepta  eva- 
gandi ,  suisque  voluptatibus  deserviendi,  licentiam 
attribuaut.  Quanquam  enim  nonnulli  clerici  mo- 
nasteria  puellarum  ,  et  nonnulli  laici  raonasteria 
virorum  etiam  ac  puellarura  babeant ,  tu&  taraen 
debet  providere  solertissima  industria  ut  in  om- 
nibus  locis  sub  tua  dicecesi  conslitutis ,  ubicnn- 
que  congregalioncs  clericorum  ct  sanctimonialium 
smil,  jnxta  possibilitalem  et  facullatem  rerum  se- 
cundum  hujus  instilutionis  formam  vivant;  quia 
nulla  est  omniuo  ccclesia  ,  qux  facultates  habeat  , 
ubi  non  possint  tot  ulesque  gubernari  qui  divinum 
expleant  ofiicium,  et  ubi  hospitalitas  juxta  vires  non 
possit  diligi.  Nos  quoque  prxfatos  missos  nostros 
ad  tuatn  sanctitalem  idco  direxinras  ,  ut  tuum  cx 
leroruraque  ccelesiasticorura  in  ttia  dicecesi  con- 
sislenlium  diligenter  atque  sublilitcr  in  hoc  negotio 


crementi  aul  detrimenli  a  quoquam  patiantur,  mo- 
dis  oninibus  inhibemus.  Tuain  igilur  in  calce  hujus 
epislolx  admonemus  sanctitatera,  ul  secundum  mi- 
iiislerium  tibi  divino  inuuere  collatum ,  noslrx  in 
hoc  negotio  saluberrimx  admonitioni  obedienter 
atque  inexcusabiliter  pareas  ,  et  cxleris  in  parendo 
exemplum  bonum  iribuas.  Dignum  quippc  esl  ut 
quanto  sublimius  sacerdotii  dignilate  aliis  super- 
emincs,  el  a  nobis  venerabililer  uiligeris ,  tanto 
■uagis  ad  Dei  noslramque  voluntaicin  faciendain 
devotiorera  te  atque  promptiorem  cxhibeas.  Vale 
in  Domino,  ct  ora  pro  r.obis. 

EPISTOLA  1! 

LUDOVICI    AD    HOSACHOS  AM.1NENSES. 

C  {Anno  821.) 

[  Apud  D.  Bouquel. ,   Recueil  des  llist.,  tom.  VI,  ex 

labulario  Anianensi.  ] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatorts   nostri   Jesu 

Ghrisli,  Ludovicus  iniperator  Augustus  venerabilibus 

fratribus  in  Aniano  si  ve  Gellonc  mcnaslerio  constitutis. 

Proxime  accedit  «  Agobardum  archiepiscopum  ad 

nostram  deveuisse  praesentiain,  iudicaos  nobis  quo- 

modo  eo  pnesente  et  Nibridio  archiepiscopo  ,   sine 

raora  omnes  pari  consensu  Tructesindum  super  vos 

elegissctis  abbatem.  Cui  faclo,  quia  ralionabile  no- 

bis  videbatur,  assensum    prxbere  non  distulimus , 

desiderantcs  ac  oplantes  ut  pielas  divina  id  ad  suam 

et  ad  vestram  communera  salutem  proliccrc  faciat , 

et  ille  patris  ac  pastoris  inter  vos  locum  obtineat  , 


iiituerentur  studium  ,  cl  tib:  opem  in  cxteris  cora-  ,J  et  vos,  titCbristi  oves,  pari  humilitate  et  devotione, 


moiieiidis  ferrent ;  qui  et  nobis  referrent  qualilei 
prxlati  et  prxlatx  eam  libenter  susceperint,  dili- 
genlerque  transcriherc  sludueriut,  et  devote  adiin- 
plere  juxta  vires  curaveriiit ;  quoniam  tandiu  illos 
in  tua  \el  comprovincialium  tuorum  dioecesi  morari 
ct  discurrere  una  cum  misso  tuo  jussimus , 
donec  ab  onmibus  meraoralx  formulx  transcribe- 
reutui';  ul  videlicet  cuncta  procuranlcs,  diligen- 
terque  taxanles ,  cuiu  ad  nos  illos  redire  opere 
cxplelo  tempiis  permiserit ,  cuncta  qux  atla  sunt 
veslro  ulrorumque  scriplo  notentur.  atque  per  ipsos 
tuumque  inissum  nostr.e  dignoscentix  intimcnlui  , 


sicut  dignum  et  reeium  est,  subditi  et  obedicntcs  ei 
sitis.  Et  haec  obedientia  vel  humilitatis  subjeclio 
charitatis  inunimine  est  roboranda ;  qux  sine  simu- 
latione  fals;c  cxtrinseciis  oslentationis  in  vobis  fieri 
necesse  esl.  Yos  enim  optime  nostis  cum  quaiito 
sludio  ac  tudore  a  beatx  memorix  domno  Benedicto 
Patre  vc^tro  locus  iste  prirao  inchoalus  est  ac  eon- 
slructus  esl  -.  deinde  qua  ililigentia  ille  nitebatur.ut 
vos,  quos  liivina  superui  Pastoris  gratja  per  sux  de- 
votionis  inst.mliam  inibi  coadunaveral ,  secundum 
monaslicx  vitx  regulam  recte  conversaremini.  Quod 
et  Dco  largiente,  juxta  id,  quod  desideravit,  ,id  eflc- 


Agobarrtus   Lugdunensis  erat   archiepiscopus ,  TSibridius  Narbonensis. 


1M3  EPlSTOLiE.  i;,ll 

ctam  perdiixit.  Sed  et  de  sacrosaucto  eodem  exa-  A  tres,  statuimus  admonore  ut  in  omnibus  abbali  ve- 

slro  et  sonioribus  veslris  obedientes  siliset  humiles, 


uiine  per  imperium  a  Deo  nobis  commissum  longe 
lateque  pi»  conversationis  normam  coadoptavit ,  el 
vobis  disseminarc  »  non  destitit.  Et  cuni  profeclo 
ita  se  res  habcat,  dignum  vos  admonere  staluinius, 
ul  Deo  cooperantc  id  eiCcere  studeatis,  ne  in  diebus 
vestris  res  tam  cgregie  inchoata  ci  ad  incremenliiin 
perducta,  quolibet  casu  quidquam  detrimenli  su- 
mat :  sed  tales  semper  per  Dei  misericordiam  csse 
studeatis,  ut  de  vobis  possint,  sicut  prius  ,  magisti  i 
et  doctorcs  sanctae  non  soium  regularis  vitae,  vcrum 
oiunis  spiritalis  nonnse  et  pr.Tcipui  apicis  assumi , 
ubicunqne  necessitas  vel  voluntas  fucrit.  Porro 
Tructesindum  abbalem  veslrum  admonitum  esse  vo- 
luinus  ut  circa  vos  paternum  exerceat  amorcm,  et 


noii  protervi,  non  niurmuralores,  sed  cum  omni  bu- 
militate  ac  mansuetudine  scrvate  proposituin  ve- 
strum.  Namsi  secus  egeritis,  ut  aliquis  vestrum  ad 
versus  abbatem  ct  fratres  infletur,  et  non  solum  sibi, 
sed  etiam  aliis  perversa;  transgressionis  fuerit  invi- 
tainentum,  et  non  sui  abbatis  et  fratrum  sustinuetit 
Correctionem,hunc  nobis  cumfcstinatione  mitti  pra*- 
cipimus,  iu  emn  in  talcm  locuin  dirigamus,  unde 
illc  vobis  minime  possil  quidquam  inferre  scandali. 
Haec  vobis  ideo  scribere  jussimus,  ut  cognoscere 
possilis  quantam  curam  ac  sollicitudinem  de  voliis 
habere  dcsideramus.  Eamdem  enim  familiaritatem  , 
quam  cum  pioe  recordalionisBcnedictoabbaie  vcstro 


consideret  secundum  setalem,  vel  valetudinem  cor-  B  iiabere  visi  sumus,  si  pracepia   ejus  custodire  obo- 


poris,  vel  infirmitatis  cujuslibet  molestiam  quid  cui 
conveniat  ex  subjectis  sibi,  et  caveat  omniinodis  ne 
in  negligentes  adco  fervida  zeli  castigatio  modum 
cxcedat,  ut  eos  pusiltanimcs  reddat;  nec  apud  ob- 
servantcs  maudata  Dei  talis  sit,  ut  torpore  et  desidia 
in  eis  rigorem  constanliae  frangat;  sed  maxima  dis- 
cretione  juxta  Apostolum  sit  omnibus  omnia  lactus, 
ut  omues  ad  se  perlinentes  salvare  possit.  Quod  si 
forte  evcnerit,  quod  nos  non  optamus,  ut  ille  extra 
regulam  vobis  a  memorato  Bencdiclo  optime  tradi- 
tam  in  aliquo  deviaverit  ,  et  magis  voluerit  quae 
agenda  sunt  proprio  arhitiio  et  voluntate  quam  ve- 
slro  coinmuui  consilio  agere,  vos  eum,  ut  charissimi 
fiatres  et  filii,  cum  omni  mansuetudine  et  patientia 


dientes  volueritis,  vobiscum  similitcr  habere  volu- 
mus,  ct  curam  vestri  ipsiusqiic  monasterii  semper 
agere.  Et  quia  constat  per  charlam  donationispnedieti 
Patris  vestri  eumdem  monasterium  genitoris  nostri 
prius,  et  deiuio  nostrnm  cssc  alodem,  camdcm  licen- 
tiaiu,  quam  ipse  prius  et  nos  deinceps  per  praecepia 
iminunitalis  visi  suinus  concedere,  perpetuis  leinpo- 
i  ibus  firmiler  observare  et  inviolabilitcr  conservare 
promittimus  :  ut  quandocunque  divina  vocatione 
prxdictus  abbas  vel  successores  ejus  de  hac  luce  mi- 
graverint.quandiu  inter  vos  tales  invenire  potueritis, 
qui  ipsam  congregationem  secundum  regulam  sancli 
Benedicti  rcgere  valeant,  pcr  saspe  scriptam  et  ro- 
borataui  nostram   auctoritatcm   licentiam    habcatis 


corrigite.  Et  si  vobis  assensum  praebuerit,  et  per  vos      semper  eligendi  abbatem.  Optamus  vos  pro  nobis 


correctus  fuerit ,  hoc  Dei  dono  tribuatis  :  si  vero 
ille  perlinacior  in  sua,  quo  absit,  permancre  volue- 
rit  sententia,  tunc  nobis  id  significari  prius  faciatis, 
qtiam  foris  vicinis  vestris  notum  fiat ,  quia  cum  in 
aliis  regalemexerceamus  potestatem,  in  vobis  lamen 
paternum  scmper  volumus  obtinere  affectum.  Et 
quamvis  haec  licentia  a  nobis  sit  vobis  concessa,  la- 
nien  summopere  cavcndum  esl  ne  de  qualibet  re 
adversus  abbatem  veslrum  levi  ira  aut  parva  pcr- 
turbaiione  infiarnmati,  frustra  pertinaci  audacia  ad- 
versus  eum  commoveamini.  Nam  si  aliquis  vestrum 
sine  ratione  adversus  eum  infiammabitur  ct  noslras 
aures  sine  causa  pulsaverit,  nos  adversus  se  noverit 
districta  animadvcrsione  essecommotum,  ut  ille  qui 
ejusinodi  est  caeteris  fial  documentom  ;  ne  in  poste- 
rum  aliquis  audeat  adversus  magistrum  suiim  inju- 
ste  consurgere.  Vos  quoquc,  seniores,  in  omnibus 
adjuvate  eum,  tam  in  districtione  janiorum  fratroiu, 
quam  etiamet  reliqua  utilitale  monaslerii,nec  illum 
solum  sub  tanti  ponderis  onere  gravari  paliarniui  : 
Sed  juxla  Aposlolum  invicem  oncra  porlate,  ctsic  ad- 
implebitis  legem   Ckristi.  Vos  autem  ,   juniores  fra- 

»  Corrigit  Cointius  ,  coadunavil  e  vobis  ,  et  disse- 
minare. 

b  Hic  Ludovicus  Pius  vocatur  imperator  Franco- 
rum,  non  vero  imperator  Boinanorum.  Graeci  cnim 
necCarolum  Magnuni  necejus  in  imperium  Occiden- 
tale  successores  ,  quantunicunqiie  eis  indiguerint , 


orantes  ac  sanctum  propositiun  veslrum  cusiodien- 
tes  semper  bejie  valere.  Amen. 

EPISTOLA  111. 

HICIUELIS   ET    THEOPHILl    FILII    OIIIEMTIS  1MPERAT0RIJM 
AD    LUDOVICUM    MIM. 

(Anno  824.) 

[Apud  D.  Bouquet.,  ibid.,  ex  Baronio  in  Annalibus 

ecclcsiaslicis.  ] 

lu  nomine  Patris  ,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti, 
uniiis  soli  veri  Dei,  Michael  et  Theopbilus  fideles  in 
ipso  Deo  imperatorcs  Romanorum  dilecto  et  hono- 
rabili  fralri  Ludovico  glorioso  regiFrancorum,  Loi>- 
gobardorum,  ct  h  vocato  eorum  imperatori  c. 

.  .  . .  d  Ex  eo  tempore  omnes  Cliristiani  impcrii 
nostri  ad  pacis  unilatcm  ct  pristinam  concordiam 
redierunt,  glorilicantes  et  magniiicantes  propugna- 
torem  noslrura  Dominum  Jesum  Christum  qui  ad 
unitatem  fidei  coadunare  popiilum  suumdignaliis  est 
in  subjectionem  quod  ab  eo  est  imperii  nostri.  Quo- 
circa  dignum  exislimavimus  hsec  quasi  pacifico  ami- 
co  et  spiriiali  fralri  noslro,  et,  nt  credimus,  socio 
gaudii  a  Deo  imperii  noslri  manifesta   faccre  ,  quae 

Augustos  et  imperatores  Romanomm  unquam  ap- 
pcllarunt. 

c  Narrat  Michael  impcr.  motus  a  Thoma  viro  se- 
ditioso  concitalos,  ejusquc  necem  :  niuUa  raentitiir 
dc  Leouis  iinper.  morte,  et  de  adepto  a  se  imperio. 

d  1:1  est  post  reportalam  de  Thoma  tyranno  vklo- 
riani. 


iy.5 


LUDOYICJ  1  COGNOMENTO  PII 


1"!G 


nobisciim  ocla  sunt,  ut  pariler,  sicutuniusejusdem-  A  EPISTOLA  IV 

que  lidei  et  religionis  culloribns  facere  oportet,  lau-      ludovici  ad  baduradum  padf.iiroh.n(.nsf.m  episcopgm. 


dibiis  et  hymnis  collaudemus  ci  glorificenms  Salva- 
lorcm  noslmni  Jesum  Cltrislum.  Oportncrat  enim 
staiim  ■  in  eiordio  imperii  nostri,  sicut  spiritali  fra- 
Iri  nostro  et  pacifico  amico  ,  per' veros  apices  no- 
stros,  quae  erga  nos  gesta  sunt  vobis  manifeslare  : 
sc.l,  sicut  supra  dictum  est ,  prafali  lyranni  ct  re- 
bdlis  ac  tnrpi  mortc  condemnaii  Thoime  seditio  fa- 
cere  prohibuit.  Ac  vero  niinc  dedit  Oeus  nobis  boc 
prasens  ei  opportnnum  (empus  post  cjus  interfectio- 
ncm,  el  coadunationem  etconcordiam  populi  noslri. 
Et  ideo  justum  existimavimus  inittere  ad  vestram 
i;Ioiiam  Theodorum  prolospalliarium  nostrum  et 
stratigon,  Nicetam  sanctissimnm  metropolitanum 
Myrensem  Lyci:e  >'  Fortunatum  archiepiscopum  Ve-  B  m,,s>  ut  perpema  salvalione  in  jure  ejusdero  mona- 


In  grutiam  monaslerii  Corbcicn&is  in  Saxonia. 

(.\inwSii.) 

[ApudD.  Bouquct.,  ibid.,   ex    Scbalcn.  Annal.  Va- 

derb.,  pag.  78.  ] 

In  nomiuc  Dci  ct  Salvatoris  nostri  Jcsu  Cinisti  , 
Ludovicus,  divina  ordinanle  providentia,  imperator 
Augustus Badurado  episcopo  etmisso  nostro. 

Nosse  lc  non  dubilamus  qualiler  noslra  jussione 
Adclhardus  quondam  abbas  quoddam  nionastcriura 
in  Saxoniaa  novo  «pcre  conslruxit,  ct  aliqni  boni 
homincs  de  quibusdara  rcbus  solemni  donaiione  do- 
tavimus;  dequibus  omnibus  rebus  nostra  auctorila- 
tis  praceptum  circa  idem  monasterium  fieri  jussi- 


nctiae ,   Theodorum  reverendissimum  diaconum  et 

reconomiiiii  istius  sanctissimai  Dci  calholicae  ct  ma- 

giwc  ecclesix  S.  Sopbise,  et  Lconem  nostrum  candi- 

datnm.  Et  non  tanium  per  has  syllabas,  sed  et  per 

ipsos  viros  annuntiainus  vestra   glorise  omnia  quaj 

proposita  sunt,  ut  Lam  per  eos  quamque  et  per  mis- 

sos  viros  iterum  scire  possemus  vcstra  dilectionis 

sanitatem,  simulque  fidelium  vestrorum  incolumita- 

lem,  iicc  non  ei  omnium  rerum  veslrarum  apud  vos 

consisteiiiiiim  prospcrilatem.  Porro  per  has  nostras 

veras  et  fidcles  syllabas  corroboramus  et  confirma- 

mus  priorem  pucem  et  amicitiam  inter  vos  et  nos 

constitutam,  deprccantes  mediatorem  ejusdem  pacis 

domimim  qui  dixit  :  Pacem  meant   do  vobis ,  pacem 

meam  rclinquo  vobis  (Joan.wx,  27);  eamdera  paecin  ,j 

spler.didiorem  et  robustiorem  facere  ,  et  ostendere 

tcmporibus  ct  potestatibus  praterilis,  quoniam  et 

nos  sic  lenemus  et  speramus  quod  et  vestra   glorio- 

sissima  poteslas  ita  consenliat,  sicul  et  nostra episcopi  in  conventu  pabisiensi  concrfcaii  ai>  i,u- 


stcrii  eredem  rcs  consistcrcnt.  Sed,  nl  relatione  Wa- 
rini  venerabilis  ejusdem  monasterii  cognovimii9 , 
quidam  comites  memoratum  praceptum  nostrnm  in- 
fringere  et  convellere  volunt,  in  eo  videlicet  quoil 
bomincs  tam  liberos  quam  ct  lilos,  qui  super  ter- 
ram  ejusdem  monasterii  consistunt ,  in  bosteni  ire 
compellant  et  distringcre  inodo  judiciario  velint; 
quo.l  nolumiis  ut  faciant.  Et  iileo  pcr  has  lilteras 
bostras  lihi  pracipimus  utti:  illud  praceptum,  quod, 
sicut  dixiinus,  eideni  monasterio  fecimus,  assumas, 
et  in  prasenlia  eorunidem  comitum,  in  quomm 
ministcriis  rcs  jir.edicli  monastcrii  essc  noscuntur  , 
relcgi  facias,  et  ex  nostra  anclorilate  eis  prxcipias 
nt  ultciius nostra  anctoiitatis  praceptum  violarc  non 
prasumant,  scd  potius,  sicut  in  eodem  pracepio  cou- 
tinetur,  illud  conservare  sludeaut.  si  graliam  no- 
slram  balicre  vcliut. 

EPISTOL.Y  V. 


Scd  et  boc  vestra  Chiisto  amabili  dilectioni  mani- 

fcstaimis,  quia  multi  de  ccclcsiasticis  scu  ct  laicis 

viris,  alieni  de  aposlolieis  traditionibus  facti,  el  nc- 

quc  palernos  terniinos  ciislodicntes,  facti  sunl  inven- 

tores  malarum    rerum  ' Unde  bonorem 

Ecclesiie  Cbristi  quserentes,  fccimus  littcras  ad  san- 

clissimum  papam  anliqux  Rorase ,   el  eas  misimtis 

per  pradictos  missos  nostros  ad  eum De  cse- 

tero  ordinet   vestra  spiritalis  dilcctio  ut  cum  honore 

omni  et  iltesione  ad  emn  venianl Causa  me- 

,,,..„.,  .         ■_•„.._ D  [Baluz.,  Camtul.,  tom.  I ,  cx  Gohlasl.,  Conslit.  imo., 

morue  dilectioms  qna:  intcr  nos  est  ,  misimus  per  »  '  ^  ^  Cmc   ^,,'-, 


DOVICIM  PIUM  l.T  I.OTHARIUM    DF.  CCl.TU  lM.vfclNUM. 

(Ah«o825.) 

( IIinic    epislotam    vide    liujusce    Putroioqiie    tomo 

XCYIII,  cot.  129!),  inter  Opera  Caroti  Uagtd.) 

EPISTOLA  VI 

LUDOVICI   AO  HIF.RI.M1AM  SENONENSEN  f.t  jonam    aurf- 
LIANENSEM    F.PISCOPUM. 

Commonitorium  ipsis  datum  cum  legati  Uomam  irent 

ud  Evgenium  II  papam  in  causa  imaginum. 

(Anno  824.) 


pradictos  missos  nostros  prasinovullim  unuin,  mi- 
biiovultim  unnm  <i,  Tyria  •  duo,blattas  veras  duas, 
Dirodina  f  duo,  divenla  R  duo. 

Absoluta  mense  Aprili,  dic  decima,  indiclione  se- 
cunda,  a  Deo  consecrata  regia  urhc  b. 


Hieremiae  et  Jon:e  ,  venerabilibus  episcopis ,  in 
Domino  salntcm. 

Vcnerunt  ad  prasentiam  nostram  >  Halilgarius 
ct  Ainalarius  episcopi  vm  Idus  Decembris ,  defe- 
rcnies   collectiones  de  libris  sanctorum    P.itnnn  , 


•  Michael  regnare  cccpit  anno  820. 

b  Fortunalus ,  ilinere  Romam  cum  oratorihus 
Michaelis  imper.   suscepto,  inorluus  est  in  Francia. 

c  Postea  Michaei  impcrat.  catholicos  calumnia- 
tur,  multaque  narrat  falsa  et  quai  virum  hxreticum 
arguunt. 

d  Conjicit  Cangius  has  duas  voces  prasinovultim  el 
mUinomltim  efformatas  ex  Graco  ^«<7ivo'X«Tr!5v  et 


uyi).tvo6),aTTr,v.  Prasinum  viride,  melinum  luleum  , 
blalla  vermiculus,  purpura. 

«  Tyrium.  purpura  Tyria,  pannns  purpureus. 

f  Dirodinuni,prodiarbodinum,palliumroseicoloris. 

e  Diventiiin,  vox  iguota. 

h  Regiaurlic,  id  cst  Consiantinopoli. 

'  Halitgarius  episcopns  crat  Camcracensis,  Ama- 
larius  Trevirensis. 


1517 


1.1'ISTOL.E. 


1318 


qnas  in  »  convcnlu  apud  Parisios  habito  simul  po-  A  Christo  Palri  Eugemo,  siiiiinio  ponliGci  et  universali 

papie  Ludovkus  et  Lolliarius,  divina  ordinante  pro- 
videnlia,  imperatores  Atignsti ,  spirilales  filii  veslri, 
seiiipiternam  in  Domino  nostro  Jesu  Chrislo  sa- 
Itiicm. 


siti  collegistis,  quas  eliani  coram  nobis  perlegi  feci- 
mus.  Et  quia  placnerunt,  ct  ad  id  proplcr  quod 
eollertae  sunt  necessarix  alque  ulilcs  a  nobis  judi- 
cautur  ,  sub  omni  celerilate  vobis  censuimus  diri- 
gciidas.  Idcireo  admoncndo  prsecipimus  soleriic 
veslra  ut  priusquam  de  his  aliquid  domno  aposto- 
lico  indicetis,  diligenti  cura  eadcm  vos  recensere 
curelis,  ct  ea  quae  melins  ct  aptitis  praesenti  negotio 
convcnire  inveneritis,  excerpere  atquc  describere 
iliiquc  ad  legendnm  offerre  studeatis  ;  quia  enim  , 
ut  nostis  ,  nos  al<  eo  pelivimus  licenliam  qualenns 
bas  colleciiones  a  sacerdotibus  nostris  fieri  permil- 
teret.  Et  ideo  ncn  poterit  prxterir.itti  quin  ei  ostcn- 
datur  quod  ex    ipsius  permissionc    colleclum  est. 


Quia  veracitcr  nos  debitoresesse  cognovimusut  his 
quibus  regimen  Ecclesiaium  et  ovium  Dominiearum 
cura  commissa  est ,  in  omnibus  causis  ad  divinuin 
ciiltuui  pertinentibus  opem  atquc  auxiliura  ,  pro 
qualitalc  virium  nostrarum  et  intellectus  nustri  ca- 
pacitate,  fcramus  ,  idcirco  pioetermillere  nequivi- 
musquin  tunc  ,  quando  legali  Gnccorum  nobis  ma- 
nifestavemnt  qualem  ad  vos  debcrent  perlerre 
legationem,  sumnia  cura  ac  sollicitudine  tractaremus 
juale  vobis   adjutorium  ir.  hoc  negotio   cum  Dei 


lllud  tamen  snmmopere  prsevidete ,    ut  ea  illi  de  B  allsi]io  exllibcre  p0luiSsemus.  Et  ob  hoc  a  vestra 


his  oslcndalis  quc  ralioui  dc  imaginibus  habendse 
per  omnia  conveniant,  et  quod  ipse  vel  sui  rejicere 
minimc  valcanl.  Sed  et  vos  ipsi  lam  patienter  ac 
modeste  cum  eo  de  hac  causa  disputationem  liabca- 
tis,  ut  snmmopere  cavealis  ne  nimis  ei  rcsistendo 
eum  in  aliquam  irrevocabilera  pertinaciam  b  incidere 
compellatis  ;  scil  paulallni  ,  verhis  ejus  quasi  obse- 
quendo.  magis  quam  aperte  resistendo  ,  ad  mensu- 
ram  qu;e  in  hahcndis  imaginibus  retinenda  est  eum 
deducere  valeatis,  et  ideo  potius  efficere  contendatis 
ut  negotium  de  quo  agilur  ad  meliorem  quam  ad 
pejorem  statum  eum  Dei  adjutorio  perducatur. 
Postquara  vero  hanc  rationem  de  earumdem  iinagi- 
iiiim  causa  consummavcritis ,  si  tamcn  hoc  ad  nilii- 


sanctitate  petivimus  ut  saccrdotibus  nostris  liccret 
de  libris  sanclorum  Palrum  sentenlias  quancre 
atque  colligere  qu;e  ad  eamilem  rem  pro  qua  iidern 
legali  vos  consuliuri  eranl ,  veraciter  definiendam 
convenire  potuissenl  :  quas  cuin  illi  juxta  concessam 
etiam  a  vobis  liccntiam  solerter  inquirerent  ,  et 
divina  opitulante  gralia  quidquid  invcnire  tain  brevi 
temporis  spalio  poluerunt ,  collegissent ,  nobis  ea 
perlegenda  direxerunt.  Quibus  pcrlcciis  ,  ea  veslrae 
sanctitati  legenda  atque  examinanda  pcr  hos  legatos 
nostros  ,  Hieremiam  scilicet  et  Jonam  venerabiles 
episcopos,  miltere  curavimus;  cnm  quihus  si  vcstra 
pateinitas  dignuin  duxcrit,  de  eadem  legaiione  quse 
in  Grx-ciam  a  vobis  miltenda  cst ,  non   inulilem  . 


lum  Homana  pertinacia  permiserit ,  ut  ratio  inter  C  ^  p0|iug  proflcuam  coiialj0nem   habcrc   potcstis  ; 


vos  habita  aliquo  bono  et  convenienti  finc  clauda- 
tur,  et  ilie  vobis  imlicaverit  quod  Iegalos  suos  ob 
earadem  causam  in  Grx-ciam  mittere  velit,  volumus 
ut  euni  interrogetis  si  illi  placeat  ut  nostri  legati 
pariter  cum  suis  in  Gra?ciam  pergant.  Et  si  hoc  ei 
melius  visum  fuerit,  scque  omuino  veile  rcspondcrit, 
tunc  volumus  u  stib  omni  festinatione  litteris  ves- 
tris  a  vobis  ad  nos  directis  nos  inde  cerlos  faciatis  , 
simulque  ct  de  vestro  adventu  ad  nos ;  ut  eo  teinporc 
quo  vos  ad  nostram  vcneriiis  pnrsenliam,  Halitga- 
riuni  et  Amalarium  nobiscum  inveniatis.  Yos  aulcni 
cum  domnoaposlolico  consideratcubi  illc  vel  quando 
velit  i;l  sui  ac  noslri  legali  ad  naves  conscendcndas 
sejungere  debeant,  et  hoc  nobis  per  nosmelipsos  , 
cuin  Deo  volente  veneritis,  annuntiaie  potestis. 
EPiSTOLA  Mi. 

I.IDOVICI    AD    KUGEMliJI    11   PAPAM  , 

Missu  per  Uieremiam  et  Jonam  cpiscopas,  cum  octit 

synodi  Parisiensis. 

(Anno  8-2i.) 

[Baluz.,«»W.] 

Sanctissimo    ac    revercndissimo    domno   et    in 

o  Conventus  isteParisicnsis  babitus  est  anno  825, 
ut  patet  ex  epistola  episeoporum  in  eo  congrcgato- 
rum  ad  Ludovicum  Augustum.  (Vide  cpisl.  A.) 

t>  Banonius  ad  annuni  8-25  rcferens  bunc  locum, 
iil  cum  molliat ,  ha:c  adnofat  in  margina  :  e  1'erli- 
nacia  pro  Censtanlia  hoc  soeculo  usurpari  solila  , 
inter  alios  sanctus  Eulogius  suis  scriptis  docet.  » 
Istam  opporliinam  occasioncm  insurgendi  adversus 


quia  el  in  sacris  sunt  lilteris  admodiim  cruditi,  et  in 
raliouibus  disputaloriis  non  minimum  exercitati. 
Quosnon  ob  hoc  ad  veslra?  almitatis  praisenliam  cuin 
memoratis  sententiarum  collcctionibus  misimus  ut 
bic  aliquo  velut  magislerii  officio  fungerenlur  ,  aut 
liiic  doccndi  gratia  directi  putarentiir  .  quia,  sicut 
jam  commemorati  sumus  nos  dcbitores  exislcrc  ut 
huic  sacralissim.e  sedi  in  quibuscunque  negoliis 
auxiliniii  ferrc  debeanms ,  ideo  et  hos  missos ,  ct 
quas  deferunt  lilteras  ,  si  quid  vohis  adjutorii  con- 
ferre  pomissent  ,  mittere  dignum  duximus.  Hos 
vestrx  sanclitali  commendamus  ,  ut  et  benignara 
apud  vos  reccptionein  et  familiariter  vobiscum  lo- 
Tj  quendi  locum  inveniant  :  novil  quippe  sanctilas 
veslra  qualiter  populus  Graecorum  in  hac  imaginum 
veneratioue  divisus  sit.  ldeo  rogamus  tit  almitas 
vestra  curam  el  diligenliam  adliibere  dignetur  quo- 
modo  per  vcstram  saluberrimara  doctrinam  atque 
admonitionem  magis  ad  concordiam  et  tinitalcra  re- 
vocelur  ,  quam  propter  hoc  ad  majorcm  discordiam 
et  dissensionem  iinpcllatur.  El  ideo  cautissinie  con- 

Baronium  non  passtis  cst  Goldastus  sibi  elabi  : 
«  Sane  pcrtinaciam  perseveranti;e  finilimam  csse 
seripsit  alicubi  Tiillius,  sed  cum  pertinacia^  voca- 
buluin ,  ubicunque  reperitur,  semper  in  malam 
partem  accipiatur  ,  difficile  est  existimare  hic  aliain 
hahere  posse  significationem ,  prxscrtim  si  quis 
singulas  •  epislolae  parles  attenle  cons'dcret.  Ita 
Baluzius. 


jj|'J  I.UDOVICI  1  COG 

siderare  debctis  ul  legaiio  veslra  ,  quam  illuc  diri-  A 
gere  disponitis  ,  tanta  prudciitij  l.mloque  inodcra- 
mine  sulTtilta  sit  ut  a  nemirie  ,  neque  Gr.eco  ,  noquc 
Romano,  justc  valeat  reprehendi  ,  seil  talis  sit  qua- 
lem  seinper  decet  in  omnibus  causis  ab  ista  s:\cra- 
lissima  sedeproficisci.  Et  si  veslrx  sanctilali  placet 
ut  pro  hac  ipsa  iegalione  missi  noslri  simul  cum 
vestris  illas  in  partes  dirigantur,  el  boe  nos  tempoie 
congruo  sc.irc  permillile;  el  non  solum  lioc,  sed 
etiam  si  ituri  sunt,  ubi  ct  quando  cum  vestris 
inissis  sc jungcie  debeant.  Non  ideo  tamen  de  niissis 
nostris  illuc  dirigendis  interrogamus  quasi  necessa- 
rium  nobis  videatur  ,  aut  nos  vestros  missos  liane 
lcgalionem  pcr  se  perficere  dubitenius  ;  sed  potius 
propler  hoc  eos  vobis  oflerimus  ul  scialis  nos  in 
omnibus  csse  paratos  quse  hujus  sacratissima?  sedis  D 
neeessitas  aut  voluntas  poslulaverit.  Optamus  sau- 
clam  et  venerabilein  ac  piam  palernitalem  vestrani 
seinper  in  Chrislo  bene  valere ,  et  noslri  ae  nostro- 
ruin  omnium  in  sacrosanclis  oralionibus  meaiinisse, 
sauctissimc  ac  bealissirac  Pater. 
EPISTOLA  VIII. 

EPISTOI.A  CENLRAI.lTr.il  rOPCLO  DEI   LECENDA. 

De  convocatione  quuluor  conciliorum. 

(Anno  828.) 

JBaluz.,  ibid. ,  pag.  654.] 

In  nomthe  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi.  Ludovicus  et  Lotharius,  divina  ordiuante 
providentia,  imperatores  Augusli,  omnibus  fidclibus 
saneuc  Dei  Ecclesix  et  nostris. 

Recordari  vos  credimus  qualiter  hoc  anno  consilio 
sacerdotuin  et  aliorum  iidclium  nostrorum  generale 
jejunium  per  tolum  regnum  nostrum  ceiebrare  jus- 
simus,  Deumque  lota  devotione  de.poscere  ut  nobis 
propiliaret  in  qtiibus  iilum  maxime  oflensum  habe- 
remus  nobis  manifeslare,  et  ut  ad  eoncciionem  no- 
stram  necessariam  tranquillum  tempus  nobis  tri- 
buere  dignaretur.  Volueramus  siquidem  tcmpore 
congruo  placilum  nostrum  generale  habere,  et  in 
eodem  de  communi  correctione  agere  ;  et  ita  Dco 
niiserante  ficret,  nisi  commotio  iniinicoruin,  sicut 
nostis,  pnepedisset.  Sed  quia  tunc  lieri  non  poluit 
juxla  volunlalem  nostram,  \istim  nobis  fuit  pncsens 
piacitum  cum  aliqoibus  ex  lidelibus  nostris  habere, 
et  in  eo  de  his  quae  proptcr  pradictum  impcdimen-  n 
tum  remanserunt,  qualiter  ad  effectum  pervenirenl, 
Doniino  adjuvante,  considerare.  Quapropter  nosse 
volumus  solcrtiam  vestram  quod  in  isto  praisertli 
placito  cum  lidelibus  noslris  consideravinms  ut  pii- 
mo  omnium  archiepiscopi  cum  suis  suffraganeis  in 
locis  congruis  tempore  opportuno  convenirent,  et  ibi 
tam  de  sua  causa  quam  deomnium  nostrum  correctione 
et  emendalione  secundum  divinam  auctoritatem 
qtucrcndo  invcnirent,  et  nobis  atque  lidclibus  nostris 
secundum  miuisterium  sibi  commissum  adnuntiarcnt. 
Ilcm  eonsideravimus  ut  missos  nostros  per  univer- 
suni  regnuni  nostrum  mittercmus,  qui  de  omnibus 
causis  qtise  ad  correclionem  pertincre  viderentur 
quanlo  potuissent  sittdio  deeerlarent,  et  qnidquid 


NOMENTO  Pll  1520 

possibile  invenircnt  prxsenlaliter  [Sirmond.,  per 
semetipsos]  noslra  auctoritatc  corrigerenl ;  et  si  ali- 
qtta  difliculias  iu  qualilet  re  eis  obsisleret,  ad  no- 
sirani  notitiam  dcleire  curarcnt.  Quapropter  volu- 
iiius  ut  vos  omnes,  propter  coiumuuem  salutcm  et 
regni  honorem  ae  popilli  utilitatem,  obedienlcs  el 
adjutores  missis  noslris  in  omnibus  pro  viribusesse 
non  ncgllgatis  ;  simtilqiic  sciatis  ob  hane  causam 
nos  velle  per  singulas  liehdomadas  uno  die  in  pala- 
lio  nostro  ad  causas  audiendas  scdere,  ut  per  huiic 
ani  illum  comiiem  et  providcnlia  missorum  cl  obe- 
dientia  populi  nobis  manifestius  appareat.  Et  ut  hxc. 
onmia  successuiii  habeant,  volumus  ut  gencrale  tri- 
duainim  jcjunium  secunda  fcria  post  octabas  Penle- 
coslen  celcbrandum  indicelur,  et  geueraliter  ab 
omuibus  cttni  summa  devotione  observetnr.  Et  quia 
tindiquc  inimicos  sanctx  Dei  Ecclesisn  commoveri, 
et  regnum  a  Dco  nobis  coinmissnm  infeslare  velle 
cognoscimus,  pr.rcipimus  atquc  jubemus  ut  omnes 
homines  per  totum  regnum  nostrum,  qui  exercitalis 
ilineris  debitores  sunt,  benc  sint  praeparali  cuni 
equis,  armis,  veslimentis,  carris  et  victnalibus,  ut 
quocunque  tcmpore  cis  a  nobis  denuntialum  fueril, 
sine  ulla  mora  exire  et  in  quamcunquc  partem  ne- 
cessitas  postulaverit,  pcrgere  possint,  et  tandiu  ibi 
esse  quandiu  necessilas  postulaverit. 

Hwc  sunt  capitula  de  instruciione  missorum. 
Diccndum  est  illis  quia  necesse  esl  ul  inlelligamus 
omncscommuniter  quale  periculum  nobis  immineat, 
in  co  maximc  quod  in  nostra  negligentia  tanta  et 
talia,  per  quae  Dcus  offendi  potuit,  el  honor  et  ho- 
nestas  regui  decrescere,  adhuc  aulem  etiam  aliam 
intellectam  habemus  negligcntiam  ex  priori  occa- 
sione  notain  [Strmonrf.,  natam],  id  csl,  quod  ipsa 
legatio  non  ita  peracta  fnit  sicut  ipsa  necessitas  de- 
poscebat ;  quanquam  ex  parte  vos  dicatis  nos  ma- 
teriam  in  eo  dedisse  quod  non  per  omnia  ad  hanc 
necessilatein  inquirendam  plenam  vobis  dedissennis 
iiissionem.  Ideo  summopereiractandum  estquomodo, 
Domino  adjuvante,  et  in  prxsenli  de  his  qu;e  per 
negligentiain  et  incnriam  depravata  sunl,  corrigan" 
lur,  cl  ne  ullra  lalia  fi.int  sollirite  cavealur.  Posl 
luec  socii  denominandi  sunt,  ct  tunc  qnalis  dcbesl 
csse  legatio  injungenda  cst. 

I.  Primo  injungcnduin  esl  missis  ut  hoc  oinni- 
modis  caveant,  ne  populo  in  eorum  profeclione  oneii 
sint,  ne  forte  quibus  subveniie  dcbuerint,  alDiclio- 
ncm  inferant. 

II.  Lt  primo  noslram  populo  voluntatem  ei  siu- 
dium,  et  qua  intcntione  a  nobis  sinl  directi,  pcr 
noslrum  scriplum  uuntient.  lnstruendi  sunt  etiam 
<iuid  inqtiiraut. 

III.  In  primis  hoc  maxime  inquirant  quomodo  hi 
qni  populum  regcre  debcnt,  unusquisque  in  suo  mi- 
nisterio  se  custoditum  babeat,  ut  qui  bene  faciendo 
graliartim  aclione  digni  sunt  cognoscamus,  qui  veio 
correctionem  et  increpationem  pro  eorum  negli- 
gentiis  merentnr,  omnimodis  noliis  manifesli  fiaut. 
Inquisilio  auleni  hoc  niodo  fial.  Eliganlur  pcr  siu- 


1321 


EPISTOL.* 


Uia 


gulos  comtiaius  q»i  meliores  et  veraciores  suni.  Et  .\ 


EPIVTOLA  IX. 


si  aliquis  inventUS  fuei  il  dc  ipsis  qui  fidelilalem  pro- 
inissain  adhuc  noliis  non  habeat,  promittat.  El  tunc 
instrncndi  sunt  qualiier  ipsam  fidcm  erga  nos  sal- 
vare  deheanl ;  id  est,  ut  quicunque  cx  his  talem 
causain  scil  in  iilis  rccloribus  et  diversis  ministris 
qui  pnpulum  regerc  et  salvare  dcbent,  de  qutbus 
interrogati  fuerinl,  quaj  ad  populi  daninuiii  et  detri- 
inentuin  pertineat,  et  propter  hoc  nobis  pcriculum 
auiinx'  evenire  possit  et  inhonoralio,  omnino,  si 
salvam  voluerit  suam  fidem  et  promissionem  ha- 
bere,  inanifcstum  faciat.  Et  si  post  talcm  admoni- 
tionem  et  contestationem,  aliter  quam  sc  veritas 
habcat  dixisse  aliquis  deprehensus  fucrit,  sciat  se 
inter  inftdeles  esse  reputaudum. 
Hcec  uint  capitula  gw  volunms  ut  diligenter  inquirant. 
(Collata  cum   codice  TUiane   pcrvetnslo,  qui  fuit 

tnonusterii  S.  Remigii  Rhemensis.) 
Primo  dc  episcopis  ,  quoutodo  suum  ministerium 
eipleant,  ct  qualis  sit  illorum  conversatio,  vel  quo- 
modo  ecclesias  etclerumsibi  commissum  ordinatum 
babeant  atque  dispositum  ,  vel  quibus  rebus  tnaxi- 
me  sliideant,  in  spiritalibus  videlicet  aut  in  s.-ecu- 
laiibus,  negoiiis.  Deinde  quales  sint  adjutorcs  mi- 
nisterii  eorum,  id  est  ,  chorepiscopi  [archipresby- 
teri0],  archidiaconi,  et  vicedomim,  et  presbyleri  per 
parocbias  eorum,  quale  scilicet  studinm  habeant  in 
doclrina,  vel  qualem  famam  habcant  secundum  ve- 
ritalem  in  populo.  Similiter  de  omnibus  nionastenis 
inquiraui  justa  uniuscujusque  qualilateni  ct  profes- 
sionem  :  similiter  et  de  casteris  ecclesiis  nostra  auc- 
toritaic  in  beneficio  datis.  Uirum  episcopi  in  circurn- 
enndo  parochias  suas  caHcras  minores  ecclesias 
gravent,  aul  populo  oneri  sint,  et  si  ab  ipsis  aut  a 
minislris  eorum  indebita  (exenia  [Ms.,  exsenia] )  a 
presbyteris  exiganlur.  Simili  modo  de  comitibus  in- 
quirant ,  quale  studiuin  de  suo  habcant  mimsterio, 
"t  qui  bcne  evinde  facit  cognoseanius.  Si  alitcr 
lacil  ,  et  hoc  nosse  oiniiino  volumus  ;  id  est,  si  po- 
pulus  per  suara  negligentiam  et  desidiam  jtistitia  et 
jiace  careat,  aut  si  ipse  sciens  aiit  nesciens  aliquid 


EPISTOLA  GjESAREA  CEKERAI.ITEB  rOPt'1.0  DEI  iii.imh, 

Quam  Ludovicns  Pius  itnperator  ex  placilo  Aquisgru- 

nensi  niisil  de  cottciliis  episcoporum  in  quatuor  im- 

perii  puriibus  congregantlis. 

(Anno  828.) 
[Baluz.  ibid.,  pag.  658.] 

In  uominc  Domiui  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesn 
Christi,LudovicusciLothariiis,di\ina  ordinaute pro- 
videutia,  imperatores  Augusti  ,  ouinibus  lidelibus 
sanctx  Dei  Ecclesi:c  el  nostris. 

Recordari  vos  credimus  qualiter  hoc  anno,  consi- 
lio  sacerdoium  ctaliorum  fideliuin  nostrorum,  gene- 
rale  jejunium  per  tolura  regnum  nostrum  cclebrare 
jussimus,  Deumquc  tota  devotione  deposcere  ut  no- 
jj  bis  propitiari,  et  in  quibus  illum  maxime  offcnderi- 
musnobis  manifcstarc,  et  ad  correctionem  nostram 
necessariam  tranquilium  tempus  nobis  tribuere  di- 
gnaretur.  Volueramus  siquidem  tempore  congruu 
placilum  noslrum  generale  habere,  ct  in  eo  de  com- 
muni  correctione  agere ;  et  ita  Dco  miseranle  fierct, 
uisi  cornmolio  inimicorum,  sicut  nostis,  prapedisset. 
Sedquia  tunc  fieri  non  potuit  juxta  voluntatem  nos- 
tram,  visura  nobis  fuit  prasens  placiliun  c.um  ali- 
quibus  ex  fidelibus  nostiis  habere,  et  in  eo  de  Iiis 
quae  propter  prxdiclum  iinpediineiiiumremanserunt, 
qualitcr  ad  effectum  pervenireni,  Domino  adjuvante 
considerare.  Quapropier  nosse  volumus  solcrtiam 
vestram  quod  in  isio  prasenli  placiio  cum  fidelibus 
nostris  consideravimus  ul  priino  omnitim  archiepi- 
C  scopi  cum  suis  suffraganeis  in  locis  congruis  lem- 
pore  opporiuno  convenirenl  b,  et  ibi  lam  de  su;> 
quam  de  omnium  noslrum  correctione  ei  einenda- 
lione  secundum  divinam  aucioritaieni  quxrendo  in- 
venirent,  et  nobis  alque  fidelibus  noslris  sectindnrn 
ministerium  bibi  commissum  annuntiarent.  Quis 
eniin  non  sentiat  Deum  nostris  pravissimis  aclibus 
essc  offensum,  et  ad  iracuiidiam  provocatum,  cuni 
videat  tot  annis  multifariis  flagellis  iram  illius  in 
regno  nobis  ab  co  commisso  desaevire,  videlicet  in 
fame  continua,   in  mortalilate  animalium,  ;n  pesti- 


injuste  /artum  habeat.  Deindeergo  quales  ministros  ientia  bominum,  in  sterilitate  peneomniuro  friigum, 
liabeatad  regendum  populum  vel  inissos,  ulrumjus-  et  ut  ita  dixerim,  diversissimis  inorborum  cladibus 
te  an  Injuste  in  ipsis  ministeriis  agant  .  aut  conscn-  '  aUfue  mgentjbus  pcnuriis  populum  istius  regni  mi- 
liente  vel  negligente  comite  a  veritate  et  justitia  de-  serabiliter  vexalum  et  afflictiim,  atque  ornni  abun- 
clinent.  Quae  persoiue,  vel  de  quibus  causis  culpa-  **  dantia  reruin  quodam  modo  exinanitum  ?  Ncc  illud 
bilcs  ad  prajsentiam  nostrara  venire  debeant ,  dis-      eliam  dubitamus  ex  justa  vindicta   iilius  evenire, 


cernendura  est.  Exceplis  episcopis,  abbatibus,  comi- 
tibus  ,  qui  ad  placita  nostra  semper  venire  debent, 
isli  venient,  si  in  talibus  culpis  ct  criminibus  dc- 
prehensi  fuerint  quaies  infcrius  adnotaUe  sunt. 


a  Deesi  in  codiee  ms. 

b  VideErotar.,  Tull.  Episc,  18. 

c  Has  clades,  quas  ab  aliquot  annis  patiebaniur 
Franci,  diabolus  hoc  ipso  anno  828  inter  exorcisinos 
per  os  cujusdam  puelhe  obsessie  declaravii;  ut  vi- 
dereest  apud  Eginhardum  in  lib.  m  de  Translatione 

Pathol.  civ; 


quod  sspe  scandala  per  tyrannos  in  hoc  regno  ex- 
surgunt,  qui  pacem  populi  Cbristiani  et  unitatem 
imperii  sua  pravitale  nituntur  scindere.  Nam  el  illud 
nihilominus  peccatis  nostris  deputandum  est  ,  quod 
d  iniraici  Christi  nominis  praterilo  auno  in  hoc  re- 
gnum  ingressi  deproedationes,  incendia  ecclesiarum, 
ct   captivationes  Cbristianoiiiin  ,  et   interfecliones 

SS.  Marccllini  et  Pelri  marlyruui,  cap.  13.  (Patro- 
iogiai  iom.  Cl  V.) 

a  His  verliis  dcsipnanlnr  lam  Saraconi,  quibus, 
Aizo  sejunxit  i,i  Marca  Hispanica,  quain  Bulgari,qui 
Pannoniam  vastarunl  anno  827, 


12 


•   J3 

serrornm  Dei  audcnter  cl  impunc,  imo  crudclitcr 
fecerunt.  Agiiur  siquidem  juslo judicio  Dci  utquia 
in  cunclis  delinquiruus,  interius  simul  et  exlerius 
llagcllemur.  Bcneftciis  quippe  Dei  evidenter  evisti- 
■ims  ingrati,  quoniani  his  non  ad  volunlalem  Dei,  sed 
ad  libitura  nostmm  camalem  uli  invenimnr.  Et  id- 
(iico  nicriio  ercaturx  Dei  nobis  iii\iiiitns  concessx 
[iro  r>cr>  conlra  nos  ingralos  putmant,  juxia  illud  : 
fuyitabit  prp  eo  orbit  terrarum  eontra  insensatot 
Sap.  v,  ->\).  Vcriim  quia  lot  modis  vexamur  atque 
|ic.rciiliinui'  .  ad  cum  a  quo  pcrcutimur  toto  corde 
dignum  necessariumquc  est  utrevertamur,qi:atcnus 
illinf  propheticum  in  nobis  impleatur  quo  dicilur  : 
Sola  rexatio  inlellectnm  dabil  audiivi  (tso.  xxvm, 
19).  Sed  qnia  pius  fct  clcmcns  Dominus  sic  i|>sum 
nageilum  moderatur  ut  non  ad  inleritum,  sed  polius  '• 
ad  correctioucm  nostram  infcrre  vidcatur,  dcbemus 
in  conspeetu  cjiis  veraciter  liumiliari,  rt  facieiu  il- 
lius  in  confcssionc  praivenire,  ejusque  pietaiem  pro- 
nis  mentibus  exorarc  ;  ut  qni  fec.il  nos  juslissima 
dispcnsalione  flagr.lla  seniirc,  sciat  nobis  peccala 
nostra  ,  pro  quibus  jnsle  ab  eo  Oagellamur  ,  co- 
Kiioscere,  el  in  quihus  iuaxinie  iliuni  offendimus,  ct 
iram  illius  provocavimus  ,  manifestius  inlelligere  , 
>it  post,  eoiniseranie,  prava  deserendo  cl  corrigcn- 
do,  bona  etiani  sectando,  ct  toia  cum  devotione  ex- 
scquendo,  valeamuspcr  spirilum  huraililatis  etani- 
mam  contritam  sacrificium  Deo  debitura  oflerre  , 
iramqiie  illins  indignalionis  cvadcre  ,  et  per  dignam 
congruamque  corrcctioncm  ,  ei  bonorum  operum 
exbibilionem  ,  graliam  cjus  propitiationis  ,  lieet  in- 
digni,  promereri.  At  quia  nos  magis  in  hoe  pcc- 
casse  cognoscimus,  qui  forina  salniis  omnibus  essc 
debuimus,  et  omniumeurara  gcrcre,  et  per  auctorita- 
tem  imperialcm  pravorum  acla,  ne  lantum  accres- 
eercnt,  corrigere,  cupimus  ,  Domino  nobis  propitio, 
in  conspectu  pietatis  illius  per  dignam  salisfactionem 
vcniam  adipisci,  et  pcrsaluberrimara  correctionem, 
vel  perbonum  studium,  qund  nosira  desidia  et  igno- 
rantia  haclenus  neglectum  est,  consultu  fulclium 
tempore  opportuno,  quanium  in  nobis  est,  sludiosis- 
sime  emcndare,  et  noslram  in  hoc  volunlaiem  oin- 
nilius  manilestam  faccrc  Quaproplcr  slatuimus  atque 
ilccrcvimiis  cum  consultu  sacerdotum  cselerorumque 
fi(ieliuni  nostrorum,  imjus  rei  gratia,  ob  placandum 
sciliceicontra  nosnobisquesuhjectosDomini  furorcm, 
conventuscorumdcmepiscoporum  in  quatuor  imperii 
nostri  locis  congruenlissime  fieri.  Primo  scilicet  in 
Moguuiiaccnsi  urbc ,  ubi  eonvenkfnt  arcbiepiscopi 


LUDOVICI  I  COGNOMENTO  I'l!  r.-;j 

V  [Sirmond.,  metropolilani]  Aulgarius,  Hadabaldus , 
Iletlii,  Bernuinus ,  cum  suffraganeis  snis.  Secundo 
quoque  in  Parisiorum  urbe,  ul>i  futurus  anlrstcs  Se- 
nonictis,  e)  Ebbo,  Ragnoardus  cl  Landramnus  cum 
suffraganeis  snis  conveniant.  Tertio  vero  apud  Lug- 
dunum,  ubi  Agobardus,  Bernardus,  Andreas,  Benc- 
diclus,  Agericus  cum  snffrag.uicis  suis  simililcr  con- 
vcniant.  Quarto  etiam  apudTolosamurhem,  quoshnul 
coiiveiiiautNolho,  BarlhoioiiKUiis,  Adalelinus,  ^ginlfus 
cura  suffraganeis  suis.  In  quibusconvcntibus  traclare, 
quacrcrc,  et  eiun  I>ei  adjutorio  invcnirc  debent  de 
causis  ad  religionem  Chrislianam  et  eorum  curam 
pertiuentibus,  quida  principibus  et  reliquo  populo, 
vcl  ita  ut  divina  auctoritas  docct  aut  aliter  lencs- 
lnr,  vel  quid  imle  ex  parle  vcl  ox  toto  dimissum  sit 
>  nt  iiiin  teneatur.  Deinde  quid  in  ipsorum  qui  pas- 
tores  populi  constiluti  sunt  moribus,  conversalione 
et  aciiiiiis  inycniri  possitquod  divinx  rcgute  alquu 
auctorilati  non  eoncordet  ;  simulque  inveniant  (jine 
oecasioncs  in  utroque  ordine  id  effcccrinl  ul  a 
reeio  tramite  devialum  si(.  Et  quidquid  de  his  eau- 
sis  inventiim  fuerit,  lam  solerti  cura  custodialur  ut 
nullatcnus  ad  alionnn  notiliam  pervenire  permittant 
ante  tenipus  constitulum.  Et  iileo  umis  notarius 
inter  omnes  eligatur  qui  quodipsi  invcnerint  descri- 
bat,  el  ipsesub  juramenlo  consiiiclusea  quae  inventa 
et  digcsla  fueiinl  diligenierfideliierque  conservet 
EPISTOLA  X. 

EPISCOIUN  a  SYNODO  PAr.ISI7.NSl    ANNO  829  CO.NGREGATl 
AD    LODOVICUM  ET    LOTIIARIUM    IMPf.n.VTOIlf:S 

(Anno  829.) 

[Apud  D.  Bouquet. ,  Recueil  ilrs  liisi.,  tom.   VI,  ex 

Sirmondo,  tomo  II  Concil.  Gallim,  pag.  I>12.] 

Dominis  prscstantissirais  el  pielatis  gratia  prajdilis, 
Ludovico  et  Lothario  orthodoxis  atque  invietissimis 
Augnslis. 

Nos  famuli  vestri,  quamvis  indigni,  lamen  epi- 
scopi,  Deo  lmmiliier  grales  persolvimus  ejusque 
immcnsam  piclatem  et  benignilatcm  collaudamus 
et  prsedicamus,  qni  vos  adeo  in  sui  amorem  devo- 
lissimos  famulos  suos  flagrare  faeil,  ut  dc  profcclu 
<>t  exaltatione  sanclae  suse  Eeclesias  indesinenter  co- 
giteiis,  eamquc  ut  pote  malrem  spiritalem,  sieul  li- 
deles  et  dilecti  spiritales  lilii,  ad  meliora  et  potiora 
semper  provehere  sludealis.  Nam  cura  mucro  divinus 
mperium  vobis  divinitus  commissum  interius  e\te- 
riusquc,  merito  nostne  iniquilalis,  mullifariis  atte- 
reret  cladibus,  prudcnter  animadverlentes  quod  haec 
uoimisi  jusio  Dei  judicio  evenirent,  illieo  seriptis  se- 


D 


a  Ex  prxfationc  bujus  synodi  quaedam  referre 
juvat  :  i  Ciim  liquido  paleal  Eeelesiam,  qitam  C.hri- 
stus,  qui  eani  suo  proprio  sanguine  redemit,  suisque 
orthodoxis  famulis  Ludovico  et  Lothario  gloriosis 
Auguslis  regendam  Lnendamque  committerc  occulla 
sua  dispensationc  voluit,  diversorum  morbornm  ge- 
neribus  afiici,  cladibus  mnltifariis  conteii,  divinum 
eontra  se  mncroncm  interius  exteriusque,  merilis 
cxigentibus,  grassari,  plagasque  quas  Dominns  suis 
jussis  obcdire  nolentibus,  scd  potius  ad  mala  quai 
vetiiit  lahcntibus  interminalns  est,  ineessanler  ex- 
peviii ;  iidem  Deo  pleni  principes  coeiitus  inspirati, 


consulto  ad  Deum  diguani  conversionem  judieave- 

nnit  esse  faciendam eormn  saluti,  jiixia  ministe- 

riura  nobis  collatum,  consulere  cupientes  ,  anno  In- 
carnalionis  Domini  dcccxxix,  Ludovico  (ilioque  ejus 
Lothario,  sub  die  vm  I 'uum  Junianim,  nos  indigni 
episcopi,  ev  dioeccsi  scilicet  Duyocoytoyum  nec  non 
et  dicecesi  Senonica  etTuronica  atque  Itothomagica, 
apud  Parisiorum  urbcm  convenimus  et  qualilcr  de 
paulo  supertus  prasmissis  causis,  juxta  admoiiitionem 
eorumdem  priucipum,  egerimus  vel  tractaveriimis, 
in  subsequenlibus  breviter  capitulatirt  adnotara 
euravimus.  > 


EMSTOL.-E. 


15-26 


renitatis  vestra  aimo  pralerilo  cunctos  eeclesiarum  A  ncquaquam  taincn  liac  quaj  specialitcr  ad  veslrai 


pastorcs  admonuislis,  ui  quia  cniisiabai  cos  specu- 
iatores  Doniini  existere,  et  gladium  divioum  super 
lerram,  id  est  super  pcccatores,  grassari,  memine- 
rint  specuiationis  suao  ct  jejunio  triduano  ab  omnibus 

gcncraliter  peracto,  unusquisque  in  quolibel  ordine 
posilus,  diligenter  conseienliain  suam  conveniret,  et 
ubi  se  Deum  olfendisse  cognosccbal  maiurato  pcr 
pucnileniiae  satisfactionem  corrigere  non  diffenct. 
In  quibus  etiam  apicibus  inscrere  vobis  placuil  ut, 
si  Deus  pacem  undique  el  olium  vobis  tribueret,  in 
hoc  placilum  vestrum  gcneralcconsumerc  voluissetis, 
ut  primum  quidquid  iu  vobis,  id  est  in  pcrsona  et 
ministerio  vestro,  corrigeudum  inveniretur,  Domino 
auxilianle  corrigeretis.  Deinde  quaicunque  in  omni- 


personara  mimsteriumque  pertinere  cognovimus, 
obliviqni  tradidimus  :  sed  potius  vcstra  saluti  pro 
spieientes ,  noiimilla  capilula  necessaria  in  secundn 
liujiis  operis  libello,  ad  nomeo  ministeriumque  ves- 
trum  pertincntia ,  periculumque  cavendum ,  solerij 
sludio  congessimus,  ct  vobis  familiariter  admoui- 
tionis  gratia  porrigenda  dcvovimus,  ut  ea  diligeuter 
aspiciendo,  legendo  et  audiendo,  aperle  atque  ilis- 
tincte  veslra  coguoscat  celsitudo,  de  qnibus  et  pro 
quibus  in  memoratis  convcntibus  noslris,  secundum 
virium  nostrarum  possibilitatem  fideliter  salubriter- 
quc  egerimus.  Abbinc  scqutintur  quaedam  qua:  ex 
capitulis  eonventus  nostri  breviler  decerpsimus,  quae 
ad  nostrani  et fnlelium  vestroium  laicorum  observa- 


bus  ordinibus  imperii  veslii  Deo  displicerent  inqui-  B  tionein  el  salutem  perlinentia,  ncccssaria  esse  per- 


rerctis,  ct  secundum  ejus  voluntatcm  cuni  consensu 
lidi  liiim  vcstrorum  ad  tramilem  rcclitudinis  revoca- 
retis ;  scilicet  ut  eum  vobis  populoque  vobis  com- 
misso  propitium  faceretis.  Scd  quia  lempns  optatum, 
exlerioribus  incursionibus  praepedienlibus,  secundum 
desiderium  vestrum  nacli  non  cstis,  libuit  serenitali 
vestra  cum  quibusdam  fidelibus  vestris  praterita 
bicine  placitum  bubere,  et  dc  bis  i|u;c  pramissa  sunt 
diligenter  tractare,  Deiquc  voluntatem  qua;rere,  el 
Ecclcsiae  vobis  commissae  utilitatem  providere.  Qua- 
propler  de  omnibus  qua?  ad  tenipus  emendatioiie  di- 
gna  vjsa  sunt,  congrua  capitula  serenitas  vcslra  di- 
gessil,  lcgatosque  strennos  delegavii,  ut  per  eadcni 
capitula  ct  flagitia  malorum  hominum  punirent,  et 
bonorum  laudem  vcslra  celsitudini  notescerent.  In-  C 
ter  qu.r  etiam  staluistis,  in  quatuor  partibus  imperii 
vestri  conventus  episcoporum  uno  eodemque  teni- 
pore  lieri,  in  quibus  traclartnt,  quarerent,  atque 
cum  Dei  adjulorio  invenirentdc  causisad  religionem 
Christianam,  eorumque  curam  pertinenlibus,  quid 
a  principibus  el  rcliquo  populo  vel  ita,  ut  divina 
auctorilas  docct,  aul  aliter  teneretur  :  vel  quid  iude 
cxparte,  aut  cxlotodiinissum  essct,  ut  non  lenealur. 
Deinde  quid  in  ipsoruin,  qui  pastores  populi  consli- 
tuli  sunt,  inoribiis,  conversalionc  el  actibus  inveniri 
posset,  quod  divinae  regulx  atque  auclorilati  non 
concordarel  :  simulque  inveniretur,  quae  occasioncs 
in  ulroque  ordine  id  effecerint,  ut  a  recto  trainile 
deviassent ;  et  quidquid  de  bis  inventum  fuissct, 
vcslra  cclsiludini  noturn  facerent.  Quoii,  ut  Deus 
posse  dcdit ,  nos  fiilelissimi  ac  devotissimi  salulis 
vestra  proeuralores,  juxta  parvilalem  seusus  nostri, 
prout  breviias  lemporis  permisit,  secundum  sanetam 
devoliuiicm  ct  ordinalionem  vestram ,  de  causis  ad 
religionem  Christianam  nostrumque  minisleriuin  ai- 
(|tie  periculum  pertinentibus,  nec  non  et  de  bis  quae 
ad  nostram  corieclionem  et  emendalionem  perti- 
nere  pcrspexhnus ,  sive  de  bis  qu.e  populis  genera- 
liler  anmintianda  et  admonenda  pravidimus,  capi- 
tulalim  in  pracedentibus  adnotavinius  libcllis , 
veslra^qiie  serenitati  lcgenda,  imo  probanda  obiuli- 
nius.  Et  quanquam  de  liis  quas  pramissa  suut,  vestro 
ardentissimo  desiclerio  prius  satisfacere  elegerimus, 


speximus.  Dehinc  sequuntur  alia  qu:c  veslra  pietali 
deposcenda  valde  salubria  esse  judicavimus. 
EPISTOIA  XI. 

l.tIDOVIf.1    AD  ALDIttCUM  EFISCOPUU  CENOUAKEKSEH. 

De  f/uibusdiim  rebus  alienatit  ejus  ecclesios. 

{Aniio  835.) 

[Baluz.,  lib.  m  ttitcell.,  pag.  165.] 

In  nomine  Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  repropiliaute  clemenlia, 
imperator  Augusius,  Aldrico  venerabili  episcopo  et 
Gdcli  noslro  salulem. 

Noverit  lua  industria  quia  niissus  tuus  nostram 
adiit  prasentiam  innotescens  quod  qnidam  vassalli 
nostii,  Ghermundus,  Yulfardus,  Bercbadus,  Bodo  ei 
socius  suus,  lenelicia  ex  tuo  episcopio  habent,  quae 
olini  per  precarias  inde  alicnala  fuerunt.  ()ua  de 
re  volunius  ut  lu  nostra  auctoritate  recipias  usquc 
ad  nostram  prasentiam,  cl  de  nostra  lidelitate  ina- 
gnani  curam  semper  habeas ,  sicut  bactenus  le  ba- 
bcrc  cognovimus.  Nani  memoralus  niissns  tuus  no- 
stram  deprccattis  cst  pielalem  ut  aliqucm  missmn 
tibi  dederiinus  qui  pradictas  res  lilii  Ecclesiaequs 
tibi  commissse  consignarel ,  et  vcstilurain  legititnam 
faceret.  Qua  de  re  Helisacharo  misso  noslro  praci- 
pimus  ut  de  supradictis  beneficiis  tibi  veslituran) 
faciat,  quando  illas  in  partes  a  nobis  direclus  fucril, 
Volumus  etiam  ut  quam  cilius  poteris  niissum  tuuni 
bene  fideleni  ad  nos  dirigas,  qui  nos  certos  faciai 
D  qualitcr  erga  vos  el  reliquos  ftdeles  r.uslros  modo 
agatur,  ct  quid  de  illis  causis  factum  qu*  vobis 
agere  pracepimus.  Bene  vale  el  ora  pro  uobis. 
EPISTOLA  XII. 

LUDOVICI    AD   HILDCJNIM    ABBATEM   S.    DIONVSll. 

De  coUigendit  in  unum  corpus  iis  qua  in  Gnccorum 
hisloriis  de  sancto  Diomjsio  passim  scnpta  repe- 
rcrat. 

(Anno  835.) 
[Apud  D.  Bouquet.,  ibid.,  ex  Surio  ad  dicm  9  Octo- 
bris,  pag.  716.] 
In  noniine  Doniini  Dei  et  Salvaloris  nostri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  repropitiante  clcmentia, 
imperator  Augustus,  Hilduino  venerahiii  abbali  mo- 
naslerji  sani  lissimorum   mai  tyiuin   ac    specialjt.ia 


4527 


LUDOYIC!  1  COGNOMENTO  l'll 


1328 


protcclortim    Dionysii  prctiosi    sociommque  cjus,  A  men  fa  humaiue  vanetatis  eventu,  quo  Dei,  ul  sem- 


xfiTnani  in  Chrislo  salulem. 

Quanlum  muneris  ac  praesidii  non  moilo  nobis  ac 
prxdecessoribus  seu  prngeniloribus  nosliis,  verum 
cliam  lolius  imperii  noslri  populis,  Domini  provi- 
tieniia  per  beatissimuro  Dionysium  saepenumero, 
imo  continue  iu  magnis  graliarum  ubertalibus  con- 
luierit,  cunctae  pcr  transacta  lempora  Galiicae  gene- 
rationes  senserunt,  qu:c  ejus  insigni  apostoialu  lidci 
rudimenta  sumpserunt,  et  salutis  subsiilia  percepe- 
runt.  Prscdecessores  autem  nostri  gloriam  bujus 
cximii  lestis  et  amici  Dei  non  inaniter  coluerunt,  qui 
iliin;  ejus  sacras  exuvias  in  lerris  ob  amorem  et  bo- 
noirm  Domini  nostri  Jesu  Christi  opibus,  quibus 
polerant,  honoraveront,  per  ejus  preces  dignissimas 


pcr  falemlum  est,  juslo  jtidicio,  in  virga  cruditionis 
suae  visilati,  et  baculo  speciosx  miscriconliae  ejus, 
anie  praescriplum  altare  per  merita  ei  solatinra  do- 
mini  ae  piissimi  Patris  noslri  Dionysii,  virtute  ili\i- 
na  reereati  elrestituli  sumus  (An.  834),  cingulumque 
militare  judicio  atquc  auctoritate  episcopali  re- 
sumpsimus,  et  usquc  ad  praesens  ipsius  gratioso 
adjutorio  sustentamur.  tdcirco,  venerabilis  custos 
ac  cullor  ipsius  provisoris  ei  adjutoris  noslri  ilomini 
Dionysii,  monere  tc  volumus  nt  quidquid  iie  cjtis  no- 
titia  ev  Graecorum  bistoriis  per  interprelalionem 
sumptum  vel  quod  cx  libris  ab  eo  patrio  scnnone 
conscriptis,  ct  aucloritalis  nostrae  jussione,  ac  tuo 
sagaci  sludio,  interpreiumquc  sudore  in  nostram 


bonoris  privilegio  potiri  el  iu  lerreuis  et  in  ccelesti-  B  linguam  expiicatis,  huic  ncgolio  inseri  fncrii  con- 

gruiiin,  quodoue  etiam  in  Latinis  codicibus  jam  iinte 
babcs  inventum,  adjunctis  eis  quae  in  lihello  ejus 
passionis  conlinelor,  nec  non  ct  illis  quac  in  tomis 
vel  cbarlis  vctustissimis  armarii  Parisiacae  ecclesi:e, 
sacrae  videlicet  sedis  suae,  prolatis  invenerss,  et  olv 
tiililuis  nostrac  serenitatis  oslenderas,  secundum 
quod  rerum,  eausarum  etiam  ae  temporam  eonve- 
nienliam  noveris,  in  corpus  iinuin  redigas,  atque 
uniformem  icxium  exinde  componas,  quatenus  com- 
pendiosius  valeanl  innotesci,  ei  fastidiosis  minusve 
capacibus  vel  studiosis  ieclionis  possit  lanliuni  sub- 
lcvari  ,  pariterquc  omnibus  aediOcalionis  utiliias 
provideri.  His  iia  contextis,  volunms  ut  revelalio- 
nem  ostensam   beato  papoc  Stcpbano   in   ecctesia 


bus  merueruut,  ut  videlicet  unusex  priscis  Franco- 
nim  regibus,  Dagobertus,  qui  eumdem  preliosissi- 
niuiii  Cbristi  lnartyrem  vcneratus  non  mediocriter 
lueratj  et  in  mortali  cst  vita  suhiim.iius,  ei  pcr  ejus 
adjutorium,  sicul  divina  ac  celebris  a  ostensio  per- 
hibet,  i  pcenis  est  liberalus,  inque  vila  perenni  desi- 
derabiliter  constitutus.  Progcnitores  quoquc  noslri 
niellifluurn  nomcn  domini  Dionysii  (sic  enim  verbis 
ai  scriptis  suis  eum  appcllare  consuevcre)  non  in- 
congruc  pia  dilectione  ci  dilectissima  pietate  am- 
plexi  sunt.  Quia  proavus  nostcr  Carolus  princeps 
Francormn  inclytus  per  orationes  ipsius  excellen- 
tissimi  marlyris  indeplum  se  fuisse  graluiatus  est 
apicem  principatus,  cidcmque  decurso  mortalilatis 


lempore  (An.  741),  quod  charius  potuit  habere  de-  C  cjusdem  sanctissimi  Dionysii,   sicut  ab  eo  dietata 


positum,  corpus  scilicet  prpprium,  in  niagni  dic 
pidicii  suscitandum,  el  animara  Domino  praesentan- 
dam  fidelHer  commendavit,  acper  hoc  maximcde- 
votionem  atque  fiduciain  co-dis  sui  erga  peculiarcm 
patvonum  patenter  ostcndit.  Sanctae  nihvkvrmnus  re- 
cordationis  avus  noster  Pippinus  propter  altare  quod 
anie  scpukrum  saepc  fali  saepiusqnc  dicendi  domini 
Dionysii  per  divinam  et  memorabiiem  rcvelationem 
jtissu  ipsius  sanctissimi  martyris  in  bnnorem  Dei  et 
apostolorum  Pctri  ct  Pauli,  qui  praesenles  ostende- 
l.antur,  a  beato  cl  angelico  viro  Stephano  summo 
pontiGce  dcdicatum  est  (An.  754),  inter  sacra  missa- 
rum  solemnia  una  eum  duobus  filiis,  Carolomanno 
videiicel  et  iivse  memoriae  domino  ac  genilore  no- 
stio  Caroio,  jure  praenominato  Magno,  ab  eodem 
apostol.co  papa  in  regem  Francorum  unelus,  super- 
ni  muneris  benedictionem  percepit.  Quique  cum 
qnanta  se  bumilitate  anle  limina  basilicx  sanctorum 
martyrnm,  defuncto  hujus  vita-  curriculo,  scpeliri 
pracceperil  (An.  768),  tilulus  etiam  ipsius  condilorii 
innotescit.  Sed  et  nos  multis  ac  frequentibus  largi- 
tionibus  beneiicia  ejus  sunius  experti,  praccipue  ta- 

•  Visio  quam  monachus  San-Dionysianus,  post 
Dagoberti  obitnm,  Joanni  ercmiUB  Siculo  primus 
uslensam  finxit,  fabulis  accensenda. 

»  Hisce  litteris  Hilduinus  adjecit  lucubrationem 
satis  prolixam,  in  qua  coutendit  Dionysium  Areopa- 
jjitain,   dimisso    fctnenicnsi  episcopaln,  aique  alio 


cst,  et  gesla  quae  eidcm  subncxa  sunt,  una  cum 
hymnis  quos  de  boc  gloriosissimo  raarlyre  atque 
pontifice  habes,  et  oflicium  no<  lurnaie  subjungas  ; 
sed  el  diflerenler,  ac  cum  intcgritale  sui,  quaequc  ex 
eo  reperta  sunt,  in  allcro  volumine  coliigas,  nobis- 
que  distincte  et  eorrecte  transcripla  quanlocius 
dirigas  aul  praesentes  :  quoniam  maximura  valdcque 
duieissimum  pignus  desidcrabiils  pnescntiae  illius 
domini  ci  solatiatoris  nosiri,  ubicunque  seimus, 
habere  nos  credimus,  si  cutn  eo,  vel  de  co,  aul  ab  eo 
ilictis,  oralione ,  collaiione,  lectione  eolloquiinur. 
Yale  inChristo,  vir  Dei,  in  sacris  oralionibusjngiter 
memor  nostri. 

EPISTOLV  XIII. 

f)     HH.DUINI   ABBATIS    S.     DIONYSH    AD     I.rjDOVICUU    MOH. 

Quatcunque  mevtoria  librique  pra-  mairibtts  liabiii  svp- 
peditarunlde  sunctu  Dionysio,  stmul  collecta  trans- 
mitlil. 

(Anno  856.) 

[ApudD.  Bouquct.,  ibid.,  ex  Coinlio,  lom  VIII  Annat. 

ecrles.,  pag.  598.] 

fc  Domino  benigni  atc   admirabili  et  auctoritatis 

revcrcmia  bonorabili,  Ludovico  Pio  semperAuguslo, 

llilduiniis  humilis  Christi  famulns,  e(  ilnmini   mei 

episcopo  :u  ejus  locum  sihTccIo,  Romam  venisse; 
eumdcinque  Dionysium  iu  Gallias,  ubi  inarlyrium 
postea  cousummarit,  a  Clenieulc  Itumauo  pontifice 
missiim  fuisse.  Hilduini  lueubrauonein  confutat 
Coinlius  adan.  835,  nuni.  ilS  e!  seqq. 


1529 


Dionysii  preliosi  ac  soeiorum  ejus  niatricularius, 
veslrxquc  imperioli  dominationi  in  omnibus  devo- 
lissimus.  prxsontcm  in  Chrislo  prosperilatem  atquc 
xtomx  felicilalis  benedielionem  optal  et  glo- 
riam. 

Kvsoltavit  eor  meum  in  Domino,  et  exallatum  esl 
eoinu  meum  in  Deo  meo.  Dilalatum  est  os  nieum, 
et  gatidehunl  labia,  nt  annuntieni  prxeonia  domini 
inei  gloriosissimi  martyris  Dionysii  ab  eximio  impe- 
ratorc  domino  mco  jussus ;  qux  reticere  non  potc- 
ram,  eliam  si  a  quoquam  fuissem  forte  prohibilus. 
Kt  revera  magna  milii  esr  ratio  gratulandi,  qnoniam 
eutniilatius  mihi  etTectum  desiderii  mei  pr.rstarc  vo- 
biit  divina  dignatio,  ut  mentis  mcae  conceptnm  ei 
placerc  cognoscerem,  cum  qnod  agerc  spontanca 
disponebai  mca  bumililas,  in  agendo  data  mami 
auctoritatis,  cooperaretur  vestra  Deo  placens  snbli- 
mitas.  Qua  de  re  bonorum  nperuni  et  spirilnalium 
omniuni  slndiorum  illum  auctorem  esse  non  dubium 
est,  qui  quorum  incitat  menles,  quo  sibi  placei  in 
ingenio  adjuvat  aetiones.  Sed  el  in  boc  valdc  exsultal 
spiritus  ineus  in  Deo  salutari  mco,  quoniain  Chri- 
slianus  anirnus  vesler  sic  evidenlissiine  erga  se  divi- 
nx  bouitatis  beneficia,  et  sanctorum  cognoscit  sola- 
tia,  el  tam  promptissime  se  accensum  ostendii  circa 
aucioris  ct  icparaloris  sui  sen  specialium  suiTraga- 
torum  suofnm  veneralionem  atque  obsequium.  Non 
•enini  sic  ab  intimis  pia  anuna  vestra  divina  confite- 
retur  vera  cl  justa  judicia,  nisi  se  ipsaiu  sancto  illu- 
minat.im  rognosceret  Spiritu,  nec  ita  devotissiirve 
amici  Dei  bcne  gesla  et  dic.ta  niaximx  sagacitatis 
vestrx  prudcnlia  perquireret,  nisi  stimmum  bonnm, 
a  quo  et  per  quem  omnia  sunt  bona,  diligeret.  Cnjus 
amore  religiosa  devotio  vestra  accensa  csse  dignosci- 
tur,  ut  Christi  militum  gloriosos  tritimphos  inquire- 
ret.  Quos  cum  noverit,  per  eorum  adjulorium  robu- 
slius  contra  viiia  vitiorumque  auctores  pugnabil, 
H|iialenus  martyrum  exempla  sectando,  qui  viriliter 
cerlavere,  el  lideliter  satis  vicere,  ad  pahnam,  qna 
illi  niunerati  sunt,  ct  ipse  perlingat.  Huc  accedil  ail 
voti  el  sollicitudinis  vcslrx  incitamenlum,  quiaEidras, 
«ancta:  Scripturx  rcparator,  magiium  remunerali o- 
nis  donum  exinde  apud  Denm  promeruit,  ei  lautla- 
bilc  sibi  nouien  apud  homiiies  acquisivit.  Quocirca 
et  vestrx  seduliiaiis  instantia,  cum  pro  magna  anti- 
quitate  hujus  sanctissimi  Patris  nostri,  quanlnm  ad 
gcneralionein  tcrrenam  et  conversioncm  seu  chitum 
allinet,  mira  sanctilate  et  miraculorum  prodigiis  orbi 
pene  cuncto  innoluit,  notilia  ipsius  paucis  nostroriim 
cognrta, pluriinis  adhuc  raanens  incognita,  cun  per 
vcstrum  studium  patuerit,  et  meritum,  ut  mclius 
ipsi  scilis,  grandc.  vobis  conciliabitis,  cl  memoriaie 
pcrpeluum  acquiretis.  Kaciatautcm  Domjnus  ut  nos 
idonei  coopcratorcs  inveniamur  ad  bonx  voluntaiis 
vestrx  perfectionem,  qui  tanto  sine  aliqua  bxsita- 
tione  vestiis  jttssionibiis  obedinius,  ipianto  illa  roga- 
risseduli  exactores  qux  exhibemus  volunlarii  exso- 
■;utores.  Idcirro  quia  reperla  quxque  tam  in  Grxcis 
qnain   in  Laiinis   eodiuibus  ex  doniino  ct  palrono 


liPlSlOuA.  1550 

A  nostro  Dionysio,  qnx  hjclenus  iiiiniis  coguovimus, 
vobis  ocius  iu  umiii!  collecta  millerc  poscitis.  ct 
incongriiuin  ducimus  ancXorilatis  vcslrx  desiderio 
dilferri,  quod  c.v  debito  servilulein  nostram  cwislat 
dcbere  largiri;  quantuni  connivet  brevitas  lempnris, 
quidquid  ori  suggesserit  mcmoria  cilx  recordatiouis, 
favenle  Domino,  velociter  scribentium  conimilte- 
mus  notariorum  articulis,  deprccanles  veslram  liu- 
militci-  sapientiam,  ne  in  !>is  qnx  rcvcrenlia  et 
amore  sauclissiini  marlyris,  et  propler  jussionis 
vestrx  obcdientiam  scribcnda  aggredimur,  vcrbo- 
rum  pompositatcni  aut  diclalionis  icporem,  sed  pu- 
rissimx  veritalis,  sicut  ab  antiquorum  dictis  sumpsi- 
mus,  quxrere  studeatis  sinceritatcm.  Nosquc  repre- 
Jienderc  de  casuum,  prxpositionum  atque  conjun- 

H  ctionura  virtulc,  scu  liltcraruin  in  subsequentcs  iiu- 
mutationc,  vcl  punclorum  secundnm  artem  grani- 
maticam  positione  noliic;  quia  non  id  studendum, 
sed  noslrx  deservitionis  obsequium  ac  commenda- 
tionis  vestix  oflicium  accclerandum  suscepimus, 
maxime  cum  hxcqux  ab  aliena  lingua  expressimus, 
in  lenoris  scrie,  sicut  dc  prxlo  sunt  eliquala,  texc- 
mus;  qux  licct  in  interprctatione  non  redoleant  sup- 
parem  sermonis  odorcm,  sapidum  tamcn  referuni 
verilatis  cl  intcllecius  sui  saporcm.  Ordiuem  igitnr 
historix,  sicut  vestra  jussit  dominalio,  in  unumcon- 
geslum ,  et  singulatim  postea  picniludinein  ejus 
discretam,  eurieiis  legeniibus  alque  audientibus,  pan- 
demus.  Namdivinx  ciit  inspirationis  et  exsecutionis 

,  id  quod  dcsiderainus  fidcli  animo  propalare;  vcnim 
■^1  atqueprobabile  dcmonstrare.  Kx  quo  nos laborandum 
non  magnopere  xsliinamus,  quia  truid  lcnendum  dc 
boc  sanctissimo  matlyrc  Chrisli  sit,  (|iiid  creden- 
dum,  riolxel  prohatissimx  personx  veracibus  dictis 
declaraiit. 

EPISTOLA  XIV. 

LUDOVIC!   Ml   JOMjE   AIRELIANKNSI   EF-ISCOPO. 

De  monasterio  Amsoleini. 
(Anno    838.) 
[Apud  D.  Bouq.,  ibid.,ex  Balnzio,   lib.  m    Miscctl., 
pag.  131.] 
In   noniine  Domini   Dei  el  Salvatoris  noslri  Jesu 
Christi,  Ludovicus,  divina  repropitiante  clementia, 
imp.  Augustiis,  Jonx  venerabili  episcopo  salutem. 
rv     Noium  esse  volumus  quia   perventum  est  ad  nos 
(iuod   mnnacbi  es  monasterio  Sancti  Carilephi  jn 
egressuprxsumptivo  idem  monasterium  cxpoliassent 
ornamentis  ecclcsiasticis,  tam  in  ihesanro  quamqiie 
in  vasisseu  vestiinentis,  iiecnon  et  libris.  Quaproptcr 
tibi  prxcipimus  et  Heniico  abbati   ut  vos  omni  dili- 
genlia  illud  inquiratis,  et  cum  oinni  integrilate  res 
ecclesiaslicas  eidem    ecclesix    restituere    facialis. 
Vale,  ex  hoc  habeto  sicut  de  te  bcne  confidimus,  et 
sicul  in  hoc  nostram  cognoscis  voluntatem, 
EPISTOLA    XV. 

EJUSDEM  EIDEM. 

(Annoeodem.) 

[Apud  Baltiz.,   ibid.] 

In  iiomiiic  Dci  el  Salvalofis  Jcsu  Cluisli,  Liiilovi- 


153»  INDKX  IN  S 

cus,divina  rcpropiliante  clemcnlia,iniperator  Atigu- 

slmjona;  vcnerabili  episcopo  salulcm. 

ISoluni  tibi  essc  volumus  quia  peiven'11111  est  ad 
uos  quoil  monachi  cx  monaslcrio  Sancli  Carilcpbi 
egressi  suni  de  proprio  monasterio  ,  aliena 
loca  quxrenles  ,  immemores  proprine  promis- 
sionis  coruin  ,  in  qua  promiserunt  obedientiam 
ct  slaliiliialcm  loci,  alquc  renuniiavcrunl  propriis 
voluntatibus  secnndum  regulam  sancti  Benedicli, 
obliti  eiiam  sententiam  evangclicam,  in  qua  Domi- 
nicum  exeinplar  audivimus:  Non  veni,  inquit,  fncere 
volttutatem  meam,  sed  ejus  qui  misit  me  (Joan.  VI, 
58);  oblilique  suni  aposlolic;e  senicnlia;  ila  dieen- 
tis  :  Stibjecti  cstote  omni  creatura',  sive  reqi  quasi 
prarellenti ,  sive  ducibus  tanquam  ab  eo  missis 
(I  Petr.  ii,  13).  Et  boc  non  ob  aliud  fecertuit  nisi 
quod  abbas  corum  nobis  inobediens  apparuil,  ct  nos 


Af.OIiAHDIM  1352 

A  eidcin  abbati  idcm  monasleriiim  liilimiis,  ct  iiliul 
Aldrico  cpiscopo  •ecclcshcquc  sibi  commissx  lcgali- 
tcr,  sicut  a  suis  praedecessoribtis  possessum  et  con- 
structuni  fuit,  rcddidimus,  sicnl  lator  ejus  epistolx 
tibi  dicere  poterit,  quia  prolixum  cst  nobis  in  bac 
epistola  omnia  inserere  qualiter  acluin  deliniliimquc 
ralionabiliter  fuii,et  qnia  in  nullo  sentimus  eonlra- 
riiim  esse  auctoritati  canonum  monaclios  snbjectOS 
cpiscopis  fieri  debere.  Quaproptcr  volumus  iitmissus 
noslcr  sis  una  ciim  Hcnrico  ablialc,  ct  eosilein  tno- 
uacbos  plena  auctorilate  canonum  et  rcgulari  alquc 
nostra  ad  proprium  mon.tsterium  redire  cniupcllulis. 
Si  vero  quispiam  coruin  vos  non  obaudicrit,  volu- 
mus  ul  eompellatis  eum  venireadnostram  pra:seii- 
liam  in  proximoplacito,  quoil  habiluri  sumtts  Domi- 
15  no  annuenle  apud  Carisiacum.  Bcne  vale,  ct  ora  pro 
nobis  ad  Domimim. 


INDEX  IN  S.  AGOBARDUM. 

(Hujus  vo'u  ninis  c>/.  9-551.) 

INDEX  ANAI.YTICUS  RERUM  ET  VERBORUM  QlJyE  TUM  1N  TEXTU  S.  AGOBARDI , 
TUM  IN  NOTIS  TEXTUl  SUBJECTIS  CONTINENTUR. 

(Numeri  liujus  indicis  columnas  nostrns  imlicant.) 


Abhates.si  rcnnn  suminam  leneant,  pra?lali  episcopis, 
175.  Taxanlur,  qui  abuliinlur  rehus  ecclesiaslicis,  217. 

Alilm  Kloriacensis  nnn  inclaruit  prodigiis,  sed  sanclitale 
vita>,  151. 

Abraliam  foil  Chrislianus,  172. 

Absoluliodiscidendi,  101. 

Absolvere  legalos,  102. 

Acephali  haerelici,  id  esl,  Eiilychianl ,  infeilsl  dccrclis 
connlii  Chalcedoneusis ,  56.  —  Clerii-i,  138. 

Adalardus  ,  alibas  Corheiensis,  magnae  vir  aurtoriiatis 
in  aula  l.ndovici  1'ii,  100,  228,  250. 

Adolesceniuli  in  eoclesia  pnsili  ad  discendmn  oai.tmn 
ecclesiasticum,  354,  337  cl  seqq. 

Adupiio  csi  eoruni  qui  sunt  ex  aliena  familia,  50. 

Adoralio  imaginum  impfa,  \99etseqq. 

A-lr  n iii  II  ordinalionis  liistoria  exi  uiitur,  507. 

Adullrr  noii  quseiil  fiucluui  prolis,  sed  ul  im[ilcal  lihl- 
dinem,  195- 

Adulieiiiim  nec  pcrmitli  nec  proliiberi  potest,  187.  — 
Conunisisae  dicilur  vidua,  quae  nupsit  |>ost  .siisrepniiii  reli- 
gionis  velanien,  517.  Adulierium  est  aliqucm  amare  |ir;r 
Chrislo,  206 

/Ediluus  pcculatum  non  admillil  in  his  qua?  ei  tradjta 
sunl,  239. 

iEquilas  iioii  ciedihns,  scd  sapirntia  el  misericordia 
componenda  esl,  253. 

Alri  genus  duruul  e»  Aliraham,  96. 

Africani  cnncilii  ilccreluin  de  precibus  cl  oralionibus  in 
ecclesia  cantmdis,  534. 

Agareni,  id  cst  Saraccni,  ?6 

Agobardus  archiepiscipus  I.ugduncnsis ,  29.  Perseru- 
tionein  paiiiur  propier  ,lu(fa?os.  70.  Ejus  capitula  adversus 
Judajos,  li.  Ejus  modcslia  el  pudnr,  sive,  ui  ille  loquitur, 
llmidilas,  99  et  seq  .,  113,  110,  198,  229  el  «■;.,  231.  Ar- 
guilur  quod  sacrarmu  lilterarnm  mterpntes  dixeril  igna- 
ros  fuisse  artls  grammalioo,  IHJ  el  seq.  Inteifuil  synodo 
Compendlensi,  324.  Correxit  Antipbnnariuin  ecclcsiv 
l.ugduiuTisis,  530.  I  euipora  ejus  pessima  et  cxulceralis- 
sima,  I3N  et  seq. 

Alexandriuorum  feslinata  pielascommendatur,  211. 

Altare  super  sanctum  corpus  niarlyris  ad  Dei  uouorem 
cnkumque  constructum,  208. 

Amalachitae  genus  ducnnl  ex  Abraham,  96. 

imalanus  diacomis,  abbas  el  cliorepiscopus,  102,  3-5, 
«59. 


Ambrnsii  episcopi  Mcdiolannnsis  geneiosa?  el  exeeUa; 
mentis  laciiius  pcraclum  in  causa  synagog.T  Jiirt.ciimm  el 
lnci  Valenliiiiauurum  inceusi  narratnr,  79.  Lainlalur , 
217. 

Amor  corporearum  rerum,  etiam  honarum,  nocet  ad 
coiilemplanda  Spiritualia,  211. 

Ananiae  uxorisquc  ejus  Sapphira?.  punbio  proioiiitur  liis 
qui  illicite  uiuntur  rebus  ecclisiasticis  ,  24.5. 

Angeli  iioluiit  adorari,  203  Amenliir  cl  hnnoreiitur, 
eliaril.ile,  imn  servilutc,  22t.  Pennatns  pingl  soluos  patct 
ex  Agol.ardo,  225.  Angelos  Dcns  proposnit  supcr  ju.lices 
el  regcs  lerra?,  263. 

Aniinr  bimiaiia'  nullus  dominus,  nisi  Deus,  105.  Cam 
ad  corpus  pervenire  quomodo  intclligenduni,  16-t.  Non 
csl  pars  divina?  subsUnliae  vel  nalura?,  ibid.  Aiiima?  virgi- 
nilas,  lidcs  iucorriipta,  56.  Intcgra  lidcs,  solida  spe*,sin- 
ciT.i  cliarilas,  206.  Deus  esl  animarum  vi'a,  262.  Auiina- 
rum  rcgiuien  majiis  est  quim  imperiale,  299. 

Aiiiuius  corpore  mclior,  212,  256.  Animnruiii  unanimitas 
non  polcst  esse  iu  contenlionibus,  261. 

Aullirnpomorphilarum  lixresis,  225. 

Anlicbrislus  caput  omnium  iniipiorum,  69  Se  dicet  esse 
Christum;  Christum  aulem  vocabit  iuipostorem ,  91.  Ejus 
iinpudeiuia  depingitur,  280. 

Anliphonaiiiim  ,  323,  330,  308. 

Apollinaris  episropus  ValeiilimiS  laiulalur,  82. 

Aposioli  abslincbanl  a  conviviis  Judieornm,  93.  Magistri 
mundi,  1 14.  Ecclesiae  uiagistri,  arieles  gregis,22l.  Eoruni 
imagines  nb  arnnram  lauluin  el  rerordalioneni  e\pressa3 
ab  antiquis,  213. 

Apnsiobca;  scdes,  301.  Sunl  Ecrlesia?  funilamenlum, 
291.  Aposliilicarum  scdiiun  magiia  olim  auctorila-,  295. 
Aposiolni  canoncs  inlcrdum  niiiiali  cl  emenlati,  301. 
Apostolici  dicli  oliin  omiies  ppiscopi,  296.  Apnsiobcae 
scdi  niagn  i  dibcur  ab  oiinibiis  reverenlia,  29.3.  Apo- 
stolice  scdis  lionorc  iiijiicntc,  an  ponlifcx  possil  exhouo- 
rari,  501. 

Aq»3?  ca'i.la>  et  fiigida;  judiciuin,  120,  250  el  seq  , 
251. 

Arabmli,  ca'lum  in  quo  D  us  residcl  secunlum  Ju- 
da'os,  S7. 

Arclas,  t.atliaruin  ri\Kas,  o,  ima  porlu,  76,  330. 

Aiiaiiiirinii  pcrli  lia  nnndiiin  prnrsus  eisliiicla  erat  revo 
Agi.banli,  117. 

Ariiiaiiin  h.crclici  corpnspublira  anclnrilale  coaiburilur, 
ipn  din  cullus  liicr.t  ut  sauclus,  151. 


1335 


l\l>!.\  1N  S.  AGOHARDUM. 


133* 


Armalura  corrorca  uemiucin  jtisluin  aut  innocoutein 
demnnstrare  |.ote»t,  264. 

Asinus  moHnus,  lil. 

Aliianasii  e|iiscopi  Alexandrini  exeiiiphun  de  cantu 
ecclesiaslico  refcrlur,  333. 

Altiiiiacensis  conveolus,  227. 

Amliaiii,  gcliismaUci  potins  quaoi  h.eroiui,  225. 

Aujjustinl  Opera  c.onlra  Pelaglauislaj,  162. 

\uia  levslitis,  ti7  etseq 
A.ir.um   vana  et  noxia  delentalio  reiirehemlilur  eliaiu 
qiiia  I  c:miiis  erclesiasticos,  333. 

Avims  episcopus  Viennensis,  67.  Ejos  liher  ile  iucarna- 
liruie  Saivalnris,  6.1.  Pliolinianoruin  harciic  ;nim  validis- 
sinius  expttgnator,  67.  Laudalnr,  82,  124.  Sigismtinduin 
regetn  Riirgundionum  ad  fidein  catliolicam  convertil,  1  ^t. 
Deteslalur  judicium  quod  vocahant  Dei,  id  esi  monoina- 
chiarn,  121,254.  lius  Pialogi  et  Altercaliones  cum  rege 
Gundobado,  124,  207. 

Azarias  sucerdos  landamr  quod  Oziam  regem  increpa- 
veril  sacriiicare  praesumeiitein,  156. 

li 

Baalim  apud  llobrseos  idola  siguificat,  et  esl  plaralis  nu- 
mcri,  213. 

Haplismus  rei  Ip  conferlnr  etiam  a  m.tlis.  1 12  el  seq.  — 
Corporalis  nnn  osl  necessarius  marlvribus,  172.  lleuovat 
interiorem  liouiiiiem,  177. 

Baplizari  possunt  se.rvi,  cliam  invitis  dominis,  ifiid. 

Barbarizare,  313. 

Barnalus  et  Paulus  a  se  removenl  imniolalioncm  vicli- 
maruin,  203. 

Barilinlomiciis  epi-eopns  Narboneusis,  179 

ile-li  Anglnriiiii  geulis  homo  laudaiiir,  216. 

ilclla  pnv.it  i  teheiiicnter  cnnlr.nia  sunt  sitnplicitali  el 
pietaii  Chrisliiinae,  110.  —  Domeslioa  danmaniur,  230, 
233.-   PubMca  sunt  licila,  23L 

Ilellatnr  fraleruus  2(ii. 

Beucficiales,  1,9. 

lleneGciiim,  id  cst  feudam,  iftirf. 

iteiieventani,  13S.  Eorum  duv  Grimaldus,  ibid. 

Ikra,  conies  Itaici.ionensis,  dejectus  ob  mmeii  maje- 
siaiis,  309. 

Berarms  arcbiepiscopus  Narbo  lensis,  179. 

Bernardiis  episcopus  Viennensis,  77,  127. 

Bernardus  comes  accusalur  adullerii  ciun  Judilli  Au- 
gusli,  30S  el  seq. 

Berliuundus  couies  Lugduneusis,  188. 

Bethsaiila,  93. 

Blaspbemare,  id  est  vituperare,  131. 

Bolo,  dijeoics  pal  tinns,  ad  Juda.sinum  co:iversus,  72 

lloni  a  malis  iuicrliciuiuur.  234.  lionis  non  semper  in 
Uic  vita  retrihuuiitiir  merita  juslilia?,  264,  2G7. 

Brevicuhtm,  175. 

Buryundionos,  2(58.  Vocati  Gundobadi,  116,  120. 

C 

Ca-sarea  Pbilippi,  215. 

Casarius  episcnpus  Arelalensij,  83. 

Caiplias  hnnuratus  esl  prophuiia  pioplcr  calhedram 
501. 

Canere  iu  ecclesia  magis  auiuio  quam  voce  debemus, 
534. 

Canones  servari  debenl  illibali,  229.  Canonum  vnlus 
ms.  Collectio  laudalur,  241.  Canones  Gallicani  respnuntur 

a  qnibusdam,  qnnd  ens  neolerici   Bomani  non  con nila- 

verini,  ciini  auliqui  cns  religiose  venerali  smil,i22;  et 
qood  iu  eornm  cnnsiilulioue  non  iuterfiierinl  lcgati  llo- 
niani,  vel  imperatoris,  241.  CaiMnes  sacri,  213. 

Canonica  insiiluta  perpctua  vigeant  firinitale,  112. 

Canoiii  iiiii,  137. 

Caiitoruin  schnlae  apud  Lugdunum ;  eorum  superbia  et 
lnscitia  taxatur,  338. 

Capharnaum,  93 

Capilnla  in  Altiniaco  oonsliUUa,  227. 

Capiuilaria  sanelionum,  7t. 

C.irolus  Calvui  ncridii  llernardum  comitcm,  310.  Se- 
pultus  esl  iu  monasteno  Nanluacensi,  71. 

Carolus  Majjiius,  vocalus  cpiscopus  episcnpornni,  197. 
Pra;  omnibns  Cbristianis  regilius  polenlissiiniis  in  bello 
fuil,  Saxon°s  aMaspie  };oiiies  subdi.lil  Chrisln,  103.  liz  eo 
cxnisat  ibss  nsionem  Ecclesiae  Gallicanai  a  Roiinna  in 
niliiiorum  celebratinne,  quod  cnnsnetudo  Ecclesiie  Galli- 
ian:e  cnntra  lidem  n.m  essel,  110.  Dissidel  cuiii  Grimaldo, 
ducc  Bcnevenlorum,  15S.  Ejus  epitaphium,  319. 

Carri  pnlvere  carricali,  158. 

CarfiagintcHSis  urbis  ruina,  319. 


Catalani  sc  iu  lidcm  ac clienlelam  conferunt   ludo.ici 
XIII  Prain-oruiii  reg!s,  81. 
Calalonia  olim  dicla  Hwca  Mispanica.  309. 
Catlicdra  Jacobi  apostoli  apud  llierosoljina  conservatur 
usqne  iu  hndiernnm  diem,  215. 
Causidici,  qui  catisas  referuolad  principem,  187. 
Cerinihi  liaereses,  s!|. 

C.eriainiiia   siugula  la  vch.  menicr  contraria   sunl  sim- 
plicilati  et  pietali  Clirislianae,  119.  Ambiginis  eorum  exi- 
lus,  120. 
Chalcedonense  coneilium,  12  i 

Chantas  commendalur,  118.  Ejus  descriplio,  261.  Cha- 
ritalen:  coutitiuam  i.on  habet  qui  adversus  proximum 
sutiin  con  urtrii  ad  congrediendum,  239. 
Childeberti  regrs  rdiclum  adversus  Judaeos,  83. 
Christiaui  Nazareni  vocantur  a  Judaeis,  73.  Christian.i 
peeora,  td  e>t  pecora  a  Judseis  repudiala  tanquam  im- 
inni.d  i,  quie  oh  hoc.  ipsum  vendontur  Cbristianis,  tfiidi 
liis  vetituin  babitare  cum  Judans,  IH9.  Christiani  omiiM 
fralres  suiil,  III,  116  Omnes suut  unos  Cbrislus,  iiirf. 
Fuerunt  Chrisliaui  eiiam  snb  lege  veteri,  170.  Ctirisliano- 
riim  religio  non  esl  novella,  174.  Onmes  siniul  sunl  ii  m- 
plum  Dei,  et  singuli  lempla ,  i02.  Domeslici  lidei,  257. 
Debcni  diligcre  iiincem,  237.  Clirisliani  perfecti  gloriau- 
lnr  in  tribulaiionihus,  284. 

Christus  \enis  llei  Filius,  nmi  adoplivus,  41.  Apostolus 
et  pontifex,  36«  seq.  Caput  Ecclesia?,  62,  64.  SponMis 
Ecclesi.-e,  11(1,  IS9  Nam  Chrislus  el  Eccle^ia  esl  una 
persoi;a,  62.  Adcptavil  linmanam  naluram,  66.  Deliria 
Judjeoruin  tle  Ch  isio,  87.  Christus,  veiilas,  113.  No.i  ic- 
liquil  Ecclesiam ,  142.  Chrislus  liumilis  fuil,  sed  lamen 
errasse  se  non  COgnovit,  139.  Ad  q.iil  de  cie'o  venii, 
196.  Christum  non  fuisse  anleiiuam  nasccretur,  aiebal 
Frcdegisus,  lt;9.  Dei  et  hominum  sequester,  174.  Com- 
mendal  agnos  el  o\es  beato  Pelro,  189,  l  17.  Capul  et 
sponstis  Ecclesiie ,  191.  llumanam  naturam  assamens, 
Deus  esse  nen  desm,  160.  Psstor  pastorum  et  cplscopus 
episc.iporuni,  196.  Suminus  pastor,  197  So'us  medialor 
inter  Deum  ,  t  liomiues,  202.  Aliquem  hominem  amare 
prx  Chrislo,  adulterium  esl,  206.  Chrisli  iiomen  a  chrt- 
smatc  es[,  209.  Vendeutes  ejccil  de  templo,  236.  llilniu 
tfaesauros  in  loculis,  239.  Ecclesiie  sicc  formain  ei  iusti- 
•.o'ionciii  piamisit  f.clis  et  dictis,  210.  (Juomodo  Deus  el 
lioino,  271.  An  per  aurem  Virginis  introieril  in  munduin, 
332.  Sponlanee  pro  nobis  mortuus  esi,  et  gralis .  ibid. 
Constilit  ex  rjuaiiior  elemiilis,  544. 

Civitas  Dei  et  ciutas  diiboli,  116.  Civilas  Dei  constat 
ex  angelis  et  homiuibns,  271. 
Clementis  episc,,|ii  Kotnaui  libri  apocrypbi,  92 
Clerici  acepliali,  138. 
Clerieiones,  139. 

Clericis  vetitiun  inleresse  conviviis  Jutlaeornm,  83,  109 
In  cniiiciiii  iiuii  leneranl  ajio  Agobardi,  117.  Uxoremdu- 
cere  non  pnssunt,  nisi  virginem,  252.  f.Iericorum  nOmiue 
compreheiiduutur  quotqunt  in  clerutn  ascripti  sunt,  248. 

Coadjulorcs  episcopis  iiiGrmis  tiari  olim  non  poterant, 
nisi  in  syiiodo,  1\). 
Ciclicohe,  iinde  dicli,  2H. 
Coloniae,  uii.le  sic  nuncapalas,  ibii. 
Colonorum  varia  genera,  ibid. 

Comessaiiones  el  ehnelaies  diabolus  intro.lucil  suh  uo- 
miue  cliar.laiis,  22  i. 
Conimunio  f, aternitalis,  243. 

('oni|ienJ:ciisis  s>,  oodus  de  rebus  sacris   illiciie  usis , 
230. 
Cnmpenilium  palatium,  iliirf.  et  321 
Conciliorum  gencrabuni  magoa  reveremia  elauctorilas, 
123.  Cnncii  a  regionalia  et  proviu:ialia  cedunl  auclorilati 
conciliorum  generalium  ex  totius  miinli  consunsu  congre- 
gaioruin  el  reec|,toriim;  se.d  lamen  et  ips3  siuit  magnx 
aiirloritatis  in  iis  quae  a  gtneralibus  illis  delinita  nun  simt, 
125,  242.  —  Bma   per  aiuios  singitlos  Gant,  212.  Eoriun 
auctorilas  unde  peienda,  229.  Cv  nciliuiu  plenarinin  esi, 
ulii  intcrfuerit  ineiropoliianus  anlisles,  242.—  Anliqiia 
deiiniernnl  plcbeios  psalmos  in  ecclesia  non  e^se  caniaii- 
dos,  327. 
Consiliurii  regii,  511. 
Cousilialores  regii,  74. 

Consianlinus  Magnus  imperalor  vocatus  episcopus  rom- 
inuiiis,  I  8.  Ador.it  ii  iuiagines  sanclorum  aposlolonim 
Pelri  et  Pauli,  217. 

Coiisiietudiues  uniuscujusque  Ecclesiaj  relinenda?,  m  idn 
fidei  coutraria;  non  sint,  109,  326. 
Convivia  e|  iscopo-nm  cujusmodi  esse  debeaut,  193. 
Cordoba,  civitas  Hispanix,  Suaceuoruiii  seJcs   7fi. 
Corozaim,  93. 

Corporum  morluoruui  translatio  provisa  a  morienlihus, 
208. 


[NDEX  1N  S.  AGC3AR'  LM. 


1350 


Crimlnosi  1 1  saceiiliUiam  proyelii  nondehent,  144. 

Crucis  dominicae  slgniim  ubique  locaiuut  olim  ab  Ale- 
xandrinis  recenl.  r  atl  lid.  m  Cluisli  conveisis,  215  Crucis 
judi'  iuin,  551,  252. 

i  uiius  !i,  n  debims,  i  ji iii"  signlllcari  non  potesl  uno 
verbo,  JOl. 

Cvpnanus,  martyr  bcatus,  187.  Translatio  reliqmarum 
ejus,  349. 

i  \ r.ln:-.  episcopus  Alexandrinus,  3G,  43 

D 

Davidis  regis  liumililas  prxdicatur,  161. 

Deciiuain  aiiqui  nunqoain  spoute  donani  sarer.totihiis, 
157.  Deciuiat  iul'.  odaia»,  237.  D"cimae  daud;e  sunl,  243. 
Vola»  enim  siinl  ab  iuilio  genciis  bumani,  ci  reddiue  sa- 
Cerdoiibus,  232. 

Decor  (Orpoiis  in  femfrta  naiuraliler  est  imitalor  libi- 
dinis,  314. 

Dpos  llomani  per  niultuin  ;e\i  culiierunl  siii"  simulacro. 
Siiimlacra  qui  primi  posucruul,  ideo  fecerunl  ut  populis 
meium  adimerent,  erniremquc  addercnl,  219, 

Dpus  quid  sil  seciindum  l.nciiim  Ballinin,  519.  Deus  est 
verilas,  109;  el  cliarilas,  236.  Solus  \ere.  nali,ra  tiouus, 
137.  Solus  coipndus,  201,  214  el  scq.  Ei  dcbemus  hnnorem 
el  liuiorem,  2i3.  ln  eo  solu  spcm  noslrae  beatiludiniscol- 
locare  debcinus,  209,  221.  \  u't  auicm  omnes  lioiniues  sal- 
v«s  lieri,  176.  Ideuque  \anc  flagellal  liomines  aii  erudi- 
lioneni  p.i  couversionem,  180.  Dei  providentia  aliquando 
absolvit  imiocpiiles,  et  damoat  Roxios,  119  Kjus  jiiilicium 
Irequetuer  ncculium,  nunquam  iameu  iujusluin,  121,  158, 
177,  181,251.  Dei  judicia  iiicomprehensib.lia,  254;  et  im- 
peuelrabil  a,263  Servat  m  liue  jmliciuin  .  i  consununa- 
tiouemrnuiidi,  263.  Nihil  in  iniiitdo  lil,  nisi  Deo  di-pen- 
sanle  aut  permilleute,  254.  Deus  halniai  in  omnibus 
Cbrisiianis,  202.  D.  o  ouuua  smil  praesenlia,  18",  230.  Dei 
inaiiiiiii  efliigere  impossiiiile  esl,  151.  Dei  lilius  uemo  esl, 
nisi  qui  l.ieuin  iinit.ilur,  256. 

Denteroses  Phari-xorum,  88, 

Diabulus  prihceps  et  caput  oinnium  malorum,  155.  Sem- 
iper  nocendi  cupidus  est,  182,  184.  Nemini  tamen  oocere 
.potest,  nisi  pcrmiitenle  Heo,  150,  181.  liabolus  esi  ia- 
veutor  el  causa  umuis  mali,  280.  Ipse  el  aogeli  ejus  liOstes 
noslri  sunt,  275. 

Diaconos  in  sacerdolio  <  oiistiluit  autiquilas,  198  Dia- 
conis  cantate  aliud  in  ecclesia,  pra^ler  Evaiigeliuiu.  prohi- 
bitum,  336. 

Discipuli  Domini  cogtioscniitur  dilcctionp;  discipuli 
verodiaboh  cognoscunlur  nsiset  comeiiliombiis,  258 

Dissensio  impellit  mundum  ad  perlidiam,  ibiU. 

Divinorum  verborum  ordo  umiquain  mnlaudus,  331. 

Divila  in  episcopu  qliaodo  eulpan  !a?,  192. 

Domesiicus  liJei,  id  e-l,  Cnrisliauus,  257. 

I)i  iiiina  paialii  seinoris,  313 

Doiiiiq  us  auachnreta  I  emovicensis,  104. 

Douariis  illustrare  meiuorias  uiariyrum,  dum  patiperes 
uegligtmlur,  malum,  t><3. 

Duella  privata  vebementer  conlraria  sunt  simplicitati 
Cbrisliana',  119.  Duelloium  rabies  et  imnianiias  vetita 
«dictis  priocipum  el  canonilius  concilioruin,  258. 

Duodeua  Uemardi  coimtis  uxor,  309  et  seq.,  323. 

E 

Tiaof,  sive  Laor,  episcopus  Cabillonensis,  77. 

Elibo  archiepiscopus  Rhempnsis  deposuit  Jevse  episco- 
pum  Ambianeusem  in  svnodo  lNovioinageiisi,  512.  |'ubli- 
cam  pceuitentiam  imposuil  Ludovhu  Pio,  322  De  spe  el 
liiuore  episloia  ab  Agobardo  ad  euiudem  sci  ipta,  325. 

Ebcrardus,  roagister  pincernarum  Caroli  Magni,70. 

Kbrielates  et  comessationes  inlroducit  diabolus  sirb  no- 
mine  i  liantatis,  225. 

Ecclesia  est  domus  vci  i  Davld,  id  est,  Ohristi,  97.  Domus 
Dei,236,  512.  Virgo  appuHata  esl,  206.  Loi  viro  Christo 
desponsala,  410,  189.  Ecclesia  et  (Jirislus,  id  est,  sponsus 
et  sponsa,  quomodo  Iractandi  a  pastoribus,  I9H.  Ecciesia 
el  Clinstus  iina  pprsona,  62  cl  seq.  E;us  fundamenlum  est 
m  apostolicis  seditms,  294  Ecclesia  in  annis  prioribus  ro- 
busla,  ounc  langmda,  141.  Pi  ri.e  uiferiadversus  eam  pra?- 
vahre  non  posstnl,  112,  295.  I  celesias  injuiia,  Dci  injuria 
esl,  256.  Ecctesisui  qui  non  audienl  habendus  esl  sicut 
etbuicus  et  publicanus,  242.  Kcclesiae  diversa  sunl  nifm- 
bra,206.  (Jua-libel  pecoiiares  consneludiues  suas  relinere 
polest,  modo  tidei  conlrana?  non  sinl,  109,  326.  Lrclesia 
ditata  est,  ut  alere  possit  prasdicalores  suos,  et  choros 
ministrorum,  turbasque  pauperuin,  ac  inuli.iu ■iinem  con- 
Ouenlium  peregriuuriim,  245.  Ecclesia;  nuirices,  id  esi, 
parocbiales,  140.  Eccl.  siarum  ruus  antiiiui  non  facile  mu- 
«jinur,  330.  Eaxum  res  quadnfariam  di\isa>,   240.    Karuiu 


usus  debct  esse  nctus,  247.  Iijuste  posodeiitur  a  laicls 
229.  i  i  lcsia-  aedilicata?  suut  ad  laudauduiii  Deum,  ad  de- 
precaudum,  ad  sacrilicaudum,  237.  Cum  possesslouibus 
veimudantur,  ibid. 

L.ci  lcsiasnca  statula  lirmanda  sunt  per  acta  aposlolica  , 
85.  Niillius  niomenli  sunt,  nisi  coiiccrdenl  sauclis  Scriplu- 
ris,  24i.  Eccle^iasiicarnm  reium  dispensalio ,  2S|.  Non 
suut  iilendu:  ad  luxum,  nec  ad  libidiuem,  217.  Siuil  res 
pauperum,  245.  Ecclesiastici  thesauri  iulacli  esse  debent 
el  sancti.  210. 

Episcopi  sunt  \icarji  Chrisli,  128.  Meinbra  Corporis 
Clirisii,  19t.  EcclesiaD  piincipes,  267.  Sedent  tn  Ihiono  in 
ecdesia,  148.  Dehent  essc  docti,  32.  Ettamen  srpe  lit  ut 
iiiippriu  leueant  in  Ecclesia  principaium,  interim  dum 
viri  docii  et  sapienles  sedent  ignobilps,  266.  I  enentur 
ciccumire  annualini  suas  dioeceses,  107.  Non  debent  esse 
accusalores,  188.  (Juae  episcopi  in  syoodla  statuunl  conso- 
naniT  sacris  Scripluris,  pro  lege  habeuda  suni,  242.  Nou 
debent  esse  dediii  oblcctanipiitis  savculi.  191.  Nuque  spe- 
clatorcs  ludorum  puerilium,  313.  Et  a  cuuessaliontbus  et 
ehrielaie  alistinera  debent,  193.  Taxanlor  qui  abiituulnr 
rebus  ecclesiaslicis ,  248.  Diviliis  bene  uii  debeni,  192. 
Eoium  jn«sa  an  semper  observanda,  135.  1'axanlnr  qui  iu- 
jusium  iiidieiuin  jltdicant,  267.  Lpiscnpi  qui  (idem  principi 
jurejurindo  otili«aiam  violanl,  deponeiidi  suul,  304. 

Error  lioiuiniim  latere  nescil,  65. 

Euiditus  vir  lalet  ut  pluriiuuin  in  obscuro  inopaque  ct 
egestate  labescil,  266. 

Eugeuius  II  papajuramentum  fidelilalis  scriplo  prxsli- 
lil  l.uduviioel  Loibano  Auguslis,  !03. 

Eutjclieiis  prror,  36. 

Evrardus,  missus  dominicus  ,  70.  Judaeorum  magistcr, 
112. 

Excommiinicalio  sine  causa,  Irrila  est ,  et  in  auctorem 
recidit,  300. 

Exposilores  divinorum  voluminnm  parum  solliciti  fuece 
olim  de  reRulis  grammaticae,  163.  Legendi  non  suiil  chiii 
credeodi  neccSsilale,  sed  cum  judicaudi  libertale,  t(,5. 

Ekiislionum  stigmata  iu  coriioribus  boioiouin  appareu- 
tia,  179. 


Falangus,  173. 

Fames  sub  Claudio  imperalore,  95. 

Faova  episropus  CabiLonensis,  78. 

Feliriia-,  malorum  est  lempoialis,  263. 

Felix  episcopus  Urgcllensis,  \ir  morisaniiqui,  34.  De- 
posittis  ab  liouore  episcopalus  ,  33.  Murtuus  apud  Lugdu- 
num,  31,  37. 

Femma  ,  a  jndaismo  ad  Christianismum  con>ersa  ,  gra- 
ves  peiseculiines  ob  hor.  ipsum  pai  lur  a  Judaeis,  175. 
Femiiise.  au  homiucs  sim,  disj  ulatum  in  synodo  Matisco- 
neusi,  89. 

E'erreolus  (^.)  episcopus  Uceticensis,  109. 

Ferri  calidi  judicium,  119,  251,  234. 

Feslis  diebus  amiqtii  Cbrrsliani  vacabant  proisusora- 
lioni,  75. 

Fidelesqui  vere  sunt,  mrmbra  ChrisUsunt,  127.  Sunl 
sub  ca(nle  snmmo  unus  sacerdos,  ibld. 

Fidelis  quomodo  qiis  sit  principi,  287,  301. 

Fideniiu^  dorior  catholicus,  68. 

Fides  clin>liana  explicalur,  267.  Ejus  \cri  as  qiiouam 
modo  inquiremb,  37.  Non  \alpt  ad  salutem  hominis  siue 
pacc,  257.  Adversus  ejus  iiiimicus  i|uomodo  pugnandi.ni  , 
276  Non  est  meiieuda  e\  vila  homiuum,  sed  ex  hde  pro- 
banda  est  \ita,35.  Fidci  domesticus,  257 

Fides  debetur  prhi.  ipi  sub  Deo,  188,  287. 

Firmini  (S.)  Lceliceiisis  episcopi  corpus,  179  elscq. 

Fiscus,  210. 

Flere  debemus  cum  flentibus,  260. 

Florus  iliacouus  Lug.ruiieusis,  180. 

Forenses,  id  est,  non  I  hristiani,  252. 

Franroiiim  nomen  clarum  in  tolo  orbe,  310  Regnum 
immnisum  amplili' aium  sub  Carolo  Magno,  321.  Coniple- 
rtebatur  fialliam  el  Gennaniam.  503  Ejus  pericula,  313. 
Divistuii  inti  r  lihus  Ludovrei  Pii,  289.  Fraucoruin  lcx, 
117,  126. 

Fiali  rna  congressio,  235. 

Fraieruitatis  oommnnio,  245. 

Fralies  vncaniur  inler  se  episcopi,  297 

Fredp^isos  dibas  SjiicIi  Martim,  31,  139. 

Prodericus  mi-sus  dmiunicu9,  70. 

Fulda,  mniiasteriuin  saucii  Bonifacii,  78. 

Fulradus  abbas  Sancii  I)  on\su,  ibid. 

Funpia  anliquoruin  officiosa  pieiaie  curau  sunl,  208. 

Fnrtorum  el  furiim  li  ia  geurra,  210. 

Fuium  nomeu  geuerale  esl,  ibid. 


1357 


INDEX  1N  S.  AGOBAKDUM. 


1538 


Gallicana  Ecclesia,  301.  Ejus  regitnen  divisum  inter  re. 
ges  et  episeopos,  78.  Gallicanorinn  canonum  niagna  anii- 
quitus  reverenlia,  121,  2il .  Hi  cauones  respuuntur  a  qui- 
busdain,  quod  eos  neoleriu  Koni.un  non  comuiendaveiint, 
cuni  au!i'|ui  eos religiose  venerali  sint ,  122  ,  vrl  eo  quod 
legati  Kuinani ,  seu  imperaloris,  in  eorum  conslilutiooe 
non  iulerfuerint,  2U.  Gallicauorum  episcopnrutu  lihertas 
ad  Remaiiuro  |ioiitiiicem  scribenlium,  7)0.".  Ki  niuiauuir  de* 
jeetionem,  si  quid  ag3l  extra  ordinem,  301. 

Oarizim  inlerprelalur  divisio,  98. 

Cedcon  viroruin  fortissiums,  ltil,  212. 

Gelasius  papa  scripsit  Liiirtnn  Sacramentorum,  223. 

Gclluiiense  mooaslenuui  in  prima  Narhonensi,  309. 

Gerardus  comes,  137. 

Gerricus,  capis  praelatus  el  missus  dominicus,  70. 

Gervisii  ei  Prolasii  marlyrum  revelalio  facta  sancto 
Ambrosio  episropo  Mediolanensi,  217. 

Gesta  synodalia  pingebaalur  oiiui  in  ecclesiis  ad  uie- 
moriain  rei  gestae  el  erroris  prosliali,  223. 

Gloriaj  divinse,  angelicae  et  liUmana»  tnodus  est,  207 

Goiln.  pagaui  et  liaeretici  simul,  119. 

Granditieiu  sine  pluvia  uemouuquam  vidit,  153.  Gran- 
dines  et  toniti  na  vi  liominuui  Hei  i,  stuliuin,  1 17  et  seq. 

Gregorius  episcopus  Lingonensis  laudatur,  82. 

Gregorius  Maguus  papa  argiul  episcopum  1'orojulien- 
sein  quod  imaglues  apiisloloritiii  de  sua  basilica  eraserit  ob 
superslitionem  vulgi  eas  contra  regulam  lidei  adorantis, 
217.  Qusedam  vitia  circa  cantum  resecavil  iu  Eccbsia  Ho- 
mana,  59,7,  330. 

Gregorius  IV  papa  venit  in  Erauciaiii ,  296.  Epistola 
ejus  ad  episcopos  regui  1'rancori.m,  297.  Sponsioneui  tidei 
fecil  Ludovico  Pio  in  mitiis  sni  ponlilieaius,  302,  300. 
Transgre  sus  deiu  in  partes  Loiiiaiii  conlia  Luilovicum, 
296,  303. 

Griuialdus  dux  Benevenlorum,  158. 

Gnmaldiis  episcopu!  Pinnensis,  318. 

Guasto  di:  Baeioe,  231. 

Guido  episcopos  Heleuensis,  248. 

Gulielmus  comes.  fundator  monasterii  Gellnnensis , 
509. 

Gundi  sanclimonialis  m  adullerium  prolapsa,  318. 

Gundobada  lex,  117,  120.  Nou  est  lex,  sed  nex,  121. 
Recepla  per  omnes  utiique.  provincias,  231*. 

Guedobalus,  rrx  Burgiindioiium ,  liomo  liEretieus,  au- 
clor  legis  Guudobadae,  117,  123,  207.  Ejus  DiaJogi  cuin 
Avilo  episcopo  \  iennensi,  124,  207,  231. 

Gundobadiis,  id  e.st,  Burguudio,  110, 120. 

Guueliodigui,  117. 

H 

Hicinor;  boissa  a  Chrijtc  sanaia,  erat  civis  Casarea;  Pln- 
lippi,  213. 

H.erelici  recedunl  a  veri  domo  David,  id  c-t  Clirisii, 
140.  Alii  non  fuerunl  apostoloruai  temoore,  nisi  ex  Judais 
el  Samaritanis,  86. 

Hebal  inlerprelalur  vorago  velus,  99. 

Helisacliauis,  abbas  Centuleiisis,  vir  magnae  dignatioms 
apud  Ludovicum  Piuin  impera'orem,  1011,  230. 

Hero  insula,  101. 

Hieronyii.us  presbyler  el  doctor,  106.  Jodseos  iirtnnse- 
Cus  et  in  cute  novit,  73.  Ejus  iratislalio  laudatur,  101. 

llierusaleiu  subjecla  Saracenis,  118. 

Hilarius,  episcopus  PicUviensis,  Judaeoium  et  lirereti- 
coruui  profana  devitavil  consnrtia,  79.  Ejus  *  ita  a  Eorlti- 
nato  scripla,  ibid.  Tamelsi  exsul,  dnecesiiii  suam  per 
presbyteros  suos  regebat,  108. 

Hildebaldus  arcliiepiscopus  Coloniensis,  173. 

Hildignus  Lugdunensis,  179. 

Hilduii.iis  sacri  palatji  anlistes,  174, 

Biilel  Judaeiis,  vir  ertidiiissiiuus,  ex  cujus  schola  multi 
rnagni  viri  prodieru:it,  88. 

Homicidu  sacrilegiiiine  voces  addita;  veleribus  edilio- 
uibus  canonum  aposlolicoiuro,  30i. 

llomo  mierior  creatus  ad  im  igiuem  et  simililudinein 
Dei,  177,  22:»,  203,  270  Keligioiiem  rneutis  dehet  snJi 
Deo,  103.  Nihil  ex  se  potesl,  sed  cimi  Dei  adjutorio,  277, 
Hommes  vocati  dii,  200  Ifomines  saacti  respuunt  adora- 
liouem,  203.  Omnes  rromines  Deus  vuit  salvos  lieri,  176. 
Nihil  uiali  agere  possuul  ab-que  permissu  Oei,  130. 

Hoomali  principes,228,  231,  310. 

Ilouorem  et  uiiiureiii  debemus  Deo,  243 

Hospilalilas  niaguo  olun  hi  usu  apud  Ecclesiam,  183. 

Huiuana  natora  adoulala  est  a  Christo  ,  60.  Humani  er- 
rores  suniinopere  viiaivli  ,  232.  lluiiianuni  sanguiitein 
fundi  prohibct  prinia  lev  data  tioiuinihus,  203. 

Hunulisipjt  vi  re  e  i,  ubjccta  de  :>e  scnttl;  et  qui  ab- 


jecta  de  se  st-ntit,  errasse  se  non  dubital,  139,  16!. 
Hypociiue  nolanlur,  193. 

I 

Idola  el  simulacra  tempore  legissiguiucalianl  omneser- 
roies.  317 

linaginum  adoralio  damnata  ,  199  Imagines  T>ei  et  san- 
ctorum  uon  sunt  adorainlat,  nee  colend.e,  200  ei  seq.  Nain 
sl  imago  eiia  esset  adoranua  v^l  rolenda,  Crealoris  imlius 
Bssel  ,:iiam  creatura:,  222.  Eas  appellarl  sanctas  iudigna- 
tnr  Ag  ibardus,  212,  220.  Imagiiies  sancloriini  onini  ge- 
nere  coiitereuda;  sunt,  et  usquc  ad  pulverem  eradendae, 
218.  Imaj,i  cs  habuerunl  aiitiqui  Cliristiaui,  sed  <ausa 
histoiia?,  ad  recordandum,  non  ad  coleuduin,  233 

Imperatori  novo  neeessaria  olim  non  erat  approbalio 
siiuimi  poutilicis,  289,  2'W.  Impcratores  nuoniodo  lelices, 
299.  imperaioruiu  ei  consulum  conjuges  et  soboles  ad 
Chrisli  lidem  convertiiutur,  173, 

linperiaiis  jussio,  298, 

Irnpietas  in  magnaro  securitatem  venerai  xvo  Ago- 
bardi.  187. 

Indiculusex  nouune  regis,  70.  Indiculi,  173. 

Inferni  descriptio  el  varia  noiniiia,  281  et  seq. 

Inlirmi  in  Ecclessa  sauandi ,  sani  veio  cusiodien- 
di,  197. 

lunocentes,  ut  plurimum,  vincuntur  a  imxiis,  118. 

Innocenlia  nec  illis,  utii  defrodilur,  reservalut,  187. 

Innotescere,  id  esi,  iusinuare,  09. 

Inlerpretes  et  exposilores  divmoruin  voliimiiiuiii  parutn 
solliciti  luere  antiquilus  de  regulis  artis  grammaticie,  103 
el  seq.  Interpretes  sar.cia;  Scripluraj  nou  sunt  omncs 
aequalis  auctoritatis,  163. 

Irmingardis,  Ludovici  Pii  uvor,  313. 

Iialci  uiaxiineoinnium  sunl  coiilemplores  canonum,  et 
■vilipensores  clencorum,  122. 


Jacobusa  Clinsto  el  ab  aposlolis  elcdus  esl  episcopus 
in  Uierosolytniiana  sede,  213. 

Jejuuiuiii  iridiianuuia  Ludovico  Pio  iuduciuin,  289. 

Jeroboam  peccare  fecit  fsraei,  233. 

Jesse,  episeupus  Ambianensis,  depositus  ab  Ebbone  in 
synodo  Noviotnagensi,  312. 

Joanues  XII,  poiililex  Romanus,  de[>ositU8  iu  synodo 
Koinaua  ob  fideiu  violatam  Olloni  imperatori  prsesti- 
tam,  306. 

Juannes  episcopus  Antiochenus  dissidet  cum  Cyrillo 
Alexandritio,  36. 

Joannis  apostali  historla  discedenlis  a  Daiceo  propter 
Ceiiiiiiinm  ha?reticum  narralur,  85. 

Jorulares,  liistruiniim  genus,  2t'C 

Jonadab  posleritas benedicilur  a  Uomino,  2li. 

Josapbal  rex  olfendil  Deum,quod  iinpiis  etDeuui  odi  n- 
tibus  auml.um  piaebuerit,  97. 

Judae  liclo  diicipulo  el  vero  prodiiori  magnain  virlulum 
graliam  Chrislus  conlulit,  132,  Ht.  Cnslodichat  lofulos 
Doiuini,  239.  Fnit  fur  sacrdegiis,  239.  llabuit  eanidein 
poteslaiem  i|uam  casleri  apnstoh,  132. 

Juda;i,70  el  seq.  Se  palriarcliaruiu  progeniem,  justorum 
genus,  ac  prophetarum  sobulem  esse  gloiiamur,  III. 
Pejores  sunt  omnibus  increduiis,  70,  86.  Vocali  vasa  dia- 
boli,  78,  lilii  diaboli,  111;  Anlichrisli,  94.  Enrum  rrrores 
et  delirainenla  recensentur,  86  et  seq.  Olim  absiiniieiuut 
acibo  et  potu  inliilelium,  98.  Eoruin  convivia  et  consortia 
vitanda.  91,  I09ei  seq.  Pro  eoutm  salui  publice  snppli- 
catur  ab  Ecclcsia  lo  dlebus  passionis  Dominica?,  178.  Eo- 
rum  mancipia  baptizari  possunt  invitts  Dotnmis,  170.  Eo- 
rum  diviiice,  73. 

Judicium  aquae  calidje  et  ferri  ignili,  120.  Crucis,  252. 
Judicia  iuter  homines  necessaria  sunt,  ibid.  Enrum  iute- 
gritas  necessaria  reguis  et  gentibus,  120.  Judiciorum  et 
rerum  veritas  quierenda  est  a  Deo,  2  ,4. 

.'urameii  um  opportiinuin  atque  legilimum,  290,  292. 
Juraiueiituni  lidelilatis  ab  episcopis  prueslari  soliluiu  pnu- 
cipi,  qind  compleelerelur  olim,  302. 

Jusjurandum  causa  fidei,  30.  Jiirejuraudo  Quiuulur  coo- 
troversiaj,  ubi  lestes  desuul,  250. 


Laici  res  ccclesiarum  possideules,  et  in  praios  usus 
Cunierlenlis,  laxantur,  248.  Non  possunl  essr  dispensa- 
lores  sacrartim  rerum,  211.  Eas  ergo  tractant  et  in  usiis 
proprios  expendunl  coima  vetitum  et  coutra  cauo- 
ni'S,  229. 

Latigobardi,  1 15,  119.  Eoruiu  lex  valderavorabiliser.it 
uxnnbus,  317. 

Lalria,  quid,  200. 


1559 


FNDEX  IN  S.  AfiOI.AilDUM. 


540 


l.egalonim  Romani  ponlilicis  pratsenlia  n^cessarl» 
noii  erat  olim  in  conciliis  regionalihus  ani  provinciali. 
bus,  141. 

Leidrmlus  episcoims  l.ngdunensis,  51 ,  ~>i  >,  3in. 

Leo  lil  pmiiifex  Knin; •.  juramentu  n  liJchi.oi ;  scripto 

prieslitil  Carolo  Maguo.  503. 

I.eolbas, s  ror  reyis  Navarr.e,  uxor  CJSluiiis  ilcRaeme, 
231. 

Leprosi  cur  iuiilanlur  aJ  sacerdote',  nou  aui  em  ad  me- 
dicos,  156. 

Levatilia  aun,  117  cl  seq. 

Levilas  fugienda  esi  iu  diviois  laudihus  pxsolven- 
dis,  529. 

Lex  Francorum,  117,  1 2f>.  Lex  Gondobala,  117, 120; 
oon  est  lc.v,  seil  nex,  121.  Legum  contemptus  exagitalur, 
187 el  se~.  Leguin  diversitas  olisislil  umiaii  Clirisiiaua-, 
116«  srq 

Libcllus  in  synodo  rompendiensi  edilus  ab  episc  >pis 
perlidis,  el  Ludovico  Pin  imperalori  olilatus,  522. 

Liber  mysteriorum,  ."".5»*. 

l.iber  Sacrainentoriim,  221. 

Licilnm  videtur  quoi  poblicuin  est,  id  est,  quod  vulgo 
lit,  187. 

Litania?,  id  esl,  Rogalinnes,  an  (ieri  possinl  sine  ejunio 
ct  carnis  ahsliiieiitia,  310. 

Lillera"  diia?  r»  vi^inti  apud  llebraeos,  133. 

Loculi  Clirisll  iu  i|i|os  usus  expenJeb  inliir,  .'30. 

Lolliarius  filcunsors  imperii,  287.  Ejus  consorliufln  curu 
Ludovico  ronlinnalur  a  sniiinio  pnntilice,  280,  2').;.  I'r.e- 
sedit  in  eoni  ilio  roinpendiensi  adversus  patre  »,  '(21 . 

Luol  us  Rallms,  218. 

Lucus  Valenl  iniaiiorutn  incensus,  70. 

Lndovicus  Pius  hnporalor,  50,  70,  112.  175,  227,  287, 
898.  Bodilur  ab  Agnbardo,  31)7  et  s<v;.  I..  l.iiarinm  lilium 
noniinis  sui  participem  f-.cil,  28S.  Pflcititenli*  publice  ad- 
diclus  auriiinlaie  r-yuodi  compend  cnsis,  3*>2.  Ejns  uxor 
pulclira,  sii.vis  el  blaiida,  3t  I.  Dilaceratur  conviciis  cl 
probris,  307  et  seq. 

Lugdunensis  ecrlesia,  323.  Dicala  litulo  Sancli  Joannis, 
550.  Ejus  camores,  320.  Lugdunensis  synodus  sub  Ago- 
liaido,  70.  Lugdunensis  pagus,  71. 

LugJunum,  70,  72.  Eral  olim  in  reguo  Burgundi- 
co,  IIK. 

Lupus  episcopusLugdunensis,  81. 

M 

MaJianilae,  genus  Abralne,  06. 

Magisiri,  id  est  magislraliis,  230,  23!. 

Magonia,  fn-ia  regio  a  tempestariis,  148. 

Maio,  advocalus  Lmh-vici  II  impera  oris,  "18. 

Malediclioues  inlidelibusJudaeis  imposilse,  99. 

Mali  a  tionis  nunqnani  inlerliciunlur,  nisi  iu  liellis  puldi- 
cis  el  lcgalihus  ju  liiiis,  23+  Halorum  felicitas  est  lum- 
poralis,  203. 

MiuiipiaOirisiianatiedestrvi~.nl  Judreis,  72.  Mancipia 
Judxornui  baptizari  possunt  invitis  dominis,  102,  170. 

M  moa'e,  323. 

Marca  prudcnler  imperat  ut  Ludovici  regis  nomeo  di- 
serte  proferaim  iulermysieria,  81. 

Marca  Ilipanica,  qnai  nntic  Calalonia,  309. 

Martvres  absque  bapiDmate  cornorali  aJ  vitara  sster- 
ua  M  transieriinl,  172.  !Non  occidendo,  sed  morieodo,  sub- 
diJeriuil  iu  fide  mundnm  Cbrisio,  110.  Diligendi  sunl el 
veneratidi  lauqiiau.  discipuli  Domini,  21 1.  Eis  tamen  teni- 
pla,  sacenlolia,  sacra,  1 1  sacrilicia  cotisliluere  noti  opor- 
tet,  208,  223.  Natn  eorum  m  niorias  oii  hoc  lantuin  cele- 
brare  de.bemug,  ut  i  o.lerilas  ad  eorum  imilalionem  liine 
eicilctur,  214.  Ei  eorum  reliquias  ea  menle  houorare 
debcmus,  ut  eum  cu.us  sunl  martyres  aJoremus,  207. 

Maiarus,  leli  genns,  201. 

Maif.e.lus,  vir  prajslaniissimus,  magnieque  aptid  Ludo- 
vicutn  1'iuiu  auctorilatis,  laudatur,  183.  Dei  miuisler,  et 
•djulor  imperatoris,  189. 

Maniccs  ecclcsi.c,  140. 

Matriinoiiiuni  JiiiineiiJum  esl,  si  vir  uxoridebitumred- 
»re  uon  possit,  307. 

Hemnria  inarlyruin,  223,  226.  Memorias  sancloriini  am- 
biliose  lionorare  ob  caplanJam  glori;un  popularem,  repre- 
/.  nsibile  esl,  215. 

MenJai  nini  niillam  habet  esseuliam,  149.  Non  rsl  lan- 
Luiumodo  veilniiiiiii,  sed  el  factornm,  315. 

Mens  snperba  rum  \na  laudabili,  m.il:'.m,  53. 

Merc.iiiitn  publicum,  1 17.  Mcrcata  olini  in  sabhalis.  sole- 
b»n|  lieii,  75. 

Miuiser  imperaloris  el  iroperii,  1S5 

Miracula  non  snnl  temper  sigiw  ecrli  simasanr.lse  vila>, 
12'.i e!  si(]  Palraiitiu  enaai  ab  unprobis  sa  erJolilius,  150. 
DcMeraiit  a>voAi'gusliui,  iHil    ln  nosira  '.euii.ora  Curare 


p  imis^n  iion  sutii,  ne  eornm  rmis  eludine  frlgpsceret 
genus  huinaiiiim,  220.  Miracula  CliriMianor.  m  a  diabolo 
lieri  garriunl  JuJini,  8-i 

Missarum  soh  mnia,  1 10.  Celebralio,  22fi. 

Missi dnmiuici,  70ct  scq   Missi  de  pn  nio,  177. 

Moguntina  synodtis  cui  Ludovicus  Pi'  s  inlerluil,  31. 

MoiiOns  asiniis,  121. 

Moiiachiiniiii  professio  pliiiimmti  auiioiil.vis  habct  apud 
plehem,  81. 

Moteta  cani  non  riebenl  in  ecclasia,  "28. 

Mulier  adullerii  ronvie.ta,  velandj,  317. 

Mniiercutesupeisiiliosae  notantur,  qua:  fiduciain  snam 
collncant  iii  j.arvis  evangeliis,   in  ligno  crucis,  ct  siunli- 

llll1-:,  221. 

Minuli  juvcnia  et  seneclus,  141. 
Miinera  aut  perjaria  Bnem  rcbus  impommt apud  iudi- 
ces,  120. 

N 

Nantuadenses  monachi  iiiler  se  dissijent,  72. 

Nalalia  carmina,  vulgo/Yoc/s,  528. 

Naiolis  e|;i>co|.iis  Saloniiaims  repreiienditnr  a  sancto 
i  regi.rio,  qnoJ,  omi  sa  episcopali  cura,  solisse  rouviviis 
occuparel,  lOt. 

Na7.areni,id  est,  Christiani,  75 

Neiti  itnperalor  |ierseciilionetn  movit  adversusChrislia- 
nos,  177.  Ejus  domeslici  et  aula;  iniiiisln  ad  lldeni  l.hristi 
conversi,  I  /6. 

Nestorii  hxresis,  36,  39,  39. 

NibriJius  episcopus  Narbnnensis  laudalur,  107,  112. 

Ninivilarom  conversio,  310. 

Noineti  novum  in  Aporalypsi  cl  in  Asia,  172. 

Nnvionrigpnsis  synoJus  ad  Vahalim  Ouvium,  311. 

Nuti  ices  ccclesia?,  id  esl,  parociiiales,  1 10. 

O 

Oblalioues  ipia'  finiit  in  Ecclesia  snnl  res  pauperum; 
netiiie  inveiil.e  siinl  ad  aleiidam  quoriimJam  rupiJitalem 
el  avnrilium,  183. 

OEconoinus  in  unaqnaque  ecclesia  dc  prnj.ro  clero 
eli^einlus ,  qui  reruni  ecclesiasticaium  curain  su->cl- 
piat,  211. 

Oflicia divina  celelirinda  sunt  cum  ni3Kna  gravilale  et 
mo  leslia,  537  tjlicia  publiea  dcseruntiir  ati  iis  qui  prcshy- 
tero-  domcslici  s  hah  ni,  130. 

Olco  ad  sepulcia  niart.vrnm  ardenle  uleban.ur  olim 
Christiani  aJ  curandas  corpqris  inlirtnitates,  184. 

OrauJuin  esl  in  allliciionihiis,  153. 

Oralio  debet lieri  c.im  tota  liducia  et  spe,  2-sC.  Ejus  'S- 
siJuitas  necessaria,  t('id. 

Ordo  mililaris  et  eci  lesias'icus,  201. 

Orgclletaiia  sedes,  cujus  ohm  episcopus  Felix,  35. 

Ovis  Dei  rcliuquens  paslorem,  aherrans  a  via  qna  pra?.- 
ccdit  anes,  haerel  in  senlihus,  devoraln  a  lnpis,  i%i.  Ovis 
pia  sempiT  qiiaarit  buimn  paslorem,  197.  Oves  seqiinntur 
summe  l.oiiuiii  ptslnrcm,  257.  Oves  el  as;ui  rommend  ui- 
tur  lieao  Peiro  a  I  lirislo,  189,  197. 

Ozi  puuitur,  i|iii  arcam  Doiuitii  suhlevarc  pi'3esum|ise- 
ral,  134,  181. 

Ozias  rex  a  lepia  pircu-stis  oh  conlemptum  sscerdoltim 
el usurpaltoiicm  Sacri  iiiiuisieri',  133,   181. 


Pagenses,  150. 

Palaliuorum  uxces,  74. 

Pallinm  meiropolilains  dalum  propler  apostolcam  \\- 
cem,  2.13. 

Pams  vocahulo  cmprehendiiur  qiudqiiid  comeni  po- 
lesi,  211. 

1'anlalco  (S.),  marlvr  Africa?,  350. 

1'aracleius  cur  venire  non  poluit  nisi  post  discessum 
Clirisli,  212. 

Parenics,  id  csi,  consangninci  vel  aOines,  187. 

Paschalis  I  ponlifex  llomanus  se  pnrgal  apud  Ludovi- 
cnai  l'ium  Je  nece  Tuendon  prim.ceni  el  Leonis  noineii- 
rlaloris.  303. 

Pastor  malus  tohTanJns  esl  al>  ovibus  ut  merceiiarms 
sedeus  in  catliedra  Moysi,  107.  l'as'ores  mali  quid  agaul 
iu  Ecdcsia,  i'id.  Pastiirum  et  rcrtoriiin  nomiiie  mlelligit 
AgobarJus  eiiam  ahbates,  praposilos,  atque  presliyle- 
ro>,   198.  „     . 

Palienlia  bonn  i>  Chrisli  esl,  261.  Maxnne  ad  nuraicos 
esi  n  cessaria.  202. 

1'alres  sanrli  i  tisioiiit  I  s'alim  Ecclcsi.e,  2iH. 

PatriarciBF  Ju  Ixnrum,  71  Pairiarchai  Velens  lesla- 
nieiili  fuerunl  Chrisliaiii,  173.  Dicli  sunl  Clinsli,  171. 


«541 


INDEX  !N  S.  AGOBmUHJM. 


15 12 


Pautianista,  43. 

Panliuus  episcopus  Nclanus  qtiein.lam  preslryleruin  ob- 
jnrgal,  quod  suaiu  uxur.sque  imaginem  au  co  petic- 
rit,  217. 

Paulus  a(ios'olns  nrniini  ^ravis  liiit  in  praediralinne 
Evangelii,  90  el  tt}.  Diserlior  iiivenilnr  in  Hehraica  lin- 
gua  qtiam  in  Grieca,  I6K.  Paulus  tt  Haruibas  a  se  remo- 
vcnt  im  eolaiii.ueiii  t  ictimaruin,  203. 

Pauius  Samosatenus,  109. 

Panperum  mn  rolnmendaliir,  181.  Eorum  ipnd  veieres 
Clirislianos  niagna  cura,  213.  lame.  necaulur,  rium  laici 
ouovivia  ex  rebus  eccli  snsii  is  reli  branl,  liisir.onesque 
ac  mitnos  magno  i  onillicunt,  219  el  seq. 

Pecralum  apml  Ibbiaos  est  generis  m.isciilini,  apud 
Grrcros  lemiiiini,  apud  Latiuos  autein  iieutrins,  Itii. 

1'eccalur  tribus  modis,  cogilationu,  loculioiie,  etaclio- 
ne,  253. 

1'rcora  ocrisinnis,  > •  ■  est  elccli,  253 

PecUlalus  est  pe.r.uniae  puhlica»  aut  sierae  fnrlnra,  230. 
Est  aacrilegiuui,  240. 

Pelagii  dogma  reprehenditur,  102. 

Percussionus  in  corporibus,  179. 

Perdiloiuin  corpus,  cujus  capul  Aiiliclirislns,  280 
el  seq. 

Perfeelornm  csl  iiuiiiii  sipere,  duii  auteiu  diveisaet 
adversa,  2(52. 

Perjuripej-  raium  dcgradxre  non  possunl,  301. 

Perjuna  aul  munera  litietu  retius  iinpouuiit  apud  judi- 
ccs,  120. 

Petra  ecrlpsiastica:  observalionis,  112. 

Peiro  noinen  iuditum  a  Cliristo  propter  duriiiam  et  he- 
betudinein  seusus  garriunl  Judaei,  87.  <Jva  auctoritale 
ediirlis  e  carcere,  88.  Piulenlor  vitat  ronvivia  genii- 
lium,  92.  F.i  coiniiiendal  Oirislus  oves  ct  agnos  s  ios.  180, 
197.  Peali  Pclri  basilica  uni  Deo  vero.  el  vivo  djcaia  esl, 
3ii.  Heaii  Peiri  lucus,  301. 

Pbiliberli  (S.)  mouasteriutii,  101. 

Phuliatius,  43. 

Picturam  aspiriamus  quasi  picluram  vita,  semn,  el  ra- 
lioue.  careutem,  223  Picluras  iii  Ecctesia  lieri  non  debcre 
deliuierunl  onlioioxi  Paties,  22G. 

Pilatusasseritur  pracepisse  Judaeis  ut  Cbris.uin  adora- 
rcnl,  8-1. 

Pippinus  rex,  Paroli  M  .gni  paler,  22\ 

Plenarium  cunciliuni  est  cui  mclropolilantis  inieifusrtt 
antistes,  242. 

Pueniienlue  publi.  se  lex  el  ordo,  322. 

Polycarpi  epistopi  Smyrnensis  uiariyriuin,  213. 

Potllificalisjussio,  29S. 

Poulilices  el  reges  Ju.lseorum  cur  unge.baiitiir,  171. 

Po,  ulus  jiihe.ur  ohtdire  sacer.Miluis,  I5G.  El  lamen 
populus  jiislits  iiiagis  itigtius  est  teteraa  vila  quaili  injusti 
Sacerdotes,  15«..  PopnTus  mer.lo  conqiierilUr  ariverstts 
pastorcm,  oh  negligeiiliain  pradic.nionis.vel  iinpedimenta 
eiempluruiii  tiialoinm,  248. 

Poita  regni  ctelesiis  angusta  esl,  236.  Porlae  inferi  prae- 
valere  nou  possunt  atlversus  Ecclcsiam,  112. 

Possessiones  eccles  astii-sr,  237. 

Prsecepu  cx  noinine  princi1  is,  74. 

Pra?dicatores qiial. »  esseiiebeaut,  lii.  Qui  qiiaestus  vel 
anibilionis  c.usa  |.ra\licani,  ilainnaiitiir,  193,  107. 

Praelalus  quililiet  prxcipieiis  ronteioni  non  polest  sine 
dainno  iuobedienlia»,  244.  Abutens  relius  erclesiasiieis  ad 
illicilos  appeluus,  damualiouis  seleniae  panam  iucurrit, 
248. 

Piseposili  in  Ecdesia  eujiisniodi  esse  debeant,  et  a  qui- 
lnis  vuiis  abslinero,  I'j7  el  seq. 

Prt  sbyteri  cardiuales,  140.  Presbjieri  ne  (lant  exarlo- 
res  liscalimu  reruui,  130.  Non  debenl  esse  si.ectalores  lu- 
doriini,  313.  Picsbyteri  domestici,  138  Proprii,  id  esl 
tlomeslici,  139.  Vilibus  ofliciis  uiancipali  in  curiis  magaa- 
tuiu,  138. 

1'riinalus  appetiiores  nou  longe  absunt  ab  itlolorum  cul- 
tura,  318. 

Prinripis  nomen  rerilandum  est  inter  mysteria,  80. 

Proceies  palatii,  99. 

Procub  episcopi  CP.  epis'.ola  ad  Armenios  approbala 
a  concilio  Orieulali.  54. 

Profeclus  dicilur,  si  ad  meliora  quis  transeai,  non  ad 
dstertora,  212. 

Provideniia  Dci  aliquando  absolvil  iiinncentes,  et  daiu- 
fl.l!  iioxios,  119. 

Proviucia,  Galliarum  regio,  227. 

Prudentilis,  \ir  dorlus,  310. 

Psalmi  antiquitus  in  Ecclesia  decanlaii  solih  ,  3r,0.  Ple- 
beios  innipn  psalmos  in  Ecclesia;  caui  velueii.nt  cunrilia 
Paliuin,  32;. 


Pulrliritudo ,  niagna  ac  pecnliaris  fcmi.ia  um  gloria, 
511. 

Pnlvis  sparsus  iu  Gallia  rredilur  a  Reneventauis,  ex  quo 
boves  lantum  mireienltir.  non  ca-teia  aniiual.a  ,  15X. 
Pulvtrem  iln  pedlbus  excutere  cur  prseceptum  apo- 
slolis,  90. 

Q 

Ouiiiiianiis  episcopus,  N2 

Uiiiiilus  Lucilius  Kalbus  praclare  sensil  de  diis  pagano- 
rum,  218. 

l\ 

Ilsb  Acbilias,  87. 

Haclia,  id  esl,  lirmamentum,  secmidiini  Juilseos,  ihid. 

Keges  el  pomilict-s  .luiltorum  eur  uiige'uutiir,  171. 
It.ses  qtioqiie  siinl  reclores  erclesiaruni,  75. 

Regiiia;  obm  apud  1'rancos  ge.rebant  cura  u  palalii , 
314,  510. 

Begioiialiricon.ilia  respuunlur  a  quibusdaoi,  quoil  lepa'i 
Homani  seu  Imperaloris  non  itilcrfuerilll  in  eorum  loosli- 
tutimie,  241. 

Itegnis  el  gentibus  neeessaria  est  judicmrutii  itregri- 
las,.12J. 

Iteiulr,  118 

Heligio  esl  cul(u«  Dt-i,  201.  Dicla  a  religitilo,  202;  vel 
a  religando,  22  i. 

lies  l)o  .liito  eonsecraia;  debent  cum  uiagna  re.ereniia 
cusioditi,  233. 

Hliabamis  arcbicpiscopus  illog.iuiinu.s  scrij.eit  libruin 
adversus  .liul.eus,  delibalum  ex  libro  Agol.ardi  De  Jii.im- 
cis  superstilionibus,  82. 

itixae  el  conleniioues  cuniulant  co;.ianv  Dagi; irrum 
239. 

Itoma  rapta  a  fiolltis,  1 19 

Komana  Ecclesia  seinpcr  praeiata  esi  reliqtiis  Ecclesiis 
apostoliris,  29»  Ab  ea  ui  o  une*  veueraudae  romniHii  ouis 
jura  dimanant,  2  >3. 

Ilomani  iilns  quain  aiv.is  170  tleos  >iiie  simiilarro  co- 
liierunt. 

lioiuani  iieotfiiri,  122. 

Rnma.ius  pontifex,  vicarilis  beali  Pelri,  29  •.  Spousus 
Krclesite  ilic  u«  iu  rourilio  l.ugdiineusi ,  1 1 2.  Episcopus 
episcoponmi  qimmodo  dici  possil,  so!it9  .liciiur  aposlulicii . 
ali  aliqiiol  s.-fciilis,  298.  Vocalur  f.aiera  reliqnis  rpiscopis, 
297.  Vicarius  nposltilira?  sed:s  ,  295.  E|us  nomen  reciiau- 
dum  es  uiler  mysteria,  293.  Dtqio  leutlus  si  lide.n  pnn- 
i  i;n  t  bligatain  vio'el,  395,  310.  Ijus  ajiprobalio  necessa- 
ria  oliin  ii. ni  eral  novo  imperatori,  289,  290.  Kjus  aur.ls:  i- 
las  necess.iri.1  nnn  est  in  otnmbus  rausis  e.  clesiastiris 
priniipum,  312  Uomanorum  pontilirnm  epistola'  in  causa 
li.lei  examinanlur  ali  episcopis  congregatis,  241.  Eotuin 
onlinaliones  iieri  olim  uon  polera.il  exlra  pncsriili  ,in  mis- 
s.iriini  imperatoris,  300.  Eis  obviam  procedebaul  episcopi, 
quoties  veniubant  ad  comilatum,  298. 


Saccata  vina,  138. 

Sarertlos  iiiius  sub  capite  sumino,127  Sjcerdos  (ieri 
non  potesl  qui  aliquo  vllio  laboral,  12^!;  nec  qui  itnioetiis 
est,  143;  nec  qui  criuiinosiis  esl,  114;  nec  is  qui  vi  inam, 
repudiaiam,  vel  meretricem,  et  non  virgiuem  dnxerit, 
252.  Sacerdo»  vita  el  tloelrina  irreprehensibilis  esse  tle- 
bel,  I  45.  El  sarenloli  uequani  et  indncto  non  rst  oliedien- 
dum,  ibtd.  Sacerdoles  male  doceutes,  aut  male  jubenles, 
nnn  sunl  au.lienib,  153.  Alias  poptiltis  tenetur  obe  iru 
sacertloiilius,  150  ] llis  solis  lirel  minislrarc  sacramenla, 
134  el  sq.  Sacenlotes  mali,  vere  sunt  sacerdoles,  191 ; 
possunt  atilem  m  ili  sacerdotes  recle  adminislrare  bona, 
113;  n  ni.  lioiia  uiinislrando,  sibi  lantnmmodo  nocent,  nec 
Ecclesiie  mysteria  commacnl.ini,  144.  Sic  iinpii  sacerdotis 
sacrilicio  cooficionlur  sacramenla.  1 15.  Sacenloles  euim 
ctiam  mali  o|ieraniur  virtules  e;  miracula,  130.  Sacerdo- 
les,  cum  exaudiunlur  a  Ueo,  ant  prsedicando  prosun',  non 
id  deheiu  tribuere  stiis  iuerius,  132.  Sacerdoiuin  qua  uor 
genera,  116  Saceniotes  iuajnris  onii.iis,  159.  Sacerdolittu 
incertus  pl  instabilis  ttalus  aevo  Agobardi,  237.  Sar.crdo- 
luin  conleniptores  puniti  a  Deo,  137.  S.ic  r.los,  si  (piar.it 
avocalioii  ni  in  relius  s.iriihtriliiis,  non  esl  sacer los  an!c 
orulos  Dei,  sed  destruclnr  operis  Dci.  et  adjulor  Anii- 
thnsii,  idielseq.  Sacerdntes  dome.licos  hahebanl  olim 
apu.l  se.  vih  priucipes,  137.  Sacerdulium  uniLiim  in  Ec- 
clusia,  127. 

Sacramenla  per  Clirislum  operaia,  nos  salvaut  praHC- 
riia,  Patres  vrro  Veleris  Testimenti  luiura,  175.  ^.  e  bo- 
noruni  merilis  melioiari,  nee  maloniiu  perversiiat'  p-.s- 
stin  deleriorari,  1  i2.  N.m  possunl  a luiiuiiirari  a  popula- 
rilius  jusns.  se.i  taulnin  a  sarcrdoliltus,  l">4  Sacrauienlo- 
rum  libcr,  2-1.  Sacnleg.i  vorabuluin  v.rias  babet  sigtii- 


»:.ri 


INDEX  IN  S.  AC.On.\KI>l'M. 


131! 


Itcallones  ,  240.  Sacrilegium  est  res  Kccleslai  auteire, 
ibid. 

Sacrilegi  suot  qui  publica  sarra  compila»crunl,  239. 
Sacnlegos  vocat  Agobardus  qui  sanclas  vocanl  iuiagines, 
911 

Salvaterra,  opimluin  Benearnoruin,  231. 

Samariianns  co  lesiis,  id  est  Christus,  237. 

Sancti  Dei  mult»  praalare  fhOs^unt .  133.  Oh  hoe  exau- 
diii  a  Deo  sanl  in  suis  precihus ,  quou  aiijecla  dc  se  seu- 
serint,  et  peicasse  se  erednleiiut,  ICt.  Sancli  hoiuines 
ainandi  el  hinoiandi  suni,  sed  charilate,  uon  servilute, 
221.  Hunoran  li  propter  imilalionem,  oon  3u!em  adoraudi 
propier  religionem,  220.  Tolerant  plerumqtie  superiores, 
quos  noverunt  os'e  pejores,  281.  Saneloiuni  imagines 
omiii  generc  conlerendae,  et  usque  ad  pulveiein  eraden- 
ttx  ,  218.  Sanrtoruiri  inemonas  ambitiose  honorare  ob 
captaudam  gloriam  popularem,  reprehensibile  esl,  213. 

Sanciitas  tribui  non  potest  imaginilius,  cuui  siul  res 
inanimaiae,  212. 

Sanguinem  hunianum  fundi  prohibet  prima  lex  data 
hominibus,  263.  aaiiguiues  in  plurali  nuinero  ulruiu  dici 
4>os«n ,  163. 

Sani  iu  Lcclesia  cuslodieudi  ,  inliriui  veru  sanandi  , 
197. 

Sarrareni,  pnrlio  Jnd.-eornni,  72.  Umle  sic  dicli,  93. 
Capiuni.  Hierusalem,  118. 

Saulis  modestia  couinn-moralur,  161. 

Scliismaticus  esi,  quisquis  sidi  Romana»  comniunione 
junctus  non  csl,  293 ;  el  qiiisi|ius  a  seditms  aposlolicis  di- 
visus  esl,29l. 

Seriplurae  sanclae  laus,  167. 

Sf  iuor,  id  esl  lioiuitius,  73. 

Seutenlia  plurimorum  pia>ferenda  est  suspiciouibus 
singuloruui,  212. 

Seplimaniie  uouiiiie  cnuiprelieinlebaiur  olim  eliaiu  dioj- 
cesis  Urgellensis,  227. 

Sepluaginta  imerpreles  maguae  auctoritalis  in  Ecclesia, 
161. 

Sepiilturariirr.  ocrasinn"  ditita  est  Ecclesia,  237. 

Servns  liberlali  donaios.  prxserlim  K.cciesi.e  ilelegatos, 
revocare  i»  servitulem  nou  licet,  256.  Sei  vorum  cali'dilas 
notalur,  101 

Slccilas  aliquando  impedit  ue  agriculu?  semiuare  nos- 
sinl,  153. 

Sidnn,  95. 

Sigisinuri  iuslturgundionuro  rex  ab  Arianismo  ad  cailio- 
liiaro  Ecclesian/  convcrsus  opera  Aviii  episcopi  Vieunen- 
sis,  124. 

Sigr.ius  mons  iu  Hispania  Tarraconeosi,  121. 

Siraulacra  deorum  qui  priini  posuere,  ideo  feceruiit,  ul 
populis  nietum  adimerenl,  erroiemque  adlerent,  819. 

Sol  oriens  adoratur,  221 . 

Sorlcs  leger»'  de  paginis  evangeiicis  lob  rabilius  quam 
ad  dsemouia  cousuleuda  coucurrere,  220. 

Speratus  (S.)  mariyr  Alncanus,  330 

Spes  ad  quid  uiilis,  224.  Spem  nostram  ponerc  non 
debernus  in  nnmiuihus,  sed  in  l)eo,  221. 

Spiriins  sancius  cur  veuil  super  aposielos  in  vento  et 
igneis  liuguis,  343.  Qnid  inspiravcril  eis  cuui  doniim  lin- 
guarum  infudit,  106.  SpinUis  apud  llebraeos  leniiniui  est 
geoeris,  163. 

Spnnsus  nnns  csi  qni  linbet  sponsam,  180,  200.  Sponsus 
el  sponsa,  id  esi  C.lirislus  et  licclosia,  quomodo  Iraclandi 
a  paslonbu*,  196. 

Strannacum  haud  procul  I.ugduno,  32,  77. 

Subdiaeoni  psalmos  ac  reliquas  lecliones  canleut  in  Ec- 
cle^-ia,  36. 

Sulpinus  Severus  p.esbyter  Primuliaceuss,  217. 

Superstitiosi  unde  dicii,  219. 

Svlve.sin  papseGesla,  217. 

S.irnmaclies  iuterpres  sacra;  Scriplura?,  165. 

Synagoga  marulusa,  rugusa,  ac  repudiala,  101 

Synagogas  no-  as  evsruere  non  licel  Judaer»,  74. 

Synodalia  gesla  pingelianlur  olim  in  ecclesii»,  ad  rue- 
meriaui  ni  ^esla?,  el  en  oris  prostrali,  223. 

Synodus  Compcndieiisis  de  rebussacris  illicileusis,  230. 
Lugduio  nt,is  adversmn  Jud;eus,  76    MogwiUiia,  iu  qua 


Agohardi  ordiualio  couQrtnata  fuit,  31.  Noyiomagensis, 
pro  recom  iliatuuie  .lniliih  Augusla?,  511.  Urgelleusis in 
causa  Kcliiis  episcopi  dliu-,  seitis,  46,  107. 

T 

Talionis  modum  supergredi,  23S. 

Tempestarii,  iJ  est,  venelici  et  sortilegi,  qui  leinpesla- 
les  iminiuerecreduiilur,  117-138. 

Templa  Dei  siuiius.  uuiu  boni  sumus,  210,  222.  Tem- 
plum  iiiui  esi  cousiruenduin  in  alicujus  bouorem,  prsrtor 
solius  Duivivi,  209,  221. 

Tenrpluni  Oei  est  quisquis  prsceptis  ijus  obu-mpe 
rat.  262. 

I  heodore lus  Cyri  episcopus,  56. 

Tbeodotio  ioterpres  sacraa  Scripiura;,  163. 

1  hesauri  ad  quos  usus  habtri  debeaut  in  liccle- 
sia,  210. 

Tbrnnus  episcopi,  198. 

Timor  a.l  quid  utilis,  325.  Timorem  et  honorcm  debe- 
inus  l>eo,  243. 

Tolerare  oportct  iu  vita  lioniin.m  ea  qua;  lolli  non  pos- 
suut,  229. 

Tonitiua  ct  graudines  vi  liominum  licri,  slultuin,  147 
el  seq. 

Tr3ctatoiia  slipendialis,  71. 

Tribulaiiones  cur  Christianis  immillat  Deus,  284 

Tributa  ac  vectigalia  reddeuda  pi  incipibus,  245. 

Tyrus,  93. 

li 

llnitas  Irahil miindum  ad  lidem,  238. 
Urbntii  »111  liyiiiiu  iiuii  cauuulur  in  Erclesia,  330. 
Urgellensis  synodus  in  causa  Kelicis,  46,  107. 
Uxonsunius  vir,  quomodo   inlelligeudum,  ut  ad  sacer- 
dulium  prombveri  quis  possil,  232. 


Valeniinianoruni  hireses,  79.  Eoriim  fanum  incensuill. 
ibid. 

Vecligalia  el  tributa  rc.ldeniia  principibus,  213. 

Venalio  inlerdicla  episcopis  ac  reliquis  e  rlero,  193. 

Veriias  quid  sit,  169.  V<  ritas  lalens  mn  polesl  nioiislrari 
per  res  coniiarias  veriiali,  230.  Veiitas  jud.cioruni  ol  re- 
ruin  qiiiereinia  esl  a  l)co,  2Si.  Veritatem  l'e.i  qui  reliu- 
quit,  in  tenehns  maneal  necesse  est,  ;3i.  Veritas  anianda 
e.st,  miiii  verba,  3o.  Verilaiipercipiendaj  uiaxiine  obstat 
vila  hbtdiuidediia,  220. 

Viceiomiies,  uuile  diili,  71.  Lorum  inslilutio  peudcbat 
olim  a  couiitibus,  188. 

Vireli-gatus  Avciiiuiiensis,  71. 

Vidua  qua,'  veluin  religiouis  suscepit,  duriittere  illud 
nou  poiest,  517 

Vigilauliiis  patria  Aquilanus,  207.  Ijus  scl  isina., 
jbid. 

Vina  saccata,  138. 

Viudicla  lidcliuin  inn  esl  in  praeseuli,  203. 

Virjiinilas  aitiiua?,  lides  incorrupta,  !6.  Intcgia  hies 
solidaspes,  sincera  charitas,  206. 

\  isibiha  ii.  r.ent  ad  iuvisibilia  capienda,  211. 

Vila  libidiiu  de.jiia  iiiaviine  ot.st.it  viriiati  percipien- 
da',  220. 

Viventiolus  episcopus  Lugdunen- is,  82. 

Voventi  et  larde  reddenli  lardilas  reputahilur  in  pec- 
caium,  235.  Melius  est  auiem  non  vovere  quam  post  vo- 
luiu  promissa  uou  reddere,  ibid. 

w 

Wala,  Adalardi  fraler,  abbas  Corheiensis,  Magnre  apud 
l.uduvicum  Fium  imperatorem  auclorilalis,  101,  173. 


Zeii  recliludinem  quain  oonuulli  putaot,  ca'cum  furu- 
rem  vocat  Agobardus,  223. 


1343 


ORDO  RERUM  QL.E  I.N  [IOC  TOMO  CONTINENTI  R. 


1>IG 


OHDO  EEEUM 

Q\JM  m  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


SANCTUS  AGOBAZDUS   EPISCOPUS  LUGDU- 
NENSIS. 

Notitia  niSTORicA.  Col.  9 

Balnzii  prsefalio  edilioni  suac  Opcrum  sancti  Agoli.ir.1i 
f.rxfixa.  liiid- 

Elogia  de  Agoiiardo.  13 

Papirii  Massoni  prsefatin  ad  Agobavdnm.  15 

Ejusdem  de  vila  Agobardi  ejusque  doclrina  brevissii-iae 
s-.  nopseis.  17 

SANCTI  AGOBARDI  I.IBEP.  ADVERSUS  FELICEM 
URGELLENSEM.  29 

LIHEK  DE  1NSOLENTIA  JUD,T.ORUM.  G9 

SANCT!  AGODAKDI,  BERNARI)!  ET  EAOF.  Eri- 
SCOPORLM,  ELTSTOLA  DE  JUDAICIS  SLPERSll- 
TIO.MBUS.  77 

SANCTI  ACOBARDI  CONSULTATTO  DE  BAPTISMO 
JUDAICORCM  MANCIPIORUM.  99 

SANCTI  AGOBAKDI  EPISTOI.A  DE  CAVENDA  SO- 
CIETATE  JUDAICA.  107 

SANCTI  AGOBARDI  LIBEB  ADVERSLS  LEGEM 
GUNDOBADI.  113 

SANCTI  AGOBARDI  LIRER  DE  PRIVILEGIO  ET 
JUBE  SACEKDOHl.  1« 

SANCTI  AGOBAIIDI  I.IBER  DE  GRANDINE  ET  TO- 
NITRUIS.  147 

SANCTI  AGOBARDI  LIBER  ADVEKSUS  FREDE- 
GISUM.  159 

SANCTI  AGOBAIIDI  EPISTOLA  AD  PROCERES  PA- 

LATII,  CONTOA  PR^CEPTIM  IMPIIJM  DE  BAPTI5M0  JUBAICO- 
B.LM    MANCIPIORUM.  173 

SANCTI  AGOBARDI  EPISTOLA  AD  BARTHOLO- 
M/EUM  EPISCOPLM,  de  qi-orukdau  illusionk  signo- 
»um.  179 

SANCTI  AGOBARDI  EPISTOLA  AD  MATFREDLM 
PROCEREM  PALATII,  dlploratoria  de  ikjostitiis.  1S5 

SANCTI  AGOBARDI  EPISTOI.A  A!>  CLERiCOS  ET 
MO.NACHOS  LUGUUNENSES,  de  modo  regimikis  eccle- 
siastici.  189 

SANCTI  AGOBARD!  LIBER  DE  IMAGiNIBUS  SAN- 
CTORLM.  199 

SANCTI  AGORARDI  LiBER  DE  DISPENSATIONE 
ECCLESIASTICARUM  REKLM.  227 

SANCll  AGOBARDI  LIBEB  DE  DIVINIS  SENTEN- 

TIIS,  CUM  iillEVISblMIS  ADKOTATIONlnCS  COKTB.A  damnabileu 
OPIMONKM  PUIANTIUM  DtVlNl  JUDCH  VERIIATEM  IGNE  ,  VEt 
AQUIS,    VEL  CONFLlCTU    ARMOIIUM  patefieri.  249 

SANCTI  AGOBAKDI  SKRMO  EXHORTATOBIUS  AD 

PLEBEM  ,   DB  FIDEl   VKRITATE  E~    TOTIUS  BOMl   IBSTITCTIONE. 

m 

SANCTI  AGOBARDI  FLEBILIS  EPISTOLA,  ce  divi- 

SIONE    IMPEftJI    FRANCORUM    INTER    FILIOS    IMPEHATOHiS.  §87 

SANCTT  AGOKAKDI  LIBER  DE  COMPARATIO.NE 
REGIMINIS  ECCLESIASTICI  E'I  POLITICI,  et  m  qbi- 

BCS    ECCLESIjE    OIU.NITAS    PRdiKULGEAT    IMPFRKJHUM     MAJESTA Ti. 

293 

Epistola  Gregoni  papte  IV,  ad  episcopos  regni  Franco- 
rum.  297 

SANCTI  AGOBARDI  LIBER  APOLOGETICUS  PRO 
FILIIS  LUDOVICI  Pll  IMPKR.  ADVERSUS  PATREM. 

307 

SANCTI  AGCP.ARDl  CHARTULA  AD  LOTHARILM 
AUG.  3t9 

SANCT!  AGOBARDI  EPISTOLA  AD  EBBONEM  EPl- 
SCOPUM  BHEMENSEM  .  de  c-pe  et  timobe.  325 

SANCTI  AGOBARDI  LMER  DE  DIVINA  PSALMG- 
DIA.  323 

SANCTI  AGOBARDI  LIBEB  DE  CORRECTIONE  AN- 
TIPHONARII.  329 

SANCTI  AGOBARDI  LIBF.U  ADVEBSUS  AMAl.A- 
RIUM.  559 

SANCTI  AGOBAHDI  CARMINA.  319 

I.  —  Epitaphium  Caroli  Magui  im peratoris.  Ibiit. 

II.  — De  tr3iislatione  reliquiarum  saociorum  martyrutn 
Cvpnani,  Sperati  el  Panlaleouis  ad  ai  '.era  LiiKduueiisnn, 

ibid. 
SGINIIAHUUS  AJIBAS. 
Notitia  DlSTORICA.  331 


VII A  El   CONVERSATIO  GLORIOSISSIMI  IMP.  CA- 

BOLl  REGIS  MAGNI.  555 

Moniiiim  iii  Annalcs  Laurissenses  et  Eginhardi.  Ibid. 
ANNALES  1.AUR1SSENSES  ET  EGlNilARDI.  3li7 
EGINHAKDl  EPISTOLjS.  509 

Epistola  prima.  —  Ad  Ansgisum.  Ibid. 

Epist.  II.—  Ad  Go?bert nbbalem.  Ibid. 

Epist.  III.  —  Ad  Amalharium.  lbid. 

Epist   IV.  —  Ad  Oigarium  archiepiscopnm.  510 

Epist.  V.  —  Ad  Jacobura  episoium.  Ibid. 

Epist.  VI.  — Ad  K^ilulluni  elHurabertum.  511 

Ep.st.  VII.  — Ad  Popponeni  comilem.  Ibid. 

Epist.  VIII.  —  Ad  Oigarium  aiciiiepiscoponi.  513 

Epist.  IX.  —  A.i  Geboinnm  palatii  comitem.  Ibid. 

Epist.  X.  — Ad  Hetii  archi'  piscopum.  Ibid. 

Epist.  XI.  —  Ad  Hruoiberiuin  comitem.  513 

Lplst.  Xli.  —  Ad  Lnilhardum  presbyterum  ct  Erember- 

lum  ficedominum.  IbiU. 

Epist.  XIII.  —  Ad  Popponem  comilem.  lbid. 

Epist.  XIV.  —  Ad  Gerwardum  biblioibecarium.  514 
Epist.  XV.  —  (n  persona  Bomae  atl  Bb.dihrut.  Ibid. 

Epist.  XVI.  —  Ad  Hationem  coiniiem.  513 

Epist.  XVH.  —  Ad  Hralianum  abbalem.  Ibid. 

Eiist.  XVIII.  — Ad  Manhradum  vicedoniinuin.  Ibid, 
Epist.  XIX.  —  In  persoua  Hludowici  smp.  ad  G.  comi- 

tein.  Ibid. 

EpisT,  XX,  —  In  persona  Hludowici  Imp.  ad  II.  ejus  fide- 

lem.  516 

Ep^st.  XXI.  —  In  persona  Hludowici  imp.  ad  T.  ejus  li- 

delem.  Ibid. 

Epist.  XXII.  —  Ad  A.  Missuni  doniinicum.  Ibid. 

Epist.  XXIII.  —  Ad  vicedominum  snnm.  517 

Epist.  XXiV.  —  Aij  quemdam  ministrum  suum.  /4«o'. 
Epist.  \ XV.  —  Ad  N    cpiscopum.  Ibid. 

Epist.  XXVI.  —  Ad  amicuin  suuni  U.  518 

Epist.  XXVH.  —  Ad  N.  comitem.  Ibid. 

Epist.  XXVIII.  —  Ad  N.  comilem.  Jbid. 

Epist,  XXIX.  —  Ad  N.  saciTdolem.  5l» 

Epist.  XXX. — Ad  Vussinum  lilium  suum.  Ibid. 

Epist.  XXXI  — Ad  N.  episcopum.  S20 

Epist  XXXII    —  AdAmicum.  Ibid. 

Epist.  XXXI!!,  --Ad  N.  comitemet  N.  judicem,  missos 

donnnicos. 
Epist.  XXXIV.  —  Ad   Lolliarium  imperii  consortem. 

522 
Epist.  XXXV.  —  Ad  N.  abbalem.  525 

EriST.  XXXVi.  —  Ad  amieum.  Ibid. 

Epist.  XXXVII.  —  Ad  H.  viccdominum  suum,  524 

feiST.  XXXVIII.  —  Ad  fratrem  N.  Ibid. 

Epist  XXXIX.  —  Ad  Emiritanos  in  pe.sona  inuduwici 

imperatoris.  Ibid. 

Epist.  XL.  —  Ad  imperaliicem.  525 

Epist.  Xl.l   —  Ad  amicum.  526 

Epist.  XLIL  —  Ad  Hliidowiram  imperalorem.  527 

Epist.  XI. III.  —  Ad  N.  episcopurn.  Ibid. 

Epist.  XLIV.  ~  Ad.  E  ainicuiu  suum.  Ibid. 

Epist.  XI.V.  —  Ad  G.  comilera.  528 

Epist.  XI. VI.  —  Ad  abbaleni.  Ibid. 

Epist.  XLVH.  —  Ad  aniicum.  52? 

Epist.  XLVIII.  —  Ad  N.  episcopum.  Ibid. 

Epist.  XLIX.  —  Au  N.  optimatem,  amicum  sunm.  Ibid. 
Epist  L.  —  Ad  Hiotarium.  530 

Epist.  LI.  — •  Ad  eumderc.  Ilnd. 

Epist.  Lli  —  Ad  N.   presbyteruai  et   vicedominum. 

531 
Epist.  Lill   —  Ad  qucmdam  fidelem  suuni.  Ibid. 

Episi.  LIV  —  Ad  N  abbatem.  Ibitt. 

Epist.  LV.  —  Ad  N.  episcO|ium.  532 

Epist.  I  V!.— Ad  iniperatorem.  Ibid. 

Epist.  LVII.  —  Ad  N.  tomuem.  ibid. 

Epist.  LVHi.  —  Ad  N.  episcopum.  553 

Epist.  LiX.  —  Ad  prificipuum  iinp.ratricis  capellamtm. 

ihid. 
Epist.  I.X.  —  Ad  M.  illuslrem  domioum.  Ibid. 

Epist.  LXI   —  Adeumdem.  534 

Eplst.  LXII.  —  Ad  Hlolarium.  lbid. 

Epist.  LXIII.  —  Ad  Lupum  amicum  suum.  535 


r.n 


OUDO  'IF.IU'M 


ir.is 


KCIMIAltDI  HISTOltlA  TRANSLATIONIS  BR.  MAU- 
CKI.MM  ET  PETRL  537 

Prologus.  Hid. 

Caput  priuuii.  —  Missi  abEginhardO  Roniam  ad  procu- 
randus rehquias  ObtenUe  sauciorutn  Marcellini  ci  Petri. 

Ihiii. 

Caj>.  II.  — Sacras  reliqniie  per  diversa  loca  dcl.itie  in 
Micliilinstadt,  et  post  varias  visiunes  iu  Muliiiheiin,  posiea 
Seligensladi  diclain.  S45 

Cap.  III.  —  AliqtiK  roliquiie  sancti  Marcellini ,  olim 
ahlaise,  impetranttir,  el  ad  alia  loca  transleruntur.  Miracula 
facia.  :i*>0 

r.-.e.  IV.  —  Hiracula  iu  Biirdis  et  inulis,  coniraclls  et 
aliis  tcgris,  Mulialieini  patrala, Cervisia  m  viuiiui  umtaia. 
Cereus  ultro  accen  us.  537 

Cap.  V.  —  Alia  uiiraciila  Mulinheim  facla  ,  surdis  et 
mulis,  paralylicis  cl  aiiinntibiis  sauatis.  Lumen  ilcr  agen- 
libus  nocle  couce.suiii.  I.ibellus  imperalori  oblalus.     564 

Cap.  VI.—  Miracula  in  paJalio  iinpcratoris  ad  relii|uias 
lioriim  sanctoruin  lacta.  Ctecilas,  contraclio ,  paralysis,  fe- 
l,i  is  sublata.  574 

Caj>  VII.  —  Miracula  Valencenis  in  Haunonia  patraia 
ad  reliquias  horum  saiiclorum.  Casei  decein  iilUBiinati ,  alii 
rayri  sanali.  571) 

Caf.  \  III.  —  Mirarula  Candavi,  in  moHasterio  s.  Ilr.n- 
nis,  ad  reliquias  lioinm  smii  lonim.  Cieci  oclo  illuntinaii. 
Alii  a'gri  adjuli.  585 

Cap.  IX.  —  Ail  reliquias  Trajecli  deposilas  sanali  cscci , 
surdl,  niuii,  conlracti,  paraiytici,  586 

Cnp.  \.  —  Duo  inirocula  intercessiooe  sancloruni  Proli 
ct  Hyacinllii,  aiqne  sancli  Heniiciis,  io  ecclesia  sancto- 
rum  Marcelliui  ei  Petri  patrata.  590 

EGINHARUl RHYTHMUS  DE  PASSIONE  HAB.CEL- 
LIM  I.T  PETttl.  595 

EGIKHARDl  CIIAUT/E.  601 

I.  —  Cliarla  qui  K*;uiliardiis,  anunente  limiia  uxore 
siia,  cellam  Mi  ueisladl  cuui  appendiciis,  retento  ejusilem 
usufruclu.  iuonaslerio  Lanreshamensi  concedit.         Ibid. 

II.  —  Descriplio  locoruiu  Lerniiuoruiiiqiie  vilte  Mi- 
chelstadt  al>  ipso  Egiuhardu  lacla.  602 

III. —  Cliart.,  Eginhardi,  monasLerii  sancii  Scrvaiii  cou- 
fessons  aliliali.:,  qoa  Megiiifridwn  ejusdem  nionaslerii 
servum,  ad  sacros  ordines  cluctum,  solemiiiler  manu- 
inillil.  605 

IV  —  Cominutalio  mancipiornm  inter  Egiuhardum  al>- 
balein  ei  I  lieodradam  tnonaslerii  sauc  x  Maicc  Argeul''-- 
gileusis  alibalissam.  '     OUi 

V.  —  riiarta  Eginhardi,  sancli  Ulaiidiuii  Gandensis  »b- 
batis,  qua  Nordbcrlo  praslarie  coucoiiit  quasdam  res  ad 
mOHaslerium  Blandinicnse  ab  eodem  dcle^aias.  605 

\  I.  — Charla  ejusdcm  argumenti  uro  Ko^elliardo.      006 

APPENDIX  Al)  EGINHARDI  —  OPERA, ABBUK- 
VIATIO  CHRONl&E.  «07 

CI.AUDIUS  TAURINENSIS  EPISCOPVS. 

KOTITIA  II  STOBICA.  609 

PrJJFAtIO  ClAUDH    IN    LIBROS     ImIXIRMATIONUM    LITTER*    F.T 

SPIXKUS  SUPER  I.EVITICtlM,  AdThEOIIEMIRUVI   AEBATEVi.  Ol.J 

INCIPIT  LlllER  PRIMUS  INFOKMATIONl'M.  017 

i).  I.  ('.  Trombelli  le>  ton  monilum.  619 
XXX  QU/ESTIONES  SUPEU  LIISROS  REGUM.    625 

Incipiuul  capilula  libri  II.  689 

Ineipit  lilier  l(.  Ibiil. 

Incipiiint  capitola  libri  III.  721 

Jncipitliber  III.  Ibiil. 

Iiici|iiunl  catiiula  libri  IV.  741 

incipit  liber  IV.  Ibid. 

I.MCIPIT  PniEFATIO  C.LACDll  EPISCOPI  809 

i  l  .01111   episcol'1  piuefaiio  in    citenam  scper  sanctum 

Mathi.kum.  855 

Editoris  monitum.  Ibid. 

Jucipil  praelalio.  S3j 

c.laudii  f.fiscopi  in/t'i'atio  in    commbntahios    scos  ai> 

Epistolas  Pauli  apostoli.  857 

i  i  m  iii  episcopi   iR  efatio  Kxpositioms    in   Epistola» 

AD     KtHESIOS.  U50 

CLAUDII    EPISCOPl  ENARRATIO  LN   EPISTOLAM 

UIVI   PAULI   AD  GALATAS.  841 

AucToms  epistola  df.dic.toria.  Ibid. 

Argumentuin  Epistolse  divi  Pauliad  Galatas.            si", 

Item  alind  argumeuLiiin.  Ibiil. 

In  caput  nriiiium  excgesis.  s!4 

In  ca;  ,it  II.  834 

iucaput  II i.  .K«*; 

IncapntlV.  S78 

iii  capul  V.  890 

IncaputVT.  y05 


ILACDII    EPISCOPI    EXPOSITIO    KPISTOL.E    AD 
PHILEMONEM. 

Moniiiiui  (ditoris.  9M 

lnripii  Exposillo.  Ilnl. 

(I.ALDIl  EPISCOPI   BREVIS  QIRONICA.  017 

CLAUDU     EPICUII     LOC\     (..rjiaiOI      EXCLRPTA     LX     CllMMEN- 

tah  is  ejus  im  tpisrons  SANCTI  Pai  Ll.  9it) 

C'h/  ctan  in  (orma  Dei  esset.  IbiU. 

Kx  pia-iatione  Cominenlarii  iu  EpisLolain  priinam  ad  C.u- 

rimhios.  IbiU. 

E»  eadeni  prsfalione.  Ibid. 

Iu  Kpisl.  ad  llebr  vii,  17.  9i« 

I ii  Kpi.sl.  ad  Pliili;  peuses.  Ilmi. 

Iteiraclalio  Claudii  episcopi   de  r.ucloribus  evplanatio- 

iiuiii  super  Epistnlam  ad  Ucbraios.  IbiU. 

Klogium  sancti  Auguslini.  927 

LUDQVICUS  I,  COGNOMESTO  PIUS,  IUVERATOU. 

AUGUSTUS. 

I.UDOvir.i  Pu  Vita.  927 

Prologus.  Ibid. 

Incipn  narralio  Vitae.  9i9 

LliDOVIl.I    1,    MvCKON   FILIOBUU   EJLS   DIPLO- 

MATA     KIXLKSIASTICA ,    LSyUE    AD    DIVISIO.NKM 

LMPEKII  ANNO  DCCCXL.  979 

I.  —  Pro  Nobiliacensi  inonasterio.  Ibnl. 

II.  —  Pro monasterio  Cormariceusi.  981 

III.  —  rro  moiia.sierri  Gcllonensi.  982 
IV. —  Pro  mouasterio  Duserensi.  983 

V.  —  Pro  monasteiio  sanrti  Severiui  Iiurdegaicnsi.  984 

VI.  —  Pr.i  ecclesia  Ceuomanensi  985 
V  II.  —  Pro  Anisolensi  mouasterio.                          9H6 

VIII.  — Pro  liel  one  episcopo  Liugsonensi.  987 

IX.  —  i'ro  Hilile^riuo  Halbersiadiensi  episeopo.       989 

X.  —  Pro  Hildebaldo  episeopo  Malisco  lensi.  990 

XI.  —  Pro  Wiruiido  abliatc  SlaUilcnsi  et  Mabuunila- 
riensi.  991 

XII.  —  Pro  monaslerio  Crassensi.  99J 

XIII.  —  Pro  eodem  monasterio,  99'i 
XIV.—  ProChrisliauo Nein  usensi  episcnpo.  994 
XV. — Dp  nuihlinis  sancti  Dionysii.  895 

XVI.  —  De  iiiintlinis  mouaslerii  Dinuysiani.  997 

XVII.  —  Pro  Majon  monasuii io.  «^ 
X\  III.  —  Pro  Neiridio  archiepiscopo  iNarbeiieiisi.  99!) 
XIX.  —  Pro  mon.isteiio  Elierslie  lueii^i.  1000 
XX .—  Pro  sancn  AulliMi.i  Seuensis  ino.iaslerio.  1003 

XXI.  —  Pro    nioiiasteno  saucii    Maximi    Trcvirenss. 

1005 

XXII.  —  Conlii inalur  conjinutalio  facta  uuer  Pelruiii 
ablraiem  Noiiaululanum  tlRudulliun  r,  cLorein  inonasierii 
Ltnxiani  sancti  Salvaioris.  1097 

XXI II.  —  Conlirinatur  Erodoiuoabbaii  monasterii  Nova- 
liciensis  lesHsiivnluin  Abbonis  1'uud.noris,  aliaque  jura 
ojiisileni  niouaslerii.  !(|0<) 

XXIV.  —  Pro  ec,  les.ia  Viennensi.  1011 
XXV. —  Pro  ilispanis  qiti  iu   ieguo   Kt  aneorum  inamv 

baio  1012 

XXVI.  —  Pro  moiiMlerio  Miciaeettsi,  IO14 

XXVII.  —  Pio  ecclesia  Vienueusi.  1015 

XXV III.  —  Proinimuiiitaie  uiMiolni  Cai rofeusis.     1016 

XXIX.  —  Pro  monasterio  Derveusi.  1017 

XXX.  —  Pro  monaste.rio  Goizieusi.  1019 

XXXI.  —  l'ro  uiiniasierio  Anlaitensi.  1020 

XXXII.  —  Pro  Vivariensi  tcelesia.  Ibid 
XXXI.ll.  —  Pro  iiionastcrio  s.mrii  MaxcnLii.  11)^1 
XXXIV.  —  Promijiiasioiio  Karfensi.  1022 
XWV.  —  Pro  inonasterio  Balncoleiisi.  1024 
X\\\  1.   -  Pro  uiouaslir.o  1'otitaiiellenSi.  1025 

XXXVII.  -  Promonasierio  liisulfe  Barbars.  10i0 

XXXVIII.  —  P10  mouasterio  sancti  Zenonis  Vtroiieusi. 

1027 

XXXIX.  —  Pro  nionasteiio  Psalmodieusi.  1030 
Xl,.  —  Pro  monasleno  iiionus  Ulivi,  111  diofcesi  Careas- 

soneusi.  1031 

XLl.  —  Pro  eeciesia  Viennensi.  105,' 

Xl.ll.  —  Pro  nuuasierio  Prumiensi.  IbiiU 
XLIll.  —  Pro  Hispauis  qni  in  regno  Francorum  inane- 

bant.  1055 

XI. IV.  —  Tro  Maliscoiiensi  ecrlesia.  1036 
XLV. —  Pro  moiiasterio  sancti  Hilani,  in  dioccesi  Car- 

cassonoisi.  1037 

XI.VI  —  Proerclesia  Aurelianensi.  1038 

XLVjl.  —Proinonasieriosjne.il  Gormani  Anlissitido- 

reusis.  1039 

XLVIII.  —  Pro  monaslerio  Cormaricensi.  10*0 

XI. IX.  —  Pro  mona^terio  sancli  Meventu.  104-2 

L.  —  Pro  ecclesia  Cameracensi.  1044 

Li.  —  Pro monaslerio  Kossalensi.  ibii 


1349 


QU.F.  1N  IIQC  TOMO  CONTTNENTUR. 


I  II.   —  I'ro  roonaslerio  Uodonis,   sive  Tion-Mouller. 

1016 
I.III.     -  Pro  rnonaslerio  Ammialino.  10i7 

LIV. —  Hnhoraiut  pacium  inier  e|iiscopum  Conslani ieu- 
sem  ac  monasterium  sancti  Galli  inilum.  1018 

LV.  —  Pro  monasterio  Morhacensi.  101 ) 

I  VI.  —  l'ro  >  oilem  mona-terio.  1051 

l.\  II.  —  Pro  Ecssate.nsi  la-nobio.  Ibul. 

LVlll.  —  Pro  Andegavensi  sancii   Mauricii   ecclesia. 

1052 
LIX  —  Pro  ecclesia  Trevirensi.  1051 

LX.  —  Pro  monasterio  Euldensi.  1036 

I.XI.  —  Pro  ecclesia  Khemensi.  105? 

I.MI.  —  Pio  Prumieusi  mouaslerio.  1038 

I.XIII.  —  Pro  monasieno  Soriciniensi.  1059 

LXIV.  —  Pro  canonicis  ecclesiae  sancii  Slepbani  I  e- 
niovirensis.  1061 

LXV.  —  Pro   Lemovicensi   sancti   Slepliaui   ecclesia. 

10(3 
LXVI.  —  Pro  r.riiiiaien-i  monaslerio.  1003 

I.XVII.  —  Pro  monaslerio  Soleniniacr.iisi.  I00J 

LXVIII.  -  -  Pro  niouasicrio  sancti   Gennaui  a  Praiis. 

1005 
I.XIX.  —  Pro  Turonensi  sancii  Maitini  oeclesia.  1067 
LXX.  —  Pro  sancli  Marlini  Turonensi  ecclcsia.  lnfili 
I.XXI.  —  Pro  nionaslcrio  Toruacensi.  1070 

LXXII.  —  Pro  ecclesia  Kbemei.si.  1071 

LXXIII.  —  Pro  ecclesia  Argcnlinens'.  1073 

l.XXIV.  —  Pro  monaslcrio  sancti  tialli.  1075 

I.XXV.  —  Pro  eodeni  monasleriii.  1070 

LXXVI   —  Pro  coiiem  mouasterio.  1077 

LXXVTI.  —  P,o  inonaslerio  II  riacensi.  H>78 

LX   Vlll.  —  Pro  eodcm  monasteiio.  108» 

LXXIX.  —  Pro monasterio  Magnilocensi  Ibiil. 

LXXX. —  Pro  Lolbario  iinperii  consorte.  1082 

LXXXI.  —  Pro  abiiaiia  Aprimonastericnsi.  Ibitl. 

LXXXII.  -  Pro  monaslerio  Comensi.  1087 

LXXXIil.  —  Pro   klagaloneusi   sa'.rti   Pclri   ccclcsia. 

1088 

I.XXXIV.  —  Pro  monasterio  Deeusi.  10s9 

1..WXV.  —  Pro  monaslerio  Couchensi  iu  diouccsi  Ru- 

ttienensi.  1090 

LXXXYI.  —  Pro  monaslerio  sancli  iluons  Gandensis. 

1002 
LXXXVIL-  Pro  parlheuone  Itucliaviensi.  1093 

I.XXXVIIL  —  Pro  monasterio  Gravensi.  1095 

LVXXIX.  -  Pro  monasterio  Earfensi.  1097 

XC. —  Pio  mouaslerio  Arulensi  iu  dicccesi  Heleneusi, 

lljid. 
XCI. — Pro  monaslerio  Prumiensi.  1i>98 

XCll.  —  l*io  cccles.a  Parisiciisi  I  liiu 

XClll.  —  Pro  eccli  s;a  Parisiensi.  1102 

XI  IV.  —  Pro  monaslerio  Nouanlsilano.  1  103 

XCV.  —  Pro  moiiasterin  Imlensi.  I  lu  i 

Xr\T.  —  Pio  monaslerio  Buchariensi.  Ildti 

XCVII.  —  Proinon.islciio  II baceiif:.  1107 

Xt.\  III.  —  1'iu  monasieii.i  saucli  Galli.  1108 

XCIX.  —  Pro  Biiuriceusi  sancli  Sulpilii  monaslrrio. 

li(J9 
C.  —  Pro  monasterio  Fuldensl.  1 1 10 

Cl.  -—  Pro  nioiiasleriis  in  urbe  Sencnensi.  1111 

C.ll.  —  Pru  iiiouaslerio  Einonensi.  1113 

Clll.  —  Pro  monasterio  sam  tae  Chrislianx.  1115 

CIV.— ■  Pro  ecclesia  saucli  Victoris  Massiliensis.      lllfl 
CV.  —  Pro  monasterio  sancti  ttnandi.  1117 

C\  [.  —  l'ro  Miilineusi  episro|  o.  1 1  iS 

CVII.  —  Pro  inouasterio  Prmniensi.  1120 

CVIIL  —  Pio  eodem  monaslerto  1122 

CIX.  —  Cont.rinaiur  coinuiulaiio  iacta  inler  Uirnolduni 
episcopnm  ArgeiiLinensem  el  Erchaugarium  comilem 
Nordgonoe.  1123 

CX.  —  Pro  mouaslerio  sanctas  Gratise  in  diceccsi  Urgel- 
lensi.  1(23 

CXI.  —  Pio  Masnnis  mi.oaste.rio.  I  120 

('XII.  —  Pro  monaslerin  Corbcioe  Novsc  1128 

(1X1 1 1.  —  Pro  mouaslerio  C.nrbei  nsi  ni  Saxonia.     1129 
CXIV.  —  Pro  monastcrio  Trajectensi.  1131 

CXV.  —   Pro  Ciounensi  sancti  I  lorcnlii   uionasleriu 

1 132 
CXVI.  —  Pro  monasterio  Earfensi.  l!3t 

CXVII.  —  Pro  monasterio  sancti  Medardi.  1 153 

CXVUI. —  Privilegiuin  Loiliani  pro  mohasterto  C.o- 
aaengi.  1136 

CXi.X.  —  Privilegiuui  Lolhani  pro  eodeni  monaslerio 

1137 

"XX.  —  De  quadani  cominutalione  inli  r  Leihulfum  co- 

r.Vneni  et  Noioncin  arcbiepiscopum  Arelalensem .        1 139 

C\M.  —  fro  monasterio  Dionysiano.  II 11 


I3M) 

CXXII. — Monaslerium  Argentoliensc  cceaobi»  Diony- 

sianorcsiiiuiiur.  1IJ2 

(.XXIII.  —  Pro  ecrltsia  tthemeusi.  111  i 

CXXIV.  —  Pro  Miciarensi  sancti  Maxunini  monasterio. 

1113 

CXXV   —  Pro  Alnoino  ahbale  Anisolensi.  1146 

CXXVL  —  De  villa  Cluniaco,  1U7 

CXXVIl.  —   1  miovici   et  Lotliarii    imp.  donalio  facta 

Ricbodoni  abbati  Senonieusi.  1119 

CVXVIII.  —  Lndcvici  praeceplum  pro  ecclesia  Briva- 

lensi.  Ibiit. 

CXXIX.  —  Pro  monastciio  Corheia?  Nnvae.  1 130 

CXXX. —  Privilegium  Lotbarii  pro  monasterio  Novali- 

ciensi.  11  ;i 

CXXXI.  —  Pro  Viclore  Curiensi  episcopo.  1151 

CXXXII.  —  Pro  inonasterio  Anianensi.  i  153 

CXXMII.  —  Pro  monasterio  Gregoiiano.  1137 

C.VXXIV.  —  Pr.ecep.um  Ludovici  et  LoUiarii  pro  mo- 

nastiMn.  Piumieiisi  1158 

CXXXV.  —  Pro  monasierio  sancii  Maxenlii.  1 160 

CXXXVI.  —  I  oiii.nius  Aug.  uiona  lerio  Nonantnlano 

multa  liona  roni.rl.  1 101 

CXXXVH  —  Pro  monasterio  Dervensi.  1102 

CXXXV  II.  —  l'ro  eodem  iuonasieiio.  1104 

CXXXIX  — Pro  Miciaccnsi  saucii  Maximini  inonaslerio. 

1163 

CXL.  —  Pro  monaslerio  S.  hwartzacensi.  1 169 

CXLI. —  Pro  rcstauialioue  ecclesias  sancli  Benigni  in 

iii  lie  Divionis  1171 

CALII.  —  Pro   Burdigalensi  sanc  i    Andreaa    ecclesia. 

Ibid. 
(  Vl.lll.  —  Pro  monasterio  Ereuiifaneusi.  1173 

CXI.1V.  —  Pro  monaslerio  sancti  t.alli.  1171 

CXI.V.  —  Pro  monasierio  Saugermanensi.  I17S 

CVLVL  —  Pro  monaslerio  Earfeosi.  1177 

CXLVII.  —  Pio    ITodegsno    Andegavensi    ppiscopo. 

1178 

CXLVHI.  —  Pro  monaslerio  sancli  Andreaj  Jurediiisis 

in  dicecesi  Helencnsi.  1179 

CXI.IX. —  Pro  inonagterio  Ebersheimcnsi.  1I*j0 

CL.  —  Pro  nionaslerio  Centuluiisi   sive  saucli  Kicharii. 

1182 
CLI.  —  Pro  Herensi  sam-u  Pliiliberli  inouaslerio.  1183 
CLII.  —  Pro  inon  islctio  BcSueusi.  1186 

CI-llI.  —  Pro  Carrofeusi   monasleiio  apud   Piclones. 

1188 
Cl.l  V.  —  l'ro  <  odem  monasterio.  Ibid. 

CI.V.  —  Pro  parthenone  sanctai  M.uia;  Eoroiuliensi. 

1190 
CI.VI.  —  Pro  nionaslerio  subiensi.  Ib:d. 

(  I.VM.  —  Pro  monasli  rio  Piumiensi.  1192 

CI.V  III.  —  Pro  eella  de  llarisiaco  monaserio  Elnonensi 
Subjecta  in  diiccesi  Lauduncnsi.  1105 

CI.I.X.  —  Pio  inoiiasteiio  sancii  Andrea;  Vicnnensis. 

1191 
CI.X.  —  Pro  monasterio  Cormaricensi.  1 193 

CLXL—  pro  Einplianio  abbate  iuonsslerii  Vincenlii  de 

V irno.  il9li 

CI.XII.  —  Pro  ecclesia  Argentinensi.  1197 

Ci.XIII.  —  Pto  monasierio  Eabariensi.  1199 

CI.XIV.  —  Pro  Toronensi  santli  Martini  itclesia.    I20T 
C.LXV.  —  l'ro  Viclore  episcono  Curiensi  ejt.stpie  eccle- 
sia.  1203 

CLXVL  —  D«  vico  qui  iliriior  Epaonis  iu  dia'cesi  Vien- 
nensi.  Ii03 

CLXV  P.  —  Pro  Dervensi  monaslerio.  I2iil 

Cl  X\  III.  —  Pro monasterio Coi bei:c  No  :e.  1203 

Cl.XIX.  — Pro  relbrmalioiie  monaslerii  s.incti  Dionysii. 

1206 

CI.XX.  —   Pro  partilione   bonorum  monasterii  saucii 

Diouysii.  1-Tl 

CI.XXI.  —  Prn  monasterio  samli  Martini  Turonensis. 

!2lt 
CLXXII.  —  Pro  Majori  mona^tcrio.  1213 

CI.XMII.  —  Pro  abbjda  sancli  Yincenlii  apuj  Ceimma- 
nos.  1217 

CLXXIV.  —  Pro  ealem  abbalia.  1218 

CLXXV.—  Pro  eadcm  abbatia.  !2i9 

CLXXVT.  —  Diploma  l.oiliarii  promonaslerioVeronciisi. 

1223 
CLXXVII.  —  Pro  monasterio  Sanlionysiano.  122i 

CLX.WUI.  —  Pro  Scnonensi  snicii  Colmiibie  niouasle- 
rio.  1227 

CI.WIX.  —  Pro  monasterio  Corbeia  Novse.  1228 

CI.XXX.  —  Pro  eo.lem  mo  aslerio.  122  > 

CI.XXXI.  -—  Canobium  Gljniulo  iiise  Fossatensi  sub- 
jicitur.  123C 


ORDO  UF.fUM  QU.>E  1N  IIOC  TOMO  CONTrNENTDR. 


1551 

CLXXXII.  —  Lotharii  pra>ceptitm  pro  ecclesia  Aretfna, 

CLXXXIII.  -  Pro  episropo  Arclino.  1253 

CLXXXIV.  —  Pro  nionasleno  Veroncnsi  sancli  Zenonis. 

1238 
CLXXXV.  —  Pro  mnnasterio  sanctiiiionialiiim  Ticinen- 

siiim  Dodosi.  1210 

CLXXXVI.  —  Pro   Maxenlio    patriarcba   Auuiieiensi. 

Ibid. 
CLXXXVIL  —  Preceptum    Ludovlci   Germiaici    pro 

Gosberto  ahbate  sancti  tiulli.  Ili2 

CLXXXVIII.  —  Pro  monaslerin  Corbciaj  Novs.  1211 
CLXXXIX.  —  !'ni  eodem  nvmasierio.  11*3 

CXC  —  Pro  ecclesia  Gerundensi.  12S6 

CXCI.  —  Pro  monasierio  Lampidonensi.  1218 

CXCIL  -   Pro  mntiaslerio  Prumiensi.  !bid. 

CXCIIL  —  I'ro  Alherico  Lingonensj  episeopo.  12i'l 
CXCIV.  —  Pro  Kulonensi  sanoli  Salvaioris  inonasteri». 

1331 
CXCV.  —  Pro  Duseronsi  monasterio.  1252 

CXCVI.  — Pr<i  monaslerio  Prumiensi.  12rH 

CXCVII.  —  Pro  ecclesla  Cenoinauensl.  IS53 

CXCVIII   —  Pro  eadem  ecclesia.  1258 

CXl  IV  -    Pro  eadem  ecclesla.  1237 

CC.  —  Prn  mnnasterio  Aniissiodorensi.  1260 

CCL  —  Pro  Cibdoncnsi  sancli  Marcelli  ecdesia.  126t 
CCIl  —  Pro  monaslerio  Sithiensi.  1263 

U  III.  —  Pro  cmnolno  Floriacensi.  Li6* 

('.(.IV.  —  Pro  monasterio  Prnmieusi.  I26S 

Cf.V.  —  Pro  Aldrico  Senoneusi  arcliippiscopo  ct  abbatia 

sancii  Keir.igii.  1267 

CC^  I  —  l.oiliarii  pr»c6[  i.uiii  pro  monast  lio  Sancti  Ain- 

brosii  Mediolanensis.  1268 

CCVIL  —  t'ro  cientis  dieecesis  Cremonen-.is.  1270 

CCVIII.  —  Pro  eiclesia  Ueleoensi.  Ibid. 

CCIX.—  Ludovici  Pii  diploiiia  pro  ccclesi.i  Cenoraaneusi. 

1272 
CCX.  —  Pi o  eadem  ecclesia.  1 27.'. 

C.CXI.  —  Pro  eadem  ecclesia.  1271 

CCXII.  —  Pro  eadem  ecctesia.  1273 

CCXIII.  —  Pro  Aldrico  Cenomanensi  episcopo.  1277 
CCXIV .  —  Pro  monasterio  saneii  Canif  i>hi.  1278 

CCXV.  —  Villa  Lugiluiium  daltir  ecelesi.e  Cenomanica». 

1279 
CCXVI,  —  Pro  Senonensi  sancti  Coluinbre  monasterio. 

I2H0 
CCXYII.—  i'ro  Koionensi  sancti  Salvaloris  monaste.rio. 

1282 
CCXVfll.  —  Pro  Vcrendsrio  Curiensi  episcopo.  Xbid. 
CCXIX. —  Pro  monaslerio  Longeviluuo.  12X3 

CCXX  — r  Pro  mouasierio  Hoheoburgensi.  1283 

t.i  XXI,—  l'ro  abbalia  Hutieiibuigeiisi.  12S7 

CCXXlf.  —  Pro  tiinnaslei  io  Nonanlulaiio.  1289 

CCXXIil.  —  Nolilia  de  monasleno  saucli  Csrilrplii   ia 

generali  syoodo  io  Carisiaco  palati>i  regio  facts  ab  Al.lrico 

episcopo  per  judicinm  episcoporum  acccpta,  «icul  in  ea 

coiitinetur  inseilura.  1290 

CCXXIV. — Pro  ecclesia  Ccnomanica»  urbis  et  Aldrieo 

ejus  episcopo,  1233 


13>2 

CCXXV.  —  Pro  eailem  ecclesia.  1294 

CCXXVI.—  Pro  eaileni  eolesia.  12:iS 

CCXXVIL  —  Pro  Aldrico  episcopo.  1297 

CCXXVIII.  —  Pro  ecclesia  Cenomanica.  !*i» 

CCXXIX.  —  ("o  ncaiiibiiim  a  Tattone  abhato  Campido- 

nensi  cnm  Waniago  coroile  inilum  coniirmaiur.  13  II 

CCXXX.  —  Pro  inonasterio  Conneriaeensi.  13  .1 

CCXXXI.  —  ConOrmatnr  «omiiiuunio  ipiorumdam  pr:e- 

diorniii  inier  Hilduinum abbatem  Dionvsianum  et  Ermen- 

Iruilem  abbatissam  Joirensem.  13n2 

CCXXXII.  —  Pro  abbatia  Campllonensi.  1301 

CCXXXIH.  —  i'io  m.masterio  t.ampidouensi.  130.1 

CCXXMV. —  Prn  inouasier.o  Deensi.  lbul. 

CCXXXV.  —  1'ro  Asi.i  at>baiissa.  1307 

CCXXXYL  —  Diploma  LoMiarii  imp.  pro  moqasterio  Ln- 

cernensi  1308 

LCDUVICI  PIS  EPISTOLjE.  1309 

Kiisn  li  eniMi.  Lulovii  ad  Magnum  arehiepis>'0|jiim 

Senonensem  —  M  lt.it  exempltim  reguise  cauouicorum  de- 

cret.t<  in  concilio  Aquisgranensi.  1309 

Epist.  II.  l.tidovici  ad  inonachos  Anianenses.  13IJ 

Epist.  II!   Micuielis  eiTbeophili  tilii  Orieutis  impera- 

lortmi ad  l.udovicum  Pium.  13ii 

Epist.   IV.   Ludovici  ad  Haduradum  Paderbornengein 

cpiscopum.  —  I ii  gr;iiiam  uionaslerii  Corbei.ttsis  in  Sa»o- 

nia.  1>IG 

EriST.  V   Episcopi  iu  convenlu  Parisiensi  congre^ati  ad 

Ludovicum  Piom  el  Lotiiariutu,  dc  culln  imaginoin.  Ibid. 

Epist.  VI.  Lodovici  ad  Hi>remiam  Senonensera  et  Jo- 

n.iin   Aurelianeusem  episcopnm.  —  Comiuonitorium   ipsi» 

damm  cuin  legati  Kotnani  ireul  ail  Eugeuium  II  papam  in 

causa  imaginum.  Ibid. 

Epst.  VII.   Ludovici  ad  Eugenium  II  papam.  —  Hissa 

per  Hieremiam  et  Jonam  episcopos,  cum  actis  synodi 

Parisiensis.  1317 

Efist.  VIII.    Episiola  generallter  i>Gpulo  Dei  legenda. 

—  Iic  convocatione  ipiaiuor  conciliorutn.  1319 
ErtsT.  IX    Epislola  Caesarea  generaliter  |>Oi>ulo  Dei  le- 

genda.  —  0..iain  Lttdovicus  Pius  imperator  ex  placito 
AtiUisnraneiiM  misn  de  eancili  s  episcoporum  in  ijuaiuor 
imr.erii  partibns  ooogregandis.  13^2 

EpiST.  X.  Episcopi  in  synodo  Psrisiensi  anno  829  cou- 
grcg.id  ad  Ludoviciim  et  Lo  harium  imperaiores        !32i 

Eeisr.  XI.  Ludovici  ad  Aidricum  eoiscoj.uin  C.euoma- 
nenseui.  —  De  quibusiiaiii  relius  slieuads   eius  ecclesi*. 

)326 

Fpist.  XII.  Ltnlovici  ad  fiilduinum  abbalem  saucli  l>io- 
nysii. —  De  colligendis  iu  umi.n  corpus  iis  quse  iti  Gra;co- 
rum  iiisionis  de  sancto  Di.injsjo  passim  scripta  repqrerau 

tlnd. 

Efist.  XIII.  Hil.iuiiii  abbatis  sancii  Dinnysii  aii  Lu.lovi- 
cuni  Pium.  —  Quxcunqne  mem>ria  lilirique  prs  manibus 
haijiii  snppeditarunt  de  sancio  Dtonjsiauo,  simut  colle.ta 
transmiltit.  .  J528 

Epist.  XIV.  I.udovici  Pii  Jon*  Aurelianensi  episcopo. 

—  De  monaslerio  Ainsulensi.  1330 
Epist.  XV.  —  Ejtisdein  eidem.  Ia>d. 
l.siiix  in  saKcTou  Agobaroo».  $351 


FLMS  TOMI  CENTESIM!  UUARTJ. 


Parisiis.  —  Ex  Typis  l.-P.  MICNE. 


3f(W